cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
އެމް.އެން.ޑީ.އެފް ސެންޓްރަލް އޭރިއާ
ސެންޓްރަލް އޭރިއާގެ ހެޑްކްއޯޓާޒް ފުރަތަމަ ޤާއިމު ކުރެއްވީ ކ. އަތޮޅު ހުޅުލޭގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިހާރު އެ ހެޑްކްއޯޓާރޒް ހިންގަމުންދަނީ ލ. ކައްދޫގައެވެ. ލ. ކައްދޫއަށް ހެޑްކްއޯޓާރޒް ބައްދަލުކުރެއްވީ 2011 ސެޕްޓެމްބަރ 22 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެރަސްމިއްޔާތު ޝަރަފްވެރިކޮށްދެއްވީ ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސް މޭޖަރ ޖެނެރަލް މޫސާ ޢަލީ ޖަލީލެވެ. އެމްއެންޑީއެފް ސެންޓްރަލް އޭރިއާގައި ޤާއިމުކުރެވިފައިވަނީ ހެޑްކްއޯޓާރޒްގެ އިތުރުން 2 ޕޯސްޓެކެވެ. އެއީ ހުޅުލޭ ޕޯސްޓާއި، ލ. ކަޅައިދޫ ޕޯސްޓެވެ. ހުޅުލެއިން ކައްދޫއަށް ހެޑްކްއޯޓާރޒް ބަދަލުވުމާއިގުޅިގެން ހުޅުލޭ ޕޯސްޓް މާލޭ އޭރިއާއަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތްދަނީ ކުރެވެމުންނެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ދ. ކުޑަހުވަދޫ ގަޔާއި މ. އަތޮޅުގައި ސެންޓްރަލް އޭރިއާގެ ޕޯސްޓެއް ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ދ. ކުޑަހުވަދޫގައި ހުރި ފަޔަރ ސްޓޭޝަން ބިލްޑިންގ އެމްއެންޑީއެފް އާ ހަވާލުކުރުމަށްވަނީ ހޯމް މިނިސްޓްރީން ނިންމަވާފައެވެ.
ކަޅައިދޫ ޕޯސްޓް ހުޅުވުނީ 2011 ނޮވެމްބަރ 3 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެޕޯސްޓް ހުޅުވައިދެއްވީ ސެންޓްރަލް އޭރިއާގެ ކޮމާންޑަރ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ޒަކަރިއްޔާ މަންޞޫރެވެ.
ސެންޓްރަލް އޭރިއާގައި ޖުމުލަ 5 އަތޮޅު ހިމެނެއެވެ. އެއީ މ. އަތޮޅު (މުލަކު އަތޮޅު)، ފ. އަތޮޅު (ނިލަންދެއަތޮޅު އުތުރުބުރި)، ދ. އަތޮޅު ( ނިލަންދެ އަތޮޅު ދެކުނުބުރި)، ތ. އަތޮޅު (ކޮޅުމަޑުލު) އަދި ލ. އަތޮޅު (ހައްދުންމަތި) އެވެ. މި ފަސް އަތޮޅުގެ ތެރެއިން މ. އަތޮޅާއި ފ. އަތޮޅާއި ދ. އަތޮޅު ނިސްބަތްވަނީ ރާއްޖޭގެ މެދު ސަރަޙައްދު ނުވަތަ ސެންޓްރަލް ޕްރޮވިންސް އަށެވެ. ތ. އަތޮޅާއި ލ. އަތޮޅު ނިސްބަތްވަނީ ރާއްޖޭގެ މެދު ދެކުނު ސަރަޙައްދު ނުވަތަ ސައުތު ސެންޓްރަލް ޕްރޮވިންސް އަށެވެ.
ސެންޓްރަލް އޭރިއާގެ ކޮމާންޑަރަކީ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ޒަކަރިއްޔާ މަންޞޫރެވެ. ނޮދަން އޭރިއާގެ ޑެޕިއުޓީ ކޮމާންޑަރަކީ ލެފްޓިނަންޓް ކާނަލް ޙުސައިން އިބްރާހިމްވެ. ސީނިއަރ އެންލިސްޓެޑް ލީޑަރަކީ ސާރޖަންޓް މޭޖަރ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދެވެ.
ސެންޓްރަލް އޭރިއާ އުފެދުނު އިރު ކޮމާންޑަރަކަށް ހަމަޖެއްސެވީ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް އަޙްމަދު ޝާހިދެވެ. އެއަށްފަހު ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް އަޙްމަދު ޝިޔާމްއަށް ކޮމާންޑަރުކަން ދެއްވިއެވެ. އެމަނިކުފާނު ކޯހެއްގައި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ވަޑައިގެންނެވުމުން އެކްޓިންގ ކޮމާންޑަރެއްގެ ގޮތުގައި ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް އަޙްމަދު ނިލާމް ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ޒަކަރިއްޔާ މަންޞޫރަށް ސެންޓްރަލް އޭރިއާގެ ކޮމާންޑަރުކަން ދެއްވީ 2011 ސެޕްޓެމްބަރ 1 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
--Allosaeed 05:25, 25 ޑިސެމްބަރު 2011 (UTC)
މުހައްމަދު ޖަމީލު ދީދީ
އުސްތާޛުއްޖީލް އައްޝައިޚު އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލަކީ މާލޭ ބޮޑުގަލުގޭ މޫސާދީދީގެ ދަރިކަލުން، މާފަންނު ދަރަވަންދޫގޭ އަބުދުﷲ ދީދީ (އަލްފާޟިލް އަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން ބަންޑާރަނައިބު މަނިކުފާނު) ގެ ބޭފުޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ މަންމާފުޅަކީ މާލޭ ފެންފޯއްގަނޑުވަރު ގޮމާ (ކަންޒުދޮށުގޭ އަންނަބީލާ އައިޝަތުގޮމާ) ގެ އާމިނަތު ދީދީއެވެ.
އެ މަނިކުފާނު ދުނިޔެއަށް އުފަންވެވަޑައިގަތީ 16 ޛުމާދިއްޘާނީ 1333 ހ. (1 މެއި 1915 މ.) ވީ ހޮނިހިރު ވިލޭރޭ ފަތިހު ފުރަމާލޭ މާފަންނު ދަރަވަންދޫގައަށެވެ.
އެ މަނިކުފާނު ފުރަތަމަ ކިޔަވައިވިދާޅުވީ އެ މަނިކުފާނުގެ މާމަ ދަރަވަންދޫ ދީދީ (ދޮންކަލޭގެފާނުގެ ތުއްތުމަނިކެ) އާއި ބައްޕަ ދަރަވަންދޫގޭ އަބުދުﷲ ދީދީ އާއި، ބޮޑުބޭބެ ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން ފަނޑިޔާރުމަނިކުފާނުގެ އަރިހުންނެވެ. ދޮންބޭބެ އައްޝައިޚު މުހައްމަދު ސައީދު ދީދީ އަލްއަޒުހަރީގެ އަރިހުންނާއި، އަލްމަދުރަސަތުލް ޞަލާޙިއްޔާ ނުވަތަ އަލްމަދުރަސަތުއްސަނިއްޔާ (ފަހުން އަލްމަދުރަސަތުލް މަޖީދިއްޔާ) އިންނެވެ. އޭގެފަހުން މިސްރުގެ މަދުރަސަތު މުހައްމަދު ޢަލީ އަޒުހަރިއްޔާ އަލްއިބްތިދާއިއްޔާ އާއި އަޒުހަރު ޔުނިވަރސިޓީއިންނެވެ.
އެ މަނިކުފާނަކީ ދިވެހިބަހަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވި ކުޅަދާނަ އަދީބެކެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ ޚާއްޞަކޮށް ޅެމާއި ލަވަ ހެއްދެވުމުގައި އަރާހުންނެވި ޝާއިރެކެވެ. ވަޢުޡު ވިދާޅުވެ ތަޤުރީރުދެއްވައި އުޅުއްވި ބަސްމޮށުންތެރިއެކެވެ. ޅެންވެރިކަމުގެ އުދަރެހުގައި އެންމެ އަލިގަދަ "އުޖާލަވި ރަން ތަރި" އެވެ. އެމަނިކުފާނަށްވަނީ ޅެންވެރިކަމުގެ ރޮނގުން ޝަރަފުވެރިކަމުގެ އިނާމު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫނު އަބުދުލްޤައްޔޫމް އެ މަރުހޫމްގެ ތަޢާރުފުގައި ވިދާޅުވީ "ފަޟީލަތުލް އުސްތާޛުއްޝައިޚު އަލްމަރުހޫމް މުހައްމަދު ޖަމީލަކީ އަޅުގަޑުމެންގެ ޖިލުގެ އުސްތާޖެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުސްތާޛުއްޖީލެވެ. ޝައްކެއްނެތެވެ. އެމަނިކުފާނުފަދަ އިލްމީ، ފިކުރީ އަދަބީ ޚިދުމަތްތަކެއްކުރި ދިވެހި އެހެން އެކަކުވެސް އަޅުގަޑުމެންނަށް ފެންނާކަށްނެތެވެ." މުހައްމަދު ޖަމީލުގެ ތައުރީފުގައި އަލްއުސްތާޛު އަބުދުﷲ ހަމީދު ވިދާޅުވަނީ " އަލްއުސްތާޛު އަލްމަރުހޫމް މުހައްމަދު ޖަމީލަކީ ދިވެހިބަހުގެ އަދަބާއި ޅެންވެރިކަމާއި ބަހުގެ ޤަވާއިދާއި ހަމަތަކާއިބެހޭ ރޮގުން ކުލަގަދަ ޚިދުމަތްތަކެއް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ލިއުންތެރިންގެ ރޫހީ ބައަޕައެވެ. ދިވެހިބަހުން ފޮތް އެކުލަވައިލިއުމާއި ޅެންބަހުން ޚިޔާލު ހާމަކުރުމުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ އުސްތާޛަކަށް ދެކެންވީ އެ މާތް މަރުޙޫމެވެ."
އެމިނިކުފާނުގެ ވަޒަންބަހުރުވައިގެ ތަރިކައިގައި ލޯބީގެ ޅެމާއި، ވަޞްފީޅެމާއި، ޤައުމީޅެމާއި، ފިކުރީޅެންތަކާއި، މަދަހައާއި ތައުރީފު، ނަސޭހަތާއި ވައުޡު ހިމެނިފައިވެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ރޮގެއްގައިވެސް ފާހަގަކޮއްލެވޭ ކިތަންމެ ޅެމެއް އެބަހުއްޓެވެ. މިސާލަކަށް ލޯބީގެރޮގުން "ހަބީބާގެ އަސަރު" ވަޞްފެއްގެ ގޮތުން "ދުނިޔެ" ޤައުމީ ގޮތުން "ޤައުމީ ސަލާމް" ފިކުރީ ގޮތުން "ވަގުތުފާއިތުވީފަހުން" މިމައިގަނޑު ނަންނަމުގެ ދަށުގައިވާ ޅެންތަކަށް ނަޒަރު ހިންގައިލައްވާށެއެވެ.
