cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
އަލްޤާޟީ ޙަސަން ތާޖުއްދީން
ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތައް
ހަސަންތާޖުއްދީނުގެ ފަނޑިޔާރުކަމުގައި ޢިޝާނަމާދު ވަޤުތު އިރުއޮއްސި އެއްގަޑި ވިހިމިނިޓަށް ފަސްކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. އެކަންކުރެއްވީ ހަސަންތާޖުއްދީން، ފިނިމޫސުމާއި ހޫނު މޫސުމުގައި އަތިރިމައްޗަށް ދަރަޖަ ފުޅި ހިއްޕަވައިގެން ނިކުންނަވާ އެކަން މުޖައްރިބު ކުރެއްވުމަށް ފަހުގައެވެ. އަދި ދަރަޖަ ފުޅިހައްދަވާ ގަނޑުވަރުތެރޭގައި ކިޔެވެނި ބޭކަލުންގެ އަށީ ކުރިމަތީގައި ހުރި ފޯކުއަށީގައި ފުޅިބަހައްޓަވައި އިރުއޮއްސުމުން ފުޅި އަނބުރުއްވާން އަމުރު ކުރެއްވީވެސް ހަސަން ތާޖުއްދީނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1118 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭގެ ކުރިން ޢިޝާނަމާދު ކުރަނީ އިރުއޮއްސި އެއްގަޑި އިރު ވީމައެވެ. އަދި ހަމަ ހަސަންތާޖުއްދީން އެންގެވި އެންގެވުމަކަށް ހުކުރު ދުވަހު މެންދުރު މުންނާރުން ޞަލާވާތް ގޮވާން ފެއްޓެވިއެވެ. އެއީ 1123 ވަނައަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ 25 ވީ ހުކުރު ދުވަހުއެވެ. އަދި މުންނާރުން ބަންގި ގޮވާން ފެއްޓެވީވެސް ހަސަން ތާޖުއްދީނު ދެންނެވި ދެންނެވުމަކަށެވެ. އަދި ފަޖުރުއްޞާދިޤުގެ އަލިކަން ފާޅުވުމުގެ ކުރީން ދިހަ ދަރަޖައިގައި ފަތިސް ނަމާދުގެ ފުރަތަމަ ބަންގި ދިނުމަށާއި ފަޖުރުއް ޞާދިޤުގެ އަލިކަން ފާޅުވުމަށް ފަހު ދެވަނަ ބަންގި ދިނުމަށް އަމުރުކުރެއްވި އެވެ. މި ދެމެދުގައިވާނީ އެކާވީސް ދަރަޖަ ކަމުގައިވެސް ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. އަދި ހަސަން ތާޖުއްދީން ދަންނަވައިގެން މާލޫދު ހަރުގޭގެ މެދަށް ކަށިމަލާއި އުނިމަލާއި ފާޑުފާޑުގެ މާމެލާމެއްޔާއި ކޮށާފައި ހުންނަ ކުންނާރާއި އުއްދަނޑިއާއި ދޮންކޭލާއި ތަފާތު މޭވާއާއި ތަތް ބޮނޑިބަތާއި އެއްކޮށް ފުންޏަކަށް ޖަހައިގެން ހޭލާތިބުން މަނާކުރެއްވިއެވެ.އެއީ ހިޖުރައިން 1117 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އަދި އާސޫރާދުވަހު ކައްކައިގެން އެއްޗެތި ގޭގެއަށް ބެހުންވެސް މަނާކުރެއްވިއެވެ. މިކަންތައް މަނާކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 1120 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ( ދިވެހި ތާރީޚް- ޞަފްޙާ: 134 - 137 ) އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީ ( 1116ހ) ސިރީކުލަ ސުންދުރަ ސިޔާކަ ސާސްތުރަ މަހާރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި އެރަސްގެ ފާނުގެ އަމުރުފުޅަށް ހަސަންތާޖުއްދީން ދިވެހިތާރީޚް ލިޔުއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. (ދިވެހި ތާރީޚް- ޞަފްޙާ- ލ) އޭގެ ކުރީގެ އެކިއެކި ލިޔުންތަކާއި ދޫދޫމަތިން ދެކެވެމުން އަންނަ ވާހަކަތައް ބައްލަވާ ތަޙްޤީޤު ކުރައްވާ ފަހަށް ބޭނުންކުރެއްވޭ އެއްޗަކަށް ވާނޭގޮތަށް އަޅުގަނޑުމެންނާއި ހަމައަށް ދޫކުރައްވާފައިމިވާ މުޢުތަބަރު ތާރީޚަކީ އަގުނުކުރެވޭ ފަދަ ތަރިކައެކެވެ. ހަސަންތާޖުއްދީން އޭނަގެ ތާރީޚުގައި އެންމެ ފަހުން ލިޔުއްވި ޖުމުލައަކީ [ ޖުމާދުލްއައްވަލް މަހު (1136 ހ) އަށްޑުވަހު މިރަސްގެފާނު އަބި (ކަމަނާ) ޢާއިޝާކަބާފާނު ދަރިކަބަލަކާއި ރައްކާވިއެވެ. މި ދަރިކަބަލުންނަށް އާމިނާރަނި ކިލެގެފާނޭ ކިޔައި ނަން ދެއްވިއެވެ. ] މިއެވެ. (ދިވެހި ތާރީޚް- ޞަފްޙާ- ލ)
އަރުވާލެއްވުން
ރަސްކަމުގައި ހުންނެވީ އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އައްސުލްޠާން ކުޑަ މުޙައްމަދު (1098ހ - 1102ހ) ސިރީ މަނިރަން ލޯކަ މަހާރަދުންނެވެ. އޭރު އެރަދުންގެ ޢުމުރުފުޅަކީ 6އަހަރާއި8 މަހެވެ. ރަސްކަމުގެ ކަންތައް ވަރަށް ވަފާތެރިކަމާއެކު، އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުންގެ ވަޒީރުން ބަލަހައްޓަމުން ގެންދިޔައެވެ. އެކަމަކު މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް އެތުއްޕުޅު ރަދުންގެ މަންމާގެ ވަރުގަދަ ނުފޫޒު ރަދުންގެ މައްޗަށް ފޯރުވާ، ރަސްކަމުގެ މައްޗަށް ވެރިވެ، ރަސްކަމުގެ އެންމެހާ ކަންކަން ހިންގަވަނީ ކުޑަމުޙައްމަދު ރަސްގެފާނުގެ މަންމާފުޅު ކަނބާ މަރިޔަމްއެވެ. މިއީ ދިވެހިތާރީޚުގައި މަޝްހޫރު އެނދިމަރިޔަމެވެ. އެދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ އޮއިވަރާއި ގަނޑުވަރު ތެރޭގެ ކަންތައްތައް ހިންގަމުން ދިޔަ ގޮތާއި މެދު ހިތްޕުޅު ހަމަޖެހިވަޑައިނުގެން އަމިއްލަ ފުޅަށް ރާއްޖެ ދޫކުރައްވާ މަލަބާރީ ކަރަޔަށް ދުރުވިއެވެ. ދެން އެތަނުން ނަވަކަށް އަރުއްވައިގެން މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.( ދިވެހި ތާރީޚް- ޞަފްޙާ:57 ) އެއަށްފަހު ރާއްޖެއަށް ވަޑައިގެންނެވީ 15 ރަބީޢުލް އާޚިރު 1102 ގައެވެ. ރާއްޖެ ވަޑައިގަތުމުން ރަސްގެފާނުގެ މަންމާފުޅު މަރިޔަމް، ތާޖުއްދީން މާލެއަށް ބޭލުމަށް އުޅުއްވިއެވެ. އެކަމަކު ފުޅަދޫ ބޮޑުބަނޑޭރި ކަލޭފާނު މިކަންތައް މަނާކުރެއްވިއެވެ. އަދި ތާޖުއްދީނަށް އަދަބެއް ނުދެއްވިއްޔާ ބަޔަކާއެކުލަވައިގެން އޭނާ ނިކުމެދާނެކަމަށް ބުނުއްވިއެވެ. ދެން ހަސަންތަޖުއްދީން ބޮޑުކޯއްޓޭއާއި ދިމާލު ފަޅުތެރޭގައި ދޯންޏަކަށް ލައިފާ ދެދުވަސް ވަންދެއް އަވީގައި ބޭންދެވިއެވެ. އަދި އެއްވެސް މީހަކަށް ހަސަންތާޖުއްދީނާއި ބައްދަލްވުންވެސް މަނާކުރެއްވި އެވެ. އެއަށް ފަހު ހައްދުންމަތީ ގަމަށް އަރުވާލެވުނެވެ. ( ދިވެހި ތާރީޚް- ޞަފްޙާ:59 - 60 )
އަވަހާރަވުން
ހަސަންތާޖުއްދީން މި ފަނާވަނިވި ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ 06 ރަޖަބު 1139ވީ ހުކުރު ދުވަހުގެ ފަތިސްވުމާއިކައިރިވެފައި ވަނިކޮށެވެ. އެއިރު ޢުމުރުފުޅަކީ 67 އަހަރު ފުޅެވެ. ފަނޑިޔާރުކަން ކުރެއްވީ 37 އަހަރުއެވެ. ފަސްދާނުލެވިފައިވަނީ ފުރަމާލޭ ހުރުމިސްކިތުގައެވެ.
ހަނދާން
ހަސަން ތާޖުއްދީނުގެ ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަން ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ތާޖުއްދީން ސުކޫލްގެ ނަމުގައި ވަނީ ޕްރައިމަރީ ސުކޫލެއް ބިނާކޮށް ފައެވެ. އެއީ މާލޭގައި 3ވަނަ އަށް ހުޅުވި ޕްރައިމަރީ ސުކޫލް އެވެ. ތާޖުއްދީން ސުކޫލް ހުޅުވައިދެއްވީ 07 ފެބުރުއަރީ 1989 ގައި ކުރީގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަލް އުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބުދުލް ގައްޔޫމް އެވެ. ތާޖުއްދީން ސުކޫލްގެ ކުރީގެ އިމާރާތް ތަޅާލުމަށްފަހު އަލުން ތާޖުއްދީން ސުކޫލް ޖަޕާން ސަރުކާރުގެ އެހީގައި ބިނާކުރެވި ރަސްމީގޮތުން ހުޅުވުނީ 7 ޖޫން 2004 ގައެވެ. 2010 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ތާޖުއްދީނު ސުކޫލުވަނީ އެއްދަންފަޅިއަށް ކިޔަވައިދޭ ސްކޫލަކަށް ބަދަލުކުރައްވާފައެވެ.
