cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ތެޔޮމަސް
ތެޔޮމަސް ނުވަތަ އަކީ މާކަނޑުތަކުގެ ވަރަށް ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ތެޔޮމަސް އުޅޭކަމަށް ވަނީ 700-100 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުން އަޑީގައެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނެނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި އެހެނިހެން މަސްމަހާ ޚިލާފަށް ކުރަގަނޑެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑެވެ. އަދި އަނގައިގައި އެއްބަރިއަށް ހުންނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައި ދެވަނަ ކޮތަރި ބަޔަށްވުރެ ތިރިވާނެއެވެ. ބުރަަކަށި މަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރި ބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ ދެކޮތަރި ބައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ފުޅާވެފައި އަދި ކަފިވެސް މެއެވެ.
ތެޔޮ މަހަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި ދިވެހި މަސްވެރިންްނަށް ބޭނޭ މަހަކަށް ނުވާތީ މިމަހަށް ކިޔާ ވަކިނަމެއް ނެތެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ ޚާއްޞަ ސިފައެއް ކަމުގައިވާ މަސްގަނޑުގެ ތެޔޮކަމަށް ބަލާ، އަދި މިމަހަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔައި އުޅޭ ޢާންމު ނަމާ ގުޅޭގޮތުން ތެޔޮ މަސް ކިޔާ ނަންދިނީ އެވެ.
ތެޔޮ މަހުގެ ކާނާއަކީ އެކި ޒާތްޒާތުގެ ކުދިމަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. އަދި މިބާވަތުގެ މަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 3 މީޓަރަށް ކަމަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެންނަ މިބާވަތު މަހުގެ އެންމެ ބޮޑު މިނުގައި ހުންނަނީ 1.5 މީޓަރެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ މަސްގަނޑަކީ ވަަރަށް ތެޔޮ ގިނަ އެއްޗެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މުރަކަ ފުންނަ
މުރަކަ ފުންނަ ނުވަތަ އަކީ ފަޅުފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުގައި ހުންނަ މުރަކަތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގައި އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ އެއްސިފައަކީ މަސްއުޅޭ މާހައުލާ ގުޅުވައިގެން މަހުގެ ކުލަ ބަދަލުކުރާ ކަމެވެ. މުރަކަ ފުންނަ އަކީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއްނޫނެވެ. ދިރޭކުދިމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ފުންނަ ހިފާ ބޭރުކުރެއެވެ. ރީތި މުރަކަތަކުގެ ރީތިކަން އިތުރުކޮށް ދިނުމުގައި މިމަސް ވަރަށް ބޮޑު ބައެއް ކުޅެއެވެ. މަހުގައި ހުޅުނބުގެ ބަދަލުގައި ހުންނަނީ ރާޅު ހަންގަނޑެކެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ބޮލަށްވުރެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ދިގެވެ.
އިސްދޫ ލޯމާފާނު
އިސްދޫ ލޯމާފާނު ގައި ބަޔާންކުރާނީ ހައްދުއްމަތީ އިސްދޫ ގެ ވާހަކަ އެވެ. އެރަށުގެ ވޭރާއި އެވޭރާ ގުޅޭ ތަންތަން މުގުރައި ބުދުތައް އުފުރައި، ވޭރު ހުރި ތަނުގައި ހުކުރު މިސްކިތް ބިނާކުރެވުނު ވާހަކަ އާއި، ވޭރަށް ހުރި ދަރުމަތައް ހުކުރު މިސްކިތަށް ބޯގަކުރެވުނު ވާހަކަ އާއި، ރުހުމުގައި އިސްލާމްވި މީހުންނާއި، އިސްލާމް ނުވި މީހުންނާއި، އިސްހާމުދުރުއާއި އޭނާގެ އެހީތެރިންނާއި މެދު، ކަންތައް ކުރެވުނު ގޮތާއި، އިސްދޫގެ ރައްޔިތުން، އަލުން ބައިބަޔަށް ނުވަތަ ޢާއިލާތަކަށް ބެހިވާހަކަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
މުރަކަ ފުންނަ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދުނިޔޭގެ ފެނުއަޑީގައިވާ 7 އަޖައިބު
ދުނިޔޭގެ ފެނުއަޑީގައިވާ 7 އަޖައިބު އަކީ އެމެރިކާގެ ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ ކޮންސަރވޭޝަން، އެޑިޔުކޭޝަން، ޑައިވިންގ، އެވެއަރނެސް އެންޑް މެރިން ރިސާރޗް ގެ ފަރާތުން ހޮވާފައިވާ ތަފާތު 7 ތަނެކެވެ.
ޕަލާއޫ
ޕަލާއޫ އަކީ ފިލިޕީންސްގެ 500 މޭލު އިރުން ޕެސިފިކް ކަނޑުގައި އޮންނަ ޖަޒީރާ ގައުމެކެވެ. ޕަލާއޫގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ރިޕަބްލިކް އޮފް ޕަލާއޫ އެވެ. ޕަލާއޫ މިނިވަންވީ 1 އޮކްޓޯބަރު 1994 ގައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ކުޑަ އަދި އެންމެ ޅަ ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގައުމެކެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ ޕަލާއޫ ނެގިފައިވަނީ ޕަލާއޫ މީހުން ޕަލާއޫ އަށް ކިޔާ ނަން ކަމުގައިވާ ބެލާއޫ އިންނެވެ.ޕަލާއޫގެ އަސްލު އަހުލުވެރިންނަކީ އޮސްޓަރުލިޔާ، ޕޮލިނީޝިޔާ، އަދި އޭޝިޔާ އިން އައި ބަޔެއްކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން ޕަލާއޫ އަކީ މައިކްރޯނޭޝިއާގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނު ތަނެކެވެ. އޮސްޓަރުލިޔާ އަދި ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ ތެރޭގައި ޕަލާއޫ މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ ކަޅު ރަށްތައް މިނަމުންނެވެ. ދާދި ފަހުން މީހުން ފެނުނު މީހުން ވަޅުލާ ގަބުރުސްތާންގެ ތާރީޚީ ދިރާސާތައް ހެކިދޭގޮތުން އޯޝޭނިޔާގައި އޮތް އެންމެ ދުވަސްވީ މިފަދަ ގަބުރުސްތާނަކީ ޕަލާއޫ ގައި އޮތް މިބުނި ތަނެވެ.
ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް
މިއީ ބެލީޒްގެ އައްސޭރި ފަށުގައި އޮންނަ މުރަކައިގެ ފަރެކެވެ.ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އަކީ ބެލީޒްގެ އައްސޭރި ފަށުގައި އޮންނަ މުރަކައިގެ ފަރެކެވެ. މިފަރު އޮންނަނީ ބެލީޒްގެ އައްސޭރިފަށުގެ އުތުރުން 300 މީޓަރު ދުރުގައި އަދި ދެކުނުން 25 މޭލު ދުރުގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ނެގުމަށްފަހު ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނުވަތަ ދުނިޔޭގައިވާ ދެވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު ފަރަކީ ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އެވެ. ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އަކީ މީސޯއެމެރިކަން ރީފް ސިސްޓަމް ގައި ހިމެނޭ ބައެވެ. ނުވަތަ މިބުނި ރީފް ސިސްޓަމުގައި ހިމެނޭ 300 ކިލޯ މީޓަރުގެ ސަރަހައްދެކެވެ. ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް ފަތުރުވެރިން ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ކަމަށް ވެއެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ މެދުގައި މަގުބޫލު ވެގެން އައީ 11 ޖޫން 1770 ގައި ކެޕްޓަން ޖޭމްސް ކޫކް މިފަރަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ބެލުމަށް ފަހުގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔާގެ އަސްލު ރަށްވެހިންނަށް މީގެ އެތަކެއް ހާސް އަހަރު ކުރިން ވެސް މިފަރު އެގިފައިވާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިހާރު ފަރުން ފެންނަށް ހުރި މުރަކައިގެ ބައިތައް ހުރީ މީގެ 18000 އަހަރު ކުރިން އުފެދިފައި ހުރި ޕްލެޓް ފޯމެއްގެ މަތީގައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ގައި ތަފާތު 30 ބާވަތުގެ ބޮޑު މަސް، މިޔަރު ފަދަ ތަކެތި އުޅޭކަމަށް މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޑްވާރފް މިންކީ ވޭލް، އިންޑޯ ޕެސިފިކް ހަމްޕެކް ޑޮލްފިން، އަދި ހަމްޕެކް ވޭލް ހިމެނެއެވެ. އަދި ގިނަ އަދަދަކަށް ޑޫގޮންގ ވެސް އުޅޭކަމަށްވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. ތަފާތު 6ވައްތަރެއްގެ ވެލާ އުޅެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ގްރީން ސީ ޓާޓްލް، ލެދަރ ބެކް ޓާޓްލް، ހޯކްސް ބިލް ޓާޓްލް، ލޮގަހެޑް ސީ ޓާޓްލް، ފްލެޓް ބެކް ޓާޓްލް، އަދި އޮލިވް ރިޑްލޭ ޓާޓްލް ހިމެނެއެވެ.
ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް
ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް އަކީ ޕެސިފިކް ކަނޑުގައި އެކްއާޑޯގެ 972 ކިލޯ މީޓަރު ހުޅަގުން އޮންނަ އަލިފާން ފަރުބަދަމަތީ ރަށްތަކެކެވެ. ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސްއަކީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ ގައުމެއް ކަމުގައިވާ އެކްއާޑޯގެ ރަށްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ތަނެކެވެ. މިރަށްތަކުގެ އާބާދީ އަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 40 ހާސް އެވެ. މިރަށްތަކަކީ އެކުއާޑޯގެ ގައުމީ ޕާރކް ނިޒާމްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ. މިރަށުގެ އަހުލުވެރިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަނީ ސްޕެނިޝް ބަހުންނެވެ. މިރަށްތަކުގެ ނެވިގޭޝަން ޗާރޓެއް ފުރަތަމަ ކުރަހާފައިވަނީ 1684 ވަނަ އަހަރު އެމްބްރޯސް ކައުލޭ އެވެ. ސްޕެނިޝް ބަހުން ގަލަޕެގޯ ގެ މާނަ އަކީ އަސްދާނު އެވެ. ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް ގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ މައިގަނޑު 13 ރަށެވެ.
