cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ލައްނިގޫ އަލަތަނޑު
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 5 ހަރުކައްޓާއެކު 21 ނުވަތަ 22 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ރާއްޖޭގައި އަލަތަނޑުގެ ބާވަތްތަކަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަންތަކެއް ކިޔާކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމަށް ގުޅުވައިގެން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ ލައްނިގޫ އަލަތަނޑު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަންސޫރު މަސް
ފަންސޫރު މަސް ނުވަތަ  އަކީ ވެންފުންނަ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ ވެންފުންނަތަކާއި ޚިލާފަށް މިބާވަތް އުޅެނީ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުތޮށީގެ ގަލާއި މުރަކަތަކުގެ މާހައުލުގައެވެ. މިބާވަތް މޫދުވިނަ ހެދިފައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި ވެސް އުޅެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން އެންހިފާއިރު އެމުގެތެރޭގައި ހިފޭ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ އަނގައިގައި ވަރަށް ވަރުގަދައަށް ހެދިފައި ހުންނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިދަތްތަކުން ވަރަށް ބާރަށް ދައިގަނެ ހަދައެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައި މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ފަހަތުން ފެށިގެން ދިގުކޮށް މަހުގެ ނިގޫފަތާއި ވަރަށް ކައިރިއަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ހުދުކުލައިގެ ފުޅާ ދެރޮނގު ހުރެއެވެ. މިދެރޮނގު ދޭތެރޭގެ ކުލައަކީ ނޫމުށި ކުލައެކެވެ. ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ ފަނޑުރީނދޫ ކުލައެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 29 އާއި 33 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަސް ކައިހަދަނީ އޭގެ ދަތްތަކުން އެކިއެކި މަސްމަހުގައި ދައިގަނެގެންނެވެ. މިގޮތަށް ދައިގަންނައިރު ހުޅުނބުވެސް ނައްޓައިގެން ކައިހަދާކަމަށް ވެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 11 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސެލެނިއަމް
ސެލެނިއަމް އަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ޓްރޭސް އެލިމެންޓެއްކަމަށް ހޯދުނީ 1960ގެ އަހަރު ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 20 މިލިގްރާމް ގެ ސެލެނިއަމް ހުރެއެވެ. އެންމެ ގިނައިން ހުންނަނީ ގުރުދާ، ފުރަމޭ، ހިތް އަދި ދެ އޮށް ގައެވެ. ސެލެނިއަމް އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމް ވަރުގަދަ ކުރުމަށާއި، ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ހޯރމޯން އުފެއްދުމުގައި ވަރަށް މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިމައުދަންގެ ސަބަބުން ހިތުގެ ބަލިތަކާއި، ކެންސަރު، އަދި ރާއްޖެ ބަލި ފަދަ ބަލިތަކުން ދިފާޢުކޮށްދެއެވެ. ސެލެނިއަމް ލިބޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި ކަނޑުފަޅުގައި އުޅޭ ބާވަތްތަކާއި، ގެރިބަކަރީގެ އެތެރޭގެ ގުނަވަންތައް، ހިމެނެއެވެ. ސެލެނިއަމް މަދުވުމުން ކެންސަރު، ހިތުގެ ބަލިތައް ޖެހުން އަދި ކުއްޖާގެ އުފެދުމުގައި ޢައިބުވުން ހިމެނެއެވެ. ސެލެނިއަމް ގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) އަކީ ފިރިހެނުންނަށް 70 މައިކްރޯގްރާމް، އަދި އަންހެނުންނަށް 50 މައިކްރޯގްރާމް އެވެ. ސެލެނިއަމް މާގިނަވެއްޖެނަމަ، އިސްތަށި ފައިބާ، ނިޔަފަތި ހަލާކުވުން ފަދަ ކަންތައް ދިމާވުން ހިމެނެއެވެ. އަނގައިން ވަސް ދުވުމާއި، ނާރުތަކުގެ މައްސަލަ ޖެހުމަކީ ވެސް ސެލެނިއަމް ގިނަވުމުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ޕޮލެންޑު
ރިޕަބްލިކް އޮފް ޕޮލެންޑަކީ މެދުތެރޭ ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޕޮލެންޑުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޕޮލިޝްބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ޕޮލެންޑުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޕޯލް ނުވަތަ ޕޮލިޝްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ވަރްސަވްއެވެ. ޕޮލެންޑުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ވަރްސަވްއެވެ. ޕޮލެންޑަކީ ބަރުލަމާނީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 38 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 34 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.3 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ pl. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +48 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޕޮލިޝް ޒަލޯތީއެވެ.
ތާރީޚު
މިހާރު ޕޮލޭންޑުގެ ގޮތުގައި އޮތް ބިމަކީ ވަރަށް ގިނަ ނަސްލުތަކުގެ މީހުން ވަޒަންވެރިވެފައިވާ ތަނެެއްކަން ތާރީޚީ ހޯދުންތަކުން ދައްކައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ނަސްލުތަކުގެ މީހުންނަކީ ކޮން އަޞްލެއްގެ ބައެއްކަމާއި މެދު އަދިވެސް ދަނީ ހޫނު ބަހުސްތަކެއް ކުރެވެމުންނެވެ. ޕޮލޭންޑުގެ ވެރިކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ޑޮކިއުމެންޓް ކުރެވިފައިވާ ފުރަތަމަ ވެރިޔާ ކަމުގައިވާ މިއެސްޒުކޯ1 މަޢުމޫދު ކުރެވުނީ (ބެޕްޓައިޒް ކުރެވުނީ) 966 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިއެސްޒުކޯ ކެތަލިކް ނަޞާރާއަކަށް ވެ ވަޑައިގަތުމުން އެ ޤައުމުގެ އައު ރަސްމީ ދީނަކީ ކެތަލިކް ނަޞާރާ ދީން ކަމުގައި ހަމަޖެހިގެން ދިޔައެވެ. ދެން އައި އަހަރުތަކުގައި ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ބަޔަކު ވަނީ ނަޞާރާ ދީން އިޚްތިޔާރުކޮށްފައެވެ. މީލާދީން 12 ވަނަ ޤަރުނުގައި ކުދިކުދި އެތައް ދައުލަތަކަށް ޕޮލެންޑް ބައިބައިވެގެން ދިޔައެވެ. މީލާދީން 1320 ވަނަ އަހަރު އަނެއްކާވެސް އެކުވެފައިވާ ޕޮލޭންޑެއްގެ ރަސްކަލަކަށް ވްލަދިސްލާވް 1 ވެ ވަޑައިގަތެވެ. އޭނާގެ ދަރިކަލުން ޗަސީމީރް 3 އަކީ ޕޮލިޝް ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެންމެ ވަރުގަދަ ރަސްރަަސްކަލުންގެ ތެރެއިން އެއް ބޭފުޅެކެވެ. ޕޮލެންޑަކީ އެ ޤައުމުގެ ދިގު ތާރީޚުގައި މީސް މީހުން ހިޖުރަކުރުމުގެ މަރުކަޒެކެވެ. މި ގޮތުން ޕޮލޭންޑަށް ވަޒަންވެރިވި އެއްބަޔަކީ ޔަހޫދީންނެވެ. 1347 ވަނަ އަހަރާއި 1351 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު “ކަޅު މަރު” ނުވަތަ ޠާޢޫން ބަލި މުޅި ޔޫރަޕަށް ފެތުރިގެން ދިޔައިރުވެސް އެކަމުގެ އަސަރެއް ޕޮލެންޑަކަށް ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. މީލާދީން 1795 ވަނަ އަހަރާއި 1918 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދުގެ އަހަރުތަކަކީ ޕޮލެންޑް އަނެއްކާ ވެސް ބައިކުރެވުނު ދުވަސްތަކެކެވެ. ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ އާއި ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރަކީ ޕޮލޭންޑަށް މާ ރަނގަޅު އަހަރުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭކަށެއް ނެތެވެ. ހަނގުރާމައަށް ފަހުގައި ޕޮލެންޑްވެގެން ދިޔައީ ކޮމިއުނިސްޓް ޤައުމަކަށެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
38 މިލިޔަން މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮތް ޕޮލެންޑަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރުގައި 34 ވަނަ އާބާދީއެވެ. ޔޫރަޕަށް ބަލާއިރު އަށްވަނަ އާބާދީއެވެ. ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންއަށް ބަލާއިރު 6 ވަނަ އާބާދީއެވެ. ޕޮލެންޑުގެ އާބާދީގައި ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ކުރީގައި 3 މިލިޔަނެއް ހައި ޔަހޫދީން ތިބި ނަމަވެސް ހިޓްލަރުގެ ޖަރުމަނުން ހިންގި ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ޔަހޫދީންގެ ޢަދަދުވަނީ 300000 އަށް ތިރިވެފައެވެ. 19 ވަނަ ޤަރުނާއި 20 ވަނަ ޤަރުނާ ދެމެދު ޕޮލޭންޑުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން އެހެން ޤައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ވަރަށް ގިނަ ސައިންސްވެރިން ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ފާހަގަ ކުރެވިގެންދިޔައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރުކަން ލިބިފައިވާ ހަމަ އެކަނި ސައިންސްވެރިޔާ (ފްރާންސްގެ) މޭރީ ކިއުރީ ހިމެނެއެވެ.
ސަގާފަތު
ޕޮލޭންޑްގެ ސަގާފަތަށް ހުޅަނގާއި އިރުމަތީގެ އަސަރުތައް ވަނީކޮށްފައެވެ. މިއަދު ޕޮލޭންޑްގެ އާކިޓެކްޗަރ އިންނާއި ފަންނުތަކުން މިއަސަރުތައް ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ކުރީގެ ކޮމިއުނިސްޓް ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ދުޅަހެޔޮ އިޤްތިޞާދެއް އޮތް އެއް ޤައުމަކީ ޕޮލޭންޑެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ ކަމެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 17536 ޑޮލަރެވެ.
