cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ކަރުބަލާ ހަނގުރާމަ
ހަނގުރާމަ ފެށުން
އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން ބައިތިއްބާފައި ތިބި، ޙުސައިންގެފާނުގެ ފޭލިގޭއަށް ހަަމަލާތައް އަންނަން ފެށުމުން، ޙުސައިންގެފާނުގެ ބައިވެރިން ވަކިވަކިން ހަމަލާއަށް ނުކުންނެވިއެވެ. މި ހަމަލާތަކުގައި، ބުރައިރު ބުން ޚުދައިރު އާއި، މުސްލިމް ބުން އައުސާޖާއި ހަބީބް ނުން މުޒާހިރު ޝަހީދުވިއެވެ. މި ބޭފުޅުން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ ޙުސައިންގެފާނު ދިފާއުކުރުމަށް އިންސާނީ އައްޑަނައެއް ފަދައިންނެވެ. ލަޝްްކަރުގެ އަދަދު މަދުކަމުން، އެންމެ މީހަކު ޝަހީދު ވުމަކީވެސް ލަޝްކަރަށް ލިބޭ ފޫނުބެއްދޭ ވަރުގެ ދެރައެކެވެ. ދެން ޙުސައިންގެފާނުގެ ސަހާބީން، ފަހަރަކު ބޭފުޅަކު އައިސް ޙުސައިންގެފާނަށް އަލްވަދާއު ކިޔަމުން ދިޔައެވެ. ދުނިދަނޑިއާއި ލޮންސީގެ ހަމަލާތަކުގައި ޙުސައިންގެފާނުގެ ހުރިހައި ސަހާބީން ޝަހީދުވިއެވެ.
ޙުސައިންގެފާނުގެ ސަހާބީން ޝަހީދުވުމަށް ފަހު، އެކަލޭފާނުގެ ތިމާގެ ބޭފުޅުން ހަނގުރާމައަށް ނުކުތުމުގެ އިޒުނައަށް އެދުނެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނާއި ޢަލީގެފާނުގެ ދަރިކޮޅު ކަމުގައިވާ ބަނޫ ހާޝިމް ވަންހައިގެ މީހުން ފަހަރަކު މީހަކު ޙުސައިންގެފާނާ ބައްދަލް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. ހާޝިމް ވަންހައިގެ ތެރެއިން ހަނގުރާމައަށް ނުކުތުމުގެ އިޒުނަ ފުރަތަމަ ލިބުނު ބޭފުޅަކީ ޙުސައިންގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޢަލީ އަލް އަކްބަރު ބުނު ޙުސައިން އެވެ.
މި ހަނގުރާމައިގައި ޝަހީދުވި ހާޝިމް ވަންހައިގެ ބޭފުޅުންނަކީ، ޢަލީގެފާނުގެ ދަރީންނާއި، ޙަސަންގެފާނުގެ ދަރިންނާއި، ޙުސައިންގެފާނުގެ ދަރިންނާއި، ޢަބްދުﷲ ބުން ޖައުފަރުގެ ދަރިންނާއި، އަގީލް ބުނު އަބޫ ތާލިބްގެ ދަރިންނާއި މުސްލިމް ބުން އަގީލްގެ ދަރިންނެވެ. ޙުސައިންގެފާނާ އެކު ހާޝިމް ވަންހައިން ޖުމުލަ 72 ބޭފުޅުން ހަނގުރާމައިގައި ޝަހީދު ކުރެވުނެވެ.
އައްބާސް ބުން ޢަލީ ޝަހީދުވުން
thumb|ކަރުބަލާގައި ހުންނަ އަލް އައްބާސް މިސްކިތް އައްބާސް ބުން ޢަލީ ފުރާތު ކޯރު ސަރަހައްދުން އިދިކޮޅު ލަޝްކަރަށް ހަމަލާދީ، ކުރިއަށް ދިއައެވެ. އަދި އިބްނު ސައާދުގެ ލަޝްކަރަށް ހަމަލާ ދެއްވި އެވެ. އޭރު ދުޝްމަނުން ދިޔައީ ދުނިދަނޑިން ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކެއް ދެމުންނެވެ. ހަމަލާތަކުން ގިނަ ބަޔަކު ޒަހަމްވެސް ވިއެވެ. ނަމަވެސް ކޯރުގެ އައްސޭރިއާ ހަމައަށް ދެވުުމުން، ހަމަށް ފެން ފުރުއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އައްބާސް އޭރު ހުންނެވީ ނުހަނު ބޮޑަށް ކަރު ހިއްކާފައި ކަމަށް ވިއަސް، ޙުސައިންގެފާނަށް އިހްލާސްތެރިވުމުގެ ގޮތުން ފެން ބުއިމުން މަހުރޫމުވަޑައިގަތެވެ. އަދި ފެން ހަން ކަނާތު ކޮންޑުގައި ބާއްވައި، ފޭލިގެއާ ދިމާއަށް މިސްރާބު ޖެހިއެވެ. ފެން ލިބޭނެ މަގު ތަނަވަސް ވެއްޖެ ނަމަ، ޙުސައިންގެފާނުގެ ލަޝްކަރު ބަލި ނުކުރެވޭނެ ކަމަ ބުނެ، އައްބާސް ބުން ޢަލީއަށް ވަރުގަދަ ހަމަލާއެއް ދިނުމަށް، އުމަރު ބުން ސައާދު އަމުރު ކުރިއެވެ. އަދި ގިނަ އަދަދެއްގެ ހަނގުރާމަވެރިން އެކަލޭގެފާނު ވަށާލައި، ހުއްޓުވިއެވެ. އަދި ހަމަލާދީ އައްބާސްގެ ކަނާއަތް ބުރިކޮށްލިއެވެ. ދެން އައްބާސް ފެންހަން ވާތު ކޮނޑަށް ލައި ކުރިއަށް ހިނގައިގަތެވެ. ނަމަވެސް ދެވަނަ ހަމަލާގައި ވާއަތް ވެސް ބުރިކޮށްލިއެވެ. ދެން ފެެންހަން ދަތުން ހިފައިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަށް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެވަގުތު ދުޝްމަނުން ދުނިދަނޑީގެ ހަމަލާ ދޭން ފެށި އެވެ. އަދި ފެން ހަމަށް ދުންޏެއް ޖެހި، ހަމުން ފެންތައް ފައިބަން ފެށިއެވެ. އެހިސާބުން އައްބާސް އަސް އަނބުރާލައި، ދުޝްމަނުންގެ ލަޝްކަރާ ދިމާއަށް ދާންފެށުމުން، ދުޝްމަނުން އެއްލި ތީރެއް އައްބާސްގެ ލޮލަށް އަމާޒު ވިއެވެ. އަދި އެ ވަގުތުގައި ގުރުޒަކުން އެކަލޭފާނުގެ އިސްތަށިފުޅަށް ހަމަލާ ދިނެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ހަށިކޮޅު ފޭލިގެއަށް ނުގެންދިއުމަށް އައްބަސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ ޙުސައިންގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ސަކީނާ އަރިހު ވައުދުވީ ފަދައިން ފެންފޮދު ގެންގޮސް ނުދެވުނީތީ އެވެ. އައްބާސް ޝަހީދުވުމަކީ ޙުސައިންގެފާނުގެ މައިބަދަ ބިނދުން ފަދަ ކަމެއް ކަމުގައި ޙުސައިންގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
ޙުސައިންގެފާނު ޝަހީދުވުން
thumb|ކަރުބަލާގައި ޝަހީދުވީ މީހުންގެ ޒިޔާރަތް ޔަޒީދުގެ ގާފިލާއަށް ޙުސައިންގެފާނު ދެންނެވީ، އެކަކާ އެކަކު ކުރިމަތިލުމަށެވެ. މިކަމަށް ދެފަރާތުންވެސް އެއްބަސްވިއެވެ. އަދި ޙުސައިންގެފާނާ ކުރިމަތިލީ ކޮންމެ މީހަކު ޝަހީދު ކުރެވުނެވެ. އަދި އެތައް ފަހަރަކު ދުޝްމަނުން ފަހަތަށް ޖެއްސިއެވެ. ޙުސައިންގެފާނާއި، ދަރިކަލުން ޢަލީ އަލް އަކްބަރް އާ ދެބަފައިކަލުން ހަނގުރާމައިގައި ކުރިއަށް ވަޑައިގެން، ދުޝްމަނުންގެ ސަފުތައް ރޫޅާ ލެއްވިއެވެ.
ސީރިޔާ ލަޝްކަރުގެ ވަރަށް އެތެރެއަށް ޙުސައިންގެފާނު ގޮސްފައި ވަނިކޮށް، ދުޝްމަނުން އެކަލޭގެފާނާއި ފޭލިގެއާ ދެމެދުގައި ވާތީ ފެނި ގޮވާލެއްވި އެވެ.
ދެން ދުޝްމަނުން އެނބުރި އެކަލޭގެފާނާ ކުރިމަތި ލިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް އެތައް ޒަހަމެއް ލިބިވަޑައިގެން، ވަރުބަލިކަމުގައި ހިނދުކޮޅެއް ހިމޭންވެލެއްވިއެވެ. އެވަގުތުގައި ދުޝްމަނުންގެ މީހަކު ހިލަޔަކުން އެކަލޭގެފާނުގެ ނިތްކުރިފުޅުގައި ޖަހައި ޝަހީދު ކޮށްލިއެވެ. އެޒަހަމުން ނުކުތް ލޭ ސާފުކުރަމުން ދަނިކޮށް މީހަކު އެކަލޭގެފާނުގެ މެއަށް ތީރެއް ޖެހިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު މޫނުފުޅު އުފުލާލެއްވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. މާތްރަސްކަލާކޮ! އެމީހުން އެ ޝަހީދުކުރީ  މާތްﷲގެ ރަސޫލާގެ ދަރިކަނބަލުންގެ ދުނިޔޭގައި ހުރި ހަމައެކަނި ދަރިކަލުން ކަން އިބަ ރަސްކަލާންގެ ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ. އަދި މެއަށް ހެރިފައިވާ ތީރު އުފުރާލެއްވިއެވެ. އެއާ އެކު ލޭތައް ހޯސްލާފައި ފައިބާގަތެވެ.
މި ހަމަލާއާ އެކު އެކަލޭގެފާނު ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިފުޅުވެ ވަޑައިގެން، ހަމަލާދެއްވުން ހުއްޓަވާލެއްވިއެވެ. އެއާ އެކު ދުޝްމަނު ހަނގުރާމަވެރިންވެސް ހަމަލާދިނުން ހުއްޓާލިއެވެ. ނަމަވެސް އެތަނުން އެކަކު ޙުސައިންގެފާނާ ހަމައަށް ގޮސް، ކަނޑިން، އެކަލޭފާނުގެ އިސްތަށިފުޅަށް ހަމަލާ ދިނެވެ.
ދެންވެސް ދުޝްމަނުން ހަމަލާ ދިނުމަށް ފަސްޖެހުނެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ވަށާލައިގެން ތިބީއެވެ. އެހިނދު، އަބްދުﷲ ބުން ހަސަން ފޭލިގޭން ނުކުމެ ދުވެފައި އައެވެ. ދުޝްމަނުންގެ ހަނގުރާމަވެރިޔަކު ޙުސައިންގެފާނު ޝަހީދުކުރުމަށް ކަނޑި މަޅައިގަތުމުން އަބްދުﷲ އަތް އުފުއްލަވައި ހަމަލާއަށް ހުރަސް އެޅުއްވުމުން، އޭނާގެ އަތް ބުރިކޮށްލިއެވެ. އެހިނދު ޙުސައިންގެފާނު އަބްދުﷲ ގެ ހަށިކޮޅުގައޮ ބައްދާލެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އޭރު އަބްދުﷲގެ ހަށިކޮޅަށް ވަނީ ތީރެއް ޖަހާފައެވެ.
ޙުސައިންގެފާނު އަހަށް ސަވާރުވެ އެނބުރި ދިއުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވުމުން ޔަޒީދުގެ ލަޝްކަރުން ހަމަލާ ދިނެވެ. އަދި މާ ބޮޑަށް ޒަހަމްވުމުން އަހުން ފައިބަންނަވާ، ގަހެއްގައި ލެނގިވަޑައިގެން އިންނެވިއެވެ.
