cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ފިޤްހު
ތަފުޞީލީ ދަލީލުތަކުން؛ އިސްލާމުދީނުގައި މާތްﷲ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޙުކުމްތައް،( އިންސާނީ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމަކަށްވެސް އިސްލާމުދީނުގައި ވަނީ ހުކުމް ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އެއްކަމެއްވެސް ދޫކޮއް ލައްވާފައެއް ނުވެއެވެ.)
އިސްޠިންބާތުކުރުން؛ ކަމެއްގައި އޮންނަ ޝަރުޢީޙުކުމް ދެނެގަންނާނެ ހަމަތަކުގެ މަތިން އެއަށް ވާޞިލުވުމެވެ.
މިސާލަކަށް "މިވެނިކަމެއް ކުރާށޭ" އޮތުމުން އޭގެ ޙަގީގީ ޙުކުމަކީ ވާޖިބުތޯ؟ ނުވަތަ ސުންނަތްތޯ؟ ނުވަތަ ހުއްދަތޯ؟ ނުވަތަ ނަޞީޙަތެއްތޯ؟ ކަނޑައެޅުމެވެ. އަދި މިވެނި ކަމެއް "ނުކުރާށޭ" އޮތުމުން އެއީ ޙަރާމް ކަމެއްތޯ؟ ނުވަތަ  މަކުރޫހަ ކަމެއްތޯ؟ މިގޮތަށް ކަނޑައެޅުމެވެ.
ޝަރުޢި ހުކުމުތަށް؛ އެއީ ކީރިތި ޤުރުއާނުންނާއި މާތް ރަސޫލާ(ޞ)ގެ ސުންނަތުން ނެގޭ ޙުކުމްތަކެވެ.
ފިޤުހާއި ޝަރީޢަތާއި ހުރި ގުޅުން ޝަރީޢަތަކީ މާތްﷲގެ ވަޙީއެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި މާތް ރަސޫލާ (ޞ)ގެ ސުންނަތެވެ. އެދެ މަޞްދަރުން ނެގޭ ޙުކުމްތަކެވެ. ފިޤުހަކީ މިދެމަސްދަރުން ފިޤުހުޢިލްމުވެރިން އިސްތިންބާޠު ކުރައްވައިގެން ނެރޭ ޙުކުމަތަކެވެ.
ފިޤުހުގެ ޚާއްޞަ ކަންތައްތައް: ތަފާތު ފަހުމުތަކަށް އިޙުތިރާމުކުރުމާއި ބައެއްޙުކުމްތައް، ތަފާތު ޙާލަތުގައި ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ބަދަލުވުމާއި މަޤުޞަދަށް ބެލުން ހިމެނެއެވެ.
ގުއި ބުރަދަ
ގުއިބުރަދަނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެނީ ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށާއި، ކައިރި ތޮށިގަނޑުތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ. އަދި ޚާއްޞަކޮށް މޫދަށް އުކާލެވޭ ތަކެތި ގިނަ ހިސާބުތަކުގައި މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެއެވެ. މިއީ ޖެހޭ ކޮންމެ އެއްޗެއް ކެއުމަށް ޖެހިލުމެއްވާ މަހެއް ނޫނެވެ. ދިވެހިން އާންމު ގޮތެއްގައި މިމަސް ކައެއް ނޫޅެއެވެ. ކުޑަކުދިން މިމަސް ފަޅުފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުން ގިނައިން ހިފައިގެން ގެންގުޅެއެވެ.
މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ މަތީބައިގައި ހުޅުބު ހުރެއެވެ. ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ އޮމާންކޮށެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ދިގުމިން ބޮލުގެ ދިގުމިނާއި އެއްވަރެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ފަނޑެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ފުޅާ 7 ރޮނގު ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑުގެ ބުޑުދަށުގައި ލަފެއް ހުރެއެވެ. މިމަހުގެ ނިގޫފަތާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ އަޅިކުލައެވެ.
މާގަނޑު މަސް
މާގަނޑު މަސްނުވަތަ އަކީ ހޫނު ގައުމުތަކުގެ މޫދާއި، އަދި ބޭރު ފަރުތަކުގައި ހުންނަ ގާތަކުގައިވާ މާގަނޑުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ރީނދޫ ކުލައިގެ ނިގުލެއް ލައިފައި އިންނަ ކުޑަ މަހެކެވެ. އިންޑިޔާ ކަނޑު، ޕެސިފިކް ކަނޑު، ހުޅަގު އޮސްޓްރޭލިޔާ، ޖަޕާން، ޓައިވާން، ފަދަ ގައުމުތަކުގެ މޫދު ތަކުގައި މިމަސް އުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
މާގަނޑު މަހުގެ ހަށިގަނޑު އިންނަނީ ކަޅު ކޮށެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ދެހިސާބަކުން ހުދުކުލައިގެ ދެ ރޮނގު ދެމިފައިވެއެވެ. އަދި ނިގުލާއި، ކޮތަރި ގަނޑުތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ނިގޫ ބައެއް ފަހަރު ހުދުކުލައަށް ހުރެދާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި ނިގުލު ގެ ކުލަ ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކުގެ ކުލައަށްވުރެ ފަނޑުވާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު
ސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އަކީ މީލާދީން 1573 ން 1585 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 981 އިން 993 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި 981 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ. ދިވެހިތާރީޚްގައި މިރަދުން މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ ބޮޑު ތަކުރުފާނުގެ ނަމުންނެވެ. ބޮޑު ތަކުރުފާނު އަކީ ޕޯޗުގީޒުންގެ އަތްދަށުން ދިވެހިރާއްޖެ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވި ހަރުދަނާ ބަޠަލެވެ. ބޮޑު ތަކުރުފާނު އަކީ ދިވެހިންގެ ގައުމީ ބަތަލެކެވެ. ގައުމީ ދުވަހުގެ ބަތަލުވެސް މެއެވެ.
ނަސަބު
އައްސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އަލް އަޢުޡަމް ސިރީ ސަވާދީއްތަ މަހާރަދުންނަކީ އުތީމު ކަޅު ޢަލީ ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ޙުސައިން ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުންގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުންގެ މަންމާފުޅަކީ ހއ. އިހަވަންދޫ އާމިނާ ދިޔޯއެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު ރަސްކަމުގެ 3 ވަނަ ދައުރުގެ ތެރޭގައެވެ.
ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
ބޮޑު ތަކުރުފާނު ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ބައްޕާފުޅު އުތީމު ޙުސައިން ޚަޠީބު ތަކުރުފާނާއި، ބޮޑުބޭބޭފުޅު ނޮޅިވަރަންފަރު އެދުރުކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ބޭދަޅީން އެކިއެކި ހުނަރާއި ތަޖުރިބާތައް ހޯއްދެވިއެވެ.
ޝަޚްޞިއްޔަތު
އައްސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އަލް އަޢުޡަމް އަކީ ދީލަތިކަމާއި އަދުލުވެރިކަމާ އެކީގައި ރަސްކަން ހިންގަވަމުން ގެންދެވި ރަސްކަލެކެވެ. ނިކަމެތީންގެ ޙާލު ބެއްލެވި، ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތަކަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިއްތެވި ރަސްކަލެކެވެ.
ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
ބޮޑު ތަކުރުފާނު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ 1 ރަބީޢުލް އައްވަލް 981ހ ގައެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގެންނެވިއިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޙާލުވަނީ ވަރަށް ނިކަމެތި ދަރަޖައަކަށް ގޮސްފައެވެ. ޕޯޗުގީޒުންގެ ގޮށްމުށްބާރު ވެރިކަމުގެ އަސަރުތައް ވަނީ އާންމު ވެފައެވެ. ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އިންތިޒާމެއް ނެތެވެ.
ބޮޑު ތަކުރުފާނުންގެ އެންމެ އެންމެ އިސް ވާޖިބެއް ކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަތީ ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އެންމެހާ ކަންތައްތައް ހަރުދަނާ ގަވާޢިދަކަށް އަބުރާލެއްވުމެވެ. ވީރާނާވެގެން ގޮސްފައިވާ ރަސްމީ ޢިމާރާތްތައް އާރާސްތު ކުރެއްވުމެވެ. މިގޮތަށް ކަންތައްތައް ހަމަޖެއްސުވުމުގައި އެންމެ އިސް ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ބޮޑު ތަކުރުފާނު ހަމަޖެއްސެވީ އޭނާގެ އަޚް ޙަސަން ޚަޠީބު ތަކުރުފާނު އެވެ. މިއީ ފަހުން ޙަސަން ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނެވެ.
ޙަސަން ތާޖުއްދީނުގެ ތާރީޚްގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ ގޮތުން ބޮޑު ތަކުރުފާނުގެ ރަސްކަމުގައި ބޮޑު ވަޒީރަކު ކަމުގައި ހަމަޖެއްސެވީ ކަޅުއޮށްފުންމީގެ މަޝްހޫރު ޢަލީ ޙާޖީއެވެ. އެއީ ދޮށިމޭނާ ކަމަށް ކޮލިލެއްވުމަށްފަހު ގައެވެ. ޙަސަން ޙާޖީ އަށް ކޮލިލެއްވީ ވެލާނާ ކަމަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހަނގުބޭކަލުން އުފައްދަވާ އެމީހުންނަށް ވަކި ގަވާއިދަކުން އެއްޗެތި ދެއްވާން ފެއްޓެވީ ބޮޑު ތަކުރުފާނެވެ. އެއީ މަހަކު ދެ ފަހަރު ބަނޑުހަނޑޫ ދެއްވުމާއި، އަހަރަކު ތިން ފަހަރު ފޭލި ދެއްވުމެވެ.
