cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ވޮށި މަސް
ވޮށިމަހަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ އަދި އެހާމެ ގިނައިން ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ނަނު ފައްތައިގެން ދުވާލުކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ، ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ އެކަހެރިކޮށެވެ. ނަމަވެސް ކުދި އައިން ހަދައިގެން ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ވޮށިމަސް އުޅޭކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. މިއީ 1.5 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އައިން ހަދައިގެން އުޅޭ މަހާއި، ބޯވަ އަދި ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް ޤިސްމު:Fish ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
އާމަނަކަ
އާމަނަކަނުވަތަ ދިވެހި ބޭސް ވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ފަތްޕިލާވެލީގެ ވައްތަރެކެވެ. އާމަނަކަ ތެޔޮ އުފައްދަނީ އާމަނަކަ ގަހުގެ އޮށުންނެވެ.
ދެކުނު ޕްރޮވިންސް
ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މުޙައްމަދު ނަޞީރު އެވެ.
Wikipedia ޚިޔާލު:ވިކިޕީޑިއާ:އެމްބަސީ
Cannot view this language.
I cannot view the language that this Wikipedia is written in...it just looks like a bunch of little rectangles. Does anybody know how I might install it so as to be able to view the language ? I use Google Chrome on a Macintosh computer. Thanks. Jmajeremy (talk) 19:43, 11 ޖުލައި 2012 (UTC)
މަތި ދެކުނު ޕްރޮވިންސް
މަތި ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މއ.ތިނަދޫގޭ ޢުމަރު ޖަމާލް އެވެ.
ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް
ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކޮށްއުޅޭ އެކިބާވަތްތަކުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބާނާ އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ ބޭރު ހަންގަނޑުގައި އާދަޔާ ޚިލާފު ވިހައެއް އެކުލެވޭ ލޮނދީގެ ފަށަލައެއް ލެވިފައި ހުރެއެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުތަކުގައި އުޅޭ މިފަދަ ކުދިމަސް ކައިއުޅޭ ބޮޑެތި މަސްމަހުގެ ފަރާތުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެމަހުގައި އެކުލެވޭ ސިފައެކެވެ. ވުމާއެކު މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. އަދި މިއީ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅޭ މަހެއް ވެސް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅުމުން އޭގެ ބޭރުގައި ހުންނަ ވިހަ ލޮނދީގެ ސަބަބުން އެހެން މަސްތައް މަރުވާތީ އެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުގެ އުރަފަށުގައި ދިރިއުޅޭ ރީތި މަހެކެވެ.
މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑު މުށި ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅުން ފެށިގެން ގޮސް ލޯހުރަސްކޮށް ތިރިއަށް ގަދަ މުށިކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. އަދި ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ވެސް ގަދަ މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ މެދުގައި ހުރަހަށް ވަރަށް ފުޅާ މުށިކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ލޮނދި އަތުން ހިފަން އުދަގޫ މަހެކެވެ.
ޑިސެމްބަރު 31
ޑިސެމްބަރު 31 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 365 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 366 ވަނަ ދުވަހެވެ. މި ދުވަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ އެއްމެ ފަހު ދުވަސް ވެސް މެއެވެ.
ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް
މިމަހަށްކިޔާ ދިވެހި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމިހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މަހުގައި ހިމެނޭ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް  ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މީލާދީ ކަލަންޑަރު
މީލާދީ ކަލަންޑަރަކީ ދުނިޔޭގައި މިހާރު އެއްމެ ގިނަ މީހުން ބޭނުނ ކުރާ ކަލަންޑަރެވެ.
މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް އަކީ 2007 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދިވެހި މުނިފޫހި ފިލުވުމުގެ ދާއިރާގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަންނާނުންނަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނެރެވޭ ދުވަހު ނޫހެއް ކަމުގައިވާ މިއަދު ނޫސް ގެ ފަރާތުން ދެމުން އަންނަ އެވޯޑެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިހާތަނަށް މިއެވޯޑް ދެވިފައިވަނީ އަދި ދެފަހަރު އެވެ. 2007 އަހަރު މިއެވޯޑް ދެވުނީ މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑްގެ ނަމުގައި ކަމަށް ވިޔަސް 2008 ވަނަ އަހަރު މިއެވޯޑްގެ ނަން ވަނީ ގާނިއަރ މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑްގެ ނަމަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.
މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް 2007
މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް 2007 ބޭއްވުނީ 29 ޖުލައި 2007 ގައެވެ. މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް 2007 ގައި އެވޯޑް ޙާޞިލް ކުރި ފަރާތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ގާނިއަރ މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް 2008
ގާނިއަރ މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް 2008 ބޭއްވުނީ 17 އެޕްރީލް 2008 ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެރޭ ދަރުބާރުގޭ ރަންނަބަނޑޭރި މާލަމުގައެވެ. ގާނިއަރ މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް 2008 ގައި ދެވުނު އެވޯޑް ތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
މުށި މަސް
މުށި މަސްނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ މާހައުލުގައި ވަރަށް މުހިއްމު ބައެއް ކުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖެއާއި އަދި މިސަރަހައްދުގެ ކަރަތަކުގައި ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް އުޅޭ ބާވަތެކެވެ. ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރިކަން ދެރަދުވަސްވަރު ފަޅުފަޅަށް މުށިމަސް ވަދެ ތިބޭނަމަ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު މިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކޮށްއުޅެއެވެ. އަދި މިނޫނަސް ރާއްޖޭގެ ޒުވާން މަސްވެރިން މުށިމަސް ބާނަން ދިއުމަކީ އުފަލަކަށް ވެފައި އޮންނަ ކަމެކެވެ. މިއީ މީރު މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބެލަރޫސް
ބެލަރޫސްއަކީ އިރުމަތީ ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ބިން ބަންދު ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ބެލަރޫސްގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ބެލަރޫސިޔަން ބަހާއި ރޫސީ ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ބެލަރޫސިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ މިންސްކެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މި ޤައުމަކީ ރިޔާސީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 9 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 87 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 207600 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ by. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +375 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ބެލަރޫސިޔަން ރޫބެލްއެވެ.
ނަން
ބެލަރޫސްގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ރިޕަބްލިކް އޮފް ބެލަރޫސްއެވެ. ބެލަރޫސް މި ބަސް ނެގިފައިވަނީ ވައިޓް ރޫސް މިބަހުންނެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ބެލަރޫސްގެ އުތުރުގައި އޮތީ ލިތުއޭނިޔާ އާއި ލެޓްވިޔާއެވެ. އުތުރާއި އިރުމަތީގައި އޮތީ ރަޝިޔާއެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ޔުކްރެއިނެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ޕޮލޭންޑެވެ. ބެލަރޫސްގެ 40% ވަނީ ޖަންގަލި ކުރެވިފައެވެ.
ތާރީޚު
20 ވަނަ ޤަރުނާ ހަމަޔަށް އައި އިރުވެސް ބެލަރޫސްގެ މީހުންނަށް ވަނީ ތަފާތު ޕެހެޗާނެއް ލިބިގަތުމުން މަޙްރޫމްވެފައެވެ. މީގެ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ މިއަދުގެ ބެލަރޫސްގެ ތާރީޚުގައި އެތަން، ނަސްލުގެ ގޮތުން ތަފާތު ޤައުމުތަކެއްގެ ދަށުގައި އޮތުމެވެ. މި ގޮތުން ޑަޗީ އޮފް ޕޮލަސްކާއި، ގްރޭންޑް ޑަޗީ އޮފް ލިތުއޭނިޔާ އާއި، ޕޮލިޝް- ލިތުއޭނިޔަން ކޮމަންވެލްތް ހިމެނެއެވެ. 1918 ވަނަ އަހަރުން 1919 ވަނަ އަހަރަށް ބެލަރޫސް އޮތީ ވަކި ޖުމްހޫރިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިއީ މާ ގިނަ ދުވަހުގެ ކަމަކަށް ނުވިއެވެ. ދެން ބެލަރޫސް ވެގެން ދިޔައީ ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދުސްތޫރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށެވެ. ބައެލޯރަޝިޔަން ސޯވިއެޓް ސޯޝަލިސްޓް ރިޕަބްލިކްގެ ގޮތުގައެވެ. މިއަދުގެ ބެލަރޫސްގެ ބޯޑަރުތައް މިހާރު މިހިރަ ގޮތަށް ހަމަޖެހިގެން ދިޔައީ، 1939 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ބެލަރޫސްގެ އެތައް ބިމެއް އޭރު އަލުން ބެލަރޫސްއާ ގުޅިގެން ދިޔައެވެ. އެއީ ސެކަންޑް ޕޮލިޝް ރިޕަބްލިކްގެ ދަށުގައި ހުރި ބިންތަކުގެ ތެރެއިން ނަސްލުގެ ގޮތުން ބެލަރޫސް އަދި ރަޝިޔާއާ ގުޅޭ މީހުން ތިބި ބިންތަކެވެ. ބެލަރޫސްގެ ސަރަޙައްދާއި އެތަނުގެ ޤައުމުވަނީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ފުނޑުފުނޑުވެގެން ގޮސްފައެވެ. މި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ބެލަރޫސްގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން ތިންބައި ކުޅަ އެއްބައި މީހުން ވަނީ ނެތިގެން ގޮސްފައެވެ. ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަން އުވިގެން ދިއުމާއެކު، ބެލަރޫސްގެ ބަރުލަމާނުން އެ ޤައުމަކީ މުސްތަޤިއްލު ޤައުމެއް ކަމުގައި 27 ޖުލައި 1990 ގައި ހަމަޖެއްސިއެވެ. އަދި 25 އޯގަސްޓް 1991 ގައި އެ ޤައުމުގެ މިނިވަންކަން އިޢުލާާންކުރިއެވެ. 1994 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އެ ޤައުމުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނީ އެލެގްޒެންޑަރ ލުކަޝެންކޯއެވެ. ލުކަޝެންކޯ ވަނީ އޭނާގެ ވެރިކަމުގައި ސޯވިއެޓް ޒަމާނުގެ ބައެއް ސިޔާސަތުތައް ހިންގަވަން ފަށްޓަވާފައެވެ. މި ގޮޮތުން އިޤްތިޞާދުގެ ބާރު އޮންނަ ފަރާތަކީ ދައުލަތް ކަމުގައި ހަމަޖެހިގެން ދިޔައެވެ. މިކަމަށް ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކުން ދެކޮޅު ހެދި ކަމުގައި ވިޔަސް އެކަމަށް މާ ބޮޑު ފަރުވާލެއް ބަހައްޓާފައެއް ނުވެއެވެ. 2000 ވަނަ އަހަރު ރަޝިޔާ އާއި ބެލަރޫސް އިން ވަނީ މިހާރަށް ވުރެ ބޮޑަށް އެއްބާރުލުމުގެ ގޮތުން ޓްރީޓީއެއްގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ. މީގައި ޔޫނިއަން ސްޓޭޓަކާ ދިމާއަށް ދަތުރުކޮށްފާނެއޭ ހީވާ ކަހަލަ މާއްދާތަކެއް ހިމެނިފައިވެއެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ބެލަރޫސްގެ އާބާދީގެ 80% މީހުންނަކީ ނޭޓިވް ރައްޔިތުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ރަޝިޔާ، ޔުކްރެއިން، އަދި ޕޮލިޝް ނަސްލުގެ މީހުން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އުޅެއެވެ. 1995 ގައި އެ ޤައުމުގައި ނެގި ރިފަރެންޑަމަކަށް ފަހުގައި އެ ޤައުމުގެ ރަސްމީ ބަހުގެ ގޮތުގައި ދެ ބަސް ހަމަޖެހިގެން ދިޔައެވެ. އެއީ ބެލަރޫސިޔަން ބަހާއި ރޫސީ ބަހެވެ.