ދެން އުމަރު ބުން ސައާދު އޭނާގެ ހަނގުރާމަވެރިއަކަށް، ޙުސައިންގެފާނު ޝަހީދުކުރުމަށް އަމުރު ކުރިއެވެ. ޚުވާލީ އިބްން ޔަޒީދު އަލް އަސްބަހީ އެކަމަށް ޖެހިލުން ވިއެވެ. އެއަށް ފަހު ޝިމްރު އިބްން ދިލްޖައުޝަން އަހުން ފައިބާ، އޭނާގެ ކަނޑިން ޖަހައި ޙުސައިންގެފާނުގެ ކަނދުރާ ވަކިކޮށްލިއެވެ. ކަނދުރާ ވަކިކޮށްލުމުގެ ކުރިން، ޙުސައިންގެފާނު ޝިމްރު ކުރެން "މިއަދު ނަމާދު ކުރިންތޯ" ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. މި ސުވާލުން އޭނާއަށް ސިހުން ލިބުނެވެ. އެއީ އެފަދަ ބެކަލަކު އެފަދަ ހާލަތެއްގައި އަހާފާނެ ސުވާލެއްކަމަށް ހީވެފައި ނެތީމައެވެ. އަދި އިމާމް ހުސައިންގެފާނު އަސްރު ނަމާދު ކުރުމުގެ އިޒްނައަށް އެދުނެވެ. ޝިމްރު އެ ހުއްދަ ދިނުމުން ޙުސައިންގެފާނު ނަމާދު ފެއްޓެވިއެވެ. އަދި ސަޖިދައަށް ތިރިވެވަޑައިގަތުމުން، ޝިމްރު ކަނޑި މަލައިގެންފައި ބުންޏެވެ. "މަތް ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. ތިއަބޭކަލަކީ އުއްމަތުގެ ނަބިއްޔާ މުހައްމަދުގެފާނުގެ ކާފަދަރިކަލުންކަމާއި، އަދި ތިޔައީ މައިފުށުންނާއި ބަފައި ފުށުން އެންމެ މާތް ބޭފުޅުން ކަން ދެނެހުރެ، ކަލޭގެފާނުގެ އިސްތަށިފުޅު ކަނދުރާއިން ވަކިކުރަމެވެ". އަދި އޭނާ ޙުސައިންގެފާނުގެ އިސްތަށިފުޅު އުފުލާލިއެވެ. އެއަށް ފަހު އިބްނު ސައާދުގެ ލަޝްކަރުގެ މީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ހަށިކޮޅުގައި ހުރި އަގުބޮޑު ގަހަނާތައް އަތުލައިގަތެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ ފަސް
އާޝޫރާ ދުވަހުގެ މެންދުރު ފަހު، އިބްނު ސައާދު، ޙުސައިންގެފާނުގެ އިސްތަށިފުޅު އިބްން ޒިޔާދަށް ފޮނުވިއެވެ. އަދި ހަނގުރާމަވެރިންގެ ބޯތައް ކަނދުރާއިން ވަކިކޮށް ކޫފާއަށް ފޮނުވަން ޒިޔާދު އަމުރު ކުރިއެވެ. ޖެހިގެން އައި ދުވަހުގެ މެންދުރާ ހަމައަށް އިބްން ސައާދު ކަރުބަލާގައި ހުއްޓެވެ.
އިބްނު ސައާދުގެ ލަޝްކަރު ކަރުބަލާއިން އެނބުރި ދިއުމުން، ބަނޫ އަސްއަދު ގަބީލާގެ މީހުން އައިސް މަރުވެފައިވާ މީހުންތައް ވަޅުލިއެވެ. ޙުސައިންގެފާނު ފިޔަވާ އެއްވެސް މީހެއްގެ މަހާނަ ފާހަގަ ވާނެ ގޮތެއް ނަހަދައެވެ. ޙުސައިންގެފާނުގެ މަހާނައިގައި ގަހެއް އިންދާފައި ހުއްޓެވެ. އޭގެ ފަހުން ޙުސައިންގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޢަލީ ކަރުބަލާއަށް ގޮސް ޙުސައިންގެފާނުގެ މަހާނަ ފާހަގަކުރިއެވެ. ހޫރް ވަޅުލެވިފައި ވަނީ ހަނގުރާމަ ހިނގި މައިދާނާ ދުރުގައެވެ. ހަނގުރާމައިގެ އަސީރުން ދިމިސްގްގައި އަހަރެއް ވަންދެއް ހައްޔަރުކޮށްފައި ބޭތިއްބި އެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ބައެއް އަސީރުން ހިތާމައިން މަރުވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސުކައިނާ ބިންތް ޙުސައިން ހިމެނެއެވެ. މި ދުވަސްވަރު ދިމިސްގްގެ މީހުން ޖަލަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ. ޒައިނަބާއި ޢަލީ އިބްން ޙުސައިން މި ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފައި، ޙުސައިންގެފާނުގެ ވާހަކަ މީހުންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. އަދި ހުސައިންގެފާނު އިސްވެ ނުކުންނަވަން ޖެހިވަޑައިގަތް ސަބަބު އޮންޅުންފިލުވައިދެއްވި އެވެ. އަދި ސީރިޔާއާއި އިރާގުގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި ޔަޒީދާ ދެކޮޅުވެރި ހިޔަލުތައް ފެތުރެން ފެށުމުން، އެންމެ ފަހުން، އަސީރުން ދޫކޮށްލައި، މަދީނާއަށް ފޮނުވިއެވެ.
ބަގީޗާ
ބަގީޗާ އަކީ Cellmin އެނިމޭޝަން ސްޓޫޑިއޯސް އިން އެނިމޭޓް ކޮށް ތައްޔާރު ކޮށްފައިވާ ކުޑަކުދިންގެ ކާރޓޫނު ފިލްމެކެވެ. މިކާރޓޫނުގެ ވާހަކަ ލިޔެ ތައްޔާރު ކުރީ ޔާމީން ރަޝީދުގެ އެވެ. މިކާރޓޫނު އެމެރިކާގައި ރިލީޒް ކުރެވިފައިވަނީ 10 ނޮވެމްބަރ 2018 ގައެވެ.
ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު
ފުއްޕާމެޔަކީ ނޭވާލާއިރު ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ އޮކްސިޖަން ލޭގެތެރެއަށް ފޮނުވައިދީ، ހަށިގަނޑުގައި އުފެދޭ ކާބަންޑައި އޮކްސައިޑް ހަށިގަނޑުން ބޭރަށް ފޮނުވައި ދިނުމުގެ މަސައްކަތްކުރާ ގުނަވަނެކެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު ޖެހިއްޖެނަމަ ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ގަވާއިދުން ކުރުން ހުއްޓާލައެވެ. އަދި ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ހިސާބަކަށް ކެންސަރުގެ ސެލްތައް ފެތުރިގެންދެއެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ދެބާވަތެއްގެ ކެންސަރު ފުއްޕާމޭގައި އުފެދެއެވެ. އޭގެތެރެއިން އެއްބާވަތަކީ ފުއްޕާމޭގެ ކުދި ސެލްތަކުން އުފައްދާ ކެންސަރު އެވެ. އަނެއްބާވަތަކީ ކުދި ސެލްނޫން އެހެން ސެލްތަކުން އުފައްދާ ކެންސަރު އެވެ. މިބައިތައް ވަކިކޮށް ދެނެގަނެވޭނީ މައިކްރޮސްކޯޕް އެއްގެ އެހީގައެވެ. ކުރިން މިބަޔާންކުރި ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ ކެންސަރެއްވެސް ފުއްޕާމޭގައި އުފެދި ފެތުރެނީ ތަފާތު ގޮތްގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި މިކަންކަން ރަގަޅަށް ދެނެގަންނަށް ބޭނުންވާނެ އެވެ.
ދިވެހި ދަޢުލަތުގެ ނިޝާން
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދައުލަތުގެ ނިޝާން ނުވަތަ އެހެން ދައުލަތްތައް ފަދައިން “Court of Arms” އެއް ބޭނުން ކުރަން ފުރަތަމަ ފަށާފައިވަނީ 16 ޖުލައި 1934 ގައެވެ. މިދެންނެވި ނިޝާނަކީ މައްޗަށް ހުޅުވިފައިވާ ހަނދުފަޅިއެއްގެ ތެރޭގައި ޖަހާފައިވާ ފަސްފިޔަ މަލެކެވެ. ތަރިއެކެވެ. ހަނދުފަޅި ތެރޭގައި ޢަރަބިއަކުރުން "އައްދައުލަތުލް މަޙްމިއްޔަތުލް މަޙަލްދީބިއްޔާ" އޭ ލިޔެވިފައިވެއެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ޙިމާޔަތް ލިބިގެންވާ ދިވެހިދައުލަތެވެ.
ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު
ބަލިޖެހުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތައް
ނޯޓް: ސިގިރޭޓް ބުއިން ހުއްޓާލާ މީހެއްގެ ފުއްޕާމޭ އެކަންނުކުރާ މީހެއްގެ ފުއްޕާމެޔާ އެއް ޙާލަތަކަށް ބަދަލުވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 15 އަހަރު ފަހުންނެވެ.
ބަލީގެ އަލާމާތްތައް
މިއިން އަލާމާތެއް ފެނިއްޖެނަމަ ލަސްނުކޮށް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައި ފަރުވާ ހޯދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.
ދިވެހި ދަޢުލަތުގެ ނިޝާން
ޚިޔާލުކުރެވުނީ އޮޅުދޫކަރައިގައި ރާއްޖޭގެ ޝޯވް ރޫމެއް ހުޅުވަން މަސައްކަތް ކުރެވުނު ދުވަސްވަރުއެވެ. އެއީ 1949 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. އޭރު އެކަމަށް ހެއްދެވި ނިޝާނަކީ ހަނދުފަޅިއަކާއި ފަސްފިޔަމަލެއް، (ތަރިއެއް) ގެ ތިރީގައި "އައްދައުލަތުލް މަޙްމިއްޔަތުލް މަޙަލްދީބިއްޔާ" މިގޮތަށްފުރަތަމަ ބޭނުންކުރައްވަން ފެއްޓެވި ދައުލަތުގެ ނިޝާނަށް ބަދަލެއް ނައިސް ގިނަ ދުވަސްތަކެއްވުމަށްފަހު، ދައުލަތުގެ ނިޝާނަށް ބަދަލެއް ގެންނެވުމުގަ ލިޔުއްވާފައެވެ. އެހެންގޮތަކަށް ދަންނަވާނަމަ، ކުރީގެ ނިޝާނަށް ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ބަދަލެއް ގެންނެވީއެވެ. އެއީ ލިޔުންކޮޅު އޮންނަތަނާއި ހަނދުފަޅީގެ މިޞްރާބު ފަދަ ކަންކަމަށެވެ. އޭގެ އިތުރަށް ނިޝާނުގެ ދެފަރާތުގައި ކަތްތިރިކޮށްފައިވާ ދިވެހި ޤައުމީ ދެދިދަ ބެހެއްޓެވިއެވެ. އަދި ފަހަތުގައި ގަސްމުށި ގަނޑެއް ބެހެއްޓެވިމެއެވެ. މިދެންނެވި ނިޝާނާއި ކަތްތިރިކޮށްފައިވާ ޤައުމީ ދެދިދަ އާއި ގަސްމުށިގަނޑާއެކު އޮޅުދޫކަރައިގެ ކޮޅުނބުގެ ޔޯރކްސްޓްރީޓް ގައި 21 ޖުލައި 1949 ގައި ހުޅުވުނު މޯލްޑިވިއަން ޝޯވް ރޫމް (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޝޯ ރޫމް) ގެ މަތީގައި ބަހައްޓާފައި ހުއްޓެވެ. މީގެ ފޮޓޯތައް މިހާރު ވެސް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މިތަނުގައި ރާއްޖޭގެ ރަމްޒަކަށް ބަހައްޓާފައި ހުރި ނިޝާނަކީ އެދުވަސްވަރު ސަރުކާރު ހިންގެވުމުގެ އިސްވެރިޔަކަށް ހުންނެވި ވަޒީރުއްދާޚިލިއްޔާ ސުމުއްވުލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާކިލެގެފާނު ވަރަށް ޤަބޫލުފުޅުވެވަޑައިގަތް އެއްޗެއްކަން އެމަނިކުފާނުންގެ އަރިސްބޭފުޅުންނަށް ވަނީ އެނގިވަޑައިގެންފައެވެ. މީގެނަތީޖާއަކަށްވީ، އޮޅުދޫކަރައިގެ ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓަރ ސަރ ޖޯން ކޮތަލާވާލާ ރާއްޖެއަށް ރަސްމީ ޒިޔާރަތެއް ކުރެއްވުމަށް ހަމަޖެހުމާގުޅިގެން ތައްޔާރުކުރެވުނު ގިޑިގޭގައި އެނިޝާނާ އެއްގޮތަށް ނިޝާނެއް ހަދައި ހަރުކުރުމަށް ނިންމުމެވެ. މިނިޝާންތައްޔާރުކުރުމުގައި ވަޒީރުއްދާޚިލިއްޔާގެ ފަރާތްޕުޅުން އިސްކޮށް އުޅުއްވީ އަލްފާޟިލް އާދަމް ނަޞީރު މަނިކެވެ. ނިޝާން ތައްޔާރުކޮށްފައިހުރީ ކުރަހައި ކުލަޖައްސައި ކަފައިގެންނެވެ. ގަސްހުރިތަނުގައި ބޭނުންކޮށްފައިހުރީ ދިވެހިރުކެއްގެ ކުރެހުމެއް ޓިނުން ކަފައިފައެވެ. މިކަމުގައި އިސް ޙަރަކާތްތެރިއަކަށް ހުންނެވީ ރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ކުރެހުމުގެ ފަންނާނެއްކަމަށްވާ އަލްފާޟިލް ސަރުދާރު ދޮންމަނިކުއެވެ. (2005 އޯގަސްޓް 05 ވަނަ ދުވަހު އަލްފާޟިލް ސަރުދާރު ދޮންމަނިކު، ލިޔުންތެރިޔާ ގާތު ވިދާޅުވި ވާހަކައެއް) މިނިޝާނާއެކު ގިޑިގެ ބެހެއްޓުނީ ސަރ ޖޯން ކޮތަލާވާލާ ރައްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރެއްވި ދުވަސްކަމުގައިވި 30 ރަޖަބު 1370 ގައެވެ. އެއީ މީލާދީގޮތުން 07 މެއި 1951 އެވެ.
ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
އަހުމަދު ޝަކީބު (ޝަކީބުބެ)
އަހުމަދު ޝަކީބު(ޝަކީބުބެ) ( ގުލްއަލާމާގެ ފ.ފީއަލި ) އަކީ ހުނަރުވެރި ހުށަހެޅުންތެރި އެކެވެ. ތައުލީމީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރައްވާ ހީވާގި މުއައްޒިފެކެވެ. ތައުލީމީ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ކަރިކިޔުލަމްގެ މަސައްކަތުގައި 20 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު މަސައްކަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ދިވެހި ޓީވީ އަދި ވިލާ ޓީވީ ގައި ޕްރޮގްރާމް ހުށަހެޅުއްވުމުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެލެއްވި އެވެ. އަދި ދިވެހި އަދަބިއްޔާތުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ.
ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ދިވެހި ދަޢުލަތުގެ ނިޝާން
1951 މެއި 1 ގައި ބޭނުންކުރަން ފެށި ރާއްޖޭގެ ދައުލަތުގެ ނިޝާނަށް މައިގަނޑު ބަދަލެއް ނުގެނެސް އޮތުމަށްފަހު، ރާއްޖެއަށް 26 ޖުލައި 1965 ގައި ފުރިހަމަ ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ލިބުމާއެކު، ނިޝާނުގެ ތިރީގައި އޮތް ޢަރަބި ޢިބާރާތުން އަލްމަޙްމިއްޔާ އުނިކޮށް "އައްދައުލަތުލް މަޙަލްދީބިއްޔާ" އަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ. އަދި ދައުލަތުގެ ނިޝާން، ސަރުކާރުގެ ތަންތަނުން ޗާޕްކުރެއްވުމުގައްޔާއި، ތައްގަޑު ހެއްދެވުމަށް ކުރައްސަވާ ކުރެއްސެވުމުގައި އެކިގޮތްގޮތަށް ހުންނާތީ އެކަން އެގޮތަށް ނުވާނެގޮތެއްގެ މަތީން ހަމަޖެއްސެވުމަށް ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުން 20 ފެބްރުއަރީ 1969 ގައި އަމުރެއް، ދެންނެވުމެއް ފޮނުއްވިއެވެ. މިއީ މިހާތަނަށް އެނގިފައިވާގޮތުގައި ދައުލަތުގެ ނިޝާނާބެހޭ ގޮތުން އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ސަރުކާރުން ނެރުއްވާފައިވާ އަމުރެވެ. މިހާރު ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ނިޝާނެއް، “Court of Arms” ގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭ މިނިޝާނަށް ފަންސާސް އެތައް އަހަރެއްވެފައިވާއިރު، ނިޝާން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރެވޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އަހުމަދު ޝަކީބު (ޝަކީބުބެ)
އަހުމަދު ޝަކީބު (ޝަކީބުބެ) ގެ ބައްޕަ އަކީ ފ.ފީއަލީ އިސްމާޢީލް މޫސާ އެވެ. މަންމައަކީ ފ.ފީއަލީ ހައްވާ މޫސާ އެވެ. މިހާރު އުމުރުން 46 އަހަރު ( 2009ގައި ) ޝަކީއްބެ ޒަވާޖީ ހަޔާތެއް ފައްޓާފައިވަނީ އުމުރުން 23 އަހަރުގައެވެ. ޝަކީއްބެ އަށް ދެ އަންހެންދަރިން އެކައިވެނި ލިބިފައި ވެއެވެ. އޭނާގެ އަނހެނުންނަކީ މ.ގުލޭރަންގޭ އާތިފާ އެވެ. ޝަކީއްބެ އަކީ ފީއަލީ އެކުވެރިންގެ ގުޅުންގެ މަސްއޫލް މެންބަރު ވެސްމެއެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު ޓިއުޝަން ސެންޓަރެއް ހިންގުމުގެ އިތުރުން ސުކޫލް ދައުރުގައި ތަމްސީލާއި ޑްރާމާތައް ވެސް ކުޅެފައި ވެއެވެ.
ޓީވީ ދާއިރާ
1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި ޝަކީއްބެ ދިވެހި ޓީވީ އާއި ގުޅުނީ އިގިރޭސިން ހުންނަ ޚަބަރު ދިވެހި ބަހަށް ތަރުޖަމާކުރުމަށެވެ. ޓީވީ އެމް ގައި ހުށަހަޅާދިން ޕްރޮގްރާމް ތަކުގެ ތެރޭގައި :- 2009 ވަނަ އަހަރު ޝަކީއްބެ ޓީވީއެމް ދޫކޮށް ވީޓީވީ އާއި ގުޅުނެވެ. ވީޓީވީގައި ފުރަތަމަ ހުށަހެޅި ޕްރޮގްރާމް އަކީ ހަވޭލި ކިޔާ ކުއިޒް ޕްރޮގްރާމް އެކެވެ.
ދިވެހި އަދަބިއްޔާތުގައި
ޝަކީއްބެ އަކީ ދިވެހި އަދަބިއްޔާތާއި ވެސް ވަރަށް ގުޅުން ހުރި ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ކުރެވިގެން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ނޫހެއް ނެރުއްވީ ކޮވެލި ގެ ނަމުގައި ޝަކީބުބެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޮކާ، އަދި ކޮވެލި މިދެނަމުގައި ދެމަޖައްލާ ނެރުއްވި އެވެ. މީގެ އިތުރުން ދުވަހު ނޫސް ހަވީރުގައި ކުޑަކުދިންގެ ޞަފްޙާ އަދި ބޭރުގެ ޚަބަރުތައް ލިޔުއްވި އެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ބަހުރުވައިން އެކުދިންގެ އުމުރާއި ގުޅޭގޮތަށް ލިޔުނު ބޮޑުތަކުރުފާނު ވާހަކަ އަށް ކުރީގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޚާއްޞަ އެވޯޑް ލިބިފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތައުލީމްކުރިއަރުވާ މަރުކަޒުގައި ވެސް ތަފާތު ފޮތްތައް ލިޔެފައި ވެއެވެ.
ޝީއާއި ގުޅިވަޑައިގަތުން
ޝަކީއްބެ ސޮސައިޓީ ފޮރ ހެލްތު އެޑިޔުކޭޝަން ( ޝީ ) އާއި ގުޅިވަޑައިގަތީ 1988 ވަނަ އަހަރު އެވެ.ޝީގައި ޝަކީބުބެ ގެ މަސައްކަތަކީ ޞިއްހީ ރޮނގުން މީހުން ހޭލުންތެރިކުރުވުން އެވެ.
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަނގައިގެ ކެންސަރު
އަނގައިގެ ކެންސަރު އެންމެ ގިނައީ ދެކުނު އޭޝިޔާގައެވެ. އެއީ މިގައުމުތަކުގައި ދުންފަތްލައިގެން ދުފާމީހުންނާއި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގިނަކަމަށްވާތީ އެވެ.
ސަބަބު
ނޯޓް:- އަނގައިގެ ކެންސަރު ފެށެނީ އަނގައިގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ހުދު ކުލައިގެ ނުވަތަ ރަތްކުލައިގެ ތަންކޮޅަކުންނެވެ. އަނގައިގެ ކޮންމެ ހިސާބަކުން ވެސް މިނިޝާން ފެނިދާނެ އެވެ. މީގެތެރޭގައި ތުންފަތް، ހިރުގަނޑު، ތެތްދުލިފަށް، ދޫ އަދި ތަލި ހިމެނެއެވެ.
އަލާމާތްތައް
އަނގައިގެ ކެންސަރު އާންމުކޮށް ޖެހެނީ އުމުރުން 40 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނަށެވެ.ކެއުމުގެ ތެރޭގައި މޭވާ އާއި ތަރުކާރީ ބޭނުންކުރުމަކީ އަނގައިގެ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަކޮށްދޭނޭ ކަމެކެވެ.