ދިވެހި ދައުލަތް ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި ބޮޑު ތަކުރުފާނު ކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ރަސްކަމުގެ ގަނޑުވަރު ބިނާކުރެއްވުމާއި، އާދަކާދަތައް އުފެއްދެވުން ހިމެނެއެވެ. ބޮޑު ތަކުރުފާނަށް ހަމަޖައްސަވަން އެންމެ ދަތިފުޅުވި ކަމަކީ އިސްލާމްދީނުގެ މައްސަލަ ތަކެވެ. އެހެނީ އެ ތަކުރުފާނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގެންނެވިއިރު ޢިލްމުވެރިއެއް ރާއްޖޭގައި އަމުދުން ނެތެވެ. އެތަކެއް އަހަރެއް ކުރީގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅުއްވި އަލްފަޤީޙް ސުލައިމާން އަލްމަދަނީ ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢީސާ އައްތިރިއްލީ އަލްޔަމަނީ ނިޔާވުމަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖެ އައީ ދީނީ ޢިލްމުގެ ކުލަ ފަނޑުވަމުންނެވެ. އޭރު މިދެންނެވި ޢާލިމުގެ ދަރިވަރުންތައް ވެސް ވަނީ މަރުވެގެން ގޮސްފައެވެ. ޢިލްމުގެ ނޫރުތައް މުޅީން ނެތި ގޮސްފައެވެ.
ނަމަވެސް ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖައަކަށް ޢިލްމު އުގެނިވަޑައިގެން ހުންނެވި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދަންނަ ބޭކަލަކު އެ ދަނޑިވަޅުގައި މާލެ އަތުވެއްޖެއެވެ. އެބޭކަލަކީ އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީނެވެ. ދިވެހި ތާރީޚްގައި މަޝްހޫރު ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނެވެ.
ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ރަސްކަމަކީ ދިވެހީންނަށް ފާގަތި ދުވަސްތަކެކެވެ. އަމްނު އަމާންކަން ޤާއިމުވެފައި އޮތް ދުވަސްވަރެކެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނަކީ އެ ޒަމާނުގެ އެންމެ މަތީ ފެންވަރަށް ޢިލްމާއި ހުނަރާއި ފަންނު ލިބިވަޑައިގެން ހުންނެވި ޤާބިލު ބޭފުޅެކެވެ. އެހެންކަމުން އެ ތަކުރުފާނަށް ރަސްކަން ލިބިވަޑައިގަތުމުން ދައުލަތުގެ ކަންކަން ވަރަށް ފުރިހަމަޔަށް އިންތިޒާމްކުރެއްވިއެވެ. ރަސްމީ ފަތްކޮޅުތައް (ސިޓީތައް) ފެށުމުގައި ދައުލަތުގެ ނިޝާނެއްގެ ގޮތުން هو الغني ލިޔުއްވަން ފެއްޓެވީ އެ ރަދުންނެވެ. އަދި މިނިވަން އިސްލާމީ ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި الدولة المحلديبية ރަސްމީ ގޮތުން އުފެއްދެވީ އެ ރަދުންނެވެ. އަދި އަދަށްދާނދެންވެސް ދައުލަތުގެ ނިޝާނުގައި ލިޔެވިފައިވަނީ މި ނަމެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނު ޤައުމަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަނެއް ޚިދުމަތަކީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގައި ބޯހިމަނުއްވައި މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް އިޤްތިޞާދު ހަމަޖެއްސެވުން ހިމނެއެވެ. ދިވެހީންގެ މަދަނިއްޔަތާއި ޙަޟާރަތް އަލުން އަނބުރައި އިޢާދަކުރެއްވިއެވެ. އުވިދިޔަ މިސްކިތްތައް އަލުން ބިނާކުރައްވައި އެ މިސްކިތްތައް ބަލަހައްޓަވަން "ބޯގަ" ހަމަޖައްސަވައިދެއްވިއެވެ. ދިވެހި ލަޝަކަރު އުފައދަވައި އެމީހުންނަށް ހަނޑުލުން މުސާރަދެއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. މާލޭގައި ދިފާޢީ ޙަމަލާގެ ބުރުޒުތައް ބިނާކުރައްވައި ދިވެހި ލަޝަކަރަށް ހެވިކަމުގެ ތަމްރީނުދެއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. ރާއްޖޭގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ޝާފިޢީ މަޒުހަމަށް ހިންގަވާން ފައްޓަވައި މާލޭގައި ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަރުކަޒު ބިނާކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރާއްޖެތެރެއަށް ހުއްދަފަތް (ފަރުޟް، ޙަރާމް، ޙަލާލު، ސުންނަތް އެންގެވި ލިޔުން) ފޮނުއްވައި ދީނުގެ މައްޗަށް ރައްޔިތުން ހެއިއެރުއްވިއެވެ. ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަފަހަރަށް ލީގަލް ޓެންޑަރެއް (ޤާނޫނީ ފައިސާ) ތަޢާރަފުކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ބޮޑުލާރި ޖެއްސެވިއެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނު އަބުރުވެރިކަމާއި ފާގަތިކަމާއެކު 12 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ރަސްކަން ކުރެއްވުމަށްފަހު ފުރައުއްތަވީ 1585މ. ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ފަސްދާނުވެޑުވިފައިވަނީ މާލޭ ބިހުރޯޒުކަމަނާ މިސްކިތުގައެވެ. {إنا لله وإنا إليه راجعون}. އުތީމު މަހާރަދުންގެ ޒިޔާރަތް މިހާރުވެސް ތާރީޚީ ތަރިކައެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއެބަހުއްޓެވެ.
ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނު
އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނުވަތަ ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނަކީ ޝަރުޢީ ޢިލްމު އުނގެންނެވުމުގެ މަގްޞަދުގައި ހިލާލީ ދަރިކޮޅުގެ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނުންގެ ދަރިކަލުން ޙަސަން ރަސްގެފާނުންގެ ރަސްކަމުގައި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުކުރެއްވި ދިވެހި ދަރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޢިލްމު ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ޔަމަނުކަރައިގެ ޙަޟަރަމައުތުގެ އެދުރުއެދުރު ބޭކަލުންގެ އަރިހުންނެވެ.
އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީނަށް ބޮޑު ތަކުރުފާނު ދެއްވީ ވަރަށް ހޫނު ތަރުހީބެކެވެ. މާލޭގައި ރަދުންގެ އަރިހުގައި އިސްލާމްދީނުގެ ކަންތައްތައް ހިންގަވައިދެއްވުމަށް ހުންނެވުމަށް އެދިލެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެ ފާނަކީ ވަރަށްވެސް ތަޤްވާވެރި ވަރަޢަވެރި ބޭކަލެކެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ އެދިލެއްވީ "އެކަހެށިން ފުށި ރަށެއްގައި" ހުރުމުގެ އަމުރުފުޅު ދެއްވުމަށެވެ. ރަސްގެފާނުގެ އަމުރުފުޅާއެކު އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ދުރުވެ ވަޒަންވެރިވެލެއްވީ ހުވަދޫ އަތޮޅު ވާދޫގައެވެ. އެ ރަށުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި މުޙައްމަދު ފަޑިއްތަކުރުގެ އެހީތެރިކަމާއެކު އެކަލޭގެފާނު ހުންނަވާނޭ ގެއެއް އަޅުއްވައި ވަރަށް އަވަހަށް ދީނީ ޢިލްމު ކިޔަވައިދެއްވަން ފައްޓަވައިފިއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވައިދެއްވަން ފެއްޓެވީ މުޙައްމަދު ފަޑިއްތަކުރުގެ ދަރިކަލުން ޢަލީ ނާއިބު ތަކުރުފާނަށެވެ.
އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ކިޔަވައިދެއްވަން ފެއްޓެވިތާ ވަރަށް ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގެ އެތަންމިތަނުން ޠާލިބުން އައިސް، އޭނާގެ އަރިހުން ޢިލްމު އުނގެނޭން ފަށައިފިއެވެ. މިގޮތުގެ މަތީން ކިޔަވައި ދެއްވާތާ އެތަކެއް އަހަރެއް ވޭތިވުމަށްފަހު، ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނު ނުވަތަ އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނިޔާވެއްޖެއެވެ.
އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީންގެ ދަރިވަރުންގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު މީހުންނީ އަބޫބަކުރު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނާއި، އައްޑޫ ބޮޑު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނާއި، ދެކަލުންނެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޖުލައި 16
ޖުލައި 16 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 197 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 198 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ހީރޯސް (ޓީވީ ސިލްސިލާ)
ހީރޯސް އަކީ އެމެރިކާގައި 25 ސެޕްޓެމްބަރ 2006 އިން ފެށިގެން ދައްކަމުން އަންނަ އިނގިރޭސި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އެކެވެ. މިޑްރާމާ ސިލްސިލާ އުފެއްދީ ޓިމް ކްރިންގ އެވެ.
ގެމަނަފުށި (ގއ. އަތޮޅު)
މިއީ ގއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ލޫދިފާ(ފިލްމް)
ލޫދިފާ އަކީ 2011 ވަނަ އަހަރު ނިކުމެފައިވާ ދިވެހ ފިލްމެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ޖުލައި 17
ޖުލައި 17 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 198 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 199 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ކަނޑުހުޅުދޫ (ގއ. އަތޮޅު)
މިއީ ގއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ޖުލައި 17
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
މޭ އެންދުން
އާންމު ގޮތެއްގައި މިކަން އިހްސާސް ކުރެވޭނީ މާގިނައިން ކެވޭ ފަހަރު ނުވަތަ ކައިގެން އޮށޯވެގެން އޮންނައިރުގައެވެ. މިތަދު ވަރަށް ކުޑައިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ފިލައި ދިއުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު އެތައް ގަޑިއިރަކަށް ދެމިގެންދާގޮތް ވެސް ވެއެވެ.
މޭއަންދަން ދިމާވާގޮތް
މޭއަންދަން ދިމާވަނީ ބަނޑުގައި ހުންނަ ތަކެތި އަލުން އަނބުރާ ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅިއަށް އަރާގޮތް ވުމުންނެވެ. ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި އަކީ އަނގަ އިން ވަންނަ ކާތަކެތި ބަނޑު ނުވަތަ މައިދާ އާއި ހަމައަށް ދިއުމުގައި މެދުވެރިއެއް ރޯލް އަދާކުރާ ހޮޅިއެވެ. މިގޮތަށް ބަނޑަށްދާ ކާތަކެތި އަލުން ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި އަށް އެރުމަށް ކިޔަނީ ރިފްލަކްސް އެވެ. ބަނޑާއި ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި އާއި ގުޅިފައިވާ މަސްގަނޑަށް މައްސަލަ އެއް ދިމާވުމުން، އެމަސްގަނޑު ބަލިކަށިވެ، ނުވަތަ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބާރު ދޫވުމުން ބަނޑުގައި ހުންނަ ތަކެތި އަލުން އަނބުރާ ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅިއަށް އެރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ގެއްލެނީ އެވެ.