ސަގާފަތު
އާދަކާދަ އާއި ސަގާފަތުގެ ގޮތުން ބަލާއިރުގައި ބެލަރޫސްއަކީ ރަޝިޔާއާ ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް އެއް ސިފަތަކެއް ލިބިގެންވާ ޤައުމެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ބަލާއިރުގައި، އެންމެ ކުރީގައި އުޅޭ ޞިނާޢަތުތަކަކީ ދަނޑުވެރިކަމާއި، އުފެއްދުންތެރިކަމެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 12313 ޑޮލަރެވެ.
އިސްލާމް ދީން
އިސްލާމް (ޢަރަބިން: اسلام = ﷲ އަށް ބޯލެނބުން) އަކީ ތައުޙީދީ ދީނެކެވެ. އިސްލާމްދީނަކީ ސަމާވީ ދިންތަކުގެ ތެރެއިން ދީނެކެވެ. އިސްލާމް ދީނަކީ މިއަދު ދުނިޔޭގައި ދެވަނައަށް އެންމެ ބިޔަ ދީނެވެ. މި ދީނުގައި އުޅޭ މީހުންނަށް ކިޔަނީ މުސްލިމުންނެވެ.
އަލްޢައްލާމާ ޑރ. ޞާލިޙް ބިން ފައުޒާން އަލް ފައުޒާން ވިދާޅުވިއެވެ."އިސްލާމް ދީނަކީ: ތައުޙީދުގެ މަތީ ﷲ އަށް އަމާންދީ ބޯލަނބައި ކިޔަމަންވުމެވެ. އަދި ޝިރުކާއި އޭގެ އަހުލުވެރީންގެ ކިބައިން ބަރީއަވުމެވެ. މިއީ އިސްލާމް ދީނަކީ ޢާންމު ތަޢުރީފެވެ. މިއީ ޝައިޚުލްއިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ رحمه الله ޛިކުރުކުރައްވާފައިވާ، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ޝައިޚުލް އިސްލާމް މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިލްޥައްހާބް رحمه الله އެކަލޭގެފާނުގެ 'ثَلَاثَةُ الْأصُولُ' ގައި ނަޤުލު­ކުރައްވާފައިވާ ތަޢުރީފެވެ. މިއީ އިސްލާމް ދީނުގެ ޢާންމު މާނައެވެ."
އިސްލާމްދީނުގެ ރުކުންތައް
އިސްލާމް ދީނުގެ ރުކުންތަކަކީ: ﷲ މެނުވީ ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަން­ކުރެވޭ އިލާހަކު ނުވާ­ކަމަށާއި، މުޙައްމަދުގެފާނީ ﷲ ގެ ރަސޫލާ­ކަމަށް ހެކިވުމާއި، ނަމާދު ޤާއިމްކުރުމާއި، ޒަކާތްދިނުމާއި، ރަމަޟާން­މަހު ރޯދަ­ހިފުމާއި، ގެފުޅަށް ދާން ކުޅަދާނަ­ވެއްޖެ­ނަމަ ގެފުޅަށް ޙައްޖު­ވުމެވެ. އަލްޢައްލާމާ ޑރ. ޞާލިޙް ބިން ފައުޒާން އަލް ފައުޒާން ވިދާޅުވިއެވެ. "ހިތުގެ އިޢްތިޤާދާ އެކު މި ފަސް ރުކުން ކޮންމެހެން ވެސް އަދާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. މި ފަސް ރުކުނުގެ އިތުރަށް ދެންހުރި ވާޖިބު ކަންކަންކަމާއި، މުސްތަޙައްބު (ސުންނަތް) ކަންކަމަކީ މި ފަސް ރުކުން ފުރިހަމަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. އެއީ މި ރުކުންތަކުގެ އިތުރަށް ކޮންމެހެން ވެސް ފުރިހަމަ ކުރަން ޖެހޭ ވާޖިބު ކަންތައްތަކާއި، ފުރިހަމަކުރުން އެދެވޭ މުސްތަޙައްބު ކަންތައްތަކެވެ. މި ފަސް ރުކުނަކީ އިސްލާމް ދީން އޭގެ މައްޗަށް ބިނާވާ އަސާސްތަކެވެ. ދެންހުރި ވާޖިބުތަކާއި ސުންނަތްތައް އަންނާނީ އޭގެ ފަހުގައެވެ. މީހަކު މި ފަސް ރުކުން ނުވަތަ އެއިން ބައެއް ދޫކޮށްފައި ދެން އެހެން ވާޖިބު ނޫނީ ސުންނަތް ކަންކަން ކުރިއަސް ކުރާނޭ ފައިދާއެއް ނޯންނާނެއެވެ. އޭރުން އޭނާގެ އަމަލުތައް އެ ބިނާކުރީ އަސާސެއް ބިންގަލެއް ނެތިއެވެ. ބިނާއެއް ކޮޅަށް ހުންނާނީ އޭގެ ބިންގަލުގެ މައްޗަށެވެ."
ޝަހާދަތް
އެއީ ﷲ މެނުވީ ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަން­ކުރެވޭ އިލާހަކު ނުވާ­ކަމަށާއި، މުޙައްމަދުގެފާނީ ﷲ ގެ ރަސޫލާ­ކަމަށް ދުލުން ހެކިވެ ހިތުން އެކަން ޤަބޫލުކުރުމެވެ.
ފްރާންސިސް ޒޭވިއަރ
thumb|left|ފްރާންސިސް ޒޭވިއަރ ސެއިންޓް ފްރާންސިސް ޒޭވިއަރ އަކީ ޢީސާއީ ދީނުގެ އިސް ބޭފުޅެކެވެ.
ރަންރޮނގު ލޮނދިމަސް
ރަންރޮނގު ލޮނދިމަސް ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި ފަޅުތެރޭގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫނެވެ. މިމަހުގެ ހަންގަނޑުގެ ބޭރުގައި ހުންނަނީ ވިހަ ލޮންޖެކެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުތަކުގައި އުޅޭ މިފަދަ ކުދިމަސް ކައިއުޅޭ ބޮޑެތި މަސްމަހުގެ ފަރާތުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެމަހުގައި އެކުލެވޭ ސިފައެކެވެ.
މިއީ ދިވެހިންކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ފަރުފަޅުގެ ބޭރުން ފީނާއުޅޭ މީހުންނަށް މިމަސް ފެނެއެވެ. މިއީ ފާނަ އާއި ވަރަށް އެއްގޮތް ސިފައެއްގައި ހުންނަ މަހެކެވެ. ވަށްކޮށެވެ.މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 7ހަރުކައްޓާއެކު 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި މަހުގެ ދިގަށް އާންމު ގޮތެއްގައި ރަންކުލައިގެ 5 ނުވަތަ 6 ރޮނގު ހުރެއެވެ. މިރޮނގުތައް މަހުގެ އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް ގިނަވެއެވެ. އަދި ކުދިމަހުގައި ރޮނގު މަދުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ މުށިކުލައިގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ.
މިމަހަށްކިޔާ ދިވެހި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމިހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މަހުގައި ހިމެނޭ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް  ރަންރޮނގު ލޮނދިމަސް ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދެރިޔާ
މުޙައްމަދު ނިޔާޒް ޓެޑްރީ ގެ އަމިއްލަ ސްޓޫޑިއޯ އިޓާނަލް ފިކްޗަރސް އާއި ކްލަބް ސްކޯޕް ގުޅިގެން، އަބްދުލް މުޙައިމިން ޕްރޮޑިއުސްކޮށް 1994 ވަނަ އަހަރު އުފެއްދި ފިލްމު ދެރިޔާ އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ މަސްރަހު ބަދަލު ކޮށްލި ފިލްމެކެވެ. ގިނަބަޔަކު ގަބޫލު ކުރިގޮތުގައި ފިލްމު ހަދާ ސްޓައިލް ނުވަތަ ގޮތްގަނޑު ދެރިޔާގެ ސަބަބުން ބަދަލު ކުރަން މަޖުބޫރު ވެގެން ދިޔައެވެ. ފުރަތަމަ ފިލްމީ އެވޯޑްގައި ތަފާތު އެތައް އިނާމްތަކެއް ޙާޞިލްކުރި މިފިލްމަށްވަނީ ފައިސާގެ ގޮތުން ވެސް ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ލިބިފައެވެ.
އޮލިމްޕަހުގައި ދެއްކި 36ޝޯގެރެތެއިން ހައުސް ފުލް 34ޝޯ ދެއްކި ދެރިޔާގައި ބަތަލް ބައި ކުޅުނީ ފިލްމީ މަސްރަހަށް މުޅިން އަލަށް ނިކުތް ފަރާތެއް ކަމުގައިވާ ޢަލީ ޚާލިދު އެވެ. ބަތަލާ ބައި ކުޅުނީ ޢަލީ ޚާލިދުގެ ހަގީގީ ދިރިއުޅުމުގެ އަންހެނުން ހައްވާ ޒާހިރާ އެވެ. މީގެ އިތުރުން މިފިލްމްގައި ކޮއްޔަ ހަސަން މަނިކު، މަރިޔަމް ވަހީދާ، އަހުމަދު ޝިމާޢު، އަދި އައިޝަތު ވަހީދާ އާއި، ހައްވާ ރިޔާޒާ ހިމެނެއެވެ.