ބަހުގެ އަސްލު
ބަހުގެ އަސްލު
އިންސާނުން ބޭނުންކުރަމުން މިދާބަހަކީ ކޮންތާކުން ކިހިނެއް އައިއެއްޗެއްބާވައެވެ؟ ކޮންގަތަކުން ވާރުތަވެ ކިހިނެއްދަސްވި އެއްޗެއްބާވައެވެ؟ މީގެ އެތައްހާސް އަހަރެއް ކުރިންވެސް ބަހުގެ އަސްލަކީ ކޮބައިތޯ ހޯދަން ކުރެވުނު މަސައްކަތްތަކުން، މިއަދާ ހަމަޔަށްވެސް ބަސްއުފެދުނީ މިވެނިގޮތަކަށޭ، ބަހުގެ އަސްލަކީ ކަނޑައަޅާ ވަކިމިވެނި ބަހެކޭ ބުނެވޭވަރުގެ ހެކިތަކެއްވަނީ ނުހޯދިފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެކިއެކި ލިންގްއިސްޓުން (ބަހަވީ އެދުރުން) ބަސްއުފެދުނު ގޮތާއިމެދު ވިދާޅުވާ ވިދާޅުވުން ތަފާތެވެ. އެގޮތުން ބަހަވީ އެދުރެއް ކަމުގައިވާ ޖޯޖް ޔޫލޭއާއި (1996) މުޙައްމަދު ވަޙީދު ނަދުވީއަށް (2001) ޙަވާލާދެއްވާ ޢަޒީޒާ ޢަފީފު (2008 ވިދާޅުވެފައިވާ ހަތަރު ނަޒަރިއްޔާތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
ތާވަލު: 1 ޖޯޖް ޔޫލޭ (1996)	މުޙައްމަދު ވަޙީދު ނަދުވީ (2001) 1.	ބަހަކީ އިލާހީއެއްޗެކެވެ. 2.	ބަހަކީ ޤުދުރަތީ އަޑުތަކަކުން އުފެދުނު އެއްޗެކެވެ. 3.	ބަހަކީ ކުރެވޭ ހަރަކާތުގެ ސަބަބުން ނެރެވޭ އަޑުތަކެކެވެ. 4.	ބަހަކީ ޤުދުރަތީ ގޮތުން އިންސާނާއަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ވާހަކަދެއްކުމުގެ ޤާބިލްކަމެވެ. 1. ބަހަކީ އިލާހީއެއްޗެކެވެ. 2. ބަސްއުފެދުނީ ވަކިސަބަބު ތަކަކާ ލައިގެނެއްނޫނެވެ. 3. ބަސްއުފެދުނީ އިންސާނާގެ އެތެރެގައިވާ ޚާއްޞަޣަރީޒާ (instinct) ގެސަބަބުންނެވެ. 4. ބަސްއުފެދުނީ އަޑުތަކަކުންނެވެ.
ބަހަވީއެދުރުން ޤަބޫލުކުރައްވާކަމަށް މިދެބޭފުން ވިދާޅުވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ހަމަ ދާދި އެއްގޮތް ނަޒަރިއްޔާތަކެކެވެ. ތަފާތުވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި ދެވަނަ ނަޒަރިއްޔާއެވެ. އެހެނަސް ޖުމްލަގޮތެއްގައި ވިދާޅުވަނީ އެކައްޗެކެވެ. ނަދުވީގެ ދެވަނަ ނަޒަރިއްޔާ ސާބިތުކުރެވޭނެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ދަލީލެއް ލިބިފައެއްނެތެވެ. ޖޯޖު ޔޫލޭގެ ތިންވަނަ ނަޒަރިއްޔާއާއި، ނަދުވީގެ ހަތަރުވަނަ ނަޒަރިއްޔާއަށް ބަލާއިރު މިއީވެސް ގަބޫލުކުރެވޭ ނަޒަރިއްޔާތަކެއްނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ބަހަކީ އިންސާނާގެ ބޭނުންތަކަށްވުރެ ދޮށީއެއްޗަކަށްވާކަމެވެ. ދެން ޖޯޖު ޔޫލޭގެ ދެވަނަ ނަޒަރިއްޔާއަށް ބަލާއިރު އެއީވެސް ޤަބޫލުކުރެވޭ ވާހަކައެއްނޫނެވެ. ސަބަބަކީ އިންސާނާ މަޢުނަވީ ކަންތައްތަކަށް ބޭނުންވުމުގެކުރިން އޭނާ (އިންސާނާ) މުވާޞަލާތުކުރިކަން ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ބަޤަރާސޫރަތުގެ ބައްތިރީސްވަނަ އާޔަތުން ސާބިތުވާތީއެވެ. ޤުރުއާނުގެ ބަޤަރާސޫރަތުގެ ބައްތިރީސްވަނަ އާޔަތުގެ ތަރުޖަމާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޖަމީލް (1977) ވިދާޅުވަނީ "ދެން އާދަމްގެފާނު މަލާއިކަތުންނަށް އެތަކެތީގެ ނަންތައް ދަސްކޮށްދެއްވިއެވެ". ވީމާ އިންސާނީ ބޭނުންތަކާއި ޝުއޫރު ފާޅުކުރުމުގެ ކުރިންވެސް ބަސް ބޭނުންކުރެވިފައިވާކަން މިއާޔަތުން ސާބިތުވެއެވެ.
ހަމައެއާއިއެކު މިދެބޭފުޅުން ވިދާޅުވާ ބަހަކީ ޤުދުރަތީ ގޮތުން އިންސާނާއަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ވާހަކަދެއްކުމުގެ ޤާބިލްކަމެކެވެ. މިނަޒަރިއްޔާއަށް ތާއީދު ކުރެވެއެވެ. ސަބަބަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މިދަލީލުތަކުގެ އަލީގައި ﷲތަޢާލާ އާދަމްގެ ފާނަށް ބަހުގެ ޤާބިލުކަން ދެއްވުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނަށް ބަސް އުނގަންނައި ދެއްވިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތީ، ބަހަކީ އިލާހީ އެއްޗެކޭ ބުނާ ތިޔަރީއާއި، ބަހަކީ ޤުދުރަތީގޮތުން އިންސާނާއަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ޣަރީޒާއެކޭ ބުނާ ނަޒަރިއްޔާއަށް ތާއީދުކުރެވެނީއެވެ. އަދި މިއީ އެންމެސާބިތު ކަންބޮޑު އެންމެ ވަރުގަދަ ހެކިތައް ލިބެންއޮތް ނަޒަރިއްޔާވެސް މެއެވެ. ބަހަކީ އިލާހީއެއްޗެކޭ ބުނާނަޒަރިއްޔާއަށް ދީނީ ގޮތުންލިބެންއޮތް އެންމެ ބާރުގަދަހެއްކަކީ ކީރިތިޤުރުއާނުގެ ބަގަރާސޫރަތުގެ 31 ވަނައާޔަތެވެ. އެގޮތުން ޤުރުއާނުގެ ބަޤަރާސޫރަތުގެ އެއްތިރީސްވަނަ އާޔަތުގެ ތަރުޖަމާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޖަމީލް (1977) ހާމަކުރައްވާގޮތުގައި "އާދަމްގެ ފާނު އުފައްދަވާ އެކަލޭގެފާނަށް ހުރިހާ ނަންތަކެއް ދަސްކޮށްދެއްވީމެވެ"(ޞ. 7). އިންސާނާ އުފެއްދެވުމާއިއެކު އެކަލާގެ އެއިންސާނާއަށް މިވަނީ ބަހެއްގެ ޒަރީއާއިން އުނގަންނަވައި ދެއްވާފައެވެ. ވީމާ މިހާހިސާބުން އިތުރުޝައްކަކާއިނުލައި ބަހަކީ އިލާހީ އެއްޗެއްކަން ކޮންމެ މުސްލިމަކަށްވެސް ސާބިތުކުރެވޭނެއެވެ. ހަމައެއާއިއެކު މިނަޒަރިއްޔާއިތުރަށް ވަރުގަދަވަނީ ﷲތަޢާލާ އާދަމްގެފާނު އުފެއްދެވުމަށްފަހު އެކަލާންގެ އިންސާނާއަށް (އާދަމްގެފާނަށް) ބަސްމޮށުންތެރިކަން އުނގަންނަވައިދެއްވިކަން ކީރިތި ޤުރުއާނުން ސާބިތުވާތީއެވެ. ޤުރުއާނުގެ ރަޙުމާނު ސޫރަތުގެ ހަތަރުވަނަ އާޔަތުގެ ތަރުޖަމާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޖަމީލު (1977) ވިދާލުވަނީ "އެކަލާނގެ އިންސާނާ އުފައްދަވާ އެއިންސާނާއަށް ބަސްމޮށުންތެރިކަން އުގަންނައިދެއްވިއެވެ" (ޞ. 926). ވީމާ މިހާހިސާބުން ބަހަކީ އިލާހީ އެއްޗެއްކަމާއި ބަސްމޮށުންތެރިކަން އުނގަންނަވައި ދެއްވީ ﷲ ތަޢާލާކަން އެއްވެސް ޝައްކަކާ ނުލައިސާބިތުވެއެވެ.
އާޓިމިސް ފައްޅި
thumb|left|250px|ތުރުކީގެ [[Ephesus|އެފީސޫސް ގައި ހުންނަ އާޓިމިސް ފައްޅި]]
އާޓިމިސް ފައްޅި ހުންނަ ތަން
ގަދީމީ ޒަމާނުގެ ދުނިޔޭގެ 7 އަޖައިބުގެ ތެރެއިން އަޖައިބެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނު އާޓިމިސް ފައްޅި ހުންނަނީ ތުރުކީގެ އެފީސޫސް އޭ ކިޔޭ ގަދީމީ ރަށުގައެވެ. މިރަށް އޮންނަނީ ތުރުކީގެ އިޒްމީރުގެ 50 ކިލޯ މީޓަރު ދެކުނުން އޮންނަ ސެލޫކު އޭ ކިޔޭ އަވަށުގެ ކައިރީގައެވެ. މިފައްޅީގެ ބިންގާ އެޅިފައިވަނީ ޢީސާގެ ފާނުގެ 7 ގަރުނު ކުރިންކަމަށް ވެއެވެ. އަދި ބިނާކުރަން ފެށުނީ ޢީސާގެ ފާނުގެ 550 އަހަރު ކުރިންނެވެ. މިހާރު އެފީސޫސް އަށް ކިޔައި އުޅޭ ނަމަކީ އާޔާ ސަލޫކް އެވެ.
އާޓިމިސް ފައްޅީގައި ރަން ވަންލޯ އިން ހަދާފައިވާ ބުދުތައް ވެއެވެ. މިބުދުތައް ހަދައިފައިވަނީ އެދުވަސްވަރު ބުދު ހެދުމަށް މަޝްހޫރު މީހުންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފީޑިއާސް، ކްރެޒިލަސް، ފްރެޑްމޮން، އަދި ޕޮލިކް ލީޓަސް ފަދަ މީހުން ހިމެނެއެވެ.
އެއްދުވަސް ވަރެއްގައި މިފައްޅި ދީނީ ކަންތައްތަކުގައި ބޭނުން ކުރުމުގެ އިތުރުން ބާޒާރެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބޭނުން ކޮށްފައި ވެއެވެ. ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން މިފައްޅި އަށް ޒިޔާރަތް ކޮށްފައިވަނީ ފަތުރުވެރިންނާއި، ރަސްރަސްކަލުން، ވިޔަފާރި ވެރިންނާއި، މުއްސަދިން، އަދި ފަންނީ ޢިލްމު ވެރިންނެވެ. ދާދި ފަހުން ފައްޅި ހުރި ހިސާބު ކޮނެގެން ވަނީ ތަފާތު އާޘާރީ ތަކެތި ފެނިފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ރަނާއި އެތުދަތް ބޭނުންކޮށްގެން ހަދާފައިވާ އާޓިމިސްގެ ބުދަކާއި، ކަންފަތުގައި ލާ މުދި، އަތުގައި އަޅާ އުޅާ، އަދި ކަރުގައި އަޅާ ހާރު، ފަށް ފަދަ ތަކެތި ފެނިފައި ވެއެވެ.