މިގޮތުން ކުޑަކުޑަކޮށް ނުވަތަ މާއަވަސް އަވަހަށް މޭއެންދުމަކީ މާ ސީރިއަސް މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ހުރިހާ އެންމެނަށް ވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މޭއެންދުން ތަޖުރިބާ ކުރަން ޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް ހަފްތާއަކުން ނުވަތަ ދެހަފްތާއިން އެއް ފަހަރު ކަހަލަ ގޮތަކަށް މޭއަންދާނަމަ ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިގެން ފަރުވާ ހޯދަން ޖެހެއެވެ. އަދި ބޭހުން ރަގަޅު ނުވާނަމަ އިތުރު ޓެސްޓްތައް ހަދައިގެން ވާނުވާ ބަލަން ޖެހެއެވެ. ސަބަބަކީ ފަރުވާނުކޮށް މާގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ސީރިއަސް ބައްޔަކަށް މިކަން ބަދަލުވެދާނެތީ އެވެ.
މޭއެންދުން ކުރިމަތިވާ ސަބަބު ތަކުގެ ތެރޭގައި ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅީގެ ތެރެއަށް ނުވަތަ ފުއްޕާމޭ އޮންނަ ބައިގެ ތެރެއަށް ގޮހޮރުން ބައެއް މައްޗަށް އަރައި ހާނިއާ އެއް ގޮތަށް ދުޅަވުން، ހިމެނެއެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ހައޭޓަސް ހާނިއާ ނުވަތަ ޑައަފްރަގްމަޓިކް ހާނިއާ އެވެ.
އެއްފަހަރާ ގިނައިން ކެއުން
އެއްފަހަރާ މާގިނައިން ބަނޑުފުރެންދެން ކެއުމަކީ މޭއެންދުން ކުރިމަތިކުރުވާނެ ކަމެކެވެ.
ކައިނިމިގެން ވަގުތުން އޮށޯވެއޮތުން ނުވަތަ ނިދުން
ކެއުމަށްފަހު ވަގުތުން އޮށޯވެ އޮތުމަކީ ހަޖަމުކުރުމަށް ނަގާ ވަގުތު އިތުރުވެ، މެއިން ދިލަނެގުން ކުރިމަތި ކުރުވާނެ ކަމެކެވެ،
ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން
ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުމަކީ ގޮހޮރުގެ އެސިޑް މައްޗަށްދާ ކަމަކަށްވާތީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުގެ ސަބަބުން މިމައްސަލަ ދިމާވެއެވެ.
ކާތަކެތި
މޭއެންދުން އަދި ބަނޑުގައި ވައިހެދުން އުފެދިދާނެ ކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ކާތަކެތީގެ ބާވަތްތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު
މާބަނޑުދުވަސްވަރު ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުންނަށް މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވެއެވެ. މިއީ ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ހަށިގަނޑުގައި އިތުރުވެގެންދާ ހޯރމޯންތަކުގެ ސަބަބުން(ޚާއްޞަކޮށް ޕްރޯޖެސްޓަރޯން) ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި އާއި، މައިދާގެ މަސްތައް ދޫވެ، ކާތަކެތި އެސިޑާއި އެކު އަބުރާ ކާތަކެތި ހިގާހޮޅިއަށް ދިއުމުން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. ދިލަނަގާހެން ހީވާކަހަލަ އިހްސާސެއް ކުރެވެނީ އެސިޑްތައް ކާތަކެތި ހިގާހޮޅީގެ އެތެރޭ ކައިރިފަށުގައި ބީހި، އޭގެ އަސަރުކުރުމުންނެވެ. މެއިން ދިލަނެގުމުގެ އިހްސާސް ބޮޑަށް ހުންނަނީ މޭމަތިން ހިތް އޮންނަ ހިސާބުގައެވެ. އިގިރޭސިބަހުން މެއިން ދިލަނެގުމަށް ހާރޓްބާން(Heartburn)އޭ ކިޔަނީ މިސަބަބާހުރެއެވެ. މެއިން ދިލަނެގުމަށް ފަރުވާއަކަށް އެންޓަސިޑްފަދަ ބޭހެއް ބޭނުންކުރާނަމަ ޑޮކްޓަރެއްގެ ލަފާހޯދުން ރަގަޅެވެ.
މިކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރެވިދާނެއެވެ.
ފަރުވާ
ނަމަވެސް މިކަމަށް ދޭ ބައެއް އެންޓެސިޑް ބޭހުން މޭއެންދުމަށް ލުޔެއް ލިބުނަސް ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅިއަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުން ފަސޭހައެއް ނުވެއެވެ. މޭއެންދުމަށް ޑޮކްޓަރުން ދެބާވަތެއްގެ ބޭސް ލިޔެދެއެވެ. އެއީ ޕްރޮޓޯން ނުވަތަ އެސިޑް ޕަމްޕް އިންހިބިޓާރސް އަދި އެޗް2 ރިސެޕްޓަރ އެންޓަގޮނިސްޓް އެވެ. ޕްރޮޓޯން ޕަމްޕް އިންހިބިޓާރސް އަކީ ބަނޑުގައި އެސިޑް އުފެދޭ މިންވަރު މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެޗް2 ރިސެޕްޓަރ އެންޓަގޮނިސްޓްގެ ސަބަބުން ގޭސް އުފެއްދުން އެއްކޮށް ހުއްޓުވައެއް ނުދެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ކުޑަކޮށްދެއެވެ. އެހެން ކަމުން ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާގޮތުގައި މިކަމަށް ބޮޑަށް ރަގަޅީ ޕްރޮޓޯން ޕަމްޕް އިންހިބިޓާރސް ގުރޫޕްގައި ހިމެނޭ ބޭސްތަކެވެ.
ރައްކާތެރިވުން
މޭއެންދުމުގެ އުދަގުލާއި ނުވަތަ ވައިގެ އުދަގުލާއި ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ ކުރެވިދާނެ އެންމެ މުހިއްމު ކަމަކީ ޑޮކްޓަރުން ދެއްވާ ބޭސް ގަވާއިދުން އޭގައިވާ މުއްދަތަށް ބޭނުންކުރުމެވެ. ސަބަބަކީ ކުޑަކޮށް ރަގަޅުވެލާއިރަށް ބޭސް ހުއްޓާލިޔަސް، އަނެއްކާ ވެސް އުދަގޫތައް ކުރިމަތިވުން އޮންނާނީ ވަރަށް ގާތުގައެވެ. ކުރެވިދާނެ އަނެއް ކަމަކީ ނިދާއިރު ކުޑަކޮށް ބޯދަށަށް އުސްކޮށް އޮތުމެވެ. ބަނޑަށްވުރެ ބޮލަށް އުސްނަމަ މޭއެންދުން އިހްސާސް ވާލެއް ކުޑަވާނެއެވެ.
މޭއެންދުން ނޯޓްކުރަން ޑައިރީއެއް ކަހަލަ އެއްޗެއް ބާއްވާށެވެ. އޭގައި މޭއަންދަނީ ކިހާ އަވަސް އަވަހަށް ކަމާއި، އެކަމުގައި ކިހާ ވަގުތެއް ނަގާކަން ނޯޓްކުރެވިދާނެއެވެ. ވަކި އެއްޗެއް ކެއުމުން މޭއަންދާނަމަ އެކަންވެސް އޭގައި ނޯޓްކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރުމާ ދުރުހެލިވާށެވެ.
ޑޮކްޓަރީ ބޭސް ބޭނުން ކުރުމުގައި ފަރުވާތެރިވާށެވެ. އެސްޕިރިން އަދި އެހެނިހެން ތަދުކަނޑުވާ ބާރުގަދަ ބޭސްތަކާ ދުރުހެލިވާށެވެ. މިފަދަ ބޭހުން ބަނޑުގެ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވާލެން އިތުރުވަނެއެވެ. މާބާރުކޮށް ހުންނަ ހެދުން ލުމަކީވެސް ރަގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޗިލީ
ރިޕަބްލިކް އޮފް ޗިލީ އަކީ ދެކުނު އެމެރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޗިލީގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ސްޕެނިޝް ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ޗިލީގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޗިލިއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ސެންޓިއާގޯއެވެ. ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ސެންޓިއާގޯއެވެ. ޗިލީއަކީ ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް ޑިމޮކްރަސީއެއް އޮންނަ ޤައުމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 17 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 60 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.7 މިލިޔަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ cl. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +56 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޕެސޯއެވެ.
ނަން
ޗިލީގެ ނަމުގެ އަޞްލާ މެދު ތަފާތު ނަޒަރިއްޔާތަކެއް ޢިލްމުވެރިން ގެންގުޅުއްވައެވެ. މި ގޮތުން ބެލެވޭ ގޮތުގައި، އެއީ ޕެރޫގެ އިންކާ އިން އެކޮންކާގުއާގެ ވާދީއަށް، ޗިލީއޭ ކިޔާފައި ނަންދިނީ އެ ވާދީގެ ވެރިޔާގެ ނަމަކަށް ތިލީއޭ ކިޔާތީ އެ ނަމަށް ނިސްބަތްކޮށް، މި ނަން ދީފައިވަނީއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ޗިލީގެ އުތުރުގައި އޮތީ ޕެރޫއެވެ. އިރު އުތުރުގައި އޮތީ ބޮލީވިއާއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ އާޖެންޓީނާއެވެ. ޗިލީއަކީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ބްރެޒިލްއާ ބޮދަރުގެ ގޮތުން ގުޅިފައި ނުވާ ދެ ޤައުމުގެ ތެރެއިން އެއް ޤައުމެވެ. އަނެއް ޤައުމަކީ އިކުއެޑޯއެވެ. ޗިލީއަކީ ދުނިޔޭގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ ޚިލާފަށް މާ ދިގު ބައްޓަމަކަށް އޮންނަ ޤައުމަކަށް ވާތީ، އެ ޤައުމަކީ މޫސުމުގެ ގޮތުން ތަފާތު އެތައް ކަންތައްތަކެއް ތަޖުރިބާކުރެވޭ ޤައުމެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ހަނަފަސް އެއް ޞަޙަރާ ކަމުގައިވާ އަޓަކާމާ އޮތީ ޗިލީގެ އުތުރުގައެވެ. ޗިލީގެ މެދުތެރޭގައި އޮންނަނީ މެޑިޓެރޭނިއަން މޫސުމެކެވެ. ދެކުނުގައި އޮންނަނީ ރެއިނީ ޓެންޕަރޭޗަރ ކްލައިމެޓެކެވެ. އުތުރުގައި އޮންނަ ޞަޙަރާއަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް މަޢުދަނުގެ މުއްސަނދިކަން ލިބިފައިވާ ތަނެކެވެ. މިތަނުން އެންމެ މައިގަނޑުކޮށް ލިބެނީ ލޮޔެވެ. ޗިލީގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރަނީ އަދި މީހުން ދިރިއުޅެނީ ޤައުމުގެ މެދުތެރޭގައެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ޖަންގަލިތަކެވެ.