ވިއެޓުނާމު
ވިއެޓްނާމް، ރަސްމީ ނަމަކީ ސޯޝަލިސްޓް ރިޕަބްލިކް އޮފް ވިއެޓްނާމް، އަކީ އިރުދެކުނު އޭޝިއާ ސަރަހައްދުގެ އިންޑޮޗައިނީސް ޕެނިންސުލާ ގެ އެންމެ އިރުމަތީ ކޮޅުގައި، ލާއޯސް އާއި ބޯޑަރުގައި އޮންނަ ގައުމެއް އެކެވެ, ކެމްބޯޑިއާ، ޗައިނާ، އިރުމަތީ ކަނޑާއި ތައިލެންޑްގެ ގަލްފް އެވެ.
ދެރިޔާ
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު: ފިލުމު
ވިއެޓުނާމު
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ވިއެޓްނާމުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ވިއެޓްނާމީޒްއެވެ. އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ހޯޗީމިން ސިޓީއެވެ. ވެރިކަން ކުރަނީ ހަނޯއީގައެވެ. ވިއެޓްނާމަކީ ސޯޝަލިސްޓް ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ސިންގަލް ޕާޓީ ކޮމިއުނިސްޓް ސްޓޭޓެކެވެ. ވިއެޓްނާމުގެ އާބާދީއަކީ 86 މިލިއަނެވެ. ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަކީ 2793 ޑޮލަރެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.33 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ vn. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +84 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ވިއެޓްނާމީ ޑޮންގްއެވެ.
ނަން
ވިއެޓްނާމް، މި ނަން އެ ޤައުމުގެ ރަސްމީ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރައްވަން ފެށްޓެވީ 1804 ވަނަ އަހަރުގައި އެމްޕެރަރ ޖިއާ ލޮންގއެވެ. މިއީ “ނާމް ވިއެޓް” މި ނަމުން ނެގިފައިވާ ނަމެކެވެ. މީގެ މާނައަކީ ދެކުނު ވިއެޓް އެވެ. މިއީ ޤަދީމީ ޒަމާނުގައި މި ޤައުމަށް ކިޔާފައިވާ ނަމެވެ. 1839 ގައި އެމްޕެރަރ މިން މާންގް އެ ޤައުމުގެ ނަން “ދައި ނާމް” ނުވަތަ “ގްރޭޓަރ ސައު^ް” އަށް ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ. 1945 ގައި އެ ޤައުމުގެ ނަމަކީ ވިއެޓްނާމް ކަމުގައި އަލުން ހަމަޖެހުނެވެ.
ޖުގުރާފީ
ވިއެޓްނާމުގެ އުތުރުގައި އޮތީ ޗައިނާއެވެ. ހުޅަނގު އުތުރުގައި އޮތީ ލާއޯސްއެވެ. ހުޅަނގު ދެކުނުގައި އޮތީ ކެންބޯޑިޔާއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ދެކުނު ޗައިނާ ކަނޑެވެ.
ތާރީޚު
ވިއެޓްނާމުގެ ގޮތުގައި މިއަދު އޮތް ސަރަޙައްދުގައި އިންސާނުން ވަޒަންވެރިވެފައިވާތާ އެތައް ހާސް އަހަރެއް ވެއްޖެކަމަށް ތާރީޚީ ހެކިތަކުން ސާބިތުވެއެވެ. ތަންހޯ ޕްރޮވިންސުގައި ހުރި އާސާރީ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި އެތައް ހާސް އަހަރެއް ވެފައި ހުރި ތަންތަން އެބަހުށްޓެވެ. ވިއެޓްނާމުގެ މިނިވަންކަމަށް އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތީން ފަރަންސޭސީން ވަނީ އަރައިގެންފައެވެ. މި ގޮތުން 1859 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1885 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ދީފައިވާ ޙަމަލާތައް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ފަރަންސޭސީންގެ ދަށުގައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ހުޅަނގުގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމު ވިއެޓްނާމުގައި ޤާއިމުވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ވިއެޓްނާމުގެ މުޖުތަމަޢުގައި ޢީސާއީ ދީން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ފެތުރިގެން ދިޔައީ ވެސް މި ދުވަސްވަރުއެވެ. މަޝްހޫރު ވިއެޓްނާމް ހަނގުރާމައިގައި އެމެރިކާގެ ލަޝްކަރުތަކަށް ލިބިގެން ދިޔަ ނާކާމިޔާބީއަކީ މިއަދު ވެސް ވިއެޓްނާމުގައި ފާހަގަކުރަމުންދެއެވެ. ދައި ވިއެޓްގެ ގޮތުގައި 1054 ގައި ޤާާއިމުވި ދައުލަތް 1853 އާއި 1883 އާ ދެމެދު ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ. ފަރަންސޭވިލާތުގެ ކިބައިން މިނިވަންވީ 2 ސެޕްޓެންބަރު 1945 ގައެވެ. ވަކިވެފައި އޮތް ދެ ވިއެޓްނާމް އަލުން އެއް ވެގެން ދިޔައީ 30 އެޕްރީލް 1975 ގައެވެ. މިހާރު ވިއެޓްނާމުގައި ހިންގަމުންދާ ޤާނޫނުއަސާސީ ތަޞްދީޤު ކުރެވުނީ 19 ޑިސެންބަރ 1980 ގައެވެ.
ސަގާފަތު
ވިއެޓްނާމުގައި އެންމެ ގިނައީ ބުދިސްޓުންނެވެ. އެމީހުންނަކީ އާބާދީގެ 85% މީހުންނެވެ. 8% މީހުންނަކީ ކްރިސްޓިޔަނުންނެވެ. 3% މީހުންނަކީ ކާއޮޑައިޒަމަށް ތަބަޢަވާ މީހުންނެވެ. އެހެން ދީންތަކަށް ތަބަޢަވާ މީހުންގެ ނިސްބަތަކީ 4% އެވެ. ވިއެޓްނާމުގެ ސަގާފަތު ބިނާވެފައިވަނީ ޗައިނާ އާއި އިންޑިޔާގެ ސަގާފަތުގެ މައްޗަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ޔޫރަޕުގެ އިސްތިޢުމާރުގެ ސަބަބުން ކޮށްފައިވާ އަސަރުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ވިއެޓްނާމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާވެފައިވަނީ ހަނޑުލުގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ވިއެޓްނާމު ހަނގގުރާމައިގެ ސަބަބުން އިޤްތިޞާދަށް ހީނަރުކަމެއް ލިބިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، މިއަދު ވިއެޓްނާމުގެ އިޤްތިޞާދުގެ ދުވެލި ހުރީ ކުރިޔަށެވެ. ފިލިޕީންސްގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 2793 ޑޮލަރެވެ.
ފާގަ
ފާގަނުވަތަ އަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ އެއްޗެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރާއްޖޭގައި ފާގަ ކައިއުޅެނީ ދޮންވެ ފައްކާވުމުންނެވެ. ފާގަ ދޮންވުމުން ހުންނަނީ ރަތް ކުލައަކަށެވެ. ނުވަތަ ރީދޫ ކުލައަކަށެވެ. ފާގަޔަށް ކިޔާ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ފާގަ މިނަން ނެގިފައިވަނީ ތަމަޅަ ބަހުން ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. އެއީ ތަމަޅަ ބަހުން ފާގަ އަށް ކިޔަނީ ޕާގަ ކަމަށްވާތީ އެވެ.
ކަރަވެރި މަސް
ކަރަވެރި މަސް ނުވަތަ އަކީ ކަނޑުމަހުގެ އާއިލާގައި ހިމެނޭ ގިނަ މަސްތަކަށްވުރެ ކުޑަމަހެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން ފެންނަ ކަމަށްވަނީ ރާއްޖޭގެ އުތުރުގެ އަތޮޅު ތަކުންނެވެ. މިއީ އިންޑިޔާ އަދި ސްރީލަންކާގެ އައްސޭރި ފަށުގެ ކަނޑުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މަހެކެވެ. ބޮޑެތި އައިން ހަދައިގެން އުޅޭކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ދަތުރުކުރާއިރު ގިނައިން ތިބެނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އަނގަ ހުޅުވައިގެންނެވެ. އެއީ އޭގެ ކާނާ ކަމަށްވާ ކުދިފަނި ފަކުސަ ފަދަ ތަކެތި އަނގަޔަށް ވައްދާ ކަރުގަނޑުން ފުރާނާލުމަށްޓަކައެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް މަދުމަދުން ބޭނޭ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށް ވަނީ 35 ސެންޓިމީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކަރުގަނޑުގެ ކަށިތައް ވަރަށް ދިގެވެ. މިކަށިތައް މަހުގެ އަނގަ ހުޅުވާލުމުން ވަރަށް ފަސޭހައިން ފެންނަށް ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ދެކޮތަރިބައި ދޭތެރޭގެ ހުސްތަން ވަރަށް ބޮޑެވެ. ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ނޫފެހިކުލައެވެ. ދެއަރިމަތި ހުންނަނީ ރަންރިހި ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގައި މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ދެބަރިއަށްހުންނަ ތިކިތަކެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. އަދި މިތިކިތަކާއެކު މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ހުރަހަށްވާގޮތަށް ރަންކުލައެއްގެ ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް ވެސް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގެ ކައިރީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތާއި ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ފަރުމަހުގެ ބާވަތެއް. މިއީ އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގެ ކުލައަކީ ނޫފެހިކުލައެވެ. ދެއަރިމަތީގައި ހުންނަނީ ރަންރިހިކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތާއި ކޮތަރިތަކުގައި ހުންނަނީ ރީނދޫކުލައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ކައިރީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ލައް ފާނަ
ލައް ފާނަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ވަރަށް ގިނައިން މިބާވަތުގެ ފާނަ ބޭނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ބޮލުގެ ދިގުމިނަށްވުރެ ކުރުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތަކަށްވުރެ މަޑުކަށިތައް ދިގެވެ.
މަހުގެ ކޮތަރިތަކާއެކު މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަނީ ގަދަ މުށިކުލައިގެ ލައްތަކެއް ޖަހާފައެވެ. މިލައްތައް ހުންނަނީ ވަރަށް ކައިރިކައިރީގައެވެ. ނަމަވެސް މަހުގެ ކޮތަރި ތަކުގައްޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މިލައްތައް ހުންނަނީ ތަންކޮޅެއް ދުރުގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފާތިން ޙަމީދު
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ
އަކީ މީލާދީން 1380 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުއެވެ.