އާޓިމިސް ފައްޅި ނިސްބަތްވާ ފަރާތް
ބުނެވޭ ގޮތުގައި އާޓިމިސް އަކީ އިހު ޒަމާނުގައި އެފީސޫސް މީހުން ބިމުގެ ކަލާންގެ ގޮތުގައި ގަބޫލު ކުރި އަންހެނެކެވެ. އެހެން ކަމުން އެފީސޫސްގެ އަހުލުވެރިންގެ މެދުގައި އާޓިމިސް އަށް ދެވިފައިވާ ގަދަރުގެ މަތިވެރިކަމުން އޭނާ އަށް ފައްޅި އަށް ބިނާކުރެއްވި އެވެ. އަދި މިފައްޅި ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން މަޝްހޫރު ބުދު ފައްޅި އަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
އާޓިމިސް ފައްޅި ބިނާކުރުން
އީސާގެ ފާނުގެ ކުރިން 356 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 21 ވަނަ ދުވަހު އެފީސޫސްގެ މީހެއް ކަމުގައިވާ ހީރޯ ސްޓްރާޓޫސް މިފައްޅި އަންދާލި އެވެ. އޭނާގެ ބޭނުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ނަން މަޝްހޫރު ކުރުން ކަމަށް ވެއެވެ. އެއަށްފަހު އަލުން ފައްޅި ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނެވެ.
އަލުން ފައްޅި ބިނާކޮށް ނިމުނީ ޢީސާގެ ފާނުގެ 323 އަހަރު ކުރިންނެވެ. އެފަހަރު ބިނާކޮށް ނިމުނު އިރު ދިގުމިނުގައި 425 ފޫޓް އަދި ފުޅާ މިނުގައި 225 ފޫޓް ހުއްޓެވެ. ފައްޅީގައި ސަންގު މަރުމަރު ހިލައިން ހަދާފައިވާ 127 ތަނބު ހުރެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ތަނބެއްގެ އުސްމިނުގައި 60 ފޫޓް ހުރެއެވެ. ތަނބުތައް ނޫން ފައްޅީގެ އެހެން ބައިތައް ހެދިފައިވަނީ ރަނާއި، ރިހިން ޖަރީ ކުރެވިފައިވާ ކަޅުކުލައިގެ ހިލައިންނެވެ. ފައްޅީގައި އެތެރޭގައި ރަން ވަންލޯ އިން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ 4 ބުދު ވެއެވެ.
އެލެގްޒެންޑަރ ދިގްރޭޓް ވެފައިވަނީ ފައްޅި ދެކެ ވަރަށް ހިތްޕުޅާވި ބޭފުޅަކަށެވެ. އެލެގްޒެންޑަރ އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ކުރިން ބުނެވުނު ފައްޅި އަންދާލި ރޭގައެވެ. ދެވަނަ ފަހަރަށް ފައްޅި ބިނާކުރުމަށް އެލެގްޒެންޑަރ ވަރަށް ބޮޑެތި އެހީތައް ވެދީފައި ވެއެވެ. އެސަބާބައި ހުރެ ފައްޅީގައި އެލެގްޒެންޑަރގެ ނަން ލިޔުމަށް އެފީސޫސްގެ އަހުލުވެރިން އެދުނެވެ. ނަމަވެސް އެލެގްޒެންޑަރ އެކަމާއި އިދިކޮޅު ހެއްދެވި އެވެ.
މީލާދީން 262 ވަނަ އަހަރު ގޫތީން އެފީސޫސް އަށް އަރައިގަތުމަށްފަހު ދެވަނަ ފަހަރަށް ވެސް ފައްޅި ހަލާކު ކޮށްލި އެވެ. އެއަށްފަހު މިފައްޅި އަލުން ބިނާކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެއީ މީލާދީން 4 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި އެފީސޫސްގެ އަހުލުވެރިން މަސީޙީ ދީން އިޚްތިޔާރުކޮށް އެދީނަށް ވަދެފައިވާތީ އެވެ. އެފަހަރު ފައްޅި ހަލާކުވެ ނެތިދިއުމަށްފަހު އެހިސާބު އެއްކޮށް ފަސްއަޅައި ފޮރުވާލެވުނެވެ.
ނަމަވެސް 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި އެހިސާބު އަލުން ކޮނެވިފައި ވެއެވެ. މިގޮތުން 1863 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ދާރުލް އާޘާރުގެ ފަރާތުން ޖޯން ޓާޓްލް ވޫޑް ކިޔާ ޢިލްމު ވެރިޔަކު އާޓިމިސް ފައްޅި ހުރި ހިސާބު ކޮނެ ދިރާސާ ކުރުމަށް ފޮނުވުނެވެ. 6 އަހަރު ވަންދެން ޓާޓްލްގެ ޓީމް ކުރި މަސައްކަތުން އެއްވެސް ނިޝާނެއް ފެނިފައިވާ ނުވާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ނަމަވެސް 1869 ވަނަ އަހަރު ކޮންނަމުން ދަނިކޮށް ބިމުގެ 20 ފޫޓް އަޑިން ފައްޅީގެ ތަޅުންގަނޑުގެ ބައިތައް ވަނީ ފެނިފައެވެ. އަދި ބައެއް ކަހަލަ އާޘާރީ ތަކެއްޗާއި ބުދުގެ ބައިތައް ވެސް ފެނިފައި ވެއެވެ. މިތަކެތި ވަނީ ނަގައިގެން އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ދާރުލް އާޘާރަށް ގެންދެވިފައެވެ.
1904 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ދާރުލް އާޘާރުގެ ފަރާތުން ޑީޖީ ހޮގްރާތު އެސަރަހައްދު ކޮނެ ދިރާސާ ކުރުމަށް ފޮނުވުނެވެ. ހޮގްރާތުގެ ހޯދުންތަކަށްފަހު ތަފާތު 5 ފައްޅިއެއް މަތިމައްޗަށް އެތާގައި ބިނާކޮށްފައިވާ ކަމުގެ ހެކިތައް ވަނީ ލިބިފައެވެ.
އާޓިމިސް ފައްޅީގެ އަދުގެ ޙާލަތު
މިއަދު މިފައްޅީގެ ނިޝާނަކަށް ފެންނަން ހުރީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ދާރުލް އާޘާރުގައި ބެހެއްޓިފައިވާ މިފައްޅީގެ ބައެއް ތަނބުތަކެވެ. އަދި އެތަން ކޮނުމަށްފަހު ފެނުނު ތަނބެއް އހިސާބަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ މީހުންނަށް ދެއްކުމަށް އެހިސާބުގައި ކޮޅަށްނެގި ބެހެއްޓިފައި ވެއެވެ. އެއީ ކޮންމެ ވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި އެހިސާބުގައި މަޝްހޫރު ފައްޅިއެއް ހުރިކަން އެންގުމަށްޓަކައި ކުރެވުނު ކަމެއްކަމަށް ވެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
މުށިތިކި އަލަތަނޑު
މުށިތިކި އަލަތަނޑު ނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި އެންމެ ގިނައިން އުޅޭ އަލަތަނޑުގެ ބާވަތެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ފަރުމަތީގައި ވެލިހުންނަ ހިސާބުތަކުގަޔާއި މުގުރިފައި ހުންނަ މުރަކަ ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫންކަމުން މިބާވަތުގެ މަސް ހިފުމަށް ނުވަތަ ބޭނުމަށް ރާއްޖޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ކުރެވެމަކުން ނުދެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ގުޅިފައި ހުންނަ މުށިކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މިތިކިތަކުގެ ތެރެއިން ތިރީގައި ހުންނަ ތިކިތައް އެހެން ތިކިތަކަށްވުރެ ބޮޑެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގައި ހުދުކުލައިގެ ލަފެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ފިރިހެން މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި ފަނޑު ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ އަލަތަނޑަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔާކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމަށް ގުޅުވައިގެން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މުށިތިކި އަލަތަނޑު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. .........
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތްތިކި އަލަތަނޑު
ރަތްތިކި އަލަތަނޑު ނުވަތަ  އަކީ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުން ފުން ސަރަހައްދު ތަކުގައި އާންމުކޮށް އުޅޭ އަލަތަނޑުގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތް އުޅެނީ 20 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ސަރަހައްދު ތަކުގައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫންކަމުން މިބާވަތުގެ މަސް ހިފުމަށް ނުވަތަ ބޭނުމަށް ރާއްޖޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ކުރެވެމަކުން ނުދެއެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ފަރުމަތީގައި މުގުރިފައި ހުންނަ މުރަކަ ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ހަތަރެސްކަނަން ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ ލައްތަކެއް ދެބަރިއަކަށް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކުލަ ފަނޑުވެފައި ރަތްކުލައިގެ ދެތިކި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 14 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 5 ހަރުކައްޓާއެކު 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތިރީ ތަލީގައި އޫކޮށް ހުންނަ ވަރުގަދަ 6 ދަތް ހުރެއެވެ. މިއީވެސް ޝިކާރަކޮށްގެން ކައިއުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ. މިބާވަތުގެ އަލަތަނޑަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔާކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމަށް ގުޅުވައިގެން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ ރަތްތިކި އަލަތަނޑު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސެޕްޓެމްބަރު
ސެޕްޓެމްބަރު މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ނުވަވަނަ މަހެވެ. މި މަހުގައި އޮންނަނީ 30 ދުވަހެވެ.
އޮގަސްޓު
އޮގަސްޓު މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ އަށްވަނަ މަހެވެ.
ހިގާފައިވާ ހާދިސާތައް
ސަރުކާރު މުއައްޒަފެއްގެ ވަޒީފާ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދަށްކުރުން. އެގޮތުން ވަޒީފާ ދަށްކުރި މުއައްޒަފަކީ ޔޫތު މިނިސްޓްރީ ގެ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލްގެ މަގާމް ގައި ހުންނެވި މުޙައްމަދު ހާނިމް. އެއީ އޮގަސްޓް 8 ، 2008 ގައި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން އެޕާޓީގެ ރިޔާސީ ކެމްޕޭން ފެއްޓެވުމަށް ބޭއްވި ބައްދަލުވުމުގައި ބައިވެރިވެ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ސަބަބުން.
