ސްކްރަބް_ޓައިފަސް
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ސްކްރަބް ޓައިފަސް
ސްކްރަބް ޓައިފަސް ގެ ހާލަތްތައް ދިވެހިރާއްޖެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނިފައިވަނީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު އިގިރޭސީން ސ.ގަން ހިފައިގެން ތިބި ދުވަސްވަރު އެވެ. މިގޮތުން 1941 ވަނަ އަހަރު ސ.އަތޮޅު ގަމުގައި ތިބި އިގިރޭސީންގެ 42 މީހަކަށް މިބަލިޖެހިފައިވާ ކަމަށް ވެއެވެ. 1942 ވަނަ އަހަރު 582 މީހުންނަށް، 1943 ވަނަ އަހަރު 382 މީހުންނަށް، އަދި 1944 ގައި 92 މީހުންނަށް ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިފައިވާ ކަމަށް އިންޓަނެޓްގެ ބައެއް ވެބްސައިޓްތައް ބުނެއެވެ. އެދުވަސްވަރު އިގިރޭސި ސިފައިންގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތްކުރެއްވި ޑޮކްޓަރެއްކަމަށްވާ ޖޭއާރު އޫޑީ ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓެއް ބުނާގޮތުގައި އެދުވަސްވަރު އައްޑު އަތޮޅުގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް މީދާ ގިނައެވެ. އަދި މިބަލި ޖައްސާ ސެއްޅި އުޅޭކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ ތަންތަން ހުރިކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައަށްފަހު އިންޑިޔާގެ ޓީމަކުން ދެކުނު އޭޝިޔާގެ 23 ހިސާބެއް ބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އުފުލާ ސެއްޅިއުޅޭތޯ ބެލުމަށް ޗެކްކޮށްފައި ވެއެވެ. އެފަހަރު އައްޑު އަތޮޅުގެ ބައެއް ހިސާބުތައް ވެސް ބަލައިފައިވެއެވެ. އިގިރޭސީން ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކޮށްދިޔަފަހުން ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިގެން މީހަކު ފަރުވާ ހޯދައި، ނުވަތަ ދުނިޔެ ދޫކޮށް ދިޔަކަން އެނގޭކަން ނެތެވެ. އޭގެ ފަހުން 2002 ވަނަ އަހަރުގެ ހޫނު މޫސުމުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ސްކްރަބް ޓައިފަސްގެ ކޭސްތައް ފެންނަމުންދާ ކަމަށް ކަމާއި ބެހޭ ޞިއްޙީ ދާއިރާތަކުން ހާމަކޮށްފައި ވެއެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި- އޮގަސްޓް މަސް ހިސާބުގައި ގދ. ގައްދޫއިން ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިގެން 3 މީހަކު މަރުވެފައިވާ ކަމަށް ވެއެވެ. އެއާއި ގުޅިގެން ތައިލޭންޑްގެ ބެންކޮކްގައި ހުންނަ އާރމްޑް ފޯރސަސް ރިސާރޗް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް މެޑިކަލް ސައިންސް ކިޔާ އިންސްޓިޓިއުޓެއްގެ ފަރާތުން ބަލިދެނެގަނެ، ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ އެހީއަށް އެދިފައި ވެއެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި މިއިންސްޓިޓިއުޓަށް ބަލިޖެހިފައިވާ ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 31 މީހެއްގެ ސްޕެސިމެން ( ލޭގެ 4 ސާމްޕަލް، ސިރޮލޮޖިކް 28 ސާމްޕަލް ) ފޮނުވިފައި ވެއެވެ. ބަޔާންކުރެވުނު އިންސްޓިޓިއުޓުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި އެފަހަރު ފޮނުވުނު 28 ސިރޮލޮޖިކް ސާމްޕަލްގެ ތެރެއިން 14 ސާމްޕަލް ގެ ނަތީޖާ ދައްކާފައިވަނީ ބައްޔަށް ޕޮޒިޓިވްކޮށެވެ. އެއަށްފަހު 2002 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ( ހަވީރު ނޫސް 27 އޮކްޓޯބަރު 2002 ) މިއިންސްޓިޓިއުޓްގެ ކަމާބެހޭ 4 ތަޖުރިބާކާރަކު، ގދ. ގައްދޫގައި ބައްޔާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކެއް ކޮށްފައި ވެއެވެ. އެޓީމްގެ އިސްވެރިއެއްގެ ގޮތުން ހުންނެވީ މޭޖަރ ޑޮކްޓަރ މައިކަލް ލުއިސް އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ދާއިރާއިން އިސްމީހަކަށް ހުރީ ޑރ އަހުމަދު ރާޒީ އަދި ޑރ ޢަބުދުލް ޢަޒީޒް ޔޫސުފް އެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި 28 ން 2003 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް 27 އަށް އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު އިންސްޓިޓިއުޓާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ދާއިރާގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތައް ގުޅިގެން ހޯދި ހޯދުންތަކާއި ބެލިބެލުންތަކުން އެނގުނުގޮތުގައި ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިފައިވާ 168 މީހަކު އެކި އަތޮޅުތަކުން ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ލެބޯޓަރީ ތަޙްލީލުތަކުން ބައްޔަށް ޕޮޒިޓިވް ވެފައިވަނީ 38 މީހުންނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 10 މީހަކު ވަނީ މިބަލީގައި ދުނިޔެ ދޫކޮށް ގޮސްފައެވެ. ބަޔާންކުރެވުނު 168 މީހުން ތިބިކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ އަތޮޅު ތަކަކީ، ހއ، ހދ، ށ، ރ، ބ، ކ، އއ،އދ، ދ،ތ،ލ،ގއ،ގދ، ޏ،ސ، މިއަތޮޅުތަކެވެ. މަރުވި 10 މީހުން ހިމެނެނީ ހއ،ހދ،ށ، އއ، އަދި ގއ، މިއިން ކޮންމެ އަތޮޅަކުން އެކަކު، ރ.އަތޮޅުން 2 މީހުން ގދ.އަތޮޅު (ގައްދޫން) އިން 3 މީހުންނެވެ. މިރިޕޯޓް ބުނާގޮތުގައި ބަލިޖެހިފައިވާ ކަމަށް ޝައްކު ކުރެވޭ މީހުން އެންމެގިނައީ ގއ.އަތޮޅު ގައެވެ. އެއަތޮޅުގައި ބަލިޖެހިފައިވާކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 76 މީހުން ތިބިކަމަށް ލިޔެފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 16 މީހުންގެ ޓެސްޓްތައް ދައްކާފައިވަނީ ބަލިހުރިކަމަށެވެ. ބަލިހުރިކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ މީހުން އެންމެ ގިނައީ ގއ.ގައްދޫގައެވެ. އެއީ 57 މީހުންނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 12 މީހަކު ބަލިހުރިކަމަށް ދެއްކިއިރު 3 މީހަކު ބަލީގައި ދުނިޔެދޫކޮށް ގޮސްފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 2 މީހުންނަކީ ކުޑަކުދިންނެވެ. 2005 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި ( ހަވީރު ނޫސް 13 ޖުލައި 2005 ) މަހުގެ ތެރޭގައި ސ.އަތޮޅު މީދޫ ޞިއްޙީ މަރުކަޒުން ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިގެން 3 މީހަކު ފަރުވާހޯދަމުންދާ ވާހަކަ ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ. އެރިޕޯޓްގައިވާގޮތުން ފަރުވާ ހޯދަމުން ދިޔައީ 44 އަހަރުގެ އަންހެނަކާއި ކުޑަ ދެކުދިންނެވެ. އަދި 2005 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުން ފެށިގެން ސ.މީދޫން ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިފައިވާ މީހުން މަދުމަދުން ފެންނަމުންދާ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ސްކްރަބް ޓައިފަސް ސ.މީދޫގައި އުޅޭކަން ފުރަތަމަ ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ 2004 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އަދި މިރިޕޯޓްގައި 2004 ވަނަ އަހަރު ވެސް ސ.މީދޫގައި ސްކްރަބް ޓައިފަސް ޖެހިގެން އަންހެނަކު މަރުވެފައިވާ ކަމަށް ލިޔެފައި ވެއެވެ.