ބައިކަލް ކުޅި
ބައިކަލް ކުޅިއަކީ ރަޝިޔާގެ ދެކުނު ސައިބީރިޔާގައި އޮންނަ ކުޅިއެކެވެ. މިކުޅި އޮންނަނީ ހުޅަގު އުތުރުން އިރްކަޓްސްކް އާއި އިރު ދެކުނުން ބަރްޔަތު ރިޕަބްލިކް އާއި ދެމެދުގައެވެ. ނުވަތަ ބަރްޔަތު ރިޕަބްލިކްގެ އިރުމަތީ އައްސޭރި ފަށުގައެވެ. ސައިބީރިޔާގެ ނޫލޯ ގެ ނަމުން ވެސް މިތަން މަޝްހޫރު ވެފައިވެއެވެ. 1637 މީޓަރުގެ ފުން ބައިކަލް ކުޅި އަކީ ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ފުން ކުޅި އެވެ. އަދި މިއީ ދުނިޔޭގައިވާ ތާޒާފެން އެކުލެވޭ އެންމެ ބޮޑު ކުޅި ވެސް މެއެވެ. ދުނިޔޭގައި ހިމެނޭ ތާޒާ ފެނުގެ ޖުމުލައިގެ 20 އިންސައްތަ ހިއްޞާ ކުރަނީ ބައިކަލް ކުޅި އެވެ. ދުނިޔޭގެ އާޘާރީ ތަރިކައެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި ރައްކާކުރެވޭނެ ތަނެއްކަމަށް ޔުނެސްކޯ އިން ބައިކަލް ކުޅި ކަނޑައެޅީ 1996 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ރަތް ކަނޑު
ރަތް ކަނޑު އޮންނަނީ އޭޝިޔާ ބައްރާއި އެފްރީކާ ބައްރުގެ ދެމެގައެވެ. ރަތް ކަނޑުގެ އައްސޭރިއަށް ބޯޑަރު ކުރެވިފައިވާ ބޮޑެތި ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި މިޞްރު އަދި ސަޢޫދީ އަރަބިއްޔާ ހިމެނެއެވެ. ރަތް ކަނޑު ދެކުނުން ގުޅިފައިވަނީ އިންޑިޔާ ކަނޑާއެވެ. އެއީ ބާބު އަލްމަންދިބް އަދި އަދަން ކަނޑު އޮޅި އޮތް ހިސާބުންނެވެ. އުތުރުން ނިމިފައިވަނީ އަގަބާ ކަނޑު އޮޅި އަށާއި ސުއޭޒް ކަނޑު އޮޅި އަށެވެ. ސުއޭޒް ކަނޑުއޮޅި ނިމޭ ހިސާބުގައިވަނީ މެދުތެރޭ ކަނޑާއި ރަތް ކަނޑު ގުޅުވައިދޭ ސުއޭޒް ކެނަލް އެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ދީބާ މޫސާ (ޕީއެޗްޑީ)
ޑރ ދީބާ މޫސާ އަކީ ތައުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޣިޔާޘުއްދީން އިންޓަނޭޝަނަލް ސުކޫލް، ވިލާކޮލެޖް ގައި މަސައްކަތްކުރެއްވުމަށްފަހު މިހާރު (2019) މަސައްކަތްކުރައްވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަސިޓީގައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވީ އީސްޓް އެންގްލިއާ ޔުނިވާސިޓީން ތައުލީމީ ދާއިރާއިންނެވެ.
އަންގާރަ ދުވަސް
އަންގާރަ ދުވަހަކީ ހަފްތާގެ ދެވަނަ ނުވަތަ ތިންވަނަ ދުވަހެވެ. އަންގާރަ ދުވަހަކީ ހޯމަ ދުވަހާއި ބުދަ ދުވަހާ ދެމެދު އަންނަ ދުވަހެވެ.
ޤިސްމު:ހަފްތާގެ ދުވަސްތައް
ބާބާ އަޒްމީ
ބާބާ އަޒްމީ އަކީ އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ މެންބަރެކެވެ. އޭނާ އަކީ ހިންދީ ފިލްމްތައް ކެމެރާ ކުރުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަންނާނެކެވެ. އަދި އޭނާ އަކީ ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ތަންވީ އަޒްމީ ގެ ފިރިމީހާގެ އިތުރުން ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒްމީގެ ބޭބެ އެވެ. ބާބާ އަޒްމީގެ ބައްޕަ އަކީ ޅެންވެރިޔާ ކައިފީ އަޒްމީ އެވެ.
ކެމެރާކުރި ފިލްމްތައް
ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް
thumb|left|200px|ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް އަކީ ޕެސިފިކް ކަނޑުގައި އެކްއާޑޯގެ 972 ކިލޯ މީޓަރު ހުޅަގުން އޮންނަ އަލިފާން ފަރުބަދަމަތީ ރަށްތަކެކެވެ. ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސްއަކީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ ގައުމެއް ކަމުގައިވާ އެކްއާޑޯގެ ރަށްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ތަނެކެވެ. މިރަށްތަކުގެ އާބާދީ އަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 40 ހާސް އެވެ. މިރަށްތަކަކީ އެކުއާޑޯގެ ގައުމީ ޕާރކް ނިޒާމްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ. މިރަށުގެ އަހުލުވެރިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަނީ ސްޕެނިޝް ބަހުންނެވެ. މިރަށްތަކުގެ ނެވިގޭޝަން ޗާރޓެއް ފުރަތަމަ ކުރަހާފައިވަނީ 1684 ވަނަ އަހަރު އެމްބްރޯސް ކައުލޭ އެވެ. ސްޕެނިޝް ބަހުން ގަލަޕެގޯ ގެ މާނަ އަކީ އަސްދާނު އެވެ. ގަލާޕެގޮސް އައިލެންޑްސް ގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ މައިގަނޑު 13 ރަށެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ބުދަ ދުވަސް
ބުދަ ދުވަހަކީ ހަފްތާގެ ތިންވަނަ ނުވަތަ ހަތަރުވަނަ ދުވަހެވެ. އަންގާރަ ދުވަހާއި ބުރާސްފަތި ދުވަހާ ދެމެދު އަންނަނީ ބުދަ ދުވަހެވެ.
އަޔަޑިން
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ބުދަ ދުވަސް
ޤިސްމު:ހަފްތާގެ ދުވަސްތައް
އެޕްރީލް
އެޕްރީލް މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ހަތަރުވަނަ މަހެވެ.
އިބްރާހީމް ޒަކަރިއްޔާ މޫސާ (ޕީއެޗްޑީ)
ޑރ އިބްރާހީމް ޒަކަރިއްޔާ މޫސާ އަކީ އިސްލާމީ ތައުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އެޕްރީލް
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އެޕްރީލް
އުޗިހާ އިޓާޗީ
އުޗިހާ އިޓާޗީ އަކީ މަޝްހޫރު ނަރުޓޯ ކާރޓޫނުގައި ފެނިގެންދާ ޚިޔާލީ ޝަހްސިއްޔަތެކެވެ.
ސައުދުﷲ ޢަލީ (ޕީއެޗްޑީ)
ޑރ ސައުދުﷲ ޢަލީ އަކީ ތައުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ގައުމީ ޔުނިވާސިޓީގެ ރަޖިސްޓްރާގެ މަގާމުގަ އެވެ. އޭނާ ޕީއެޗްޑީ ހާސިލްކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވާސިޓީން ތައުލީމީ ދާއިރާއިންނެވެ.
ނަލަ ފުންނަ
ނަލަ ފުންނަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި އުޅޭ ކުޑަ އިސްކޮޅެއްގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 13 ސ.މ އަށެވެ. މިބާވަތުގެ ފުންނަ 18 މީޓަރުގެ ފުންމިނުން ވެސް ފެންނަކަމަށް ވެއެވެ. މިފުންނަ ގިނައިން ފެންނަނީ އެކަހެރިކޮށް އުޅޭތަނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިފުންނަ ހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ނުކުރެއެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކުލައަކީ ފަނޑު މުށިކުލައެވެ. ނަމަވެސް މުޅި ފުންނައިގައި ކަޅާއި ހުދުން ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ހުންނަ ކަޅުކުލައިގެ ތިކިތައް ހުންނަނީ ދެތިކިދެތިއްކަށް ގުޅިފައެވެ. މަހުގެ އަނގައިގެ މިޔަކަނުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 10 ނުވަތަ 11މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 17އާއި 19އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހަށްކިޔާ ޢިލްމީ ނަމާ އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވާ މިމަހަށް ނަލަ ފުންނަ ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީއެވެ.
ދިވެހި އަދީބުން
އަދީބުންނަކީ އެބަހަކުން ވާހަކަ ދައްކައިއުޅޭ، ލިޔެކިޔައި އުޅޭ އެބަހެއްގެ އަހުލުވެރީންގެ ބަސްމަގު ހުންނަގޮތް ދަންނަ މީހުންނެވެ. އެމީހެއްގެ ބަހުން ތަފާތު ރޮނގު ރޮނގުން ލިޔެއުޅޭ މީހުންނެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ އަދަބުގެ ޢިލްމު މީހުންނަށް ދަސްކޮށްދޭ މީހުންނަށް ވެސް އަދީބުންނޭ ކިޔައެވެ. ރަނގަޅު އަދީބުންގެ ރަނގަޅު ބަސްކޮށާރެއް އޮންނަން ޖެހެއެވެ. ބަހުގެ ތަފާތު މުޠާލިޢާތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މުއްސަނދި ޚަޒާނާއެއް އޮންނަން ޖެހެއެވެ.
ވެނޭޑިއަމް
ވެނޭޑިއަމް އަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ޓްރޭސް އެލިމެންޓް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މަޢުދަނެކެވެ. ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 100 މައިކްރޯގްރާމްގެ ވެނޭޑިއަމް ހުރެއެވެ. މިމިންވަރު އެކުލެވިގެންވަނީ، ލޭ، ސެލޯށިތައް އަދި ކަށިތަކުގައެވެ. ވެނޭޑިއަމްގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) އެއް ނޯވެއެވެ. ދުވަހެއްގެ ކާބޯތަކެތީގައި 10 އާއި 60 މައިކްރޯގްރާމް އާއި ދެމެދުގެ ވެނޭޑިއަމް ހިމެނޭނަމަ، ފުދޭނެކަމަށް ވެއެވެ. ކާބޯތަކެތީގައި ހުންނަ ވެނޭޑިއަމް އިން ހަށިގަނޑަށް ނެގެނީ އެންމެ 10-5 އިންސައްތައާއި ދޭތެރޭގެ އަދަދަކަށެވެ. ބާކީ ހުންނަ ވެނޭޑިއަމް ނަޖިހާއެކުވެގެން ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެގެން ދެއެވެ. ވެނޭޑިއަމް ހަށިގަނޑުގައި މަސައްކަތްކުރަނީ ލޭގެ ތެރެއަށް ހަކުރު ގެންދިއުމަށާއި، ކޮލެސްޓްރޯލް އުފެއްދުމަށާއި، ކަށިތަކާއި ދަތްޕިލާ ފުރިހަމަ ކުރުމަށެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މަސައްކަތަށް އެހީވުމާއި، ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް މަސައްކަތްކުރާ އެންޒައިމްތަކަށް ވާގި ދިނުމަކީ ވެސް ވެނޭޑިއަމްގެ މަސައްކަތެކެވެ. އާންމުކޮށް ވެނޭޑިއަމް ކޮށާރު ކުރެވިފައި ހުންނަނީ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ފެޓް ގައެވެ. ވެނޭޑިއަމް ހަށިގަނޑުން މަދުވެއްޖެނަމަ، ކޮލެސްޓްރޯލް މައްޗަށްދިއުން، އަދި ހިތުގެ ބަލިތައްޖެހުން، އަދި ކެންސަރު ފަދަ ބަލިތައް ޖެހުމަށް މަގުފަހިވެދެއެވެ. ވެނޭޑިއަމް ލިބޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި، ނުކަނޑާހުންނަ ގޮވާން، ޕާން، ތަރުކާރީ ތެޔޮ، އެކިވައްތަރުގެ މަދު، ކިރުކޮޕީފަތް (ލެޓިއުސް)، ސްޓޯބެރީ، ތަފާތު ވައްތަރުގެ ފަރުމަސް، ކަނޑުމަސް، ފަލަމަޑީގެ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ. ކާނާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ނުކައްކާ ބޭނުންކުރާ ތަކެތީގައި ވެނޭޑިއަމްގެ މިންވަރު ގިނަވާނެއެވެ. އެކަމަކު ސްޓެއިންލެސް ސްޓީލް ތެލީގައި މިފަދަ ތަކެތި ކައްކާނަމަ ވެނޭޑިއަމް ހުންނަ މިންވަރު ދަށަށް ދެއެވެ.
