cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ޔޫސުފް މުޙައްމަދުފުޅު
ޅެންވެރިކަން
ދިވެހި ސަރުކާރުން ފަރާތުން ދެއްވާ ހިތްވަރު ދިނުމުގެ އިނާމް ޅެންވެރިކަމުގެ ރޮނގުން ދެއަހަރަކު ޔޫސުފް މުޙައްމަދު ފުޅަށް ލިބިފައި ވެއެވެ. ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަޖުލީހުގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުން ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެތަނުގެ ފަރާތުން ހިންގި ޅެންހަދަން ދަސްކޮށްދޭ ކޯސްތަކުގައި 28 މަސްދުވަހު ކިޔަވައިދީގެން 182 ޅެންވެރިން އުފައްދާފައި ވެއެވެ.
އަވަހާރަވުން
ޔޫސުފް މުޙައްމަދުފުޅު އަވަހާރަވީ ކެންސަރުގެ އާލާސްކަންފުޅާ އުޅުއްވާތާ 10 ވަރަކަށް މަސްދުވަސް ހޭދަވުމަށްފަހު އުމުރުފުޅުން 57 އަހަރުގައެވެ. އޭނާ މިދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ 5 އޮކްޓޯބަރު 1990 ގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދޮނގު
ދޮނގުނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުން ގިނައިން ފެންނަ ބާވަތެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ 60 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިއީ ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި އާންމުކޮށް ހަރަކާތްތެރިވެއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ޝިކާރަކޮށް ކައިހަދަނީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުމަތީގައި އާންމުކޮށް އެކަހެރިކޮށް އެހެން ނަމަވެސް ބޮޑެތި މަސް ކުދިއައިން ހަދައިގެންއުޅޭ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ދަތުރުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެކެވެ. ކެޔޮޅުކަމުގޮސް އުޅޭއިރު މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނިފައި ހުރެއެވެ. އަދި މިއީ ދަގަނޑު ޖަހައިގެން ވަރަށް ފަސޭހައިން ހިފޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 60 ސމ އަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޯބޮޑެވެ. މަހުގެ ތުންކޮޅު ހުންނަނީ އޫކޮށެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ނޫއަޅި ކުލައެކެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލަ ފަނޑެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބު ތަކުގެ މެދު ހުންނަނީ ރިހިކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ފުޅާކޮށް ހުންނަ ކުލަގަދަ 4 ރޮނގު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ބޮލިފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކަކުންޏާއި ބަރަވެއްޔާއި، ހިޔަމަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮކްޓޫބަރު 12
އޮކްޓޫބަރު 12 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 285 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 286 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
މުޙައްމަދު ޖަމީލް އަޙުމަދު
ޑޮކްޓަރ މުޙަންމަދު ޖަމީލް އަޙްމަދު، ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1969 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ 13 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
ޑރ މުޙައްމަދު ޖަމީލް އަހުމަދު އަކީ ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން އިނގިރޭސި ވިލާތުގައި ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ކުރިން ދިވެހި ސަރުކާރުގައި ޖަސްޓިސް މިނިސްޓަރުކަން ކުރެއްވިއެވެ. ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ދާއިރާއިން ޑރ ޖަމީލް ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލް ކުރެއްވީ އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ލަންޑަންގައި ހުންނަ ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ލަންޑަންގެ ސުކޫލް އޮފް އެފްރިކަން އޮރިއެންޓަލް ސްޓަޑީސް ގައެވެ.
ޑރ މުޙައްމަދު ޖަމީލް އަހުމަދު ވަނީ ރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި ގާތްގަނޑަކަށް 5 ވަރަކަށް އަހަރު ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައެވެ. އެމުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދިވެހި ސަރުކާރުގައި ޖަސްޓިސް މިނިސްޓަރުގެ މަގާމް ގާތްގަނޑަކަށް 2 އަހަރު ދުވަހު އަދާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ޑރ ޖަމީލް ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވުމަށް ތީސިސް ލިޔުއްވި މައުޟޫ އަކީ އިންވެސްޓިގޭޝަން އޮފް ކްރިމިނަލް ޖަސްޓިސް ސިސްޓަމް އިން ދަ މޯލްޑިވްސް އެވެ. ޕީއެޗްޑީ އަށް ފަހު ހަވީރު ނޫހަށް ދެއްވި ފުރަތަމަ އިންޓަވިއު ގައި ޖަމީލް ވިދާޅުވީ އޭނާ ތީސިސް ލިޔުއްވީ ރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމްގެ ތެރެއިން މީހުން ހައްޔަރުކުރުމާއި، ޝަރީޢަތްކުރުމާއި، ތަހުގީގު ކުރުމާއި، ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މައްޗަށް ކަމަށެވެ. އަދި އެއީ ޚާއްޞަކޮށް ރާއްޖެއާއި ގުޅުވައިގެން ލިޔުއްވި ތީސިސް އެއް ކަމަށެވެ.
ޑރ ޖަމީލް ދިވެހި ސަރުކާރުން އިސްތިއުފާ ދެއްވީ 5 އޮގަސްޓް 2007 ގައެވެ. ޑރ ޖަމީލް އަކީ  ނިއު މޯލްޑިވްސް އޭ ކިޔޭ މޫވްމަންޓްގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާ މެންބަރެކެވެ. ޖަސްޓިސް މިނިސްޓަރުކަން ޖުލައި 2005 ން ފެށިގެން އޮގަސްޓް 2007 އަށް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ޖުލައި 2007 ގައި ޑރ ޖަމީލްގެ މިނިސްޓަރުކަމުގައި ރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ކޯޓްތަކުގައި މަސައްކަތްކުރެއްވުމަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަންހެން ބޭކަނބަލުންނަށް ހުއްދަ ދެއްވައި ޤާޟީ ކަމަށް 3 އަންހެން ބޭފުޅުން އިސްކުރެއްވި އެވެ.
ކާމިޔާބީތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ގައްދޫ (ގދ. އަތޮޅު)
މިއީ ގދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ޤުޞްޠަންޠީނިއްޔާ
މިރަށަކީ މިހާރުގެ ތުރުކީވިލާތުގެ އިސްތަންބޫލެވެ. އިސްތަންބޫލުގެ ނަމަށް ނަން ބަދަލު ކުރެއްވީ 1930 ވަނަ އަހަރު މުޞްޠަފާ ކަމާލު އަތާތުރުކެވެ.
ބޮޑުގަލު އިބްރާހީމް މަނިކު
ބޮޑުގަލު އިބްރާހީމް މަނިކު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 29 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1340 ގައި މއ. އުޑުވިލާ ގައެވެ. ބައްޕަ އަކީ އަލްމަރުޙޫމް ބޮޑުގަލު ދޮންމަނިކު އެވެ. މަންމަ އަކީ ކަނދިލި އާމިނާ ފުޅެވެ.
ޅެންވެރިކަން
ބޮޑުގަލު އިބްރާހީމް މަނިކު ޅެންވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ ހިޖުރައިން 1365 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޅެންވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ކުރިއަށް ހިންގެވީ އަމިއްލަ މަސައްކަތުންނެވެ. މައިގަނޑަކަށް ބެއްލެވީ އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލު ދީދީގެ ޅެންތަކެވެ. ޅެންވެރިކަމުގައި އަމިއްލަ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރައްވަނީ ކާހިލް އެވެ. ތަފާތު ރޮނގުތަކުގައި ޅެން ހައްދަވާފައި ވެއެވެ.
ރިފަރެންސް
އަބާރަނަ 1 - މަލަސް1 – 28 ޖެނުއަރީ 1982 - ދިވެހިބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރާ މަޖުލިސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކާށިދޫ ކުރުހިންނަ ތަރާގަނޑު
ކުރުހިންނަތަރާގަނޑަކީ ކ.ކާށިދޫ، ދިވެހިރާއްޖޭގެއި އޮތް އާޘާރީ ބިމެކެވެ. މިބިމަކީ ރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމުގެ ކުރިން ބުޑިސްޓުން އެކަހެރިވާން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބިމެކެވެ.މީލާދީން 7ވަނަ ޤަރުނާ 8 ވަނަ ޤަރުނާ ދޭތެރޭގެ ތާރީހަކަށް ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވާ މިބިން ކޮނުމުގެ މަސަތްކަތް ކުރިއަށް ގޮސްފައިވަނީ 1996 - 1998 ގެ ތެރޭގައެވެ. މިމަސަތްކަތުން 1880 އަކަމީޓަރުގެ ބިން ކޮނެ، މުރަކަގަލުން ހަދާފައިވާ 64 ބިނާއެއް ހާމަ ކުރެވިފައިވެއެވެ. މިތަނުގައި ބޮޑަށް ރައްކައު ކުރެވިފައިވަނީ ކޮންމެ ބިނާއެއްގެވެސް ބުޑެވެ.
މޫސުމީ ގެއްލުންތައް
މިބިން ކޮނެ ނިމުމުން ހާމަކޮށް އޮތުމުގެ ސަބަބުން ތަނުގެ ހާލަތު ދަށް ވަމުން ދިޔައެވެ. އެކަށީގެންވާ ފެންވަރަކަށް މިތަން ރައްކައުކުރުމަށް އެހީތެރި ވުމަށް 6 އޮކްޓޯބަރ 2008 ގައި ޔޫއެސް އެމްބެސިޑަރ ރޮބާޓް ބްލޭކް ވަނީ އެމެރިކާގެ މާލީ އެހީގެ ދަށުން 370،000 (28،950$) ރުފިޔާ ދިވެހި ދައުލަތާ ހަވާލު ކޮށްދީފައެވެ. މިއީ އެމްބާސިޑަރސް ފަންޑް ފޯ ކަލްޗަރަލް ޕްރެސަވޭށަންގެ ދަށުން ފޯރުކޮށްދެވުނު އެހީއެކެވެ. މިގޮތުން، ތަރާގަނޑު ހިޔާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޑިޒައިންތައް ކުރަހުމުގެ މަސަތްކަތް ކުރަން ބޭނުންވާތީ އެކަމަށް އެދި 16 މެއި 2011 ގައި ގެޒެޓްގަ އިއުލާން ނަންބަރު 222-ARC/222/2011/3ގަ ޝާއިއު ކުރެވިފައިވެއެވެ.
ލިމްފޯމާ
ހޮޖްކިންސް ލިމްފޯމާ
ހޮޖްކިންސް ލިމްފޯމާ އަކީ އެއްވެސް ތަދުވުމެއްނެތި ލިމްފް ގްލޭންޑް ތައް ބޮޑުވުމެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ޖެހޭލެން މަދެވެ. ހޮޖްކިންސް ލިމްފޯމާ ވަކިކުރެވޭނީ ދުޅަވެފައިވާ ގްލޭންޑް އަކުން ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ނަގައިގެން ޓެސްޓް ހަދައިގެންނެވެ.
ނަން ހޮޖްކިންސް ލިމްފޯމާ
ނަން ހޮޖްކިންސް ލިމްފޯމާ އަކީ އުމުރުން 50 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނަށްޖެހޭ ކެންސަރުގެ ބާވަތެކެވެ. ގިނަފަހަރަށް ފަސޭހަކުރެވޭ މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެއެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ފަންސުރު
thumb|220px|އެޗް.ބީ ފަންސުރުގެ ދެ ފަންސުރު ފަންސުރަކީ ކަރުދާހުގައި ލިއުމަށާއި ކުރެހުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ އާލާތެކެވެ. ފަންސުރުގެ ތެރޭގައި ލިޔުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ބާވަތުގެ ހަރު ދެއްޔެއް އޮންނާނެއެވެ.
ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު
އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ.