ޤިސްމު:ގަން (ލ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ވާދޫ ގައްދަޑު މަނިކުފާނު
ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނު
ލިޔެފައިވަނީ ޢަބުދުﷲ ޙިލްމީ
ކޮނޑޭ މޫސާ މަނިކުފާނާއި، އޭނާގެދަރިކަލުން ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނުގެ ރަށަކަށް ވާނީ ކޮން ރަށެއްތޯ ބެއްލެވުމަށް "ރަށް ސާބިތުކުރާ ފޯމު" ހުށަހެޅުއްވުމުގެ ކަންތަކާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގާތް ބޭފުޅަކު އުޅުއްވަނިކޮށް އަނެއްކާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގާތް އެހެން ބޭފުޅަކު ވެސް އެފަދަ ފޯމެއްގެ ކަންތަކާ އުޅުއްވާކަމަށް ވެއްޖެ އެވެ. މި ބޭފުޅެއްގެ ފޯމުގައި ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނާއި، ވާދޫ އަބޫބަކުރު ފަނޑިޔާރުތަކުރުފާނާއި، މީދޫ ޙަސަން ނާއިބާއި، ފޮނަދޫ ޚަޠީބު ތަކުރުފާނާއި، ފިޔޯރީ މާރާދަ ކަލޭގެފާނާއި، މުލަކު މުޙައްމަދު މަނިކުފާނާއި، ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނާއި، ހިތަދޫ ޙަސަން މަނިކުފާނާއި، އިސްދޫ އިބްރާހިމް ޝާހު ބަންދަރާއި، މީދޫ ޔޫސުފް ނާއިބު ތަކުރުފާނާއި، މި ކަހަލަ ބޭފުޅުންކޮޅެއްގެ ނަންފުޅު ވެސް އޮތްކަމަށް ވެއެވެ. ރަށް ސާބިތުކުރުމާ ބެހޭ މި ކަހަލަ ކަމެއް ހިނގާނަމަ ފިޔޯރީ ދޮންދީދީ، ފިޔޯރީ ތުއްތީދީ، ސިންގަޕޫރު މަނިކުފާނު، ކާބުލް ޙަސަން ކަލޭގެފާނު، ގައްދޫ ޢަލިކަލޭގެފާނު، ފަދަ ބައެއް ބޭފުޅުންގެ ރަށަކަށް ވާނީ ކޮން ރަށެއްތޯ ބައްލަވަން ބޭނުންފުޅުވާނޭ ބޭފުޅަކު ހުންނެވުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
މީހެއްގެ ރަށަކީ މިވެނި ރަށެކޭ، މީހެއްގެ ރަށަކީ މިވެނި ރަށެއް ނޫނޭ، ބުނާ ބުނުމާއި އަދި އެބުނާ ބުނުން ޤަބޫލުކުރުމާއި ނުކުރުމުގައި އެއް ގޮތްކަމެއް ނުފެނި ތަފާތު ބޮޑުވެގެންދާ ސަބަބަކީ މީހެއްގެ ރަށަކީ ކޮބައިކަމާ މެދު ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިކަން އެނގެންނެތުމުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އަދި މި ކަމުގައި އެކި މީހުން އެކި މިންގަނޑުތަކުން ބަލާތީކަމަށް ވެސް ވެދާނެ އެވެ. އެ މީހެއްގެ ރަށަކަށް ވާނީ އެ މީހަކު އުފަންވި ރަށެއްތޯ، ދިރިއުޅުމުގެ ބޮޑުބައި ހޭދަކުރި ރަށެއްތޯ، މަރުވިއިރު ހުރި ރަށެއްތޯ، މަރުވެ ވަޅުލެވުނު ރަށެއްތޯ، ނުވަތަ އެމީހަކާ އެމީހެއްގެ މަންމައާއި ބައްޕައާއި މާމައާއި މާފަ (މަންގެބައްޕަ) އާއި މުންނަ (ބައްޕަގެމަންމަ) އާއި ކާފައާއި މީގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުން ނިސްބަތްވާ ރަށެއްތޯ މި ކަން ނިންމާނެގޮތެއް ވެސް ނޭނގޭތީ އެވެ.
މި ކަހަލަ ކަމަކާ ގާތް ބޭފުޅުންކޮޅެއް އުޅުއްވާއިރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވީވަރަކުން އެ ބޭފުޅުންނަށް މަޢުލޫމާތުގެ އެހީތެރިކަމެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ރަނގަޅުކަމަކަށް ވާނެއެވެ. "ފޯމު"ގެ މަސައްކަތް ހަލުވިވާނީ ވެސް އޭރުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިހުރި މަޢުލޫމާތުގެ ކޮށިކަމެއްހުރުން އެއީ މުޅިން އެހެންކަމެކެވެ. އެބޭފުޅުން އެކަމަށް ވިސްނަވާނެ އެވެ.
ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނަކީ ފުވައްމުލަކު އެދުރުއެދުރުންގެ ކިބައިން ޢިލްމު އުނގެނިވަޑައިގަތުމަށް ފަހު ހުވަދޫ ވާދުވަށް ވަޑައިގެން މަޝްހޫރު ވާދޫ ދަންނަކަލޭގެފާނުގެ ޢިލްމީދަންމަރުގެ އަލިކަން ފަނޑުވިޔަނުދެއްވައި ހިފެހެއްޓެވި ޢިލްމުވެރި ވިސްނުންފުޅު ތޫނު ޢިލްމުވެރިޔާ އެވެ. ކުދީންނަށް ޢިލްމު އުނގަންނައިދެއްވުމުގެ އިތުރަށް ބޮޑެތި މީހުންނަށް ވެސް ޢިލްމީ މައިދާން އިތުރަށް ފުޅާކޮށްދެއްވި އެވެ. އެ ދުވަސްވަރުގެ ރަސްކަމުގެފަރާތުން ގައްދަނޑު މަނިކުފާނާއި ވާދޫގެވެރިކަން މަތިކުރެއްވި ފަހުން ވެސް ތަޢުލީމީ ޚިދުމަތުގައި އޭނާ އުޅުއްވިކަމަށް ހުވަދޫ ތިނަދޫ ޖަނަވަރީގޭ ޙަސަން ޙިލްމީގެ ލިޔުއްވުންތަކާއި ހުވަދޫގެ ޚާއްޞަކޮށް ވާދޫގެ ހަރުދަނާ މުސްކުޅިންގެ ފަރާތުން ކުރިއްސުރެ އެނގެއެވެ. ގައްދަނޑު މަނިކުފާނަކީ ވާދޫގެ ތާރީޚުގައި އެ ރަށު އެންމެން ބޯލެނބި އެންމެން އިޙުތިރާމްކުރި ހަމައެކަނި އެރަށުގެވެރިޔާ ކަން ވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. "ވާދޫއަށް އެރި ފުރޭތަ ސައިޒަށް ކަނޑައިލެއްވި" މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިޔާ ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނަކީ އޭނާގެ ދުވަސްވަރު މާލޭގެ ރަސްކަމުގައި ތިއްބެވި ރަސްކަލުންނާއި ރަސްކަމުގެ ބޮޑުންނާއި ހުވަދޫ ވާރުވެރިކަންކުރެއްވި ހުރިހާ ފަރާތްތަކާ ދެކުނު ތިން އަތޮޅުގެ ކަމުވޮށިންނާ ވެސް ގުޅުންބޮޑު ހަރުދަނާ ބަސްވިކޭ ބޭފުޅެކެވެ. ދިމާވާ ބޮޑު ކަންކަމުގައި އޭނާ ދެއްވާ މަޝްވަރާއާއި ނަޞޭޙަތް "ކަމުފޮޅައި ދިޔަ" ދުރު ވިސްނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ގައްދަނޑު މަނިކުފާނު ވާދޫއަށްވަޑައިގެން އެ ރަށުން ދަނޑުބިމެއް ބައްލަވައިގެން އެ ތާނގައި ގެއެއް އެޅުއްވި އެވެ. "ގަތް ދަނޑުގެ" އެވެ. ނުވަތަ އަޅުގަނޑުމެން މިކިޔާ "ގައްދަނޑުގެ" އެވެ. ވާދޫގެ ކުރީގެ ޢާއިލާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު މުއްސަނދި ބޭފުޅެއްކަމަށްވާ ވާދޫ ބިއްލޫރިޖެހިގޭ އަލްފާޟިލާ ޢާއިޝާ ދީދީ ވިދާޅުވަނީ ވެސް ގައްދަނޑު މަނިކުފާނަކީ ފުވައްމުލަކުން ވާދޫއަށް ވަޑައިގެން އެ ރަށުން ދަނޑުބިމެއް ބައްލަވައިގެން އެތާނގައި އެޅުއްވި ގޭގައި ހުންނެވި މޮޅު ބޭފުޅެކެވެ.
ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނަކީ މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މުޙައްމަދު މަނިކުފާނެވެ. ބައްޕައަކީ ޢުސްމާނު މަނިކުފާނެވެ. ޢާއިޝާ މަނިކުފާނުގެ ފިރިކަލުންނަށް "މަނިކުފާނު" ކިޔާފައިވަނީ ރަސް ދަރިކަނބަލަކާ އޭނާ ކައިވެނިކުރެއްވުމުން ކަމަށް ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ރަސްކަލެއްގެ ބޭފުޅުންނާއި ކައިވެނިފުޅުކުރައްވާ ބައެއް ބޭފުޅުންގެ ނަންފުޅުތަކަށް އެ ދުވަސްވަރު އެކަހަލަ މާތްކުރުމުގެ ދަރަޖަ ގެނެވިފައި ހުރެއެވެ.
މުލަކު "ކަރިއްޔަ" އިން މުއައްރިޚު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ ދެކެވަޑައިގަތް ލިޔުމެއްގައި ވަނީ "ބޮޑުކިލެގެފާނުގެ ދަރީނީ، މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު، ބޮޑު ޢާއިޝާފާނު. ބޮޑު ޢާއިޝާފާނުގެ ދަރީނީ، ދެއްވަދޫ މީހުން" މިހެންނެވެ. މިލިޔުމުގައި އެވާ ބޮޑު ޢާއިޝާފާނަކީ ޢާއިޝާ މަނިކުފާނެވެ. ބޮޑު ކިލެގެފާނަކީ މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންނެވެ. މި ރަދުންގެ ފިރިހެންބޭފުޅަކަށް "މަނިކުފާނު" ކިޔާފައި އަންހެން ބޭފުޅަކަށް މަނިކުފާނެއް ނެތް "ފާނު"އެއް ނުކިޔާނެއެވެ. ޢާއިޝާފާނެކޭ، އާމިނާފާނެކޭ ނުކިޔާނެއެވެ. ކިޔާނީ ޢާއިޝާ މަނިކުފާނު، ނުވަތަ އާމިނާ މަނިކުފާނު މިފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
ތާރީޚު ލިޔުންތެރިޔާ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޝާޠިރު ލިޔުއްވަނީ [ސަތާރަ ވަނަ ގަރުނުގައި ފެށިގެން ދިޔަ، އިސްދޫ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ނިމުމަށްފަހު އެ ދަރިކޮޅުގެ ފިރިހެން ބޭފުޅުންނަށް، މަނިކުފާނު އަދި ރަހާ ކިޔާފައި ވެއެވެ.] އަދި ކަލަމިންޖާ، ތުއްކަލާ، ކަލާފާނު، ކަނބާފާނު، ރަހާ، ރަނާ، މަނިކުފާނު، މަނިއްޕުޅު، ގޮމާ، ދީދީ، މިއީ ރަސްދަރިކޮޅުގެ އަމީރުންނާއި (ޕްރިންސުންނާއި) އަމީރާ އިން (ޕްރިންސަސް އިން)ނާއި އެ ދަރިކޮޅުގެ ބޭފުޅުންގެ ނަންތަކެއް ކަން ތާރީޚު ދިރާސާ ކުރުމުން ސާބިތުވާކަމަށް ވެސް ތާރީޚު ލިޔުންތެރިޔާ ޝާޠިރު ލިޔުއްވައެވެ. ފުވައްމުލަކުގައި އުފަންވާ ބޭފުޅުންނަށް "މަނިކުފާނު" ކިޔަން ފެށުނީ މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ ދެމަފިރިކަނބަލުންނާއި އެބޭފުޅުންގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު ފުވައްމުލަކަށް ފޮނުވައިލެއްވުމުގެ ފަހުންނެވެ.
މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ ޢާއިލާ މުލަކުގައި ތިއްބެވީ އެ ދަރިކޮޅުގެ ޢާއިލީ ގެ "ދައިގަޑު ގަނޑުވަރު"ގަ އެވެ. "ދައިގަޑު" ކިޔާ "ގެ" "ދައިގަޑު ގަނޑުވަރަށް" ބަދަލުވެފައިވަނީ ފުވައްމުލަކު ދައިގަޑު ދޮން ޢީސާ ޚަޠީބު ކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގަތް އިސްދޫ ޢާއިލާގެ ފެށުންކަމުގައި ހިމެނިވަޑައިގަތް އައްސުލްޠާނު ޢަލީ (ހަތްވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުމާއެކު ކަމަށް މުއައްރިޚު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ ލިޔުއްވައެވެ.
މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންނަށް، ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ މަނިކުފާނު ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެނީ އެޢާއިލާ މުލަކަށް ފޮނުވައިލެއްވުމުގެ ފަހުންނެވެ. މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ އަނބިކަބަލުން ކަނޑޫދޫ ފާޠިމާ ކަނބާފާނާއި އަދި ތުއްޕުޅު ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު (މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު) އެފަހަރު، 22 ޝަޢުބާން 1116ހ. ގައި ކަނޑޫދޫއަށް ފޮނުވާލެއްވިކަމަށް ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ހުރެއެވެ. ދިވެހިތާރީޚު ފޮތުގައިވަނީ މުޡުހިރުއްދީން ރަދުން ޙައްޖު ދަތުރުފުޅުން އެނބުރި ރާއްޖެއަށް ވަޑައިގަތުމުން އޭނާއާއި ތުއްޕުޅު ދަރިކަލުންނާއި އަނބިކަނބަލުން ފުވައްމުލަކަށް އަރުވާލެއްވީ ކަމަށެވެ. ދަރިކަނބަލެއްގެ ވާހަކައެއް އެ ފޮތަކު ނެތެވެ. ނަމަވެސް މުޡުހިރުއްދީން ރަދުން އެ ފަހަރު އެ ރަށުގައި ދުވަސްކޮޅެއް ހޭދަވިކަމަށް ތާރީޚުން އެނގެއެވެ.
"ފަތްތޫރަ"އިގެ ބައެއް ޢަދަދުތަކުގައި "އިސްދޫ ދަރިކޮޅުގެ ފެށުން" މި ސުރުޚީގެ ދަށުގައި ދިވެހި މުއައްރިޚު އުސްތާޛު މަރުޙޫމް މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ ލިޔުއްވާފައި ވަނީ އިސްދޫ ދަރިކޮޅުން އޭނާއަށް އެހާތަނަށް ހޯއްދެވުނު ވަކިވަކި ބައިތަކެކެވެ. އެއީ އިސްދޫ ދަރިކޮޅުގެ ޢަލިރަސްގެފާނު، ޙަސަން ރަސްގެފާނު، އަދި މުޡުހިރުއްދީން ރަސްގެފާނުގެ ޢާއިލާގެ ހުރިހާ ބޭފުޅުންގެ ވަނަވަރު ހާމަކުރެއްވުމެއް ނޫނެވެ. މިހެން ދެންނެވީ އެ ދުވަސްކޮޅު އިތުރު ހޯއްދެވުމެއް ނެތް ނަމަވެސް އޭނާ އަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނޭ ބައެއް ވަނަވަރުތަކަށް ވެސް އެ ލިޔުއްވުމުގައި ބައްލަވައިފައި ނެތުމުންނެވެ. މުއައްރިޚު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ އަކީ ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅުން ޙާޖީ ބަންޑާރައިން ފިޔަވައި އިސްދޫ ދަރިކޮޅުން ޙަސަން ރަސްގެފާނާއި އަދި މުޡުހިރުއްދީން ރަސްގެފާނުގެ ޢާއިލާއަށް ވެސް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ދިވެހިތާރީޚުގެ ތަފާތު ގިނަ މަޢުލޫމާތްތަކެއް ހޯއްދެވި މުއައްރިޚު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ އަކީ ގިނަ ދިމަދިމާއަށް ވަޑައިގެން ތަފާތު މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރަކީ މުވާޞަލާތުގެގޮތުން މި ފެންނަ ފަސޭހަކަމެއް އޮތް ދުވަސްވަރެއް ނޫނެވެ. އެކި ރަށްރަށަށް ދަތުރުކޮށް އެކި މީހުންގެ ގާތުން އެކި ވާހަކަ އަހައިގެން ރާއްޖޭގެ ބޮޑުދަރިކޮޅެއް ލިޔުމަކީ އެދުވަސްވަރު އެއްވެސް މީހަކަށް ފަސޭހަވާނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. އުދަނގޫ ބުރަ ކަމެކެވެ. އެކަން ކުރެވުމަށްވުރެ ގާތީ ނުކުރެވުމާ އެވެ. ކަން މިހެންހުރުމުން އެ މުއައްރިޚު ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވުމާ ހަމައަށް ވެސް ކުރިން ދެންނެވި އިސްދޫ ދަރިކޮޅުގެ ވަކިވަކި ޢާއިލާތައް ހޯއްދެވުމަށް ނުވަތަ އެހެން ޢާއިލާއެއް ހޯއްދެވުމަށް ވިޔަސް އޭނާއަށް އުޅުއްވިފައިނުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނުވަތަ އެފަދަ ބޭނުންފުޅެއް ނެތުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އިސްދޫ ދަރިކޮޅު ނުވަތަ އެ ދަރިކޮޅުގެ ވަކި ޢާއިލާއެއް މިހާރު ލިޔާ މީހަކަށް އެ މުއައްރިޚު ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުއްވުންތަކުގެ އަލީގައި ވަރަށްބޮޑު ފަސޭހަތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ.
"ފަތްތޫރަ"އިގެ 25 ވަނަ ޢަދަދުން ފެށިގެން "އިސްދޫ ދަރިކޮޅުގެ ފެށުން" މި ސުރުޚީގެ ދަށުގައި މުއައްރިޚު އުސްތާޛު މަރުޙޫމް މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ ލިޔުއްވަމުން ގެންދެވި ސިލްސިލާގައި ވެއެވެ.
[ތާރީޚުން އެގޭގޮތުގައި އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ ހުންނެވީ އެންމެ ފިރިހެންބޭފުޅެކެވެ. އެއީ މުލަކު މުޙައްމަދު މަނިކުފާނެވެ. ނަމަވެސް މުލަކު "ކަރިއްޔަ" އިން ފެނުނު ލިޔުމެއްގައި ވަނީ "ބޮޑުކިލެގެފާނުގެ ދަރީނީ، މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު، ބޮޑު ޢާއިޝާފާނު. ބޮޑު ޢާއިޝާފާނުގެ ދަރީނީ، ދެއްވަދޫ މީހުން" މިފަދައިންނެވެ. އަދި މިހައިތަނަށް ބޮޑު ޢާއިޝާފާނުގެ ދަރިކޮޅު ހޯދައި ބެލިފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅު ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ތިއްބެވިކަން އަދި އެގި ސާބިތުވެފައި ވަނީ 4 ބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ ޙަސަން މަނިކުފާނާއި، ޢަލިމަނިކުފާނެވެ. އަދި ކޮނޑޭ މޫސާ މަނިކުފާނާއި އާމިނާ މަނިކެފާނެވެ. ޙަސަން މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅުވަނީ "ހުޖުބު" ވެފައެވެ. ޢަލިމަނިކުފާނާއި އާމިނާ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅު އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް ފާހަގަކުރެވެނީ މޫސާ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅެވެ. އެއީ ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދު މަނިކުފާނާއި ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނެވެ. މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅުވެސް ވަނީ "ނަޑާލި" ވެފައެވެ.]
ފުރަތަމަކަމަކީ "ބޮޑުކިލެގެފާނުގެ ދަރީނީ، މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު، ބޮޑު ޢާއިޝާފާނު. ބޮޑު ޢާއިޝާފާނުގެ ދަރީނީ، ދެއްވަދޫ މީހުން" މިހެންއޮތުމުގައި "ބޮޑު ޢާއިޝާފާނު" އެއީ ބޮޑު ޢާއިޝާ މަނިކުފާނަށް ވުމެވެ. ކުރިން ވެސް އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިފައިވާނޭ ފަދައިން މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ ފިރިހެން ބޭފުޅަކަށް "މަނިކުފާނު" ކިޔާފައި އަންހެން ބޭފުޅަކަށް މަނިކުފާނެއް ނެތް "ފާނު" ނުކިޔާނެއެވެ. ޢާއިޝާފާނު، އާމިނާފާނު ނުކިޔާނެ އެވެ. ކިޔާނީ ޢާއިޝާ މަނިކުފާނު، އާމިނާ މަނިކުފާނެވެ. ބޮޑު ކިލެގެފާނުގެ ޢާއިޝާ މަނިކުފާނުގެ ނަމުގެ ކުރިއަށް މީހުން "ބޮޑު" ކިޔާފައި ވަނީ އެއް ގެއެއްގައި ނުވަތަ އެއް ޢާއިލާއެއްގައި ދެ ޢާއިޝާ މަނިކުފާނު އެއް ދުވަސްވަރެއްގައި ތިއްބެވީމައެވެ. އެއީ މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނާ އެއްބަނޑު އެއްބައްޕަ (ނުވަތަ ޔަޤީނުން އެއްބައްޕަ) ޢާއިޝާ މަނިކުފާނާއި މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ މަނިކުފާނެވެ. އެހެންވީމާ ދެބޭފުޅުން ވަކިކުރުމަށް ދޮށީ ބޭފުޅާގެ ނަންފުޅުގެ ކުރިއަށް "ބޮޑު" ކިޔަނީ އެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ "ކަރިއްޔަ" ލިޔުމުގައި [ދެއްވަދޫ މީހުން] އެކަނި އޮތުމެވެ. އެ ލިޔުމުގައި "ވާދޫ މީހުން" އޮންނަން ޖެހެއެވެ. (ދެއްވަދޫގައި ބޮޑު ޢާއިޝާ މަނިކުފާނުގެ ބޭފުޅުން ތިއްބެވި ނަމަ އެ ބޭފުޅުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނޭނގުނަސް) އެ ދުވަސްވަރު ވާދޫގައި ބޮޑު ޢާއިޝާ މަނިކުފާނުގެ ބޭފުޅުން ތިއްބެވި އެވެ. މުއައްރިޚު ލުޠުފީގެ ލިޔުއްވުމުގައި [އަދި މިހައިތަނަށް ބޮޑު ޢާއިޝާފާނުގެ ދަރިކޮޅު ހޯދައި ބެލިފައެއް ނުވެއެވެ.] މި ގޮތަށް ލިޔުއްވުމުން އެނގެނީ އެހާ ތަނަށް އޭނާއަށް އެކަމާ ނޫޅުއްވި އޮތްކަމެވެ.
ތިންވަނަ ކަމަކީ މުއައްރިޚު ލުޠުފީގެ ލިޔުއްވުމުގައި [މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ތިއްބެވިކަން އަދި އެނގި ސާބިތުވެފައި ވަނީ 4 ބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ ޙަސަން މަނިކުފާނާއި، ޢަލިމަނިކުފާނެވެ. އަދި ކޮނޑޭ މޫސާ މަނިކުފާނާއި އާމިނާ މަނިކެފާނެވެ.] މި ގޮތަށް ހަމައެކަނި 4 ބޭފުޅުން ފާހަގަކުރެއްވީމާ އެ ހިނދަށް ހޯއްދެވުނީ 4 ބޭފުޅުންކަން އެނގެއެވެ. އެހެން ބޭފުޅުން ނެތެކޭ ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. ވިދާޅުވީ އަދި އެނގި ސާބިތުވެފައި ވަނީ 4 ބޭފުޅުންނެވެ. މިކަމަށް ބަލައިލަމާތޯއެވެ!
1. ޙަސަން މަނިކުފާނު (މުލަކު އަލްގެދަރު މިސްކިތުގެ އުތުރު ފަރާތުގައި ވެލިގަލުން ހަދާފައިހުރި ބިސްތާނައިގައި ހުރި މަހާނަ ގަލުގެތެރެއިން ކިޔަން އެނގެނީ މި ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު ޙަސަން މަނިކުފާނުގެ މަހާނަގައު ކަމާއި މީނާގެ ދަރިކޮޅުވަނީ "ހުޖުބު"ވެފައި ކަމަށް ލުޠުފީ ލިޔުއްވައެވެ.)
2. ޢަލިމަނިކުފާނު (މަޢުލޫމާތެއް ނުލިބޭ.)
3. އާމިނާ މަނިކުފާނު (މި ނަން ކިޔާ ބޭފުޅެއްގެ މަޢުލޫމާތެއް ނުލިބެއެވެ. މިއީ ޢާއިޝާ މަނިކުފާނަށް ވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. ލިޔުމުގައި ނަމުގެ އޮޅުމެއްކަމަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ.)