ޙަބީބާގެ އަސަރު "ފާފައެއްނޫނޭ ހަބީބާގެ އަސަރު ހޯދުމަކީ                ވާ ފަރާތަށް މިތުރާ ހޭދަވާ ޤުރުބާންވުމަކީ                  ............ ދުނިޔެއީ ވަތަނެކޭ އެކުއުޅުމާ ވަކިވެދިއުން                 އުނިނުވާ ރޫހުގެ ގުޅުމޭ ވަކިވުންނެތް ކަމަކީ" ............
ދުނިޔެ "ހާމަވީ ރީތި މަންޒަރުތަކޭ ނެތިދަނީ                 މާމަލުން  އޭގެ  ތާޒާކަމޭ  ގެއްލެނީ ދާމަގުންދުނިޔެ ހިނގަމުން މިހިރަގެންދަނީ                 އާމަގެއްގައި ހިނގޭކަށްނެތޭ އަންގަނީ              ................. މޫރިތިރަންތަކެއްހެން ވިދާ ތަރިތަކުން                 ނެތީމާ ބިމަށް  ދޭނެ  ނޫރެއް އަލުން މަތީގައި ހިނގާފުސްތަކެއް ބޯވުމުން                 އުޑުމަތީގައި އަނދިރި ސާލެކޭ ފެތުރެނީ" ................... ޤައުމީ ސަލާމް "ޤައުމީ މިއެކުވެރިކަންމަތީ ތިބެގެން ކުރީމެސަލާމް             ޤައުމީބަހުން ގިނަހެޔޮދުއާކުރަމުން ކުރީމެ ސަލާމް
ނަސްރާ ނަސީބާ ކާމިޔާބުގެ ރަމްޒަކަށް ހިމެނޭ ފެއްސާރަތާއި ހުދާއެކީ ފެނުމުން ކުރީމެ ސަލާމް"                ............ ވަޤުތުފާއިތުވީފަހުން "ހުސްވީފަހުންހޭ އާލަމުން ހޯދަންއެމާ އެދިގެންދަނީ ބުސްރާގެ ބާޒާރުން ފެނޭތޯހޭ ދަތުރުކުރަމުންދަނީ ............. ހުރިވަގުތުގާ އައިނަމަ ލިބޭހުށިކަން ޔަޤީނޭ ހަމަހިލާ ހުރިހާމޮޅެއް ހޯދަންއުޅޭތީކަން އެނގޭހޭ ކެހިވަނީ"
އަލްއުސްތާޛު މުހައްމަދު ޖަމީލުގެ އަދަބީ ހަރަކާތްތައްވަނީ ދިވެހިބަހަށް ކޮށްދެއްވައިފައިވާ އަގުބޮޑު ޚިދުމަތްތަކެއް ކަމަށް ދިވެހިން ބަލައިގެންފައެވެ. އެ ތަޙުރީކު ފަށްޓަވައިފައިވަނީ "އައްރަފީޤު" މަޖައްލާ އުފެދުނު ދުވަސްވަރުގައެވެ. ސަރުކާރުގެ ޚަބަރުގެ ނައިބު މުޙައްރިރުކަމާއި "ޝުއުލާ" އާއި "ދީނީރޫހު" ގެ ނައިބު މުޙައްރިރުކަން، ފަތްތޫރައިގެ މަސްއޫލުވެރިކަމާއި މުޙައްރިރުކަން، އަދި އެމަޖައްލާތައް ހިންގެވުމަށް ކުރެއްވި ބުރަމަސައްކަތްތަކާއި، ރާއްޖޭގައި ނިކުތް އެކިއެކި ނޫސް މަޖައްލާތަކަށް ލިއުއްވި އަސަރުގަދަ ލިއުންތަކުގެ ހަނދާން ހުންނަނީ އަބަދުވެސް އައުވެއައުވެއެވެ. މަޙުކަމަތުލް މަޢާރިފު ހިންގަވާ ވެރިޔާގެ ގޮތުންނާއި މަދުރަސަތުއްސަނިއްޔާގެ ނާޒިރުގެ ނައިބުގެގޮތުން ދިވެހިބަސް ކުރިއެރުވުމަށް އެމަނިކުފާނު ކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކާއި، ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުގެ ރައީސްގެ ހައިޘިއްޔަތުން ކުރެއްވި ލާމަޘީލު މަސައްކަތްތަކާއި، ބަސްކޮމިޓީގެ ޅަފަތުއްސުރެ އަޅުގަޑުމެންނާއި ވަކިވެވަޑައިގަންނަވަންދެން ބަހަށް ކޮށްދެއްވަމުން ގެންދެވި ޚިދުމަތްތަކަށް ޝުކުރާއި ތައުރީފު ހައްޤުވެގެން ވެއެވެ. އަދި އެމަނިކުފާނު ތަސްނީފުކުރެއްވި ގިނަގުނަ ފޮތްތައް މިއަދުވެސް ހަދާނަށް ގެނައުން ލާޒިމެވެ. އޭގެތެރެއިން ތަޢިލީމުއްދިޔާނާގެ ތިނަބަޔާއި އިރުޝާދުލް އަނާމާއި ދުރޫސުލް އަޚުލާގާއި ދީނިއްޔާތުގެ ބައިތަކާއި ޞަލާތުލް ޖަމާއަތާއި ދަތުރުވެރިޔާގެ ނަމާދު، ދިވެހިބަހުގެ ޤވާއިދުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި ކުޑަކުދިންގެ ބަގީޗާ، "ޢުލޫމުލް ޤުލްޝަން" އާއި "ޙައްޖާއި ޢުމްރާ" އަދި "ހުސްނީ ނުވަތަ ކެހިވެރިލޯބި" އާއި "އަލްއައްބާސާ" ފަދަ ފޮތްތައް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިނޫންވެސް އެތައްފޮތެއް އެމަނިކުފާނު ލިއުއްވައި ޗާޕުކުރެވިފައްޔާއި ޗާޕުނުކުރެވި އެބަހުއްޓެވެ.
އަލްއުސްތާޛު މުހައްމަދު ޖަމީލު އަވަހާރަވީ 15 މާރޗް 1989 މ. ދުވަހުގެ ރޭ (7 ޝައުބާން 1409 ހ. ބުދަވިލޭރޭ) ގެ ފަތިހު 3:54 ގައެވެ. ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ މާލޭ- ގަލޮޅު ޤަބުރުސްތާނުގައެވެ. އަވަހާރަވިއިރު އެ މަނިކުފާނުގެ އުމުރުފުޅުންވަނީ 73 އަހަރާއި 10 މަހާއި 14 ދުވަސް ފާއިތުވެފައެވެ.
ޕޯޗުގަލް
ޕޯޗުގަލް ނުވަތަ ދިވެހީން ކިޔާ ގޮތުން ނަމަ ފުށެތިކާލަކީ ހުޅަނގުދެކުނު ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. ޕޯޗުގަލް އޮންނަނީ އިބޭރިއަން ޕެނިންސޫލާގައެވެ. ޔޫރަޕުގެ މައިކަރައިގެ އެންމެ ހުޅަނގުގައި އޮތް ޤައުމަކީ ވެސް ޕޯޗުގަލްއެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޕޯޗުގަލްގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޕޯޗުގީޒު ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޕޯޗުގީޒްސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ލިސްބަންއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މި ޤައުމަކީ ބަރުލަމާނީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 10 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 77 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 92090 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. 1928 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ pt. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +351 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޔޫރޯއެވެ.
ނަން
ޕޯޗުގަލްގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ ރޯޯމަން ނަމެއް ކަމުގައިވާ ޕޯޗުސް ކާލޭ މި ނަމުންނެވެ. އެއީ މުޅި އިބޭރިއަން ޕެނިންސޫލާއަށް ވެސް ނިސްބަތްކުރެވުނު ނަމެކެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ޕޯޗުގަލްގެ ހުޅަނގުގައި އަދި ދެކުނުގައި އޮތީ އެޓްލާންޓިކް މާކަނޑެވެ. އިރުމައްޗާއި އުތުރުގައި އޮތީ ސްޕެއިނެވެ.
ސަގާފަތު
ޕޯޗުގީޒުގެ ދިގު ތާރީޚުގައި އެ ޤައުމުގައި ވަނީ ވަރަށް މުއްސަނދި ސަގާފަތެއް އުފެދިފައެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ޕޯޗުގީޒަކީ ހެދުމާއި، ފޮއްޗާއި، ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ބުއިންތައް، އަދި ފައިވާން އުފެއްދުމުގައި ވަރަށް ކުރީގައި އުޅޭ ޤައުމެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 22232 ޑޮލަރެވެ.
އޮޅުވަލު ކަނބިލި
އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
ކުޑަރިކިލު (ބ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ބ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
އަސްދާނު ބިބީ
އަސްދާނު ބިބީ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ ބިބީ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ފެނިފައި ހުންނަނީ ޖޯޑްޖޯޑަށް ކަމަށްވިޔަސް، ކުދިއައިން ހަދައިގެން ވެސް އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް، ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ބިބީތައް ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރަށް ފީނައިގެން ގިނަ އަދަދަކަށް ހިފާގެން ދިރުވައި ގެންގުޅެން ފެށިއެވެ.
މިމަހަށް އަސްދާނު ބިބީގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވަނީ މަހަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާއުޅޭ ނަމާ އެެއްގޮތްވާގޮތަށް، މަހުގައި އެސިފައެއް އެންމެ ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރި ސިފައެއް ކަމުގައިވާ މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި މަހުގެ ދެފަރާތަށް ވާގޮތަށް، އަސްދާނެއް ގޮތަށް ހުންނަ، ކަޅުކުލައިގެ ދެލައް ހުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ހަރުކަށި އަދި 23 އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 20 ނުވަތަ 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސިޔާމު
ކިންގްޑަމް އޮފް ތައިލެންޑަކީ ދެކުނު އިރުމަތީ އޭޝިޔާގެ މެދުތެރޭގައި އޮތް ޤައުމެކެވެ. ޤައުމުގެ އަކަމިނަށް ބަލާއިރު ދުނިޔޭގައި 50 ވަނައަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ޔަމަނަށް ވުރެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ކުޑަ އަދި ސްޕޭޭނަށް ވުރެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ބޮޑު ޤައުމެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ތައިލެންޑުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ތައި ބަހެވެ. އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބެންކޮކެވެ. ވެރިކަން ކުރަނީ ވެސް ބެންކޮކުގައެވެ. މި ޤައުމަކީ ޕާލަމެންޓަރީ ޑިމޮކްރަސީއެކެވެ. އަދި ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް މޮނާކީއެކެވެ. ނުވަތަ ދުސްތޫރީ ރަސްކަމެކެވެ. އާބާދީއަކީ 63 މިލިއަނެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.5 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ވާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ th. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +66 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ތައި ބާތެވެ.
ނަން
1939 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 23 ވަނަ ދުވަހާ ނިޔަލަށް ތައިލެންޑުގެ ރަސްމީ ނަމަކީ “ސިޔާމް” އެވެ. މި ދުވަހު އެ ޤައުމުގެ ނަން “ތައިލޭންޑް” މި ނަމަށް ބަދަލު ކުރެވުނެވެ. ދެން 1945 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 11 މެއި 1949 އަކާ ހަމަޔަށް އެ ޤައުމުގެ ނަމަކީ “ސިޔާމް” ކަމުގައި ހަމަޖެހިފައި އޮތެވެ.