މަރުވި މީހުން
ޤިސްމު:އޮގަސްޓު
މެރޫން 5
ކެލިފޯރނިޔާގެ ލޮސްއެންޖެލިސް އަށް އުފަން މެރޫން 5 އަކީ ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރުކަން ހޯދުމަށްފަހު ގްރެމީ އެވޯރޑް ކާމިޔާބުކޮށްފައިވާ ބޭންޑެކެވެ. އަދި މިބޭންޑުވަނީ މިބޭންޑުގެ އަލްބަމް ސޯންގސް އަބައުޓް ޖޭން އަލްބަމަށް އިތުރު ކާމިޔާބީ ތަކެއް ހޯދާފައެވެ. މިއަލްބަމް ރިލީޒް ކުރެވިފައިވަނީ 2002 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މިއަލްބަމް ވަނީ ދުނިޔޭގެ ޗާރޓުތަކުގައި ރަނގަޅު މަގާމައް ހޯދާފައެވެ. އެއަށްފަހު މިބޭންޑު ނެރެފައިވަނީ 1.22.03 އެކޯސްޓިކް އަލްބަމެވެ. މިއަލްބަމްގައި ހިމެނިފައިވަނީ ސޯންގސް އަބައުޓް ޖޭން އަލްބަމްގެ ލަވަތަކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ލަވަތައް ކުޅެވިފައިވަނީ އެހެން ގޮތަކަށެވެ. މިއަލްބަމްވެސް ވަނީ ދުނިޔޭގެ ޗާރޓުތަކުގައި ރަނގަޅު މަގާމެއް ހާސިލްކޮށްފައެވެ. މިބޭންޑް ވަނީ 2005 ވަނަ އަހަރު ބެސްޓް ނިއު އާރޓިސްޓައް ދެވޭ ގްރެމީ އެވޯރޑް ހާސިލްކޮށްފައެވެ. 2005ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު މިބޭންޑު ވަނީ އެހެން އަލްބަމެއް ރިލީޒް ކޮށްފައެވެ. އެއީ ލައިވް - ފްރައިޑޭއި ދަ ތާރޓީންތް އެވެ. މިއަލްބަމް ރިކޯރޑު ކުރެވުނީ ކެލިފޯރނިޔާގެ ސަންޓާ ބަރބަރާގައި 2005 ވަނަ އަހަރުގެ މޭއި 13 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މިއަލްބަމް ރިލީޒް ކުރެވުމުން މިބޭންޑަށް އިތުރު ކާމިޔާބީ އެއް ލިބުނެވެ. އެއީ 2006 ވަނަ އަހަރު ބެސްޓް ޕޮޕް ޕާރފޯމެންސް ބައި އަ ޑުއޯ އޯރ ގްރޫޕް ވިތް ވޯކަލް އަށް ދެވޭ ގްރެމީ އެވޯރޑް ބޭންޑަށް ލިބުމެވެ.
ހެއްވާ މަޖާ
ބައެއް ކޮމެޑީ ޝޯވ ތަކުގައި މެރޫން 5 ވަނީ މޮރޯން 5 ގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައެވެ. ދިވެހި ބަހުން މޮރޯން ގެ މާނައަކީ ނުވިސް ނުމެވެ. ނުވަތަ ނުވިސްނޭ މީހާ އެވެ.
އޮކްޓޫބަރު
އޮކްޓޫބަރު މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ދިހަވަނަ މަހެވެ.
މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ދިވެހި އަދަބިއްޔާތަށް ގިނަގުނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި އަދީބެކެވެ.
ނަސަބު
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ އަކީ ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީން ރަދުންގެ ދޮށީ ދަރިކަނބަލުން އައްނަބީލާ ޢާއިޝަތު ޢިމާދުއްދީން (ދޮށީގޮމާ) އާއި، ހެންވޭރުގޭ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޢަބުދުއްޞަމަދު (ހެންވޭރުގޭ މުޙައްމަދުދީދީ) އާއި،ދެކަނބަލުންގެ ދަރިކަލުންނެވެ. އެދުވަސްވަރު ކިޔައިއުޅޭގޮތަށް ނަމަ ޢަލީ ރަސްގެފާނު ގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅެވެ. އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 14 މުޙައްރަމް 1323 ގައި މއ. އިރުމަތީގެ (އޭރުގެ އަލިރަސްގެފާނު ގަނޑުވަރު) ގައެވެ. ތުއްޕުޅުއިރުގެ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވީ މަންމާފުޅާއި ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުގައެވެ.
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ކުރެއްވީ އެންމެ ކައިވެނިފުޅެކެވެ. އެއީ މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅުގެ ދޮށީގޮމާ އާއި ކުރެއްވި ކައިވެނި ފުޅެވެ. 11 ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގެން ބޮޑުފުޅުވީ 6 ބޭފުޅުންނެވެ. އަވަހާރަވީ 29 ޖުމާދިލް އާޚިރު 1364 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު އެވެ. ފަސްދާނު ލެވުނީ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ހަރިންމަ ތެރޭގައެވެ.
ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކުރެއްވުން
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ގެ ފުރަތަމަ އުސްތާޛަކީ ބައްޕަ ފަރާތުގެ ބޮޑުބޭބެ އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު ކާމިލްދީދީ އެވެ. ފަހުން އެއްގަމުގޭ އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ އަރިހުންވެސް އޭނާ ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން 1929 ގައި އިންޑިޔާގެ ލަކަނޫ އަށް ވަޑައިގެން ނަދުވާގެ އުސްތާޛެއްގެ އަރިހުން ވެސް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެފަހަރު ލަކަނޫގައި ދެއަހަރެއްހައި ދުވަހު ހުންނެވި އެވެ. އެގޮތުން އުރުދޫ ބަހާއި އިގިރޭސި ބަސް ރަގަޅަށް ދަސްކުރެއްވި އެވެ.
އިންޑިޔާގައި އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ހުންނެވި ދުވަސްވަރަކީ މަހާތުމާ ގާންދީ އާއި، މައުލާނާ އަބުލް ކަލާމް އާޒާދު އާއި، ނެހުރޫ ފަދަ ގައުމީ ޒަޢީމުން އިންޑިޔާގެ މިނިވަންކަމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އޭނާގެ ވިސްނުމާ ޚިޔާލަށް އެދުވަސްވަރުގެ އިންޑިޔާގެ މާހައުލުގެ އަސަރު ކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ކިބައިގައި ގައުމީ ލޯތްބާއި، ގައުމުގެ ޒުވާނުން ހޭލެއްވުމުގެ ރޫޙު އުފެދުނެވެ.
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތަށް ވެދެވަޑައިގަތީ ގާނޫނީ އަސާސީ ފާސްވެގެން އުފެދުނު ސަރުކާރަށެވެ. އެސަރުކާރުގައި ވަޒީރުލް މަޢާރިފްގެ ނައިބު ކަމާއި، މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ ފަހުން މަޖީދިއްޔާ ސުކޫލްގެ މުދައްރިސް ކަމާއި، ނާޒިރުކަން ވެސް ކުރެއްވި އެވެ. އަދި ގާނޫނު ހަދާ މަޖުލީހުގެ ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން ވެސް ކުރެއްވި އެވެ.
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ އަކީ ތަޢުލީމަށް ލޯބިކުރެއްވި، އަދި ތަޢުލީމު ޢާންމު ކުރެއްވުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މިގޮތުން އޭރުގެ ޒުވާން ކުދިންކޮޅަކަށް އުރުދޫ ބަހާއި އިގިރޭސި ބަސް އަމިއްލަފުޅު ގޭގައި ކިޔަވައި ދެއްވި އެވެ. އެކުދިންނަކީ :-
އަދަބީ ޚިދުމަތް
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ދިވެހި އަދަބިއްޔާތަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތައް ޗާޕްވެ ފެންނާކަން ނެތެވެ. ނަމަވެސް އޭނާއަކީ ފޮތްލިޔުއްވުމުގެ ރޮގުންނާއި، ތަރުޖަމާ ކުރެއްވުމުގެ ރޮނގުންނާއި، މަޖައްލާ ނެރުއްވުމުގެ ރޮނގުން ދިވެހި އަދަބަށް ޚިދުމަތްތަކެއް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ލިޔުއްވުމުގައި އިބާރާތްތައް ސާދާ ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހި ބަހުން އެންމެ ފުރަތަމަ މަޖައްލާއެއް ނެރުއްވީ އޭނާ އެވެ. އެއީ އަތުންލިޔެގެން މަހަކު އެއްފަހަރު ނެރުނު ހުޅެވި ހަނދު ކިޔާ މަޖައްލާއެކެވެ. މިމަޖައްލާގައި ތާރީޚީ،ޘަޤާފީ، އަދި އަޚްލާޤީ މަޒުމޫނުތައް ހިމަނާފައި ވެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ނަޔާ ޚިޔާލު ކިޔާ މަޖައްލާއެއް ވެސް ނެރުއްވާފައި ވެއެވެ. މިއީ ގައުމީ ގޮތުން އޭރު ހޭލަމުން ދިޔަ ޒުވާނުންގެ މިނިވަން ޚިޔާލުތައް ފާޅުކުރަމުން ގެންދިޔަ މަޖައްލާއެކެވެ. މިދެމަޖައްލާ ވެސް ނިކުތީ 1930 ހިސާބުގައެވެ.