ތާރީޚު
މިއަދުގެ ޗިލީގެ ގޮތުގައި އޮތް ސަރަޙައްދުގެ އައްސޭރި ފަށުގައި ދަނޑުވެރިކަމަށް ރަނގަޅު ބިންތަކުގެ ގާތުގައި މީގެ 10000 ވަރަކަށް އަހަރުކުރީން ވަޒަންވެރިވީ ނޭޓިވް އެމެރިކަނުންނެވެ. އިންކާއިން ވަނީ އެމީހުންގެ ވެރިކަން ޗިލީގެ އުތުރާ ހިސާބަށް ވެސް ފުޅާކޮށްފައެވެ. ސްޕޭނުގެ މީހުން ޗިލީއަށް އަތްގަދަ ކުރަން ފެށީ 1540 ހާ ތާގައި ޕެދްރޯ ޑި ވަލްޑީވިއާގެ ޤިޔާދަތުގައެވެ. އެއީ 1541 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 12 ވަނަ ދުވަހު ސެންޓިއާގޯ ޝަހަރު ހޯއްދެވި ފްރެންސިސްކޯ ޕިޒާރޯގެ ލެފްޓިނެންޓެކެވެ. މީގެ ފަހުން ޗިލީ ވެގެން ދިޔައީ ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ޕެރޫގެ ބަޔަކަށެވެ. ޗިލީގެ ރަށްވެހިން ޔޫރަޕުގެ އިސްތިޢުމާރީންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގަން ފެށި ޙަރަކާތްތަކުގެ ތެރޭގައި 1553 ގައި ވަލްޑީވިއާ މަރުވެގެންދިޔައެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އެމީހުން ޤާއިމުކޮށްފައި ހުރި ކޮލޮނީތަކުގެ އާބާދީތަކަށް ވަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ވެގެންދިޔައެވެ. ފެބްރުއަރީ 12، 1818 ގައި ޗިލީން އެ ޤައުމުގެ މިނިވަންކަން އިޢުލާންކުރިއެވެ. ޗިލީގެ މިނިވަންކަން ރިކޮގްނައިޒްކުރެވިފައިވަނީ އެޕްރީލް 25، 1844 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ޗިލީގެ އާބާދީގެ 52.7% އަކީ ދޮން މީހުން ކަމަށް ލެޓިން އެމެރިކަން ސްޓަޑީޒްގެ ޕްރޮފެސަރެއް ކަމުގައިވާ ފްރެންސިސްކޯ ލިޒްކާނޯ ވިދާޅުވެއެވެ. އަދި 44% އަކީ މެސްޓިޒޯއިންނެވެ. ޗިލީގެ އާބާދީގެ 70% މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި އެމީހުންނަކީ ކްރިސްޓިޔަނުންނެވެ. ކޮންމެ ވެސް ވަރަކަށް މުސްލިމުން ތިބި ކަމުގައި ވިޔަސް ޗިލީގައި މުސްލިމުން ވަރަށް މަދެވެ.
ސަގާފަތު
ޗިލީގެ ސަގާފަތު ބިނާވެގެންވަނީ ސްޕެނިޝް ސަގާފަތުގެ މައްޗަށެވެ. ކުޅިވަރުގެ ގޮތުގައި ޗިލީގައި އެންމެ މަޝްހޫރު ކުޅިވަރަކީ ފުޓު ބޯޅައެވެ. ޗިލީއަކީ މުއްސަނދި ސަގާފަތެއް އޮތް ޤައުމެކެވެ. ޗިލީގެ ކާނާއަކީ ދެކުނު އެމެރިކާގައި އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް ކެއުން ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ.
ޢަރަބި ކަނޑު
thumb|left|ޢަރަބި ކަނޑުގެ މެޕް thumb|left|ޢަރަބި ކަނޑުގެ މަންޒަރެއް
ޢަރަބި ކަނޑު ( ނުވަތަ ޢަރަބި ބަހުން: بحر العرب) އަކީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދެކެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ތަރުޖަމާ ކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކެވެ
ކޮލަމާފުށި (ގއ. އަތޮޅު)
މިއީ ގއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ޖުލައި 18
ޖުލައި 18 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 199 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 200 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ)
ވަނަވަރު
ނަންފުޅު: އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ) / (ކަލާފާނު) ކޮލި ނަންފުޅު: ސިރީސުއްދަ ސުވަރުދަ ލޯކަ މަހާރަދުން ތާރީޚްގައި މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ : ކަލާފާނު ރަސްގެފާނު ބައްޕާފުޅު: އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޒަމް ނުވަތަ ބޮޑު ތަކުރުފާނު މަންމާފުޅު: ބާރަށު ފާތިމާ ދިޔޯ ރަސްކަންކުރެއްވީ: 993ހ - 1017ހ ( 1585 – 1609 )
ޝަޚްޞިއްޔަތު
ކަލާފާނު އަކީ ވިސްނުންތެރިކަމާ ބުއްދީގެ ޙިކްމަތާއެކު ސީދާ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުއްވި އަދުލުވެރި ރަސްކަލެކެވެ. ޢިލްމު ފެތުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވައި، ދީނީ ޢިލްމް އުގެނުމަށް މީސްތަކުންނަށް އަމުރުކުރެއްވި ރަސްކަލެކެވެ. ޙަސަން ތާޖުއްދީނުގެ ތާރީޚްގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ މިރަދުންނަކީ  ހައިބަވަންތަވެރި، ބުއްދިވެރި، ޢަދުލުވެރި، ޢިލްމުވެރި ބޭފުޅެއްކަމަށެވެ. ދަންނަ ބޭކަލުންނަށް ލޯބިކުރައްވާ، ޢިލްމު އުނގެނުމަށް އަމުރުކުރައްވާ، ޢިލްމުވެރީންނަށް ވާގިދެއްވާ، ގިނަގިނަ ކަންކަމުގައި އެމީހުންނާ މުޝާވަރާ ކުރައްވާ ރަސްކަލެއް ކަމަށެވެ. ރައްޔިތުންގެ ތަދުމަޑު ހާލު ބައްލަވައި، ޢަދުލަށް ރަސްކަންކުރެއްވި ރަސްކަލެއް ކަމަށެވެ.
ކަލާފާނުގެ ރަސްކަމުގައި މާލެދިޔަ ފަރަންސޭސީ ޕިރާޑް ކަލާފާނާއި ބެހޭގޮތުން ލިޔެފައިވަނީ މުޅިން އެހެން ވާހަކަތަކެވެ. ޕިރާޑްގެ ނަޒަރުގައި ކަލާފާނު އަކީ އަޚްލާގު ނުބައި، އަނިޔާވެރި ރަސްކަލެކެވެ. ކަލާފާނުގެ އަނބިންނާމެދު ވަރަށް އިހާނެތިކޮށް، ގޯސްކޮށް ކަންތައްކުރެއްވި ކަމަށް ވެއެވެ. އޭނާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތް މީހުންގެ ތެރޭގައި ޢާއިޝާ ބިބީ ކަމަނާ، މީދޫ ކަނބާ، ނާޞިރާ ކަމަނާ ފަދަ ބޭބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން މީދޫ ކަނބާ އަކީ ބޮޑު ތަކުރުފާނު ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި ބޭކަނބަލެކެވެ. އެހެންކަމުން މީދޫ ކަނބާއަކީ ކަލާފާނުގެ ދޮންމަންމަ އެކެވެ.
ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
ކަލާފާނަކީ މާއްދީ ގޮތުންނާއި، އަދަބީގޮތުން ރަސްކަމުގެ ހައިބަތު ކުރިއެރުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ރަދުންގެ ކިތައްމެ އަރިސް ބޭފުޅަކު ނަމަވެސް ކުށެއް ކޮށްފިނަމަ ފަނޑިޔާރު ގޭގައި ޝަރީޢަތް ހިންގެވި އެވެ.
ބޭހުގެ ގޮތުންނާއި ބޭސްވެރިކަމުގެގޮތުން ފަގީރުންނަށް އެހީވެދޭ ފަންޑުގެ ޚިދުމަތް ފުރަތަމަ ފެށިގެން އައީ ވެސް ކަލާފާނުގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އަދި ފަގީރަކު މަރުވެއްޖެނަމަ އެމީހަކު ވަޅުލުމުގެ ހުރިހާކަމެއް ގަނޑުވަރުން ބަޔަކު ފޮނުއްވައިގެން ކުރެއްވި އެވެ.
ލޮސްޓް (ޓީވީ ސިލްސިލާ)
ލޮސްޓް އަކީ އިގިރޭސި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އެކެވެ.
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ)
ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަން ކުރިއަށް ނެރުއްވުމަށް ކަލާފާނު ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ އެއްކަމަކީ ކަލާފާނު އާއި ބައްދަލުކުރުމަށް ގަނޑުވަރަށް އަންނަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ވިޔެފައިވާ ހެދުމެއް އަޅައިގެން އަންނަން ޖެހޭގޮތަށް އޮތުމެވެ.