އާޖެންޓީނާ
ދަ އާޖެންޓައިން ރިޕަބްލިކް ނުވަތަ އާޖެންޓީނާއަކީ ދެކުނު އެމެރިކާ ބައްރުގައި އޮތް ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ. އާޖެންޓީނާއަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު ބިމުގެ ގޮތުން އަށްވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ސްޕެނިޝް ބަހުން ވާހަކަދައްކާ ޤައުމުތަކުގެތެރެއިން ބިމުގެ ގޮތުން އެންމެ ބޮޑު ޤައުމަކީ ވެސް އާޖެންޓީނާއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އިސްޕެނިޝް ބަހުން ވާހަކަދައްކާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން މެކްސިކޯ އާއި އިސްޕެއިނާއި ކޮލަންބިޔާގެ އާބާދީ އާޖެންޓީނާގެ އާބާދީއަށް ވުރެ ބޮޑެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
އާޖެންޓީނާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ސްޕެނިޝްބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން އާޖެންޓީނާގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ އާޖެންޓައިން ނުވަތަ އާޖެންޓީނިއަންއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބުއެނޮސް އައިރެސްއެވެ. އާޖެންޓީނާގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ބުއެނޮސް އައިރެސްއެވެ. އާޖެންޓީނާއަކީ ފެޑެރަލް ރިޔާސީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 40 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 31 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 2.7 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރޭލު ދަތުރުކުރަނީ ވާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ar. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +54 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޕެސޯއެވެ.
ނަން
އާޖެންޓީނާގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ލެޓިން ބަހެއް ކަމުގައިވާ އާޖެންޓަމްއިންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ ވިދުން، ހުދުކުލަ، ނުވަތަ ރިއްސެވެ. އާޖެންޓިނާގެ ނަން ބޭނުންކުރަން ފަށާފައިވާ ކަމަށް ފެނިފައިވަނީ މީލާދީން 16 ވަނަ ޤަރުނުހާ ތާނގައެވެ.
ޖުޣުރާފީ
އާޖެންޓީނާގެ ހުޅަނގުގައި އޮތް ފަރުބަދައިގެ ރޭންޖަކީ އެންޑީޒް މައުންޓެއިން ރޭންޖެވެ. އިރުމަތީގައިވަނީ އެޓްލާންޓިކް ކަނޑެވެ. އުތުރުގައިވަނީ ޕެރަގުއޭ އާއި ބޮލީވިއާއެވެ. އިރު އުތުރުގައިވަނީ އުރުގުއޭ އާއި ބްރެޒިލެވެ. ހުޅަނގާއި ދެކުނުގައި އޮތީ ޗިލީއެވެ. ދެން އޮތީ ބްރިޓިޝް އެންޓާޓިކް ޓެރިޓަރީއެވެ.
ތާރީޚު
އާޖެންޓީނާގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު އެ ޤައުމަކީ ވަރަށް ކުރީއްސުރެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ޤައުމެއްކަން ސާބިތުވެއެވެ. އިންކާއިންގެ ޕަޗަކޫޓީގެ ވެރިކަމުގައި ވަނީ މިހާރުގެ އާޖެންޓީނާގެ ހުޅަނގު އުތުރު ފަޅިޔަށް 1480 ގައި ޙަމަލާދީ އެތަން ފަތަޙަކޮށްފައެވެ. ޔޫރަޕުގެ މީހުން އާޖެންޓީނާއަށް އައިސްފައިވަނީ 1516 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 1542 ވަނަ އަހަރު ސްޕޭނު މީހުން ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ޕެރޫ ޤާއިމުކުރިއެވެ. އަދި ދެކުނު އެމެރިކާގައި ސްޕޭނު މީހުންގެ ބާރު ހިނގާތަންތަނަކީ ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ޕެރޫ ކަމުގައި ހަމަޖެއްސިއެވެ. 1580 ވަނަ އަހަރުގައި ސްޕޭނު މީހުންގެ ދާއިމީ ކޮލޮނީއެއް ބުއެނޮސް އައިރެސްގައި ޤާއިމުކުރިއެވެ. މިއާއެކު ބުއެނޮސް އައިރެސް ވެގެންދިޔައީ ސްޕޭނުން ހިޖުރަކުރި މީހުންނާއި އެމީހުންގެ ދަރިދަރިކޮޮޅުގެ މީހުންގެ ވަޒަނަކަށެވެ. 25 މެއި 1810 ވަނަ އަހަރުގައި އާޖެންޓީނާއިން އެ ޤައުމުގެ މިނިވަންކަން އިޢުލާންކުރިއެވެ.
ސަގާފަތު
އާޖެންޓީނާގެ ސަގާފަތަކީ ޔޫރަޕުން އިންޕޯޓުކުރެވިފައިވާ ސަގާފަތެކޭ ބުނުމަކީ ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އާޖެންޓީނާގެ އިޤްތިޞާދަކީ އެކްސްޕޯޓުކުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އިޤްތިޞާދެކެވެ. 1975 އާއި 1990 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު އެންމެ ބޮޑަށް ދަރަނިވެރިވެފައިވާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި އޮތް އާޖެންޓީނާގެ އިޤްތިޞާދު މިހާރު ދަނީ ރަނގަޅުވަމުންނެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 14408 ޑޮލަރެވެ.
ދެބުރިދެކުލަ ވެންފުންނަ
ދެބުރިދެކުލަ ވެންފުންނަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި އުޅޭ ކުޑައިސްކޮޅެއްގެ ވެންފުންނައެކެވެ. މިވެންފުންނަ އެންމެ ބޮޑުވާ ކަމަށްވަނީ 11 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ ފަރުމަތީގެ ގާތަކުގެ މަތީގައި މަޑުކޮށްލައިގެން ތިއްބައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭމަހެއް ނޫނެވެ. މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ތަފާތު ކުލަ ތަކުގައި ފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އާންމުކޮށް ފެންނަ މިބާވަތުގެ ވެންފުންނައިގެ ކުރީކޮޅާއި ބޮލުގައި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައަކަށްދާ ގަދަނޫކުލައެކެވެ. ނިގޫކޮޅުގައި ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މިއީ ދިރޭމަސް ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުން ގެންގުޅުމަށް ލޯބިކުރާ މަހެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ހަރުކައްޓާއެކު 16 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 18 އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ޢިލްމީ އަދި އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް ދެބުރިދެކުލަ ވެންފުންނަ ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ލައް ކައްޓެޅި
ލައް ކައްޓެޅި ނުވަތަ އަކީ ކައްޓެޅި އާއި ވަރަށް އެއްގޮތް މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް އާދައިގެ ވަރަކަށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ކޮޅަށް އޫ އަދި ބޮޑެތި ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 18 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ބުރަކަށި މަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއި، 14އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިކަތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ 2 ކޮތަރި ބައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބުތައް ކުދިވެފައި ތުންޏެވެ.
މޮލިބްޑިނަމް
މޮލިބްޑިނަމް އަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ޓްރޭސް އެލިމެންޓް އެކެވެ. އެވްރެޖް ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 9 މިލިގްރާމްގެ މޮލިބްޑިނަމް ހުރެއެވެ. މިމިންވަރު އެކުލެވިގެންވަނީ މޭގަނޑު ގައްޔާއި، ގުރުދާ ގައި، ކަށިތަކުގައި، އަދި ހަންގަނޑު ގައެވެ. މޮލިބްޑިނަމް ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވަނީ ޔޫރިކް އެސިޑް އުފައްދާ އެންޒައިމްތަކަށް އެހީވުމަށާއި، ޕްރޮޓީން ބޭނުންކުރެވޭގޮތް ހެދުމަށް، ނައިޓްރޯޖަން އެންދުމަށް ފަހު އޭގެ އަޅިތައް ހަށިގަނޑުން ނެރުމަށެވެ. މޮލިބްޑިނަމް އަކީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) އެއް ނޯވެއެވެ. ދުވަހެއްގެ ކާބޯތަކެތީގައި 75 އާއި 250 މައިކްރޯގްރާމްގެ މޮލިބްޑިނަމް ހިމެނޭ ނަމަ، ފުދޭނެ ކަމަށް ވެއެވެ. ކާބޯތަކެތީގައި ހުންނަ މޮލިބްޑިނަމް ގެ 88 އިން 93 އިންސައްތަ ހަށިގަނޑަށް ނެގޭކަމަށް ވެއެވެ. މޮލިބްޑިނަމް ލިބޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި ކިރު، މޭގަނޑު، ތޮޅި، އަދި ޕާން ހިމެނެއެވެ. މިމާއްދާއިން ވިހަވާވަރެއް ކަމަށްބަލަނީ 10 މިލިގްރާމް އާއި، 15 މިލިގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގައި ދުވަހެއްގެ މައްޗަށް ބޭނުން ކުރެވިގެންނެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ލައް ކައްޓެޅި
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް ޤިސްމު:Fish ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
ޑރ ޢަބުދުލް ޣަފޫރު ޢަބުދުއްރަހީމް (ޕީއެޗްޑީ)
ތައުލީމީ ހަޔާތުގެ ބިންގަލަކީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލެވެ. އެއަށްފަހު އެސްއީސީން ދެ މަސް ދުވަހު ތައުލީމް ހާސިލް ކުރެއްވި އެވެ. އެ ސްކޫލުން ވަކިވެވަޑައިގަތީ ކުޅިވަރުގެ ތެރޭގައި ބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވެ އުޅުއްވުމަށެވެ. ޣަފޫރަކީ އޭރުގެ ފެންވަރު މޮޅު ބެޑްމިންޓަން ކުޅުންތެރިއެކެވެ. އެކަމަކު ވަޒީފާއަކަށް ވަޑައިނުގެން ނުހުރެވޭނެތީ ބަނޑޮސް އައިލެންޑް ރިޒޯޓުގައި ވެސް މަސައްކަތްކުރެއްވި އެވެ. އެއަށް ފަހު ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ފުރުސަތު ލިބިވަޑައިގަތެވެ.