އައްނަބީލް މޫސާ މުޙައްމަދުދީދީ ބޭނުންފުޅު ކޮންމެ މައުޟޫއަކަށް ފަސޭހަކަމާއެކު، ވާހަކަފުޅު ދައްކަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ ލިޔުއްވި ރާއްޖޭގެ ނޫސް މަޖައްލާތަކުގެ ތެރޭގައި އަލްއިޞްލާޙު އަދި އައްރަފީޤު ހިމެނެއެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކަޅުކޮތަރި އަލަތަނޑު
ކަޅުކޮތަރި އަލަތަނޑު ނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުތަކުންނާއި ވިލުވިލުގެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމުކޮށް ފެނިފައި ހުންނަނީ ފަރުބޭރުންނާއި އެތެރެވަރީގެ ވެލި ހުންނަ ހިސާބުތަކުން ގާތްގަނޑަކަށް 30 – 35 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުންނެވެ. މިއީ ފުން ސަރަހައްދުތަކުގައި އުޅޭ މަހެއް ކަމުން މޫދަށް އެރިއުޅޭ މީހުންނަށާއި ފީނާ މީހުންނަށް މިމަސް ފެނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫންކަމުން މިބާވަތުގެ މަސް ހިފުމަށް ނުވަތަ ބޭނުމަށް ރާއްޖޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ކުރެވެމަކުން ނުދެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަ ބައިގެ ކުލައަކީ ކަޅުކުލަ އެވެ. މިކޮތަރިތަކުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ރަތްކުލައިގައެވެ. ކޮތަރިތަކުގައި ކަޅުކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުޑުދަށުގައި ހުންނަ ތިކިތައް ބޮޑުވާނެއެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް އޮރެންޖް ކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 5 ހަރުކައްޓާއެކު 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 22 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ދަށުން ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަ 2 ކޮތަރީގެ ދޭތެރެ ވަރަށް ދުރެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 13 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ޑިނގާ ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ. މިބާވަތުގެ އަލަތަނޑަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔާކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމަށް ގުޅުވައިގެން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ ކަޅުކޮތަރި އަލަތަނޑު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސިލިކަން
ސިލިކަން އަކީ ބިންމަތީގައި އެންމެ އާންމު މަޢުދަނެވެ. އަދި މިއީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ޓްރޭސް އެލިމެންޓެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މިމާއްދާ ހުންނަނީ ކަށިތަކުގައްޔާއި، ކާޓިލޭޖް، ލޭނާރުތަކާއި، ހަންގަނޑާއި، އިސްތަށީގައެވެ. ސިލިކަން އެންމެ ގިނައަދަދަކަށް ހުންނަނީ ކަށިތަކުގައެވެ. އެހެންކަމުން ކަށިތައް އުފެދުމުގައާއި، ގިރިބިންގައި ކަށިތައް ދެމެހެއްޓުމުގައި ސިލިކަން މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ލޭނާރުތަކުގެ ދެމިކުރުވުން ހުންނަންވާގޮތުގައި ބެހެއްޓުމަށް ވެސް ސިލިކަން އެހީތެރި ވެދެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ވެސް ދެމިކުރުވާ ނާރުތަކުގައި ސިލިކަން އެކުލެވެއެވެ. ސިލިކަން ހަށިގަނޑުގައި މަދުވެއްޖެނަމަ ހިތާއި ލޭހޮޅި ތަކުގެ ބަލިތައް ޖެހުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެއީ ސިލިކަން އަކީ ލޭނާރު ހޮޅިތަކުގެ އެތެރެ ފަށްތައް އުފެދުމަށާއި، ދެމެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ އެއްޗަކަށްވާތީ އެވެ. ބޮޑުމީހެއްގެ ދުވަހެއްގެ ކާނާގައި 50-20 މިލިގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގެ މިންވަރަކަށް ސިލިކަން އެކުލެވިފައިވުން ބޭނުމެވެ. ސިލިކަން ހަށިގަނޑަށް ގިނަގިނައިން ނެގެނީ ގަސްގަހާ ގެހިން ލިބޭ ކާނާއިންނެވެ. މަދު މިންވަރެއް ޖަނަވާރުން ލިބޭ ކާނާއިން ވެސް ނެގެއެވެ. ސިލިކަން އެކުލެވޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި، ގޮދަން، ހަނޑޫ، ކިރުކޮޕީފަތް، ކަންބާ، އެވަކާޑޯ، އަދި ސްޓޯބެރީ ހިމެނެއެވެ. މިއީ ގިނައިން ކެއުމުން ވިހަވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
އިބްރާހީމް ޙިލްމީ
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ އަކީ ކަކާގޭ ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ އައްނަބީލް އިސްމާޢީލް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ( ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ ) ގެ ބޭފުޅެކެވެ. މަންމަ އަކީ މަލިކު ސެރިއްކަލް ( ރާގޯތި ) މުޙައްމަދު މާލިމީގެ އާމިނަތު މަނިކެ ( ފަހުން އާމިނާ ދީދީ ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 23 ޝައްވާލް 1327 ގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 7 ނޮވެމްބަރ 1909 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހުގައެވެ.
ތައުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ފެއްޓެވީ އޭނާގެ އާއިލާގެ ބޭފުޅުންގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީންއުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ އަރިހުން އަރަބިބަހާއި ދީނީ ތަޢުލީމް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ޞަލާޙުއްދީނުގެ ދޮށީ ދަރިކަލުން ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ދީދީ އަލްއަޒްހަރީގެ އަރިހުން ވެސް އަރަބި ބަހާއި، ދީނީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ. ދެން ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށް ވަޑައިގަތީ ރާއްޖެއިން ބޭރަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވީ އިންޑިޔާގެ ޕޮންޑިޗެރީގެ ސެންޓް ލޯރެންސް ކޮލެޖުންނެވެ. އޭރު ޕޮންޑިޗަރީ އަކީ ފަރަންސޭސީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮންނަ ރަށެކެވެ. އެހެންކަމާއެކު އިގިރޭސި ބަހުގެ އިތުރަށް ފަރަންސޭސި ބަސް ވެސް ކިޔަވާވިދާޅު ވިއެވެ. ސެންޓް ލޯރެންސް ގެ ގްރޭޑް 7 ނިންމެވުމަށްފަހު ބަދަލުވެ ވަޑައިގަތީ އަލީގަޅު ޔުނިވަސިޓީ އަށެވެ.
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ އަލީގަޅު ޔުނިވަސިޓީ އަށް ވެދެވަޑައިގަތީ 1927 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 1930 ވަނަ އަހަރު ފަސްޓް ޑިވިޝަންގައި މެޓްރިކިޔުލޭޝަން ފާސްކުރެއްވި އެވެ. އެއަހަރު މެޓްރިކިޔުލޭޝަން ގައި މުޅި އަލީ ގަޅު ޔުނިވަސިޓީން އެއްވަނަ ހޯދީ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ އެވެ. މެޓްރިކިޔުލޭޝަނާއި އޭގެ ފަހުން ޔުނިވަސިޓީގެ އެއްވަނައަހަރާއި ދެވަނަ އަހަރު، އިގިރޭސި ބަހުގެ އިތުރަށް އުރުދޫ ބަސް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އިބްރާހީމް ޙިލްމީ ދީދީ އަކީ އިގިރޭސި، ޢަރަބި އަދި އުރުދޫ ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އިބްރާހީމް ޙިލްމީ ދީދީ އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އަދީބެކެވެ. ގުރުއާން ތަފްސީރު ރައީސް އޮފީހުންކުރެއްވި އިރު އެކަމުގައި އުޅުއްވި ލިޔުންތެރި ތަފްސީރު ވެރިއެކެވެ. އަރުވާލުމުގެ ހިއްޗާއި ފޮނި ތަޖުރިބާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފިޝަރ ބިލްޑިންގ
އޮޓޯމޯޓިވް ކުންފުންޏެއްކަމަށްވާ ފިޝަރ ބޮޑީ ކުންފުނިން ޚަރަދުކޮށްގެން ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ފިޝަރ ބިލްޑިންގގައި ހުންނަނީ ޖުމްލަ 30 ފަންގިފިލައއެވެ. އަދި އުސްމިނުގައި ހުންނަނީ 428 ފޫޓެވެ. އެމެރިކާގެ ގިނަ އިމާރާތްތަކާ އަޅާބަލާއިރު ނިސްބަތުން ވަރަށް ތިރި ތަނެއްކަމުގައި މިތަން ވިޔަސް މިއީ އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަމުންދާ އެންމެ ރީތި ޢިމާރާތެވެ.
ފިޝަރ ބިލްޑިންގ މިހާރީތިކޮށް ފަރުމާކުރީ ޖޯސެފް ނެދިއެލް ފްރެންޗްގެ އެހީގައި އަލްބަޓް ކާން އެންޑް އެސޯސޮއޭޓްސް ކުންފުނިންނެވެ. މިޢިމާރާތް ބިނާކޮށް ނިމުނު އަހަރު އާކިޓެކްޓަރަލް ލީގް އޮފް ނިއުޔޯކްގެ ފަރާތުން އެންމެ ރީތި ޢިމާރާތުގެ ގޮތުގައި މިތަން ފާހަގަކުރިއެވެ.
ފިޝަރ ބިލްޑިންގ އެންމެ މަތީގައި ހުންނަނީ ރޭޑިއޯ އެންޓަނައެކެވެ. މިއެންޓަނާ އެންމެ ފުރަތަމަ ބޭނުންކުރި ކަމަށްވަނީ މިޢިމާރާތް އެންމެ ފުރަތަމަ ދުވަހުން ފެށިގެންވެސް ބޭނުންކުރަމުން އައި ޑަބްލިއު.ޖޭ ރޭޑިއޯ ސްޓޭޝަނުންނެވެ. އެގޮތުން އެދުވަސްވަރު މިރޭޑީއޯ ސްޓޭޝަނުްގެ އެނައުންސަރުން ބުނާކަމުގައި ވެއެވެ. " އަހަރެމެން މި ޕްރޮގްރާމް ގެނެސްދެމުން މިދަނީ ފިޝަރބިލްޑިންގގެ ރަން ޓަވަރުންނެވެ.
ފިޝަރ ބިލްޑިންގގައި ހިމެނޭ އެހެން ބައެއް ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ކުންފުނިތަކުގެ އޮފީސްތަކާއި ފިޝަރ ތިއޭތަރު ނަމަކަށްކިޔާ ތިއޭޓަރެއް ހިމެނެއެވެ.
ނަމަވެސް ފިޝަރ ބިލްޑިންގަށް ދުނިޔޭގެ އެންމެ ރީތި ޢިމާރާތުގެ މަޤާމް ވަރަށް އަވަހަށް ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. އެއީ ދުބާއީގައި މިހާރު ބިނާކުރަމުންދާ ރީތި ޢިމާރާތްތައް ނިމުމުންނެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ނޭޕާލް
ނޭޕާލަކީ ދެކުނު އޭޝިޔާ އަށް ނިސްބަތްވާ ގައުމެކެވެ. ، މި ޤައުމަކީ އެހެން ޤައުމު ތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ. ނޭޕާލްގެ ފުރިހަމަ ނަމަކީ ސްޓޭޓް އޮފް ނޭޕާލް އެވެ. ކުރިން ނޭޕާލަށް ކިޔަނީ ކިންގްޑަމް އޮފް ނޭޕާލް އެވެ. ނޭޕާލާއި ބޯޑަރު ކުރެވިފައިވާ ގައުމު ތަކަކީ އުތުރުން ސީނު ކަރައިގެ ޓިބެޓާއި، ހުޅަގާއި އިރު އަދި ދެކުނުން އިންޑިޔާއެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް 10 ފަރުބަދައިގެ ތެރެއިން 8 ފަރުބަދަ ހުންނަނީ ނޭޕާލް ގައެވެ. މިބުނި ފަރުބަދަ ތަކުގެ ތެރޭގައި އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ ވެސް ހިމެނެއެވެ.
ނޭޕާލް މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ ފަރުބަދަ އަށް އެރުމާއި، ހިނގުމާއި، ފަރުބަދައިގެ ބައިސްކަލް ދުއްވުމާއި، ބޮޑެތި ޖަނަވާރު ގެންގުޅޭ ޕާރކް ތަކާއި، ޖަންގަލީގެ ސަވާރީ ދުއްވުމާއި، ކުޅިވަރަށް މަސްބޭނުމާއި، ކޯރު ތެރޭގައި މަޖާކޮށް ހެދުން ފަދަ ކަންތައް އާންމު ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނޭޕާލްގެ ވެރިރަށް އަދި އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ ކަތުމަންޑޫ އެވެ. އެހެނިހެން ބޮޑެތި ރަށްތަކުގެ ތެރޭގައި ބިރަޓްނަގަރު، ލަލިތުޕޫރު، ބާރަތުޕޫރު، ބިރެންޑްނަގަރު، ދަމަކް ،ދަންގަދީ، މެހެންދުރަނަގަރު، ބުޓްވަލް، އަދި ޖަނަކް ޕޫރު ފަދަ ރަށްތައް ހިމެނެއެވެ. ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް މޮނާކީ އެއްގެ ގޮތުގައި ނޭޕާލް ވެގެންދިޔައީ 1990 ވަނަ އަހަރު ގެ ތެރޭގައެވެ.