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޕްރޮސްޓޭޓް ދުޅަވުން
ޕްރޮސްޓޭޓް ދުޅަވުން އަކީ ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް ދުޅަވެ އުދަގޫތަކާއި ކުރިމަތިވުމެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ގައި ހިމެނޭ ގުނަވަނެއް ކަމުން މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވާނީ ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންނަށެވެ. ޕްރޮސްޓޭޓް ދުޅަވުމުގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ވަގުތީ ގޮތުން ޕްރޮސްޓޭޓް ދުޅަވުން އަދި ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ޕްރޮސްޓޭޓް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ޤިސްމު:ބަލިތައް
އުމަވިއްޔަ ދައުލަތް
އުމަވިއްޔަ ދައުލަތް އުފެދުން
އަމީރު މުޢާވިޔަތް -1
އަމީރު މުޢާވިޔަތު ނިސްބަތްވަނީ މައްކާގެ ބަނޫއުމައްޔާ ޤަބީލާގެ ޤުރައިޝް ވަންހައަށެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ މީލާދިން 602 ވަނައަހަރު މައްކާއަށެވެ. މުޢާވިޔަތު އުފަންވީ އާއިލާ އަކީ އެދުވަސްވަރު މައްކާގެ ވެރިންގެ ކަމުގައި އިސްކޮށް އުޅުނު ބޮޑުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ އާއިލާއެވެ. މުޢާވިޔަތުގެ ބައްޕާފުޅު އަބޫ ސުފިޔާނަކީ އޭރު މައްކާގެ ކާފަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އިސްވެރިއެކެވެ. މަންމައަކީ ބަދުރު ހަގުރާމާގައި ކާފަރުންނަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގައި އެންމެ ކުރީގައި ހުރި ހިންދު ބިންތު ޢަތަބަތެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ މީލާދިން 630 ވަނަ އަހަރު މައްކާ ފަތަޚަ ކުރުމާއި ހަމައާއި ޖެހެންދެން ކީރިތި ރަސޫލާއާއި ދެކޮޅުވެރިވެ އުޅުނު މައްކާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އިސްކޮށް އުޅުނު ބޮޑެކެވެ. އިސްލާމީ އެކިއެކި ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގައި ވަނީ އަމީރު މުޢާވިޔަތު ދެގޮތަކަށް ސިފަކުރައްވާ ފައެވެ. އިސްލާމްވުމުގެ ކުރިން އިސްލާމުންގެ ބޮޑު ހަތުރެކެވެ. އިސްލާމްވުމަށް ފަހު އެކަލޭގެފާނަކީ އިސްލާމީ ރިސާލަތު ފެތުރެއްވި މުރުޝިދެކެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތީ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެވުނު ދުވަހު މުސްލިމުންގެ ފަޢުޖުތަކާއި ހަގުރާމަކޮށް ދެން މޮޅުވެވެން ނެތުމުން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބައްޕާފުޅު އިސްލާމްވެ މުޢާވިޔަތު ވެސް އިސްލާމްވުމަށް ތަކުރާރުކޮށް އަމުރުކުރުމުންނެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވި ދުވަހު ކާފަރުންގެ ތެރެއިން އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރި މީހުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލާގެ އެންމެ މަޤުބޫލުކަން ހޯއްދެވި އެއްބޭފުޅާއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ ރަސޫލާގެ ކާތިބުލްވަޙީގެ މަޤާމް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައިވެސް ހިމެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ޢުމަރުގެފާނުގެ ޚަލީފާކަމުގައި ސީރިޔާގައި އޮތް ބޭޒަންޓައިން ލަސްކަރާއި ހަގުރާމަކުރުމަށް ލަސްކަރެއް އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބޭބެ ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނު އިސްކުރައްވާ ފޮނުއްވެވިއެވެ. މި ލަސްކަރުގައި އާމީ އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި މުޢާވިޔަތުގެ ބޭބެ ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނުގެ އަރިހުގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތު ވެސް ފޮނުއްވެވިއެވެ. ސީރިޔާއަށް އިސްލާމީ ލަސްކަރު ދަތުރުކޮށް ބޭޒަންޓައިންގެ ލަސްކަރާ ބައްދަލުކޮށް އެލަސްކަރު ސީރިޔާއިން ފަހާލިއެވެ. އެދަތުރުގައި އިސްލާމީ ލަސްކަރަށް ނުރައްކާތެރި ރޯގާއެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ލަސްކަރުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނުު އަވަހާރަވިއެވެ. މިޙާދިސާއާއި ގުޅިގެން ޢުމަރުގެފާނު އެލަސްކަރުގެ ކޮމާންޑަރެއްގެ ގޮތުގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތު ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. ސީރިޔާގެ ވެރިރަށް ދިމިޝްގް އަމީރު މުޢާވިޔަތު ފަތަޙަ ކުރެއްވިއެވެ. އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ 3ވަނަ ޚަލީފާ އުމަރުގެފާނު އަމީރު މުއާވިޔަތު މިހޯއްދެވި ކާމިޔާބީ ފާހަގަކޮށް އިސްލާމީ ލަސްކަރުގެ އުތުރު ފައުޖުތަކުގެ ވެރިކަން ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި މީލާދީން 640 ވަނަ އަހަރު ދިމިޝްޤުގެ ޤަވަރުނަރުކަން ދެއްވެވިއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ޤަވަރުނަރު ކަމުގައި ޝާމް ކަރަޔާއި މިސްރާއި ސައިޕްރަސް ކަނޑު އޮޅީގެ ދެފަރާތުގައިވާ ގިނަ ސަރަޙައްދުތަކެއް އިސްލާމުން ފަތަޙަ ކުރިއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތު މީލާދީން 647 ވަނަ އަހަރު އިސްލާމީ ލަސްކަރު އިތުރަށް ވަރުގަދަ ކުރައްވާ ބޭޒަންޓައިން އާއި އިތުރަށް ދިމާކުރައްވާ ހަގުރާމަކުރެއްވިއެވެ. 649 ވަނަ އަހަރު އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ އިސްލާމީ ލަސްކަރު ސައިޕްރަސް ހިފިއެވެ. 654 ވަނަ އަހަރު ހޯޑްސް ފަތަޙަ ކުރިއެވެ. 655 ވަނަ އަހަރު ލައިޑްސްގެ ކަޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި އޮތް ބޭޒަންޓައިންގެ ކަނޑުގެ ފައުޖް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކަކަށް ފަހު ބަލި ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބާރު އެނެޓޯލިޔާ ސަރަޙައްދާ ހަމައަށް ފުޅާކުރިއެވެ.
ޢަލީގެފާނާއި ދެކޮޅަށް ކުރި "ޖަމަލު ހަގުރާމަ"
ޚަލީފާ ޢުސްމާން ބިން ޢައްފާން ޚަލީފަކަމުގައި ހުންނަވަނިކޮން މީހަކު އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލުމުން ޚަލީފާކަން ލިބިވަޑައިގަތީ ޢަލީގެފާނަށެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން ފެށުމާއި އެކު އެކަލޭގެފާނު އިސްލާމީ އުންމަތުގެ އެންމެހާ ކަންކަން ހަމަ މަގައް އެޅުވުމަށް މަސައްކަތް ފެއްޓެވިއެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން ސީރިޔާގައި އޮންނަ އިސްލާމީ ލަސްކަރުން އިންސާފުން ބޭރުން ކުރާ ކަންކަން ހުއްޓުވަން އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެގޮތުން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރު ބޭޒަންޓައިންގެ ރަށްތައް ހިފުމަށް ފަހު ހާއްސަކޮން ހޯޑްސް ހިފުމަށްފަހު އެރަށުގެ އާސާރީ ބިނާތަކާއި ލޯތައް އެޑެއްސާގެ ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ވިއްކި ވިއްކުމުން އެމީހުން 900 ޖަމަލުގެ ލޮއި އެރަށުން ބޭރުކުރިއެވެ. އެކަން ބެލުމަށް ޢަލީގެފާނު އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމެއް އަމީރު މުޢާވިޔަތާއި ޢަލީގެފާނާއި ދެމެދު ފެށުނެވެ. އިސްލާމީ ތާރީޚު ދިރާސާ ކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޢަލީގެފާނަށް ހެއްދެވުނު އެންމެ ބޮޑު ގޯހަކީ އަމީރު މުޢާވިޔަތާއި ކުރިމަތިލެއް ވުމެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން ފެށުމާއި އެކު ޢަލީގެފާނަށް ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުމަކީ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ ޝަހީދުކުރި މައްސަލަ ބެއްލެވުމެވެ. މުޢާވިޔަތު އަޑީގައި ހުންނަވައިގެން ޙަޟްރަތް އައިޝާގެ ފާނާއި ޠޮލްހާގެފާނާއި އަލްޒުބައިރުގެފާނު މެދުވެރި ކުރައްވާ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ އަވަހާރަކޮށްލި ގޮތެއް ހޯދުމުގެ ނަމުގައި ކެމްޕެއިންނެއް ފެއްޓެވިއެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ އަރިހުން އެދެމުން ދިޔައީ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ ޤާތިލު ހޯދާ ޙައްޤު އަދަބު ދިނުމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޢަލީގެފާނު އެޤާތިލު ހޯދާ އަދަބު ދިނުން ފަސްކުރުމަށް ނިންމެވިއެވެ. މިކަމުގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަމަށް ބުނެ ޢަލީގެފާނަށް ގޮންޖަހަމުން ދިޔައެވެ. މިމައްސަލަ ހޫނުވެ އިސްލާމީ 4 ވަނަ ޚަލީފާ ޢަލީ ރަލިޔައްﷲއަންޙު ގެ ޚަލީފާ ކަމާއި މެދު ދެބަސްވުން އުފެދުނެވެ.
މިދަޑިވަޅުބަލާ ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން އަމީރު މުޢާވިޔަތު ޤަބޫލުފުޅު ނުކުރައްވާކަން އާއްމުކޮށް އިޢުލާން ކުރެއްވިއެވެ. އޭރު ރަސޫލާގެ ގިނަ އަސްޙާބީން ތިބީ ޢަލީގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ އާންމު މުސްލިމުން ތިބީ މުޢާވިޔަތުގެ ޤަވަރުނަރުކަމުގެ ދަށުން ލިބޭ މާއްދީ އެހީތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ފަހަތުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެގެންނެވެ. ޙަޟުރަތު ޢައިޝާގެފާނާއި ޠޮލްހާ ގެފާނާއި އަލްޒުބައިރުގެފާނު އިއްސަފުގައި ފާޅުގައި ޢަލީގެފާންނާއި ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އަދި އިސްލާމީ ދަޢުލަތް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބައިބައިވިއެވެ. އިސްލާމީ ލަސްކަރު ދެބަޔަށް ބައިވެ ވަރުގަދަ ފިތުނައެއް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބޮޑު ހަގުރާމަ އިޢުލާނުކުރެވުނެވެ. ޢަލީގެފާނާއި ދެކޮޅަށް ކުރެވުނު މަސްހޫރު ޖަމަލުގެ ހަގުރާމަ ފެށުނެވެ. ބަސަރާގައި ކުރެވުނު ޖަމަލު ހަގުރާމައިގައި ޢަލީގެފާނުގެ ލަސްކަރު ގަދަވެ ޠޮލްހާ އަދި ޒުބައިރު ގަތުލުވެގެން ދިޔައެވެ. ޢައިޝަތުގެފާނު ހިފާ ހައްޔަރު ކުރެވި ފަހުން ޢަލީގެފާނު އެކަމަނާއަށް މަޢާފުދެއްވާ އެކަމަނާ ރައްކާ ތެރިކަމާއި އެކު މަދީނާއަށް ފޮނުވާލެއްވިއެވެ. މިހަގުރާމައިގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނު ބައިވެރިވެވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ. ނަމަވެސް މިހަގުރާމައގެ އަޑީގައި ހުންނެވީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނެވެ.
ސިއްފިން ހަގުރާމަ
މީލާދިން 657 ވަނަ އަހަރު ޢަލީގެފާނު ޖަމަލު ހަގުރާމައިން މޮޅުވުމާއި އެކު ސާމުކަރައާއި ދިމާލަށް މިސްރާބުޖެހިއެވެ. އެއީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރާއި ހަގުރާމަ ކުރައްވާ ސާމްކަރަ ޢަލީގެފާނުގެ ބާރުގެ ދަށައް ގެނައުމަށެވެ. މިގޮތުން ސީރިޔާގެ ދެކުނުގެ ރަށެއްކަމުގައިވާ ޔުފްރާދާއި ހަމައިން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރާއި ބައްދަލުވެ މަޝްހޫރު ސިއްފިން ހަގުރާމަ ފެށުނެވެ. މިހަގުރާމައިގައި ދެލަސްކަރުގެ މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ހަތްދިހަ ހާސް މުސްލިމުން ޤަތުލުވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަޞްޙާބީންގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަތުލުވެގެން ދިޔައެވެ. އޭގެތެރޭގައި ރަސޫލާގެ އަރިސް ޞަޙާބީއެއް ކަމުގައިވާ އުމުރުން 95 އަހަރުވެފައިވާ ޢަމްރު ބިން ޔާސިރު ހިމެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ޢަމްރު ބުނު ޔާސިރު ޤަތުލުކުރީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރުގެ ހަގުރާމަ ވެރިއެކެވެ.