ތާރީޚު
މިއަދު ތައިލޭންޑުގެ ގޮތުގައި އޮތް ސަރަޙައްދަކީ މީގެ 10000 ވަރަކަށް އަހަރުއްސުރެ އިންސާނުން އާބާދުވެފައިވާ ޤައުމެއް ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. ޔޫރަޕުގެ ވިޔަފާރިވެރިން ތައިލޭންޑާ ހަމަޔަށް އައިސްފައިވަނީ 16 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމައަށް މި ގޮތުން އައިސްފައިވަނީ ޕޯޗުގީޒުންނެވެ. ދެން ފަރަންސޭސީންނެވެ. ދެން ލަންދޭސީން (ޑަޗުން) ނާއި އިނގިރޭސީންނެވެ. ޔޫރަޕުގެ ޤައުމުތަކުގެ ފިއްތުމާއިި ނުފޫޒު ކިތަންމެ ވަރަކަށް ފޯރާފައި އޮތަކަސް ތައިލޭންޑު ޔޫރަޕުގެ އެއްވެސް ޤައުމެއްގެ އިސްތިޢުމާރުގެ ދަށަކަށް ނުދެއެވެ. މި ގޮތުން ބަލާއިރު ދެކުނު އިރުމަތީ އޭޝިޔާގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ޔޫރަޕުގެ އިސްތިޢުމާރުން ސަލާމަތްވި ހަމައެކަނި ޤައުމަކީ ވެސް ތައިލޭންޑެވެ. ތައިލެންޑުގައި ރަސްމީކޮށް ބޭނުންކުރާ ކަލަންޑަރަކީ އިރުމަތީގެ ބުދު ކަލަންޑަރެވެ. މިއީ ޢާއްމުކޮށް މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ބޭނުންކުރަމުންދާ ޢީސާއީ މީލާދި ކަލަންޑަރަށް ވުރެ 543 އަހަރު ދޮށި ކަލަންޑަރެކެވެ. އެހެންކަމުން މީލާދީން 2009 ވަނަ އަހަރަކީ ބުދު ކަލަންޑަރުގެ 2552 ވަނަ އަހަރެވެ. ތައިލޭންޑުގެ މިހާރުގެ ރަސްގެފާނު ބުމިބޯލް އަދުލްޔަދޭޖް އަކީ ޗަކްރީ ދަރިކޮޅުގެ ނުވަވަނަ ރަސްގެފާނެވެ.
ސަގާފަތު
ތައިލޭންޑުގެ ސަގާފަތަށް އެންމެ ބޮޑު ނުފޫޒެއް ފޯރުވާފައިވަނީ ތައިލެންޑުގެ ގިނަ މީހުން އެދީނެއްގެ މަތީގައި ތިބި ބުދު ދީނެވެ. މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ބުދު ދީނަށް އެންމެ ބޮޑަށް ތަބާވާ އެއް ޤައުމަކީ ތައިލެންޑެވެ. ތައިލެންޑުގެ ޤައުމީ ދީނަކީ ތޭރަވާދާ ބުދިޒަމްއެވެ. ތައިލެންޑުގެ އާބާދީގެ 94.7% މީހުންގެ ދީނަކީ މިއީއެވެ. މުސްލިމުންނަކީ ތައިލެންޑުގެ އާބާދީގެ 4.6% އެވެ. ތައިލޭންޑުގެ ސަގާފަތަށް ބަލާއިރު އިންޑިޔާ އާއި ބަރުމާ އާއި ލާއޯސް އާއި ކެންބޯޑިޔާގެ ނުފޫޒުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަވެގެން ދެއެވެ. ތައިލެންޑުގެ ކާނާއަށް ބަލާއިރު، ތައި ފުޑް ބިނާވެގެންވަނީ މައިގަނޑު ހަތަރު ރަހައެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ފޮނި ރަހަ އާއި ކުޅި ރަހަ އާއި ހުތް ރަހަ އާއި ލޮނު ރަހައެވެ. ފޮނި ރަހައަށް ބަލާއިރު ފޮނި ރަހަ ނެރުމުގައި ބޭނުންކޮށްއުޅެނީ ހަކުރާއި، މޭވާއާއި، ފޮނި ޕެޕަރއެވެ. ކުޅި ރަހަ ނެރެނީ މިރުހުންނެވެ. ހުތް ރަހަ ނެރެނީ ރާހުތާއި، ލުނބޮޔާއި، ހެލަނބެލިންނެވެ. ލޮނު ރަހަ ނެރެނީ ސޯޔާ ސޯހާއި މަހުގެ ސޯހުންނެވެ.
އިބްރާހީމް ރަޝީދު (ކަރަންކާގެ)
އިބްރާހީމް ރަޝީދު (ކަރަންކާ އިބްރާހީމް ރަޝީދު) އަކީ އައްޝައިޚް މަލިމް މަނިއްޕުޅުގެ މުޙައްމަދު ދީދީ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމަ އަކީ އައްނަބީލާ އާމިނަތު ޢަބުދުﷲ ދީދީ ގޮމާގެ އާމިނާ ދީދީ ނުވަތަ ނޫމަރާ ގަނޑުވަރު ގޮމާގެ އާމިނާ ދީދީ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 21 މާރޗް 1928ގައެވެ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުންނެވެ. އަދި ސިލޯނުގައި ހުންނަވައިގެންވެސް މަޢުލޫމާތު ޙާޞިލް ކުރެއްވިއެވެ. ޒުވާން ދުވަސްވަރު ހަރަކާތްތެރި ނުފޫޒުގަދަ ބޭފުޅެކެވެ. އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭފަދަ ޚިދުމަތްތަކެއް ސަރުކާރަށް ކޮށްދެއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ދެކުނު 3 އަތޮޅު ސަރުކާރުން ވަކިވެ ވަކި ދައުލަތެއް ހެދުމުން މިކަން ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި އޭރުގެ ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ލަފާފުޅުގެ މަތީން މަސައްކަތްކުރެއްވި މުރާލި ހީވާގި ބޭފުޅެކެވެ. މިމައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށް އައްޑު އަތޮޅަށް ފޮނުވި ވަފުދުގައިވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. މިވަފުދު އައްޑުއަށް ވަޑައިގެން ޢަބުދުﷲ އަފީފް އާއި މަޝްވަރާކުރެއްވައިގެން ވެސް ޙައްލެއް ނުލިބުމުން އެނބުރި މާލެއައީ އެވެ. މިމައްސަލައާއި ގުޅިގެން އެންމެ ފަހުން ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ށ.އަތޮޅުގެ މެންބަރަކަށްވެ ހުންނަވައިގެން އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އެންގެވުމަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބަދަލުގައި 22 މުޙައްރަމް 1381 މިރޭ އައްޑޫގެ މައްސަލަ ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހަށް ހުށަހެޅޭނެ ގޮތް ހަމަޖެއްސެވުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. އަދި މިކަމާބެހޭ ލިޔުން މަޖުލީހަށް ހުށަހެޅި ފަހުން މިކަން ހަމަޖެއްސެވުމުގެ ހުރިހާ ބާރެއް ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަކުން ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް މިބާރު ދެއްވުމަށް ތާއީދު ކުރެއްވި އެއްބޭފުޅަކީ ވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެވެ. އަދި މިކަން ހަމަޖެއްސެވުމަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އިސްބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި މޯލްޑިވްސް ސްޓާރ ގައި ހުވަދު އަތޮޅަށް ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
އަނގޮޓި ބޮނޑަނަ
250px|thumb|left|އަނގޮޓި ބޮނޑަނަ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
އިބްރާހީމް ރަޝީދު (ކަރަންކާގެ)
އެއްބަނޑު ބޭފުޅުން
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ދިވެހި ޤައުމަށް ކޮށްދެއްވި ޚިދްމަތްތަކުގެ އަގުވަޒަން ކުރައްވައި ދިވެހި ސަރުކާރުން 2011 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ދިވެހި ދަޢުލަތުގެ މަތިވެރި ޢިއްޒަތް ( ނިޝާން ޢިއްޒުއްދީންގެ ޢިއްޒަތުގެ ވެރިކަން ) އަރުވާފައެވެ.
އަވަހާރަވުން
ނިޝާން ޢިއްޒުއްދީންގެ ޢިއްޒަތުގެ ވެރިޔާ އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަވަހާރަވީ 31 ޖަނަވަރީ 2021 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހުގެ މެންދުރު ފަހުގެ ވަގުތެއްގައެވެ. އަވަހާރަވީ ޢުމުރުފުޅުން 92 އަހަރުފުޅުގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ތަޖިކިސްތާން
ތަޖިކިސްތާނަކީ މެދުތެރޭ އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ބިން ބަންދު ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ތަޖިކިސްތާނުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ތަޖިކް ބަހެވެ. މިއީ ފާރިސީ ބަހުގެ ވައްތަރެކެވެ. އެހެން ނަސްލުތަކުގެ މީހުންނާ މުޢާމަލާތް ކުރުމުގެ ގޮތުން ރޫސީ ބަސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ތަޖިކިސްތާނީސްްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ދުޝަންބޭއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ރިޔާސީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް އޮންނަ ޔުނިޓަރީ ދައުލަތެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 6 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 99 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 143100 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ tj. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +992 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ސޮމޮނީއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ތަޖިކިސްތާނުގެ ދެކުނުގައި އޮތީ އަފްޣާނިސްތާނެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ އުޒްބެކިސްތާނެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ ކިރްގިސްތާނެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ޕީޕަލްސް ރިޕަބްލިކް އޮފް ޗައިނާއެވެ. ތަޖިކިސްތާނާއި ޕާކިސްތާނާ ދެމެދު އޮޮތީ ވަކާން ކޮރިޑޯއެވެ.