4. ކޮނޑޭ މޫސާ މަނިކުފާނު (މޫސާ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅުން ފާހަގަކުރެވެނީ ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދު މަނިކުފާނާއި ކޮޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނު ކަމާއި އޭގެ ތެރެއިން މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކޮޅުވަނީ "ނަޑާލި"ވެފައި ކަމަށް މުއައްރިޚު ލުޠުފީ ލިޔުއްވުމުގައި މޫސާ މަނިކުފާނުގެ "ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު" މުޙައްމަދު މަނިކުފާނެއް ހުންނެވުމުން މޫސާ މަނިކުފާނަކީ، އޭނާގެ ބައްޕަ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު ކޮނޑޭއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ފުވައްމުލަކުގައި އުޅުއްވި ބޭފުޅަކަށްވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެގެން ދެއެވެ. މޫސާ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލުން "ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު" މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ މަންމައަކީ ކޮބައިކަމެއް ނޭނގެއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ދަރިކަލުން ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނުގެ މަންމައަކީ މޫސާ މަނިކުފާނާއި ދެބެންގެ ދެދަރި ބޭބެ ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ސަންފާ މަނިކުފާނު ކަން އެނގެއެވެ.)
މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން މުއައްރިޚު ލުޠުފީއަށް ވަގުތު ލިބިވަޑައިނުގަތުމުގެ ސަބަބުން ވިޔަސް އެ ދުވަސްވަރު އެ މުއައްރިޚަށް ފާހަގަ ނުކުރެއްވުނު ބޭފުޅުންނަށް ބަލައިލަމާތޯއެވެ!
5. އަޙުމަދު މަނިކުފާނު (މިއީ [ދިވެހި ރަސްކަމަށްވުރެ މުލަކު "ދިގަލަގެދަރު" އާމިނާ މަނިކެފާނު ފެނުކައްކައި ނުކައި އެއްލައިލައިފައި އޮންނަ ކަހަނަލަކޮޅެއް ވެސް އަޅުގަނޑަށް މާރަނގަޅޭ] ނޫރައްދީން (1) ރަދުންގެ އަރިހުގައި ޙާޖީ ބަންޑާރައިންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ވިދާޅުވުމުގައި އެވާ އާމިނާ މަނިކެފާނުގެ ފިރިކަލުން ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު އަޙުމަދު މަނިކުފާނެވެ. މި ބޭފުޅުންގެ ޢާއިލާ އުފެދިފައެއް ނުވެއެވެ. ދިގަލަގެދަރު އާމިނާފާނަށް، އާމިނާ މަނިކުފާނު ކިޔާފައި ވަނީ އޭނާ އާއި ފުވައްމުލަކު ދައިގަޑު ގަނޑުވަރު އަޙުމަދު މަނިކުފާނު ކައިވެނިކުރެއްވުމުންނެވެ.)
6. ޢާއިޝާ މަނިކުފާނު (މިއީ ޙާޖީ ބަންޑާރައިންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު، ފުރަތަމަ ކައިވެނިފުޅުކުރެއްވި އަނބިކަނބަލުން މަރިޔަމް މަނިކުފާނުގެ މަންމަ، ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު ޢާއިޝާ މަނިކުފާނެވެ.)
ނަމްބަރ 6،5  ގައިވާ ދައިގަނޑު ގަނޑުވަރު ބޭފުޅުންނަކީ މުއައްރިޚު އިބްރާހީމް ލުޠުފީގެ ލިޔުއްވުމުގައި ފާހަގަކުރެއްވިފައި ނެތް ބޭފުޅުންނަށް ވުމުން އެނގެނީ އެހާ ތަނަށް ވަކި ދަރިކޮޅެއް ޢާއިލާއެއް ހޯއްދެވުމުގެ ބޭނުންފުޅެއްގައި އޭނާ މަސައްކަތްޕުޅެއް ނުކުރައްވާކަމެވެ.
ދިޔަމިގިލީ ރަދުންގެ ރަސްކަން ފެށުނީ 1704މ. ގަ އެވެ. ދޮން ބަންޑާރައިންގެ ރަސްކަން ފެށުނީ 1759މ. ގައެވެ. މި ރަސްކަމުގެ 3 ވަނަ އަހަރަކަށް ވާނީ 1761މ. އެވެ. ދޮން ބަންޑާރައިންގެ ރަސްކަމުގެ 3 ވަނަ އަހަރުކަމަށްވާ 1761މ. ން ދިޔަމިގިލީ ރަދުންގެ ރަސްކަން ފެށުނު 1704މ. އުނިކުރީމާ އަންނަނީ 57 އެވެ. މިޢަދަދު، މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު އަވަހާރަވީ ޢުމުރުފުޅުކަމަށްވާ 85 ން އުނިކުރީމާ ދެން އަންނަ ޢަދަދު 28 މިއީ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު  އޭނާގެ ބައްޕާފުޅު މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ އަރިހުގައި ފުވައްމުލަކަށް ފޮނުވައިލެއްވި ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ އެންމެގާތް ޢުމުރުފުޅެވެ. މި އުމުރުފުޅަކީ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ކައިވެނިފުޅަކުން އޭނާއަށް ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތުން ވަރަށް އެކަށޭނަ ޢުމުރުފުޅެކެވެ. މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު، ކޮނޑެއަށް ވަޑައިގަތީ ދިޔަމިގިލީ ރަދުންގެ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ހޮޅީން ރާއްޖެއަށް އަތްގަދަކުރުމާ ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރެއްގައި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އޭރު އޭނާގެ ބޭފުޅުން ވެސް ތިއްބެވި އެވެ.
މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލުން ކޮނޑޭ މޫސާ މަނިކުފާނު ހުވަދޫން ކައިވެނިކުރެއްވީ އޭނާގެ ދެބެންގެ ދެދަރި ބޭބެ ވާދޫ ގައްދަނޑު މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ސަންފާ މަނިކުފާނާ އެވެ. ސަންފާ މަނިކުފާނާ ފިރިކަލުން މޫސާ މަނިކުފާނަށް ލިބިވަޑައިގަތީ ކިތައް ބޭފުޅުންކަމެއް ނޭނގެއެވެ. ނަމަވެސް ދަރިކޮޅު ހިނގާފައިވާކަން އެނގޭ ބޭފުޅަކީ ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނެވެ. އެކަން މުއައްރިޚު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީގެ ލިޔުއްވުމުން ވެސް އެނގެއެވެ. މޫސާ މަނިކުފާނުގެ ދެމަފިރިކަނބަލުން  ކޮނޑޭގައި ވެސް ތިއްބެވިއެވެ. އެއީ މޫސާ މަނިކުފާނުގެ ބައްޕަ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު ކޮނޑޭގައިހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެރަށު "ތިރުގަނޑުވަރު"ގަ އެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން މޫސާ މަނިކުފާނުގެ ދެމަފިރިކަނބަލުން ވާދޫއަށް ދިރިއުޅުއްވުން ބަދަލުކުރެއްވީ ކާފަ ދަރިކަނބަލުން ދޮންދީދީ ގެންގުޅުއްވަން ފެއްޓެވުމާ ގުޅިގެންނެވެ.
ފިރިކަލުންނާއި އެކީ ކޮނޑޭގައި ސަންފާ މަނިކުފާނު އުޅުއްވި ނަމަވެސް އޭނާ އާލާސްވެ އިންނަވައި ރައްކާވުމުގެ ދުވަސްވަރަށް އެޅުމުން ކޮނޑޭއިން ވާދޫ ގައްދަޑުގެއަށް ވަޑައިގަތުމަކީ ވަރަށް އެކަށީގެންވާ ކަމެއްކަމަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ. ހުވަދޫ ވާދުވާއި ހުވަދޫ ކޮނޑޭއަކީ އެ ދުވަސްވަރު ވެސް ދިރިއުޅުމާ ދިރިއުޅުމުގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ގިނަ ވަސީލަތްތަކުގައި ތަފާތުހުރި ދެރަށެކެވެ. އޭރު ވެސް ވާދޫ ގައްދަޑުގޭގެ ތަނަވަސްކަން ބޮޑެވެ. ވާދުވަކީ އައްޑޫ ފުވައްމުލަކުން ދަތުރުކޮށް ހުވަދުވަށްވަދެވޭ ކަނޑުއޮޅިއެއްގެ އެއްފަރާތުގައި އޮންނަ ރަށަކަށް ވުމުން ވިޔަސް އެ ރަށަށް އައިސް ގޮސްވާ މީހުންގެ ކާރޫބާރޫ ވެސް ހުއްޓެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ގައްދަނޑު މަނިކުފާނު ވެސް ގައްދަނޑުގޭ ގައި ހުންނެވުމުގެ އިތުރަށް މި ބޭފުޅުންނަކީ ވަރަށް ތިމާގެ ބޭފުޅުން ވެސް މެއެވެ. އެ ދުވަސްވަރަކީ އަންހެނަކު ވިހެއުންފަދަ "ދިރިހުރުމާ މަރާ ދެމެދު"ގެ ކަމެއް ދިމާވީ ކަމަށް ބަލައިގެން އެ އަންހެނެއްގެ މައިންބަފައިން ތިބި ހިސާބަކަށް އެ މީހަކަށް ދެވެން އޮތް ނަމަ އެ މީހުންގެ ގާތަށް ދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ. ވިއްސުމުގެ ފަންނީ ބޭފުޅުން ތިއްބަވާ ހަސްފަތާލު ފަދަ ތަންތަނަށް ގިނަ ބަޔަކު މިހާރު ދިޔަ ނަމަވެސް ކުރީގެ ދުވަސްވަރެކޭ އެއް ގޮތަށް މައިންބަފައިން ތިބި ތާކަށް ވިހަންދާ އަންހެނުން މިހާރު ވެސް މުޅިން ނެތެކޭ ނުދެންނެވޭނެ އެވެ.
ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނު، ކޮނޑޭގައި އުޅުއްވީ އައްސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒައްދީނާއި އައްސުލްޠާނުލް ޙާއްޖު ޙަސަން ނޫރައްދީންގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު (1213 - 1173ހ.) ގައި ކަމަށް ދިވެހި މުއައްރިޚު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ ލިޔުއްވައެވެ. ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނު އަވަހާރަވީ ވާދޫގައެވެ. އޭރު އޭނާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވިކަމެއް ނޫންކަމެއް އެނގެން ނެތެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ދަރިކަނބަލުން ދޮންދީދީ އާއި އޭނާގެ ބައެއް ބޭފުޅުން ވާދޫ ގައްދަޑުގޭގައި ތިއްބެވިކަން އެނގެއެވެ. ޢަލިމަނިކުފާނު ވާދޫގައި އަވަހާރަވީ ވާދޫގެ ބޭފުޅަކާ ކައިވެނިކުރައްވައިގެން އެ ރަށުގައި ހުންނެވުމުން ކަމެއް އެނގޭނޭ ގޮތެއް ނެތެވެ. ވާދޫގެ އަނބިކަނބަލަކަށް ލިބިވަޑައިގަތް ބޭފުޅެއްގެ ޢާއިލާއެއް ނެތެވެ. އެކި ފަހަރު އެކި ކައިވެނި ވިޔަސް ޢަލިމަނިކުފާނު ކައިވެނިކުރެއްވި ކަމަށް އެނގިފައި އޮންނަނީ 4 ބޭފުޅަކާ އެވެ. އޭގެ ތެރޭ ވާދޫ ބޭފުޅެއްގެ ނަމެއް ނެތެވެ.
ވަކި މީހަކަށް ވަކި ޢާއިލާއަކަށް ވަކި ދަރިކޮޅަކަށް ވަކި ރަށަކަށް މީހަކު ނިސްބަތްވުމަކީ މީހަކަށްލިބޭ ޙަޤީޤީ ފަޚުރެއް ނޫނެވެ. މީހަކަށް ލިބޭނޭ ޙަޤީޤީ ފަޚުރަކީ އެ މީހަކު މި ދުނިޔޭގައި ކުރާ ހެޔޮ ޢަމަލުގެ ހެޔޮ ޖަޒާއަކަށް މަތިވެރި ﷲ ގެ ޙަޟުރަތުން މަތިވެރި ދަރަޖަ ދެއްވާނޭ މީހާ އެވެ.