މިހަގުރާމާގައި ލޭއޮހޮރުވުން ގިނަވެ ހަގުރާމަ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ކާމިޔާބު ނުލިބި ދިގުލަމުންދާތީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ފަރާތުން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސުމަށް އެދުނެވެ. އަދި އެއީ އިސްލާމުން އިސްލާމުންނާ ކުރާ ހަގުރާމައެއް ކަމަށް ވުމާއިއެކު އޭރު އިސްލާމުން ހަގުރާމަކުރަމުން އައި ބޭޒަންޓައިނުން ބަލިކުރުމަށް މިހަގުރާމައިގެ ސަބަބުން އަސަރުކުރާނެކަމަށް ބުނެއެވެ. މުޢާވިޔަތު ހަމަލާ ބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމަށް އިޢުލާނު ކުރުމުން ޢަލީގެފާނު އެކަން ޤަބޫލުފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ސުލްޙައިގައި ވާހަކަ ދައްކައިގެން މައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށް ޢަލީގެފާނު އެއްބަސްވެލެއްވިއެވެ. އަދި މިއެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ޢަލީގެފާނަށް ތަފާތު ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިވެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މިއެއް ބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ޢަލީގެފާނުގެ ބައިވެރިންގެ ގޮތުގައި ތިބި ހަވާރިޖުން ޢަލީގެފާނާއި ދެބަސްވެ ޢަލީގެފާނު ދޫކޮށް ދިޔައެވެ. އެމީހުން ދެކުނު ގޮތުގަައި ޢަލީގެފާނު އެކުރެއްވިކަމަކީ އެމީހުންނަށް ކުރެވުނު މަލާމާތެކެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ ގާތް މީހުންގެ ބަހަށް ނުބަލާ ޢަލީގެފާނު އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ސުލްޙައިގެ ހުށައެޅުންތަކަށް ޢަލީގެފާނު އެއްބަސް ވެލެއްވިއެވެ. އެއީ އެވަގުގެ ޙާލަތާއި އިސްލާމުންގެ ގިނަބަޔަކު ޝަހީދުވެ ލަސްކަރަށް އިތުރު ގެއްލުންވެ އިސްލާމީ އުންމަތް ހަލާކުގެ ތެރެއަށްހިގައިދާނެކަމަށް ބައްލަވާފައެވެ. ހަމަ މިދުވަސްކޮޅާ ދިމާކޮށް މިސްރުގައި ހަމަނުޖެހުން ހިގާތީ އެތަނުގެ ޤަވަރުނަރު ގައިސް، އަނބުރާ ޢަލީގެފާނު ގެންނެވިއެވެ. އަދި ޤަވަރުނަރު ބަދަލުގައި އައުބޭފުޅަކު މިސްރަށް ފޮނުއްވެވިއެވެ. މިގޮތުން އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ހުންނެވި  ފިރިހެން ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ބިން އަބީބަކުރު މިމަޤާމަށް އިސްކުރެއްވިއެވެ. މުޙައްމަދުގެ ޤަވަރުނަރުކަން ފެށުމާއި އެކު މިސްރުގައި މުޙައްމަދާއި ދެކޮޅުވެރިވުމުގެ އޮއިވަރެއް ހިގައިގަތެވެ. ޖެއްސުން ކުރުމާއި ޖަދަލުކުރުމާއި އަނިޔާއާއި ރަށުތެރެ ލޫޓުވުން ފެށިގެން ދިޔައެވެ. އެއްވެސް ހަމައެއް ލަމައެއްނެތި އެމީހަކަށް ފެނުނު ގޮތަކަށް ކަންކަން ކުރުން އާންމު ވެއްޖެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އިހުނަށްވުރެ މިސްރު ހަލަބޮލިވެ ހަމަނުޖެހުން އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. މިވަގުތާއި ދިމާކޮށް ސީރިޔާގެ ޤަވަރުނަރުކަމުގައި ހުންނެވި އަމީރު މުޢާވިޔަތު، ޢަމްރުބުނުލް އާސްއަށް ލަސްކަރާއި އެކު މިސްރަށް އަރާ މިސްރު ހިފުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ.
ޢަމްރުބުނުލް އާސް އިސްލާމީ ލަސްކަރާއި އެކު މިސްރަށް ވަޑައިގެން ފަސޭހަކަމާއި އެކު މިސްރު ހިފައިފިއެވެ. އޭރު މިސްރުގެ ޤަވަރުނަރުކަމުގައި ޢަލީގެފާނު އިސްކުރައްވައިގެން ހުންނެވީ އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ބިން އަބޫބަކުރެވެ. ޢަމްރުބުނު އާސްގެ ލަސްކަރު މިސްރުހިފާ މިސްރުގެ ޤަވަރުނަރު ހޯއްދަވާ ޤަތުލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ހިމާރެއްގައި ދެފައި ބަދެ މުޅި މިސްރުގައި ދުއްވި ކަމަށް ތާރީޚީ ފޮތްތަކު ގައިވެއެވެ. މިޙާދިސާގެ ޚަބަރު ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަބިކަބަލުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނެވަޑައިގެންނެވި ޢައިޝަތުގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެން ދުވަހުން ފެށިގެން އަވަހާރަވުމާއި ހަމައަށް އެކަމަނާ އެއްގަމު މަހުގެ އެއްވެސް ބާވަތެއް ފަރިއްނުކުޅުއްވާ ކަމުގައި ތާރީޚު ގައިވެއެވެ. އެއީ ޢައިޝަތުގެފާނު އެއްބަޑުއެއްބަފާ ބޭބެ މުޙައްމަދު ބިން އަބީބަކުރު އެފަދަ ގޮތަކަށް އިސްލާމީ ލަސްކަރުން މަރާލުން އެކަމަނާއަށް ޤަބޫލުފުޅު ނުކުރެއްވިގެން ކަމުގައިވެއެވެ. މީލާދީން 661 ވަނަ އަހަރު ޢަލީގެފާނު ޝަހީދުކޮށް ލެވުނެވެ. ޢަލީގެފާނު ޝަހީދު ވުމާއި ގުޅިގެން މުސްލިމުންގެ ޚަލީފާކަން ނެތިގެން ދިޔައެވެ. އެވަގު އިސްލާމީ އެންމެ ބޮޑު ފައުޖް އޮތީ ސީރިޔާގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ކޮމާންޑުގެ ދަށުގައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަމީރު މުޢާވިޔަތު ޚަލީފާކަމަށް ދައުވާ ކުރަންފެށިއެވެ. ޚަލީގެފާނުގެ ދޮށީދަރިކަލުންނަކީ އިމާމް ޙަސަންއެވެ. ރަސޫލާގެ ކާފަދަރިކަލުންނަށް ޚަލީފާކަށް ދިނުމަށް ރަސޫލާގެ ޞަހާބީން އެދެމުން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް އަމީރު މުޢާވިޔަތު ގޮތްދޫނުކުރައްވާ ޚަލީފާކަން ބޭނުންފުޅު ވުމުން އިމާމް ޙަސަން ބިން ޢަލީ، މުޢާވިޔަތައް ޚަލީފާކަން ދިނުމަށް އެއްބަސްވިއެވެ. ޙަސަންގެފާނު މިނިންމުން ނިންމީ އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢު ނިކަމެތިވެ ބައިބައިވެގެން ދިޔަނުދިނުމަށެވެ. އެއެއްބަސްވުމުގައި މުޢާވިޔަތައް ފަހު ޚަލީފާކަން ޙަސަންގެފާނަށް ދިނުމަށް އަމީރު މުޢާވިޔަތު އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި މުޢާވިޔަތުގެ ޚަލީފާކަމުގައި ޙަސަންގެފާނު އާންމު ދިރިއުޅުއްވުމެއްގައި މަދީނާގައި އުޅުއްވުމަށް އެއްބަސްވެލެއްވިއެވެ. އިސްލާމީ ތާރީޚް ފާހަގަ ކުރާގޮތުގައި ޙަސަންގެފާނުގެ އެއްބަސްވުމާއި ހަމައިން އުމަވިއްޔަ ދައުލަތް އުފެދުނީއެވެ.
އުމަވިއްޔަ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިން
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިން ނިސްބަތްވަނީ އުމައްޔަދު ވަންހައިގެ ދެއާއިލާއަކަށެވެ. އެއީ ސުފްޔާނީ އާއިލާއާއި މަރްވާނީ އާއިލާއަށެވެ. ސުފްޔާނީ އާއިލާއިން ޚަލީފާކަން ކުރެއްވީ 3 ބޭފުޅުންނެވެ.
1	އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ މުޢާވިޔަތު ބިން އަބޫސުފިޔާން	661 ން 680 އަށް
2	އަމީރު ޔަޒީދު ބުނު މުޢާވިޔަތު	680 ން 683 އަށް
3	އަމީރު މުޢާވިޔަތު(2) ބުނު ޔަޒީދު	683 ން 684 އަށް
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ބާނީއަކީ ފުރަތަމަ ޚަލީފާއަކީ މުޢާވިޔަތުގެފާނެވެ. މުޢާވިޔަތުގެފާނު ގެ ޚަލީފާކަން ދެމިއޮތީ މީލާދީން 661 ން 680 ވަނަ އަހަރާއި ދެމެދުއެވެ. މުޢާވިޔަތުގެފާނު އަވަހާރަވީ 6 މޭ 680 އަހަރު ފަލަވުމުގެ ސަބަބުން ޖެހިވަޑައިގެންނެވި ސްޓްރޯކެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ޚަލީފާ އަވަހާރަ ވުމާއި ގުޅިގެން މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ޚަލީފާއަކު އައްޔަނުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ދޮށީދަރިކަލުން އަމީރު ޔަޒީދު އަމިއްލައަށް ޚަލީފާކަމަށް އިސްވިއެވެ. ޔަޒީދު އަމީރުކަމާއި ހަވާލުވީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ކާފަދަރިކަލުން ޙަސަންގެފާނަށް ޚަލީފާކަން ދިނުމަށް މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތާއި ޙިލާފަށެވެ. އިސްލާމީ ތާރީޚު ގައި މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޔަޒީދަކީ އިސްލާމީ ލީޑަރެއްކަމުގައި ޤަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. އަމީރު ޔަޒީދުގެ ޚަލީފާކަމަކީ އިސްލާމް ދީން ބައިބައި ކުރި ދުވަސް ތަކެއްކަމުގައި ތާރީޚް ލިޔުންތެރިން ފާހަގަކުރެއެވެ. އަމީރު ޔަޒީދުގެ އަމުރަށް ކަރުބަލާގައި ހިންގި ލޭ އޮހޮރުވުމަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ކަޅުއަކުރުން ފެވިފައިވާ ހާދިސާ އެކެވެ. އިސްލާމީ އުއްމަތް ރޫޅި ދެމަޒްހަބް އުފެދި ޝިއައީންނާއި ސުންނީން އުފަން ކުރުވި ޙާދިސާއެވެ. މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާއި މިއަދާއި ޖެހެން ދެން ހަގުރާމަ ކުރަން ޖެހުން ސަބަބެވެ. އަމީރު ޔަޒީދުގެ ޚަލީފާކަމަށް ފަހު އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއަކަށްވީ އަމީރު ޔަޒީދުގެ ބޭފުޅެއްކަމުގައިވާ މުޢާވިޔަތު(2) އެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަށް ކާފަވިދާޅުވާ މުއާވިޔަތުގެ ވެރިކަމުގެ ވަރަށް ކުރީކޮޅު އިސްތިއުފާދެއްވާ މުސްލިމުންނަށް އެބައިމީހުން އެދޭ ވެރިއަކު އައްޔަންކުރުމަށް ފުރުސަތު ދެއްވިއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތު (ދޭއް) ޚަލީފާކަމުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމާއި އެކު އުމަވީ ދައުލަތުގެ ސުފްޔާނީ އާއިލާގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައީ އެވެ. ސުފްޔާނީ އާއިލާގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައީ ޔަޒީދުގެ ވެރިކަން ފެށުމާއި އެކު އެވެރިކަން ޤަބޫލުނުކާ މުސްލިމުން މަދީނާގައި ޢަބްދުﷲ ބިން އައްޒުބައިރަށް ބައިތު ހިފާ ސާމުކަރައިގައި އޮތް ވެރިކަން ނޫން  އެހެން ވެރިކަމެއް މަދީނާގައި ފެށުމުންނެވެ. ޢަބްދުﷲ ބިން އައްޒުބައިރުގެ އަތުން ވެރިކަން އުމަވީ ދައުލަތުގެ މަރުވާނުގެ އާއިލާއަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ އަބްދުލް މަލިކު ބުނު މަރުވާންގެ ހިކުމަތު އަމަލީގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެން ފެށުނީ އުމަވީ ދައުލަތުގެ އުމައްޔަދު ދަރިކޮޅުގެ މަރުވާނީ އާއިލާގެ ވެރިކަމެވެ. މަރުވާނީ ދަރިކޮޅުގެ ޚަލީފާއިންނަކީ
1-	މަރުވާން(1) އިބުނު އަލްހަކަމް	684 ން  685 އަށް
3-	އަލްވަލީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	705 ން 715 އަށް
4-	ސުލައިމާން ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކް	715 ން 717 އަށް
5-	ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް ބުނު މަރުވާން	717 ން 720 އަށް
6-	ޔަޒީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	720 ން 724 އަށް
7-	ޙިޝާމް ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	724 ން 743 އަށް
8-	އަލްވަލީދު ބުނު ޔަޒީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	743 ން 744 އަށް
9-	ޔަޒީދު ބުނު އަލްވަލީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	744
10-	އިބްރާހިމް ބުނު އަލްވަލީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	744
11-	މަރުވާނު ބުނު މުޙައްމަދު ބުނު މަރުވާން	744 ން  750 އަށް
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިންގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ:
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު އިބްނު މަރުވާން ބުނު ޙަކަމް
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުއަކީ އިސްލާމީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލް ކުރައްވާ ގޮތުގައި ޢަލީ ރަލިޔައްﷲ އަންޙު އަށް ފަހު އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ 5 ވަނަ ޚަލީފާއެވެ. އެކަލޭގެ ފާނަށް މިޤަދަރާއި ޢިއްޒަތް އިސްލާމީ އުންމަތުން ދީފާވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޒާހިދުކަމާއި ވަރައަވެރިކަމާއި ޚުލްޤު ހެޔޮކަމާއި އިސްލާމްދީނަށް އެކަލޭގެފާނު ލޯބި ކުރާމިންވަރާއި ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާއި ރައްޔިތުންނަށް ހެޔޮކަމާއި ޢަދުލުވެރިކަމާއި އިންސާފުވެރިކަމާއި އަމިއްލައެދުން އިސްކުރުމެއްނެތި މުޅި އުންމަތުގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ މުޅިޙަޔާތް ހޭދަކުރެއްވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުއަކީީ މުސްލިމު އުއްމަތައް ނަމޫނާ ވެރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ދީނީ ޢިލްމުވެރިންނަށް އިސްކަން ދެއްވިއެވެ. ޢުމުރާނީ ތަރައްޤީ ގެނެސްދެއްވިއެވެ. ތަޢުލީމަށް ޚާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ. ޒުވާނުންނަށް މަގުތައް ފަހިކޮށްދެއްވެވިއެވެ. ވިޔަފާރި ފުޅާކޮށް އިސްލާމުންގެ އަތުން ނެގެމުން އައި ޓެކްސްތައް ކުޑަކުރައްވާ ބައެއް ޓެކްސްތައް ކަޑުއްވާލެއްވިއެވެ. އިސްލާމީ ދަޢުލަތް އިތުރަށް ވަރުގަދަކޮށް ހަރުދަނާ ކުރެއްވިއެވެ. ދާޚިލީ ހަމަޖެހުމަށް އިސްކަންދެއްވިއެވެ.