ރަސްކަމުން ދުރުކުރެއްވުން
ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ ސިރީ ސުންދުރަ މަހާ ރަދުން ގެ ނަސަބެއް ދިވެހި ތާރީޚްގައި އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުން ވެސް މަހަކާއި ފަނަރަ ދުވަސް ވަންދެން ރަސްކަން ކުރެއްވިތަނާ ހިލާލީ ކަލޯގެ ދަރިކަލުން ޙަސަން،(ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ) ރަސްކަން އަތުލައި ގަންނަވައިފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ ރަސްކަން އަތުލައިގަތުމަށްފަހު، ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ، ތ.އަތޮޅު ގުރައިދޫ އަށް އަރުވާލެއްވި އެވެ. ބައެއް ބުނުންތަކުގައި ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ އަރުވާލެވުނީ ލ.އަތޮޅު ގަމަށް ކަމަށް ވެސް ބުނެވެއެވެ. އަދި ގަމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް މަޢާފްލިބިވަޑައިގެން މާލެއަށް ވަޑައިގަންނަވަނިކޮށް، ޖެހިވަޑައިގަތް އާލާސްކަންފުޅެއްގައި އަވަހާރަވެ، ތ.ގުރައިދޫގައި ފަސްދާނު ލެވުނީކަމަށް ވެސް ބުނެވެއެވެ.
ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ތ.ގުރައިދޫގައެވެ. މިރަދުންގެ މަހާނަފުޅު ކައިރީގައި އިތުރު ދެތިން މަހާނައެއް ވެއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެމަހާނަ ތަކަކީ އެރަދުންގެ ހަނދޭގިރި ގެ މަހާނައާއި، ބައެއް ވަޒީރުންގެ މަހާނަ ތަކެވެ. މިހެންވުމުން ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ އަރުވާލެވުނީ ތ.ގުރައިދޫ އަށް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ.
ބުނެވޭގޮތުގައި ނިޞްފު ހަނދޭގިރިންނާއި (ޔޫސުފް)، އަދި އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު މަނިކު (ދަންނަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު) ވެސް ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ އާއެކު ތ. ގުރައިދޫ އަށް އަރުވާލެވުނެވެ. މިދެބަފައިންނަކީ ވެސް ހިލާލީ ދަރިކޮޅު ގެ މީހުންނެވެ. އެދަރިކޮޅުގެ ޢައްބާސް ކިޔާ މީހެއްގެ ޔޫސުފް އާއި އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު އެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދޮންފަނު (ބ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ބ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
އަނދުން މަސް
އަނދުން މަސްނުވަތަ އަކީ ހަނދީގެ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް މިއާއިލާގެ ގިނަ މަސްމަހުގައި ހުންނަ ކުރަގަނޑެއް މިމަހަކު ނުހުރެއެވެ. މިއީ އެތެރެވެރީ ގައްޔާއި، ބޭރުކަނޑުތަކުގައި 30 އާއި 160 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި އުޅޭ ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް މާކަނޑުގައި އޮޔާދާ އެތިއެތިގަނޑުގެ ނިވަލުގައި ތިބެގެން ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގައިގެ މަތީ ތަލީ މަތީ ގައްޔާއި، ތިރީ ތަލީގައި ފާޅުކޮށް ހުންނަ ކުދިކުދި ދަތްބަރިއެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅުގެ ކަށިތައް ފަހަތުބައިގައި ހުންނަ މަޑުކަށިތަކަށްވުރެ ކުރެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 7 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރު ކައްޓާއެކު 27 އާއި 33 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރުކައްޓަށްފަހު، އިތުރު 1 ހަރުކައްޓާއި، 18 އާއި 22 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ވަރަށް މަޑު މުށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ މަތީ ކައިރިން ފެށިގެން ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައި ފެށިފައިވާ ހިސާބަށް ދަމާލެވިފައި ހުންނަ ކޫރެއް ހުރެއެވެ. މިމަހަށް އަނދުން މަހޭ ކިޔަނީ މިކޫރުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބެެލެވެއެވެ. މިފާހަގަ ބޮޑަށް ހުންނަނީ ޅަ މަހުގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ހުންނަނީ ކޮތަރިބައިތަކަށްވުރެ ކަޅުކޮށްނެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބެލްޖިއަމް
ކިންގްޑަމް އޮފް ބެލްޖިއަމް އަކީ ހުޅަނގު އުތުރު ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. ބެލްޖިއަމްއަކީ ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ ފައުންޑިން މެންބަރެކެވެ. އަދި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ ހެޑްކުއާޓަރ ވެސް ހުންނަނީ ބެލްޖިއަމްގައެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ބެލްޖިއަމްގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޑަޗް ބަހާއި، ފަރަންސޭސި ބަހާއި ޖަރުމަނު ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ބެލްޖިއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބްރަސަލްސްއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. އަދި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ ހެޑްކުއާޓަރ ވެސް ހުންނަނީ ބްރަސަލްސްގައެވެ. މި ޤައުމަކީ ފެޑެރަލް ޕާލަމެންޓަރީ ޑިމޮކްރަސީއެވެ. އަދި ދުސްތޫރީ ރަސްކަމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 10 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 76 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 30528 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ be. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +32 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޔޫރޯއެވެ.
ނަން
ބެލްޖިއަމްގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ ގާލިއާ ބެލްޖިކާ މި ނަމުންނެވެ. އެއީ ސެލްޓިކް އަދި ޖަރުމަނު ނަސްލުގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ ބެލްގާއީން މި ސަރަޙައްދުގައި ދިރިއުޅުމުގެ ސަބަބުން ދީފައިވާ ނަމެކެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ބެލްޖިއަމާ އެއްކޮށް ބޯޑަރު ޙިއްޞާ ކުރާ ޤައުމުތަކަކީ ފަރަންސޭސި ވިލާތާއި، ޖަރުމަނާއި ލަގްޒެންބާގާއި ނެދަލޭންޑްސްއެވެ.
ތާރީޚު
ޢީސާއީ މީލާދުގެ ކުރީގެ ފުރަތަމަ ޤަރުނުގައި ދޭސީ ޤަބީލާތަކުގެ މީހުން ބަލި ކުރުމަށް ފަހުގައި ރޯމަނުންގެ މީހުން ގޭލިއާ ބެލްޖިކާ ޕްރޮވިންސް ޤާއިމްކުރިއެވެ. މީލާދީން 1830 ވަނަ އަހަރުގައި ބެލްޖިއަމް ނެދަލޭންޑްސްގެ އަތްދަށުން މިނިވަންވިއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމައަށް ބެލްޖިއަމްގެ ރަސްމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި އޮތީ ފަރަންސޭސި ބަހެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޑަޗް ބަހަކީ ވެސް ރަސްމީ ބަހެއް ކަމުގައިިި 1898 ވަނަ އަހަރުގައި ހަމަޖެހުމާ ގުޅިގެން ފަރަންސޭސި ބަހުގެ މުހިއްމުކަން ބެލްޖިއަމްގައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ކުޑަވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި 1967 ގައި ޑަޗް ބަހުން އޮތް ޤާނޫނުއަސާސީއަކީ ވެސް ރަސްމީ ގޮތުން މަޤްބޫލު އެއްޗަކަށް ވުމާ ގުޅިގެން ޑަޗް ބަހަށް ދެވޭ އިސްކަން ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ. ޖަރުމަނުން ވަނީ 1914 ވަނަ އަހަރުގައި ބެލްޖިއަމަށް ޙަމަލާ ދީފައެވެ. މި ކުރިމަތިލުންތަކުގައި ބެލްޖިއަމް އިން ވަނީ ޖަރުމަނުގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ހުރި ބައެއް ތަންތަން ހިފާފައެވެ. މި ގޮތުން ރުއަންޑާ-އުރުންޑީ ވެސް ހިމެނެއެވެ. އެއީ މިއަދުގެ ރުވާންޑާ އާއި ބުރުންޑީއެވެ. މި ތަންތަން ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް އިން 1924 ވަނަ އަހަރު ބެލްޖިއަމްގެ މެންޑޭޓްގެ ތެރެއަށް ލިއެވެ. ބެލްޖިއަމް މިނިވަން ވެފައިވަނީ 4 އޮކްޓޯބަރު 1830 ގައެވެ. ބެލްޖިއަމްގެ މިނިވަންކަން ޤަބޫލުކުރެވިފައިވަނީ 19 އެޕްރީލް 1839 ގައެވެ. ބެލްޖިއަމް އިން ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންއާ ގުޅިފައިވަނީ 25 މާރިޗު 1957 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
2007 ވަނަ އަހަރު ފެށުނު އިރު ބެލްޖިއަމްގެ އާބާދީގެ 92% މީހުންނަކީ ބެލްޖިއަމްގެ ރައްޔިތުންނެވެ. 6% މީހުންނަކީ ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ މެންބަރު ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން އެހެން ޤައުމުތަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. މި ގޮތުން އިޓަލީގެ 171918 މީހުންނާއި، 125061 ފަރަންސޭސީންނާއި، 116970 ލަންދޭސީންނާއި، 80579 މަޣުރިބީން (އެފްރިކާ ބައްރުގެ މީހުން) ނާއި، 42765 އިސްޕޭނު މީހުންނާއި، 39419 ތުރުކީންނާއި، 37621 ޖަރުމަނުން ހިމެނެއެވެ.
ސަގާފަތު
ބެލްޖިއަމްއަކީ މައިގަނޑު ތިން ބަހަކުން ވާހަކަ ދައްކާ ޤައުމަކަށް ވެފައި، އެ ތިން ބަހަކީ ވެސް ޤައުމުގެ ރަސްމީ ބަހުގެ ދަރަޖަ ލިބިފައިވާ ބަސްތަކަށް ވީ ކަމުގައި ވިޔަސް، ބެލްޖިއަމްގެ ތަފާތު ނަސްލުތަކުގެ މީހުންނަކީ ވަރަށް ގުޅިގެން އުޅޭ ބައެކެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބެލްޖިއަމަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިފައެވެ. ސަގާފީ ގޮތުންނާއި ފަންނީ ގޮތުން ވެސް ބެލްޖިއަމްގެ މީހުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ބެލްޖިއަމްގެ އިޤްތިޞާދަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަވަނަވެފައިވާ އިޤްތިޞާދެކެވެ. އެހެން ކަމުން ބެލްޖިއަމްގެ އިޤްތިޞާދު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ޔޫރަޕުގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ ގުޅިލާމެހިފައެވެ. ބެލްޖިއަމް އޮތް ތަނުގެ ގޮތުންނާއެކު އެތަން ވެފައިވަނީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އެންމެ ވަރުގަދައަށް ވިޔަފާރި ހިންގާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން 15 ވަނަ ޤައުމަށެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 36415 ޑޮލަރެވެ.