އެގޮތުން 1981 ވަނަ އަހަރު ސައުދީ އަރަބިއްޔާ އަށް ވަޑައިގެން އަރަބި ބަހާއި އަދަބިއްޔާތާއި ދީނީ ތައުލީމްގެ ދާއިރާއިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ހާސިލް ކުރެއްވި އެވެ. ޑިގްރީ އަށް ފަހު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން މައުހަދުގައި ކިޔަވައިދެއްވަން ހަތަރު އަހަރު އުޅުއްވި އެވެ. އެއަށްފަހު އޮސްޓްރޭލިއާ އަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލު ކުރެއްވި އެވެ.
އޮސްޓްރޭލިއާ އަށް ވަޑައިގަތީ މެލްބަން ޔުނިވާސިޓީން މާސްޓާސް ހެއްދެވުމަށެވެ. ފުރަތަމަ އަހަރަށް ފަހު ތީސީސް އަށް ބަލައި ޕީއެޗްޑީ ހެދުމުގެ ފުރުސަތު ޣަފޫރަށް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. ދީނީ ތައުލީމްގެ ދާއިރާއިން 1999ގައި ޕީއެޗްޑީ ވެސް ހާސިލް ކުރެއްވީ އެ ޔުނިވާސިޓީންނެވެ.
ކިޔަވައިދެއްވުމުގައި ވެސް ބޮޑަށް އުޅުއްވީ އިސްލާމީ ތާރީހާއި އަރަބި ބަހުގެ ދާއިރާގަ އެވެ. އެގޮތުން 2007 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް މެލްބަން ޔުނިވާސިޓީގައި ލެކްޗަރާއަކަށް އުޅުއްވުމަށް ފަހުގައި އޮސްޓްރޭލިއަން އިންޓަނޭޝަނަލް އެކަމެޑީ ހައި ސްކޫލާ ގުޅިވަޑައިގަތެވެ. އަދިވެސް މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނީ އެ ސްކޫލްގެ އަރަބި ޑިޕާޓްމަންޓުގެ ވެރިއަކަށެވެ.
ޣަފޫރު ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ދިރިއުޅުއްވާތާ 37 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެއްޖެ އެވެ. ނަމަވެސް އަދިވެސް ހިތް އޮތީ ރާއްޖޭގަ އެވެ. އޭނާގެ ޔޫޓިއުބް ޗެނަލް އެކަމަށް ހެކިވާނެ އެވެ. ހިންދީ އެކި ލަވަތަކުގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ ހައްދަވައި އެ ޗެނަލް އަށް އަޕްލޯޑް ކުރައްވަ އެވެ. އެއީ އޭނާ ހުސްވަގުތު އެންމެ ޝައުގާއެކު ކުރައްވާ ކަންތަކެވެ. ބޭނުމަކީ ޅެން ޅެމުގައި އަސްލު ދައްކާ ވާހަކަ ދިވެހިންނަށް އެނގޭނެ ވަރު ކުރެއްވުމެވެ. ޅެމުގެ އިތުރުން މަޝްހޫރު ބޭފުޅުންގެ ވާހަކަތައް ވެސް ތަރުޖަމާ ކުރައްވަ އެވެ. ދީނީ އެކި މައުލޫތަކަށް ގަވައިދުން ލިޔުއްވަ އެވެ. ލިޔުންތެރިންގެ ގުޅުމުގެ ވެބްސައިޓުން ކޮންމެ ހަފްތާއަކު ވެސް ޣަފޫރުގެ ލިޔުއްވުންތައް ފެނެ އެވެ. އޭގެ އިތުރުން ދިވެހި ބައެއް ނޫސްތަކަށް ވެސް ޣަފޫރު ލިޔުއްވަ އެވެ.
އަލްއަމީރު މުޙަންމަދު ފަރީދު ދީދީ
ޖަލާލަތުލް މަލިކު މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އައުދާނަ ތަޚްތުކޮޅުގައި އެންމެ ފަހުން ރެދަލި ކުރެވުނު ކީރިތި މަހާ ރަދުންނެވެ. އަދި އޮކްޓޯބަރ 1933 ން 25 ޖޫން 1942 އަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރާއީސް ކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅާއެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ އަކީ ހުރާގޭ ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމާއި ވެރިކަން ދެކަފިވެގެން އައިސް އެސިލްސިލާ ނިމޭތަން ގުޅުވައިދޭ ބޮޅެވެ. ޖަލާލަތުލް މަލިކު މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފަހުން ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ.
ނަސަބު
މިރަދުންނަކީ އަތިރީގޭ އަލްއަމީރު އިބްރާހިމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު(އަލްމުންތަޚަބް ލި ޢަރްޝި ދައުލަތިލް މަޙަލްދީބިއްޔާ)ގެ ދޮށީ ދަރިކަލުންނެވެ. މަންމާފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން ގެ ދޮންގޮމާ އަލްއަމީރާ ޢާއިޝާ (ކާށިދޫގޭ ދޮންގޮމާ) އެވެ. މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 24 ޞަފަރު 1319ހ، 13 ޖުލައި 1901 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް ފުރަމާލޭގައެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ވަނީ 12 ޖޫން 1901މ ގައެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ 5 ބޭކަނބަލުންނާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތެވެ. ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުން ބޮޑުނުވެ އަވަހާރަވީ އެވެ. އޭނާގެ މުޅި ޙަޔާތްޕުޅު ހިމެނިގެންދިޔައީ ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި ކޮންމެ ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުމެއްގެ ތެރޭގައި އަމާން ކަމާއެކު ރައްޔިތުންގެ ޙިމާޔަތް ލިބިގެންދިޔަ، އިތުބާރު ދެވިގެންވާ ޚާއްޞަ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
އުމުރުފުޅުގެ ޅަދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުން ގަނޑުވަރުގެ ތެރޭގައެވެ. މާލެއިން އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށްފަހު، ރާއްޖެއިން ބޭރަށްވަޑައިގެން، ސިލޯނުގެ ރޮޔަލް ކޮލެޖް އަށް ވެދެވަޑައިގެން އެތަނުން އިގިރޭސި ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ. އިގިރޭސި، ސިންހަޅަ، އަދި ތަމަޅަ ބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ.
އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު ފަރީދުދީދީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށް ސިލޯނަށް ވަޑައިގަތުމަށް މާލެއިން ފުރާވަޑައިގަތީ 24 ޖުމާދިލް އޫލާ 1331ހ ގައެވެ. ސިލޯނުގެ ރޮޔަލް ކޮލެޖް ގައި ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކޮށް ނިންމުމަށްފަހު އެނބުރި މާލެ ވަޑައިގަތީ 24 ޖުމާދިލް އޫލާ 1338ހ ގައެވެ. އެހެންކަމުން ރޮޔަލް ކޮލެޖްގައި އެމަނިކުފާނު އުޅުއްވާފައިވަނީ 7 އަހަރު ވަންދެނެވެ.
ގައުމީ ޚިދުމަތް
މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ދައުލަތަށް ޚިދުމަތްކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ސިފައިންގެ ވެރިޔާކަމުންނެވެ. ދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ގާނޫނު އަސާސީ އެކުލެވުމަށް އޭރުގެ ކީރިތި މަހާރަދުން އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ޚިޔާރުކުރެއްވި މަޖުލީހުގެ މެންބަރަކަށް ޢައްޔަން ކުރެވުނެވެ. އެގާނޫނޫ އަސާސީ އެކަށައެޅި، ދުސްތޫރީ ޙުކޫމަތު އިޢްލާނު ކުރެވުނު ދުވަހުން ފެށިގެން، މުޙައްމަދު ފަރީދު އަކީ ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ރައީސް އަދި ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް އެވެ. އަދި ސިފައިންގެ ވެރިޔާ ކަމާއި، ވަޒީރުލް ޢަސްކަރިއްޔާކަން ވެސް ކުރެއްވި އެވެ. ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގެ ހުވާ އޭނާ ކުރެއްވީ 16 ޑިސެމްބަރ 1932 ވީ ހުކުރު ދުވަހުގައެވެ. އެއީ 17ޝައުބާން 1351 ގައެވެ.
މީލާދީން 1887 އަހަރުން ފެށިގެން ދިވެހި ދައުލަތް އިގިރޭސީންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުގައި އޮތުމަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބުމަށްފަހު މުޙައްމަދު ފަރީދު އަށް ދެއްވި ލަގަބަކީ ޖަލާލަތުލް މަލިކް މުޙައްމަދު ފަރީދު އެވެ. އިގިރޭސި ރާނީ ކްއީން އެލިޒަބަތު 2 ގެ ފަރާތުން އައްސުލްތާން މުޙައްމަދު ފަރީދު އަށް 9 ޑިސެމްބަރު 1961މ (1 ރަޖަބު 1381ހ) ގައި ކޭސީއެމްޖީ ގެ ލަގަބު އެރުވުނެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީގެ ފަހުން ތަޚްތުގައި އިންނެވި ރަދުންކަމުގައިވާ އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީންގެ ރަސްކަމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމާއި ގުޅިގެން، މުޙައްމަދު ފަރީދު ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް ކަމުން ވެސް އިސްތިއުފާ ދެއްވެވިއެވެ. އެއީ 2 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1362ހ، 8 އެޕްރީލް 1943މ ގައެވެ.
އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީންގެ ރަސްކަމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމާއި ގުޅިގެން، ތަޚުތު ހުސްވުމުގެ ސަބަބުން ހޮވުނު ވަލީ ކޮމެޓީގެ ތެރޭގައި ވެސް މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. މިގޮތުގައި ހުންނަވަނިކޮށް ދިވެހި ރަސްކަން ޖުމުހޫރިއްޔަތަކަށް ބަދަލުވެ، އަދި އިންގިލާބަކުން އެ ޖުމުހޫރިއްޔާ އުވާލެވި، އަލުން އިޢާދަކުރެވުނު ރަސްކަމުގެ ތަޚުތަށް އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ނުފޫޒަކާއި ނުލައި އިންތިޚާބުވެ ހޮވިގެންދިޔައީ މުޙައްމަދު ފަރީދު މަނިއްޕުޅު އެވެ. އޭރު އެއީ ކިލެގެ ކަމަށް ކޮލިލެވިގެންވި، ސުމުއްވުލް އަމީރު މުޙައްމަދު ފަރީދު ފާށަނާ ކިލެގެފާނު އެވެ.ރަސްކަލަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވި އިރުގައި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން ހުންނެވީ މެދުސީދީގެ ސީދީގެ ސިއްތި އާއިއެވެ. އަދި އެޔަށްފަހު އެ ސިއްތި އަވަހާރަވުމުން ކައިވެނި ކުރެއްވެވީ އަލްމަރްޙޫމާ މުގުރިގޭ ވަޙީދާ އާއިއެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ 1 ރަޖަބު 1373ހ، 7 މާރޗް 1954 ގައެވެ. ފުރަތަމަ ބޮޑުވަޒީރަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ވަޒީރަކީ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރު އެވެ. މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ އަށް ފާށަނާ ކިލެގެކަމަށް ކޮލިލެވުނީ 10 ޖުމާދިލް އޫލާ 1365(ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި 13 ޖުމާދިލް އޫލާ 1365 ) ނުވަތަ 15 އެޕްރީލް 1946 ގައި ކަމަށް ލިޔެފައި ގައެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ އަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުގައި އެންމެ ފަހުން ރެދަލިކުރެވުނު ރަސްކަލުންނެވެ. މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި ހިނގި ބޮޑެތި ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބުން، އަދި އެކަމާއި ގުޅިގެން އެކުވެރި ދައުލަތް ތަކުގެ މެންބަރަކަށް ދިވެހިރާއްޖެ ވެގެން ދިއުން ހިމެނެއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް އެކަށީގެންވާ އެދެވޭ ބަދަލުތަކެއް އައުމެވެ. ދެވަނަ ފަހަރަށް އިގިރޭސިން އައްޑު އަތޮޅު ގަމުގައި ދިފާޢީ މަރުކަޒެއް ހަދައި އެތަނަށް ފޭބިއެވެ. އަދި މިރަސްކަމުގައި އައްޑު އަތޮޅާއި، ހުވަދު އަތޮޅާއި، ފުވައްމުލަކުގައި ވަރަށް ބޮޑު ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުމެއް ހިނގިއެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ އަކީ ދިވެހިންގެ ތެރެއިން ފާނޑުވެރިކަމުގެ މާހިރެކެވެ. މިއުޒިކުގެ ކަންކަމުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ދިވެއްސެކެވެ. ބަގީޗާ ހެއްދެވުމަށް ޝައުގުހުރި އަދި އެޢިލްމުގެ އުސްތާޛެކެވެ. ކްރިކެޓާއި ފުޓުބޯޅައިގެ ހަރަކާތްތައް ހިންގެވި ފަރާތެކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ގާނޫނު އަސާސީ 1932 ވަނަ އަހަރު ފާސްކުރެއްވި އިރު މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ހުންނެވީ ޝަމުސުއްދީން ރަދުންގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައެވެ.
ރަސްކަން
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ދިވެހި ޖުމުހޫރިއްޔާ އުވުނު ދުވަހަކީ 11 ޛުލްޙައްޖާ 1372 ގައެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމުހޫރިއްޔާ އުވިގެން ދިޔައީ މާލޭ ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑުގައި މާލޭގެ ރައްޔިތުން އެއްވެ، ހިންގި ހަމަނުޖެހުމެއް ފަހުގައެވެ. އެދުވަހު ހުކުރުގެ ފަހުގައި ހިނގި ހާދިސާއަށް ފަހު އިރުއޮއްސުނުއިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާގައެއް ދިރުމެއް ނެތެވެ. އެކަން އުވި ހިގައްޖެއެވެ. ހަމަ އެދުވަހު ދިވެހި ދައުލަތް ހިންގުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުއްލެވީ އެއްގަމުގޭ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އާއި، ވެލާނާގެ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އެވެ. މިދެބޭފުޅުން އެކަމަށް އިސްކުރީ ވެސް އެދުވަހު އެދުވަހު ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑުގައި އެއްވި އެއްވުމުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއަށްފަހު 1 ރަޖަބު 1373 ގައި އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް ގެ ނަމުގައި ރަސްކަމަށް އިސްވަންދެން ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚްތު އޮތީ ހުސްކޮށެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި މުޙައްމަދު ފަރީދު ރަސްކަމަށް އިސްކުރެވުނު ތާރީޚަކީ 1 ރަޖަބު 1374 ނުވަތަ 7 މާރޗް 1954 ވީ އާދިއްތަ ދުވަހުގެ ހެދުނު 7 ޖެހިއިރު ކަމުގައި ލިޔެފައި ވެއެވެ.
ކުރިން ބަޔާންކުރެވުނު މުއްދަތުގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ދެބޭފުޅުން ދިވެހި ދައުލަތް ހިންގެވީ މާލޭގެ ހަތަރު އަވަށުގެ ބޭފުޅުން ހިމެނޭ ގޮތަށް ޚިޔާރުކުރެވިފައިވާ މަޝްވަރާ މަޖުލިސް ކަމުގައިވާ އިންގިލާބު ކޮމިޓީ ގެ ލަފާގެ މަތިންނެވެ. އެއަށްފަހު އެކޮމިޓީން އާގާނޫނު އަސާސީއެއް ތައްޔާރުކުރައްވައި ފާސްކުރެއްވުމަށްފަހު، ރާއްޖޭގެ ތަޚްތަށް ކުރިން ދެންނެވުނު ފަދައިން އިންތިޚާބުވީ ސުމުއްވުލް އަމީރު މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް އެވެ. ( މިއީ އިބްރާހީމް ޝިހާބް ލިޔުއްވި ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ތާރީޚްގެ ތެރެއިން އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް ރަސްކަން މިފޮތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ. )
މުހައްމަދު ފަރީދުގެ އަމިއްލަ ޝަޚްޞިއްޔަތަށް ބަލާއިރު އެއީ ވަރަށް ހިތްހެޔޮ މީހުންނާއި ގުޅިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ހިނގި ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އައްޑުއަތޮޅަށް އިގިރޭސީން ފޭބުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވުން ހިމެނެއެވެ. އަދި 1939 ގައި އިޢުލާންކުރެވުނު ދުނިޔޭގެ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު އައްޑު އަތޮޅުގައި އިގިރޭސީންގެ މަރުކަޒެއް ގާއިމްކޮށް އިގިރޭސީން އެތާގައި ތިބުން ހިމެނެއެވެ. އައްޑު އަތޮޅަށް އިގިރޭސީން ފޭބުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވިއިރު ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުގައި އިންނެވީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް އެވެ. ބޮޑު ވަޒީރަކަށް ހުންނެވީ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ. އިގިރޭސީންނަށް ދެވުނު ހުއްދައިގެ ދަށުން ދެވަނަ ފަހަރަށް އިގިރޭސީން އާރްއޭފްގެ ބޭހެއް ހެދުމަށް އައްޑު އަތޮޅަށް ފޭބީ 25 ނޮވެމްބަރު 1955 ގައެވެ. ފުރަތަމަ ފޭބީ 13 މީހުންނެވެ.
އައްޑު އަތޮޅު ގަމާއި ހިތަދޫ އިން އެއްބަސްވެފައިވާ ވަކި ސަރަހައްދެއް ދިވެހި ދައުލަތުން އިގިރޭސި ދައުލަތަށް 100 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ކުއްޔަށް ދެއްވި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެއްވުމަށް ސިލޯނުގައި ހުންނެވި އިގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަރ ސާރ ސިސިލް ސާރޔަސް މާލެ ވަޑައިގަތެވެ. ނަމަވެސް މިލިޔުންވަނީ އިގިރޭސި ބަހުން ކަމަށްވާތީ އޭރު އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން މިލިޔުމުގެ ތަރުޖަމާއާއި މެދު ވިސްނުމަށް އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަތެވެ. ލިޔުމުގައި ހަގީގީ ސޮއިކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ފަހުން މިއެއްބަސް ވުމުގައި ސޮއި ނުކުރެއްވުމަށް 1 މާރޗް 1958 ގައި އޭރު އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ނިންމެވިއެވެ. މިއެއްބަސް ވުމުގައި 15 ޑިސެމްބަރު 1956 ގައި ރަމްޒީގޮތުން ސޮއިކުރައްވާފައި ވީނަމަވެސް މިސޮޔާއި މެދު ދެދައުލަތުގެ ދެމެދުގައި އެއްގަލަކަށް ނާރައެވެ. މިއީ މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމާއި އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގައި ހިނގި އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލަ އެވެ.
މުހައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގައި މުހިއްމު ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ހިނގާފައި ވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ތާނަ ލިޔުމުގައި ބޭނުންކުރެވެމުން އައި ޢަރަބި އަކުރުގެ ބަދަލުގައި ތިކިިޖެހި ތާނަ އަކުރު އުފެއްދުން ވެސް ހިމެނެއެވެ. މިކަންތައް ކުރެއްވީ ހ.މާދޫގޭ އަލްމަރްޙޫމް ޢަލީ އަހުމަދު ( މާދޫގޭ އަޙްމަދު ކަލޭފާނުގެ ކުޑަތުއްތު )ޚިޔާލުފުޅަށެވެ.
އައްސުލް މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގައި ފުރަތަމަ ހުންނެވި ބޮޑު ވަޒީރު އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު 11 ޑިސެމްބަރު 1957 (19 ޖުމާދިލް އޫލާ 1377ހ) ގައި އެމަގާމުން އިސްތިއުފާދެއްވުމުން ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ދައުލަތުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ދެއްވާނެ ބޭފުޅަކާމެދު ލަފާފުޅަކަށް އެދިވަޑައިގަތުމުން 20 ޖުމާދިލް އޫލާ 1377 ދުވަހު މެންދުރު 1 ޖެހިއިރު މަތިގޭގައި އެއްކުރެއްވި ޚާއްޞަ މަޖިލީހެއްގައި ހ.ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމް ނާޞިރު ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް ކަމުގައި ހުންނަވަން ލަފާދެއްވުމުން އެދުވަހު، އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ވަޒީރުލް އަޢުޒަމްކަން ދެއްވުމުން ރަދުން މުހައްމަދު ފަރީދާއި ވަޒީރުންގެ ކުރިފުޅު މަތީގައި އިބްރާހީމް ނާޞިރު ވަޒީރުލް އަޢުޒަމްކަމުގެ ހުވާ ކުރެއްވި އެވެ. އަދި 5 ޑިސެމްބަރު 1958 ގައި މާލޭގެ ދެމިސްކިތުގައި ހުކުރު ކުރަން ހަމަޖެއްސެވީވެސް މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް އެވެ.