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުއަކީ ޚަލީފާއަކަށް ވުމުގެ ކުރިން ފެޝަނަށް ލޯބި ކުރައްވާ ހުވަނދު ލައްވާ ވަރަށް މުއްސަދި ދިރިއުޅުއްވުމެއް އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް ޚަލީފާއަކަށްވުމަށް ފަހު މިހުރިހާކަމެއް ދޫކޮއްލައްވާ ވަރަށް ސާދާ ދިރި އުޅުމެއް އުޅުއްވިއެވެ. ބައިތުލް މާލުން އެއްވެސް ޚަރަދެއް ނުނަންގަވައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އާއިލާގެ މެންބަރުންނަށް ވެސް ސާދާ ދިރިއުޅުއްވުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. އަނބިދަރިންގެ ގަހަނާ ދައުލަތުގެ ބައިތުލްމާލަށް ހަދިޔާކުރުމަށް އެންގެވިއެވެ. އުމަވީ ދަޢުލަތުގެ ވެރިން އޭރު ތުރުކުރެއްވި ހެދުންކޮޅުތައް ދޫކުރައްވާ އާދައިގެ ހެދުންކޮޅުތައް ތުރުކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ފަހައްރައްކާ ކުރާ ޚަރަދު ކުޑަ ބޭފުޅެކެވެ. ފަޤީރުންނަށް އެހީވާ ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު އިބްނު މަރުވާން ބުނު ޙަކަމް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ މީލާދީން 682 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޚަލީފާކަން ކުރެއްވީ މީލާދީން 717 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 720 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދުއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ގެންނެވި އިސްލާހީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުންނާއި މުސްލިމުން އެކަލޭގެފާނަށް ތާއީދުކޮށް ލޯބިވާ މިންވަރުން އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޝްމަނުން ދިޔައީ ކަންބޮޑުވަމުންނެވެ. ދުޝްމަނުންނަށް އެކަންކަމަށް ކެތްނުކުރެވިގެން އެކަލޭގެފާނުގެ ނޯކަރަކަށް ރިޝްވަތުދީ ކާނާއަށް ޒަހަރެއް ލައިގެން އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަކޮށްލެއްވީ މީލާދީން 720 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުއެވެ. އޭރު އެކަލެގެފާނުގެ އުމުރުފުޅަކީ އެންމެ ސާޅިސްއަހަރެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
" ވެރިން އާންމު ގޮތެއްގައި އިސްކޮށްފައި ތިބެނީ ރައްޔިތުންގެ ކަންކަން ބެލުމަށެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެންގެ ކަންކަމާއި އުޅޭނޫޅޭ ގޮތް ބެލުމަށް ރައްޔިތުން މިއަދު އަހަރެން އިސްކުރަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަހަރެންގެ ފަރާތުން ނުރަގަޅު ކަމެއްފެނިއްޖެ ނަމަ އަހަންނަށް އިސްލާހުގެ މަގު ދައްކާދޭށެވެ. އަދި އެކަމެއް ކުރިޔަނުދީ ވަގުތުން ހުއްޓުވާށެވެ."
އުމަވިއްޔަ ދައުލަތް
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޒަމާނަކީ އިސްލާމީދީން ދުނިޔޭގެ އެކިކަންކޮޅު ފެތުރިގެން ދިޔަ ރަންޒަމާނެކެވެ. އުމަވީ ދައުލަތުގެ ސަބަބުން މުޅި ހިޖާޒުކަރަ އިސްލާމުންނަށް ފަތަޙަ ކުރެވުނެވެ. އޭރުގެ ރޯމް ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ކަނޑުވާލާ ޔޫރަޕާއި އޭޝިޔާގެ ބައްރަށް އިސްލާމީ ހަޟާރަތު ފެތުރިގެންދިޔަ އެވެ. އިސްލާމީ ވަރުގަދަ ދައުލަތެއް އިސްލާމުން ގާއިމް ކުރުމުގައި އުމަވީ ހަލީފާއިން ގިނަ ގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެއްވިއެވެ. އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޙަލީފާއިން ނިސްބަތްވަނީ އެއްމަތިފުށުގެ ދެއާއިލާއަށެވެ. އެއީ އުމައްޔަދު ވަންހައިގެ ސުފްޔާނީ އާއިލާއަށާއި މަރުވާނީ އާއިލާއަށެވެ. މިދެއާއިލާއިން ޙަލީފާކަމުގައި 14 ބޭފުޅަކު އިސްވިއެވެ. އެއީ މީލާދީން 661 ން 750 ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެނެވެ. އުމަވީ ދައުލަތް ނިމުމަކަށް އައީ އަލް އަންދުލުސް ގައި އައްބާސީ ދައުލަތް އުފެދުމާއި ގުޅިގެންނެވެ. އައްބާސީދައުލަތް އުފެދުނީ އުމަވިއްޔަ ދަރިކޮޅާއި ހާޝިމީ ދަރިކޮޅާއި އޮތް ހަސަދައިގެ ތެރެއިންނެވެ. މީލާދީ 747 ގައި ހާޝިމީ ދަރިކޮޅުގެ ހަގުރާމަވެރިންނަށް އައްބާސީ ދައުލަތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮތް ވަރަށް ގިނަ ސަހަރުތައް ދިޔައެވެ. މީލާދީން 749 ގައި ޤުރާޝަންއާއި ކޫފާ ހާޝިމީންގެ ލަޝްކަރުގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ. އަދި އަބޫ އަލް އައްބާސްއަށް ހަލީފާކަމަށް މުސްލިމުން ބައިތުހިފިއެވެ. ކޫފާ ހާޝިމީންގެ އަތްދަށަށް ދިއުމުން އުމަވީދައުލަތުގެ ހަލީފާއަކަށް އޭރު ހުންނެވި މަރުވާން ބުނު މުހައްމަދު ބުނު މަރުވާން ލަސްކަރެއް ހައްދަވާ ހާޝިމީންނާއި ހަގުރާމައަށް ފޮނުއްވެވިއެވެ. މިލަސްކަރު ހަރާނުން ފުރައިގެން އިރާގާއި ދިމާލަށް މިސްރާބުޖަހާ މީލާދީން 750 ވަނަ އަހަރު ޖެނުއަރީމަހުގެ ތެރޭގައި ދެލަސްކަރު ޒަބް ކިޔޭ ސަރަހައްދުން ބައްދަލުވެ ހަގުރާމަ ފެށުނެވެ. މިހަގުރާމައަކީ މަސްހޫރު ޒަބުރު ހަގުރާމައެވެ. ދެލަސްކަރު ހަގުރާމަކޮށް އެއަހަރުގެ އޭޕްރީލްމަހު އެންމެ ފަހުން އުމަވީ ދައުލަތް ބަލިވެ ހާޝިމީން ގަދަވިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ދިމިސްޤުގައި ކުރަމުންދިޔަ އުމަވީ ދައުލަތް އުވި އައްބާސީ ދައުލަތް ފެށުނީއެވެ. އުމަވީ ދައުލަތުގެ އެންމެ ހަފުގެ ޚަލީފާ މަރުވާން އަވަހާރަކޮށްލެވުނީ އެއަހަރު އޮގަސްޓް މަހު މިސްރުގައެވެ.
އުމަވީ ދައުލަތް މީލާދީން 750 ވަނަ އަހަރު ނިމުމަށްފަހުވެސް އުމަވީ ދައުލަތައް ނިސްބަތްވާ ވެރިކަމެއް އަމީރުން ތިއްބަވައިގެން މީލާދީން 756 އަހަރުން ފެށިގެން މީލާދީން 1031 ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެން މުރެވުނެވެ. އުމަވީ ދައުލަތައް ނިސްބަތްވާ އަމީރުކަން ކުރެވުނީ ކޮރުދޮބާގައެވެ. އޭރު އައްބާސީ ދައުލަތް ހިގަމުންދިޔައީ ދިމިޝްޤާއި އިރާގުގައެވެ. ފަހުން މިސްރުގައެވެ. އިތުރު ފާލަން : އުމަވީ ދައުލަތް
udeylia 06:38, 25 މެއި 2010 (UTC)
ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅީގެ ކެންސަރު
ކާތަކެތިހިނގާ ހޮޅި އަކީ އަނގައާއި ބަނޑާއި ގުޅުވައިދޭ ހޮޅިއެވެ. ކާތަކެތި ބަނޑަށްދަނީ މިހޮޅީގެ ތެރެއިންނެވެ.