ތާރީޚު
ޢީސާއީ މީލާދުގެ 4000 އަހަރު ކުރީއްސުރެ ފެށިގެން މިއަދުގެ ތަޖިކިސްތާން އޮތް ސަރަޙައްދުގައި މީހުން ދިރިއުޅެމުން ގެންދެއެވެ. މި ސަރަޙައްދު އޮންނަނީ އެކި ޒަމާންތަކުގައި އެކި ވެރިކަން ދަށުގައެވެ. އެންމެ ގިނަ ދުވަހު މިތަން އޮތީ ފާރިސީ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައެވެ. ތަޖިކިސްތާނަކީ ޤަދީމީ ކަންބޯޖާގެ ބައެކެވެ. ތަޖިކިސްތާނަށް މުސްލިމުން ވަދެފައިވަނީ މީލާދީން 7 ވަނަ ޤަރުނުގައެވެ. މި ހިސާބުގެ ޝަހަރުތަކުގެ ތެރެއިން ބުޚާރާ އާއި ސަމަރްގަންދަކީ މުސްލިމުންގެ ކުރިއެރުން ފާހަގަ ވެގެންދާ ދެ ޝަހަރެވެ. މި ދެ ޝަހަރު ވެސް އޮންނަނީ މިހާރުގެ އުޒްބެކިސްތާނުގައެވެ. ޢީސާއީ މީލާދުގެ 600 ވަރަކަށް އަހަރު ކުރީން ޔަހޫދީންގެ ބަޔަކު ތަޖިކިސްތާން ސަރަޙައްދަށް އައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މީލާދީން 20 ވަނަ ޤަރުނާ ހަމަޔަށް މިހާރުގެ ޔަހޫދީންގެ ބަޔަކު ތަޖިކިސްތާނަށް ވަދެފައެއް ނުވެއެވެ. މީލާދީން 19 ވަނަ ޤަރުނުގައި ރޫސީން، މެދުތެރޭ އޭޝިޔާގެ ޤައުމުތަކަށް ވެރިވާން ފެށިއެވެ. މީލާދީން 1864 ވަނަ އަހަރާއި 1885 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު، މިހާރުގެ ތަޖިކިސްތާނު އޮތް ބިން ރޫސީންގެ އަތް ދަށަށް އެއްކޮށް ދިޔައެވެ. މިހާރުގެ ތަޖިކިސްތާނު ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަ ކުރެވިފައިވަނީ ތަޖިކުންގެ ބޮޑު އާބާދީއެއް ސަރަޙައްދަށް ބަލާފައެވެ. މީލާދީން 1917 ހިސާބުގައި ދީނާ އިދިކޮޅު ބަޔަކު ނުކުމެ ވަނީ މުސްލިމުންނާއި ނަޞާރާއިންނާއި ޔަހޫދީންގެ ތެރެއިން އެތައް ބަޔަކު މަރައި، މިސްކިތްތަކާއި ކަނީސާތަކާއިި ސިނަގޮގްތައް އަންދާލާފައެވެ. މީލާދީން 1924 ވަނަ އަހަރު އުޒްބެކިސްތާނުގެ ތެރޭގައި އޮތް ވަކި ޒާތީ ވެރިކަމެއް އޮތް ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ތަޖިކް ޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައެޅުނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1929 ގައި ތަޖިކް ޖުމްހޫރިއްޔާއަކީ ވަކި ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ކަމުގައި ކަނޑައެޅުނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ބުޚާރާ އާއި ސަމަރްގަންދް ފަދަ ތަޖިކުން ގިނަ ޝަހަރުތައް އުޒްބެކިސްތާނުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތީއެވެ. ތަޖިކިސްތާން މިނިވަންވެފައިވަނީ 1991 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެންބަރުން 25 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ތަޖިކިސްތާނުގެ އާބާދީގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިމެނެނީ ތަޖިކް ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން އުޒްބެކުންނާއި ރޫސީން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ތަޖިކިސްތާނުގެ އާބާދީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.
ސަގާފަތު
ސަގާފަތަށް ބަލާއިރުގައި އީރާނީންނާއި ތަޖިކުންނަކީ އެއް ބައެކެވެ. ތަޖިކިސްތާނުގެ ގިނަ މީހުންނަކީ ލިޔަން ކިޔަން ދަންނަ މީހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ތަޖިކިސްތާނަކީ މުޅި މެދުތެރޭ އޭޝިޔާގައި ވެސް އޮތް އެންމެ ފަޤީރު އެއް ޤައުމުގެ ގޮތުގައި އޮތް ޤައުމެކެވެ. މިއީ އެ ޤައުމުގައި ދެމިގެން ދިޔަ އަހްލީ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަމެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 2022 ޑޮލަރެވެ.
އައްޓަމަސް
އައްޓަމަސް އަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫނެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ މަސްވެރިކަމެއް ރާއްޖޭގައި ނުކުރެއެވެ. އައްޓަމަހަކީ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި ގިނައަދަދަކަށް އުޅޭ މަހެކެވެ. އައްޓަމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ބޮޑެތި މަހުގެ ނުވަތަ ކަނޑުމަތީގައި އޮންނަ އެތިގަނޑެއްގެ ނިވަލުގައެވެ. މިސާލަކަށް މިޔަރު، އަދި ހިބަރު އަދި ވެލާގެ ގައިގައި ތަތްކޮށްލައިގެންން އުޅެއެވެ. ބައެއް ފަހަރުގައި ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރުގެ ބަނޑު ފިލައިގައި ތަތްކޮށްލައިގެން ދަތުރުކޮށް ހަދައެވެ. މިއީ ބާރަށްދުވާ ހިމަތޮޅި މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 62 ސމ އަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 22 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 22 އާއި 24 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. އައްޓަމަހުގެ ބޮލުގައި ކުކުޅު ބިސްބުރަށް ހުންނަ ތައްޓެއް ހުރެއެވެ. މިތަށީގެ ދެފަރާތުގައި ދެބަރިއަށް ހުރަހަށް ހުންނަ އުފުންލުންތަކެއް ހުރެއެވެ. މިއީ މަސް އެހެންއެއްޗެއްގައި ތަތްކޮށްލައިދޭ ބައެވެ. މިގޮތަށް ތަތްކޮށްލައިގެން ތިބެގެން ބޮޑެތި މަސް ބޭރުކުރާ ތަކެއްޗާއި އެފަދަ މަސްމަހުގެ ބޭރުގައި ހުންނަ އެކިއެކި ދިރުންތައް ކައިހަދައެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ އަޅިމުށި ކުލައެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކެންދޫ (ބ. އަތޮޅު)
thumb|ކެންދޫ މި ރަށަކީ އާބާދީގައި 1300 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ އަތޮޅުގެ އުތުރު ބިތުގައި އަތޮޅުވެރިކަންކުރާ ރަށް އޭދަފުއްޓާ އެންމެ ދުރުގައި އޮންނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގެ ތެރެއިން ބިމުގެ ގޮތުން އެންމެ ކުޑަ ރަށެވެ.
މީހުން
thumb|ބ ކެންދޫ/ B Kendhoo މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މުސްލިމުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
ކައުންސިލް
މިހާރު ކައުންސިލްގެ އިދާރާ ހިންގާ ޢިމާރާތަކީ ރާއްޖެތެރެ ތަރައްޤީ ކުރުމުގެ މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ސަރުކާރުން ޢިމާރާތް ކޮށްދެއްވާފައިވާ އޮފީހެކެވެ. އެކިފަހަރުމަތިން މަރާމާތުކުރެވި ޚިދުމަތް މިހާރުވެސް ދެމުން ގެންދަނީ މިތަނުގައެވެ.ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކައުންސިލުން އުފެދުމާއިއެކު މިއިދާރާގެ ޖާގާއިގެ ދަތިކަންވަނީ ވަރަށްބޮޑުވެފައެވެ. ރަށް ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ ވަރަކަށް ރަށު ކައުންސިލް އިދާރާއިން ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޚިދުމަތްތައްވެސް ފުޅާކުރަންޖެހިފައެވެ. އެގޮތުން 2013 ވަނައަހަރުން ފެށިގެން އައިޑީ ކާޑު ހެދުމުގެ މަސައްކަތްވެސް މިއިދާރާއިންކޮށްދެއެވެ.
ތަޢުލީމު
ކެންދޫސްކޫލްގައި ގްރޭޑް 10 ކިޔަވައިދެމުންގެންދެއެވެ. ކިޔަވައިދިނުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުވެ އެއްދުވަހުން އަނެއްދުވަހަށް ދަނީ ކުރިއަރަމުންނެވެ. ކެންދޫގައި އެއް ޕްރީސްކޫލް ުރެއެވެ. އެ ޕްރީ ސްކޫލް ހިންގަމުން ގެންދަނީ އަމިއްލަ ޖަމްއިއްޔާއަކުންނެވެ.
ޞިއްހަތު
މިރަށަކީ އިހުޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހި ބޭސްވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ކުރަމުންއަންނަ ރަށެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކިހިސާބުތަކުން ދިވެހި ބޭސްކުރުމަށްޓަކައި ވަރަށް ގިނަ މީހުން ރަށަށް އާދެއެވެ. thumb|ކެންދޫ ޞިއްޙީމަރުކަޒު Kendhoo Health Centre ރަށުގެ ސާފުތާހިރުކަމާއި އާންމުންގެ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ހިންގޭ ރަށުތެރެ ސާފުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ އިތުރުން ރަށުގެ ސިއްހީ މަރުކަޒުގެ ފަރާތުން މަދިރި އުފެދި އާލާވާ ގޮތަށް ހުންނަ ތަންތަނާއި ތަކެތި ނައްތާލުމާއި މަދިރިން ރައްކާތެރިވާނޭ ގޮތްތަކާއި ބެހޭގޮތުން އާންމުންނަށް މަޢުލޫމާތު ދިނުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައްވެސް ހިންގައެވެ.
ތާރީޚް
މި އީ ރާއްޖޭގެ ޤަދީމީ ތާރީޚީ ރަށެކެވެ. އެގޮތުން ކެންދޫ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ރާއްޖެއިން ފުރަތަމަ އިސްލާމްވި ރަށުގެ ގޮތުގައެވެ. ރާއްޖެ އިސްލާމް ކުރެއްވި ޔޫސުފް ބަރުބަރީ ފުރަތަމަ ވަޑައިގަތީ ކެންދުއަށެވެ. ކެންދުއަށް ވަޑައިގެން ކެންދޫގެ މީސްތަކުންނަށް އިސްލާމްދީނަށް ގޮވައިލެއްވުމުގައި ރަށުގައި މަޑުކުރެއްވި ވަގުތު ކޮޅުގައި ނަމާދުފުޅު ކުރެއްވުމަށް ހުންނެވިތަން ނުވަތަ އެމަޤާމް ފާހަގަ ކުރުމުގެ ގޮތުން ބިނާއެއްވަނީ ހަދާފައެވެ. އެތަނަށް ދީފާއިވާ ނަމަކީ (ތަބްރޭޒްގެފާނުގެ މާޤާމް) މަގާންފުޅެވެ. އެއީ އެބޭކަލުގެ ހަނދާނުގައި ކެންދޫ ރައްޔިތުން ބިނާކުރެއްވިތަނެކެވެ.