ވަނަވަރު
ފުރިހަމަ ނަން : އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު ( ކޮލި ޙަސަން މަނިކު ) ބައްޕަ: ކޮލިގޭ އަޙުމަދު މަނިކު ( ކޮލިގޭ ދޮށީ ހުއްތު ) މަންމަ: މަރިޔަމް މަނިކެ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ : 18 ޖުލައި 1944މ (26 ރަޖަބު 1363ހ )
އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާފަންނު އަވަށު މަދަރުސާ މަދަރުސަތުއް ޞަލާޙިއްޔާ އިންނާއި، މަދަރުސަތުލް މަޖީދިއްޔާ އިންނެވެ. ޖީސީއީ ނެންގެވީ ސިލޯނުގެ ކެންޑީގައި ހުންނަ ޓްރެނެޓީ ކޮލެޖުންނެވެ. އަދި އިތުރު ކޯސްތަކާއި ފެކަލްޓީތަކުން މަޢުލޫމާތު ނެންގެވި އެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ އެވޭލާ އަކުރު އަދި ދިވެސް އަކުރު ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. އިގިރޭސި، ސިންހަޅަ، ތަމަޅަ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަވާ ލިޔެ ހައްދަވައެވެ. ގިނަ ފޮތްތަކެއް ތަޞްނީފު ކުރެއްވި ތާރީޚީ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ވަރަށް ހުސިޔާރު އަބުރުވެރި ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ރޫސީވިލާތް
ރަޝިޔާ ނުވަތަ ރޫސީވިލާތަކީ ބިމުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ. އެއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ ބިމުގެ އަށްބައިކުޅަ އެއްބައި ޙިއްޞާކުރާ ޤައުމެވެ. އާބާދީގައި 142 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ރަޝިޔާއަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ބަލާއިރު ދުނިޔޭގައި ނުވަވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު އާބާދީ އޮތް ޤައުމެވެ. ދުނިޔޭގައި ހުރި ހަކަތަ އުފައްދާ ވަސީލަތްތަކުގެ އެންމެ ބޮޑު ރިޒަރވެއް ހުރީ ރަޝިޔާގައެވެ. އެހެން ކަމުން ރަޝިޔާ ބެލެވިފައިވަނީ ހަކަތައިގެ ސުޕަރ ޕަވަރުގެ ގޮތުގައެވެ. ރަޝިޔާއަކީ އ.ދ ގެ ސަލާމަތީ މަޖިލީހުގައި ވީޓޯކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ ފަސް ޤައުމުގެ ތެރެއިން އެއް ޤައުމެވެ. ދުނިޔޭގައި ރަސްމީ ގޮތުން ނިއުކްލިޔަރ ހަތިޔާރު ހުރި ހަތް ޤައުމުގެ ތެރެއިން އެއް ޤައުމެވެ. ސައިންސާއި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ގޮތުން ވެސް ރަޝިޔާއިން ވަނީ ބޮޑެތި ކާމިޔާބީތަކެއް ޙާޞިލުކޮށްފައެވެ. މި ގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމައަށް ޖައްވަށް މީހަކު ފޮނުވާފައިވަނީ ވެސް ރަޝިޔާއެވެ. ދުނިޔޭގެ ހެރިޓޭޖު ސައިޓުތަކުގެ ތެރެއިން 23 ސައިޓު ހުރީ ރަޝިޔާގައެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ޔުނެސްކޯގެ ބައޮސްފެއަރރިޒަރވްތަކުގެ ތެރެއިން 40 ރިޒަރވް ވެސް ހުރީ ރަޝިޔާގައެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ރަޝިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ރޫސީ ބަހެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޯ އޮފިޝަލް ބަސްބަހުގެ ގޮތުގައި 27 ބަހެއް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވެއެވެ. ވެރިރަށަކީ މޮސްކޯއެވެ. އަދި އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ވެސް މޮސްކޯއެވެ. ރަޝިޔާއަކީ މަސްހުނި ވެރިކަމުގެ ނިޒާމެއް އޮންނަ، ފެޑަރޭޝަނެކެވެ. ރަޝިޔާގެ ރައީސްކަމުގެ މަޤާމުގައި މިވަގުތު އިިންނެވީ ޑިމިޓްރީ މެޑްވެޑޭފްއެވެ. ބޮޑުވަޒީރަކީ ލަޑިމިޔަރ ޕޫޓިންއެވެ. ޕޫޓިންއަކީ މެޑްވެދޭފް ރައީސްކަމަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީން ރަޝިޔާގެ ރައީސްކަން ވެސް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ރަޝިޔާގެ އާބާދީއަކީ 142 މިލިއަނެވެ. ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަކީ 11807 ޑޮލަރެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 17.08 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ru. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +7 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ރޫބެލްއެވެ.
ނަން
ރަޝިޔާގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ ނުވަވަނަ ޤަރުނުގައި ޤާއިމުވި “ކިއެވެން ރޫސް” އިންނެވެ.
ޖުގުރާފީ
ރަޝިޔާ އޮތީ އުތުރު ޔޫރޭޝިޔާ (ޔޫރަޕު އަދި އޭޝިޔާ) ގައެވެ. ރަޝިޔާއިން ސީމާ ޙިއްޞާކުރާ ޤައުމުތައް ހުޅަނގުއުތުރުން އިރުދެކުނަށް ހުރީ މިގޮތަށެވެ. އެއީ ނޯވޭ، ފިންލޭންޑް، އެސްޓޯނިޔާ، ލެޓްވިޔާ، ލިތުއޭނިޔާ، ޕޮލެންޑު، ބެލަރުސް، ޔުކްރެއިން، ޖޯޖިޔާ، އާޒަރުބައިޖާން، ކަޒަކިސްތާން، ޗައިނާ، މޮންގޯލިޔާ، ޑެމޮކްރަޓިކް ޕީޕަލްސް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮރެއާ (އުތުރު ކޮރެއާ)، ޖަޕާން އަދި އެމެރިކާއެވެ. މުޅި އުތުރު އޭޝިޔާ އާއި އުތުރު ޔޫރަޕުގެ 40% ގައި ދެމިގެން ގޮސްފައިވަނީ ރަޝިޔާގެ ބިމެވެ. މުޅި ރަޝިޔާގައި 11 ޓައިމް ޒޯނު އޮވެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ ރަޝިޔާގައި ވަގުތުގެ ގޮތުން ތަފާތު 11 ސަރަޙައްދު އޮތުމެވެ.
ތިނަދޫ (ގދ. އަތޮޅު)
ތިނަދު އަކީ ހުވަދުއަތޮޅު ދެކުނުބުރީގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ.
ރޫސީވިލާތް
ތާރީޚު
ނުވަވަނަ ޤަރުނުގައި ރަޝިޔާގެ ސަރަޙައްދުގައި ކިއެވެން ރޫސްގެ ނަމުގައި ވެރިކަމެއް ޤާއިމުވެގެން ދިޔައެވެ. 10 ވަނަ އަދި 11 ވަނަ ޤަރުނާ ހަމަޔަށް އައިއިރު ޔޫރަޕުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ފުދުންތެރި ބަޔަކީ ކިއެވެން ރޫސްއެވެ. މީލާދީން 980 ވަނަ އަހަރާއި 1015 ވަނަ އަހަރަށް ވެރިކަން ކުރެއްވި ލަޑިމިޔަރ ދަ ގްރޭޓް އާއި މީލާދީން 1019 އިން 1054 އަށް ވެރިކަން ކުރެއްވި އޭނާގެ ދަރިކަލުން ޔުރޮސްލާވް 1 ދަ ވައިސްގެ ދުވަސްވަރު ވެފައިވަނީ ކިއެވްގެ ރަން ދުވަސްވަރުކަމުގައެވެ. ދުނިޔޭގެ އެހެން ޤައުމުތައް ކޮންމެވެސް ބައެއްގެ އަތްދަށުން މިނިވަންވި، މިނިވަން ދުވަހެއް އޮންނަ ކަމުގައި ވިޔަސް ރަޝިޔާއަކު މިނިވަން ދުވަހެއް އެފަދަ ގޮތަކަށެއް ނޯވެއެވެ. ސަބަބަކީ ރަޝިޔާގެ ދިގު ތާރީޚުގައި އެ ޤައުމަކީ މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ޤައުމެއް ކަމުގައިވާތީއެވެ. ރަޝިޔާގެ ތާރީޚުގެ މުހިއްމު ޙާދިސާތަކަށް ބަލާއިރުގައި މީލާދީން 862 ގައި ރޫރިކް ދަރިކޮލުގެ ވެރިކަން ޤާއިމުވިއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ 882 ގައި ކިއެވެން ރޫސް ޤާއިމުވިއެވެ. 1169 ގައި އޮތީ ލަޑިމިޔަރ-ސުޒްޑަލް ރޫސް އެވެ. 1363 ގައި އޮތީ ގްރޭންޑް ޑަޗީ އޮފް މޮސްކޯގެ ވެރިކަމެވެ. ދެން 1547 ގައި ރަޝިޔާގެ ޒާރުންގެ ވެރިކަން ފެށުނެވެ. 1721 ގައި ރަޝިޔާގެ އެންޕަޔަރ ޤާއިމުވިއެވެ. ރަޝިޔާގައި ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ޤާއިމުވީ ފެބްރުއަރީ 1917 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 7 ނޮވެމްބަރު 1917 ގައި ރަޝިޔަން ސޯވިއެޓް ފެޑަރޭޓިވް ސޯޝަލިސްޓް ރިޕަބްލިކް ޤާއިމުވިއެވެ. 1922 ވަނަ އަހަރު ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަން އުފަންވިއެވެ. ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަން އުވި މިހާރު މި އޮތް ގޮތަށް ރަޝިޔާ ހަމަޖެހިގެން ގޮސްފައިވަނީ 1991 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ތިނަދޫ (ގދ. އަތޮޅު)
ތާރީޚު
ކުރީން މިރަށަށް ކިޔާ ނަމަކީ ހަވަރުތިނަދޫ އެވެ.
ރޫސީވިލާތް
އިޤްތިޞާދު
ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަން އުވިގެން ދިއުމަށް ފަހުގައި ރަޝިޔާގެ އިޤްތިޞާދަށް ހީނަރުކަމެއް ލިބިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް މިއަދު ރަޝިޔާގެ އިޤްތިޞާދު އަންނަނީ ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރަމުންނެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ރަޝިޔާގެ އާބާދީގެ 79.8% އަކީ ރޫސީ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 3.8% އަކީ ތަތާރުންނެވެ. 2% އަކީ ޔުކްރޭނިޔަނުންނެވެ. 1.2% އަކީ ބަޝްކީރީންނެވެ. 1.1% އަކީ ކުއްވާޝުންނެވެ. 0.9% އަކީ ޝީޝާނީންނެވެ. 0.8% އަކީ އަރުމީނިޔަނުންނެވެ. 10.4% އަކީ އެހެން އެކިއެކި ނަސްލުތަކުގެ މީހުންނެވެ.
ސަގާފަތު
ރަޝިޔާގެ ޤާނޫނު އަސާސީ ބުނާ ގޮތުން ތަޢުލީމަކީ ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށް ހިލޭ ދޭން ޖެހޭ އެއްޗެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގައި ނުވަވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމުގެ ގޮތުގައި އޮތް ރަޝިޔާގައި ލިޔަންކިޔަން ދަތުމުގެ މިންވަރު ހުރީ ވަރަށް މަތީގައެވެ. އެއީ 99.4% އެވެ. ރަޝިޔާގައި އެންމެ ގިނައީ ކްރިސްޓިޔަނުންނާއި މުސްލިމުންނެވެ. ރަޝިޔާގައި 20 ވަރަކަށް މިލިޔަން މުސްލިމުން ތިބިކަމަށް ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ. ރަޝިޔާއަކީ މުއްސަނދި ސަގާފަތެއް އޮތް ޤައުމެކެވެ.