ސަބަބު
ކެއުމުގެ ތެރޭގައި ވިޓަމިން އެކުލެވޭ ކާނާ ބޭނުންކުރުމަކީ ކާތަކެތިހިނގާ ހޮޅީގެ އެތެރޭގެ ތެތްދުލިފަށް ތައް ހަލާކުވިޔަނުދިނުމަށް އެހީވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ޏަމްޏަމް
ޏަމްޏަމްނުވަތަ އަކީ ހުތްރަހަ ގަދަ މޭވާއެކެވެ. މި ނުކުންނާނީ ބިލަމަގު ނުކުންނަ ގޮތަށް ގަސްގަނޑުންނެވެ. މިއީ ފަތިކޮށް ބޭރު ގޮށްގޮށަށް އުފުލިފައި ހުންނަ މޭވާއެކެވެ .ޏަމްޏަމް ގަހަކީ ބިލަމަގު ގަހާ ދާދި އެއްވަރަށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. މި ގަހުގެ ފަތުގެ ނާރު ހުންނަނީ ފަތުގެ އެއްފަރާތަށް ބޮޑުކޮށެވެ. ކޮންމެ ތަނޑެއްގައި ދެފަތް ހުރެއެވެ. މިގަހުގެ ފަތަކީ ފެހިކުލައިގެ ބޯފަތެކެވެ. ފަތުގައިލަނީ ފެން ރަހައެވެ
ޢަބުދުﷲ ވަހީދު(ފީއަލި)
އަބުދުﷲ ވަހީދު (ލިލީމާގެ.ފ.ފީއަލި) އަކީ ކުޅަދާނަ މިއުޒިޝަނެކެވެ. މިއުޒިކީ ތަފާތު އިންސްޓްރުމަންޓް ތައް ބޭނުންކުރަން ދެނެލައްވައެވެ.
ޢަބުދުﷲ ވަހީދުގެ ބައްޕަ މަރުހޫމް އުސްމާން މޫސާ އަކީ މިއުޒިކީ މާހިރެކެވެ. ތާރަ ލަވަ ކިޔުމުގެ މަޝްހޫރު މީހެކެވެ. އޭނާގެ މަންމަ މަރުހޫމާ ހައްވާ އިބްރާހީމް އަކީ ވެސް ރަގަނޅު ފެންވަރަކަށް ލަވަކިޔާ އުޅުނު މީހެކެވެ. މިއުޒިކީ ކަފިތަކުގެ ތެރެއިން ޢަބުދުﷲ ވަހީދު އަށް އެންމެ ބޮޑަށް ވަދެވިފައިވަނީ ދެވައްތަރުގެ ބެރުޖެހުމުގެ ތެރެއަށެވެ. އެއީ ބޮޑު ބެރު އަދި ބުން ބެރު އެވެ. އުމުރުން 19 އަހަރުގައި ޒަވާޖީ ހަޔާތެއް ފެށި ޢަބުދުﷲ ވަހީދު ރަށުގައި ބެރުޖެހުމުގައި ހޭދަކޮށްފައިވަނީ 7 އަހަރު އެވެ. ފ.އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ޓީޗަރެއްގެ ވަޒީފާ ވެސް އޭނާ އަދާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ޢަބުދުﷲ ވަހީދު އަށް މާލޭގައި މިދާއިރާއިން ކުރިއަށް ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިވީ ބޯކޮށާ އަހުމަދު ވަޙީދުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެގޭގައި އަހުމަދު ވަހީދު އާއި އެކު ޢަބުދުﷲ ވަހީދުވަނީ މިއުޒިކްގެ ތިއަރީ ބައި ދަސްކޮށްފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ހ.ހިކަނދިގަސްދޮށުގޭ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ގެ އަރިހަށް ބަދަލުވެ، ތަފާތު އިންސްޓްރުމަންޓްތައް ކުޅެން ދަސްކުރެއްވި އެވެ. އެގޮތުން ބޮޑުބެރުޖެހުން، ބުންބެރުޖެހުން، އެކޯޑިއަން ޖެހުން، ހަރުމަނިޔާ ޖެހުން، ކީބޯޑް ކުޅުން، ޑްރަމް ޖެހުން، ޑޯލާ ޖެހުން، ބޮންގޯ ޖެހުން، ކޮންގާ ޖެހުން، ގިޓާ ކުޅުން، އަދި ޕެޑް ސެޓްޖެހުން ފަދަ މިއުޒިކީ ހުނަރުތައް ދަސްކުރެއްވި އެވެ. އަބުދުﷲ ވަހީދު ވަނީ މިއުޒިކީ ހުނަރުތައް ދަސްކޮށް ދިނުމަށް ރާއްޖޭގެ ތަފާތު ރަށްތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށްފައެވެ. އެފަދަ ރަށް ރަށުގައި 1 މަހާއި 3 މަހާއި ދެމެދުގެ ވަގުތެއް ހޭދަކުރެއްވައެވެ. އޭނާ ވަނީ މިއުޒިކް ޓްރެކް ހަދަންވެސް ދަސްކުރައްވާފައެވެ. 2005 ވަނަ އަހަރަށް އައިއިރު އޭނާ މިއުޒިކް ޓްރެކް ހަދާތާ 11 އަހަރުވެދާނެ އެވެ.
ޢަބުދުﷲ ވަހީދު އަކީ މޮޅު ލަވަ ކިޔުންތެރި އެކެވެ. އޭނާ ފުރަތަމަ ރިކޯޑް ކުރި ލަވަޔަކީ މުޖޭދުނިޔެ ވާލޯ ރާގަށް ހަދާފައިވާ ދުނިޔެވާ ލޯ އެވެ. ގުލްދަސްތާ އަލްބަމަށް އޭނާ ކިޔާދީފައިވާ އެވާރެޔާ ތެމިފޯވީ، އަދި ލައްކަ އަސަރުކުރޭ މިހާރު ފަދަ ލަވަތަކަކީ އާންމުގެ މަގުބޫލްކަން ލިބި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ލަވަތަކެވެ. އޭނާ ވަނީ އަމިއްލަ 9 އަލްބަމަކަށް ލަވަކިޔުމުގެ އިތުރުން އެކި ފަރާތްތަކުގެ 30 ވަރަކަށް އަލްބަމަށް ލަވަކިޔާދީފައެވެ. ތަފާތު 80 އަށްވުރެ ގިނަ އަލްބަމަށް ޢަބުދުﷲ ވަހީދު ބުންބެރު އަޅާދީފައި ވެއެވެ.
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އިންފުލުއެންޒާ ވައިރަސް އޭ
އިންފުލުއެންޒާ ވައިރަސް އޭ އަކީ 'މިކްސޮވިރިޑޭ އާއިލާގައި ހިމެނޭ ވައިރަހެކެވެ. މިވައިރަހުގެ ސަބަބުން އިންސާނުންނާއި ތަފާތު ވައްތަރުގެ ދޫންޏާއި ޖަނަވާރުތަކަށް ރޯގާ ޖެހެއެވެ. މިވައްތަރުގެ ވައިރހުގެ ވަރަށް ގިނަ ސްޓްރެއިން ތައް ހުރެއެވެ. ކުރިން ފެނުނު ދޫނި ރޯގާ އަދި އޭގެ ފަހުން ފެނުން އޫރު ރޯގާ އަދި އިންސާނުންނަށް އިންފުލުއެންޒާ އަކީ ވެސް މިވައިރަހުގެ ތަފާތު ވައްތަރުތަކުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ.
Influenzavirus
ވައިރަސް
ވައިރަސް އަކީ ލޮލަށް ނުފެންނަ ކުޑަކުޑަ ޖަރާސީމެކެވެ. ތަފާތު ޖަނަވާރު ތަކާއި، ގަސްގަހާގެހި އަދި ބެކްޓީރިޔާ ފަދަ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ތެރޭގައި އާވެއާލާވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ވައިރަސް އަށް ލިބިފައިވެއެވެ. މިއީ ތަފާތު އެތަކެއް ބަލިތަކެއް އިންސާނުންނަށް ކުރިމަތިކުރުވާ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ ވައިރަސްއެއްގައިމެ، ނިއުކްލިކް އެސިޑް އަދި ޕްރޮޓީން އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ވައިރަސްގައި އެކުލެވޭ ނިއުކްލިކް އެސިޑަކީ ޑިއޮކްސީރައިބޯ ނިއުކްލިކް އެސިޑް، އަދި ރައިބޯ ނިއުކްލިކް އެސިޑް މިދެވައްތަރުން ކުރެ ކޮންމެވެސް އެއްވައްތަރެކެވެ.
ވައިރަސް އެއްގެ ސައިޒު އަދި ބައްޓަން ބިނާވެފައި އޮންނަނީ އެވައިރަހެއްގައި ނިއުކްލިކް އެސިޑް އަދި ޕްރޮޓީންތައް ހުންނަ މިންވަރާއި، އެތުރިފައި ހުންނަ ގޮތެއްގެ މައްޗަށެވެ. ބައެއް ވައިރަހުގައި ނިއުކްލިކް އެސިޑް ވަށައިގެން އެއްފަށަލަ އަށްވުރެ ގިނަ ޕްރޮޓީން ފަށަލަ ހުރެއެވެ. ވައިރަހުގެ ވަށަމިން 20 ނެނޯމީޓަރުން ފެށިގެން 250-400 ނެނޯމީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިނެއްގައި ހުރެއެވެ.
ކަށިކެޔޮ
ކަށިކެޔޮނުވަތަ އަކީ ކަށިކެޔޮގަހުގައި އަޅާ މޭވާ އެވެ. މިއީ ވަރުގަދަ ދަޅިގަނޑެއްގައި ވަކަކާޖެހި ވަކެއް ފިތިބާރުކޮށް ހުންނަ ވައްތަކަކުން އެކުލެވިފައި ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. ކަށިކެޔޮ ގަހަކީ ގޮފިތަކެއްލައިފައި ބޮނޑި އަކަށް ހެދޭ ބިޔަވާ ގަހެކެވެ. މިގަހުގެ ފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ދިގުކޮށް ދެފަރާތް އެއްވަރަށް މެދަށް އަޑިވެލާފައި ކޮޅަށް ތޫނުކޮށެވެ. ފަތުގެ ކައިރިފަށުގައްޔާއި މެދުގައި ތޫނުކަށިތަކެއް ހުރެއެވެ. ގަސްހަރުލާފައި ހުންނަނީ ފައިބާ ބިމަށް ހިފައިފައި ހުންނަ ވަރަށް ވަރުގަދަ އަޅޯތަކަކުންނެވެ. މިއީ ތިލަގައި، މޫދުވާ ކަފި މޫތަކެއް ހުންނަ ގަހެކެވެ. ކަށިކެޔޮލު އާއިލާގެ 600އަށްވުރެ ގިނަވައްތަރު މިހާތަނަށް ހޯދިފައި ވެއެވެ.
މައިދާގެ ކެންސަރު
މައިދާގެ ކެންސަރު ޖެހޭތާ ކުރީކޮޅު ބަލި ދެނެގަނެ ފަރުވާ ކުރެވިއްޖެނަމަ ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ބަލި ފަސޭހަ ވެއެވެ.
ސަބަބު
ވަކި ޚާއްޞަ ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ރޯމަސް ވަޅޯކޮށް ދިލަޖައްސައިގެން ކެއުމަކީ ކެންސަރު ޖެހުމާމެދު ޝައްކުކުރެވޭ ކަމެކެވެ.
އަލާމާތްތައް
މައިދާގައި ކެންސަރު އުފެދުމުން މައިދާގައި ފާރު އުފެދުމުން ކުރެވޭ ކަހަލަ އިހްސާސްތަކެއް ކުރުވައެވެ. އަދި ކެންސަރުގެ އަސަރުތައް މައިދާގެ ބޮޑު ބަޔަކަށް ފެތުރިއްޖެނަމަ، އިތުރު އުދަގޫތަކާއި ކުރިމަތި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:-
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޢަބުދުﷲ މުޢާޒް
ޢަބުދުﷲ މުއާޒް އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ތަފާތު ފިލްމާއި ލަވަތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.