ނަންނުގަތި
މަސްދަރުތައް
ޤިސްމު:ހައިވާނު
ފަލަބަލި
ފަލަބަލި އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ސަރުބީ ޖަމާވުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑު އޭގެ ތަބީޢީ ބަރުދަނަށްވުރެ މައްޗަށް ދިއުމެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވާ ހަކަތަ އާއި ހަށިގަނޑުން ބޭނުންކުރާ ހަކަތަ އާއި ދެމެދު އޮންނަ ހަމަހަމަކަން ގެއްލުމުން ކުރިމަތިވާ ހާލަތެކެވެ.
ކާނާގެ ކޮންމެ ބާވަތަކީ ވެސް ހަށިގަނޑަށް ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކާއެއްޗެތީގައި ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ކާނާގެ ބާވަތްތަކާއި މިންވަރު ހުންނަ ގޮތް ތަފާތެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޑޭޝް ސްޓޫޑިއޯ
ޑޭޝް ސްޓޫޑިއޯ އަކީ ދިވެހި ފިލްމް އުފަންދާ ކުންފުންޏެކެވެ. އަދި ސްޓޫޑިއޯ އެކެވެ.
އުފައްދާފައިވާ ފިލްމްތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ސްލޭމް ސްޓޫޑިއޯ
ސްލޭމް ސްޓޫޑިއޯ އަކީ ދިވެހި ފިލްމްތައް އުފައްދާފައިވާ ސްޓޫޑިއޯ އެކެވެ.
އުފައްދާފައިވާ ފިލްމްތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އެޗްއެފްއެމް 92.6
އެޗްއެފްއެމް 92.6 އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާ އަމިއްލަ ރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަނެކެވެ
ސަންއެފްއެމް 94.6
ސަންއެފްއެމް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާ އަމިއްލަ ރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަނެކެވެ. މިރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަން ހުޅުވުނީ 18 ސެޕްޓެމްބަރު 2008 ގައެވެ. 2009 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ސަންއެފްއެމް އެވޯޑް ގެ ނަމުގައި މިތަނުން ދަނީ އެވޯޑެއް ތަޢާރަފްކޮށް ދެމުންނެވެ.
ފަރިވާ ފިލްމްސް
ފަރިވާ ފިލްމްސް އަކީ ދިވެހި ފިލްމް އުފައްދާ މާކެޓްކުރާ ކުންފުންޏެކެވެ.
އުފެއްދުންތައް
މިހާތަނަށް ތަފާތު 34 ދިވެހި ފިލްމް މިކުންފުނިން ނެރެފައި ވެއެވެ.
އަނެއްފިކުރާއި ފިކުރީ ހަނގުރާމަ: ދިވެހީން ކަންބޮޑުވާ މައްސަލައެއް
އަމަންއަމާންކަމާއި ސުލްޙަ މަސަލަސްކަމަކީ މުޖުތަމަޢަކަށް ލިބިގެންދާނޭ އެންމެބޮޑު އެއްނިޢުމަތެވެ. ނަމަވެސް ގިނަބަޔަކަށް މި ނިޢުމަތުގެ މަތިވެރިކަމާ މުހިއްމުކަން އިޙްސާސް މި ކުރެވެނީ އޭގެ ވަޤުތު ފާއިތުވެދާ ފަހުންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ބަލާލާއިރު، ތާރީޚް ލިޔުންތެރީން ދިވެހި ރާއްޖެ ސިފަކޮށްފައިވަނީ ޞުލްޙައަށް ލޯބިކުރާ ރައްޔިތެއް ދިރިއުޅޭ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދުނިޔޭގެ "ހިތްފަސޭހަ މައިދާނުގެ" ގޮތުގައެވެ. ދިވެހިރައްޔިތުންނަކީ ހިތްހެޔޮ އޯގާތެރި ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ އެދުވަސްވަރެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު މިވަނީ ރާގު މުޅިން ބަދަލުވެފައެވެ. އެފަދައިން ދިވެހިރާއްޖެ އަށާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިންނަށް ޘަނާ ކިޔާނޭ ދޫތަކެއް މިއަދަކު ނެތެވެ.
ފަރިވާ ފިލްމްސް
އެނބުރިއައުން
ފަރިވާ ފިލްމްސް އެތައް ދުވަހަކު ފިލްމް ނަހަދާ މަޑުކުރުމަށްފަހު މިދާއިރާއަށް އެނބުރިއައީ ކިޑް ޕްރޮޑަކްޝަން އާއި ގުޅިގެން 2010 ވަނަ އަހަރު އުފެއްދި ފިލްމް ޝަޒާ އިންނެވެ.
އަނެއްފިކުރާއި ފިކުރީ ހަނގުރާމަ: ދިވެހީން ކަންބޮޑުވާ މައްސަލައެއް
މިއަދު ދިވެހިރައްޔިތުން ދިވެހިރާއްޖެ ސިފަކުރަނީ ދިރިއުޅެން އެކަށީގެންނުވާ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަމަން އަމާން ކަމެއްނެތެވެ. ގޭތެރެއާއި ބޭރުގެ ޙާލަތުވެސް ހަމަ މިފަދައެވެ. %100 އިސްލާމީ ޤައުމަކުން ފެނިގެންނުވާނޭ ހުރިހާ ޢަމަލެއްވެސް މި ކުޑަ ކުޑަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ. ކަޓަރުއެޅުމާއި މީހުންމެރުމާއި މަގުފޭރުމާއި ވައްކަންކުރުމާއި މީހުންގެ އަނބީންގެ އިއްފަތްތެރިކަން ގަދަކަމުން ފޭރުމާއި ޒިނޭ ކުރުމާއި ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާ ކުރުމާއި، އަމިއްލަ ދަރިފުޅާއި އެކު ބަދު އަޚްލާޤީ ޢަމަލު ހިންގުމާއި ، ރާ ބުއިމާއި ރާ ވިއްކުމާއި މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި ޣީބަ ބުނުމާއި ރިބާ ކެއުމާއި ރިޝްވަތު ހިފުމާއި އެއްމެހާ ފާޙިޝް ޢަމަލުތަކާއި އެއްޖިންސުން ގުޅުން ހިންގުމާއި ﷲ ގެ ދީނަށް ފުރައްސާރަކުރުމާއި ޖާސޫސްކުރުމާއި މިހެން ގޮސް ނުކުރާކަށް ކަމެއްނެތެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ނަހީ ކުރެއްވި އެންމެހާ ކަންތައްތަކެވެ.
ޖޯކެއްގައި ކިޔައެވެ. މީހަކު ކައިރީ އެހުނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރިހާ ޙަރާމްކަމެއްވެސް މިހާރު މިދަނީ ކުރަމުންނެވެ. ދިވެހީން ނުކުރަނީ ދީނުގައި ޙަރާމްކުރައްވާފައިވާ އެންމެ ކަމެކެވެ. އެއީ ކޮންކަމެއްތޯ ސުވާލުކުރެވުނެވެ. ޖަވާބުދެވުނެވެ. އެއީ ޢީދު ދުވަހު ރޯދަހިފުމެވެ. އެއީވެސް ރޯދަ ހިފުންކަމުގައި ވާތީއެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ޚަބަރުދެއްވާފައި ވާފަދައިން އަހަރެމެން މުސްލިމުންގެ އެންމެ ބޮޑެތި ޢަދުއްވުންނަކީ ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންނެވެ. ޞުލްހަވެރި އަމާން އޮމާން އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢެއް ވާނަމަ އެމުޖުތަމައެއް ފަސާދައާއި ހަމަނުޖެހުމުގެ ފުން ވަޅުގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލުމަކީ އެބައިމީހުންގެ އެންމެއިސް ވާޖިބުކަމުގައި އެބައިމީހުން ދެކެއެވެ. މިކަން ދުނިޔޭގެ ތަފާތު ކަންކޮޅުތަކުން ފެންނަމުން އެހެރަ ދަނީއެވެ. ތަފާތު އިސްލާމީ ޤައުމުތައް އެއްވެސް ޙައްޤަކާނުލައި ސުންނާފަތިކުރަމުން ގެންދަނީއެވެ. ފަލަސްތީނާއި ޢިރާޤާއި އަފްޣާނިސްތާނަށް ނަޒަރު ހިންގާލާށެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ފިތުނަ އުފައްދާ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ޖައްސާ ޤައުމު ހަނގުރާމައިގެ ހާއްޔަކަށް ހަދާލީ ހަމަ މިބައިމީހުންނެވެ. މިހާރު ޓާގެޓަކީ އިރާނެވެ. ދުނިޔޭގެ މުސްލިމުންގެ ޢަދަދު މަދު ކުރުމަށްޓަކައި މިބައިމީހުން ވަރަށް މަކަރުވެރި އެޖެންޑާއެއް ފެއްޓިއެވެ. އާބާދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ނަމުގައެވެ. މިބައިމީހުންގެ މި މަކަރުވެރި ގޮވާލުމަށް ދިވެހިރާއްޖެއިން ނޭނގިނަމަވެސް އިޖާބަދިނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ރާއްޖެތެރޭގެ ބައެއް ރަށްރަށުގައި ގްރޭޑް 1 ގައި ކިޔަވާ ކުދިންގެ އަދަދު ފަސް ހަ ކުދިން ހަމަ ނުވާ ރަށްރަށް އެބަ ހުއްޓެވެ. ރަށުގައި ދިރޭ ފުރާނައެއް ނެތަސް އެވޯރޑް ލިބެނިކޮށް ވަރިހަމަވީއެވެ. މިބައިމީހުންގެ މި ގޮވާލުމަށް އިޖާބަ ނުދިން ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ޕާކިސްތާނު އަދި އިރާޤު ހިމެނެއެވެ. އެހެންކަމުން ތަފާތު ބަހަނާތައް ދައްކައިގެން މި ޤައުމުތައް ހަނގުރާމައިގެ މައިދާން ތަކަކަށް ބަދަލު ކޮށްލިއެވެ. ކޮންމެ ގޮތެއްހަދާފައިވެސް މިބައިމީހުންގެ މަޤުޞަދު ޙާޞިލްކުރަން ޖެހެއެވެ. އެހެންކަމުން މުސްލިމުން މަރައިގެންވެސް އެކަން މިބައިމީހުން ކުރާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިބައިމީހުންގެ ފިކުރީ ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދާތާ އެތައް ދުވަހެއްވެއްޖެއެވެ. ތަފާތު ގޮތްގޮތުން ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ސިކުނޑިތަކާ ކުޅެމުން ލާދީނީ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތައް ރާއްޖެއަށް ތަޢާރަފްކުރަން ފެއްޓިއެވެ. މިއީ ވަރަށް ދުވަހުއްސުރެ ރޭވިގެން ކުރަމުން އައި ކަމެކެވެ. ތަފާތު ގޮތްގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށް، ދިވެހިންގެ ތެރެއިން ޢަޤީދާ ބަލިކަށި ބަޔަކު މިކަމުގައި ބައިވެރި ވުމަށް ތައްޔާރުކޮށް، މިބައިމީހުންގެ މަސައްކަތްތައް އިތުރުކުރިއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއެގެ ގޮތުން "އަނެއްފިކުރަށް" ގޮވާ ބަޔަކު ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭކަން ދާދި ފަހުން ފާޅުވެގެން އެދިޔައީއެވެ. އެކަން އިޢުލާނު ކުރީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. އެބޭފުޅާ ކޮންމެ ހަފްތާއަކު ގެނެސްދޭ ރޭޑިއޯ ޚިތާބުތަކުގެ ތެރެއިން ޚިތާބެއްގައެވެ. މި ޚަބަރު ވެގެންދިޔައީ ދިވެހިރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ސިހުން ގެނުވި ޚަބަރަކަށެވެ.