އިސްމާޢީލް ޙަބީބު
އައްނަބީލް އިސްމާޢީލް ޙަބީބު ނުވަތަ ކާށިދޫގޭ އިސްމާޢީލް ޙަބީބު އަކީ އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ނިސްބަތުން ކިޔަވާ ވިދާޅުވެގެން ހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ހިސާބަކަށް ބޭރުބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. މީހުންނަށް ކަމޭހިއްތެވި، ވިސްނުންތެރި ތަޖުރިބާކާރު ރިވެތި އަޚްލާގެއްގެ ވެރި ބޭފުޅެކެވެ. މަންމާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީންގެ ދޮންގޮމާ (ކާށިދޫ ގަނޑުވަރު ގޮމާ) އެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ލިގަރ އެވެ
ލައިގަރ ( އިނގިރޭސި ބަހުގެ ލިގަރ އިން ސިންގާ  - “ސިންގާ” އަދި ވެލާ - “ވެލާ ”  ) އަކީ ފިރިހެން ސިންގާއަކާއި އަންހެން ވެލާއެއްގެ މެދުގައި އުފެދޭ ޖަމާޢަތެކެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާގެ މައިންބަފައިންނަކީ އެއް ބަޔޮލޮޖިކަލް ޖިންސެއްގެ ޕެންތެރާ އެއް ނަމަވެސް ތަފާތު ވައްތަރުތަކެއްގެ ބައެކެވެ. ބޭރުފުށުން ބަލާއިރު، އޭގެ އިދިކޮޅު ހައިބްރިޑް ކަމަށްވާ ވެލާ އާއި ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތެވެ. އެއީ މިހާރު އުފެދިފައިވާ ބަނޑޮހުގެ އާއިލާގެ އެންމެ ބޮޑު މަންދޫބ. ހީވަނީ ފޮރުވިފައިވާ ރޮނގުތަކެއް ހުރި ޖަޔަންޓް ސިންގާއެއްހެންނެވެ
ހައުލަތު މުޙައްމަދުދީދީ
ޑރ ހައުލަތު މުޙައްމަދުދީދީ (އާޒާދުގެ / ޏ.ފުވައްމުލައް )އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގައި ފޮލިޓިކަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. މިހާރު ވެސް ދިރިއުޅުއްވަނީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ސިޓީގައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވަނީ 2003 ން 2007 އަށެވެ. 2004ން ފެށިގެން ހައުލަތު ދިރިއުޅެމުން ގެންދަނީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ގައެވެ. އޭނާ އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ރަށްވެހިކަން ލިބިފައިވާ ފަރާތެއް ވެސް މެއެވެ. ހައުލަތު މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ސެކަންޑަރީ ޓީޗިންގ އެސިސްޓެންޓެއްގެ ގޮތުންނެވެ.
ތަޢުލީމީ ކާމިޔާބީތައް
ޏ. ފުވައްމުލަކު ދަނޑިމަގު އަވަށު އާޒާދުގޭ ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ މިހާރު މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގައި ބިޒިނަސް ކޮމިޔުނިކޭޝަން ލެކްޗަރަރ އެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތްކުރައްވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. އާއިލާ އާއި އެކު އިގިރޭސިވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ސިޓީ ގައި ދުވަސްތައް ހޭދަކުރަމުން ގެންދާ ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދުވަނީ ޕޮލިޓިކަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން 2005 ން 2008 އަށް މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީ ގައި ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައެވެ. ޑރ ހައުލަތު ގެ ފިރިކަލަކީ ޢަބުދުﷲ ސަމީރު އެވެ.
ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދު ތަޢުލީމީ ޙަޔާތް ފެށިގެންއައީ މާލޭ އިންގްލިޝް ސުކޫލުންނެވެ. އާދެ ސާނަވީ ތަޢުލީމު މާލޭ އިންގްލިޝް ސުކޫލުން ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު 1991 ވަނަ އަހަރު އިންސްޓިޓިއުޓް ފޮރ ޓީޗަރ ޓްރޭނިންގ ގައި ސެޓްފިކެޓް އޮފް އިންގްލިޝް ޓީޗިންގ ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ. އޭގެ ފަހުން 1996 ވަނަ އަހަރު ފެކަލްޓީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ގައި ޑިޕްލޮމާ އިން މިޑްލް ސްކޫލް ޓީޗިންގ ( އިގިރޭސި ބަސް، ސޯޝަލް ސްޓަޑީޒް ) ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ.
1999 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ވިކްޓޯރިޔާގައި ހުންނަ ލާ ޓްރޯބް ޔުނިވަސިޓީގައި ބެޗްލާރސް އޮފް ޓީޗިންގ ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ. މިއީ ޕްރައިމަރީ އަދި ސެކަންޑަރީ އިންގްލިޝް ލޭންގްއޭޖް އަދި ސޯޝިއޮލޮޖީ ޓީޗިިންގ އިން ޑިސްޓިންކްޝަން އާއެކު ފުރިހަމަ ކުރެއްވި ޑުއަލް ޑިގްރީ އެކެވެ. މިކޯހުން ހޯދި ފުރިހަމަ ނަތީޖާ އާއި ގުޅިގެން ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދު ދީދީ އަށް ލާޓްރޯބް ޔުނިވަސިޓީ އިން 2 އެވޯޑެއް ލިބިފައި ވެއެވެ. އެއީ ސްޕެޝަލް ކޮމެންޑޭޝަން އެވޯޑް ފޮރ އެކަޑަމިކް އެކްސެލެންސް އަދި  ބެސްޓް ފީމޭލް އިންޓަނޭޝަނަލް ސްޓޫޑެންޓް އެވޯޑް އެވެ.
2000 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ލާޓްރޯބް ޔުނިވަސިޓީގައި ސުކޫލް ބޭސްޑް މެނޭޖްމަންޓް އިން ބެޗްލާރސް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން އަޕަރ ފަސްޓް ކްލާސް އޮނަރ އާއި އެކު ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ. ހަމަ އެއަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ނޭޝަނަލް ގޯލްޑަން ކީ އޮނަރސް ސޮސައިޓީގެ މެންބަރުކަން ޑރ ޙައުލަތު އަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި އެވެ. 2001 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ލާޓްރޯބް ޔުނިވަސިޓީގައި ޕަބްލިކް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާއިން މާސްޓާރސް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ.
2005 ން 2008 އަށް އިގިރޭސިވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގައި ޕޮލިޓިކަލް ސައިންސްގެ ރޮނގުން ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދުދީދީ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ. 2007 ވަނަ އަހަރު ގަވަރނެންސް، ރިޕްރެޒެންޓޭޝަން އެންޑް ޕޮލިސީ (ޖީއާރުޕީ) ރިސާރޗް މެންބަރު ކަން މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީ އިން ލިބިވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދު ދީދީގެ އެހެން ކާމިޔާބީތަކަށް ބަލާއިރު 1997 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާ ސަރުކާރުން ދިވެހި ސަރުކާރަށް ދެއްވި ސްކޮލަރޝިޕް ކާމިޔާބު ކުރެއްވުމުގެ އިތުރުން، މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަނުގެ ފަރާތުން އިއުލާންކުރި ސެކަންޑަރީ އެޑިޔުކޭޝަން ޕްރޮޖެކްޓް ސްކޮލަރޝިޕް ކާމިޔާބުކުރުން ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ. އަދި ވިލާ ފައުންޑޭޝަން ގެ ފަރާތުން ޕީއެޗްޑީ ހެދުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައި ވެއެވެ.
ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދު ދީދީގެ މަސައްކަތު ތަޖުރިބާއަށް ބަލާއިރު 1990 ން 2004 ވަނަ އަހަރާއި ދެމެދު ރާއްޖޭގެ ސުކޫލްތަކުގައި މެދުމަދަރުސީ އިގިރޭސި އަދި ސޯޝަލް ސްޓަޑީޒް ކިޔަވައި ދިނުމުގެ އިތުރުން ، ސާނަވީ ގްރޭޑް ތަކަށް އިގިރޭސި ބަސް އުގަންނައި ދީފައި ވެއެވެ. އަދި ސުކޫލް ބޯޑްގެ މެންބަރުކަމާއި، އިގިރޭސި ޑިޕާޓްމަންޓްގެ ހެޑްކަން ކޮށްފައި ވެއެވެ.
2000 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ބެންޑިގޯ ސީނިއަރ ސެކަންޑަރީ ސްކޫލްގައި ހިސްޓްރީ ރިސޯސް ޓީޗަރެއްގެ މަގާމް ފުރުއްވާފައި ވެއެވެ. 2004 ން 2009 އަށް އިގިރޭސި ވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ސިޓީގެ ހައި ސްޓްރީޓް ގައި ހުންނަ މާރކްސް އެންޑް ސްޕެންސަރ ގެ ސޭލްސް އެޑްވައިޒަރ އަދި ޓީމް ކޯޑިނޭޓަރެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. 2005 ވަނަ އަހަރު ޓީޗިންގ އެސިސްޓެންޓް ޓްރޭނީ އެއްގެ ގޮތުން މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަދި މިހާރު 2009 ވަނަ އަހަރު ޑރ ޙައުލަތު މުޙައްމަދު ދީދީ މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ބިޒިނަސް ކޮމިޔުނިކޭޝަން ލެކްޗަރަރ އެއްގެ ގޮތުން މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގައެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ނީނާ ސަލީމް
ނީނާ ސަލީމް އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާ ވަނީ ތަފާތު ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތަކާއި، ފިލްމް ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.
ފިލްމީ ދާއިރާގައި
ނީނާ ސަލީމް ވަނީ ތަފާތު ގިނަ ފިލްމް ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރިވެފައެވެ. އޭނާ ފުރަތަމަ ކުޅުނު ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އަކީ ކައްތިރި އެވެ. އޭނާ ވަނީ ތަފާތު ފިލްމްތަކަށް މޭކަޕް ތައްޔާރު ކޮށްދީފައެވެ. ނީނާ އަކީ ނަށާ އާއިލާއަކުން އުފަންވެފައިވާ ކުޅަދާނަ ނެށުން ތެރިއެއް ވެސް މެއެވެ.
އިބްނި ބަޠޫޠާ
އިބްނު ބަޠޫޠާ ނުވަތަ އިބްނު ބައްޠޫޠާ (ޢަރަބިން: أبو عبد الله محمد ابن بطُّوطة) ނުވަތަ ބައެއް މީހުންގެ މެދުގައި އެ ނަމަކުން މަޝްހޫރުވެގެންވާ ޝަމްސުއްދީނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 703 ވަނަ އަހަރުގައި ނުވަތަ (އ. 1304 ފެބްރުއަރީ 24) (ނ. 1368 ނުވަތަ 1377) މަޣުރިބުގެ ޠަންޖާ ގައެވެ. އޭނާގެ ޢުމުރުން 22 އަހަރުގެ ތެރޭގައި އަމިއްލަ ވަޒަން ދޫކުރައްވައި ދުނިޔޭގެ އެތަން މިތަނަށް ދަތުރު ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ހިޖުރައިން 725 ރަޖަބު، 2 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. 30 އަހަރު ވަންދެން ދަތުރު ކުރެއްވުމަށްފަހު މޮރޮކޯއަށް އޭނާ އެނބުރި ވަޑައިގެން އޭނާގެ ދަތުރުނާމާ ޙަވާލު ކުރެއްވީ އިބުނި ޖުޒައިލް ޚަލަބީ އާއިއެވެ. އިބުނި ޖުޒައިލް އަށް އެ ދަތުރު ނާމާ ފުރިހަމަ ކޮށްގެން ނެރެވުނީ މީލާދީން 1355 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އިބުނު ބަޠޫޠާ ނިޔާވީ 1368 ނުވަތަ 1377 ވަނަ އަހަރުއެވެ. (1369 ވެސް ބުނެވެއެވެ.)