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ބ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން އާބާދީގެ ގޮތުން ހަތަރު ވަނަޔަށް އެންމެ ބޮޑު ރަށެކެވެ. ދަރަވަންދޫ އަކީ ބ.އަތޮޅުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އަތޮޅުވެރިކަން ކުރި ރަށެވެ. ދަރަވަންދޫއން އަތޮޅުވެރިކަން ބަދަލު ކުރީ 4 ޖޫން 1962 ވަނަ އަހަރު އިބްރާހިމް ނާސިރުގެ ވެރިކަމުގައި އޭދަފުއްޓަށެވެ. ދަރަވަންދޫ އޮންނަނީ އަތޮޅުގެ މެދުތެރޭގައި އިރުން ހުޅަގަށް ހަނި ދިގުކޮށް އޮންނަ ރަށެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދަރަވަންދޫއަށް ލަފާފުރުމަށް ބޭނުން ކުރާ ބަދަރު އޮންނަނީ ރަށުގެ އިރު އުތުރު ކަނާއި ދިމާލުގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ވަރަށް ރީތި ރަށެކެވެ. ދަރަވަންދޫއަކީ މަލަމަތި އެއްވަރު ރަށުގެ މެދުން ބޮޑު ނިކަގަހެއް ހުންނަ ރަށެކެވެ. ދަރަވަންދޫ އަކީ ރައްގިރުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވެފައި އޮންނަ ރަށެކެވެ.
ރަށުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދައްވުރެ ބޮޑީ މީހުން ދިރި ނޫޅޭ ވަލުގެ ސަރަހައްދެވެ.ދަރަވަންދޫގެ އެންމެ ބޮޑުމަގަކީ ދިގުމަގެވެ. އަދި އެމަގައް ބޮޑުމަގު އޭވެސް އެރަށުގެ މީހުން ކިޔައެވެ. އަދި ދަރަވަންދޫގެ މަގުތަކަކީ ޕްލޭން ކުރެވިގެން ހެދިފައިވާ މަގުތަކެކެވެ. 1950ގެ ތެރޭގައި މަލިން ދޮހުއްތުގެ އަތޮޅުވެރިކަމުގައި ދަރަވަންދޫގެ މަގުތައް ކޮށާ މަގުތަކަށް އަރާ ގެތައް ބަދަލުކޮށް މަގުތައް ސީދާކުރިއެވެ. ދަރަވަންދޫގައި އޮންނަ މަގުތަކުގެ ތެރެއިން ކުރިން ފެށިގެން މަޝްހޫރު މަގުތަކަކީ މަލަންމަގު، ބަނޑަހަމާމަގު، ހުވަދުމާމަގު، ދޭލިޔާމަގު، ކޯރުކެނޑިމަގު، ވަށާހިގާމަގު (ވަލުތެރޭގެ މަގެއް)އެވެ. ފަހުގެ މަގުތަކުގެ ތެރެއިން އާބާދުމަގު،އަމީނީމަގު ހިމެނެއެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
ޑރ ޝީމާ ސަޢީދު އަކީ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ހައްދަވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ޑރ ޝީމާ ސަޢީދު ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ހެއްދެވީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ އޮކްސްފޯރޑް ބްރޫކްސް ޔުނިވަސިޓީގައެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގްރީ ހެއްދެވީ ނިއުޒިލޭންޑްގެ ވައިކަޓޯ ޔުނިވަސިޓީގައެވެ. ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހެއްދެވީ ކެނެޑާގެ ބްރިޓިޝް ކޮލަމްބިއާ ޔުނިވަސިޓީގައެވެ.
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
ދަރަވަންދޫގައި އޮންނަ އާސާރީ ތަނެއް ކަމުގައި ތަރާގަނޑެއްގެ ވާހަކައަކީ އެރަށުގެ މީހުންތައްކާ ވާހަކައެކެވެ.. ފަހުން އެތަނުގައި އެރަށުގެ މީހުން ހަދާފައިވަނީ އިންޖީނުގެއެވެ. އެރަށުގައި ހުންނަ ބިބީ ޒިޔާރަތަކީ އެރަށުގެ މީހުންނަށް ވެސް އޭގެ ހަގީގަތް ނޭގޭ ޒިޔާރަތެކެވެ. އެތަނަކީ ނާމާން ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ކުރިން އެރަށުގެ މީހުން ކިޔާއުޅެއެވެ. ދަރަވަންދޫގައި އޮންނަ ބޯފޮޅިކޭ އައިނުގަނޑަކީ އެރަށުގެ މީހުން ފުރޭތަ އަރާތަނެއްކަމުގައި ބަލައިގެން ކުރީ ޒަމާނުން ސުރެ އުޅުނު ތަނެކެވެ. އެއް ފަހަރަކު ދަރަވަންދޫއަށް ފުރޭތަ އަރައިގެން އެރަށުގެ މުދިން ކަލޭފާނު މަސްހޫރުނަމުންނަމަ މާމުދިން އަލިފުޅު އެފުރޭތަޔާއި ދިމާކޮށް ކިވެލި ކިޔަވާ އަދި މަސްދަތް ފިޔޮހިޖަހާ ފުރޭތަ މައިތިރި ކުރި ވާހަކައެއް އެރަށުގެ މުސްކުޅިވެރިން ކިޔާއުޅެއެވެ. މާމުދިން އަލިފުޅަކީ މުޅިރާއްޖެއަށް މަޝްހޫރު ޅެންވެރިޔާ ދަރަވަންދޫ ޔޫސުފް އަލިފުޅުގެ ބައްޕަކަމުގައި ބުނެއުޅެއެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
އައްޑު އަތޮޅު ހުޅުމީދޫ އަށް އުފަން ޑރ ޝީމާ ސަޢީދު މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމު ކުރިއަރުވާ މަރުކަޒުގެ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލްގެ މަގާމްގައެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގްރީ އަށްފަހު އެބުރި ރާއްޖެ ގޮސް ޕީއެޗްޑީ ހެދުމުގެ ކުރިން ޑރ ޝީމާ ސަޢީދު ވަނީ ޓީޗަރެއްގޮތުން، ޓީޗަރ އެޑިޔުކޭޓަރ އަދި ކަރިކިއުލަމް ޑިވެލޮޕަރ އެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ.
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
ދަރަވަންދޫ އަކީ ފެންމީރު އަދި ފެންތިލަ ރަށެކެވެ. ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދަނޑު ގޮވާން ކޮށްލެވޭ ވަރަށް ބިންގަޑު ރަގަޅު ކަމުގައި ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދުނިޔޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު ބޭއްވުނީ ދަރަވަންދޫގައެވެ. ދަރަވަންދޫގައި އެގްރިކަލްޗަރ މިނިސްޓްރީން ނާސަރީއެއް އަށްޑިހައިގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިންގިއެވެ. ދަރަވަންދޫގައި ކާށި މުޑުވައް ކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއްގެ ދަށުން ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަފަހަރަށް މެލޭޝިޔާކާށިގެ މުޑުވައް އާލާކުރި ރަށަކީ ދަރަވަންދޫއެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
ޑޮކްޓަރ ޝީމާ ސަޢީދު އުފަންވީ 16 މެއި 1967 ގައެވެ. ބައްޕައަކީ ސ.މީދޫ ބްލޫމިންގ ސަޢީދު އިބްރާހީމް ދީދީ އެވެ. މަންމަ އަކީ ސ.މީދޫ އަސްރުމާގެ ފާތުމަތު ނަޖީބު އެވެ އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމްގެ ބައެއް މަކްތަބުލް އަސްރިއްޔާގައި ފުރިހަމަ ކުރެއްވިއެވެ. ގުރުއާނާއި ޙަދީޘް ކިޔެވީ މާފަ މުޙައްމަދު ނަޖީބު އަރިހުންނެވެ. ޢިލްމް އުގެނުމުގެ މުހިންމުކަން ޝީމާގެ ސަމާލުކަމަށް ގެންނެވީ މުޙައްމަދު ނަޖީބެވެ. އާދެ! މާތް ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ސައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މި ޙަދީޘުންނެވެ. " ސީނުކަރައިން ވިޔަސް ޢިލްމް އުގެނޭށެވެ މަކްތަބުލް އަސްރިއްޔާގެ ގްރޭޑް 4 ނިންމުމަށް ފަހު ޢުމުރުން 11 އަހަރުގައި މާލެ ފުރީ ތަޢުލީމީ ރޮގުން މަތީ ހަރުފަތް ތަކެއް ގިރާކުރުމުގެ ފޮނި އުއްމީދުގައެވެ
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
ދަރަވަންދުގައި ރަސްމީ ތައުލީމު ދިނުމުގެ ނިޒާމެއް ފެށުނީ 1979 ވަނަ އަހަރު ދަރަވަންދޫގައި އިފްތިތާހުކުރެވުނު ދަރަވަންދޫ ޕްރައިމަރީ ސުކޫލެވެ. އެސުކޫލް ބ.އަތޮޅު ޕްރައިމަރީ ސުކޫލްގެ ނަމަށް ބަދަލުވެ އަދި 80ގެ ކުރީކޮޅު ބ.އަތޮޅުގައި ޖަޕާނުމިހުން އަޅާދިން ސުކޫލް ދަރަވަންދޫގައި އެޅުމަށްފަހު އެތަން ބ.އަތޮޅު މަދުރަސާގެ ނަމަށް ބަދަލުވިއެވެ. މިއަދު ބ.އަތޮޅުމަދުރަސާއިން ގްރޭޑް 10 ކިޔަވާދެއެވެ. ދަރަވަންދޫ ގައި ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ތަނެއް ހެލްތް ޕޯސްޓުގެ ނަމުގައި ހަދާ ހިދުމަތް ދޭން ފަށާފައިވަނީ 2000 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ދަރަވަންދޫގައި ރަށު އޮފީހާއި ކޯޓް ހަދާފައި ހުންނަނީ ކުރިން އަތޮޅުވެރިކަން ކުރި އިރު އަތޮޅުގޭގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި އަތޮޅުގޭގެ އިމާރާތުގައެވެ. ދަރަވަންދޫގައި ސުނާމީގެ ފަހުން ފެންޕްލާންޓެއް ބަހައްޓާފައި ހުރެއެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
އީޕީއެސް އިން އިބްތިދާއީ ތަޢިލީމް ހާސިލް ކުރުމަށް ފަހު ޘާނަވީ ތަޢުލީމް ޙާސިލް ކުރީ އަމީނިއްޔާ ސްކޫލުންނެވެ. މަތީ ޘާނަވީ ތަޢުލީމް ނިންމެވީ ސައިންސް އެޑިޔުކޭޝަން ސެންޓަރުންނެވެ