ހޮޅިން ރާއްޖެއާއި ތޮޅެންއައުން
ޙަސަން ތާޖުއްދީނުގެ ތާރީޚްގައިވާ ގޮތުން ކަލާފާނުގެ ރަސްކަމުގައި ހޮޅިންގެ ބަޔަކު ރާއްޖެއާއި ދެކޮޅުވެރި ގޮތުގައި އައެވެ. މިބުނި ހޮޅިން އަންނަ ވާހަކަ އަޑުއިވުމުން ރަދުން، ވަޒީރުންނާއި، އަމީރުންނާއި، ފަނޑިޔާރަކަށް ހުންނެވި މުޙައްމަދު ފަނޑިޔާރު ކަލޭގެފާނު އެއްކުރައްވައި ހަދާނެ ގޮތަކާއި މެދު މަޝްވަރާ ކުރެއްވިއެވެ. ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނު ފަތުވާ ދެއްވީ ހަނގުރާމަ ކުޅައުމަށްވުރެ ފިލައިގެން ދިއުން މޮޅު ކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން ރަދުން ބައެއް ވަޒީރުން ގޮވައިގެން ގުރާބެއްގައި ރާއްޖޭގެ ދެކުނަށް ދަތުރުކުރަންވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އެކަން އެގިގެން ދުޝްމިނުންގެ ގުރާބުތައް ރަދުންގެ ގުރާބުތަކާ ދިމާލަށް މިސްރާބު ޖަހައިފިއެވެ. ދެލަޝްކަރު ދިމާވީ އަރިއަތޮޅު ހަންޏާމީދޫ ކައިރިންނެވެ. ދެފަރާތުން ގަދަ ހަނގުރާމަ ފެށިއްޖެއެވެ. އެހިނދު ރަސްގެފާނު ގުރާބުގައި ތިބި މީސްތަކުން ކަނޑަށް ފުންމާލައިގެން ގޮސް ފަތާފައި ކައިރީގައި އޮތް ފަޅުރަށަކަށް އެރި އެވެ. ގަދަ ހިތްވަރުފުޅާއެކު ހަނގުރާމަ ކުރަމުން ގެންދިޔައީ ކަލާފާނު އާއި، އޭނާގެ އަރިހުގައި ހުރި ޖަމާލު ކަލޯއާއި ދެކަލުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ދެކަލުން ޝަހީދުވީއެވެ.
ދުޝްމިނުން ގުރާބަށް އަރައި އޭގެހުރި ހަތިޔާރުތައް ނެގުމަށްފަހު ގުރާބު ދޫކޮށްލުމުން ގުރާބު ގޮސް ލައްވީ ހަންޏާމީދޫ އަށެވެ. ހަންޏާމީދު މީހުންނަށް އެދެކަލުން ޝަހީދުވެފައި ތިބިތަން ފެނުމުން ގެންގޮސް ހަންޏާމީދޫ މިސްކިތްދޮށުގައި ފަސްދާނު ލެއްވީ އެވެ.
މަލާބާރީން އެބުރި މާލެގޮސް ރަސްކަމުގެ ކޯލުތެރޭގައި ހުރި މުދާތައް ފޭރި އެތާގައި ތިބި މީސްތަކުންނަށް އަނިޔާކޮށް ހެދިއެވެ. އަދި މަލާބާރީން ދަމުން ދިޔައީ ކަޅުތުއްކަލާ، (ފަހުންސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (އެއްވަނަ)) ގޮވައިގެންނެވެ.
އަވަހާރަވުން
ކަލާފާނު ޝަހީދުކުޅައީ ނުވަތަ އަވަހާރަވީ 1017 ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ 28 ވީ ބުދަ ދުވަހު އެވެ. ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ އދ. ހަންޏާމީދޫ ގައެވެ. ކަލާފާނުގެ މަހާނައިގައި ޒިޔާރަތެއް ހެދިފައިވެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ޒިޔާރަތްތަކުގެ ތެރެއިން މަޝްހޫރު ޒިޔާރަތެކެވެ. ކަލާފާނު ރަސްކަން ކުރެއްވީ 24 އަހަރާއި 2 މަސް ދުވަހު އެވެ.
ހަދާންތަކާއި ބިނާތައް
ކަލާފާނު އަވަހާރަވުމުން ފަސްދާނު ލެވުނު ތާގައި އދ. ހަންޏާމީދު ގައި ކަލާފާނުގެ ޒިޔާރަތް ހެދިފައި ވެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ޒިޔާރަތްތަކުގެ ތެރެއިން މަޝްހޫރު ޒިޔާރަތެކެވެ. މާލޭގައި ސަރުކާރުން ހައްދަވާފައިވާ ޕްރައިމަރީ ސުކޫލް ތަކުގެ ތެރެއިން ކަލާފާނު ސުކޫލް ނިސްބަތްވަނީ ވެސް ކަލާފާނު ރަސްގެފާނު އަށެވެ. އަދި ކަލާފާނު ސުކޫލްގެ އެއްފަރާތެއްގައިވާ ކަލާފާނު ހިނގުން ވެސް ނިސްބަތްވަނީ ކަލާފާނު ރަސްގެފާނު އަށެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ހިންދު ކަނޑު
މި ކަނޑުގެ އަންދާސީ އަކަމިނަކީ 292،131،000 އަކަ ކިލޯމީޓަރެވެ. (70،086،000 އަކަ މޭލެވެ.) އަދި މި ކަނޑުގައި އެތައް ޖަޒީރާތަކެއް ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މަޑަގަސްކަރަ (ދުނިޔޭގެ 4 ވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ރަށް) ޖުޒުރުޤަމަރު، ތޭންގަދީބު، ދިވެހިރާއްޖެ، މޮރިޝަސް، އަދި އޮޅުދޫކަރަ ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކަނޑުގެ އިރުމަތި ހަވާސާގައި އޮންނަނީ އިންޑޮނޭޝިޔާ ގެ ޖަޒީރާތަކެވެ.
ޖޯގުރަފީ
އެފްރިކާ، ހިންދުކަރަ އަދި އެންޓާޓިކާގެ ކްރަސްޓަލް ޕަލޭޓްސް ފައްތަރުވަނީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގައެވެ.
ކޮނޑޭ (ގއ. އަތޮޅު)
މިއީ ގއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ބޭ އޮފް ބެންގާލް
، އާ ގުޅޭ މި މަޒުމޫނަކީ ކޮންމެވެސް މަޒުމޫނަކުން ފާލަން އެޅިފައިވާ މަޒުމޫނެކެވެ. މި މަޒުމޫނު ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވަން ބޭނުންފުޅު ނަމަ އިނގިރޭސި ވިކިޕީޑިއާ ގައި މި ޢުންވާނުގެ ދަށުން ލިޔެވިފައިވާ މަޒުމޫނު ބައްލަވައިގެން ތަރުޖަމާގެ ނުނިމި އޮތް ބައި ފުރިހަމަކޮށް ދެއްވާށެވެ. ކަނާތްފަރާތުގެ އަރިމަތީގައިވާ ފާލަންތަކުން އިނގިރޭސި ބަހުން އޮތް މަޒުމޫނަށް ވަޑައިގެންނެވޭނެއެވެ.
ޤިސްމު:ތަރުޖަމާ ކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކެވެ
އުޅަބޮށި
އުޅަބޮށި އަކީ އަތުގެ މުލައްދަނޑި އާއި، އަތުކުރި ގުޅުވައިދޭ ހުޅެވެ. މިހުޅު އުފެދިފައިވަނީ މައިގަނޑު 3 ކަށިގަނޑެއް ގުޅޭ ތަނުގައެވެ. އެއީ އަތުގެ މަތީގައިވާ މުލައްދަނޑީ ކަށިގަނޑު އާއި އަތުގެ ތިރީގައި ނުވަތަ އަތުކުރީގައިވާ މައި ދެކަށިގަނޑު ކަމުގައިވާ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑު ގުޅޭ ތަނުގައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު
ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު އަކީ މީލާދީން 1609 ން 1620 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1017 ން 1029 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި 1017 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.
ނަސަބު
އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ގެ ބައްޕައަކީ ރ.އަތޮޅު މަޑުއްވަރީ އުމަރު އޮޅިގިނައި ކިލެގެއެވެ. މަންމައަކީ ބާރަށު ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ.މިދެންނެވި އެދުރުތަކުރުފާނު އަކީ އައްސުލްޠާން އަލްޣާޒީ މުހައްމަދު ތަކުރުފާނު އަލްއަޢުޡަމް ގެ ވަރަށް ތިމާގެ ބޭފުޅެކެވެ. އުތީމު ދަރިކޮޅާއި މިރަދުން ގުޅޭ ސަބަބަކީ މިއީއެވެ. ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ވެސް ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ކަލާފާނުގެ ހުވަފަތް އަނބިކަބަލުން ކަނބާ ޢާއިޝާ އާއެވެ. ނުވަތަ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެން ފަހުން މީނާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ޣާޒީ ބަންޑާރައިން ކާވެނި ބައްލަވައިގެން އުޅުއްވި ކަބާ ޢާއިޝާ އެވެ. މިކަނބާ ޢާއިޝާ އަކީ ޅ.މާފިލާފުށީ ދޮން އައިސަ އެވެ. މިދެކަނބަލުންނަށް ދެފިރިހެން ބޭފުޅުންނާއި އަންހެން ބޭފުޅަކު ލިބިވަޑައިގަތެވެ.
ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުން
އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ 3 ވަނަ ރަސްކަލަކީ އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ނުވަތަ ވެލަވަޅު ނައިކިލެގެފާނު އެވެ.ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ) ނުވަތަ ކަލާފާނުގެ ޒަމާނުގައި ބޮޑުވަޒީރު އަކަށް ހުންނެވީ މި ރަދުންނެވެ. ކަލާފާނު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އުތީމު ޙަސަން ރަންނަބަޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން، ކަޅުކަމަނާފާނު ގެ ނަންމަތީގައި ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމާއި ހަވާލުވެ ވަޑައިގެން ހުންނެވުމަށްފަހު އެކަމަނާ އަރިއަތޮޅު މަހިބަދޫގައި އަވަހާރަވުމުން އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ރާއްޖޭގެ ތަޚްތަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ އެވެ.