ދަތުރު ކުރެއްވި ތަންތަން
އިބުނު ބަޠޫޠާ އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޑައިގަތް ތަންތަނަކީ އަލްޖަޒާއިރު، ތޫނިސް، އިޖިޕްޓް، ފަލަސްޠީނު، ސީރިޔާ އަދި މައްކާއެވެ. އެ ތަންތަން ބައްލަވައިލެއްވުމަށްފަހު އިރާޤު، ޝިރާޒް، އަދި މެސަޕޮޓަމިއާއަށް ވެސް ވަޑައިގެން، އޭގެ ފަހުގައި އަނެއްކާ ވެސް ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރެއްވުމަށްޓަކައި މައްކާއަށް ވަޑައިގަތެވެ. ޙައްޖުގެ އަޅުކަމުން ނިމިވަޑައިގެން މައްކާގައި ތިން އަހަރު ވަންދެން އޭނާ ހުންނެވިއެވެ.
ޖިއްދާއަށް ވަޑައިގެން އެތަނުން ކަނޑުމަގުން ޔަމަނަށާއި ޢަދަނަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އެތަނުން ބޮމްބާސާއަށާއި، އިރުމަތީ އެފްރިކާއަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ދަތުރު ފެއްޓެވިއެވެ. ކުލްވާ އާއި ހަމައަށް ވަޑައިގެންފައި އެނބުރ ިއޮމާނަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު އަނެއްކާ ވެސް ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރެއްވުމަށް ޤަޞްދު ކުރައްވައި، 1332 ވަނަ އަހަރު ދަތުރުފުޅު ފެއްޓެވީ، ހޮރުމޫޒް، ސިރާފް، ބަޙްރައިން، އަދި ޔަމާމާގެ މަގުންނެވެ. މައްކާއަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި މި ދަތުރު ފެއްޓެވިއިރު އޭނާ ވަނީ އިންޑިޔާއަށް ވެސް ވަޑައިގަތުމަށްނިންމަވާފައެވެ. ނަމަވެސް ޖިއްދާއަށް ވަޑައގިަތުމުން އިންޑިޔާއަށް ދަތުރުކުރާ ބޯޓު ފަހަރުތައް އެވަގުތު ނެތުމާއިއެކު އެ ޚިޔާލު ދޫކޮށްލެއްވީއެވެ.
ޙައްޖުގެ އަޅުކަމުން ނިމި ވަޑައިގެން ޤާހިރާއަށާއި ފަލަސްޠީނަށާއި ސީރިޔާއަށް ދަތުރު ކުރެއްވުމަށްފަހު އަލްޔާއަށް ވަޑައިގެން ކަނޑުމަގުން އަނަޓޮލިޔާ އަށާއި ސިނޮޕްއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވުމަށްފަހު، ކަޅުކަނޑު ހުރަސްކޮށްފައި ދިގު ދަތުރަކަށްފަހު ޔޫކްރޭނުގެ ދެކުނުން ލާފައި ކޮންސްޓަންޓިނޯޕްލް އަށް ވަޑައިގަތީއެވެ.
އެތަންތަނުން އެނބުރި ވަޑައިގަތް މަގުމަތީގައި ޚިވާގެ ތެރެއިން ލާފައި ޚުރާސަން އަށް ވަޑައިގެން ބުޚާރާ، ބަލްޚް، ޙީރަތު، މަޝްހަދު، އަދި ނިޝާޕޫރު ފަދަ މުހިންމު ތަންތަން ބައްލަވައި ލެއްވުމަށްފަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ތެރެއިން ލާފައި ދިއްލީއަށް ވަޑައިގެން އެތަނުގައި ސުލްޠާނު މުޙަންމަދު ތުޣްލާޤް އަރިހުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ.
ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން އިބުނު ބަޠޫޠާ ސަފީރެއްގެ ގޮތުގައި ސީނު ކަރަޔަށް ފޮނުއްވުމަށް މުޙަންމަދު ތަޣްލާޤް ރަސްގެފާނު ނިންމަވައި އެ ވާހަކަ އިބުނު ބަޠޫޠާއަށް ވެސް އެންގެވިއެވެ. ރަސްގެފާނުންގެ އިންޞާފެއް ނެތް ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ފަނޑިޔާރަކަށް އުޅުމަކީ އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ހިތްޕުޅު ހަމަނުޖެހޭ ކަމަކަށްވާތީވެ، މިފަދަ ގޮތެއްގައި އޭނާގެ އަރިހުން ސަލާމަތްވެގެން ދެވޭތީ އިބުނު ބަޠޫޠާ ވަރަށް ހިތްހަމަޖެހުނެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ދަތުރު ތައްޔާރު ކުރެއްވިއިރު، އުތުރު ކަރައިގައި ތިބިސީ ނުކަރައިގެ މީހުންގެ ތެރެއިން 15 މީހުންނާއި، ގިނަގުނަ ހަދިޔާ ސީނުކަރައިގެ ރަސްގެފާނަށް ފޮނުވުމަށްޓަކައި ޙަވާލު ކުރެވުނެވެ.
1341 ވަނަ އަހަރުގައި އިބުނު ބަޠޫޠާ ސީނުކަރައަށް ދިއުމަށްޓަކައި ދިއްލީ އިން ފުރުއްވިއެވެ. ސީނުކަރައިގެ ރަސްގެފާނަށް ފޮނުއްވި ހަދިޔާގެ ތެރޭގައި 200 ހިންދީ އަޅުންނާއި، ލަވަކިޔާ މީހުންނާއި، ނަށާ މީހުން ހިމެނެއެވެ. އަދި ޚާދިމުންގެ ގޮތުގައި 15 ފިރިހެން ކުދިންނާއި، 100 އަހާއި، ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ފޭރާމާއި، ތައްޓާއި، ކަނޑި ވެސް ހިމެނެއެވެ. މިދެންނެވި އަގުހުރި ހަދިޔާ ސަލާމަތުން ރަސްގެފާނާއި ހަމައަށް ފޯރުކޮށް ދިނުމަށްޓަކައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއިއެކު 1000 ސިފައިން ވެސް މެއެވެ.
ދިއްލީ އިން ނިކުމެގެން ދަތުރު ކުރާތާ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން 4000 ހިންދީންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ޤާފިލާއެއް އައިސް އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ގާފިލާޔާއި ޙަމަލާ ދީފައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ވަރަށް ފަސޭހައިން އެމީހުން ބަލިކޮށް ފައްސާލާފައި ކުރިއަށް ދަތުރު ކުރަނިކޮށް އަނެއްކާވެސް މަގުފޭރޭ ބަޔަކު ދިމާވެއްޖެއެވެ. މިފަހަރު އެމީހުން ދިންހަމަލާ ތަކުން ރެކެން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ތެރޭގައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އެނާގެ ގާފިލާ އާއި ވަކިވެ، ޖަންގަލީގެ ތެރެއިން ދަނިކޮށް ދިމާވާ މީހުންގެ ތެރެއިން ތިން މީހަކު ބަލިކޮށް ސަލާމަތްވެގެން ދުވަނިކޮށް ވަޅުގަނޑަކަށް ވެއްޓިއްޖެއެވެ. އެ ވަޅުގަނޑުގައި ބޮނދައިގެން އޮންނަވާފައި، ކުރިއަށް ދަތުރު ކުރައްވަނިކޮށް އަނެއްކާ ވެސް 40 ހިންދީން އޭނާގެ މައްޗަށް ފާވެގެންފިއެވެ. އަދި އޭނާގެ ހެދުން ފިޔަވައި ދެން ހުރި ހުރިހައި އެއްޗެއް ފޭރިގެންފައި ފަހު ދުވަހުގެ ހެނދުނު މަރާލުމަށް ނިންމާފައި ހޮހޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެރޭ މަޑުކޮށްލިއެވެ. އެރޭ އިބުނި ބަޠޫޠާ، ފާރަޔަށް ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ހެދުމުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދީފައި ސަލާމަތްވެގެން އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ކުރިއަށް ދަތުރު ކުރައްވައިފިއެވެ.
އިބުނި ބަޠޫޠާ ހުސްފަޔާއި، ވަރަށް ވަރުބަލިވެފައިވާ ޙާލު ދަތުރު ކުރައްވާތާ އަށް ދުވަސް ފަހުން އިސްލާމަކާއި ބައްދަލުވެ އޭނާ އެއްގަމަށް ގެންގޮސްފިއެވެ. އޭގެ ދެ ދުވަސް ފަހުން އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި އޭނާގެ ގާފިލާގެ މީހުންނާއި ބައްދަލުވެގެން ސީނު ކަރައަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ކުރިއަށްދަތުރުކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އެ ގާފިލާ ދައުލަތު އާބަދު އާއި ހަމައަށް ސަލާމަތް ކަމާއިއެކު ދަތުރުކުރިއިރު އެރަށް ވަނީ 40 ނުވަތަ 120 ފޫޓު އުސް، ދެމޭލު ދިގު ފާރަކުން ވަށައިލެވިފައެވެ. އެ ރަށަކީ ވަރަށް މުއްސަނދި ވިޔަފާރިވެރިން ގިނަ، ޢިމާރާތްތައް ރީތި ރަށެކެވެ. އެރަށުގައި ދުވަސްކޮޅަކު އަރާމު ކޮށްލަން މަޑުކުރުމަށްފަހު، ގަންދަރް އަށް ގޮސް އެތަނުން ހަތަރު ބޯޓަށް މުދާ އަރުވަން ހަމަޖައްސަވައި، ތިންބޯޓަށް ހަދިޔާ އާއި، 100 އަހާއި، 215 އަޅުންނާއި، ކުޑަ ކުދިން އެރުވިއެވެ. ހަތަރުވަނަ ބޯޓަށް އެރުވީ ސިފައިންނާއި ހަތިޔާރެވެ.
ވަރަށް ނިޔާމައިގައި ދަތުރު ކޮށްފައި ގޮސް ބޯޓު ފަހަރުތައް ބަނދަރު ކުރީ ކާލީ ކޯޓުގައެވެ. އެތަނުން އިބުނު ބަޠޫޠާގެ އެކުވެރިންނަށް ވަރަށް ހޫނު ތަރުޙީބެއް ލިބުނެވެ. އެރަށުގެ ރައްޔިތުން ނުކުމެ ބެރު ދުންމާރި ތާޅަފިލި ފުމެ އުފާފާޅުކޮށް ހެދިއެވެ.
ކާލީ ކޯޓުގެ ބަނދަރުގައި އެވަގުތު ސީނުކަރައިގެ ބޯޓު ފަހަރުތައް ހުއްޓެވެ. އެ ބޯޓު ފަހަރުތައް އިބުނި ބަޠޫޠާ ވަޑައިގަތް ބޯޓު ފަހަރަށްވުރެން ބޮޑެތިވެފައި ތަނަވަސް މެއެވެ. އަދި ފާޚާނާ ކުރެވޭ ގޮތް ހުރުމާއިއެކު އިބުނި ބަޠޫޠާ އޭނާގެ ދަތުރަށް އެތަނުން ތިން ބޯޓު ޚިޔާރު ކުރެއްވިއެވެ. ފަޅުވެރިން ބޯޓު ފަހަރަށް މުދާ ބަރުކޮށް ނިންމީއެވެ. އިބުނު ބަޠޫޠާ އެދުވަހުގެ މުޅި ދުވާލު މިސްކިތުގައި ހޭދަ ކުރެއްވުމަށްފަހު ބޯޓަށް އަރުއްވަން ނިންމެވީ ރޭގަނޑުއެވެ. ނަމަވެސް މޫސުމް ގޯސްވެ ވިއްސާރަ ވުމުގެ ސަބަބުން ބޯޓް ފަހަރުތައް ފުން ހިސާބަށް ނެރެން އަންގަވާފައި އިބުނު ބަޠޫޠާ ގަދަ ވަޔާއި ވާރޭގެ ތެރޭގައި ބޯޓު ފަހަރަށް ވާނުވާ ބައްލަވަން އަތިރިމަތީގައި މަޑުކުރެއްވީއެވެ. އެތަނުން ދެ ބޯޓު ފަރަށް އަރައި ކުދިކުދި ވީއެވެ. ބައެއް މީހުން ސަލާމަތް ކުރެވުނަސް އިބުނު ބަޠޫޠާ ދަތުރު ކުރައްވަން ހަމަޖެހިފައިވާ ބޯޓުން އެކަކު ވެސް ސަލާމަތެއް ނުވިއެވެ.