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. އެވްރެޖްކޮށް ގައިގެ ހަން ކަޅު މީހުން ގިނައެވެ. މުސްކުޅިންނަށް ވުރެ ޒުވާން އުމުރު ފުރައިގެ ކުދިން ގިނައެވެ.ރަށުން އަރާ ބީރަށްޓެހިންނަށް ވަރަށް ހިތްހެޔޮ ބައެކެވެ. ދަރަވަންދޫގެ މީހުންގެ ތެރޭގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށް ލެވެނީ ކުރީ ޒަމާނުން ސުރެ އެރަށުގެ މީސް މީހުންނަށް ކިޔާ ތަފާތު ނަންނަމެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
މަތީ ތަޢުލީމް ޙާސިލް ކުރުމަށްޓަކައި އެންމެ ފުރަތަމަ ދިޔައީ އިގިރޭސިވިލާތަށެވެ. އިގިރޭސި ވިލާތުގެ އޮކްސްފޯރޑް ބްރޫކްސް ޔުނިވާރސިޓީ އިން ބެޗްލަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ޙާސިލް ކުރިއެވެ.މާސްޓަރ ޑިގްރީ އިން ސައިންސް އެޑިޔުކޭޝަން ފުރިހަމަ ކުރީ ނިވްޒީލޭންޑްގެ ޔުނިވާރސިޓީ އޮފް ވައިކަޓޯ އިންނެވެ
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
މީހުން
ފާއިތުވެދިޔަ 20 އަހަރަށް ބަލާއިރު ދަރަވަންދޫގެ އާބާދީ 2 ގުނައަށްބޮޑުވެފައިވާކަމަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 2006 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރ މަހުގެ ނިޔަލަށް ދަރަވަންދޫގެ ރަޖިސްޓްރީގައިވަނީ ޖުމުލަ 966 މީހުންނެވެ. މީގެތެރޭގައި ހިމެނެނީ 489 ފިރިހެނުންނާއި 477 އަންހެނުންނެވެ. މިހާތަނަށް ދަރަވަންދޫގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވަނީ 234 ގޯއްޗެވެ. އަދި ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރެވި މީހުންނަށް ދޫކުރެވިފައިވާ ގޯތީގެ ގޮތުގައި 70 ގޯތިވެއެވެ. ކުރިއަށް އޮތް 10 އަހަރަށް ބަލާއިރު މި ރަށުން އަދި 540 ގޯތި ދެވޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
ޝީމާގެ ކިޔެވުމުގެ ދައުރު ނިމުނީ އޭނާ އުއްމީދު ކުރި ފަދައިން ތަޢުލީމުގެ އެންމެ މަތީ ހަރުފަތް ގިރާ ކުރުމަށް ފަހުއެވެ. އާދެ! ކެނެޑާގެ ޔުނިވާރސިޓީ އޮފް ބްރިޓިޝް ކޮލަމްބިއާ އިން ޕީއެޗްޑީ ( ކަރިކިއުލަމް އެންޑް އިންސްޓްރަކްޝަން ) ޙާސިލު ކުރުމަށްފަހުގައެވެ
ދަރަވަންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ. ފަންގިވިނުމަކީ ގިނަބަޔަކު ކުރާ މަސައްކަތެވެ. މިހާރު މަސްވެރިކަން ކުރާ ދޯންޏެއް ނޯވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ރިސޯޓުތަކުގައި ދުއްވާ ސަތިރިޖެހި ދޯނިފަހަރު ގެންގުޅެއެވެ. ގިނަޒުވާނުން މިހާރުކުރާ މަސައްކަތަކީ ޓްވަރިޒަމްގެ މަސައްކަތެވެ. ދަރަވަންދޫގައި ޓްވަރިސޓް ޝޮޕްތައް ވަރަށް ގިނައެވެ.
ޝީމާ ސަޢީދު
ތަޢުލީމީ ދައުރު ނިންމުމަށްފަހު ޑޮކްޓަރ ޝީމާ ވަނީ ރަށަށާއި އަތޮޅަށާއި ގައުމަށް ގިނަގުނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. މިގޮތުން އައްޑުއަތޮޅު ހިތަދޫގައި ހުންނަ މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް އޮފް ހަޔަރ އެޑިއުކޭޝަންގައި މުދައްރިސުން ތަމްރީނު ކުރުމުގެ މަސައްކަތާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަރިކިއުލަމް ހަރުދަނާ ކުރުމުގެ މަސައްކަތާއި ޚިދުމަތުގައި ތިއްބެވި މުދައްރިސުންނަށް ތަމްރީނު ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްފައި ވެއެވެ
ޑޮކްޓަރ ޝީމާ އަދާކުރި ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކުގެ ތެރޭ ތަޢުލީމް ކުރިއަރުވާ މަރުކަޒުގެ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް ކަމާއި މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް އޮފް ހަޔަރ އެޑިއުކޭޝަންގެ ލެކްޗަރަރ ކަމާއި ސ. އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ޕްރިންސިޕަލް ކަމާއި އެސްއީސީގެ ޓީޗަރކަން ހިމެނެއެވެ
އަންހެނުންގެ ތަރަށްޤީއަށް ކުރާނެ ކަންކަމާއި ބެހޭ ގޮތުން އަންހެނުންގެ ތަރައްޤީއަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮމިޓީއަށް ގިނަގުނަ އިރުޝާދު ތަކެއް ދީފައި ވެއެވެ. އަންހެނުންނާއި ކުދީންގެ ކުރިއެރުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްދީފައިވެއެވެ. އަންހެނުންގެ ތަރަށްގީއަށް މަސައްކަތް ކުރާ ކޮމިޓީއާއި ގުޅިގެން ގޭގައި ގެންގުޅޭ ކަރަންޓްއާލާތްތައް ބޭނުން ކުރާނެ ގޮތާއި މައްސަލަޖެހުމުން ހައްލުކުރާނެ ގޮތުގެ ކްރަޝް ކޯހެއް ހިންގާފައިވެއެވެ
2008 ވަނައަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރ މަހުން ފެށިގެން ޝީމާ ވަޒީފާ އަދާކުރަމުން އަންނަނީ އިގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވާރސިޓީ އޮފް ލެސްޓަރގެ ސްކޫލް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގެ ލެކްޗަރާރ އެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މުދައްރިސުން ތަމްރީނުކުރުމުގެ މަސައްކަތުގެ އިތުރަށް އޮންލައިން ރިސާރޗް ހަދާ ލިޔެ ޝާޢިއު ކުރުމަކީ ޝީމާ ކުރާހިތުން ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. އޮންލައިން އެޑިއުކޭޝަނާއި އީލާރނިންގ ގެ ރޮގުން އަތޮޅަށާއި ރާއްޖެއަށް ތަޢުލީމްގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޝީމާ އުއްމީދު ކުރެއެވެ
މީދޫއަށް އުފަން މިފަދަ ދަރިންނަށްޓަކައި މީދޫ ފަޚްރުވެރި ވެއެވެ
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މައްކީ އާއި މަދަނީ ސޫރަތް
ލަފްޒީ ގޮތުން މައްކީ އާއި މަދަނީ އަކީ ދެ ތަނަށް ނިސްބަތްކުރާ ނިސްބަތްކުރުމެވެ. މައްކީއަކީ މައްކާއަށް ނިސްބަތްކުރާ ނިސްބަތްކުރުމެވެ. މަދަނީ އަކީ މަދީނާއަށް ނިސްބަތްކުރާ ނިސްބަތްކުރުމެވެ. ނަމަވެސް ޢިލްމުވެރިން މައްކީ ނުވަތަ މަދަނީ ނިސްބަތް ކުރަނީ ކުރިން ދެންނެވުނު ދެތަނަށް ނިސްބަތްކޮށެއް ނޫނެވެ. ޢިލްމުވެރިން މިދެނަން މައްކީ އާއި މަދަނީ ނިސްބަތްކުރަނީ ޒަމާނަށެވެ. ކީރިތި ޤުރުޢާނުގެ އެއާޔަތެއް ނުވަތަ އާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވުނު ވަގުތަށެވެ. ތަނަކަށް ނޫނެވެ. މައްކީ އާއި މަދަނ މިދެނަން ޢިލްމުވެރިން ބޭނުންކުރައްވަނީ ޚާއްޞަކޮށް ޤުރްއާނުގެ ޢިލްމު ގެ ފަންނުގައެވެ. އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ބާވައިލެއްވި ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ އާޔަތްތައް ވަކިކޮށް ދެނެގަތުމަށްޓަކައެވެ. އެއާޔަތެއް ނުވަތަ އާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވުނީ ކީއްވެގެން، ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެތޯ ދެނެގަތުމަށްޓަކައެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލައްވާފައިވަނީ 23 އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތެއްގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލައްވަން ފައްޓަވާފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ، މައްކާގެ ރަށް ބޭރުގައިވާ ފަރުބަދައެއް ކަމަށްވާ ހިރާ ފަރުބަދައިގެ ހޮހަޅައެއްގައި އިންނަވަނިކޮށެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން މައްކާގައި ހުންނަވަނިކޮށާއި މައްކާގެ ކައިރި ހިސާބުތަކާއި މައްކާއާ ދުރު ހިސާބުތަކުގައާއި މަލަކޫތީ ޢާލަމުގައި ވަނިކޮށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައި ވެއެވެ. ވީމާ ތަފާތު އެތައް ތަނެއްގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ހުންނަވަނިކޮށް ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލައްވާފައިވާތީ ޢިލްމުވެރިން "މައްކީ" ނުވަތަ "މަދަނީ" މިނަން ދެއްވާފައިވާ އާޔަތް ނުވަތަ އާޔަތްތައް ބާވައިލެއްވި ބާވައިލެއްވުން ނިސްބަތްކުރައްވަނީ ތަނުގެ ބަދަލުގައި ޒަމާނަށެވެ.