އަދި މީގެ އިތުރުން ވެސް މާލޭގައި ވަރަށް ކުރިއްސުރެ ހުންނަ ދެދޮރޯށި ކަމުގައިވާ ހެންވޭރު އިބްރާހީމީ މައިދާނަށް ވަދެވޭގޮތަށް ހުރި ދޮރޯއްޓާއި، އޯކިޑް މަގަށް ނިކުމެވޭގޮތަށް މާފަންނުގައި ހުންނަ ދޮރޯށި އުވައިލެއްވީވެސް މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އަދި 1961 ވަނަ އަހަރު ކ.ވިލިގިލީގައި ތިބި މަދު މީސްކޮޅު މާލެއަށް ބަދަލުކޮށް، ކުޑަކުދިންނަށް މޮންޓިސޫރީ ތަޢުލީމް ދިނުމަށްޓަކައި 10 މެއި 1961 (24ޛުލްގައިދާ 1380ހ) ދުވަހު މާލޭގައި މޮންޓިސޫރީ ސުކޫލެއް ހުޅުވުނެވެ. އަދި 29 އޮގަސްޓް 1961 ގައި ރާއްޖެތެރޭގެ ފުރަތަމަ އަތޮޅު ކޮމިޓީ މާލެ އަތޮޅުގައި ހުޅުއްވައި، މާލޭގައި ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިން ރާއްޖެއިން ފޮނުވާލުމުގެ ފިޔަވަޅު އެޅުއްވީވެސް މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އަދި 10 އެޕްރީލް 1964މ ( 27 ޛުލްގައިދާ 1383) ގައި މާލޭގެ މުންނާރުގައި އަޑުގަދަކުރާ އިން ބަންގި ދޭން ފެށީވެސް މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. ދިވެހި ދިދައިގައި ކުރިން ހުންނަ ކަޅާއި ހުދުގެ ދަނޑިމަތި އެނބުރުން ނަންގަވާ ދިވެހި ދިދަ ނަގާގޮތަށް 25 ސެޕްޓެމްބަރު 1965 (1 ޖުމާދިލް އާޚިރު 1385ހ) ގައި ހަމަޖެއްސެވި އެވެ. އަދި 21 ސެޕްޓެމްބަރު 1965 ގައި ދިވެހިރާއްޖެ އ.ދ ގެ މެންބަރަކަށްވުމާއި، 5 ނޮވެމްބަރު 1965 ގައި ދިވެހިރާއްޖެ ވޯލްޑް ހެލްތު އޯގަނައިޒޭޝަންގެ ފުރިހަމަ މެންބަރަކަށްވުމާއި، 17 މެއި 1967 ގައި ދިވެހިރާއްޖެ އިންޓަނޭޝަނަލް މެރިޓައިމް އޯގަނައިޒޭޝަންގެ މެންބަރަކަށްވުމާއި، 15 އޮގަސްޓް 1967 ގައި ދިވެހިރާއްޖެ ޔުނިވަސަލް ޕޯސްޓަލް ޔޫނިއަންގެ މެންބަރަކަށްވީ ވެސް މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ.
މީގެ އިތުރުން 2 ފެބުރުއަރީ 1965 ( 3 ރަމަޟާން 1384ހ) ހުކުރު ހަދީސް ކިޔުން ވެސް ހުއްޓާލީ މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. ސިލޯނުގައި ފުރަތަމަ ރާއްޖޭގެ އެމްބަސީއެއް 12 ފެބުރުއަރީ 1966 ގައި ހުޅުވުނެވެ. ސަރުކާރުގެ އިދާރީ ކަންތައްތަކުގައި ކުރިން ޖަހަމުން ހިޖުރީ ތާރީޚްގެ ބަދަލުގައި މީލާދީ ތާރީޚް ޖައްސަވަން ފެއްޓެވީ 1 ޖެނުއަރީ 1958 ގައި މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ.
މުހައްމަދު އަމީން ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި އަންހެނުންގެ ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާއަށް ނިކުމެއުޅެފައި، އެދައުރު ނިމުމުން މިކަން މަނާވެފައި އޮތުމަށްފަހު އަންހެނުންގެ ސަރުކާރުގެ މަގާމްތަކަށް ލައްވާގޮތަށް ހަމަޖައްސަވައި، 18 މާރޗް 1958 ގައި މިކަން އިޢުލާން ކުރެއްވި އެވެ. އަދި 7 ފެބުރުއަރީ 1962 ( 2 ރަމަޟާން 1381ހ) ގައި ހުވަދު އަތޮޅު ދެބައި ކުރައްވައި، ގއ، އަދި ގދ، ގޮތުގައި ހަމަޖެހުނީވެސް މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އަދި އިގިރޭސި ތަޢުލީމް ސަރުކާރުގެ މަދަރުސާ ތަކުގައި ދެއްވާގޮތަށް 21 މާރޗް 1961 ގައި ހަމަޖެއްސެވި އެވެ. 21 މެއި 1958 ގައި ތިލަދުންމަތި ދެބައި ކުރައްވައި ދެ އަތޮޅުގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެއްސެވި އެވެ. ގިރާވަރު މީހުން ހުޅުލެއަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް 14 މާރޗް 1968 ( 15 ޛުލް ޙައްޖާ 1387ހ) ގައި ފެއްޓެވި އެވެ. އަދި މާލޭ ރޭޑިޔޯ ނަމުގައި ރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަނެއް 29 ޑިސެމްބަރު 1968 ގައި ހުޅުވުނެވެ.
ރާއްޖެތެރޭގެ ރަށްރަށުގެ ވެރިންނަށް ވަރަށް ކުރިއްސުރެ ރައްޔިތުން ލިބެމުން އައި މަސްބައި އެޅުން ކަނޑުއްވާލައްވައި، ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މުސާރަ ދެއްވާގޮތަށް ހަމަޖައްސަވައި މިކަން އިޢުލާންކުރެވުނީ 17 ޑިސެމްބަރު 1958 ގައެވެ. ދެކުނު 3 އަތޮޅުގައި ހިނގި ގަޑުބަޑަށްފަހު ކުރީގެ ހަވަރު ތިނަދޫ ފަޅުރަށެއްގެ ގޮތުގައި އޮތުމަށްފަހު އެރަށް އާބާދު ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ވެސް މުހައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގައި 22 އޮގަސްޓް 1966 ގައެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި އިގިރޭސި ސަރުކާރާ ދިވެހި ސަރުކާރާއި ދެމެދު ސިލޯންގައި ހުންނަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޮމިޝަންގައި 26 ޖުލައި 1965 ( 27 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1385ހ) ދުވަހު މާލޭގަޑިން 10 ޖެހިއިރު ސޮއިކުރެއްވި އިރު ވެސް ރަަސްކަމުގައި ހުންނެވީ މިރަދުންނެވެ.
އަވަހާރަވުން
1968 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ރަސްކަމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް އަލުން ދެވަނަ ފަހަރަށް ޖުމުހޫރީ ވެރިކަމަކަށް ހަމަޖެހުމާއެކު، އެރަސްކަމުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމަށް ދިމާވީ އެވެ. ޝާހީ ބޮޑު ގަނޑުވަރު ދޫކުރައްވާ އެ ގަނޑުވަރުން ނިކުމެވަޑައިގެން ދިރިއުޅުއްވީ އަމިއްލަ ގެކޮޅު ކަމުގައިވާ މާބަގީޗާ ގޭގައެވެ ( މިހާރުގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް). ތަޚުތުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހުވެސް ރައްޔިތުންގެ ލޯތްބާއި ގަދަރު ލިބިވަޑައިގެން ދެމިހުންނަވައި ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވުމަށްފަހު، އަވަހާރަވީ 27 މެއި 1969 ގައި އޭރުގެ ސެންޓްރަލް ހޮސްޕިޓަލު( ނުވަތަ 27 މެއި 1967 ގައި ) ގައެވެ. ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ މާލޭ ގަލޮޅު ގަބުރުސްތާން ގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްޔޫބުގެފާނު
އައްޔޫބުގެފާނަކީ ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. ދުނިޔެއަކީ އިމްތިޙާނުގެ ގޮވައްޗެކެވެ. ދުނިޔޭގެ މި ވަގުތީ ދަތުރުގައި، އެކި އިންސާނުން ކުރިމަތިލަނީ އެކި ކަހަލަ ތަޖްރިބާތަކާއެވެ. ބައެއް މީހުން ތަނަވަސްކަމުގެ އިންތިހާގައި، އުފަލާ އަރާމުގައި ދިރިއުޅޭއިރު، އަނެއްބައި މީހުން ފަގީރުކަމާއި ހައިހޫނުކަމުގައި ދިރިއުޅުން ވޭތިކުރަން ޖެހެއެވެ. ބައެއް މީހުން ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތާއި ދުޅަހެޔޮކަމުގައި ދިގު ޢުމުރު ހޭދަކުރާއިރު، ބަލިބަލީގެ ވޭނާއި އުނދަގުލުގައި ޢުމުރުގެ ބޮޑުބައެއް ހޭދަކުރަނީ ކިތައް މީހުންތޯއެވެ؟ ވެރިކަމާއި އާރާއި ބާރުގައި އެއްބަޔަކު އުޅޭއިރު، ނިކަމެތިކަމާއި، އަޅުވެތިކަން ތަޙައްމަލްކުރާ މީހުންވެސް މަދެއްނޫނެވެ. އިންސާނާއަށް ކުރިމަތިވާ މިފަދަ ކޮންމެ ޙާލަތަކީވެސް އިމްތިޙާނެކެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް ﷲ އެންގެވިމަގުން ކަންތައްކޮށް، އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ވާގިއެދޭ މީހާއީ، އިމްތިޙާނުން ފާސްވެ، ކާމިޔާބު ލިބެނިވި މީހާއެވެ.
ﷲގެ އަޅުތަކުންކުރެ، ސަލާމްލެއްވި އައްޔޫބުގެފާނުގެ ހަޔާތްޕުޅާއިމެދު ވިސްނާ ވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ ޒުވާންދުވަސްވަރު ބޮޑުވެގެންވާ ތަނަވަސްކަމަކާއި އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ. ފާގަތިކަމުގެ ދުވަސްވަރުގައި، އެކަލޭގެފާނުގެ އެތަކެއް ރަޙްމަތްތެރީންނާއި، ސަހަރޯވެރީންނާއި، އަހުލުޢިޔާލުން އަބަދުމެ އެކަލޭގެފާނާއި އެކުގައިވިއެވެ. މި ހުރިހާ ނިޢުމަތްތަކުގެ ވަގުތުގައި އެކަލޭގެފާނު، ﷲގެމަތީން ހަނދުމަކުރައްވާ، ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވެވަޑައިގަތެވެ.
ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅަށް ކުރިމަތިވީ އުނދަގުލާއި ހިތްދަތިކަމުގެ ދުވަސްތަކެކެވެ. ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތް އާލާސްކަންފުޅެއްގެ ވޭން ބޮޑުވަމުންގޮސް، އެކަލޭގެފާނުގެ މުޅި ހަށިކޮޅު ފާރުވެދިޔައެވެ. ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބަލީގެ ވޭން އިތުރުވަމުން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން، އެކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންވީ ތަނަވަސްކަން ގެއްލި ހިނގައްޖެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ވަށައއިގެންވީ މިތުރުންނާއި ސަހަރޯވެރީންވެސް އެކަލޭގެފާނާއި ދުރުހެލިވެއްޖެއެވެ.
މިފަދަ ހިތްދަތި ޙާލަތުގައި 18 އަހަރު ހޭދަކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތްއިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ފިޔަވައި، އެކަލޭގެފާނަށް ޚިދުމަތްކޮށް ޙާލުދެކިލާ ހަދާނެ އެހެން އެކަކުވެސްނެތެވެ. ދިރިއުޅުމަށް މި ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތް ދަތިކަމާއި އެކަނިވެރިކަމުގެ ވަގުތުގައިވެސް އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ތާއަބަދު ﷲ ހަނދުމަކުރެއްވިއެވެ. ﷲ މިންވަރުކުރެއްވި ޙާލަތުގެމައްޗަށް ކެތްތެރިވެވަޑައިގެން ރެއާއި ދުވާލު ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާދެންނެވިއެވެ. ﷲގެ ރަޙްމަތާއިމެދު އެކަލޭގެފާނު އުއްމީދު ކަނޑައެއް ނުލައްވައެވެ.
އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ މި ކެތްތެރިކަމާއި އީމާންތެރިކަމާއިމެދު މަދަޙައިގެ ބަސްފުޅު ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ތަކުރާރުކޮށް މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ކުރިމަތިވެވަޑައިގެންފައިވާ އުނދަގޫތަކުން ސަލާމަތްކުރެއްވުމަށް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވި ހިނދު، އެކަލޭގެފާނުގެ ފައިންޕުޅުން ބިންމަތީގައި ޖެއްސެވުމުން، ބިމުގެތެރެއިން ފެނުގެ ކޯދެއް ﷲ ނެރުއްވިއެވެ. އަދި ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް، އެ ފެނުން އައްޔޫބުގެފާނު ނާނެފުޅުފިއްލެވުމާއިއެކު، ހަށިކޮޅުގައިވާ ބަލީގެ ހުރިހާ ތުރާލަކުން މިންޖުވެވަޑައިގަތެވެ.
އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް އިހަށްވުރެ ބޮޑު ތަނަވަސްކަމަކާއި، ދަރީންގެ ނިޢުމަތް އައްޔޫބުގެފާނަށް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ މި އުފާފާގަތިކަމުގައި 70 އަހަރު ހޭދަކުރެއްވުމަށްފަހުއެވެ. އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ، އިބްރާހީމްގެފާނުގެ، އިސްޙާޤްގެފާނުގެ ޢީޞްގެ ދަރިކޮޅަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދިރިއުޅުން ހޭދަކުރެއްވީ ރޫމްކަރައިގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:Islamic prophets
ދިވެހި ވެންފުންނަ
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ނުވަތަ 13 ހަރުކައްޓާއެކު 13 ނުވަތަ 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 15 ނުވަތަ 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މިއީ ހަމައެކަނި ރާއްޖެއިން ފެނިފައިވާ މަހަކަށްވެފައި، މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް ދިވެހި ވެންފުންނަ ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަލިކު
މަލިކަކީ ހިންދުސްތާނުގެ ލަކްޝަދްވީޕް ޖަޒީރާގެ ތެރޭގައި ހިމެނިފައިވާ 2 ވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު ރަށެވެ. މި ރަށް އޮތީ ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ވުރެ އުތުރުގައެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މިރަށަށް ކިޔަނީ Minicoy އެވެ. މި ރަށާ އެންމެ ކައިރީގައި އޮތް ރަށަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށެއް ކަމުގައި ވާ ހއ. ތުރާކުނެވެ. އިދާރީ ގޮތުން މަލިކަކީ ހިންދުސްތާނުގެ ލަކްޝަދްވީޕް ޓެރިޓަރީގެ ދަށުން ހިނގާ ރަށެކެވެ.
މަލިކު އަތޮޅު (Maliku Atoll) ނުވަތަ މިނިކޮއި އަތޮޅު (Minicoy Atoll) އަކީ، ދުނިޔޭގައިވާ މުރަކައިގެ ޖަޒީރާތަކުގެ ތެރެއިން ބޮޑު ޖަޒީރާއެކެވެ. އެ ޖަޒީރާ އޮންނަނީ، ލަކްޝަދުވީޕު އިއްތިޙާދު ޓެރިޓަރީ (Union Territory of Lakshadweep) ގެ ދެކުނުގަ އެވެ. ލަކްޝަދްވީޕަކީ އިންޑިއާގެ ބަޔެކެވެ. މަލިކު އޮންނަނީ، (Kalpeni) ގެ ހުޅަނގު ދެކުނުން 201 ކިލޯމީޓަރ ދުރުގަ އެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތުރާކުނު (Thuraakunu) ގެ އުތުރުން 125 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގަ އެވެ. މަލިކު އަތޮޅުގެ ދިގުމިނަކީ، 10 ކިލޯމީޓަރެވެ. އެ އަތޮޅުގެ އެންމެ ފުޅާ ހިސާބުގައި ހުންނަނީ، 6 ކިލޯމީޓަރެވެ. ޖޯގްރަފީގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، އެއީ، އިންވެސްޓިގޭޓަރ ބޭންކް (Investigator Bank) ފަދަ އަތޮޅެކެވެ.
ޖަޒީރާތައް
މަލިކު އަތޮޅުގައި އޮންނަނީ އެންމެ ދެ ޖަޒީރާ އެވެ. އެއީ، މަލިކު ޖަޒީރާ އާއި، ވިރިނގިލި ޖަޒީރާ އެވެ.
މަލިކު (Maliku) ޖަޒީރާ އަށް މިނިކޮއި (Minicoy) ޖަޒީރާ ވެސް ކިޔެ އެވެ. މަލިކު އަތޮޅުގައި މީހުން ވަޒަންވެރިވެ، ރަށްވެހިވެގެން ދިރިއުޅެނީ އެ ރަށުގަ އެވެ. އެ ރަށް އޮންނަނީ، އަތޮޅުގެ އިރު ދެކުނު ފަރާތު ގެ ފަރާ އިންވެގެންނެވެ. މި ޖަޒީރާގެ އުތުރުކޮޅުން ދެކުނު ކޮޅަށް 10 ކިލޯމީޓަރ ހުރެ އެވެ. މި ޖަޒީރާގެ ދެކުނު ބައިގެ ފުޅާމިނުގައި ހުންނަނީ 1 ކިލޯމީޓަރެވެ. އުތުރު ކޮޅުގެ ފުޅާމިން ހުންނަނީ، އެކި ތަންތަނުގައި އެކިވަރަށެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި 100 މީޓަރަށްވުރެ ކުޑަ އެވެ.
މަލިކުގައި އެންމެ ގިނައިން ހެދެނީ، ދިވެހިރުކެވެ. އެ ޖަޒީރާގައިވާ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ލޭންޑްމާކް (Landmarks) އަކީ، އުސް ލައިޓްހައުސް (Tall lighthouse) އެކެވެ. ވިހިވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރެއާ ހަމައަށް، މަލިކަށް ދަތުރުކުރުކޮށް އުޅުނު ހުވަދޫ މީހުން އެއަށް ކިޔާފައިވަނީ، "މަލިކު ބައްތިޔާ" އެވެ.
ލަކްޝަދީބު އިއްތިޙާދު ޓެރިޓަރީ (Union Territory of Lakshadweep) ގެ އަހުލުވެރިން ވާހަކަދައްކާ ބަހާ، މަލިކު މީހުން ވާހަކަދައްކާ ބަސް ތަފާތެވެ. އެހެނީ، މަލިކު މީހުން ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ. މަލިކު މީހުން ދިވެހި ބަހަށް ކިޔަނީ، "މަހަލް" (Mahl) އެވެ. މަހަލް ގެ އަޞްލަކީ، ޢަރަބި ބަހުގެ މަޙައްލު (محل) ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. މަޙައްލު ގެ މާނައަކީ، ތަނެވެ. އެހެންވީމާ، އެއިން މާނަކުރެވެނީ، ތަނުގެ ބަސް ކަމަށް ބުނާފަދަ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ކުރިން ކިޔަނީ މަޙައްލު ދީބު (محل ديب) އެވެ. ދިވެހިން ކިޔައިއުޅުނީ، މަޙަލްދީބު އެވެ. މަލިކާ ދިވެހިރާއްޖެއާ ދެމެދުގައި ވަރަށްގިނަ ސަގާފީ ގުޅުންތައް ވެ އެވެ.
މަލިކު އަތޮޅުގައި ހިމެނޭ އަނެއް ޖަޒީރާއަކީ، ވިރިނގިލި (Viringili) އެވެ. އެރަށް އޮންނަނީ، އަތޮޅުގެ ފަރުގެ ހުޅަނގު ދެކުނު ފަރާ އިންވެގެންނެވެ. އެ ރަށުގެ ދިގުމިނުގައި 200 މީޓަރު ހަމަވަނީ ކިރިޔަކިރިޔާ އެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި މިނަން (Viringili) ކިޔާ އެއްރަށަށްވުރެ ގިނަ ރަށް އޮންނަކަން ފާހަގަކޮށްލަން ޖެހެ އެވެ. ނަމަވެސް ނަމަށް ކުޑަ ބަދަލެއް ގެނެވިފައިވެ އެވެ. އެއީ، "ރ" ގެ ބަދަލުގައި "ލ" ބޭނުންކޮށްގެން ދިވެހިން ކިޔަނީ، ވިލިނގިލި (Villingili) އެވެ. ނަމަވެސް މި ނަމުގެ އަޞްލު ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން ވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހުވަދޫ ބަހުގައި އޮތެވެ. ހުވަދު އަތޮޅުގައި "ވިލިނގިލި" ނަމަކަށް ކިޔާ ރަށެއް ވެ އެވެ. އެއަތޮޅު ބައެއް ރަށްރަށު މީހުން، އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ބަހުން އެރަށަށް "ވިރިގިއްލާ" އެވެ، ކިޔައިއުޅުނެވެ. ހުވަދޫ ބަހުން މިނަން ކިޔާއިރު، ލާމާއި ގާފާ ދެމެދުގައި ހުސްނޫނެއް ނޯވެ އެވެ. ބަސް ބަދަލުވާ ހަމަތަކުގެ މަތިން "ވިރިގިއްލާ" މާލޭ ބަހަށް ބަދަލުވާއިރު އޮންނާނީ، "ވިރިނގިލި"، މިހެންނެވެ. ކުރިން އިޝާރާތްކުރި ފަދައިން، މަލިކު އަތޮޅުގައި އޮންނަ ވިރިނގިލީ ގައި މީހުން ދިރިއެއް ނޫޅެ އެވެ. އެއީ ފަޅުރަށެކެވެ. ނަމަވެސް، ލެޕްރެސީ ބަލި ޖެހޭ މީހުން (Lepers) ކުރިން އެރަށަށް ފޮނުވާލެވެ އެވެ. އެރަށުގައި އެމީހުން ދިރިއުޅެފައިވަނީ، ވަރަށް ދަތި ޙާލުގަ އެވެ.