ކުޅެން ހުރި ފިލްމްތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ބެކްޓީރިޔާ
ބެކްޓީރިޔާ އަކީ ލޮލަށް ނުފެންނަ ކުޑަކުޑަ ޖަރާސީމެކެވެ. މިއީ ޕްރޯކެރިއޮޓިކް އޯގަނިޒަމް އެކެވެ. މާނައަކީ ބެކްޓީރިޔާގައި ކުދި އޯގަނެލްސް އަދި ނިއުކްލިއަސް ތަތްވުމަށް ފަށަލައެއް ނުހުންނާނެ އެވެ. ބެކްޓީރިޔާ އަކީ އެންމެ ސެލްއެއް އެކުލެވޭ އޯގަނިޒަމް އެކެވެ. ތަފާތު ބައްޓަންތަކަށް ބެކްޓީރިޔާ ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ވަށްކޮށް، ދިގުކޮށް، ކަތިކޮށް އަދި މިނޫން ގޮތްގޮތަށް ވެސް ބެކްޓީރިޔާ ހުރެއެވެ.
މާހައުލުގައިވާ ތަފާތު އެތަކެއް ތަނަކާއި، ތަކެތީގައި ބެކްޓީރިޔާ އުޅޭނެ އެވެ. ބެކްޓީރިޔާ ގެ ބައެއް ވައްތަރު ތަކުގެ އިންސާނުންނާއި، ޖަނަވާރުން އަދި ގަސްގަހާއި ގެއްސަށް ބަލިތައް ޖައްސައެވެ. ބައެއް ކަހަލަ ބެކްޓީރިޔާ ތަކުން ގެއްލުން ވާއިރު އަނެއްބައި ބެކްޓީރިޔާ ތަކުން ފައިދާ ވެސް ކުރާކަން ފާހަގަ ކުރަން ޖެހެއެވެ. ބިންގަނޑަކީ ގަސްގަހާގެހި ހެދުމަށް އެކަށޭނަ ތަނަކަށް ބެކްޓީރިޔާ ތަކާއި ނުލައި ނުވާނޭކަން ޔަގީނެވެ. އަދި ފަނާވެފައި ހުންނަ ތަކެތި ނެތިގެން ދިއުން ވެސް ބެކްޓީރިޔާ ވުޖޫދުނުވާނަމަ ލަސްވީހެވެ. ބައެއް ބެކްޓީރިޔާ ތަކަކީ، ކާތަކެތި، ކެމިކަލް އަދި ބޭސް އުފެއްދުމުގައި ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ.
ހުސައިން ޞޮބާހް
ޙުސައިން ޞޮބާހް އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ތަފާތު ފިލްމތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.
ކުޅެފައިވާ ޑްރާމާތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ހަކުރު ބަލީގެ ދެވަނަ ވައްތަރު
ހަކުރު ބަލީގެ ދެވަނަ ވައްތަރު ނުވަތަ ޓައިޕް ޓޫ ޑައިބިޓީސް ގައިޗިސްމޭ އިން އިންސޫލިން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އުފައްދަމުން ދެއެވެ. ނަމަވެސް އިންސިއުލިން ގެ އަސަރު ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ގުނަވަން ތަކަކަށް ނުކުރެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ގުނަވަންތަކުގެ 'ސެލް' ތަކުގެތެރެއަށް ގްލޫކޯސް އަކަށް ނުވަދެވެއެވެ. އަދި ލޭގައި ހަކުރު ހުންނަ މިންވަރު މައްޗަށްދެއެވެ.
ހަކުރު ބަލީގެ ދެވަނަ ވައްތަރުގައި އިންސުލިން ޗިސްމޭ އިން އުފެއްދި ނަމަވެސް ކޮންމެވެސް ސަބަބުތަކާއި ހުރެ އިންސުލިންގެ މަސައްކަތް ނުކުރަނީއެވެ. އެހެން ކަމުން ކަސްރަތުކޮށްގެންނާއި ކެއުމަށް ބަދަލުގެނެސްގެން ނުވަތަ ބޭހުން ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެއެވެ. މިވައްތަރު އާންމުކޮށް ފެންނަނީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނެގެ ތެރެއިންނެވެ. ޓައިޕް ޓޫ ޑައިބިޓީސް ޖެހުން ގާތީ:
ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން އިތުރު މީހުން
ފަރުވާ
މިވައްތަރުގައި ގިނަ ފަހަރު ކެއުމަށް ގެންނަ ބަދަލާއި ކަސްރަތުން ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވިއްޖެނަމަ ގުޅަ ބޭސް ބޭނުން ކުރަން ޖެހެއެވެ. ބޭޙުން ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ނުވުން، ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ޖަރާސީމެއް ހަށިގަނޑުގައި އަށަގެންފިނަމަ އިންސޫލިން ޖަހަން ޖެހިދާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
މޫސާ ޒަކަރިއްޔާ
މޫސާ ޒަކަރިއްޔާ އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ތަފާތު ދިވެހި ފިލްމްތައް ކުޅެފައެވެ.
ކުޅެފައިވާ ޑްރާމާތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ފޭރު
ފޭރު އަކީ ގަހެއްގައި އަޅާ މޭވާ އެކެވެ. ފޭރުގެ އޮށް ހުންނާނީ ކަރުގަނޑޫގެ ތެރޭގައެވެ. ފޭރުގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. މިހާތަނަށް 100 އަށްވުރެ ގިނަ ވައްތަރު ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ފޭރު މިނަން ނެގިފައިވަނި ބަންގާޅީ ބަހުން ކަމަށްލަފާކުރެވެއެވެ. ބަންގާޅީ ބަހުން ފޭރަށް ކިޔަނީ ޕޭރަ މިހެން ކަމަށް ވާތީ އެވެ. ދިވެހިން ފޭރު ބޭނުން ކުރަނީ ކެއުމަށާއި، ފަނިގިރުމަށެވެ. ހުސްފޭރު ދޮންކޮށާއި، ގަބުޅިކޮށް ހުންނައިރު ވެސް ދިވެހިން ކައިއުޅެއެވެ. ފޭރުގަހުގެ ބައިތަކަކީ ކުރީ ޒަމާނުގެ ގަދީމީ ބޭސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކޮށް އުޅުނު ބާވަތްތަކެއް ކަމަށް ވެއެވެ. ފޭރުގެ ވައްތަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ހުދު ފޭރު، ރަތް ފޭރު، ރަންގު ފޭރު އަދި މިނޫނަސް ތަފާތު ކުލަ ކުލައިގައި އެތެރެ ހުންނަ ފޭރުތައް ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:ކާތަކެތި ޤިސްމު:މޭވާ
ޖަންބު
250px|thumb|left|ޖަންބު ކޯންޏެއް ޖަބުރޯލްނުވަތަ އަކީ ހުތްފޮނިރަހަދޭ މޭވާއެކެވެ. ޖަންބު ދޮންވީމާ ހުންނަނީ މަޑުފިޔާތޮށި ކުލައެއްގައެވެ. މީގައި އޮންނަނީ ބޮޑު އެއް އޮށެވެ. މިމޭވާ ގަންނަ ގަހުގެ މަލުގެ ފިޔަހުންނާނީ ފިޔާތޮށި ކުލައަށްވުރެގަދަ ރަތްކުލައަށްވުރެމަޑު ކުލައެއްގައެވެ. ހިމަނަރުތަކެއް ހެންނެވެ.ޖަންބަކީ ޖަބުރޯލް އެކޭ އެއްގޮތަށް ހުހަށް ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މޭވާ އެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ޖަންބު ހެދެނީ ވަރަށް މަދުންކަން ފަހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ހަކުރު ބަލީގައި ފައި ހަލާކުވުން
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ސުލައިމާނު މުޙައްމަދު (ސާންޑް)
ސުލޭމާނު މުޙައްމަދު (ދަނބުފަށުވިގެ ، ފ.ދަރަނބޫދޫ) އަކީ ސުލައިމާން ސާންޑް ގެ ނަމުގައި މަޝްހޫރުވެގެންދިޔަ ހުނަރުވެރިއެކެވެ. އޭނާއަކީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ގިނަ ދުއްވާތަކެތި ދުއްވަން ދަންނަ، ދުއްވުމުގެ ލައިސަންސް އޮތް ފަރާތެކެވެ. ޕަޑީ ގެ ޑައިވިންގ ސެޓްފިކެޓް ހޯއްދަވާފައިވާ ޑައިވިންގ އިންސްޓަރެކްޓަރ އެކެވެ. ސުލޭމާނު އާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ 11 ކުދިން ތިބެއެވެ. އެއީ 7 ފިރިހެން ކުދިންނާއި 4 އަންހެން ކުދިންނެވެ.
ދަތުރުފަތުރުގެ ދާއިރާގައި
ސުލައިމާނު މުހައްމަދު ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި މާލެ ބަދަލުވީ އުމުރުން 17 އަހަރުގައެވެ. އެއީ ރަށުގެ އޮފީހުގެ ކާތިބެއްގެ މަގާމް ގައި އުޅެފައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ އުޅުނީ ޔުނިވަސަލްގެ ދޯނިފަހަރުގެ ފަޅުވެރި އަކަށެވެ. އެއީ 1988 ހިސާބުގައެވެ. އޭގެ ފަހުން ސްޕީޑް ލޯންޗް ގެ ކެޕްޓަންކަން، ޓަގްބޯޓްގެ ކެޕްޓަންކަން ކޮށްފައި ވެއެވެ. އެހެންކަމުން ސުލައިމާނު މުހައްމަދު އަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މާލިމީ އެކެވެ. މީގެ އިތުރުން 800-1000 ޓަގުގެ ބޯޓްފަހަރުގެ ކެޕްޓަންކަންވެސް ކޮށްފައި ވެއެވެ.
ކަސްރަތު އަދި ސާންޑްގެ ގޮތުގައި
ސުލައިމާނު މުހައްމަދު ސާންޑްގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރު ވެގެންދިޔައީ 1998 ވަނަ އަހަރު ޓެލެވިޒަން މޯލްޑިވްސް އިން ފޮނުވި ހާރުދަން ޕްރޮގްރާމްގެ ސާންޑް ގެ ބައިގައި އަތާއަތާ ލައިގެން ޑެންމާރކް މީހަކު ބަލިކޮށް ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދުމުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން އެކި ފަހަރުމަތިން އޭނާގެ ބާރު ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ. ބޮޑީ ބިލްޑިންގ ފެޑެރޭޝަނުން މާލޭގެ ދެކުނު ހާބަރު ސްޓޭޖްގައި ޑެޑްލިފްޓް ޗެމްޕިއަންޝިޕް ހެވީ ވެއިޓް ކެޓަގަރީން އޭނާ 1 ވަނަ ހޯދިއެވެ. ގައުމީ އެތްލެޓިކްސް މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވެ، ޕަޓްޝޮޓުން 2 ވަނަ، އަދި ޑިސްކަސް އުކުމުން 3 ވަނަ ހޯދާފައި ވެއެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ސާންޑް މުބާރާތުގައި ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދުމަށްފަހު، އޭގެ ފަހުން 4 އަހަރު ވަންދެން ރަނައަޕްކަން ހޯދާފައި ވެއެވެ. 2004 ވަނަ އަހަރު އޭގެ ކުރީ އަހަރުތަކުގެ ޗެމްޕިއަން ދާންދޫ ނަޞީރު ބަލިކޮށް ދެވަނަ ފަހަރަށް ވެސް ސާންޑްގެ މަގާމް ސުލައިމާނު ހޯދާފައި ވެއެވެ.
ސުލައިމާނު މުޙައްމަދު އެއްވެސް ސުކޫލަކުން ތައުލީމް ހޯދިކަން އެނގޭކަން ނެތެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ހިންދީ އަދި އިގިރޭސި ބަހުން ލިޔަން ކިޔަން ސުލައިމާނު ދަނެއެވެ. ސުލައިމާން އަކީ ޕަޑީގެ ސެޓްފިކެޓް ހާޞިލްކޮށްފައިވާ ޑައިވިން މާސްޓަރ ޓްރޭނީ އެކެވެ. 2004 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހާއި ހަމައަށް ސުލައިމާނު ވަނީ ކޮމާޝަލް ޑައިވިންގ، އަދި ސާރޗް ޑައިވިންގ ހިމެނޭގޮތަށް ޖުމްލަ 516 ފަހަރު ޑައިވިންގ އަށް ގޮސްފައެވެ.
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