އަވަހާރަވުން
މިރަދުން އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1029 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު މާލެ އަތޮޅު ގުރައިދޫ ގައެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 11 އަހަރާއި 4 މަސްދުވަސް ވަންދެނެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޖުލައި 19
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
އީހާ
އީހާގެ އާއިލާ
އީހާގެ އާއިލާ އާއިލާއަކީ މަނަދޫ ކާސިން ހާޖީގެ އާއިލާއެވެ،
ވަނަވަރު
އުފަންދުވަސް: ހޮސްޕިޓަލް ނަންބަރު: 262274
ޖުލައި 20
ޖުލައި 20 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 201 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 202 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ކައްޓަލަފުށި
ކައްޓަލަ ފުއްޓަކީ ހދ.އަތޮޅުގައި، ވައިކަރަދޫގެ އިރުއުތުރުން އަދި ނޭކުރެންދޫގެ އުތުރަށް އޮންނަ ވަރަށްކުޑަ ގާމަތި ރަށެކެވެ. މިރަށް ކުޑަކަމުން ރަށުގައި ފެންފަށަލަ ހަރުލާވަރެއް ނުވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެރަށަކީ ފެންލޮނު ރަށެއް ކަމުން އެއްވެސް ޒަމާނެއްގައި މަސައްކަތްކުރުމަށް ބޭނުންކޮއްފައިވާ ރަށެއް ނޫނެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނު ވާހަކައިގައި ކިޔާއުޅޭގޮތުން ޕޯޗުގީޒުންގެ ބަޔެއް އެރަށަށް ފޮނުވާލެވެނުވެ. އަދި އެމީހުންނަށް ކާންބޯން ނުލިބިގެން މަރުވީކަމަށްވެސް ކިޔާއުޅޭއެވެ. އާއްމުކޮށް މިރަށް ބޭނުންކޮއް އުޅެނީ އަކިރި ނެގުމަށާއި ދަރުކޮށުމަށެވެ.
އިބްރާހިމް ޝިހާބް
އިބްރާހީމް ޝިހާބު އަކީ ދިވެހި އަދަބިއްޔާތަށް ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި އަދީބެކެވެ. އެއީ ކުޅަދާނަ ވާހަކަ ދެއްކުންތެރިޔެކެވެ. ލިޔުންތެރިއެކެވެ. ޅެންވެރިއެކެވެ. އަދި ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުގެ ތަފާތު މަގާމްތައް ފުރުއްވެވި އިއްޒަތްތެރި އެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަސް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފާހަގަ ކުރެވެނީ ޅެންވެރިންގެ ދުވަހުގެ ގޮތުގައެވެ. މިދުވަސް ފާހަގަ ކުރެވެނީ އިބްރާހީމް ޝިހާބު އަވަހާރަވި ދުވަހާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ.
އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
އިބްރާހީމް ޝިހާބު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1 ރަޖަބު 1342 ނުވަތަ 10 އޮކްޓޯބަރ 1922 ގައި މ. ބަގީޗާ ގޭގައެވެ. ބައްޕައަކީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީން އެވެ. މަންމައަކީ މެދުގަނޑުވަރު ތުއްތު ގޮމަ އެވެ. އުފަންދަރިންގެ ތެރެއިން މުޙައްމަދު ޝިހާބު، އިސްމާޢީލް ޝިހާބު، އަދި ޙުސައިން ޝިހާބު ފަދަ ބޭފުޅުންނަކީ ސިޔާސީ ދާއިރާގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރާތްތަކެވެ.
އިބްރާހިމް ޝިހާބް ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާލެއިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން އަޒުހަރު ޔުނިވަރސިޓިގައެވެ. މިޞްރުގެ ޖާމިޢުލް އަޒުހަރުންނެވެ.ޢަރަބި ބަހަާއި އިނގިޜޭސި ބަހާއި އުރދޫބަސް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ.
ޅެންވެރިކަން
އިބްރާހީމް ޝިހާބު ޅެން ހެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ފައްޓަވާފައިވަނީ 1939 ގައެވެ. އޭނާ އަކީ ކުޅަދާނަ މުގައްރިރެކެވެ. ޢަރަބި ބަސް އަދި އުރުދޫ ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ތަފާތު ރޮނގުތަކުގައި ޅެން ހައްދަވާފައިވެއެވެ. ޅެންވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ނަމަކީ ޝާޢިރުއް ޝަބާބު އެވެ. އަމިއްލަ ފުޅު ނަންނަމުގެ ގޮތުގައި ގުލްފާމް، އަދި ޘާޤިބު ފަދަ ނަންނަން ބޭނުންކުރެއްވި އެވެ.
އަވަހާރަވުން
އިބްރާހީމް ޝިހާބު އަވަހާރަވީ 25 ޖުމާދިލް އޫލާ 1408ހ. 15 ޖެނުއަރީ 1988މ. ގައެވެ. ފަސްދާނުލެވިފައިވަނީ ސިލޯނުގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކުރު މަސް
ކުރުމަސްނުވަތަ އަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގައި ވެސް އުޅޭ ގަދަ ނޫކުލައަކަށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް ހިމަކޮށް އިންނަ މަހެކެވެ. މިހާތަނަށް ފެނިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ކުރު މަހުގެ ދިގުމިނުގައި 8 ފޫޓް ބަރުދަނުގައި 83 ކިލޯ ގްރާމް ހުރިކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.
ކުރު މަސް ގަނޑިއަކު 47 މޭލަށް ދަތުރުކުރާކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ކުރު މަހަކީ ވަރަށް އަވަހަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. އެއް އަހަރުގެ ތެރޭގައި 11 ޕައުންޑް އިން މަހުގެ ބަރުދަން 33 ޕައުންޑް އަށް އުފުލިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށް ދިރާސާއެއް ހެދުމަށް ފާހަގަ ޖެހި ކުރުމަހަކުން ސާބިތުކުރެވިފައި ވެއެވެ.
ކުރުމަސް އަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ހޫނު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ވަރަށް ހަލުވި މަހެކެވެ. އެންމެ ބޮޑު ކުރުމަހެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގައި ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ 2.1 މީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުރި، 80 ކިލޯ ގްރާމްގެ ކުރުމަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ އަނގަޔަށް މީރު މަހެކެވެ.
ކުރު މަހަކީ ދިގު މަހެކެވެ. އަނގަ ވަަރަށް ބޮޑެވެ. އެއްބަރިއަށް އުފެދިފައި ހުންނަ ގަދަފަދަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮަތަރިބައިގައި 27-23އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގަޔާއި، ބަނޑު ދަށްފަރާތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ ކޮތަރި ބައިގެ އަދަދަކީ 8 ނުވަތަ 9 އެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައަކަށްދާ ފެހި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި 24އާއި 30 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ކަޅުކުލައެއްގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރަހަށް ދެމިފައި ހުރެއެވެ.
ކުރުމަސް ކަނޑުގެ ދެފެން ދޭތެރޭގައި މަދު އަދަދަކަށް ބަައިބަޔަށް އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. މިގޮތަށް އައިން ހަދައިގެން އުޅެނީ އާންމުކޮށް އެއް އިސްކޮޅެއްގެ މަހެވެ. ކުރުމަހުގެ ކާނާއަކީ ކަނޑުމަހުގެ ކުދި ބާވަތްތަކާއި، ފުޅަނގި އަދި ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ އެހެނިހެން މަސްމަހާއި، ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ. ރާއްޖޭގައި ވަދުއަޅައިގެންނާއި، ހޭމަސް ހަދައިގެން ކުރުމަސް ބާނައި އުޅެއެވެ.
މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރި
މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރި އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުތުރުން ފެށިގެން އޮތް 6 ވަނަ އަތޮޅެވެ. މި އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށަކީ އޭދަފުއްޓެވެ.
ޤިސްމު:Atolls of the Maldives ޤިސްމު:Indian Ocean atolls
ބުރަދަ
ބުރަދަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގައި ވަރަށް އާންމު ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެނީ މަޑުހެދިފައި ހުންނަ ގާގަލުގެ ކައިރީގައްޔާއި، ފަޅުބޭރު ތޮށިގަނޑުގެ ކައިރީގައި ބައިބަޔަށެވެ. ކުޑަކުދިން މަޖަލަކަށް މިމަސް ހިފައި އުޅެއެވެ.
ބުރަދަ އަކީ ކުޑަ ސައިޒެއްގެ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކޯތާފަތް މަތީގައި 3 ބަރިއަކަށް ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. އަދި ކޯތާފަތްގަނޑާއި، ދިމާއިން ބަނޑުދޮށް ފަރާތުގައި ހުންނަ ކޮތަރީގެ ދިގުމިން މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑާއި އެއްވަރެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދޮށުގެ ކުލަ ފަނޑެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ރީނދޫ ކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގައި މަތީބައިގެ ކޮތަރިބައި ނިމޭ ހިސާބުގައި ކަޅުލަފެއް ހުރެއެވެ. އަދި ކަންފަތް ގަނޑު ފަޅާފައިވާ ހިސާބުގައި ވެސް ކަޅު ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފާނަ މިޔަރު
ފާނަ މިޔަރުނުވަތަ އަކީ މިޔަރުގެ ވައްތަރެކެވެ. ފާނަ މިޔަރަކީ އިންޑިޔާ ކަނޑު އަދި ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ތިލަ ހިސާބު ތަކުން އެންމެ އާއްމުކޮށް ފެންނަ މިޔަރުގެ ވައްތަރެވެ. ފާނަ މިޔަރުގެ ބުރަކަށީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރި ގަނޑުގެ ނިމޭ ކޮޅާއި، އަދި ނިގޫފަތް ކޮތަރިގަނޑު ނިމޭކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކުލައަށެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން މިހެން ކިޔަނީ މިސަބަބާ ހުރެއެވެ. ފާނަ މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުގެ މަތީބައި ހުންނަ އަޅި-މުށި ކުލައަކަށެވެ.