ތާރީޚް
ނޭޕާލްގެ ވެރިރަށް ކަތުމަންޑޫގެ ވާދީގެ ތެރެއިން ފެނުނު ނިއޯލިތިކް އާލަތްތައް ހެކިދޭގޮތުން ހިމާލަޔާ ފަރުބަދަ ހިމެނޭ ސަރަހައްދުގައި މީހުން އުޅޭތާ އެންމެ މަދުވެގެން 900 އަހަރުވަރު ވެދާނެއެވެ. ބެލެވޭގޮތުގައި 2500 ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިން ޓިބެޓް-ބަރުމާ ދަރިފަސްކޮޅުގެ މީހުން ނޭޕާލްގައި އުޅެފައި ވެއެވެ.
ޖޫގްރަފީ
ޓްރިޕޮޒޮއިޑަލް ބައްޓަމަށް އޮންނަ ނޭޕާލްގެ ދިގުމިނުގައި 500 މޭލު ހުންނަ އިރު ފުޅާމިނުގައި ހުންނަނީ 125 މޭލެވެ. ނޭޕާލް ގައި ފިޒިއޮގްރަފިކް 3 ހިސާބެއް ވެއެވެ. އެއީ ޓެރައި ސަރަަހައްދު، ވާދީތައް، އަދި ފަރުބަދަތައް ހިމެނޭ އުސް ސަރަހައްދެވެ. ނޭޕާލް އާއި އެމެރިކާގެ އަރްކަންސަސް ސިޓީއާއި ދާދި އެއްވަރު ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. މެދޭސީ ޕްލެއިން ކިޔާ ހިސާބުގައި 3 ކޯރެއް އޮވެއެވެ. އެއީ ކޯޝީ، ނަރަޔާނީ އަދި ކަރުނަލީ ކޯރެވެ. މިހިސާބުގެ ޖައްވަކީ ހޫނު ތެތްކަމެއް އެކުލެވޭ ޖައްވެކެވެ.
ފަރުބަދަތައް ހިމެނޭ ސަރަހައްދުގައި ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް ފަރުބަދަތައް ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 8850 ފޫޓްގެ އުސްމިން ހުންނަ އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ ވެސް ހިމެނެއެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް 10 ފަރުބަދައިގެ ތެރެއިން 8 ފަރުބަދަ ހުރީ ވެސް ނޭޕާލްގައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ލޮޗީ، މަނަސްލޫ، އަންނަޕުރުނާ، ދައުލަގިރީ، މަކާލޫ އަދި ޗޯޔޫ ފަދަ ފަރުބަދަތައް ހިމެނެއެވެ.
މޫސުމަަށް އަންނަ ބަދަލާއި ގުޅޭގޮތުން ނޭޕާލް 5 ސަރަހައްދަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޓްރޮޕިކަލް، ސަބްޓްރޮޕިކަލް، ހޫނު، ފިނި އަދި ސަބްއާކްޓިކް މި 5ސަރަހައްދު ހިމެނެއެވެ. ބަގްލަދޭޝްއާއި ނޭޕާލް ބޯޑަރު ކުރެވިފައި ނެތްނަމަވެސް މިދެގައުމު ވަކިކުރަނީ ވަރަށް ހަނި ބިމަކުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާ ވެގެންވަނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތް ތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ނޭޕާލް އާބާދީގެ 76 އިންސައްތަ މީހުން ދަނޑުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތުގައި ހިއްސާވެއެވެ. 8500 ކިލޯ މީޓަރަށްވުރެ ދިގުމިނަށް ތާރު އެޅި މަގުތައް ހެދިފައި ވެއެވެ. 59 ކިލޯ މީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުރި ރޭލްވޭ އެއް ބިނާކުރެވިފައި ވެއެވެ. ޖުމްލަ 48 ވައިގެ ބަނދަރު އޮތް އިރު އޭގެ ތެރެއިން 10 ވައިގެ ބަނދަރަކީ ތާރުއަޅާއިގެން ފެންވަރު ރަގަޅުކޮށް ހެދިފައިވާ ތަންތަނެވެ. އާބާދީގެ ކޮންމެ 19 މީހަކަށް އެއްފޯނަށްވުރެ ގިނަ ޓެލެފޯން ނޭޕާލްގައި ބޭނުންކުރެއެވެ. މޯބައިލް ފޯންގެ ޚިދުމަތް ފުޅާވަމުން އަންނައިރު 2005ގެ ހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުން 17500 އިންޓަނެޓް ކަނެކްޝަންތައް ނޭޕާލްގައި ގުޅާދެވިފައި ވެއެވެ.
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތު
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތް ނުވަތަ ޔުނައިޓެޑް އެރެބް އެމިރޭޓްސް އަކީ ހަތް އިމާރާތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ފެޑެރަލް ދައުލަތެކެވެ.
ނޭޕާލް
އިޤްތިޞާދު
އައްސޭރި ފަށެއް ނެތުމާއި، ނޭޕާލްގެ އެތެރޭގެ ދާޚިލީ ހަމަ ނުޖެހުން ތަކުގެ ސަބަބުން ނޭޕާލްގެ އިގްތިޞާދަށް ހީނަރުކަން އައިސްފައިވާކަން ފާހަގަވެއެވެ. ބޭރުގެ އެހީތައް ނޭޕާލަށްދޭ ގައުމު ތަކުގެ ތެރޭގައި ސީނުކަރަ، ހިންދުސްތާން، ޔުނައިޓެޑް ކިންގޑަމް، އެމެރިކާ، ޖަޕާން، އަދި ސްވިޒްލޭންޑާއި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން ހިމެނެއެވެ. އިންފްލޭޝަން ރޭޓް ނޭޕާލްގައި މިހާރު އުޅެނީ 2.9 ގައެވެ.
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތު
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޢަރަބި ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ އެމިރާޓީސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ދުބާއީއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ އަބޫދާބީއެވެ. މިއީ ފެޑެރަލް ދުސްތޫރީ ރަސްކަމެއް އޮންނަ ޤައުމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 4 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 117 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 83600 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ae. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +971 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޔޫ.އޭ.އީ ދިރްހަމްއެHans Olo Wichtig f
ފަލަ ގާބޯ
ފަލަ ގާބޯ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ ގާބޯ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ އަޑީގައި ގާހުންނަ ރާޅު ބިންދާ ހިސާބުތަކުންނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫންކަމުން މިބާވަތުގެ މަސް ހިފުމަށް ނުވަތަ ބޭނުމަށް ރާއްޖޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ކުރެވެމަކުން ނުދެއެވެ. ނަމަވެސް ދިރޭމަސް ރާއްޖެއިން ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން ބައެއް ފަަހަރު މިމަސް ހިފާ ބޭރުކޮށް އުޅެއެވެ. މިއީ ގާބޯގެ ގިނަ ބާވަތްތަކަށްވުރެ ފުޅާ ފަލަ ހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ މަހެއްކަމުން މިބާވަތަށް ވަކިނަމެއް ރާއްޖޭގައި ކިޔާ ނޫޅޭތީ، މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް ފަލަ ގާބޯ ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ. މަހުގައި ގަދަ މުށިކުލައިގެ ލައްތަކަކާއި ކުރެހުންތަކެއް ކޮތަރިތަކާއި އެކުގައި ހުރެއެވެ. މަހުގައި ހުދުކުލައިގެ ލައްތަކެއް ވެސް ހުރެއެވެ. މަހުގައި ބޮލުގައި ރަތްކުލައެއްގެ ކުދި ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކަކުންޏާއި ކުދިމަހެވެ.
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތު
ނަން
އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ ނަމަކަށް ކިޔަނީ ޔުނައިޓެޑް އެރެބް އެމިރޭޓްސްއެވެ. ޢަރަބި ބަހުން ކިޔަނީ ދައުލަތުލް އިމާރާތުލް ޢަރަބިއްޔަތުލް މުއްތަޙިދާއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތް އޮންނަނީ ޚަލީޖު ފާރިސްގައި އޮންނަ އަރަބި ބިންދުލުގެ އިރުދެކުގައެވެ. އެހެން ކަމާއެކު މިއީ ހުލަނގު ދެކުނު އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. މި ޤައުމުގެ ހުޅަނގު ފަޅީގައި އޮތީ ސަޢުދީ އަރަބިއްޔާއެވެ. އިރުމަތީ ފަޅީގައި އޮތީ އުމާނެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ ޚަލީޖު ފާރިސެވެ.
ފަލަ ގާބޯ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނޭޕާލް
އިޤްތިޞާދު
ނޭޕާލްގެ ދަނޑުވެރިން ޢާއްމުކޮށް ހައްދާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަނޑޫ، ޒުވާރި، ގޮދަން، އުއްދަނޑި، ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކިރާއި ބަފަލޯގެ މަސް ފަދަ ތަކެތި ނޭޕާލުން ލިބެން ހުރެއެވެ. ނޭޕާލްގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ޚަލީޖް ގައުމު ތަކަށާއި، މެލޭޝިޔާ އަދި ހިންދުސްތާނަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށްގޮސް އުޅެއެވެ
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތު
ޑެމޮގްރަފިކްސް
މި ޤައުމުގެ އާބާދީއަށް ބަލާއިރުގައި، ޤައުމުގެ އަޞްލު ރަށްވެހީން ކަމުގައިވާ އިމާރާތީންނަކީ އާބާދީގެ އެންމެ 20% މީހުންނެވެ. އެހެން ކަމުން އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތުގެ އާބާދީގެ 80% މީހުންނަކީ ބިދޭސީންނެވެ. ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ މީހުން ހިޖުރަކުރާ ޤައުމަކީ ވެސް މިއީއެވެ. އާބާދީގެ 23% އަކީ އިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވާ ޢަރަބީންނާއި އީރާނީންނެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީގެ 50% މީހުންނަކީ ދެކުނު އޭޝިޔާ މީހުންނެވެ. މީގެ ތެރެއިން 1.75 މިލިޔަން މީހުންނަކީ އިންޑިޔާ މީހުންނެވެ. 1.25 މިލިޔަން ޕާކިސްތާނީންނާއި 0.5 މިލިޔަން ބަންގާޅީން ވެސް ޔޫ.އޭ.އީގައި ދިރިއުޅެމުންދެއެވެ. ޔޫރަޕުގެ ވެސް 0.5 މިލިޔަން މީހުން ދިރިއުޅެމުން ދާއިރު އޭޝިޔާގެ އެހެން ޤައުމުތަކަށް ނިސްބަތްވާ 1 މިލިޔަން މީހުން މި ޤައުމުގައި ދިރިއުޅެއެވެ.