އިސްލާމްދީނުގެ ވާހަކަދެކެވި ސުވަރުގެއާއި ނަރަކައިގެ ވާހަކަ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގެ އަލީގައި ދެކެވެން ފެށުމުން އެކަމާ ބިރުގަނެ ބަޔަކު ކަންބޮޑުވެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ވާހަކަ އެބޭފުޅާ އެދުވަހު ވިދާޅުވިއެވެ. "ވަރަށް ގިނަ ޢަދަދެއްގެ" ޒުވާން ބޭފުޅުން މިބާވަތުގެ ވާހަކަ ތަކަށް ސަރުކާރުން ކަނޑައެޅިގެން ހުރަސް އެޅުމަށް އެދެމުންދާކަމަށް ރައީސް ގެ ތަޤުރީރުގައި ބުންޏެވެ. އަދި ރައީސް ނަޝީދު އެކަމުގައި ދެކޭގޮތް ހާމަ ކުރަމުން ބުނެފައިވަނީ "އެކަމާއި ނުރުހޭކަމަށްވަނީ ނަމަ އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި، އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ފެނުމުގައި އެންމެ ބުއްދިވެރި ގޮތަކަށް ވާނީ އެ އަނެއް ޚިޔާލާތުވެސް އެ ދެވަނަ ގޮތްވެސް ނުވަތަ އެހެން ވިސްނުމެއްވެސް އަނެއްކާ އަލުން އަނބުރާ އެހެން ބަޔަކު ހާމަ ކުރުމެވެ."
އިސްލާމް ދީނުގެ ވާހަކަ ދެކެވުނީމާ އޭގެ އަނެއް ވިސްނުމަކަށްވާނީ އިސްލާމްދީނާ އިދިކޮޅު ވިސްނުމުގެ ޚިޔާލެވެ. މިއީ %100 އިސްލާމީ ޤައުމެއްގައި މުސްލިމުންގެ ބަޔަކު ދެއްކުން ހެޔޮވާވަރު ވާހަކަތަކެއްނޫނެވެ. ﷲ ގެ ދީނުގެ ވާހަކަ ދެކެވުމުން އެކަމާއި ކަންބޮޑުވާނީ އެދީނުގެ ޢަދުއްވުންނެވެ.
މިފަދައިން "އަނެއް ޚިޔާލުގެ" ޒުވާނުންނާއި އަންހެންބޭފުޅުން އެބޭފުޅުންގެ ބިރުގަނެ ކަންބޮޑުވާ ކަންތައްތަށް ތިހާ ފަސޭހައިން ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ހުށައެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްފަދައިން "އިސްލާމީ ފިކުރުގެ" ޒުވާނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއި އަންހެނުންނަށްވެސް އެބޭބޭފުޅުން ކަންބޮޑުވެ ބިރުގަންނަ ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކަ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތްތޯއެވެ؟ އެބޭފުޅުން ކޮންމެހެންވެސް ކަނޑައެޅިގެން ހުއްޓުވަން ބޭނުންވާ ކަންތައްތަކެއް ޤައުމުގައި ވަރަށް ބައިވަރު އެބަހުއްޓެވެ. އެބޭފުޅުންވެސް ކަނޑައެޅިގެން ހުއްޓުވަން ބޭނުންވާ ކަންތައްތައް، އެ ހަފްތާގެ ރޭޑިއޯ ޚިތާބުގެ ކުރިން ރައީސް އަށް އަންގާލަދެވޭނޭ މަގެއް އިސްލާމީ ފިކުރުގެ މީހުންނަށްވެސް ހާމަކޮށްދެއްވާށެވެ. އެބޭފުޅުންވެސް، ހަފްތާގެ ރޭޑިއޯ ޚިތާބުގެ ކުރިން ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާ ވަރަށްގިނަ ކަންބޮޑުވާ ކަންތައްތައް އެބަ ހުއްޓެވެ.
ހަނގާކުރުން
ހަނގާކުރުމަކީ އަނގަބަހުން ނުވަތަ އަތްފައިން ނުވަތަ ބަޔަކު ލައްވައި ނުވަތަ އެހެންވެސް ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން މީހަކަށް ގެއްލުންދިނުމެވެ. އަނިޔާއެއްކުރުމެވެ. އުންދަގޫކުރުމެވެ. ޖިސްމާނީގޮތުންނާއި ނަފްސާނީގޮތުންވެސް ހަނގާކުރެއެވެ. ކޮންމެ ގޮތަކުން ކުރިޔަސް މީހަކަށް އެއިން ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އަނިޔާއެއް ންވަތަ ދެރައެއް ލިބޭ ކޮންމެ ކަމަކީ ހަނގާއެވެ. އަހްމަދު ނާހިލް ފައިސަލް ށ ގޮއިދޫ
ޒައިތޫނި
ޒައިތޫނި ނުވަތަ އަކީ ޒައިތޫނި ގަހުގައި އަޅާ މޭވާ އެވެ.ޒައިތޫނި ގަހަކީ ދިގުކޮށް ހެދޭ ގިނަދުވަހަށް ދެމިހުންނަ ގަހެކެވެ. މިގަހުގައި އަޅާ ވަތްކަށް ކިޔަނީވެސް ޒައިތޫންޏެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި އެއްޗެކެވެ. މީގެ އޮށުން ނަގާ ތެލަކީވެސް ފައިދާހުރި ތެލެކެވެ. ޒައިތޫނި ތެޔޮ ހަދަނީ ޒައިތޫނީގެ އޮށުންނެވެ. ޒައިތޫނި ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ހައްދާ ހިސާބަކީ މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ ވަށައިގެންވާ ގައުމުތަކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މެދުއިރުމަތީގެ ގައުމުތަކުގައި މިއީ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ހައްދައި އުޅޭ ވައްތަރެކެވެ.
ފަރިވާ ފިލްމްސް
އެނބުރިއައުން
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އަނެއްފިކުރާއި ފިކުރީ ހަނގުރާމަ: ދިވެހީން ކަންބޮޑުވާ މައްސަލައެއް
ޓްރިނިޑާޑް އެންޑް ޓޮބޭގޯގެ ނައިޓް ކްލަބެއްގެ ސްޓޭޖް މަތީގައި 15 އަހަރުގެ 'ކުޑަކުއްޖަކަށް' ޖިންސީގޯނާކޮށްފައި ވާ އޭކޮން، ލަވަކިޔުން ތެރިއެއްކަމަށްބުނެ ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ފުރިހަމަ ސަޕޯޓާއެކު ރާއްޖޭގައި ޝޯއެއް ދިނުމަށް ދާދި އަވަހަށް ގެނައުމަށްވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. ކުޑަކުދިންނާއި އަންހެނުންގެ ހައްޤު ތަކަށް ހުއްޓުމެއްނެތި ގޮވަމުންދާ ސަރުކާރަކުން މިފަދަ މީހަކު މިޤައުމަށް ގެނައުމަށް ފުރިހަމަ ތާޢީދު ކޮށްފައިވާތީ ކުޑަ ކުދިންނާއި އަންހެނުން ތިބީ ނަފްސާނީ ބިރުވެރި ކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އަދި މިވަރަށް އަންހެނުންގެ ހައްޤު ތަކަށް ގޮވާ ބަޔަކު، މިފަދަ މީހަކު ގެންނަން ފައި ނަގާފައިވާތީ، ސަރުކާރުގެ އިޚްލާސްތެރި ކަމާމެދުވެސް ސުވާލު އުފެދެއެވެ. މިއީ އިސްލާމީ ފިކުރު އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން ވަރަށް ބިރުގަނެ ކަންބޮޑުވާ މައްސަލައެކެވެ. އެބޭބޭފުޅުން ތިބީ މިފަދަކަންކަމުގެ ޝަކުވާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ހުށަހަޅަން ވަރަށް ބޭނުންވެފައެވެ. އެފަދަ މަގެއް ނުފެނިގެންނެވެ. އެހެން ކަމުން ފަސޭހައިން ޝަކުވާ ހުށަހެޅޭނޭ މަގެއް ފަހި ކޮށްދިނުމަކީ އެބޭފުޅުން ވަރަށް އެދޭ ކަމެކެވެ. އޭރުން އަނެއް ހަފްތާގެ ރޭޑިއޯ ޚިތާބުގައި ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އެވާހަކަ ދައްކަން އޮންނާނެއެވެ.
ޢަބުދުލް ޢަޒީޒް ޙަމީދު
ޢަބުދުލް ޢަޒީޒް ޙަމީދު (އުފަންވީ ނޮވެމްބަރު 4، 1977 ފ.ނިލަންދޫ، ދިވެހިރާއްޖެ ) އަކީ ފ.ނިލަންދޫ އަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތެކެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ގެދަ
250px|thumb|left|ގެދަ ނުވަތަ ގެދަފިލާ ގެދަނުވަތަ ގެދަ އަކީ ތިރިކޮށްހެދޭ ފަތްބޯކޮށް ހުންނަ ކުދި ފަތްޕިލާ ވެއްޔެކެވެ. ގެދަ އަށް ގެދަފިލާ މިހެންވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ގެދައިގެ ރަތް ކުލަ އަދި ހުދުކުލަ ހުރެއެވެ. މިއީ ބޭހަށާއި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. ގެދަ އަކީ ބައެއް ގައުމު ތަކުގައި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ފަތެކެވެ. ގެދައިގެ ރަހަ އަކީ ހުތް، ލޮނު ރަހައެކެވެ. ގެދައިގައި އޮމެގާ-3 ފެޓީ އެސިޑް ހުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިޓަމިން ސީ، ވިޓަމިން ބީ އަދި ކެރަޓިނޮއިޑް ވެސް ހުރެއެވެ. އަދި ހަމަމިއާއެކު ދަގަނޑު، މެގްނީޒިއަމް، ކެލްސިއަމް އަދި ޕޮޓޭސިއަމް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.
ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
ބާމިޔާ
left|thumb ބާމިޔާނުވަތަ އަކީ އަރި އަރިޔަށްހުންނަ، ދަވަގިނަ، ތޮޅިއެކެވެ. ބާމިޔާ ތޮޅިޔަކީ ވަރަށްމޮޅު ތަރުކާރީއެކެވެ. ދިވެހި ބަހުން ބާމިޔާ ގަސް، އަދި ބާމިޔާ ތޮޅި އަށް ވެސް އާންމުކޮށް ކިޔައިއުޅެނީ ބާމިޔާ އެވެ. ބާމިޔާ ގަހަކީ އާންމުކޮށް 2 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. ބާމިޔާ ގަހުގެ ފަތުގެ ދިގުމިނުގައި 20-10 ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ. ބާމިޔާ ގަހުގެ މަލުގެ ވަށަމިނުގައި 8-4ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ. ދިވެހިން އާންމު ގޮތެއްގައި ބާމިޔާ ބޭނުންކުރަނީ ރިހަ ކައްކައިގެން ކެއުމަށެވެ.
ތިން ސައްތަ ނަމަކަށް ކިޔާ ބަޔަކު
މީ އެމެރިކާގެ ޖަމާއަތެ ކެވެ. މިބައި މީހުން އެމެރިކާ އަދި ކެނެޑާ ގައި ހަރަކާތްތެރި ވެ އުޅެއެވެ. ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތެއް ގެ ގޮތުގައި މި ޖަމާއަތް ވަނީ މަޝްހޫރު ވެފައި އެވެ. އަދި ކެނެޑާ ގައި މި ޖަމާޢަތާ މެދު ދެކެ ވެނީ ނުރައްކާތެރި ބައެއް ގެ ގޮތުގައި އެވެ. ތިން ސައްތަ ވެރިން ނުވަތަ %3 ގެ ނަމުގައި އެބައި މީހުން ހަރަކާތްތެރި ވާން ފެށީ އިނގިރޭސި ވިލާތާއި އެމެރިކާ ވަކި ވާން ކުރި ހަނގުރާމަ ތަކުގައި ބައިވެރި ވީ މިބައި މީހުންގެ ތެރޭ ގައި ހިމެނޭ އެންމެ ތިން ސައްތަ މީހުން ކަމަށް އެމީހުން ގަބޫލު ކުރާތީ އެވެ.