އެމަޤާމަކީ އެރަށު މީހުން ވަރަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށްހިތާ ތަނެކެވެ. ތަބްރޭޒްގެ ފާނުގެ އަސްލު ނަންފުޅަކީ މައުލާނަލް ޙާފިޟު އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފް ބަރުބަރީ ކަމުގައި އެވޭލާ ޒަމާނުއްސުރެ ދޫމަތިން ކިޔަމުން އަންނާތީ ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަންކޮޅުތަކުންވެސް މި ދެންނެވިގޮތަށް އެމަޤާމު މަޝްހޫރުވެފައިވެއެވެ. އެމަޤާމު ފުރަތަމަ ޢިމާރަތްކުރެވުނީ ކޮންދުވަސް ވަރެއްގައި ކަން ތާރިޚީ ގޮތުން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. ވޭތިވެދިޔަ ދިގު ޒަމާންތަކުގައި އެމަޤާމް އެތައް ފަހަރަކު މަރާމާތުކޮށް އައު ކުރެވިފައިވެއެވެ. މި މަސައްކަތް ކުރަމުން ގެންދަނީ ކެންދޫގެ ރައްޔިތުންނެވެ. ކެންދޫގައި ހުންނަ އިސްވެދެންނެވުނު މަޤާމުފުޅަކީ ތާރިޚީ ގޮތުން މުޚިއްމު ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ސަރުކާރުން ބައްލަވާ ތަނަކަށް ނުވާކަމާއި ، ރާއްޖޭގައި ހުރި އާސާރީ ތަންތަންކަމަށް ސަރުކާރުން ބައްލަވާ ތަނުގެ ލިސްޓްގައި ހިމަނުއްވާފައިވާ ތަނަކަށް ނުވާތީ 2000 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުން އެމަޤާމުފުޅު ބެލެހެއްޓުން ކެންދޫގެ ރައްޔިތުންވަނީ ދޫކޮށްލައްވާފައެވެ.އެހެން ނަމަވެސް މަޤާމުފުޅު ބައުވެ ވީރާނާ ވަމުންދެއެވެ.
މިރަށުގައި މިހާރު ތިބި މީހުންގެ ތެރޭގައި ލުންފަރެންސް ފަޅުކޮށްފައި ފޭބި މީހުން ހިމެނެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރި " މާލެއި" އާއިލާގެ ރަސްކަމުގެ ތެރޭން މި ރަށުގެ ބޭކަލުން ވަޒީރުންގެ ތިއްބެވިއެވެ.އަދި ބައެއް ބޭކަލުން އެ އާއިލާގެ ބޭފުޅުން ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން އުޅުއްވިކަންވެސް އެނގެއެވެ. މި ބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި " ކެންދޫ ވެންގެ ހެލި ކަލޯ " ހިމެނެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ރަށުގެ ރައްޔިތުން ދިރިއުޅުމަށްކުރާ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ މަސްވެރިކަމާއި، ފަންގިވިނުމެވެ. ރަށުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ މުވައްޒަފުންނަށްވުރެ ގިނައީ ކައިރި ރިސޯޓްތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނެވެ. ރޭނުމާއި ވަޑާމުގެ މަސައްކަތަކީވެސް މިރަށުގައި މީގެ ކުރީގައި ރަށުގެ މީހުން އާމްދަނީ ހޯދުމަށް ކޮށްއުޅުނު މަސައްކަތްތަކެއް ނަމަވެސް މިހާރު މިމަސައްކަތްތަކުގައި ގިނައިން ހަރަކާތްތެރިވަނީ ބިދޭސީންނެވެ. މަސްވެރިކަން ކުރަނީ މޫސުމަށް ބަލައި އެއިރެއްގައި އޮންނަ އެންމެ ރަނގަޅަށް ނަފާ ލިބޭ މަސްވެރިކަމެކެވެ. އެގޮތުން އެކިދުވަސްވަރު ބޮޑުކަންނެލީގެ މަސްވެރިކަމާއި، ހިބަރުވެރިކަމާއި ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ދޮށީގެ މަސްވެރިކަން ކުރެއެވެ.ގިނަމީހުން ކޮށްއުޅެނީ ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަމެވެ. މަހުގެ ވިޔަފާރިއާއި ކާބޯތަކެތި ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ގިނަ ފަރާތްތަކެއްވެސް ދިރިއުޅޭ މިރަށުގައި މާލެދަތުރުކުރާ ބޮޑު ބޯޓަކާއި މީހުން މާލެއާ ރަށާދެމެދު ދަތުރުފަރުތު ކުރުމަށް އަމިއްލަފަރާތެއްގެ ފެރީ ލޯންޗެއްގެ ޚިދުމަތްވެސް ލިބެއެވެ. މީގެ އިތުރުންވެސް އެއްރަށުން އަނެއްރަށަށް ފަސިންޖަރުން އުފުލައިދޭ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުން ޙިދުމަތްދޭ ލާންޗްތައް ހުރެއެވެ.
ކެންދޫއަކީ އިގްތިސާދީގޮތުންނާއި އުމްރާނީގޮތުންވެސް ކުރިއަރަމުން އަންނަ ބިންކުޑަ މިދެންނެވިފަދަ ހުރިހާ މަސައްކަތްތަކެއްވެސް ކުރަމުން އަންނަ ހަލަބޮލި ރަށަކަށްވާއިރު ހިތާމަޔާއެކު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އެއްކަމަކީ ރަށުގައި ދިރިއުޅެން ޒުވާނުންނަށް ގޯތިނުލިބުމެވެ.
މާޅޮސް (ބ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ބ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
ޢަބުދުﷲ ދީދީ(ދަރަވަންދޫގެ)
އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން ބުނި މޫސާ އަލްމަހައްލީ (ދަރަވަންދޫގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީ) އަކީ ބޮޑުގަލުގޭ އިސްމާޢީލް މަނިކުގެ އަލްޙާއްޖު މޫސާދީދީ (ބޮޑުގަލުގޭ މޫސާދީދީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ބ.ދަރަވަންދޫ އަލްޙާއްޖު ގާސިމް ކަލޭގެފާނުގެ އަލްޙާއްޖު މޫސާ (ދޮންކަލޭފާނު)ގެ ތުއްތު މަނިކެ (ދަރަވަންދޫގޭ ތުއްތު މަނިކެ) ނުވަތަ ދޮންކަލޭފާނު ތުއްތު މަނިކެ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 17 ޝައްވާލް 1305ހ ގައެވެ. ދަރަވަންދޫގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީ އަކީ މީހުންނާއިގުޅޭ މަޑުމައިތިރި ބޭފުޅެކެވެ. ހިތްހެޔޮ ރިވެތި އަޚްލާޤަށް ލޯބިކުރެއްވި ޢިލްމްވެރި އެކެވެ. ދަރަވަންދޫގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީ އަކީ ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭފުޅެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކާނަލް ރިޓަޔަރޑް ރަންވިއްކާ އާދަމް މަނިކު
ކާނަލް ރިޓަޔަރޑް ރަންވިއްކާ އާދަމް މަނިކުގެ ސިފައިންގެ އިންޑެކްސް ނަންބަރަކީ 15 އެވެ.
ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމްމަނިކަކީ 1957 ވަނައަހަރު މާރޗް މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭރު އާދަމް މަނިކުގެ ބައްޕާފުޅާއި ބޭބޭފުޅު ވެސް އުޅުއްވީ ސިފައިންގޭގައެވެ. އޭރު ސިފައިންގެ ބޭކަލަކަށް މުސާރައަކަށް ލިބެނީ 25 ރުފިޔާ އެވެ. ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ޝަރަފުވެރިކަމާއި އެކު ރިޓަޔަރ ކުރައްވާފައި ވަނީ 2009 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ރިޓަޔަރ ކުރެއްވިއިރު 52 އަހަރާ 4 މަހާ 5 ދުވަހު ތެދުވެރިކަމާއި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ވަނީ ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައެވެ. މި ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމް މަނިކު ސިފައިންގޭގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި ވަފާތެރިކަމާއެކު އަދާކުރެއްވި ޚިދުމަތްތަކުގެ ސަބަބުން ޝަރަފުގެ ނިޝާނުގެ ގޮތުގައި 6 ކުލަޔާއި 8 މެޑަލް ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ މެޑަލް ތަކުގެ ތެރޭގައި އަޚްލާޤީމެޑަލް، ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ މެޑަލް، އިޚްލާޞްތެރި ޚިދުމަތުގެ މެޑަލް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މެޑަލް، ދިގުމުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ މެޑަލް، ޖިހާދުގެ ރަތްމެޑަލް، ސައްތައިގެ މެޑަލް، އަދި 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ހިމެނެއެވެ.
ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމް މަނިކު ސިފައިންގޭގައި ޚިދުމަތް ކުރެއްވި ދާއިރާތަކުގެ ތެރޭގައި ފުލުސް އޮފީހާއި، ކޭޓަރިންގ ސާރވިސް އާއި، ޔުނީފޯމް ސެކްޝަނާއި، ސިފައިންގެ އޮފީހާއި، ސިފައިންގެ ބޭސްފަރުވާއާ ބެހޭބައި ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިފައިންގެ އޮފީހުގެ އިންޗާޖުގެ އެހީތެރިޔާގެ މަޤާމާއި، މެއިންޓަނަންސް ސެކްޝަންގެ އޮފިސަރއިންޗާޖްކަމާއި، ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް މެއިންޓަނަންސް ސާވިސްގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރގެ އެހީތެރިޔާގެ މަޤާމްވެސް ފުރުއްވާފައިވެއެވެ. ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ރިޓަޔަރ ކުރައްވާއިރު، ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމް މަނިކު ހުންނެވީ އޯޑްނަންސް ސަރވިސްގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރ ގެ އެހީތެރިޔާގެ މަޤާމުގައެވެ. ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމްމަނިކުގެ ޚާއްޞަ ޚިދުމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުވަދޫ ބަޣާވާތާ ގުޅިގެން އެއަތޮޅުގައި ހަރަކާތްތެރިވެވަޑައި ގެންނެވުމާއި، ތަފާތު ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤު ކުރެއްވުން ހިމެނެއެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި 1988 ނޮވެމްބަރު 3 ގެ ޢުދުވާނީ ޙަމަލާގެ ވަގުތުގައި ސިފައިންގެއަށް ވަޑައިގެންނެވުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވުމުގެ ތެރޭގައި ދުޝްމިނުންގެ ހަމަލާއަކުން ފައިންޕުޅަށް ވަޒަނެއްއަރާ ޒަޚަމުވެވަޑައިގެންކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަދި މާލޭ ބިން ހިތްކުރުމުގެ މަޝްރޫޢަށް ސިފައިން ވެލި ހަދިޔާ ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި ދޫނިދޫން ވެލި ބަރުކޮށްގެން އަންނަނިކޮށް، ބަނޑު އަޑިއަށްދިޔަ ހާދިސާގައި ކަނޑުވި މީހުން ސަލާމަތްކުރެއްވުމަށް އާދަޔާ ޚިލާފު މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމްމަނިކު ވަނީ ކުރައްވާފައެވެ. ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ކާނަލް ރަންވިއްކާ އާދަމް މަނިކު ރިޓަޔަރ ކުރެއްވީ ޢުމުރުފުޅުން 70 އަހަރު ފުޅުގައެވެ.
--Allosaeed 08:35, 6 ޖެނުއަރީ 2012 (UTC)
މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ
250px|thumb|left|މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ މަޑަގަސްކަރަ ބިބީނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން މަދުމަދުން ފެންނަ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ 10 މީޓަރާއި 40 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ ޖޯޑްޖޯޑަށެވެ. މަދުމަދުން އެކެހެރިކޮށް އުޅޭތަން ވެސް ފެނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށްއުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް ދިރޭމަސް އެކްސްޕޯޓްކުރާ މީހުންނަށް ވަރަށް މަދުން ހިފޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ސައިންޓިފިކް، އަދި އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހާބީލް އާއި ޤާބީލުގެ ވާހަކަ
ހާބީލް އާއި ޤާބިލްގެ ވާހަކަ ހާބީލް އާއި ޤާބިލްގެ ވާހަކަ: ދުނިޔޭގެ ފުރަތަމަ ޖަރީމާ ލޯތްބަށްޓަކައި
ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު
'''ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު''' އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ހަތަރު ވަނަ ރައީސެވެ. ވެރިކަމާ ހަވާލުވެލެއްވީ 7 ފެބްރުއަރީ 2012 ގައި މުޙައްމަދު ނަޝީދު އިސްތިޢުފާ ދެއްވުމުންނެވެ. އެއީ ކުރީގައި މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ރައީސްކަމުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބުގެ މަޤާމުގައި ހުރުމަށްފަހު އެވެ.