ނޭޕާލް
ސިޔާސަތު
1990 ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެން ނޭޕާލްގައި އޮތީ ފުރިހަމަ ރަސްކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އެއަހަރު ނޭޕާލްގެ އޭރުގެ ރަސްގެފާނު ބިރެންދުރާ ގައުމަށް ސިޔާސީ އިސްލާހުތައް ގެނައުމަށް އެއްބަސްވެ، ބަރުލަމާނީ ރަސްކަމެއް އެކުލަވާލުމެއް ނިންމެވިއެވެ. އެގޮތުން ރަސްގެފާނަކީ ހެޑް އޮފް ސްޓޭޓް ކަމުގައި ހަމަޖައްސަވައި، ބޮޑު ވަޒީރެއް ކަނޑައަޅައި، ބޮޑު ވަޒީރު އެއީ ހެޑް އޮފް ދަ ގަވަރމެންޓް ކަމުގައި ކަނޑައެޅިއެވެ.
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތު
ސަގާފަތު
ސަގާފަތަށް ބަލާއިރުގައި އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތުގެ ސަގާފަތަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް މަސްހުނިވެފައިވާ ސަގާފަތެކެވެ. މި ގޮތުން އެ ޤައުމުގައި ވަޒަންވެރިވެފައިވާ އީރާނީންނާއި އިންޑިޔާ މީހުންނާއި ޕާކިސްތާނު މީހުންވަނީ އެމީހުންނާއެކު އެ ޤައުމުތަކުގެ ސަގާފަތް ގެނެސްފައެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ޤައުމުގެ އަޞްލު ރަށްވެހީން ކަމުގައިވާ ޢަރަބީންގެ ސަގާފަތް ވެސް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.
ނޭޕާލް
ސިޔާސަތު
ނޭޕާލްގެ ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސް އެކުލެވިގެންވަނީ ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް އަދި ނޭޝަނަލް ކައުންސިލްގެ މައްޗަށެެވެ. ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް ގައި ހިމެނެނީ ރައްޔިތުން ހޮވާ 225 މެންބަރުންނެވެ. ނޭޝަނަލް ކައުންސިލްގައި 60 މެންބަރުން ހިމެނޭ އިރު އޭގެ ތެރެއިން 10 މެންބަރުން އައްޔަންކުރަނީ ރަސްގެފާނުއެވެ. 35 މެންބަރުން ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް އިން ކަނޑައަޅާއިރު ބާކީ 15 މެންބަރުންނަކީ އެކިއެކި އަވަށްތަކުން ވޯޓްލައިގެން ހޮވޭ ބަޔެކެވެ. ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސްގެ މުއްދަތަކީ 5 އަހަރެވެ. 18 އަހަރުން މަތީގެ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ވޯޓް ލުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވެއެވެ.
އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތު
އިޤްތިޞާދު
ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަށް ބަލާއިރުގައި އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތަކީ ދުނިޔެއިން 14 ވަނަ ޤައުމެވެ. މެދުއިރުމައްޗަށް ބަލާއިރުގައި 3 ވަނަ ޤައުމެވެ. އެއީ ޤަޠަރާއި ކުވައިތަށް ފަހުގައެވެ. ޕެޓްރޯލިއަމާއި ޤުދުރަތީ ގޭސް އެކްސްޕޯޓްކޮސްގެން ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދަށް ވަރަށް ރަނގަޅު އެއްޗެއް ލިބެއެވެ. ޚާއްޞަގޮތެއްގައި އަބޫދާބީއަށް މި ވިޔަފާރީން ރަނގަޅު އެއްޗެއް ލިބޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ދުނިޔޭގައި މި ވަގުތު ހުރި އެންމެ އުސް ޢިމާރާތް ކަމުގައިވާ ބުރުޖު ޚަލީފާ ހުރީ ދުބާއީގައެވެ. ދުބާއީގެ ވޯލްޑް ސެންޓްރަލް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓް ހުޅުވުމުން އެ ވެގެންދާނީ މިހާތަނަށް މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ބިނާކުރެވުނު އެންމެ އަގުބޮޑު ވައިގެ ބަނދަރަށެވެ. އަދި އެ ޤައުމުގައި ހަދާފައިވާ ތިން ޕާލްމް އައިލެންޑަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އާޓިފިޝަލް ޖަޒީރާތަކެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ޖަޒީރާތަކެވެ. ދުބާއީ މޯލްއަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ހުރި އެންމެ ބޮޑު ޝޮޕިންގ މޯލްއެވެ. “ދަ ވޯލްޑް” ގެ ނަމުގައި ހަދާފައިވާ ޖަޒީރާއަކީ އެ ޤައުމުގައި ކުރިއަރަމުންދާ ފަތުރުވެރިކަމަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބިގެންދާނެ ތަނެކެވެ. ޑިޒްނީ ވޯލްޑާ ވާދަކުރުމުގެ ގޮތުން ހަދާ ދުބާއީލޭންޑަކީ ވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ތަނެކެވެ. ދުބާއީ ސްޕޯޓްސް ސިޓީއަކީ މުސްތަޤްބަލުގައި މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ކުޅިވަރުގައި އެންމެ ނަގާކިޔާ އެއް ތަނަށް ވާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ މެޑިކަލް ސިޓީއަކީ ވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ތަނެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 38283 ޑޮލަރެވެ.
ނޭޕާލް
އަސްކަރިއްޔާ އަދި ބޭރުގެ ގުޅުން
ނޭޕާލްގެ އަސްކަރިއްޔާ ބިނާވެގެންވަނީ ނޭޕާލް އާރމީ އެއަރ ސާރވިސް އަދި ނޭޕާލީ ޕޮލިސް ފޯސްގެ މައްޗަށެވެ. 19 މެއި 2006ގައި ނޭލާޕް ރޮޔަލް އާރމީގެ ނަން ނޭޕާލީ އާރމީ މިނަމަށް ބަދަލު ކުރުމަށް ހުށަހެޅުނެވެ. ނޭޕާލް ސިފައިންގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭ އެންމެ ހަގު އުމުރަކީ 18 އަހަރެވެ. ނޭޕާލްގެ އަސްކަރިއްޔާ އަށް 99.2 މިލިއަން ޑޮލަރު ޚަރަދު ކޮށްފައިވާ ކަމަށް 2004ގެ ތަފާސް ހިސާބުތައް ދައްކައެވެ. ނޭޕާލްގެ ސިފައިންގެ ގޮތުގައި 90 ހާސް މީހުން ހަރަކާތްތެރި ވެއެވެ.
ނޭޕާލްގެ އަވަށްޓެރި ހިންދުސްތާން އަދި ސީނުކަރަ އާއި ނޭޕާލާއި ގާތްގުޅުމެއް އޮވެއެވެ. ހިންދުސްތާން އާއި ނޭޕާލާއި ދެމެދު ވެވިފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ދެގައުމުގެ މީހުންނަށް އެއްގައުމުން އަނެއް ގައުމަށް ވިސާ އަދި ޕާސްޕޯޓާއި ނުލައި ދަތުރުކުރެވެއެވެ. ޖަރުމަނަކީ ނޭޕާލާއި ގާތްގުޅުމެއް އޮންނަ ގައުމެކެވެ. އަދި ޔުނައިޓެޑް ކިންގޑަމް އާއި ނޭޕާލާއި ދެމެދުވެސް މިފަދަ ގާތްގުޅުމެއް ވެއެވެ.
އިދާރީ ގޮތުން ބެހިފައިވާ ބައިތައް
ނޭޕާލް ވަނީ 14 ސަރަހައްދެއް 75 އަވަށަކަށް ބަހާލެވިފައެވެ. ކޮންމެ ސަރަހައްދެއްގައި ޗީޕް ޑިސްޓްރިކްޓް އޮފިސަރެއް ހުރެއެވެ. އެކިކަންކަމުގެ އަމުރު ނެރެ ހިންގާ ފަރާތަކީ އެއީ އެވެ. ނޭޕާލް ބަހާލެވިފައިވާ 14 ސަރަހައްދު ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ޑިމޮގްރާފިކްސް
ޖުލައި 2005ގެ ތަފާސް ހިސާބު ދައްކާގޮތުން ނޭޕާލްގެ އާބާދީ އަކީ 27676547 އެވެ. އާބާދީގެ 57.3 އިންސައްތަ މީހުންނަކީ އުމުރުން 15 އަހަރާއި 64 އަހަރާއި ދެމެދުގެ އުމުރުގެ މީހުންނެވެ. 39 އިންސައްތަ މީހުންނަކީ 14 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންނެވެ. މީހުން ދިރިއުޅޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ އެވްރެޖް އުމުރަކީ 59.8 އަހަރެވެ. ނޭޕާލްގެ ލިޔަން ކިޔަން ދަންނަ މީހުންގެ ނިސްބަތަކީ 53.74 އެވެ.
2001 ގެ ބޯ ހިމެނުމުގެ ނަތީޖާ ދައްކާގޮތުން ނޭޕާލް އާބާދީގެ 75.6 އިންސައްތަ މީހުންނަކީ ހިންދީ ދީނުގެ އަހުލުވެރިންނެވެ. ބުދުދީނުގެ 20 އިންސައްތަ މީހުން އުޅޭއިރު މުސްލިމުންގެ ނިސްބަތަކީ 4.2 އިންސައްތަ އެވެ. އަދި ކިރަންތުންގެ ނިސްބަތަކީ 3.9 އިންސައްތަ އެވެ.
ނޭޕާލީ އަކީ ނޭޕާލްގެ ގައުމީ ބަހެވެ. އާބާދީގެ 47.8 އިންސައްތަ މީހުން ފުރަތަމަ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ނޭޕާލީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކައި ހަދައި އުޅެއެވެ. ނޭޕާލްގައި ވާހަކަ ދައްކާ އެހެން ބަސްތަކުގެ ތެރޭގައި މައިތިލި، ތާރޫ، ބޮޖްޕޫރީ، ނޭޕާލް ބާސާ، ތަމަންގ، ވަގަރުމ އަދި އަވަދި ފަދަ ބަސްތައް ހިމެނެއެެވެ.
ސަގާފަތު
ނޭޕާލުގެ ސަގާފަތަކީ އަވަށްޓެރި ސީނުކަރަ އާއި އަދި ހިންދުސްތާނުގެ ސަގާފަތާއި ވަރަށް ގާތްކުރާ ސަގާފަތެކެވެ. ހެދުން އެޅުމާއި، ވާހަކަ ދެއްކުން، އަދި ކާން ބޭނުންކުރާ ކާނާގައި މިބުނި ގައުމުތަކާއި އެއްގޮތްކަމެއް ހުރެއެވެ. ނޭޕާލްގެ ޚާއްޞަ އެއް ކެއުމަކީ ހެދުނާއި އިރު އޮއްސޭރި ކައި އުޅޭ ދާލްބަޓް އޭ ކިޔޭ ކެއުމެވެ. މިކެއުން ތައްޔާރު ކުރަނީ ދާލް، ތަރުކާރީ އަދި ހަނޑޫއާއި ހަވާދުގެ ބާވަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މިބުނި ވަގުތުގެ ދެމެދުގައި މާނައަކީ ހެދުނު ގެ ކެއުމާއި އިރު އޮއްސުމުގެ ކެއުމާއި ދެމެދުގައި ސަޔާއެކު ލުއި ކެއުންތައް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. އެއްގަމު މަހާ ކަނޑުމަސް އަދި ބިސް ފަދަ ތަކެތި ކައި އުޅެނީ އާއްމު ގޮތެއްގައި މީހުންނަށްދީ އުޅޭ ޖާފަތް ފަދަ ތަކެތީގެ ގޮތުގައެވެ. ނުވަތަ އެފަދަ ކެއުންތަކުގައެވެ.