ކޮލެސްޓްރޯލް
ކޮލެސްޓްރޯލް އަކީ އިންސާނުންނާއި، ޖަނަވާރު ތަކުގެ ހަށިގަނޑުގައި އެކުލެވޭ ލޭގެ ފެނުގެ ބައި ނުވަތަ ލޭ ގެ ޕްލާޒްމާ ގައި ހުންނަ ތެޔޮ މާއްދާ އެކެވެ. މިއީ ސްޓީރޮއިޑް އާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ އޯގަނިކް ކަމްޕައުންޑެކެވެ. ކޮލެސްޓްރޯލް އޭގެ އަސްލު ސިފައިގައި ހުންނައިރު ހުންނާނީ ސާފު ހުދު ކުލައިގައެވެ. އަދި އޭގައި އެއްވެސް ރަހައެއް ނުވަތަ ވަހެއްވެސް އެކުލެވިގެން ނުވެއެވެ. އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައިވާ ކޮންމެ ސެލް އެއްގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުރެއެވެ. ސެލް މެމްބްރޭން ނުވަތަ ސެލްގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ހުންނަ މިބުނި ކޮލެސްޓްރޯލް އިން ބައިލް އެސިޑް ، ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯން އަދި ވިޓަމިން-ޑީ އުފެއްދުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ކޮލެސްޓްރޯލް އުފައްދަނީ ފުރަމޭ އަދި ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް އެހެން ގުނަވަންތަކުންނެވެ. އިންސާނުންގެ ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ބައެއް ކާތަކެތިން ވެސް ހަށިގަނޑަށް ކޮލެސްޓްރޯލް ލިއްބައިދެއެވެ. ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުންނަނީ ލޭގައި ހިމެނޭ ޕްރޮޓީން އެއް ކަމުގައިވާ ލިޕޯޕްރޮޓީން އާއި ތަތްވެފައެވެ. ނުވަތަ އެކުވެފައެވެ. އެހެންކަމުން ކޮލެސްޓްރޯލް ލޭގެ ތެރޭގައި ދައުރުވާނީ މިބުނި ޕްރޮޓީން އާއި އެކުވެގެންނެވެ.
ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ގެ މިންވަރު މަތިވުމަކީ ހިތުގެ ބަލިތަކާއި ލޭހޮޅިތައް ހަރުވުން ފަދަ ބަލިތަކަށް ފުރުޞަތު ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. މިދެންނެވި ބަލިތަކުގައި ލޭހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ނުވަތަ ސަރުބީ ޖަމާވެ، ލޭހޮޅިތަކުގައި ލޭދައުރުކުރުމުގައި ހުރަސްތަކާއި ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ލޭފޮނުވާދޭ މިންވަރު ދަށްވެ، ހިތްހުއްޓުން، އަދި ވާގިނެތޭ ބަލި ޖެހުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހިމެނޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށްޓަކައި ކެއުމުގައި ތެޔޮ ނުވަތަ ސަރުބީ އެކުލެވޭ ކާނާ ބޭނުންކުރުން މަދުކުރަން ޖެހެއެވެ.
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
އިސްތަށީގެ ބުޑު ދުޅަވުން
ޤިސްމު:ބަލިތައް
XZfile
އަހަރުމެން މިދަނީ ސުކޫލަށެވެ.
ޒުވާރި
ޒުވާރި ނުވަތަ އަކީ ގޮދަނުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައްތަރެކެވެ. ޒުވާރީގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފޮނި ޒުވާރި، އަދި މިނޫން ވައްތަރުތައް ހިމެނެއެވެ. ދިވެހިން ޒުވާރި ކައިއުޅެނީ ތަވަލުގައި ފިހެގެންނާއި، އަދި މަޑުކޮށްގެންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ޒުވާރި އަކީ އެއިން ފުށް ހަދައިގެން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ފޮނި ބޯކިބާ އެޅުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. އެކިވައްތަރުގެ ޒުވާރި ގަސް ހެދެނީ އެކި އުސްމިނަށެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ޒުވާރި ހެދޭއިރު އެކިކުލައިގައި ހުންނަ ޒުވާރި ހުރެއެވެ.
މަސާނާ ދުޅަވުން
މަސާނާ ދުޅަވުން އަކީ މަސާނާ ހަލާކުވެ ދުޅަވުމެވެ. ނުވަތަ މަސާނާގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިމައްސަލަ ދިމާވަނީ އަންހެނުންނަށް ކަމުގައި ވިޔަސް މަދުން ނަމަވެސް ފިރިހެނުންނަށް ދިމާވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއީ ދެޖިންސްގެ އަދި ކުދިބޮޑު ހުރިހާ މީހުންނަށް ވެސް މަދުން ނަމަވެސް ދިމާވެދާނެ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. މަސާނާ ދުޅަވުން ކުރިމަތިކުރުވާ ސަބަބު ތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ނިޔަފަތި ރީނދޫވާ ބަލި
ނިޔަފަތި ރީނދޫވާ ބަލި އަކީ ވަރަށް މަދުން ނަމަވެސް ދިމާވާ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ފުއްޕާމޭގެ ވަށައިގެން އޮންނަ ދުލިފަށް ގެ ތެރެއަށް ފެންފޭދި ޖަމާވުން، ގޮށްތައް ދުޅަވެ ބޮޑުވުން، އަދި ނިޔަފަތި ރީނދޫވުން ހިމެނެއެވެ. ނުވަތަ ނިޔަފަތީގައި ރީނދޫ ކުލަ ޖެހުން ހިމެނެއެވެ. ނިޔަފަތި ރީނދޫވާ ބަލި ޖެހޭ މީހުންގެ ތެރެއިން 40 އިންސައްތަ މީހުންނަށް ވައިނޮޅީގެ ކަފި ފުޅާވުން ކުރިމަތިވާކަމަށް ވެއެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނަށް ޖެހޭ މިބައްޔާއެކު ބައެއްފަހަރު ދާއިމީ ގޮތަކަށް ސައިނަސް ޖެހުން ، އަދި ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ކެއްސުން ފަދަ އުދަގޫތައް ވެސް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ނިޔަފަތި ތައް ބޯވެ، ނިޔަފަތި ތަކުގެ ފެހި-ރީނދޫ ކުލައެއް ޖަހައެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
ބިސްރަވައިގައި ފެންކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި
ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި ނުވަތަ ސްޓެއިން ލެވެންތަލް ސިންޑްރޯމް އަކީ އަންހެނުންގެ އެންޑަކްރިން ނިޒާމް އަށް ދިމާވާ މައްސަލަ އެކެވެ. މިބަލިޖެހެނީ އަންހެނުންގެ ތެރެއިން ފިރިހެން ހޯރމޯން (އެންޑްރަޖަން) ހަށިގަނޑުގައި ގިނަ، އަދި ބިސް ދޫނުކުރުން ނުވަތަ ބިސް ދޫނުކުރުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެފައިވާ މީހުންނަށެވެ. ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުން ދަރިމައިނުވުމުގެ ސަބަބެއް ކަމުގައި މިކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ.
އެންޑްރަޖަން ގެ މިންވަރު މަތިވުމުގެ ސަބަބުން ފެނިގެންދާ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ގައިން އިސްތަށި ފެޅުން، އަދި އޮށާޅަ ނެގުން ހިމެނެއެވެ. ބިސް ދޫނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި، ގަވާއިދުން މައްސަރުކަންތައް ނުޖެހުން، މައްސަރުކަންތައް ނުޖެހުން، މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުމުން މާގިނައިން ލޭފޭބުން، އަދި ދަރިމައިނުވުން ނުވަތަ ބަލިވެނުއިނުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފާހަގަކޮށްލެވޭނެ އަނެއްކަމަކީ މާބޮޑަށް ފަލަވުން އެވެ. އަދި ބިސްރަވަ ބޮޑުވެ، އޭގެ ތެރޭގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ވައިކޮތަޅު އުފެދޭގޮތް ވެއެވެ. ނަމަވެސް މިބަލީގެ ކޮންމެ މީހެއްގެ ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅެއް ނުއުފެދެއެވެ.
ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި ފެށިގެން އަންނަނީ ފުރާވަރަށް އެޅުމުން ކަމަށްވިޔަސް ބަލި ދެނެގަނެވެނީ ގިނަ ފަހަރު ބަލިނީދެގެން ނުވަތަ ދަރިމައިނުވެގެން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައި ޓެސްޓުތައް ހެދުމުންނެވެ.
ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި މިނަމަކީ އަސްލު މިބައްޔަށް މުޅިން އެކަށޭނަ ނަމެކޭ ބުނެވޭކަން ނެތެވެ. ސަބަބަކީ ބަލިޖެހިފައިވާ ތިބޭ ބައެއް މީހުންގެ ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފެދޭއިރު، އަނެއްބައި މީހުންގެ ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފެދިފައެއް ނުހުރެއެވެ. ނަމަވެސް ހުރިހާ މީހުންގެ ކިބައިން ވެސް އެންޑްރޯޖަން ހޯރމޯންގެ މިންވަރު މަތިވުން އަދި ބިސް ދޫނުކުރުން މިދެކަންތައް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެހެން ކަމުން ފަހުން މިބުނި ދެކަންތައް ބެލެވިފައިވަނީ ބަލި ދެނެގަތުމަށް ފާހަގަކުރެވޭ އެންމެ މުހިއްމު ދެ ކަންތަކުގެ ގޮތުގައެވެ.
ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި ފުރަތަމަ ހޯދާފައިވަނީ 1935 ވަނަ އަހަރު އާރވިންގ އެފް ސްޓެއިން އަދި މައިކަލް އެލް ލެވެންތަލް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބައްޔަށް ސްޓެއިން ލެވެންތަލް ސިންޑްރޯމް ކިޔާފައިވަނީ މިދެމީހުންގެ ނަމާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ.
ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި ޖެހުމުގެ އަސްލެއް ކަމަށް ބެލެވިފައިވަނީ އެންޑްރޯޖަން ގެ މިންވަރު މަތިވުމުން އެސްޓްރަޖަން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައި، މަހަކު އެއްފަހަރު މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުމަށް ބުރޫއެރުމެވެ. އެންޑްރޯޖަން އުފައްދަނީ ތަފާތު ތަންތަނުން ކަމަށްވިޔަސް މައިގަނޑު މަޞްދަރެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވަނީ ބިސްރަވަ އެވެ. ބަލި ފެންމަތިވެގެން އަންނަނީ އިތުރަށް އުފެދިގެން އަންނަ އެންޑްރޯޖަން އެސްޓްރަޖަން އަށް ބަދަލުވެ، އެސްޓްރަޖަން ހައިޕޯތަލަމަސް އިން ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާތީއެވެ. އަދި މިގޮތުން ދޫކުރާ ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން އަކީ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުން މަނާކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން އަކީ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. ބިސްރަވަ އިން އެންޑްރޯޖަން އުފައްދާ މިންވަރު އިތުރުވާ ސަބަބު އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.
ބިސްރަވައިގައި ވައިކޮތަޅު އުފައްދާ ބަލި އަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ބޮޑަށް ބެލެވެނީ އެންޑްރޯޖަން އުފެދޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށެވެ. ބަލިވެއިންނަށް ބޭނުންނުވާ މީހުންނަށް ދޭތެރެ ދުރުކުރާ ބޭސް ބޭނުންކުރުމުން ގައިން އިސްތަށި ފެޅުން ފަދަ އުދަގޫތައް ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ. ދަރިމައިނުވުމަށް ކްލޮމިފިން ސައިޓްރޭޓް ކިޔާ ބޭހެއް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. މިބޭހުގެ ސަބަބުން ބިސްރަވަ އިން ބިސްދޫކުރުން އިތުރުކުރެއެވެ. ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ޝީރާމަން ހުކުރު މިސްކިތް
<DIV style="font-family: Faruma"> މިއީ އިންޑިޔާ ފުރަތަމަ ބިނާކުރެވުނު މިސްކިތެވެ. މިސްކިތް ބިނާކުރެވުނީ މީލާދީން 629 ގައެވެ. މި މިސްކިތް ހުންނަނީ އިންޑިޔާގެ ކެރެލާ ސްޓޭޓްގެ ތްރިއްސުރު ޑިސްޓްރިކްޓްގައެވެ. މި މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވީ ޝީރާ ރަސްގެފާނުގެ އަމުރުފުޅަށް މާލިކް ބިން ދީނާރެވެ. މާލިކް ބިން ދީނާރަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު (ޞޢވ) ގެ ސަހާބީ އެކެވެ. މި މިސްކިތް ބިނާކުރެވުނީ އޭގެ ކުރީގައި ބުދު ދީނުގެ ފައްޅިއެއް ހުރި ބިމުގައެވެ. ފުރަތަމަ އެ ފައްޅި މިސްކިތަކަށް ބަދަލުކުރީ އެވެ. ފަހުން އެތާނގައި މިސްކިތެއް ބިނާކުރީއެވެ. ފުރަތަމަ ބިނާކުރެވުނު އިރު މިއީ 370 އެއްހައި މީހުންނަށް ނަމާދުކުރެވޭ ވަރުގެ މިސްކިތެކެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އެކި ފަހަރުމަތިން މިސްކިތް ވަނީ ބޮޑުކުރެވިފައެވެ.