އަޅުންނާއި، އަހާއި، ކުޑަކުދިން ބެހިގެން ދިޔައީމެވެ. ސަލާމަތްވި މީހުންގެ ތެރޭގައި އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ދަރިޔަކަށް ބަލިވެއިން އަޅު އަންހެނާ އާއި، އެނޫން ބައެއްއަޅު އަންހެނުންނާއި، އިބުނު ބަޠޫޠާގެ މުދަލާއި، ޚާދިމުންނާއި ހިމެނިގެންވިއެވެ. އުތުރު ކަރައިގެ ރަސްގެފާނު ސީނު ކަރައިގެ ރަސްގެފާނަށް ފޮނުއްވެވި ހަދިޔާ ސަލާމަތް ނުކުރެވުނަސް އިބުނު ބަޠޫޠާ ސަލާމަތްވި މީހުން ގޮވައިގެން ސީނު ކަރަޔަށް ދާން ފުރައިފިއެވެ.
މިހާރު އިބުނު ބަޠޫޠާ އަކީ އަތުގައި އެންމެ ލާރި ފޮއްޗެއްހާ މިންވަރު ވެސް ނެތް، ލަދުން އިސްދަށަށް ޖެހިފައިވާ ނިކަމެއްޗެކެވެ. ދިއްލީގެ ރަސްގެފާނު އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި ހަވާލު ކުރެއްވި މުދާ ގެއްލިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް އޭނާގެ ފުރާނަ ސަލާމަތް ވީކަމީ އޭނާއަށް ލިބުނު ނަޞީބެއް ކަމުގައި އޭނާ ދެކެއެވެ.
ދަތުރު ކޮށްފައި ގޮސް 10 ދުވަސް ފަހުން އެހެން ބަނދަރެއްގައި ޖައްސައި ބޯޓު ފަހަރުގެ ޚަބަރެއް ލިބޭތޯ މަޑު ކުރެއްވިއެވެ. އެ ބަނދަރުގައި ތިން މަސް ދުވަސް ވީފަހުން ޚަބަރު ލިބުނީ އެ ބޯޓުފަހަރަށް އިންޑޮނޭޝިޔާއަށް ދެވި އޭގައި ހުރި މުދާތަކާއި، އަޅު އަންހެނުން ސުމަތުރާގެ ރަސްގެފާނު ފޭރިގަތް ވާހަކައާއި، އަދި އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ކުއްޖަކަށް ބަލިވެއިން އަޅު އަންހެނާ މަރުވި ވާހަކައެވެ.
ދާނެ ނުދާނެ ތަނެއް ނުއެނގި އިބުނު ބަޠޫޠާ ތަފާތު ޚިޔާލުތައް ކުރައްވަމުން ދިޔައެވެ. ދިއްލީއަށް ހިނގައްޖެނަމަ ނާކާމިޔާބު ދަތުރާއި ގުލިގެން ސުލްޠާން މުޙަންމަދު ތުޣްލާޤް އޭނާ ޤަތުލު ކޮށްފާނެ ކަމަށް ހީވާތީވެ އެ ދަތުރު ހުއްޓަވާލެއްވީއެވެ. އަދި އެރަށުގައި މަޑު ކުރެއްވިއެވެ. އެދުވަސްވަރު އެރަށުގައި ތިބި ދެ ގޮރުނުދޯރުންގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑު ވާދަވެރިކަމެއް ވަނީ އުފެދިފައެވ.ެ ވުމާއިއެކު ވިސްނާ ނުލައްވައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އެތަނުން އެކެއްގެ ކޮޅަށް ޖެހި ތަޅާފޮޅުމުގައި ބައިވެރިވެ، ބަލިވީ އިބުނު ބަޠޫޠާ ޖެހުނު ކޮޅެވެ. ދެން އެތަނުގައި އުޅުއްވަން ކެރިވަޑައި ނުގެން އުތުރު ކަރަ ދޫކުރައްވައި އޮޅުދޫ ކަރައަށާއި ދިވެހި ރާއްޖެއަށް ދަތުރު ކުރެއްވުމަށްފަހު ސީނު ކަރައަށް ވަޑައިގަތުމަށް ނިންމެވިއެވެ.
ވާދޫ (ގދ. އަތޮޅު)
ވާދު އަކީ ހުވަދުއަތޮޅު ދެކުނުބުރީގެ ރަށެކެވެ.
ތާރީޚު
ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ޝާފިޢީ މަޛްހަބު ގެ އިލްމު ފެތުރުއްވި އިލްމުވެރިޔާ ކަމުގައި ވާދޫ ދަންނަކަލޭގެފާނު ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ މިރަށުގައެވެ.
އިބްނި ބަޠޫޠާ
ދިވެހިރާއްޖެ
އިބުނު ބަޠޫޠާ މާލެ ވަޑައިގަތީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް މާލޭގައި ހޭދަ ކުރެއްވުމަށް ނިންމަވައިގެނެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެ ދުވަސްވަރަކީ ރާއްޖޭގެ ސިންގާ ސަނާގައި ރެދަލި ކުރައްވަން އިންނެވި ރަދުން އިސް ފަނޑިޔާރަކު ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި އުޅުއްވި ދުވަސްވަރަކަށް ވުމާއިއެކު، ރަދުން އިބުނު ބަޠޫޠާ ދެކެވަޑައިގަތީ އެކަމަށް އެންމެ އެކަށޭ، އެންމެ ރަނގަޅު މީހާގެ ގޮތުގައެވެ. އެކަމަށް މަގުފަހި ކުރެއްވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް އިބުނު ބަޠޫޠާ އަށް އަޅު އަންހެނުންނާއި، މުތީ އާއި، ރަނުގެ ގަހަނާ ހަދިޔާ ކުރެވުނެވެ. އަދި މާލޭގައި މަޑު ކުރެއްވުމަށް އިބުނު ބަޠޫޠާ އަށް ދެންނެވުނެވެ. އިބުނު ބަޠޫޠާ ޝަރުޠު ތަކެއްގެ މަތިން ރަސްގެފާނުންގެ އެދިވަޑައިގަތުމަށް އިޖާބަ ދެއްވިއެވެ. އާދެ! މާލޭގައި އެކި ތަންތަނަށް ވަޑައިގަންނަވާއިރު ގާޑިޔަލުގައި، ނުވަތަ އަސްމަތީގައި ވަޑައިގެންނެވޭ ގޮތަށް އިންތިޒާމު ކޮށްދެއްވުމެވެ. އެއީ ރަސްގެފާނު، ނުވަތަ ރަނިކަމަނާފާނުގެ ޢިއްޒަތެވެ. އިބުނު ބަޠޫޠާގެ މި ހުށަހެޅުމާއި ރަދުން އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެން އޭނާއަށް ވަޡީފާ ދެއްވިއެވެ. މާލޭގައި ހުންނަވާތާ ދެމަސް ފުރިހަމަ ނުވަނީސް އިބުނު ބަޠޫޠާ މީހަކާއި ކައިވެނިބެއްލެވިއެވެ. އެއީ ރަނިކަމަނާފާނާއި ތިމާގެ ބޭފުޅެކެވެ. އެގޮތުން އިބުނު ބަޠޫޠާ އަކީ ޝާހީ ޢާއިލާގެ މެމްބަރަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ އޭނާގެ ވަޡީފާ އަދާކުރައްވަމުން ގެންދެވީ ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއި އެކުގައެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ ނޫރުން މީހުންގެ ހިތްތަކަށް އަލިކަން ގެނެސް ދެއްވައި، އިހުގެ އާދަކާދަތަކާއި މީހުން ދުރު ކުރައްވަމުންނެވެ. ހުކުރަށް ނުދާ މީހުން ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ދުއްރައިން ތަޅާގޮތަށް ހަމަޖައްސަވައި ވައްކަން ކުރާ މީހުންގެ އަތްކަނޑާ ގޮތަށް ނިންމަވައި އުނަގަނޑުން މަތި ހާމަކޮށް އުޅޭ އަންހެނުންގެ ޢައުރަ ނިވައި ކުރުމަށް ބާރު އަޅުއްވަމުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އަންހެނުންގެ އުނަގަނޑުން މަތި ނިވައި ކުރުމަށް ކުރެއްވި މަސައްކަތަށް ޢަމަލީ ސިފައެއް ނުގެނެވުނެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ އިތުރު ތިން ކައިވެންޏެއް ކުރެއްވިއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ ސަރުކާރުގެ އޮނިގަނޑު ތެރޭގައި ޙަރަކާތްތެރިވަމުން އައި ބޭފުޅުންގެ ހިތްތަކުގައި އެބޭފުޅުންގެ ބާރު ދެރަވެއްޖެ ކަމުގެ ވަސްވާސްތެރިކަން އުފެދި އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި މެދުގައި ވާދަވެރި ކަމުގެ ޝުޢޫރުތައް ފާޅު ކުރެވެން ފެށުމެވެ. މިދެންނެވި އޮއިވަރުގެ ތެރޭގައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި އެވަގުތު ގޮރުނޮދޯރަކަށް ހުންނެވި ބޭފުޅަކާއި ދެބަސްވެރިވެ ޒުވާބު ކުރެއްވުމަށްފަހު އިބުނު ބަޠޫޠާ ރާއްޖެ ދޫކުރެއްވުމަށް ނިންމެވިއެވެ. އެއީ މާލެ ދުރުވިތާ ނުވަ މަސް ފަހުންނެވެ. ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ވަޡީފާ ދޫކޮށްލެއްވުމަށްފަހު އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ތެރެއިން ތިން ބޭފުޅަކު ގޮވައިގެން ވަޑައިގެންނެވީއެވެ. ފަހުން އެ ތިން ބޭފުޅުން ވަރިކޮށްލެއްވީއެވެ. އެއިރު އޭގެ ތެރެއިން އެއް ބޭފުޅަކު އިންނެވީ ބަލިވެއެވެ. މާލެ ދޫކޮށްލެއްވުމަށްފަހު ރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށަކަށް ވަޑައިގެން އެރަށުން ވެސް ދެ ބޭފުޅަކާއި ކައިވެނި ބެއްލެވުމަށްފަހު، އެ ދެ ބޭފުޅުން ވެސް ވަރިކޮށްލެއްވީއެވެ. އިބުނު ބަޠޫޠާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި “ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުގެ ކުޑަކަމުން މިރަށްރަށުން މީހުންނާއި އިނުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ބޭރުން އަންނަ ބޯޓު ފަހަރުތަކުގައި ތިބޭ މީހުން ވެސް ކައިވެނި ކޮށްފައި ދުވަސްކޮޅަކު އެކުގައި އުޅެފައި ފުރައިގެން ދަނީ ވަރިކޮށްފައެވެ. އެއީ ފާޑެއްގެ ވަގުތީކައިވެންޏެކެވެ. މި ރަށްރަށުގެ އަންހެނުން ރަށުން ބޭރަށް ދަތުރެއްނުކުރެއެވެ."