"މައްކީ" އަދި "މަދަނީ" މިދެނަން އުފެދުނީ ކީއްވެގެން؟
މޫސާގެފާނަށް ބާވައިލެއްވުނު ތައުރާތާއި ޢީސާގެފާނަށް ބާވައިލެއްވުނު އިންޖީލާއި ދާއޫދުގެފާނަށް ބާވައިލެއްވުނު ޒަބޫރު، މާތް ﷲ ބާވައިލައްވާފައިވަނީ އެއްކޮށް އެއްފަހަރާއެވެ. މިއީ ހުރިހާ ޢިލްމުވެރިންވެސް އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންފައިވާ ކަމެކެވެ. ކުރީގެ އުއްމަތްތަކަށް މާތް ﷲ ބާވައިލައްވާފައިވާ ސަމާވީ ފޮތްތަކާއި ޚިލާފަށް ކީރިތި ޤުރުއާން މާތް ﷲ ބާވައިލައްވާފައިވަނީ ބައިބަޔަށް ވަކިވަކިންނެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލައްވާފައިވަނީ 23 އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ބައެއް އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައިވަނީ މުޝްރިކުން ކީރިތި ރަސޫލާއަށް ކުރިމަތި ކުރުވާ ސުވާލުތަކާއި ގުޅިގެންނެވެ. އަދި ބައެއް އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައިވަނީ އެފަދަ އެއްވެސް ސަބްބެއް ނެތި އިލާހީ ޙިކުމަތުގެތެރެއިންނެވެ. އެކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވާ އިރާދަކުރައްވާފައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިންނެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
(( وقال الذين كفروا لولانزل عليه القرءان جملة واحدة كذالك لنثبت به فؤادك ورتلنــه ترتيلا)) - الفرقان: 32
މާނައަކީ:- "އަދި ކާފިރުވީ މީހުން ބުންޏެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ (އެބަހީ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ) މައްޗަށް ޤުރްއާން އެއްފަހަރާ ބާވައިނުލެއްވުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ (އެފަދައިންނެވެ.) އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް ގަދަކަން ދެއްވާ ސާބިތުކަން ދެއްވުމަށެވެ. އަދި ކަމަކަށްފަހު ކަމެއް ލަސްލަހުން ބާވައިލައްވައި ވަޙީ ކުރައްވާ ގޮތެއްގައި ތިމަން ﷲ އެ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވިއެވެ." ޢިލްމުވެރިން "މައްކީ" އާއި "މަދަނީ" މިދެނަން ބޭނުންކުރައްވަން ފެށްޓެވީ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައިވާ އާޔަތްތަކާއި ތަފްސީރުކުރުމުގައި އެއާޔަތެއް ނުވަތަ އެއާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވުނު ސަބަބު ދެނެގަތުމަށް ފަސޭހަވުމަށްޓަކައެވެ. އެއާޔަތެއް ނުވަތަ އެއާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވި ސަބަބު ދެނެގަތުމަށް ފަސޭހަވާނީ އެއާޔަތެއް ބާވައިލެއްވުނީ ކޮންއިރަކުކަން އެނގިގެންނެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ އެއާޔަތެއްގައި ﷲ ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ އެއްޗެއް ދެނެއެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ މަދީނާއަށް ހިޖުރައަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ބާވައިލެއްވި އާޔަތެއްގައިވާ ޙުކުމެއް ނުވަތަ އެންގެވުމެއް، ކީރިތި ރަސޫލާ މަދީނާ ހިޖުރައަށް ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ފަހުން ބާވައިލެއްވި އާޔަތަކުން މަންސޫޚު ކުރައްވާފައިވާ އޮވެދާނެއެވެ.
މައްކީ އާއި މަދަނީ ކަނޑައެޅުން
ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ އާޔަތްތައް ތަފްސީރު ކުރުމަށް ފަސޭހަވެގެންދާ އެއްކަމަކީ، އެއާޔަތެއް ނުވަތަ އެއާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވި ސަބަބު އެނގުމެވެ. އެއާޔަތެއް ނުވަތަ އެއާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވި ސަބަބު އެނގިގެންނޫނީ ކީރިތި ޤުރްއާނުން މާތްﷲ ބާވައިލެއްވި ބާވައިލެއްވުމެއް ބަޔާނެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެބާވައިލެއްވި ބާވައިލެއްވުމެއްގައިވާ އެއްޗެއް ދެނެއެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި ކީރިތި ޤުރްއާން ތަފްސީރު ކުރައްވާ މުފައްސިރުން ކީރިތިޤުރްއާނުގައިވާ އާޔަތްތައް ބާވައިލެއްވި ވަގުތު، ބާވައި ލެއްވޭ ތަން، ނުވަތަ ނިސްބަތްވާ އަހުލުވެރިން ފާހަގަ ކުރައްވައެވެ. މިގޮތަށް ބައްލަވައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޢިލްމުވެރިން، ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކާއި ސޫރަތްތަކަށް މައްކީ ނުވަތަ މަދަނީ މިނަން ދެއްވުމުގައި ނުވަތަ މިނަން ކަނޑައެޅުމުގައި ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އިޚްތިލާފްތައް އެބަހުއްޓެވެ.
ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މިހެން ވިދާޅުވިކަމުގައިވިޔަސް އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ނުވަތަ މަދީނާ ފިޔަވައި އެހެން ބައެއް ތަންތަނުގައި ހުންނަވަނިކޮށްވެސް ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ބައެއް އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައިވެއެވެ. އަދިހަމަ އެހެންމެ ސޫރަތުއްޒުޚްރުފްގެ 45 ވަނަ އާޔަތް ބާވައިލައްވާފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ އިސްރާއާއި މިޢްރާޖު އަރާވަޑައިގެންނެވިރޭ، އެކަލޭގެފާނު ބައިތުލް މަޤްދިސް ގައި ހުންނަވަނިކޮށެވެ.
މީގެ އިތުރުންވެސް ވަރަށް ގިނަ އާޔަތް އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ނުވަތަ މަދީނާ ފިޔަވައި އެހެން ތަންތާގައި ހުންނަ ވަނިކޮށް ބާވައިލައްވާފައިވެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ބައެއް ދަތުރުފުޅުގައި އުޅުއްވަނިކޮށާއި ޠާއިފާއި ޙުދައިބިއްޔާ އާއި ޢަރަފާތު ބިމުގައި އާއި އަދި އެނޫން ތަންތަނުގައި ހުންނަވަނިކޮށްވެސް ބައެއް އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައިވެއެވެ. އަދި ސޫރަތުލް މުނާފިޤޫން ބާވައިލައްވާފައިވަނީ ޚުޒާޢަތު ވަންހައިގެ މީހުންއުޅުނު އަވަށެއްކަމުގައިވާ ޢަޒްވަތުލް މުޞްޠަލަޤު ގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ހުންނަވަނިކޮށެވެ.
ވީމާ މިރައުޔުއަކީ ޞައްޙަ ރައުޔެކޭ ދެންނެވޭކަށެއް ނެތެވެ. އެހެނީ މައްކީ އާޔަތްތަކަކީ އެކަލޭގެފާނު މައްކާގައި ހުންނަވަނިކޮށް ބާވައިލެއްވި އާޔަތްތަކޭ، މަދަނީ އާޔަތްތަކީ އެކަލޭގެފާނު މަދީނާގައި ހުންންވަނިކޮށް ބާވައިލެއްވި އާޔަތްތަކޭ ބުނުމުން، މިދެތަނުންކުރެ ތަނަކަށް ނުވާ ތަންތަނުގައި، އެކަލޭގެފާނު ހުންނަވަނިކޮށް ބާވައިލެއްވި ބާވައިލެއްވުންތައް ހިމެނިފައި ނުވާތީ އެވެ.
ދެވަނަ ރައުޔުގައިވަނީ "މައްކީ" އަކީ މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ނިސްބަތްވާ ގޮތަށް ބާވައިލައްވާފައިވާ ބާވައިލެއްވުންތަކެވެ. "މަދަނީ" އަކީ މަދީނާ ގެ އަހުލުވެރިންނަށް ނިސްބަތްވާ ގޮތަށް ބާވައިލައްވާފައިވާ ބާވައިލެއްވުންތަކެވެ.
1 - މިއާޔަތަކީ މައްކާ ނުވަތަ މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ނިސްބަތްވާ އާޔަތެއް ނޫނެވެ. އަދި ސޫރަތުލް ކައުޘަރުގެ ފުރަތަމަ އާޔަތްވެސް އެ ދެތަނުންކުރެ ތަނެއްގެ އަހުލުވެރިންނަށް ނިސްބަތްނުވެއެވެ.
ތިންވަނަ ރައުޔުގައިވަނީ "މައްކީ" އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، މަދީނާއަށް ހިޖުރައަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ބާވައިލެއްވި ކޮންމެ ބާވައިލެއްވުމެކެވެ. އަދި "މަދަނީ" އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަދީނާއަށް ހިޖުރައަށް ވަޑައިގެންނެވި ފަހުން ބާވައިލެއްވި ކޮންމެ ބާވައިލެއްވުމެކެވެ. މިރައުޔުގައި އެބާވައިލެއްވުމެއް ބާވައިލެއްވޭއިރު އެކަލޭގެފާނު ހުންނެވި ތަނަކަށް ނިސްބަތް ކުރުމެއް ނުވެއެވެ. ނިސްބަތްވަނީ އެބާވައިލެއްވުމެއް ބާވައިލެއްވުނު ޒަމާނަށެވެ.
މިރައުޔަކީ އެންމެ ޞައްޙަ ރައުޔުކަމުގައި ދަންނަވަން ޖެހެއެވެ. އެހެނީ މިރައުޔުގައި މައްކީ އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މަދީނާއަށް ހިޖުރައަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ބާވައިލެއްވި ކޮންމެ ބާވައިލެއްވުމޭ، މަދަނީ އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މަދީނާއަށް ހިޖުރައަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ފަހުން ބާވައިލެއްވި ކޮންމެ ބާވައިލެއްވުމޭ ބުނުމުން، ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އެއްވެސް އާޔަތެއް އޭގެތެރެއިން ބޭރުވެގެންނެއް ނުދެއެވެ. މިރައުޔާއި އިދިކޮޅުވެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއްނެތެވެ. އަދި މިރައުޔުގެ ތެރެއަށް އެހެނިހެން ރައުޔުތަކާއި ޚިލާފުތައް ވަނުން މަނާކުރެއެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަޞްޙާބުންނަށް ފަހުމް ވެފައިވާގޮތާއިވެސް އެންމެ އެއްގޮތީ މިރިވާޔަތެވެ.
"މައްކީ" އާއި "މަދަނީ" ކަނޑައެޅުމުގައި އިޚްތިލާފު އުފެދުން
މައްކީ އާޔަތްތަކާއި މަދަނީ އާޔަތްތައް ކަނޑައެޅުމުގައި ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އިޚްތިލާފުތައް އެބަހުއްޓެވެ. އިޚްތިލާފުތައް އުފެދުނީ ސަބަބުތަކެއް ހުރެގެން ކަމުގައި ދަންނަވަން ޖެހެއެވެ. އެ ސަބަބުތަކަކީ:
މައްކީ އާއި މަދަނީ ގެ ޢިލްމު އުފެދުނ
ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވި ދުވަސްވަރު މައްކީ އާއި މަދަނީ މިޢިލްމު، ޢިލްމެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔުއްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެނީ އެދުވަސްވަރަކީ ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވޭ ދުވަސްވަރު ކަމަށްވެފައި އެފަދަ ކަމަކަށް އެޒަމާނުގައި އެބޭކަލުންނަށް ބޭނުންވެސް ނުވާތީއެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރްއާނުން ބާވައިލެއްވޭ އާޔަތްތައް ބާވައިލެއްވޭއިރު އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން ނަށް އެއީ މައްކީ އާޔަތެއްކަން ނުވަތަ މަދަނީ އާޔަތެއްކަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާތީއެވެ. އަދި އެ އާޔަތެއް ނުވަތަ އާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވުނު ސަބަބާއި ޙާދިޘާގެ ވަގުތު އެނގިވަޑައިގަންނަވާތީއެވެ. އެ ހުރިހާ ކަމެއް ހިނގަނީ އެބޭކަލުންގެ ލޯފުޅު މަތީގައެވެ. ވުމާއެކު އިތުރު ހެއްކަކަށް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ.