ފާނަ މިޔަރުގެ ދިގުމިން އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ 160-140 ސެންޓިމީޓަރާއި ދެމެދުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވުނު އެންމެ ދިގު ފާނަ މިޔަރުގެ ދިގު މިނުގައި 244 ސެންޓިމީޓަރު ހުރިއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އަލި ތޮޅި
އަލި ތޮޅިނުވަތަ   އަކީ އާންމުކޮށް ވަރަށް ފުނުގައި، ގާތްގަނޑަކަށް 200 މީޓަރަށްވުރެ އަޑީގައި އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ރޭގަނޑަށް ޚާއްޞަކޮށް އަލިކަން ލިބިގެން މިމަސް މައްޗަށް އަރާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ ރާއްޖެ ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. އަނގައިގައި އެއްބަރިއަށް ހުންނަ ވަަރަށް ތޫނު ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ތިރީ ތުން މަތީ ތުނބަށްވުރެ ދިގުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގައި ދެކޮތަރިބަޔާއި، ވަކިވަކިން ހުންނަ ކުދި ކޮތަރި ބައެއް ހުރެއެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ކޮތަރި ބައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް މުޅިން އެއް އުސްމިނެއްގައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުން ކޮންމެ ފަރާތެއްގައި ދެހުުޅުނބު ރޮނގު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިކޮށެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި މިމަސް ބޭނެނީ ވަރަށް ވެސް ނާދިރުކޮށް މަދުމަދުން އަތޮޅުން ބޭރުގައި ކުރާ ލޭނުގެ މަސްވެރިކަމުގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 1 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި ވިދުން ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބައި ތަކުގެ ކުލައަކީ ގަދަ މުށި ކުލައެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން އާދަވެގެން ބާނައި އުޅޭ މަހެއްނޫން ކަމުން، މިބާވަތުގެ މަަހަށް ވަކި ނަމެއް ކިޔައެއް ނޫޅެއެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ ހިމަތޮޅި ސިފަޔަށް ވިސްނާ މަހުގެ އުޅުމުގައި އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވޭ އެއްކަމަކީ އައްޔަށް ތިލަވުން ކަމަށްވާތީ، މިމަހަށް އަލިތޮޅި ކިޔާ ނަންދިނީ އެވެ.
ޖުލައި 21
ޖުލައި 21 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 202 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 203 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
އަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން
thumb|left|އަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަކީ ދިވެހި ބަހާއި ތާރީޚަށް ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި އަދީބެކެވެ. އަދި އޭނާ އަކީ ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ދީނީ ތަޢުލީމު ފެތުރެއްވުމަށް މަސައްކަތްކުރެއްވި ދީނީ މުރުޝިދެކެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ހދ. ކުޅުދުއްފުށީގައި ހުޅުވުނު ޖަލާލުއްދީން ސުކޫލް ގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަށެވެ. ޖަލާލުއްދީން އަކީ ޅ. ނައިފަރަށް އުފަންވެ ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީންގެ ބައްޕާފުޅަކީ މަޢުލަވީ އައްޝައިޚް ޢަލީ ދީދީ (ނައިފަރު ހުތް ޢަލީދީދީ) އެވެ. މަންމަ އަކީ އެރަށު ތަންހަޅިގޭ ފާޠިމަތު ޙުސައިން އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 21 ފެބުރުއަރީ 1902 ގައެވެ. (11 ޛުލްޤަޢިދާ 1319ހ)
ތައުލީމް
ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން (ޢަބުދުﷲ ފަހުމީ ދީދީ) ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒުހަރުންނެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަކީ މޮޅު އަދީބެކެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުންތެރި އެކެވެ. ފޮތްތައް ލިޔުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ފުންނާބު އުސް ޝާޢިރެކެވެ. ޢަރަބި ބަސް އަދި އުރުދޫ ބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ޢިލްމުވެރި ޒާހިދެކެވެ. ކޮލީ ނަންފުޅަކީ އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނު އެވެ. ޅ. ނައިފަރުގައި ހުންނަ މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާހްގެ ބާނީ އަކީ މިއީ އެވެ.
މަގާމްތައް
==== Headin
ގައުމީ ޚިދުމަތް
ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަކީ ތަފާތު ޢިބްރަތްތެރި ފޮތްތައް ލިޔުއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ތަފާތު ރަހަރަހައިގެ ޅެންތައް ހައްދަވާފައި ވެއެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމުހޫރިއްޔާގައި ވަރަށް މުހިއްމު ރޯލެއް ކުޅުއްވި އެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީންގެ ބާނީކަމުގެ ދަށުގައި އުފެއްދެވި ޅ. ނައިފަރު މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާހް އަކީ އެހިޔާވަހިކަމުގެ ދަށުން އެތައް ދަރީންނެއް ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރައްވައިގެން ގައުމަށް ޚިދުމަތްކުރައްވަމުން ގެންދަވާ މަދަރުސާ އެކެވެ. މުހައްމަދު އަމީންގެ ވެރިކަމުގައި ހިނގައިދިޔަ ހިތާމަވެރި ނިމުމުގެ ހާދިސާ އާއި ގުޅިގެން ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އައްޑު އަތޮޅަށް އަރުވާލެއްވި އެވެ. ތޮއްޑޫން ނަޖިއްޔާ ކިޔާ ބޭފުޅަކާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތެވެ.
އަވަހާރަވުން
ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަވަހާރަވީ 1 އެޕްރީލް 1958 (11 ރަމަޟާން 1377ހ ) ގައެވެ.
Numbered list item
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މައި ޞަފްޙާ
ދިވެހި ވިކިޕީޑިޔާ އަށް މަރުޙަބާ! <div style="top:+0.2em;font-size: 120%">މިއެކުމާފާނަކީ ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށް ވެސް މިނިވަންކަމާ އެކު އުނިއިތުރު ގެނެވޭނެ އެކުމާފާނެކެވެ. މިހާތަނަށް ދިވެހިބަހުން ޝާއިޢު ކުރެވިފައިވާ މަޒްމޫނުގެ ޢަދަދަކީ Special:Statistics އެވެ.
އެހެނިހެން ބަސްބަހުން ވިކިޕީޑިޔާ
<p id="lang-coord" style="text-align:center">
Complete list ·
Multilingual coordination ·
Start a Wikipedia in another language
ކުޑަ ހުޅު
ކުޑަ ހުޅު އަކީ އަތްތިލަ އާއި އަތް ގުޅުވައިދޭ ހުޅެވެ. މިހުޅު ހިމެނޭ ހިސާބަށް އަތުކުރި އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އަތުކުރީގައި ދެ ސަފަކަށް އެތުރިފައި ހުންނަ ޖުމްލަ 8 ކަށިކޮޅު ވެއެވެ. މިކަށިކޮޅު ތަކަށް ކިޔަނީ ކާޕަލް(carpals) އެވެ. މިގޮތުން އަތުކުރީގައި ހިމެނޭ 8 ކަށިކޮޅުގެ ނަން ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
އަތް
އަތް ކަމުގައި ބެލެވެނީ ކޮނޑުން ފެށިގެން ގޮސް އަތުގެ އިގިލިތަކުގެ ކޮޅާއި ހަމައަށް ވާ ބައެވެ. އަތުގެ ކޮނޑު އިން ފެށިގެން އުޅަބޮށި އާއި ހަމައަށްވާ ބަޔަށް ކިޔަނީ މުލައްދަނޑި އެވެ. އަދި އުޅަބޮށި އިން ފެށިގެން ކުޑަ ހުޅު އާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔަށް ކިޔަނީ އަތްދަނޑި އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އިގިރޭސި ބަހުން Arm މިލަފުޒު ނިސްބަތްކުރެވެނީ މުލައްދަނޑި އަށް ކަމަށް ވިޔަސް މުޅި އަތަށް ނިސްބަތް ކޮށްވެސް މިލަފުޒު ބޭނުންކުރާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
މުލައްދަނޑި
މުލައްދަނޑި އަކީ އަތުގެ ކޮނޑުހުޅުން ފެށިގެން އުޅަބޮށިހުޅާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. މުލައްދަނޑި ހިމެނޭ ހިސާބުގައި އެތެރޭގައި ވާ ކަށިގަނޑަށް ކިޔަނީ މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އެވެ. މަތިން މިކަށިގަނޑު އިންނަނީ ބޮބިފަޅި ކަށިގަނޑު އަދި ކޮނޑުހުޅާއި ގުޅިފައެވެ. ތިރިން އިންނަނީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އަލްނާ ކަށިގަނޑު އާއި ގުޅިފައެވެ. ތިރިން މިބުނި ކަށިގަނޑު ތަކާއި މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު ގުޅިގެން އުޅަބޮށި ހުޅު އުފެދިގެން ދެއެވެ. މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އަކީ އެހާ ފަސޭހައިން ބިއްދައިގެންދާނެ ކަށިގަނޑެއް ނޫނެވެ.
އުޅަބޮށި
އުޅަބޮށި އަކީ އަތުގެ މުލައްދަނޑި އާއި، އަތުކުރި ގުޅުވައިދޭ ހުޅެވެ. މިހުޅު އުފެދިފައިވަނީ މައިގަނޑު 3 ކަށިގަނޑެއް ގުޅޭ ތަނުގައެވެ. އެއީ އަތުގެ މަތީގައިވާ މުލައްދަނޑީ ކަށިގަނޑު އާއި އަތުގެ ތިރީގައި ނުވަތަ އަތުކުރީގައިވާ މައި ދެކަށިގަނޑު ކަމުގައިވާ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އަލްނާ ކަށިގަނޑު ގުޅޭ ތަނުގައެވެ.
އަތްދަނޑި
އަތްދަނޑި އަކީ އަތުގެ އުޅަބޮށި ހުޅުން ފެށިގެން ކުޑަ ހުޅު އާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ.އަތްދަނޑީގައި ހިމެނެނީ މައިގަނޑު ދެކަށިގަނޑެވެ. އެއީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އާއި އަލްނާ ކަށިގަނޑު އެވެ. މިބުނި ދެކަށިގަނޑުގެ ދެމެދުގައި އިންޓަރޯސިއަސް މެންބްރޭން ކިޔާ ފުޅާ ތުނި ފައިބަރަސް ޓިޝޫގެ ފަށަލަ އެއް ވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަތްދަނޑީގެ ކުރިމައްޗަށްވުރެ ފަހަތު ގައި އިސްތަށި ގިނަވާނެއެވެ. ތަފާތު ހަރަކާތްތައް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ އެތައް މަސްގަނޑު ތަކެއް އަތްދަނޑި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވެއެވެ. މިމަސްތަކުގެ ހަރަކާތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ މައިގަނޑު 3 ނާރަކުންނެވެ. އެއީ މީޑިއަން ނާރު، ރޭޑިއަލް ނާރު، އަދި އަލްނާ ނާރު އެވެ. މިހިސާބަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދެނީ ރޭޑިއަލް އާޓަރީ އަދި އަލްނާ އާޓަރީ އިންނެވެ.