ތާރީހް
ބުނެވޭ ގޮތުގައި އެތާނގެ ރަސްގެފާނަށް ހުވަފެންފުޅުގައި ހަނދު ދެފަޅިވާތަން ފެނިވަޑައިގަތެވެ. ރަސްގެފާނު މި ހުވަފެންފެންފުޅުގެ ތައުބީރު އެއްވެސް މީހަކަށް ބުނެދޭކަށް ނޭނގުނެވެ. އެ ދުވަސްވަރު މައްކާގެ ބަޔަކު އޮޅުދޫކަރަޔަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި މި ރަސްގެފާނާ ބައްދަލުވެ މި ހުވަފެންފުޅުގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުން އެމީހުން ރަސްގެފާނަށް މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ހަބަރު ދިނެވެ. އަދި އެ ހުވަފެންފުޅާއި ހަނދު ދެފަޅި ކުރެއްވުމުގެ މުއުޖިޒާތާ ގުޅުން ހުރިކަމުގައި ވާހަކަދެއްކެވިއެވެ. ދެން މިގާފިލާ އެނބުރި މައްކާއަށް ދިޔައިރު މި ރަސްގެފާނު މުޙައްމަދުފާނާ ބައްދަލްކުރުމަށް ދަތުރުގައި ބައިވެރިވިއެވެ.
ބުނެވޭ ގޮތުގައި މިރަސްގެފާނު މައްކާއަށް ދަތުރުކޮށް ކީރިތި ރަސޫލާއާ ބައްދަލުވެ އިސްލާމް ދީން ގަބޫލުކުރިއެވެ. އަދި މި ރަސްގެފާނު ރަސޫލާއަށް އިނގުރު އަސާރަ ވެދުމަށް އެރުވިއެވެ. ދެން އިންޑިޔާގައި އިސްލާމް ދީން ފެތުރުއްވުމުގެ މަސައްކަތް މާލިކް ބިން ދީނާރާ ހަވާލުކުރައްވައި ރަސްގެފާނާ އެކު ފޮނުއްވިއެވެ. ނަމަވެސް މައްކާއިން އެނބުރި އުތުރުކަރައަށް ކުރި ދަތުރުގައި ރަސްގެފާނު އާލާސްކަންފުޅެއް ޖެހި އަވަހާރަވިއެވެ.
ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވުމުގެ ކުރިން ސިޓީ ލިޔުއްވައި މާލިކް ބިން ދީނާރާ ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރަސްކަން ހިންގުމާ ހަވާލުވެ ތިބި ރަސްގެފާނުގެ އާއިލާގެ މީހުންނަށް މި ސިޓީ ދެއްވުމުން މާލިކް ބިން ދީނާރު ދީން ފެތުރުމުގެ މަސައްތް ކުރުމަށް ފުރިހަމަ އެހީތެރިކަން ދެއްވިއެވެ.
އަލްފާޟިލް ކަރައްޔެ ކަޅުތުއްތު ދީދީ
ޏ.ފުވައްމުލަކު ކަރައްޔެ ކަޅު ތުއްތުދީ އަކީ އައްސުލްޠާން މުހައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު (ޝަހީދު ކުޅަ ބަންޑާރައިން) ގެ އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ފޯއްމުލަކު ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދު ދީދީގެ އިބްރާހިމް ދީދީގެ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ކަރައްޔެ ކަޅުތުއްތު ދީދީ (އިބްރާހީމުދީދީ ނުވަތަ އިބްރާހިމް ފިކްރީ) އެވެ. ކަޅުތުއްތުދީދީގެ މައިފުށްވެސް ގުޅެނީ މި މަތިކޮޅާއެވެ. އޭނާގެ މަންމައަކީ ފުވައްމުލަކު ފާމުދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދުދީދީގެ ޙައްވާދީދީގެ ޚަދީޖާދީދީ (ކޭހިގޭ ދޮންދީދީ) އެވެ.
ކަޅުތުއްތު ދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1909 މ. ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ފަވައްމުލަކު މާދަޑު އަވަށުގައި ހުރި ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރުގައެވެ.
ކަޅުތުއްތު ދީދީގެ ފުރަތަމަ އުސްތާޛަކީ އޭނާގެ ބައްޕަ ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދު ދީދީއެވެ. އަކުރު އުނގަންނައި ދެއްވައި ތަޖްވީދުގެ މަގަށް ޤުރުޢާން ކިޔަވައިދެއްވީ އޭނާގެ ބައްޕައެވެ. ޢުމުރުން 9 އަހަރުވީއިރު 3 ފަހަރު ޚަތިމް ކުރެއްވިއެވެ. އަރަބި ބަހާއި ހިސާބު ޢިލްމާއި ދިވެހިބޭސްވެރިކަމާއި ފަންޑިތަވެރިކަންވެސް އުނގެނިވަޑައިގަތީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުންނެވެ. އޭގެފަހުން އެދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގައި ތިއްބެވި ދަންނަބޭކަލުންގެ އަރިހުންވެސް އޭނާ ދީނީ ތައުލީމު ހޯއްދެވިއެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ރޮނގުން އިތުރަށް އުނގެނިވަޑައިގަތީ އައްޑޫ މީދޫ ކުދުރަނިޔަގެ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނާއި މާލޭ އެއްގަމުގޭ އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގޭފާނުގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި ތުއްތު ސާހިބުގެ އަރިހުން ހިސާބު ޢިލްމާއި ނިޔަމިކަން ދަސްކުރެއްވިއެވެ. ކަޅުތުއްތުދީދީ އަކީ މެދުމިން އިސްކޮޅެއްގެ ކުލަ އޮޅަލި ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ މަޝްހޫރުވެފައި ވަނީ ބޭސްވެރިއެއްގެ ގޮތުންނެވެ. މިރޮނގުން އޭނާގެ ޚިދުމަތް ފުވައްމުލަކުގެ މީހުންގެ އިތުރުން އެކި ރަށްރަށުގެ ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކަށްވެސް ވަނީ ލިބިފައެވެ. ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތުގެ ރޮނގިން ކަޅުތުއްތު ދީދީ ވަނީ ފުވައްމުލަކު ކަތީބު ކަމާއި ނައިބުކަން ކުރައްވާފައެވެ. އޭނާ އަރަބި ބަހާއި އުރުދޫ ބަސް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. އަދި އޭނާ އަކީ ލިޔުއްވުން ރީތި ބޭފުޅެކެވެ.
ކަޅުތުއްތުދީދީ 5 ކައިވެނި ކުރެއްވިއެވެ. އެކި ބަނޑަށް 9 ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. ކަޅުތުއްތުދޫދޫ އަވަހާރަވީ 3 ރަޖަބް 1377 ހ. ގައި ފުވައްމުލަކުގައެވެ.
އަދަބީ ޚިދުމަތް
ކަޅުތުއްތުދީދީގެ އަދަބީ ޚިދުމަތް ދިވެހިއަދަބަށް ލިބިފައިވަނީ ވަޒަން ބަހުރުވައިގެ ރޮނގުންނެވެ. ޅެމާއި ރައިވަރުގެ ރޮނގުންނެވެ. ކަޅުތުއްތުދީދީ އަދަބުގެ މިރޮގުން އުނގެނިވަޑައިގަތީ ޞަލާހުއްދީނާއި އަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީނާއި ބިޑުފެންވަޅުގޭ ސީދީ އާއި ދެކުނުގޭ ދޮންމަނިކުގެ އަރިހުންނެވެ. ކަޅުތުއްތުދީދީގެ ޅެންތަކާއި ރައިވަރުތައް ހޯއްދަވައި އެއްކުރައްވައިގެން އޭނާގެ ދަރިކަލުން ފުވައްމުލަކު ހަވިއްތަ މުޙައްމަދު ސައީދު ވަނީ "ކަޅުތުއްތުދީދީގެ ޅެންފޮތް" މިނަމުގައި އޭނާގެ ޅެންފޮތް ޗާޕުކުރައްވާފައެވެ. ކަޅުތުއްތުދީދީ ވަނީ އަރަބިބަހުންވެސް ޅެން ހައްދަވައިފައެވެ.
ބާކޫ
ބާކޫ ބެހިގެން ވަނީ ބަޔަކަށް: ދަ އޯލްށް ޓައުން (އިޝެރީ ޝެހެރު)، ތަރައްގީވަމުން އަންނަ 'ބޫމް ޓައުން' އަދި ސޯވިޔެޓު ޒަމާނުގައި އުފައްދައިފާ ސިޓީގެ ހިސާބު ގަނޑު. ބާކޫގެ މެޓްރޯޕޮލިޓަން ހިސާބުގަނޑުގައި 3 މިލިޔަން އެއްހާ މީހުން ދިރިއުޅޭ. އަދި މީގެ ތެރެއިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކީ ރެފިއުޖީ މީހުންނާއި އިންޓާނަލީ ޑިސްޕްލޭސްޑް މީހުން.
ބާކޫއަކީ ތެޔޮ ގިނަ ރަށެއް. އަދި ވަރަށް ގިނަ ސަރުކާރު އަދި އަމިއްލަ ޔުނިވާސިޓީވެސް ވޭ.
2012 މޭމަހުގައި ބާކޫގާއި 57 ވަނަ ޔޫރޯވިޜަން ލަވަ މުބާރާތް ބާއްވާފައިވޭ. އަދި 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ސަމާ އޮލިމްޕިކްސް ބޭއްވުމުގެ ފުރުސަތަށް ވަނީ އެދެފަ. މި ސިޓީގެ މައި ފުޓުބޯޅަ ޓީމް ތަކަކީ ނެފްޓްޗީ ބާކޫ، އެފްސީ ބާކޫ އަދި އިންޓާ ބާކޫ. ބާކޫއަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގެ ރާޒުވާކުޅުމުގެ މަރުކަޒެއް.
އަވަށް
ބާކޫ ބެހުގެން ވަނީ 11 ރަޔޮން (އަވަށް) އަށް އަދި މީގެ ތެރެއިން 5 އަވަށަކީ ސިޓީ.
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން ނުވަތަ ހީސް ހޮޅި ދުޅަވުން އަކީ ވަރަށް ގިނައިން ދިމާވާ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުމުން ކުޑަކަމުދާން އުދަގޫވެ، ތަދުވާގޮތް ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުރިމަތި ފަރާތުން އެއްޗެއް ކިރުކުލައިގެ އެއްޗެއް އައުން، ކުރިމަތިފަރާތުގައި ރިއްސުން، ކެހުން، ދިލަނެގުން، އަދި ތަދުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ބައެއް ކަހަލަ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ސަބަބުން ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަ ކުރެވޭ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ތެރޭގައި އެޑީނޯ ވައިރަސް، އީކޮލައި، ހާރޕީޒް ސިމްޕްލެކްސް'، މައިކޮޕްލަސްމާ ޖެނިޓާލިއަމް، ޓްރައިކޮމޮނަސް' ފަދަ ޖަރާސީމްތައް ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޔޫސުފް ޝަފީޢު
ޔޫސުފް ޝަފީޢު(ޔޫއްޕެ) އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ތަފާތު ގިނަ ދިވެހި ފިލްމްތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.
ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