ހާބީލް އާއި ޤާބީލުގެ ވާހަކަ
މާތްﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވަހީބަސްފުޅުގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. "އާދަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުންގެ ޚަބަރު، ޙައްޤު ގޮތުގައި ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނަށް ވިދާޅުވެދެއްވާށެވެ. އެއީ، އެދެދަރިކަލުން ޤުރުބާނެއް ކުރިމަތި ކުރެއްވިހިނދު (ކަންހިނގިގޮތުގެ ވާހަކަ) އެވެ. ފަހެ، އެ ދެދަރިކަލުންކުރެ އެއްދަރިކަލެއްގެ ކިބައިން (ޤުރުބާން) ޤަބޫލު ކުރެއްވިއެވެ. އަނެއް ދަރިކަލުންގެ ކިބައިން ޤަބޫލެއް ނުކުރެއްވިއެވެ. އެދަރިކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަން، ކަށަވަރުންވެސް ތިބާ ޤަތުލުކުރާހުށީމެވެ. އަނެއް ދަރިކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ﷲ ޤަބޫލުކުރައްވާކަން ކަށަވަރީ ތަޤްވާވެރިންގެ ކިބައިންނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަން ޤަތުލުކުރުމަށްޓަކައި ތިބާގެ އަތް ތިމަންނަޔާ ދިމާޔަށް ދިއްކުރިއަސް، ތިބާ ޤަތުލުކުރުމަށްޓަކައި، ތިމަންގެ އަތް ތިބާޔާ ދިމާޔަށް ދިކުރާނޭ މީހަކު ކަމުގައި ތިމަން ނުވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ޢާލަމުތަކުގެ ވެރި ﷲ ދެކެ ތިމަން ބިރުގަންނަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަން އެދެނީ ތިމަންގެ ފާފައާއި ތިބާގެ ފާފައިގެން (ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް) ތިބާ ރުޖޫޢަވުމެވެ. އޭރުން ތިބާވާހުށީ، ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ. އެއީ އަނިޔާވެރިންގެ ޖަޒާއެވެ. ދެން އޭނާގެ އަޚާ ޤަތުލުކުރުމަށް، އޭނާގެ ނަފްސު އޭނާޔަށް ޒީނަތްތެރިކޮށް ދައްކައި ފަހިކޮށްދިނެވެ. ދެން އޭނާ، އޭނާގެ އަޚާ ޤަތުލުކުޅައެވެ. ދެން އޭނާ، ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންގެ ތެރެއިންވިއެވެ. ދެން އޭނާގެ އަޚާގެ (ފުރާނަނެތް) މަސްގަނޑު ނިވާކުރާނީ ކޮންފަދައަކުންކަން އޭނާއަށް ދެއްކެވުމަށްޓަކައި، ބިން ހާވާނޭ ކާޅެއް ﷲ ފޮނުއްވިއެވެ. ދެން އޭނާ ބުންޏެވެ. އޭ، އަހުރެންނަށް ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. އަހުރެންގެ އަޚާގެ މަސްގަނޑު ނިވާކުޅައުމަށް، މި ކާޅުފަދައިންވުމަށްވެސް، އަހުރެން ނުކުޅެދިގެންވީހެއްޔެވެ؟ ދެން، އޭނާ ހިތާމަކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން ވިއެވެ. ( އަލް-މާއިދާ 27-31)
ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލްކުރެއްވި ފަރާތަކީ ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން އެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރެއްވީ އެމެރިކާގެ ސްޓެންފޯރޑް ޔުނިވަސިޓީގައި އިންޓަރނޭޝަނަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އެޑިޔުކޭޝަން ގެ ދާއިރާއިން 1987 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ހާބީލް އާއި ޤާބީލުގެ ވާހަކަ
ޤާބީލް އާއި ހާބީލް އަކީ ސަލާމްލެއްވި އާދަމްގެފާނުގެ ދެ ދަރިކަލުންނެވެ. މި ދެބޭފުޅުންގެ ދެމެދުގައި ފިތުނައެއް އުފެދުނެވެ. އެއީ ކައިވެނިކުރަންވީ އަންހެން ބޭފުޅާގެ ރީތިކަމާމެދު އުފެދުނު ފިތުނައެކެވެ. އެ ފިތުނައިގެ ތެރޭގައި ޤާބީލް އޭނާގެ ކޮއްކޮ، ހާބީލް ޤަތުލުކުރިއެވެ. އެއީ މި ބިންމަތީގައި ހިންގި ފުރަތަމަ ޖަރީމާއެވެ. ޙައްވާގެފާނު އާލާސްވެއިންނަވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ރައްކާވެވަޑައި ގަންނަވަނީ އެއްމާބަނޑު ދެބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ ފިރިހެން ބޭފުޅަކާއި އަންހެން ބޭފުޅެކެވެ. ޙައްވާގެފާނު އެންމެ ފުރަތަމަ ރައްކާވެވަޑައިގަތީ ޤާބީލު އާއި އޭނާގެ އަންހެން ކޮއްކޮ ޤްލީމާ އެވެ. އެއަށްފަހު ދެން ރައްކާވެވަޑައިގަތީ ހާބީލް އާއި އޭނާގެ އަންހެން ކޮއްކޮ ލަބޫދާ އެވެ. މިކުދިން ބޮޑެތިވުމުން މާތްﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އާދަމްގެފާނަށް މިބޭފުޅުން ކައިވެނި ކޮށްދެއްވުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ކައިވެނިކޮށްދެއްވުމަށް އަމުރުކުރެއްވީ އެއްމާބަނޑުގައި ރައްކާވެވަޑައިގެންނެވި ދެބޭފުޅުން ކައިވެނި ކޮށްދެއްވުމުގެ ބަދަލުގައި ކޮންމެ ފިރިހެން ދަރިކަލަކު ރައްކާވެވަޑައިގެން އަނެއް ފަހަރުގެ އަންހެން ދަރިކަލުންނާ ކައިވެނި ކުރައްވާށެވެ. އެހެންކަމުން ހަމަޖެހިގެންދިޔައީ ޤާބީލު ލަބޫދާ އާ އަދި ހާބީލު ޤްލީމާ އާ ކައިވެނި ކުރައްވާގޮތަށެވެ. މިގޮތަށް ހަމަޖެއްސެވުމުން ޤާބީލު މިކަމާ އިންކާރުކުރިއެވެ. ލަބޫދާއަށްވުރެ ޤްލީމާއަކީ ބުރުސޫރަ ތީރި އަންހެން ބޭކަބަލެއްކަމުގައިވިއެވެ. ޤާބީލު ދެކުނުގޮތުގައި އޭނާއާއި އެންމާމަނޑުގައި ބިހޭ އޭނާގެ ކޮއްކޮގެ ކައިވެނި ޙައްޤުވަނީ އޭނާއަށެވެ. މާތްﷲގެ ޢަމުރުފުޅާ އެއްގޮތަށް އާދަމްގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ބޭފުޅުންގެ ކައިވެނިފުޅު ހަމަޖައްސަވަން ނިންމެވިހިނދު، ޤާބީލު އެކަމަށް އިންކާރުކުރައްވަން ފެއްޓެވުމުން އާދަމްގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކަލުންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ނަސޭހަތްތެރިވެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މާތްﷲ ހުއްދަކުރައްވާފައިވާ ގޮތް ބަޔާންކުރައްވާ ދަރިކަލުން ޤާބީލަށް ވިސްނައިދެއްވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެވަރުންވެސް ޤާބީލު އެކަން ޤަބޫލުނުކުރެއްވުމުން އާދަމްގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ދެފިރިހެން ދަރިކަލުން ގެންނަވާ އެދެބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ބޭކަލަކުވެސް މާތްﷲ އަށް ޤުރުބާނެއް ނެރުމަށް އެންގެވިއެވެ. އެދެބޭކަލުން ނެރުއްވާ ޤުރުބާނުގެ ތެރެއިން މާތްﷲ ޤުރުބާނެއްގެ ވެރިއަކާ ޤުލީމާ ކައިވެނިކޮށްދެއްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.
ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު
ޑރ މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު އަށް 1970 ވަނަ އަހަރު ލުބުނާންގައި ހުންނަ އެމެރިކަން ޔުނިވަސިޓީ އިން ބެއިރޫތު އިން ޖާގަލިބުނެވެ. އެތާނގައި އިނގިރޭސި ބަހުން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ. އެއަށްފަހު 1978 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ ސްޓެންފޯރޑް ޔުނިވަސިޓީއިން މާސްޓާރސް ހެދުމަށް ފުރުޞަތު ލިބުނެވެ. އެފަހަރު މާސްޓާރސް ހެއްދެވީ އެޑިޔުކޭޝަން ޕްލޭނިންގ ދާއިރާއިންނެވެ. އެއަށް 1985 ވަނަ އަހަރު ޕޮލިޓިކަލް ސައިންސް އިން މާސްޓާރސް ސްޓެންފޯރޑް ޔުނިވަސިޓީގައި ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ.