ސްރީލަންކާ
އިބުނު ބަޠޫޠާ ސީނުކަރަޔަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި ސަރަންދީބު ފަރުބަދައަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި އޮޅުދޫ ކަރަޔަށް ވަޑައިގަތެވެ. “ސަރަންދީބު ފަރުބަދަޔަކީ އިސްލާމުންނާއި، ހިންދީންނާއި، ބުދުދީނުގެ މީހުން ވެސް އިޙްތިރާމް ކުރާ ތަނެކެވެ. މި ފަރުބަދަ މަތީގައި ވަރަށް ބޮޑު ފިޔަވަޅެއްގެ ނިޝާން ހުރެއެވެ. ބުދުދީނުގެ މީހުން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ބުއްދާގެ ފިޔަވަޅުގެ ނިޝާނެކެވެ. ހިންދީން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ޝިވާގެ ފިޔަވަޅުގެ ނިޝާނެކެވެ. އިސްލާމުން ޤަބޫލު ކުރާގޮތުގައި އެއީ އާދަމްގެފާނުގެ ފިޔަވަޅު ފުޅުގެ ނިޝާނެކެވެ.” އިބުނު ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވިއެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ އޮޅުދޫ ކަރަޔަށްވަޑައިގަތުމާއިއެކު އެތަނުގައި އެވަގުތު ހުންނެވި ރަސްގެފާނު އިބުނު ބަޠުޠާގެ ދަތުރުފުޅާއި ބެހޭ ވާހަކަ އަޑުއައްސަވަން ބޭނުންފުޅު ވިއެވެ. ވުމާއިއެކު އިބުނު ބަޠޫޠާ އޭނާގެ ދަތުރުފުޅާއި ބެހޭ ވާހަކަ، ތިން ދުވަސް ވަންދެން ކޮއިލު ތެރޭގައި ހުންނަވައިގެން ކިޔައި ދެއްވިއެވެ.
އޭގެ ފަހުގައި ފަރުބަދައަށް އަރާވަޑައިގަތުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވައި، ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި މުތީ އާއި، ޖަވާހިރު އަޅާފައިވާ ކޮތަޅަކާއި، އަދިވެސް އެހެން ސާމާނާއި، އަޅު ދެ އަންހެނުންނާއި ވެސް ދެއްވިއެވެ. މުދާ އެރުވިއެވެ. އެހެނަސް އިބުނު ބަޠޫޠާއަކަށް އެއިން ޖާގައެއް ނުލިބުނެވެ. އިބުނު ބަޠޠާއަކީ ރަނގަޅަށް ފަތަން އެނގި ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅަކަށް ނުވުމާއިއެކު ރޭގަޑުގެ ކަނު އަނދިރީގައި ފެތެމުންދާ ނަވުގައި ހުންނެވީއެވެ. ހެނދުނުގެ އިރުގެ އަލިކަން ދުނިޔެ މައްޗަށް ވެރިވެގެން އައިއިރު އިބުނު ބަޠޠާ ބަލައި ކަނދުފަތީގައި ބަޔަކު މީހުން އައެވެ. އެގޮތުން އޭނާގެ އެކުވެރީންނާއި އަނެއްކާ ވެސް ބައްދަލުވުމުގެ އުފާ ޙާޞިލުވިއެވެ.
ނާ ފެތުނު ނަމަވެސް އިބުނު ބަޠޫޠާ އޭނާގެ ބައެއް ސާމާނާއި، ޖަވާހިރާއި، މުތީތައް ސަލާމަތް ކުރެއްވިއެވެ. އަނެއްކާ ވެސް އެހެން ނަވެއްގައި ދަތުރު ކުރައްވަނއިކޮށް ކަނޑު ފޭރޭ ބަޔަކު އައިސް ނަވަށް އަރައި ނަވުގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއް ފޭރިގެންފިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މުތީ އާއި ޖަވާހިރު ވެސް އަތުން ބީވެގެން ދިޔައީއެވެ. އަދި މިވަރުން ވެސް ދޫކޮށްލީއެއް ނޫނެވެ. ނަވުގައި ތިބި އެންމެން ނަވުން ބާލައިގެން ގޮސް ރަށެއްގެ ގޮނޑު ދޮށަށް ދޫކޮށްލާފައި ކަނޑު ފޭރޭ މީހުން ދިޔައީއެވެ.
އެރަށުގައި އުޅޭ އެރަށުގެ މީހުންގެ އަތުން ލިބުނު ފޭރާން ލައިގެން އިބުނު ބަޠޠާ އާއި އޭނާގެ ބައިވެރިން ދަތުރު ކުރީ ކާލި ކޯޓަށެވެ. އެތަނުގއި ދެތިން ދުވަހު މަޑުކޮށްލެއްވުމަށްފަހު، އިބުނު ބަޠޫޠާ ދެން ދަތުރު ކުރެއްވީ ދިވެހިރާއްޖެ އަށެވެ. މާލޭގައި އޭނާ ކުރީގައި ވެސް އުޅުއްވި ގޭގައި ފަސް ދުވަސް ވަންދެން އުޅުއްވިއެވެ. އެގެއިން އޭނާގެ ދަރިފުޅާއި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބައްދަލުވުމުގެ އުފާވެސް ޙާޞިލްވިއެވެ. ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން ދަރިފުޅު މަންމަ ކައިރީގައި ބަހައްޓާފައި، އެތަނުން ނަވެއްގައި ސީނު ކަރައަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ދަތުރުފުޅު ފެއްޓެވިއެވެ. މަގުމަތީގައި ބަންގާޅަށް ވަޑައިގެން އެތަނުން ސުމަޓްރާއަށް ވަޑައިގަތެވެ. އޭގެ ފަހުގައި ކެމްބޯޑިޔާއަށެވެ. އެތަނުން ސީނުކަރައަށް ވަޑައިގެން ޕީކިންގް ބައްލަވާފައި އަނެއްކާ ވެސް ކާލީ ކޯޓަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ބޯޓެއްގައި ދަތުރު ކުރެއްވީ ދަފަރީ އަށާއި، މަސްކަތު އަށެވެ. މި ދަތުރުފުޅުގައި ޢިރާޤު، އީރާން، ފަލަސްޠީނު، މިޞްރު، ހުރަސްކުރެއްވުމަށްފަހު، އޭނާގެ ހަތްވަނަ ޙައްޖު ދަތުރުފުޅަށްޓަކައި މައްކާއަށް ވަޑައިގަތީ މީލާދީން 1384 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އޭގެ ފަހުގައި އޭނާގެ އަމިއްލަ ވަޠަނަށް ވަޑައިގެންފައި ޞަޙަރާގެ މަގުން މުސްލިމް އިސްޕޭނަށް ވަޑައިގެންފައި އެތަނުން އަނެއްކާ ވެސް އޭނާގެ އަމިއްލަ ވަޒަނަށް ވަޑައިގަތީއެވެ.
އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ދަތުރު
އިބްނު ބަޠޫޠާ އޭނާގެ ހަޔާތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 75،000 މޭލު ދަތުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ އޭނާ ޒިޔާރަތް ކުރެއްވި ތަންތަނެވެ.
ހުރިހާ ޤައުމެއްގެ ޕްރޮލިޓޭރިއަނުން، އެއްބައިވަންތަވެލައްވާ!
"ހުރިހާ ގައުމެއްގެ ޕްރޮލިޓޭރިއަނުން، އެއްބައިވަންތަވެލައްވާ!" - ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންގިލާބީ ޕްރޮލިޓޭރިއަޓްގެ މޮޓޯ، އިޖުތިމާޢީ އަދި ޤައުމީ އަނިޔާވެރިކަމުން މިނިވަންވުމަށްޓަކައި ކުރާ އިންގިލާބީ މަސައްކަތުގެ ބެނާގެ ދަށުން ހުރިހާ ޤައުމެއްގެ މަސައްކަތްތެރި ދަރަޖައާއި މަސައްކަތްތެރިން އެއްބައިވަންތަ ކުރުމަށް ގޮވާލުމެއް؛ ޕްރޮލިޓޭރިއަން އިންޓަނޭޝަނަލިޒަމްގެ އިޙްސާސެކެވެ. އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް ކޮމިއުނިސްޓް ޝިއާރެވެ.
އެއީ ކާލް މާކްސް އާއި ފްރިޑްރިކް އެންގްލްސް އެންމެ ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުއްވި ކޮމިއުނިސްޓުންގެ ޔޫނިއަންގެ މޮޓޯއެއްގެ ގޮތުގައި 1847 ވަނަ އަހަރު ފާސްކުރި ފޮތެކެވެ. މި ގޮވާލުން ނިންމާލަނީ މާކްސް އާއި އެންގްލްސް ލިޔުއްވާފައިވާ ކޮމިއުނިސްޓް މެނިފެސްޓޯ އެވެ.
1923 ވަނަ އަހަރު ޔޫއެސްއެސްއާރުގެ މަރުކަޒީ ހިންގާ ކޮމިޓީން ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަންގެ ދައުލަތުގެ ރަމްޒުތަކުގެ މައިގަނޑު އުނިއިތުރުތައް ކަނޑައެޅީ: އިރު، ހޮޅިބުރި އަދި ސިކްލް، "ހުރިހާ ގައުމެއްގެ ޕްރޮލިޓޭރިއަނުން، އެއްބައިވަންތަވެ!"
"ހުރިހާ ޤައުމެއްގެ ޕްރޮލިޓޭރިއަނުން، އެއްބައިވަންތަވެ!" ޕާޓީ އަދި ކޮމްސޮމޯލްގެ ޓިކެޓްތަކުގެ އިތުރުން ސޯވިއެޓްގެ ހުރިހާ ޕީރިއަޑިކަލްތަކެއްގެ ކެޕްތަކުގައި ވެސް ހާޒިރުވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. thumb|ޔޫއެސްއެސްއާރުގެ ކޯޓް އޮފް އާމްސްގައި 15 ބަހަކުން "ހުރިހާ ގައުމެއްގެ ޕްރޮލިޓޭރިއަނުން، އެއްބައިވަންތަ ކުރައްވާ" ލިޔެފައިވެ އެވެ.
މަނަދޫ ޢަބްދުﷲ ޒުބައިރު
މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސާވިސްގެ މެރިން ޕޮލިސްގައި މަސައްކަތްކުރައްވާ މަނަދޫ، ޕޫލްވާރީ ޢަބްދުﷲ ޒުބައިރު (މަނޭ) އަކީ މީހުންނާ ގުޅޭ ހިތްހެޔޮ މަޑުމައިތިރި ޒުވާން ފުލެހެކެވެ. ބައްޕަ ނިޔާވުމާއެކު ވަރަށް ދަތިހާލުގައި ނަމަވެސް މަދުރަސީ ދަޢުރު ފުރިހަމަކުރީ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގައި 1994 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭރު ޢަބްދުﷲ ދެކެމުންއަންނަ ހުވަފެނެއް އޮވެއެވެ. އެއީ ޤައުމަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ރޮނގުން ކުރިއަށް ދިއުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަމިއްލަ މަސައްކަތެއް ކޮށްގެން އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވުމަކީ ޢަބްދުﷲ އޭރު ވެސް އަދި މިހާރުވެސް ކުރާ އުއްމީދެކެވެ.