ފަރުބަދަ މަތީ ހިސާބުތަކުގެ މީހުންގެ މައިގަނޑު ކެއުމުގައި ޒުވާރި، ހަނޑޫ، ފުށް، އަދި އަލުވި ފަދަ ބާވަތްތައް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ކަހަލަ ބަނގުއާވި ހުންނަ ބުއިންތައް މަޝްހޫރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ރަކްޝީ އަދި ޗާންގ ފަދަ ބުއިންތައް ހިމެނެއެވެ.
ވެރިރަށް ކަތުމަންޑޫގައި އެންމެ އާއްމުވެފައި މަޝްހޫރީ ނެވާރީންގެ ސަގާފަތެވެ. އެރަށުގައި ފާހަގަކުރާ ގިނަ ޢީދުތަކާއި ހަފްލާ ތަކަކީ ނެވާރީންގެ ސަގާފަތާއި ގުޅުވައިގެން ފާހަގަކުރާ ކަންކަމެވެ.
ނޭޕާލްގައި އެންމެ މަޝްހޫރު ކުޅިވަރަކީ ފުޓް ބޯޅަ އެވެ. އެއަށްފަހު ކްރިކެޓާއި ކަބައްޑީ އެވެ. ޝަހީދުންގެ ހަދާނީ ފުޓްބޯޅަ ލީގަކީ ނޭޕާލްގައި ގައުމީ ފެންވަރެއްގައި ބޭއްވޭ ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތެވެ. ނޭޕާލްގެ ޓީވީ ޗެނަލް ތަޢާރަފްކުރެވުނީ 1980 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިހާރު ނޭޕާލުން ބްރޯޑްކާސްޓް ކުރާ 6 ޓީވީ ޗެނަލް ހުރެއެވެ. އެއީ ސަރުކާރުގެ ދެޗެނަލް އާއި، އަމިއްލަ 4 ޗެނަލް އެވެ. އިންޑިޔާއިން ބްރޯޑްކާސްޓްކުރާ ވަރަށްގިނަ ޢަދަދެއްގެ ޓީވީ ޗެނަލްތައް ސެޓެލައިޓް މެދުވެރިކޮށް ނޭޕާލް މީހުން ބަލައި އުޅެއެވެ.
މުޅި ނޭޕާލްގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގެ މީހުންވެސް ރޭޑިޔޯ އަޑުއަހައި އުޅެއެވެ.2000 ވަނަ އަހަރު ނޭޕާލްގައި އެންމެ 12 ރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަން ހުރި އިރު މިހާރު 56 ރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަން އެބަހުއްޓެވެ. ނޭޕާލްގެ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހަކީ ހޮނިހިރު ދުވަހެވެ. ގައުމީ ބަންދު ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ގައުމީ ދުވަސް، ޕްރިތްވީ ޖަޔަންތީ އަދި ޝަހީދުންގެ ދުވަސް ފަދަ ދުވަސްތައް ހިމެނެއެވެ.
ނޭޕާލްގައި އާއްމު ގޮތެއްގައި ކުރެވޭ ކައިވެނިތަކަކީ ރޭވިގެން ކުރެވޭ ކައިވެނި ތަކެކެވެ. ނުވަތަ އެރޭންޖް މެރިއޭޖް ތަކެކެވެ. ދެއަތްބަށް މީހުނާއި އިނުމަކީ ނޭޕާލްގެ ގާނޫނުގައި މަނާކަމެކެވެ.
ތުންދިގު ގާބޯ
ތުންދިގު ގާބޯ ނުވަތަ އަކީ ގާބޯ އާއިލާގައި ހިމެނޭ މަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ތުންދިގުކޮށް ހުންނަ މަހެވެ. މިއީ ވަރަށް ރީތި މަހެކެވެ. މަހުގެ އުޅުމާއި ކުލަވަރަށް ބަލައިގެން ދިރޭމަސް ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ މަސްގެންގުޅުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ދެއެވެ. ރާއްޖޭގައި މިބާވަތުގެ މަސް ހިފާއުޅޭ ހަމައެކަނި ބަޔަކީ ދިރޭކުދިމަސް ބޭރުކުރުމަށް ހިފާއުޅޭ މީހުންނެވެ. އަދި މިއީ ރާއްޖެއިން ގިނައަދަދަކަށް ބޭރުކުރެވޭ މަހެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް 30 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އެންދެރިއާއި ޒާތްޒާތުގެ ގޮފި މުރަކަތަކުގެ މާހައުލުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ފެންނާނީ ތަންތަނުގައި ބަނޑުދަށް ފަރާތް ޖައްސާލައިގެން ތިބޭތަނެވެ. މިއީ މާބާރަށް ކޮޅުކޮޅުމައްޗަށް ދުވެހަދާ މަހެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކުދިކުދި ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. މިއީ 13 ސެންޓިމީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. މުޅި މަހުގައި ގޮޅިގޮޅިއަށް ވާގޮތަށް ރަތް އޮރެންޖް ކުލައިގެ ކުރެހުމެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުންގަނޑު ހުންނަނީ ކޮޅަށް ދިގުކޮށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 7 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޢަލީ ޙުސައިން ނައިފަރީ
އަލްފާޟިލް އަލްމަރުޙޫމް ނައިފަރު ޢަލީ ޙުސައިން އަކީ ޅ. ނައިފަރު ޢިލްމީ އާއިލާ އެއްކަމަށްވާ ތަންހަޅި އާއިލާގެ މެންބަރެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 23 ޖޫން 1919 ގައި ޅ.ނައިފަރު މާވަޑި އީސާގޭގައެވެ. އެއީ މިހާރުގެ ނައިފަރުގެ ގިދުވާދީ އޭ ކިޔާގެއެވެ. ތަންހަޅި މޫސާ ކަލޭފާނުގެ ޙުސައިނާއި، މާވަޑި އީސާގެ މަރިޔަމް އާއި ދެކަނބަލުންގެ ނައިފަރު ޢަލީ ހުސައިންގެ ޅަފުރާގެ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވީ ނައިފަރު ތަންހަޅި ގޭގައި ބައްޕައާއި ކާފަ ގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުގައެވެ. އިލްޒާމީ ތަޢުލީމު ހޯއްދެވީ ބައްޕައާއި ކާފަގެ އަރިހުންނެވެ. އެއަށްފަހު ނައިފަރުގައި ހިންގަމުންގެންދާ މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާޙް އަށް ވަދެވަޑައިގެން ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ފަހުމީ ދީދީ ނުވަތައަބްދުއްﷲ ޖަލާލުއްދީން ގެ އިސްދަރިވަރަކަށް ވެވަޑައިގަތުމުގެ ޝަރަފް ހޯއްދެވިއެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ތިއްޖެހި ގާބޯ
ތިއްޖެހި ގާބޯ ނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އާންމުކޮށް ފެންނަނީ ބޭރުމަތީ ގާތަކުގެ މަތީގައި މަޑުކޮށްލައިގެން ތިއްބައެވެ. މިއީ ރީތި މަހެކެވެ. ރާއްޖެއިން ދިރޭ ކުދިމަސް ބޭރުކުރާ މީހުން މިބާވަތުގެ މަސް ހިފާ އުޅެއެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކުދިމަހެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ދޮންކުލަ އެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ފަލަ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިރޮނގު ކެނޑި ލައްތަކަކަށް ބަދަލުވެފައި ވެސް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ހުންނަނީ ގަދަ ރަތްކުލައިގެ ކުދިކުދި ތިކިތަކެއް ޖަހާފައެވެ.
ވިޓަމިން
ވިޓަމިން ބެހިގެންވަނީ މައިގަނޑު 2 ބަޔަކަށެވެ. އެއީ ފެނަށް ގިރިގެންދާ ވިޓަމިން އާއި، ތެލާއި އެކުވާ ވިޓަމިން އެވެ. ފެނަށް ގިރިގެންދާ ވިޓަމިން އަކީ ވިޓަމިން ބީ ގެ ބާވަތްތަކާއި، ވިޓަމިން ސީ، އަދި ފޯލިކް އެސިޑް އެވެ. މިވިޓަމިން ތަކަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ވަރަށްވުރެ ގިނައިން ހަށިގަނޑުގައި ނުހުރެ، ކުޑަކަމުދާ އެއްޗިއްސާ އެކުވެ، ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެގެންދާ ތަކެއްޗެވެ. މިއާއި ޚިލާފަށް ތެލާއި އެކުވެގެންދާ ވިޓަމިން ތަކަކީ ހަޖަމުގެ ނިޒާމްގެތެރެއިން ހަށިގަނޑަށް ނެގިގެން، މޭގަނޑުގައި 6 މަސް ދުވަސްވަންދެން ރައްކާކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. އެހެން ކަމުން ކުރީގައި ދެންނެވި ފެނަށް ގިރިގެންދާ ވިޓަމިން ތަކަކީ ކެއުމުގައި އަބަދު ހިމެނުމަށް ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ އެއްޗެއްސެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ތިއްޖެހި ގާބޯ
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 6 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 22.5 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ބޯމަތިން ދެލޯ ދޭތެރޭގައި ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮލުގައި 5 ނުވަތަ 6 ހުޅުނބު ރޮނގު ހުރެއެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް ތިއްޖެހި ގާބޯ ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޑިސެމްބަރު
ޑިސެމްބަރު މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ބާރަވަނަ މަހެވެ.
ހިގާފައިވާ ހާދިސާތައް
ޤިސްމު:ޑިސެމްބަރު
ޢަލީ އަޙުމަދު
ތައުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުން
އަލްފާޟިލް މާދޫގޭ އަލީ އަޙުމަދު ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ ( ފަހުން މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް ) އިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ދުވަސްކޮޅަކު ތަޢުލީމް ހޯއްދެވުމަށް މިޞްރުގައި ވެސް ހުންނެވި އެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ގަވާޢިދުގެ ހަމަތައް އޭނާ އުގެނިވަޑައިގަތީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ އަރިހުންނެވެ. އުރުދޫ ބަހާއި ސިންގަޅަ ބަސްވެސް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ.
އަލްފާޟިލް ޢަލީ އަޙުމަދު (ހ.މާދޫގެ) އަކީ ވަރަށް އަގުހުރި ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. އޭނާ އަކީ މުދައްރިސެކެވެ. ޅެންވެރިއެކެވެ. މުޞައްނިފެކެވެ. ކުޅަދާނަ ބަސްމޮށުންތެރި އެކެވެ. އުރުދޫބަހާއި ސިންގަޅަ ބަސް ވަރަށް މޮޅަށް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. އޭނާވަނީ ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތުގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު 61 އަހަރަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތެއްގައި ހޭދަކުރައްވާފައެވެ.