ހާބީލް އާއި ޤާބީލުގެ ވާހަކަ
ބައްޕާފުޅު އާދަމުގެފާނުގެ އެންގެވުމަށް ދެބޭފުޅުން އެބޭފުޅުންގެ މުދަލުގެ ތެރެއިން ޤުރުބާން ނެރުއްވައިފިއެވެ. ހާބީލު ނެރުއްވީ ކަންބަޅިއެކެވެ. ޤާބީލު ނެރުއްވީ ގޮވާމުގެ ބޮޑިއެކެވެ. ދެ ބޭފުޅުން ނެރުއްވި ޤުރުބާން ގެންގޮސް ފަރުބަދައެއްގެ މަތީގައި ބެހެއްޓުމަށްފަހު ބާގޮތެއް ބެއްލެވުމަށް ދުރުގައި ބަލަން ތިއްބެވިއެވެ. އެހިނދު ކުއްލިއަކަށް ފެނުނީ މަތިން އަލިފާންގަނޑެއް އެ ފަރުބަދައާ ދިމާލަށް އައިތަނެވެ. ހައިރާންވެ، އެމަންޒަރު ބައްލަވަން ތިއްބަވަނިކޮށް އެ އަލިފާންގަނޑު އައިސް ހާބީލް ގެ ޤުރުބާން ކާލައިފިއެވެ. މިހެން މިކަން ހިނގުމުން މާތް ﷲ އެ ޤުރުބާން ޤަބޫލު ކުރެއްވީކަން އެންމެންނަށްވެސް އެނގިއްޖެއެވެ. މިހެން މިކަން ހިނގިއިރު، ހަބީލު މާތްﷲ އަށް ޤުރުބާނެއްގެ ގޮތުގައި ނެރުއްވީ އަތްޕުޅުގައި ހުރި ކަންބަޅިތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަލަ އެންމެ ރަނގަޅު ކަންބަޅިއެވެ. އެކަމަކު ޤާބީލް ޤުރުބާނަށް ނެރުނީ އޭނާ އަތުގައި ހުރި ގޮވާންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ދެރަ، އެންމެ އަގެއް ނެތް ތަކެއްޗެވެ. މާތްﷲ، ހާބީލު ޤުރުބާން ޤަބޫލުކުރައްވައި ޤާބީލުގެ ޤުރުބާން ޤަބޫލު ނުކުރެއްވުމުން އެކަމާ އޭނާ ރުޅިއައިސް ހަޅޭއްލަވާ ނުރުހުންފާޅުކުރިއެވެ. "ކަލޭގެޤުރުބާން ޤަބޫލުކުރައްވާފައި، އަހަރެންގެ ޤުރުބާން ޤަބޫލު ކުރެއްވީ ކީއްވެގެން" ތޯ އޭނާ ސުވާލުކުރިއެވެ. އެހިނދު ހާބިލު ޖަވާބުގައި ދެންނެވިއެވެ. " މާތް ﷲ ޤަބޫލުކުރައްވާކަން ކަށަވަރީ، ތަޤްވާވެރީން ގެ ކިބައިން" އެވެ. މިގޮތަށް ހާބީލު ވިދާޅުވުމުން އިހުނަށްވުރެ ޤާބީލުގެ ރުޅިވެރިކަން މައްޗަށްގޮސް ނަފުރަތާއި ފިތުނައިގެ އަލިފާންގަނޑު ހުޅުފަޅައިގެން ދިޔައެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުލީމާއަކާ ކަލެއަކަށް ކައިވެންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަހަރެން ކަލޭ މަރާލާނަމެވެ. ޖަވާބުގައި ހާބީލު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެން މަރާލަން ކަލޭ އަތް ދިއްކުރިއަސް، ކަލޭ މަރާލަން އަހަރެންގެ އަތެއް ދިކެއް ނުކުރާނަމެވެ. ޢާލަމްތައް ހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި މާތް ﷲ ދެކެ އަހަރެން ބިރުވެތިވަމެވެ. ހާބީލުގެ މިޖަވާބުންވެސް ޤާބީލުގެ ރުޅިވެރިކަން މައިތިރިވުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަސަދައާއި ރުޅިވެރިކަންވީ އިތުރެވެ. އެންމެފަހުން އޭނާގެ ހަވާނަފްސަށް ތަބާވެ، ޝައިޠާނާގެ ވަސްވާހަށް ހެއްލިއްޖެއެވެ. އޭނާގެ އަތުން އޭނާގެ ކޮއްކޮ ޤަތުލުކޮށްލައިފިއެވެ. ޤާބީލު އޭނާގެ ކޮއްކޮ މަރާލީ ކުރެވުނު ޒުވާބުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ދަގަނޑު ރޮޑަކުން ހަމަލާދީގެންކަމަށާއި އަދި ހާބީލު މަރާލީ ނިދިކުރައްވާފައި އޮންނަވަނިކޮށް ބޮލުގައި ގަލަކުން ޖަހާކަމަށްވެސް ބުނެވެއެވެ. ކޮންމެއަކަސް އެނުބައި ޢަމަލަށް ޤާބީލު އަރައިގެންނެވިއެވެ. އެހިނދު އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި އޮތީ މަރުވެފައިވާ އޭނާގެ ކޮއްކޮގެ މަސްގަނޑެވެ. އެހަށިގަނޑަށް ހަދާނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ޤާބީލުގެ ސިކުޑިއަކަށް ނުވިސްނުނެވެ. އެވަގުތު މާތް ﷲ ދެ ކާޅު ފޮނުއްވެވިއެވެ. އެއީ މަރުވެފައިވާ ހާބީލްގެ ހަށިގަނޑު ވަޅުލާނެ ގޮތް ޤާބީލަށް ދަސްކޮށްދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ޤާބީލުގެ ކުރިމަތީގައި ދެ ކާޅު ތޮޅެމުން ތޮޅެމުން ގޮސް އެކަތި މަރުވީމާ، އަނެއް ކާޅު ވަޅެއް ކޮނެފައި މަރުވެފައި އޮތް ކާޅު ވަޅުލިއެވެ. އެމަންޒަރު ފެނުމުން ޤާބީލު ބުންޏެވެ. ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. މި ކާޅު ފަދައިންވެ، އަހަރެންގެ ކޮއްކޮގެ މަސްގަނޑު ފޮރުވުމަށްވެސް އަހަރެންނަކަށް ނޭނގުނެވެ. އެންމެފަހުން ކާޅު ހެދިފަދައިން ވަޅެއްކޮނެއް ހާބީލުގެ ހަށިގަނޑު އެވަޅަށްލައި ފަސްލިއެވެ. ސީރިއާގެ އުތުރުގެ ސަރަޙައްދެއްގައި "ބުލޫޑްކޭވް" ގެ ނަމުން ނަންދީފައިވާ ފަރުބަދައެއްގެ ހޮހަޅައެއް ހުރެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި މިއީ ޤާބީލު އޭނާގެ ކޮއްކޮ ހާބީލު ޤަތުލުކުރިތަނެވެ.
ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު
ޑރ މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު ވަނީ ދިވެހި ސަރުކާރުގެ އެކި ފެންވަރުގެ ވަޒީފާތައް ފުރުއްވާފައެވެ. ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަހައްދަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަ ޔުނިސެފްގެ މުޝީރެއްގެ މަގާމްގައި ކުރީގައި ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން ހުރިއެވެ. އެއަށްފަހު ރާއްޖޭއަށް މަލްޓި ޕާޓީ ސިސްޓަމް ތައާރަފްވުމާގުޅިގެން، 2008ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭއްވުނު ފުރަތަމަ މަލްޓި ޕާޓީ އިލެކްޝަންގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގައި ރައީސްއަކަށް ހުންނެވި އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ރަނިންމޭޓްގެ ގޮތުގައި އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރެއްވުމަށްފަހު ނާއިބު ރައީސަކަށް ހުންނެވިއެވެ.
ހާބީލް އާއި ޤާބީލުގެ ވާހަކަ
ޤާބީލް އޭނާގެ ކޮއްކޮ ހާބީލަށް ހެދިގޮތް އާދަމްގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގަތުމުން އެކަމާ ވަރަށް ހިތާމަ ކުރައްވާ ކީރިތި ކުރެއްވިއެވެ. އެހެނީ ހާބީލަކީ ބައްޕައަށް ކިޔަމަންތެރި ޞާލިޙް ދަރިއެކެވެ. ދެން ކޮންމެ އަކަސް، މަރުވި ދަރިކަލުންގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުން މާތް ﷲ އަނެއްކާ ވެސް އާދަމްގެފާނަށް ދަރިކަލެއް ރިޒުޤުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ޝީޘް ގެފާނެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ވެސް ވަރަށް ގިނަ ދަރިކަލުންނާއި ދަރިކަނބަލުން، އާދަމްގެފާނާއި ޙައްވާގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. ދެން ޝީޘް ގެފާނުގެ ނަސްލުން އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. އަހަރެމެންނަކީ ވެސް އެ ނަސްލުން އައިސްފައި ތިބި ބައެކެވެ.
ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު
ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު އަކީ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމްގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އަޑު އުފުލި މީހުންގެ ތެރެއިން މީހެކެވެ. އެދުވަސްވަރު ޑރ. ވަހީދަކީ ރައްޔަތުންގެ މަޖިލީހުގެ ގޮނޑިއަކަށް އެންމެ މަތީ އަޢްލަބިއްޔަތަކުން ހޮވުނު މީހާއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޔުނިސެފްގެ އެންމެ މަތީ ވަޒީފާގައިވެސް މަސައްކަތް ކޮށްފައި ވެއެވެ. ބަންގްލާދޭޝް، ޓެންޒޭނިއާގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. ދެކުނު އޭޝިއާގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ޔަމަން، އަފްޣާނިސްތާން، މެސެޑޯނިއާ، މޮންޓިނީގްރޯ އަދި ތުރުކްމަނިސްތާނުގައި ހުންނަވާ ޔުނިސެޕްގެ ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް އެއްގެ ގޮތުން ވެސް މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ޔޫއެންގެ ޑެވެލޮޕްމެންޓް ގްރޫޕްގެ އަދި އަފްޢާނިސްތާނުގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީގެ އެޑްވައިޒަރަކަށްވެސް ހުންނެވިއެވެ
ހާބީލް އާއި ޤާބީލުގެ ވާހަކަ
އިމާމް އަބޫ ޖަޢުފަރުގެ ތާރީޚު ފޮތުގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި ޙައްވާގެފާނު 40 ދަރިކަލުން ރައްކާވިއެވެ. އެއީ 20 ފަހަރު އާލާސްވެ އިންނަވައިގެންނެވެ. އިބްނު އިސްޙާޤު ދެކެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި ޙައްވާގެފާނު ރައްކައުވި ބޭފުޅުންގެ ނަންފުޅުތަކާއި ނަންބަރުތައް ދިރާސާކުރާއިރު ތާރީޚުގެ ފަތްފުށްތަކުން ފެންނަންހުރި ލިޔުންތަކުން މާސާފެއްކޮށް އެކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. އެކަންތައް އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގަންނަވާނީ މާތްﷲ އެވެ. --Allosaeed 07:05, 25 ޑިސެމްބަރު 2011 (UTC)
ވައްލަ
250px|thumb|left|ވައްލަ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
އަދަބީ ފާޑުކިޔުން
އަދަބީ ފާޑު ކިޔުމަކީ އަދަބީ އުފެއްދުމެއް ތަހްލީލުކޮށް އޭގެ ފަންނީ އަދި އަދަބީ އަގު ވަޒަންކޮށް ހާމަކޮށްދިނުމެވެ.
ތުޅާދޫ (ބ. އަތޮޅު)
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ގުރުދާގެ ބަލިތައް
ކިޑްނީ ބަލީގެ މައްސަލަތައް އަންނަނީ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ވެސް ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ ވަރަށް ގިނަ ބޭފުޅުންނާއި ޒުވާނުންގެ ތެރޭގައި ވެސް، ދުވަސްވީ ކިޑްނީ ބަލީ(Chronic Kidney Disease / CKD) ގެ އުދަނގޫ ތަހައްމަލުކުރަމުން ގެންދާ މީހުން އުޅެއެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ކިޑްނީ ބަލިތައް ޖެހިގެން އެތައް ބަޔަކު ދުނިޔެ ދޫކުރެއެވެ. ކިޑްނީ ބަލީގެ އަސާސީ ފަރުވާގައި ދެވޭ ޑަޔަލިސިސް ހެދުމާއި، ކިޑްނީ ޓްރާންޕްލާންޓޭޝަން އަކީ ފަގީރު ގައުމުތަކުގައި އާންމުން އަތްފޯރާވަރަށްވުރެ އަގާއި ޚަރަދު ބޮޑު، އަދި ސަރުކާރުތަކާއި ދައުލަތްތަކުގެ ބަޖެޓަށް މާލީގޮތުން ބާރުބޮޑުވެގެންދާ ޚިދުމަތްތަކަށްވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ގިނަ ބަޔަކު ކިޑްނީ ބަލިތަކުގައި މަރުވެ ދިއުމެވެ.