ޢަބްދުﷲ ޒުބައިރަކީ މަސައްކަތްތެރިވެސް ޒުވާނެކެވެ. އެގޮތުން ވަޑާމުގެ މަސައްކަތާއި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ރޭނުމުގެ މަސައްކަތްވެސް ކޮށްއުޅުނެވެ. މީގެއިތުރުންވެސް ވެލްޑިންގ ކުރުންފަދަ މެކޭނިކަލް މަސައްކަތްތަކީ އަބްދުﷲ އަށް ލިބިފައިވާ ހުނަރެކެވެ. އިޖްތިމާއީ ގޮތުން ހިލޭ ސާބަހަށް އެކިވަރުގެ މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. މަނަދޫ ސަހަރާގެ ބޭރުގައި މިހާރު ފެންނަން އެހުރި ހޮޅިދަނދިތައް ހެދުމުގަޔާއި ވެލްޑިންގ ކޮށްފައިވަނީ ދެވަނަ މީހެއް ނޫނެވެ.
ފުލުހުންގެ ލާންސްކޯޕްރަލް ކަމުގެ މަޤާމުގައި ހުންނެވި ޢަބްދުﷲ ޒުބައިރު މިހާރު މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސާރވިސްގެ މެރިން ޕޮލިހުގެ ލޯންޗް ކެޕްޓަނަކަށެވެ. ކޯސްޓަލް ނެވިގޭޝަން ކޯސް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ ކުޅަދާނަ މާލިމީއެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އިތުރުން އެހެނިހެން ބައެއް ވަޒީރުންނާއި މީގެއިތުރުން ވީވީއައިޕީ ދަތުރުފުޅުތައް ކުރެއްވުމުގައި ފުލުހުންގެ އެންމެމަތީ ވެރިންގެ އިތުބާރު އޭނާ ވަނީ ހޯއްދަވާފައެވެ.
އަބްދުﷲ ކުޑައިރު ނަގާފައިވާ ކަޅާ ހުދުގެ ފޮޓޯއެއް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:މަނަދޫ (ނ. އަތޮޅު)
ހަރު ތަލި
ހަރު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ގައި އިންނަ ހަރު ބަޔެކެވެ. މިއީ އަނގައިގެ ފުރާޅު ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. އަދި ދިވެހިން އާންމުކޮށް މަތީ ތަލި ކިޔަނީ ވެސް މިބަޔަށެވެ. އަދި ހަރު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔެވެ.
އާންމު ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ހަރު ތައްޔަކީ އަނގަޔާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. ހަރު ތަލީގެ ފަހަތުން އިންނަ މަޑު ބަޔަކީ މަޑު ތަލި އެވެ.
ހަރުތަލީގެ ވަޒީފާ
ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ތަފާތު އަޑުތައް ލެއްވުމުގައި ދޫއާއި އެކު ހަރު ތަލި ބައިވެރި ވެއެވެ.
ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް
މަތީ ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅުން، ނުވަތަ ހަރު ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅިއްޖެނަމަ އެދެމެދުގައި ހުސް ޖާގައެއް އުފެދި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް ކިޔާ އުފެދުމުގައި ހުންނަ ޢައިބެއް ފެންމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެން ކަމުން ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް އަކީ އާންމުކޮށް އުފަންވާއިރު ތުއްތު ދަރިފުޅުގެ ކިބައިގައި ހުރެދާނެ ބައްޔެކެވެ. މިހާލަތުގައި އަނގަޔާއި، ނޭފަތް އާއި ދެމެދު ހުސް ޖާގައެއް އިނދެއެވެ. ތުއްތުއިރު ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ އެހީގައި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް ބަލި މިހާރު ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ.
މަޑު ތައްޔާއި ހަރުތަލީގެ ތަފާތު
މަޑު ތައްޔާއި ހަރުތަލީގެ ތަފާތަކީ ހަރުތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ޕްލޭޓް އެކެވެ. މަޑު ތައްޔަކީ މަހުން އުފެދިފައިވާ ފޮއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން ހަރު ތައްޔަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކަށި ތަލި މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ. މިހެން ކިޔަނީ ހަރު ތަލި އުފެދިފައިވަނީ ކަށިން ކަމުގައި ވާތީ އެވެ. އަދި މަޑު ތައްޔަށް މަސް ތަލި މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ.މިހެން ކިޔަނީ މަޑު ތަލި އުފެދިފައިވަނީ މަހުން ކަމުގައިވާތީ އެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
口蓋
ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅި
މިއީ އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ބިސްރަވަ އާއި ރަހިމު ގުޅުވައިދޭ ހޮޅިއެވެ. ބިސްރަވައިގައި ބިސް އުފެދުމަށްފަހު ރަހިމަށް ވާޞިލްވަނީ މިހޮޅި ކަނޑަތުކޮށެވެ. ކޮންމެ އަންހެނެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި މިފަދަ ބިސް ދަތުރުކުރާ ދެހޮޅި ވެއެވެ. ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅި ރަހިމާއި ގުޅިފައިވަނީ ރަހިމުގެ މަތިން ދެއަރިމަތިންނެވެ. ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅީގެ ދިގުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 14-7 ސެންޓިމީޓަރެވެ.
މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް
ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ޕީއެޗްޑީ ހައްދެވިއިރު ތީސެސިސް ލިޔުއްވި މައުޟޫއަކީ ޕޮޕިއުލޭޝަން ޑައިނަމިކްސް އެންޑް އެސެސްމަންޓް އޮފް ސްކިޕްޖެކް ޓޫނާ އިން ދަ މޯލްޑިވްސްނުވަތަ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ކަޅުބިލަ މަސްމިމައުޟޫ އަށެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ޕީއެޗްޑީ ހެއްދަވާފައިވަނީ ކޮންޓިޓޭޓިވް ފިޝަރީޒް އެސެސްމެންޓް އެންޑް މެނޭޖްމަންޓްގެ ދާއިރާއިންނެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް އަކީ ހއ. ކެލައަށް އުފަން ބޭފުޅެކެވެ.
ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވަނީ ސެޕްޓެމްބަރު 1996ން ޑިސެމްބަރު 1999 އަށް އިގިރޭސި ވިލާތުގެ އިމްޕީރަލް ކޮލެޖް އޮފް ސައިންސް، ޓެކްނޮލޮޖީ އެންޑް މެޑިސިން ގައެވެ. އެއްކޮށް ފޮތް ލިޔުއްވައި ނިމި ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރެއްވީ ސެޕްޓެމްބަރު 2003 ގައެވެ.ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވުމަށްފަހު 3 އަހަރު ދުވަސް ވަންދެން އެމެރިކާގެ ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ހަވާއީގައި މަސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ ތަފާތު ދިރާސާތައް ކުރައްވައި ތަޖުރިބާތައް ހޯއްދަވާފައި ވެއެވެ.
ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ހެއްދެވީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ނިއު ކާސަލް ގައެވެ. މާސްޓާރސް ހެއްދެވީ ވޭލްސް ގައެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ކުރިން ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ ގެ ދަށުން ހިންގަވާ މެރިން ރިސާރޗް ސެންޓަރުގެ ޑިރެކްޓަރެއްގެ ވަޒީފާގައެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ އެގްޒެކްޓިވް ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމްގައެވެ. ސަރުކާރުން ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމް 2003 ވަނަ އަހަރު ޑރ މުޙައްމަދު ޝިހާމް އާދަމް ލިބިލައްވާފައި ވެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޝާފިޢީ މަޛްހަބު
ޝާފިޢީ މަޛްހަބަކީ ސުއްނަތު ޖަމާޢަތުގެ އެންމެ މަޝްހޫރު ހަތަރު މަޒުހަބުން އެއް މަޒުހަބެވެ. މި މަޒުހަބު ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވަނީ އިމާމް މުޙައްމަދު ބިން އިދްރީސް އައްޝާފިޢީ މިކަލޭގެފާނަށެވެ.
ލިމްފޯމާ (ނަން ހޮޖްކިންސް)
ނަން ހޮޖްކިންސް ލިމްފޯމާ އަކީ އުމުރުން 50 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނަށްޖެހޭ ކެންސަރުގެ ބާވަތެކެވެ. ގިނަފަހަރަށް ފަސޭހަކުރެވޭ މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެއެވެ.
ސަބަބު
ވަކި ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.
އަލާމާތްތައް
ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް މިބަލިޖެހުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތައް ތަފާތު ވެއެވެ. މިސާލަކަށް މިބަލި މޭގައި އުފެދިއްޖެނަމަ ނޭވާލުމަށް ދަތިވެ ކެއްސާގޮތް ވެއެވެ. ބަނޑުގައި އުފެދިއްޖެނަމަ ބަނޑުފުފި ބޮޑުވާގޮތް ވެއެވެ. މިބަލި ދެނެގަތުމަށް ލޭގެ ޓެސްޓް، އެކްސްރޭ، ސީޓީ ސްކޭން، އަދި ބައިއޮޕްސީ ޓެސްޓް ހަދައެވެ.
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކަޅިހި
ކަޅިހިނުވަތަ އަކީ ވަރަށް ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ޚާއްޞަކޮށް އަޑިއަށް ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގަޔާއި ފަޅުފަޅުގައި ދާއަޅައިގެން ނުވަތަ ރޮނދުލައިގެން ހިފާއުޅޭ ބާވަތެކެވެ. ކަޅިހި އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ އަޑީގައި ވެލި ނުވަތަ މުގުރިފައިހުންނަ ގާ ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް 160 މީޓަރުގެ ފުން ސަރަހައްދު ތަކުން ވެސް ފެނެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 50 ސމ އަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދިވެހި ކިޔަވާކުދިންގެ ޖަމިއްޔާ މިސްރު
އެވޭލާ ޒަމާނުއްސުރެ މިޞްރު ބެލެވިފައިވަނީ ދިވެހީންގެ ވަރަށް މުހިންމު ތަޢުލީމީ ޤިބުލައެއްކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން މަދުނޫން ޢަދަދަކަށް އަބަދުވެސް މިޞްރުގައި ދިވެހި ކުދިން ތަޢުލީމް ޙާސިލްކުރަމުންދެއެވެ. މިޞްރުގައި އޮންނަ، ދިވެހީންގެ މި ކުޑަކުޑަ ޖަމާޢަތް ތަމްސީލުކޮށްދޭ ޖަމްޢިއްޔާއެއް ހެދުމަށް ޚިޔާލުކުރެވި އެކަމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ޢަމަލީ ސިފައެއް ގެނެވުނީ 1966 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރ މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެއަށްފަހު 1967 ވަނައަހަރު ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 22 ވަނަދުވަހު މިސްރުގެ އިޖްތިމާޢީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ވުޒާރާގައި ޖަމްޢިއްޔާ ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުނެވެ. އޭރު ޖަމްޢިއްޔާގައި ތިބި މެމްބަރުންގެ ޢަދަދަކީ ހަމަ އެންމެ 28 އެވެ.
ޖަމްޢިއްޔާ ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމަށްފަހު ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ތަފާތު ޙަރަކާތްތައް ހިންގަންފެށުނެވެ. މިޞްރުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެމްބަސީއެއް ނެތުމާއިއެކު، ރަސްމީ ސިފައެއްގައި މިޞްރުގައިތިބޭ ކިޔަވާކުދީން ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކީ ދ.ކ ޖަމްޢިއްޔާ ކަމުގައި ވެގެންދިޔައެވެ. ޢަރަބި ދުނިޔެއަށް ދިވެހިރާއްޖެ ތަޢާރަފްކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ކިޔަވާ ކުދިބަޔަކަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެއް ޖަމްޢިއްޔާއިން ވަނީ ކޮށްފައެވެ. އޭގެތެރޭގައި ރާއްޖެއާއިބެހޭ ލުއިފޮތް ޝާއިޢުކުރުމާއި އަޅުގަނޑުމެންގެ އާދަކާދައާއި ޘަޤާފަތް ދައްކުވައިދޭ ވަރަށް ފުރިހަމަ މަޢުރަޒެއް ބޭއްވުން ހިމެނެއެވެ.