ތާރީޚު
މަލިކު އަތޮޅަކީ، ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަތޮޅެކެވެ. ނަމަވެސް ޖޯގްރަފީ އާއި އިޖުތިމާޢީ ޙާލަތު ނިޔާކުރި ގޮތުން އެ އަތޮޅު ވަނީ ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަކިވެފަ އެވެ. މީލާދީ ސަނަތުން 16 ވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރެއަށްވުރެ ކުރީގައި މަލިކު އަތޮޅު ތަމްސީލުކުރަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ އުތުރު ކޮޅުގެ ސަރަޙައްދެވެ. މިހާރު މަލިކު އަތޮޅު އޮންނަނީ އިދާރީ ގޮތުން އިންޑިއާގެ ލަކްޝަދުވީޕުގެ ދަށުގަ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަކިވެގެން އިންޑިއާގެ ދަށަށް ދިޔައީ މަލިކު މީހުން އަމިއްލައަށެވެ. އެމީހުން އެގޮތް ބޭނުންވީ، ދިވެހިރާއްޖެއިން އެމީހުންނަށް ކުރިމަތިވަމުންދިޔަ ބައެއް ފިއްތުންތަކުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބުނެވެ އެވެ.
އިންޑިއާ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދު ރަސްމީ ގޮތުން ކަނޑައެޅި އެކަމުގެ މުޢާހަދާއަށް އެއްބަސްވެވުނީ، 1976 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރ މަހުގަ އެވެ. އެ މުޢާހަދާގައިވާ ގޮތުން މަލިކު ގޮސްފައިވަނީ، އިންޑިއާގެ ސަރަޙައްދަށެވެ. އެހެންކަމުން މިހާރު މަލިކު ހޯދަން ދިވެހިން ދަޢުވާކުރާނެ އެއްވެސް ޖާގައެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ މިނިސްޓަރ އޮފް އެޓޯލްސް، ޢަބްދު ﷲ ޙަމީދު ވަނީ، މަލިކަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެއް ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ. އޭނާ އެކަން އިޢުލާންކޮށްފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަން ދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި، 26 ޖުލައި 1982 ވަނަ އަހަރު ވާހަކަދައްކަމުންނެވެ. އޭނާއަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމުގެ އެއްބަފާ އަޚެކެވެ.
ކޮންމެއަކަސް، ޙަމީދު ދެއްކި ވާހަކައިގެ ސަބަބުން އިންޑިއާ އާއި، ދިވެހިރާއްޖެއާ ދެމެދުގައި ސިޔާސީ މައްސަލައެއް އުފެދުނެވެ. އެމައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށްޓަކައި، ރައީސް މައުމޫނު، އޭނާގެ ކޮއްކޮ ޙަމީދުގެ ވާހަކަ ތަރުޖަމާކުރަން މަޖުބޫރުވި އެވެ. މައުމޫނު ތަރުޖަމާކުރި ގޮތުގައި، އޭނާގެ ކޮއްކޮ ޙަމީދުގެ މަޤުޞަދަކީ، "ދިވެހިރާއްޖެއާއި މަލިކާ ދެމެދުގައި، ބަހާއި، ސަގާފަތާއި، ދީނުގެ ގޮތުން ގުޅުންތަކެއް ވާކަމެވެ. މަލިކު ހޯދުމަށްޓަކައި ދަޢުވާއެއް އުފުލާކަށް ދިވެހިރާއްޖެއަކުން ނޫޅޭނެ އެވެ." ރައީސް މައުމޫނުގެ މި ތަރުޖަމާއިން އެ މައްސަލަ ނިމުމަކަށް އަޔެވެ.
ޚުލާޞާ
އިދާރީ ނަން: މިނިކޮއި (Minicoy) އަތޮޅުގެ ނަން: މަލިކު އަތޮޅު (Maliku Atoll) އޮންނަ ތަން: އިންޑިއާ ކަނޑު އާބާދީ: 9495 ރަށްތަކުގެ ޢަދަދު: 2 މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ޢަދަދު: 1 (މަލިކު - Maliku) ފަޅުރަށްތަކުގެ ޢަދަދު: 1 (ވިރިނގިލި Viringili ނުވަތަ ވިލިނގިލި Villingili)
މެއި
މެއި މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ފަސްވަނަ މަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މެއި
އުމިނޯ އިރުކާ
އުމިނޯ އިރުކާ އަކީ މަޝްހޫރު ނަރުޓޯ ކާރޓޫނުން ފެނިގެން ދާ ޚިޔާލީ ޝަހްސިއްޔަތެކެވެ.
List of Naruto characters Personnages secondaires du Pays du Feu Ninja del Villaggio della Foglia Список персонажей «Наруто» Danh sách nhân vật trong Naruto
ކައްޓެޅި
ކައްޓެޅި ނުވަތަ އަކީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ވަރަށް ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުން ރޭގަނޑު ފުނަށް ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ބޭނުމުގައި އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވެނީ ޏ. ފުވައްމުލަކު މީހުންނެވެ. އެރަށު މަސްވެރިން ރޭގަނޑު ނަނު ފައްތައިގެން މިމަސް ބާނައިގެން ގަރުދިޔަ ކައްކައިގެން ކާން ބޭނުން ކުރެއެވެ. ބައެއް މީހުން މި މަހުން ރިހަވެސް ކައްކަ އެވެ. މިއީ ކަށި ވަރަށް ގިނަ އެހެނަސް ކާން ވަރަށް މީރު މަހެކެވެ. މިއީ ބާނާފައި ރޮލަށް ހުރުމުން ވަރަށް އަވަހަށް ކުނިވާ މަހެއްކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ކައްޓެޅި އަކީ ދިގުކޮށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ކޮޅަށް އޫ ވަރުގަދަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޯ ބޮޑެވެ. ކަންފަތް ކުރެވެ. މަހުގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ތުނި ހުޅުނބު ތަކެކެވެ.
މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ މުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ވައިލެޓް ދިހުން ކުލައެއް ހުރެއެވެ. އެހެނަސް މަސް މަރުވުމުން، މިކުލަ ފަނޑު މުށިކުލައަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ ކަށިތަކުގެ ދޭތެރޭގެ ފުރަތަމަ ދުލިފަށް ހުންނަނީ ކަޅު ކުލައިގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިބައިތައް ހުންނަނީ ކަޅު މުށި ކުލައިގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1 މީޓަރަށެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަ އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 40 ސެންޓި މީޓަރުއެވެ. ކައްޓެޅި އަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި 750-100 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އެކި ޒާތްޒާތުގެ ކުދިމަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މެންގަނީޒް
މެންގަނީޒް އަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންތެރި ޓްރޭސް އެލިމެންޓްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުހިއްމު މަޢުދަނެކެވެ. އާދައިގެ ބޮޑު މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި މެންގަނީޒް 12 މިލިގްރާމް އާއި 20 މިލިގްރާމްއާއި ދޭތެރޭގެ މިންވަރަކަށް ހުރެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ގިނަ މިންވަރެއް ކަށިތަކުގައާއި، ފުރަމޭ، ގުރުދާ އަދި ހިތުގައި އެކުލެވިގެންވެއެވެ. މެންގަނީޒް ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ އެންޒައިމް ތަކާއެކު ހަކަތަ އުފެއްދުމަށާއި، އަދި ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ ސެލޯށިތައް ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތުގައި ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ކާނާއާއެކު ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވާ މެންގަނީޒްގެ ތެރެއިން 5-3 އިންސައްތައާއި ދެމެދުގެ މިންވަރެއް މެނުވީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުން ހިފޭގޮތެއް ނުވެއެވެ. އެކަމަކު މެންގަނީޒް ހަށިގަނޑުން މަދުވުމަކީ ވަރަށް މަދު ފަހަރަކު ނޫނީ ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މެންގަނީޒް މަދުވުމުން ދިމާވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ކަށި ގިރުމުގެ ބަލި، އަދި ހަކުރު ބައްޔަށް މީހާ ހުށަހެޅޭގޮތް ވެއެވެ. މެންގަނީޒްގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) އަކީ 5-2 މިލިގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގެ އަދަދެކެވެ. މިމާއްދާ ލިބޭ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ފެހިކުލަގަދަ ފަތް، މޭވާ އަދި މުގުގުގެ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ. މެންގަނީޒް އަކީ ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ދެވޭ ބާވަތެއް ވެސް މެއެވެ. އެގޮތުން ވެއްޓޭ ބަލި، ހަކުރު ބަލީގެ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. މިއީ ގިނައިން ކެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް ވިހަވުން ވަރަށް ދުރު މާއްދާ އެކެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ހަލުވި ވެންފުންނަ
ހަލުވި ވެންފުންނަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅު ތަކުގަޔާއި ފަރުމަތީގައި ގިނައިން އުޅޭ ވެންފުންނައިގެ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 9 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ވެންފުންނަ އަކީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތުގެ މަސްބޭނުމަށް ނުވަތަ ހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ވެސް ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް މޫދަށްއެރި އުޅޭ ކުޑަކުދިން މަޖަލަކަށް ހިފާއުޅޭ މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ހިމެނެއެވެ. މިއީ ހަލުވި ހިފަން އުދަގޫ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ގަލު ފެއްސެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ކަޅުކުލައިގެ ކުރެހުންތަކެއް ހުރެއެވެ. މިކުރެހުންތަކުގެ ކުލަގަދަކަޮށް ހުންނަ 4 ލައް މަހުގެ މަތީބައިގައި ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 15 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގައި ހިމެނޭ ސިފަތަކަށް ވިސްނާ،އަދި އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް  ހަލުވި ވެންފުންނަ ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.