ހިޔަނި ދަންބޮޑު
ހިޔަނި ދަންބޮޑު ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި 30 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ދަންބޮޑުގެ އެހެން ބާވަތްތަކެކޭ އެއްފަދައިން ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ގަލުގެ ހޮހަޅަތަކުގައްޔާއި، އެކި ގަލުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ ރޭގަނޑަށް ބޭރަށް ނިކުމެއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން މަސްވެރިން ރޭގަނޑު ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ އެހެނަސް އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.
ހިޔަނި ދަންބޮޑުގެ އަނގަޔާއި ލޯބޮޑެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން 3 ވަނަ ކައްޓަކީ އެހެނިހެން ކަށިތަކަށްވުރެ ފަލަކޮށް އަދި ގަދަކޮށް ހުންނަ ކައްޓެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ހުޅުނބުތަކުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ގަދަނޫކުލަ އެއްގައެވެ. މަހުގައި ހުންނަނީ ރަތްމުށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ފަނޑުކަމަށް ވިސްނާ މިމަހަށް އިގިރޭސިބަހުން ކިޔާއުޅޭ ނަމާއި ގުޅޭގޮތުން ހިޔަނި ދަންބޮޑު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސ.މ އަށެވެ. މަހުގެ ކާނާ އަކީ ބޮޑެތި ފަނިފަކުސައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޕާކިސްތާނުގެ ޑެމޮގްރަފީ
މި މަޒުމޫނަކީ ޕާކިސްތާންގެ ޑެމޮގްރަފީ އާ ބެހޭ މަޒުމޫނެކެވެ.
ފާނަ ބަސަނދު
ފާނަ ބަސަނދު އަކީ ހަމުގެ ބައްޔެކެވެ. މިއީވަރަށް އަވަހަށް ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގެ ފަނި، ހަށިގަނޑަށް ވަންނަތާ 11 ދުވަހާ 81 ދުވަހާ ދޭތެރޭގައި ގަދައަށް ހުން އާދެއެވެ. ހުން އަންނަތާ 42 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ރަތްކުލައިގެ ބިހިތަކެއް ނަގައެވެ. މިބިހިތައް ބޮޑެތިވެ ފޮޅުތަކަކަށް ބަދަލުވެ، ކުރަމަގާލިލައި، 21 ދުވަސް ފަހުން ކުރަމަގާލިތައް ނެއްޓިދެއެވެ.
ފާނަ ބަސަނދު އަކީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ގައިން ގަޔަށް އަރާ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. މިއީ ޢާންމުކޮށް ކުޑަކުދިންގެ މެދުގައި ފެތުރޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ.
ފާނަ ބަސަނދު ޖެހެނީ ވެރިސެއްލާ ޒޯސްޓަރ ކިޔާ ވައިރަސް އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހުދު އައްޓަމަސް
ހުދު އައްޓަމަސް އަކީ ރާއްޖޭގެ ބޭރުކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ އައްޓަމަސް ގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގެ އައްޓަމަސް ވަރަށް މަދުން އެތެރެވަރިއަށާއި އަތޮޅުގެ ކައިރިއަށް އައިސްއުޅެއެވެ. މިބާވަތް ފުރަތަމަ ރާއްޖޭގައި ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ 1988 ވަނަ އަހަރު ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު ހިފުނު އެންމަޑިއަކުންނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. އަދި މިމަސް ބޭނުމަށް ނުވަތަ ހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ވެސް ނުކުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ އައްޓަމަސް އުޅެނީ ކަނޑުގައި އުޅޭ ބޮޑެތި މަސްމަހާއެކު އޭގެ ނިވަލުގައެވެ. ހުދު އައްޓަމަސް ގިނައިން އުޅެނީ އެންމަޑީގެ އަނގަދަށުގައި ތަތްކޮށްލައިގެން އެއާ އެކުގައެވެ. އެހެނިހެން އައްޓަމަސް އެކޭ އެއްގޮތަށް މިބާވަތުގެ އައްޓަމަހުގެ ބޮލުގެ މަތީގައި ވެސް ކުކުޅު ބިސް ބުރަށް ހުންނަ ތައްޓެއް ހުރެއެވެ. މިއީ އެހެން އެއްޗެތީގައި ތަތްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ތައްޓެކެވެ. މިއީ ހިމަދިގުކޮށް ހުންނަ ފަނޑުއަޅިކުލައަކަށް ހުންނަ މަހެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 17 އާއި 22 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 21 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑުގައި 18 އާއި 21 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސމ އަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހިންނަވަރު (ޅ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ޅ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
އަބްރަހަމް ލިންކަން
thumb|250px|އަބްރަހަމް_ލިންކަން މިއީ އެމެރިކާގެ 16 ވަނަ ރައީސެވެ.
ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ތާރީޚް
ނިލަންދޫ އަކީ މިހާރު ނިލަންދެއަތޮޅު އުތުރުބުރީ އަތޮޅުވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ. މިއީ އަތޮޅުގެ އެންމެދެކުނަށް އޮންނަ އަތޮޅުގެ އާބާދީގެ ގޮތުންނާއި ބިމުގެ ގޮތުން އެންމެބޮޑު ރަށެވެ. މިރަށަކީ ތާރީޚީގޮތުން ރާއްޖޭގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ރަށެކެވެ. މިރަށުގައި އޮންނަ " ފޯއްމަތި " ނަމަކަށް ކިޔާ އާޘާރީ ސަރަޙައްދަކީ މީލާދީ ސަނަތުގެ 06 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތަނެއްކަން ސައިންޓިފިކް ހޯދުންތަކުން އެނގިފައިވެއެވެ. އެތަނުން ފެނިފައިވާ ބައެއް ތަކެއްޗަކީ އެދުވަސްވަރު އިންޑިޔާއާއި ސިލޯނުގެ މިފަދަ ތަންތަނުން ފެނިފައިވާ ތަކެއްޗާއި އެއްފެންވަރުގެ ދާދި އެއްވައްތަރެއްގެ ތަކެއްޗެވެ.
ނިލަންދޫ އާޘާރީ ސަރަހައްދުގައި މިހާރުވެސް ފެންނަންއޮތް ވެލި ފުންޏަކީ އެދުވަސްވަރުގެ ބިނާތައް ހަދާފައިހުރި ތަނެވެ. ކުރީގައި އެ ވެލިފުނި ވަރަށް އުސްކޮށް އޮވެއެވެ. އެ ތަނަކީ އާޘާރީ ތަނެއްކަން ކުރިން އެނގިފައި ނުވާތީ އެތަނުން ގަލާއި ވެލި ނެގުމުގެ ސަބަބުން ވެލިފުނި މިހާރު އޮތީ ވަރަށް ތިރިކޮށެވެ. ވަރަށްގިނަ ގާތައްވެސް މަދުވެފައިވެއެވެ. މި ސަރަހައްދުގައި ކުރީގެ މީހުން ފެންވެރުމަށް ބޭނުންކުރާ ވެވެއް އޮންނަކަމުގައި ނިލަންދޫގެ ދުވަސްވީ މީހުން ބުނެއެވެ. ވެވުގެ ދޫނިފަތް ގާގަނޑު މިހާރުވެސް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މިހާރުވެސް އެ ސަރަހައްދާ ކައިރީ ބައެއް ގޯތިގޯތި ކޮންނައިރު ހިރިގަލުން ހަދާފައި ހުންނަ ބައެއް ތަކެތި ފެންނަމުން ދެއެވެ.
މީލާދީގެ 06 ވަނަ ޤަރުނަކީ ދުނިޔެއަށް އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރީގެ ތާރީޚެކެވެ. މީލާދީ ސަނަތުން 1153 ވަނަ އަހަރު ދިވެހި ރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމަށް ފަހުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ މިސްކިތްތައް ބިނާކުރި ރަށްރަށުގެ ތެރޭގައިވެސް ނިލަންދޫ ހިމެނެއެވެ. ނިލަންދޫގައިހުރި އާޘާރީ މިސްކިތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ރަސްކަލުން ކަމުގައިވާ ދަރުމަވަންތަ މަހާރަދުން ބިނާކުރެއްވި މިސްކިތެއްކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
ނިލަންދޫގައިހުރި އާޘާރީ މިސްކިތަކީ 800 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ތާރީޚީ މިސްކިތެކެވެ. މި މިސްކިތް ޢިމާރާތް ކޮށްފައިވަނީ ހިރިގަލުންނެވެ. މި މިސްކިތް އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތިން މަރާމާތުކޮށް ތަފާތު ބަދަލުތައް ގެނެސްފައިވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ މިސްކިތެއްކަމުގައިވާ މާލޭ ހުކުރުމިސްކިތެކޭ އެއްގޮތަށް ނިލަންދޫގައި ހުންނަ މި މިސްކިތުގެ ގޯތިތެރޭގައިވެސް އެ ދުވަސްވަރު މަރުވެފައިވާމީހުން ވަޅުލާފައި ވެއެވެ. 7 މުގުރިންގެ މަހާނައާއި އަދި މިނޫންވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ އިތުރު މަހާނައެއް މިސްކިތު ގޯތި ތެރޭގައި ވާކަމީވެސް މި މިސްކިތް ތާރީޚީ ގޮތުން ފާހަގަކުރެވޭ ކަމެކެވެ. ނިލަންދޫގެ އާޘާރީ ސަރަހައްދާއިބެހޭ އެކިއެކި ދިރާސާތަކާއި ތަފާތު ހޯދުންތައް ދިވެހިބަހާއި ތާރތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުން މިހާރުވެސް ކުރައްވަމުން ގެންދަވައެވެ. ނިލަންދޫގެ އާޘާރީ ސަރަޙައްދުން ފެނިފައިވާ މުހިންމު ބައެއްތަކެތި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދާރުލްއާޘާރުގައިވެސް ބެހެއްޓިފައި ވެއެވެ.
ޖޯގްރަފީ
ނިލަންދޫ އަކީ ނިލަންދެ އަތޮޅު އުތުރުބުރީގެ ވެރިރަށެވެ. ނިލަންދެ އަތޮޅުގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ ވެސް މިރަށަށެވެ. އަތޮޅުގައި އޮތް އެންމެ އާބާދީ އަދި ބިމުގެ ގޮތުން ބޮޑު މިރަށަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ރަށެކެވެ. ނިލަންދޫ އަށް ނިލަންދޫ މިނަމުން ނަންދެވިފައިވަނީ ރަށަށް ލިބިފައިވާ ފުޅާ، ފުން، މަޑު ނޫކުލައިގެ ވިލުގެ ސަބަބުން ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.