މީގެ އިތުރުންވެސް މިޞްރުގެ ޔުނިވަރސިޓީތަކުގައި ދިވެހި ކުދީންނަށް ކިޔެވުމުގެ ފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމުގައި ޖަމްޢިއްޔާ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވެއެވެ
ޖަމްޢިއްޔާ އުފެދުނުތާ ސާދަވަރަކަށް އަހަރަށްފަހު ޖަމްޢިއްޔާގެ ޙަރަކާތްތަކަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހުއްޓުމެއް އައެވެ. މިހެން ދިވާމާންޖެހުނީ މިޞްރަށް ކިޔަވަން އަންނަކުދިންގެ ޢަދަދު މަދުވުމާއިގުޅިގެންނެވެ. ނަމަވެސް 1987 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް އައިއިރު މިޞްރުގައިތިބި ދިވެހި ކިޔަވާކުދިންގެ ޢަދަދު ފަންސާހަށްވުރެ މައްޗަށް ދިޔުމާއިއެކު ޖަމްޢިއްޔާގެ ޙަރަކާތްތައް އަލުން ފެށުނެވެ. ޙަރަކާތްތައް މެދުކެނޑިފައި އޮތުމަށްފަހު އަލުން ފެށުމުގެ ކުރިން އަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށްފަހު ރަސްމީގޮތުން ޖަމްޢިއްޔާގެ ޙަރަކާތްތައް ފެށުނީ 3 ފެބްރުއަރީ 1988 ގައެވެ.
ދ.ކ ޖަމްޢިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ހިންގާކޮމިޓީ
ރައީސް:	         އަލްއުސްތާޛު މައުމޫނު ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމް ނާއިބު ރައީސް:	އަލްއުސްތާޛް ފަތުހުﷲ ޖަމީލް ސެކްރެޓަރީ:	        ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު ޒާހިރު ޙުސައިން ޚަޒާންދާރު:	        އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ރަޝީދު އިބްރާހީމް ނާއިބު ސެކްރެޓަރީ:	އަލްއުސްތާޛު އަލްމަރުޙޫމް ޙުސައިން ޚަލީލް ނާއިބު ސެކްރެޓަރީ:	އަލްއުސްތާޛު ޢަބޫބަކުރު ޢަލީ ނާއިބު ޚަޒާންދާރު:	އަލްއުސްތާޛު ޙުސައިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން މެމްބަރު:	        އަލްއުސްތާޛު އާދަމް މޫސާ
ޖަމްޢިއްޔާގެ އޮނިގަނޑު
ޖަމިއްޔާ ބިނާވެގެން ވަނީ މައިގަނޑު 3 ބަޔަށެވެ. އެ ބައިތަކަކީ
ހިންގާ ކޮމިޓީ
މިކޮމިޓީގައި ހިމެނެނީ 13 މެމްބަރުންނެވެ. ކޮމިޓީއަށް މެމްބަރުން ހޮވަނީ ޢާންމު މެމްބަރުންގެ މެދުގައި ބޭއްވޭ އިންތިޚާބަކުންނެވެ. ޢާމިލް މެމްބަރުންގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓްރީ ވެފައިވާ ހަމަ ކޮންމެ މެމްބަރަކަށްވެސް މި އިންތިޚާބުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު އޮވެއެވެ. ހިންގާ ކޮމިޓީގެ ޢުމުރަކީ 6 އަހަރެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ކޮން 2 އަހަރަކުން 1 އަހަރު ކޮމިޓީގެ 3 ބައިކުޅަ 1 ބައި މެމްބަރުންގެ ބަދަލުގައި އާ މެމްބަރުން އިންތިޚާބު ކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކިޔެވުން ނިންމާލުމަށްފަހު، ނުވަތަ އިސްތިއުފާ ދިނުމަށްފަހު ކޮމިޓީން ވަކިވާ ކޮންމެ މެމްބަރެއްގެ ބަދަލުގައި އާ މެމްބަރެއް ގެނެވެއެވެ. 2 އަހަރުން 1 އަހަރު މެމްބަރުން އާކުރާއިރު މިގޮތަށް އިތުރުވާ މެމްބަރުންގެ ބަދަލުގައިވެސް އާމެމްބަރުން އިންތިޚާބު ކުރެވެއެވެ. އަދި 6 އަހަރު ހަމަވުމުން މުޅިން އާ ހިންގާ ކޮމިޓީއެއް އިންތިޚާބު ކުރެވެއެވެ.
ތަންފީޒީ ކޮމިޓީތައް
ޖަމްޢިއްޔާގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގައި ތިން ސަބްކޮމިޓީއަކުން ޙަރަކާތްތެރިވެއެވެ. މިކޮމިޓީތަކަކީ ކިޔަވާކުދިންގެ ކޮމިޓީއާއި، ޘަޤާފީ ކޮމިޓީއާއި ފަންނާއި ކުޅިވަރު ކޮމިޓީއެވެ. މިކޮމިޓީތައް އުފެއްދުމުގެ ބޭނުމަކީ ޙަރަކާތްތައް ރާވާ ހިންގުމުގައި އިސްދައުރެއް އަދާކުރުމުގެ ފުރުސަތު ވީހާވެސް ގިނަކުދީންނަށް ހޯދައިދިނުމެވެ.
ޢާއްމު މެމްބަރުން
މިސްރުގައި ތިބޭ ދިވެހި ކުދިންގެ ތެރެއިން ޖަމްޢިއްޔާގައި ބައިވެރިވާން އެދޭ ހަމަ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް އެފުރުސަތު ވަނީ ހުޅުވާލެވިފައެވެ. 10 މެއި 2007 ވަނަ ދުވަހާއި ހަމައަށް،ޖަމްޢިއްޔާގައި ތިބި މެމްބަރުންގެ ޢަދަދަކީ 119 އެވެ.
ޖަމިއްޔާގެ މަޤުޞަދުތައް
1. މިޞްރުގައިތިބޭ ދިވެހިކިޔަވާކުދިންގެ މެދުގައި އެކުވެރިކަން އާލާކޮށް އެންމެން އެކަތިގަނޑަކަށްވުމަށް އެއްބާރުލުން.
2. މިޞްރުގައިތިބޭ ދިވެހިކިޔަވާކުދިންގެ ކިޔެވުމާބެހޭ ކަންތައްތަކާމެދު ފަރުވާބަހައްޓާ ކިޔެވުމުގަޔާއި އަދި އެނޫންވެސް ކަންތައްތަކުގައި ދިމާވާ ދަތިތައް ހަމަޖެއްސުމަށް އެހީތެރިވެދިނުން. އަދި އެކުދިންގެ ތެރެއިން މާލީ އެހީއަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވެފައިވާ ކުދިންނަށް އެފަދަ އެހީ ހޯދައިދިނުން.
3. ޘަޤާފީ، އިޖުތިމާޢީ، އަދި ކުޅިވަރުގެ ރޮގުން ކުރިއެރުމަށް މަސައްކަތްކޮށް އަދި އެހެނިހެން ކިޔަވާކުދިންގެ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއެކު މިތިންރޮގުން އެހީ ބަދަލުކޮށް ގުޅުން ބެހެއްޓުން.
4. ޢަރަބި ދުނިޔެއަށް ދިވެހިރާއްޖެ ތަޢާރަފް ކޮށްދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރުން.
ދ.ކ ޖަމްޢިއްޔާގެ ވެބްސައިޓް
Msa,cairo Website
ފުވައްމުލައް (ޏ. އަތޮޅު)
{{Maldives Island|{{Infobox Maldiveshmulah, Mslaaldives }} ފުވައްމުލައް ފުވައްމުލަކަކީ އަތޮޅެއް ނޫނެވެ. އެވޭލާ ޒަމާނުގައި މާކަނޑާ ގުޅިފައި އޮތް ވިލެއް އޮތެވެ. ކަނޑިންމަ ބެދުމުގެ ސަބުން މިހާރަކު ވިލެއްފަޅެއް ނެތެވެ. ފަޅުތެރޭގައި އެންމެ ފުނައް އޮތް ތާގައި އުފެދުނީ ކުޅިއެވެ. އެއީ ރަށުގެ ދެކުނުގައިވާ ބަންޑާރަކިޅި އާއި އުތުރު ކޮޅޮގައި ވާ ދަޑިމަގިކިޅިއެވެ. ފަޅު އޮތްތަން އޮތީ ޗަސްބިމުގެ ގޮތުގައެވެ.މި ދެކުޅިއާ ގުޅިފައިވާ ޗަސް ބިން ހިމެނޭ ސަރަހައްދު ވެސް އޮތީ ހިކިފަސްތަނުގެ މެދުގައެވެ.މާކަޑާ ގުޅުމެއް ނެތެވެ. ހަތަރު އުދަރެސްފެނުގެހި ވަށާގެގެން ފުއްޓަރެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ހިންގުމަށް ޓަކާ އަތޮޅެއްގެ ގޮތުގައި ބެލި ނަމެވެސް އަތޮޅެއްގެ ސިފައެއް ފުވަމުލަކުގައި ނެތެވެ.
ހޭލީ ފަށުން އުސް ރަށެކެވެ. ރަށުތެރެ އޮތީ މެދަށް ފެންފައްސިޔަކޮށެވެ. އެހެނަސް އުތުރު ފަރާތް ވަނީ ތިރިކޮށެވެ. ހޭޅީ ފަށުން އެންމެ ތިރި ކޮށްއޮތީ ރަށުގެ "ބަނޑަހާ ފަންނާ" ދިމާލުންނެވެ.އެންމެ އުހީ ހޯދަޑު އަވަށެވެ.މިރަށަކީ ފެން ހެޔޮ،ފަސްގަނޑު ރަގަޅު ދަނޑުވެރި ރަށެކެވެ.ހޭޅި ފަށުގައި ހުރީ މަގުލާއި ދިވެހި ރުކެވެ.ރުއް އެންމެ ގިނައީ ހޭޅި ފަށުގައެވެ.ދުވަސް ކޮޅެއް ކުރި ރަށުތެރޭ ގައި ބިޔަ ދަބާއި ފުނަގަސް ހުއްޓެވެ. ބިޔަދޮވިކަމާ އެކުވެ މިހާރު ވަރަށް މަދެވެ.ޗަސްބިމުގައި ހައި، އަލަނާސި، ހަނޑުއަދި އޮޅުއަލަ ހައްދައި އުޅުނެވެ.
ޒަމާނުސުރެ އިދާރީ ގޮތުން ބެހިފައިވާ އަވަށްތަކަކީ (1) – ދަޑިމަގު (2) – ހޯދަޑު (4) – މާދަޑު (6) – ދަށޮކުބާ (7) - މިސްކިތްމަގު (8) – ދޫނޑިގަން (9) – ފުނާޑު އެވެ. މީގެތެރެއިން ދަށޮކުބާ،މިސްކިތްމަގަށް އިތުރުކޮށް މިއަވަށް ވަނީ އުވާލާފައެވެ.
މީހުން އާބާދުވުން
ޙިޖްރައިން 6 ވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރީކޮޅު،މީލާދީން 12 ވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރިން ފުވައްމުލަކުގައި މީހުން އުޅެފައި ވާ ކަމުގެ ހެކި މިހާރުވެސް ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. އެހެ ނަމަވެސް އެކިފަރުމަތިން ފުވައްމުލައް ފަޅުވިއެވެ. އޭގެ އަދަދާއި ބެހޭ ކޮތުން ޚިޔާލު ތަފާތެވެ. ހަތްފަހަރު ފަޅުވިކަމަށްވެސް ބުނެ އުޅެއެވެ.ދިރާސާ ކުރެވުނު މިންވަރުން ކަޑައެޅިއެގެއޮތީ ތިން ފަހަރެވެ.