ވީމާ، މައްކީ އާއި މަދަނީ މިޢިލްމު އުފެދުނީ ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވެން ފެއްޓެވުމާއި ހަމައިންނެވެ. އެހިސާބުން ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ފަރާތްޕުޅުން ނަޤުލުވަމުން އައިސްފައިވަނީއެވެ.
މައްކީ އާއި މަދަނީ ސުރަތްތަކާއި އާޔަތްތައް އެނގުމުގެ ފައިދާ
މައްކީ އާޔަތްތަކާއި މަދަނީ އާޔަތްތައް ދެނެގަތުމަކީ ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ޢިލްމު އުނގެނި ދަސްކުރާ ބަޔަކަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިޢިލްމު އުނގެނުމުގެ ފައިދާތަކެއް ވެއެވެ.
މައްކީ އާއި މަދަނީ ދެނެގަނެވޭނީ ކިހިނެއް؟
މައްކީ އާޔަތްތަކާއި މަދަނީ އާޔަތްތައް ދެނެގަނެވޭނެ ދެވަސީލަތެއް ވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވަސީލަތަކީ ރިވާޔަތް ނުވަތަ ނަޤުލެވެ. މިކަމާއި މެދު އެނގިފައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އެނގިފައިވަނީ ޞަޙާބީންނާއި ތާބިޢީންގެ އަރިހުންނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަރިހުން ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ވާރިދުވެފައެއް ނުވެއެވެ. ވީމާ ، މައްކީ އާއި މަދަނީ ދެނެގަނެވޭނެ އެންމެ މުހިންމު ވަސީލަތަކީ ރިވާޔަތްތަކެވެ. ދެވަނަ ވަސީލަތަކީ ، މިކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން އައިސްފައިވާ ރައުޔުތަކަށް އިޖުތިހާދު ކުރުމެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީން ކީރިތި ޤުރްއާނުން އެބާވައިލެއްވޭ ބާވައިލެއްވުން، ބާވައިލެއްވުނު ވަގުތާއި ތަނާއި އާޔަތުގައިވާ މުޙްތަވަޔާތަށް ބައްލަވައި މިކަމާއި ގުޅޭ ގޮތުން އައިސްފައިވާ ރައުޔުތަކާ މެދު ޤިޔާސްކުރައްވައި އެބޭކަލުންގެ އިޖްތިހާދުން މައްކީ އާއި މަދަނީ ވަކިކުރައްވައެވެ.
މައްކީ އާޔަތްތަކުގައިވާ މައުޟޫޢުތައް
މައްކީ އާޔަތްތަކުގައި އަންނަނިވި މައުޟޫޢުތައް ހިމެނިފައި ވެއެވެ.
ޢަޤީދާ އާއި ގުޅުން ހުރި މައުޟޫޢުތައް
މާތް ﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށާއި އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނަށާއި އެކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތްތަކަށާއި އާޚިރަތްދުވަހަށް އީމާންވުން ހިމެނެއެވެ. މައްކީ ބައިގެ އެންމެ މުހިންމު މަޤްޞަދަކީ ޢަޤީދާ ޞައްޙަކުރެއްވުން ކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން ފާހަގަކުރައްވައެވެ.
ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި، ޢަރަބީންގެ ތެރޭގައި ޢާންމު ވެފައިވާ ނުބައި އާދަތަކާއި އަޚްލާޤީ ނުބައި ސިފަތައް
އެއްވެސް ކުށެއް ނެތް އަންހެން ދަރީން ދިރި ދިރި ތިއްބާ ވަޅުލައި މަރާލުމަކީ ، އެޒަމާނުގެ ޢަރަބީންގެ ބައެއް ޤަބީލާތަކުގެ މީހުން ކޮށްއުޅުނު ވަރަށް ނުބައި ކަމެކެވެ. އަދި ޙައްޤަކާއި ނުލައި އެކަކު އަނެކަކުގެ ލޭ އޮހޮރުވުމާއި ކުދިކުދި ކަންތައްތަކާއި މެދު އެއް ޤަބީލާއެއް އަނެއް ޤަބީލާއަކާއި ހަނގުރާމަ ކުރުމާއި ، ދަރިންނަށް ކާން ބޯންދޭން ނުލިބި ދާނެ ކަމުގެ ބިރުގައި، އެ ކުދިން މެރުމާއި ބަދަލު ހިފުމުގައި ޙައްދު ފަހަނައަޅައި ދިއުމ،ީ އެމީހުންގެ މެދުގައި ފެތުރިފައިވާ ވަރަށް ނުބައި އާދައެކެވެ. މިކަންތައް ނައްތާލެއްވުމަށް ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ މައްކީ ބައިގައި ވަރަށް ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތެއް ދެއްވާފައި ވެއެވެ.
އަޚްލާޤީ ރީތި ސިފަތައް ބަޔާންކުރައްވައި އެސިފަތަކުން ސިފަ ލިބިގަތުމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވައިލެއްވުން
މިގޮތުން، ދީލަތިވުމާއި ނިކަމެތިންނަށް އެހީ ފޯރުވުމާއި ޢަފޫކުރުމާއި ކިބުރުވެރި ނުވުމާއި ރުޅިމަޑުކުރުމާއި ކެތްތެރިވުންފަދަ މާތް ސިފަތަކުން ޒީނަތްތެރިވުމަށް މައްކީބައިގެ ވަރަށް ގިނަ އާޔަތްތަކުގައި ގޮވާލައްވާފައި ވެއެވެ.
އިސްވެ ގޮސްފައިވާ ޤައުމުތަކާއި އެ ޤައުމުތަކަށް ފޮނުއްވި ރަސޫލުންގެ ޚަބަރުތައް
އަދި އެޤައުމުތަކުގެ މީހުން އީމާންވި މީހުންނަށް ދެމުން ގެންދިޔަ އަނިޔާތަކުގެ ވާހަކަތައް ބަޔާންކުރައްވައި އަދި އެފަދަ ޤައުމުތައް ހަލާކު ކުރައްވައި ނެތިކުރެއްވި ގޮތުގެ ވާހަކަތައް ބަޔާންކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާއަށާއި އީމާންވި މީހުންނަށް ހިތްވަރު ދެއްވުމަށާއި އާޚިރުގައި ކާމިޔާބާއި ނަޞްރު، މާތް ﷲ ދެއްވާނީ، އީމާންވި މީހުންނަށް ކަން އެންގެވުމަށެވެ.
އަދި މީގެ އިތުރުން ކާފިރުވެ، މާތް ﷲ ފޮނުއްވި ރަސޫލުން ދޮގުކޮށް، އެބޭކަލުންނަށް އިހާނާތްތެރިކޮށް ޢަމަލުތައްކުރާ މީހުންނަށް ލިބެނިވި ޢަޛާބު ބަޔާން ކުރައްވައި ވަޢީދުގެ އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވަވާފައިވެސް ވެއެވެ. ޤުރައިޝްވަންހައިގެ މުޝްރިކުން، އަދި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، އެމީހުންގެ ބޮޑުން، ކީރިތި ރަސޫލާގެ ދަޢުވަތަށް އިންކާރުކޮށް، އިތުރު އެކަލޭގެފާނަށާއި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވި މީސްތަކުންނަށް ކުރަމުން ގެންދިޔަ އަނިޔާވެރި ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، އެފަދަ ޢަމަލުތައް ކުރާ މީހުންނަށް ހުރި ޢަދުލުވެރި ޖަޒާގެ ވާހަކަތައް ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ މައްކީ ބައިގައި ވަރަށް ގިނައިން ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
މަދަނީ އާޔަތްތަކުގައިވާ މައުޟޫޢުތައް
1.	މަދަނީ ބާވާލެއްވުންތަކުގެ އެންމެ މުހިއްމު މަޤްޞަދަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ ތަކްލީފީ ޙުކުމްތައް ބަޔާން ކުރެއްވުމެވެ. މައްކީ އާޔަތްތަކުގައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތަފްޞީލު އައިސްފައިވަނީ މަދަނީ އާޔަތްތަކުގައެވެ. މިގޮތުން އަޅުކަމުގެ އެންމެހާ ކަންތައްތަކާއި މުޢާމަލާތާއި ބެހޭ އެންމެހާ ތަކްލީފީ ޙުކުމްތަކާއި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޙައްދުތަކާއި ޢާއިލީ ގުޅުންތަކާއި ތަރިކަ މުދަލުގެ ވާހަކަތަކާއި ޖިހާދާއި އިޖްތިމާޢީ ގުޅުންތަކާއި ހަނގުރާމައާއި އަމާންކަމުގެ ޙާލަތުގައި ބައިނަލްއަޤުވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ވާހަކަތަކާއި ޞައްޙަ ޢަޤީދާގެ ވާހަކަތައް މަދަނީ އާޔަތްތަކުގައި ތަފްޞީލުކޮށް ދެއްވާފައިވެއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތައް ،البقرة, النساء, المائدة, الأنفال, التوبة, النور, الأحزاب ފަދަ މަދަނީ ސޫރަތްތަކުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. 2.	ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންނަށް އިސްލާމްވުމަށް ގޮވާލައްވާފައިވެއެވެ. އެދެދީނުގެ ބޮޑުން، އެދެފޮތަށް އުނި އިތުރު ގެނެސްފައިވާކަމާއި އެ ދެބައިމީހުންތިބީ މަގު ފުރެދިފައިކަން ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ މަދަނީ ސޫރަތްތަކުގައެވެ. 3.	މުނާފިޤުންގެ ޙަޤީޤަތްތައް ބޭޒާރުކުރައްވައި، އެމީހުން މުއުމިނުންނަށް ކުރަމުންދާ ގޯނާތަކުގެ ވާހަކަތައް ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެމީހުން މުއުމިނުންނަށް ކުރަމުން ގެންދިޔަ ގޯނާތައް އެމީހުންގެ ބޮލަށް އޮހޭނެކަން ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ މަދަނީ އާޔަތްތަކުގައެވެ.