ކުޑަ ހުޅު
ކުޑަ ހުޅު އަކީ އަތްތިލަ އާއި އަތް ގުޅުވައިދޭ ހުޅެވެ.މިހުޅު ހިމެނޭ ހިސާބަށް އަތުކުރި އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އަތުކުރީގައި ދެ ސަފަކަށް އެތުރިފައި ހުންނަ ޖުމްލަ 8 ކަށިކޮޅު ވެއެވެ. މިކަށިކޮޅު ތަކަށް ކިޔަނީ ކާޕަލް(Carpals) އެވެ. މިގޮތުން އަތުކުރީގައި ހިމެނޭ 8 ކަށިކޮޅުގެ ނަން ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
އަތުގެ އިނގިލި
އިންސާނެއްގެ އަތުގައި 5 އިގިލި ވެއެވެ. މިގޮތުން އިންނަ ފުރަތަމަ އިގިއްޔަކީ ބޮޑުވައި އިނގިލި އެވެ. ދެވަނަ އިގިއްޔަކީ ޝަހާދަތް އިނގިލި އެވެ. ތިންވަނަ އިގިއްޔަކީ މެދު އިނގިލި އެވެ. ހަތަރުވަނަ އިގިއްޔަކީ ކަށި އިނގިލި އެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން އިންނަ އިގިއްޔަކީ ކުޑަވައި އިނގިލި އެވެ. ބައެއް ފަހަރު އިގިލި ތައް ކިޔާއިރު 4 އިގިލި ކިޔާފައި ބޮޑުވައި އިގިލި ވަކިން ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ.
ބޮޑުވައި އިނގިލި
ބޮޑުވައި އިނގިލި އަކީ އަތުގައިވާ 5 އިގިލީގެ ތެރެއިން އިގިއްޔެކެވެ. ބޮޑުވައި އިގިލި އުފެދިފައިވަނީ މައިގަނޑު 3 ކަށިކޮޅެއް ގުޅިގެންނެވެ. އަދި ބޮޑުވައި އިގިލީގެ ހަރަކާތްތައް ކުރުމުގައި ތަފާތު 8 މަސްކޮޅެއް ބައިވެރި އޭގެ ދައުރު އަދާކުރެއެވެ.
ޙަދީޘް
ޙަދީޘަކީ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އިޤުރާރުވެވަޑައިގަންނަވާފައި ވާ ކަންކަމާއި (އެބަހީ: އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބޭފުޅެއް އެކަލޭގެފާނުގެ ޙާޒިރުގައި ނުވަތަ ޣައިރު ޙާޒިރުގައި ކުރައްވާފައިވާ ކަންތަކާއި، އަދި އެކަލޭގެފާނަށް އެ ކަމުގެ ޚަބަރު ލިބިވަޑައިގެންފައި ވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެ ކަމަކަށް އިންކާރު ނުކުރައްވާ ކަންކަމެވެ.) އެކަލޭގެފާނުގެ ސިފަފުޅުތަކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚްލާޤީ ސިފަފުޅުތަކާއި ޒާތީ ސިފަފުޅުތައް ވެސް ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރީން ހިމަނުއްވައެވެ.
ހަދީޘް އައިސްފައިވާ މަގުތަކުގެ ޢަދަދުގެ ގޮތުން ޙަދީޘް ބެހޭ ބައިތައް
ހަދީޘް އަހަރެމެންނާ ހަމައަށް ފޯރުމުގެ ގޮތުން ދެ ބަޔަކަށް ބެހިގެންވެއެވެ.
މުތަވާތިރު ޙަދީޘް
المتواتر މިލަފުޒު ނެގިފައިވަނީ التّواتر އިންނެވެ. މާނައަކީ އެކަތި އަނެކައްޗާއި ގުޅިގެންދާގޮތަށް، ފަސްފަހަތުން އައުމެވެ. ޙަދީޘު އިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި، المتواتر ގެ މާނައަކީ "އާދަކާދައިގެ މަތިން ދޮގެއްގެ މައްޗަށް އިއްތިފާޤުވުން މުސްތަޙީލުވާހާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ރާވީން ރިވާކުރުމެވެ."
މުތަވާތިރު ޙަދީޘްގެ ތަޢުރީފް
ބަހުގެ ގޮތުން ”މުތަވާތިރު“ އަކީ ”ތަވާތަރަ“ މި ކަލިމައިގެ އިސްމު ފާޢިލެއެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ތަތާބަޢައެވެ. އެބަހީ: އެކަތި އަނެކައްޗާއި ގުޅިގެން ފަސްފަހަތުން އައުމެވެ. ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިންގެ އިސްޠިލާޙުގައި މުތަވާތިރު ހަދީޘް އަކީ ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ރާވީން އާދަކާދައިގެ މަތިން ދޮގެއްގެ މައްޗަށް އިއްތިފާޤުވުން މުސްތަޙީލުވާގޮތަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެވެ.
المتواتز اللفظي
އެއީ އޭގެ ލަފުޒާއި މާނަވެސް މުތަވާތިރު ވުމެވެ. މިސާލު "من كذب علىّ متعمداً فاليتبوأ مقعده من النار" މާނައަކީ "ތިމަންކަލޭގަފާނުގެ މައްޗަށް ގަސްތުގައި ދޮގެއް ހަދައިފި މީހާ ފަހެ އެމީހާގެ ޖާގަ ނަރަކައިން ލިބިގަންނަ ހުއްޓެވެ." ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމުގެ އަރިހުން 70 އަށް ވުރެ ގިނަ ޞަހާބީން މި ޙަދީޘް ހަމަ މި ލަފުޡުން ރިވާ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
المتواتر المعنوي
އެއީ ހަމައެކަނި މާނަ އެއްގޮތް ޙަދީޘުތަކެވެ. އެއީ ލަފުޒު ފިޔަވައި ޙަދީޘެއްގެ މާނަ މުތަވާތިރު ވުމެވެ. މިސާލަކަށް: ދުޢާ ކުރުމުގައި ދެއަތް އުފުލުމާއި ބެހޭ ޙަދިޘުތަކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމުގެ އަރިހުން ގާތްގަނޑަކަށް އެފަދަ 100 (ސަތޭކަ) ޙަދީޘު ރިވާވެފައިވެއެވެ. އެއިން ކޮންމެ ޙަދީޘެއްގައި އެކަލޭގެފާނު ދުޢާކުރައްވާއިރު ދެއްތަޕުޅު އުފުއްލަވާކަމަށް އައިސްފައި ވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއީ ތަފާތު މަޤާމުތަކުގައެވެ. މިއިން ކޮންމެ ޙަދީޘެއް ވަކިން ބަލާއިރު އެއިން ކޮންމެ ޙަދީޘަކީ މުތަވާތިރު ޙަދީޘެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެތަފާތު މައްސަލަތަކުން ނެގޭ އެއްގޮތް ޙުކުމް (ދުޢާކުރާ އިރު ދެއަތް އުފުލުން) އެއީ ތަވާތުރުގެ ދަރަޖައިގައިވާ ޙުކުމެކެވެ.
މުތަވާތިރު ޙަދީޘްގެ ޙުކުމް
މުތަވާތިރު ޙަދީޘަކީ މީހަކަށް ކަމެއްފެނިގެން، އެ ފެނުނު ކަންތައް އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފުސަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަމެކޭ އެއްފަދައިން ޔަޤީންކަމާ އެކު ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ޙަދީޘެވެ.
އާޙާދު ޙަދީޘް
الآحاد އަކީ أحد ގެ ގިނަގޮތެވެ. މާނައަކީ އެކެކެވެ. ޙަދީޘު ޢިލްމުގައި آحاد އަކީ މުތަވާތިރު ޙަދީޘުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަ ނުވާ ކޮންމެ ޙަދީޘެކެވެ.
އާޙާދު ޙަދީޘުގެ ޙުކުމް
އާޙާދު ޙަދީޘުން ލިއްބައިދެނީ ނަޡަރީ ޢިލްމެވެ. އެއީ ތަހުގީގުކޮށް ބެލުމާއި ދަލީލުތަކުގެ މައްޗަށް ހުއްޓިފައިވާ ޢިލްމެވެ. މިގޮތުން ތަހުގީގުކޮށް ބަލާހޯދުމަށްފަހު އެ ޙަދީޘަކީ މަޤުބޫލު ޙަދީޘެއްކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ އެ ޙަދީޘަކަށް ޢަމަލުކުރުން ވާޖިބުވާނެއެވެ.
އާޙާދު ޙަދީޘު ބެހިގެންވާ ބައިތައް:
އާޙާދު ޙަދީޘް އައިސްފައިވާ ގޮތްތަކާއި ރާވީންގެ ޢަދަދުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު އާޙާދު ޙަދީޘު ތިންބަޔަކަށް ބެހެއެވެ. އެއީ؛
އާޙާދު ޙަދީޘަކީ ޢަޤީދާއާއި ޙުކުމްތަކުގައި ޙުއްޖަތެއްތަ؟
ސުންނަތާއި ޖަމާޢަތުގެ އަހުލުވެރިންގެ އަރިހުގައި ޙުކުމުގައި މުތަވާތިރު ޙަދީޘާއި އާޙާދު ޙަދީޘަކީ ޙުއްޖަތެކެވެ. އަދި އެ ދެ ވައްތަރު ޙަދީޘް ޢަޤީދާގެ މައްސަލަތަކުގައްޔާއި އަޙްކާމުގެ މައްސަލަތަކުގައި ފަރަޤު ނުކުރައްވައެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފިރުޤާތަކުގެ މީހުން އާޙާދު ޙަދީޘްތައް ރައްދުކުރެއެވެ. ނުވަތަ ޢަޤީދާގެ މަސްއަލަތަކުގައި މިފަދަ ޙަދީޘްތައް ނުނަގައި ފިޤުހުގައި މިހަދީޘްތައް ނަގައެވެ. މިފަދަ ފިރުޤާތަކުގެ މީހުންގެ މިމަގުއޮޅުމުގެ ސަބަބުން ދީނުގެ މުހިއްމު މަސްއަލަތަކާގުޅޭ ވަރަށް ގިނަ ޙަދީޘްތައް ޤަބޫލުނުކޮށް ރައްދުކުރެއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ ދީނުގެ ތެރެއަށް އަމިއްލަ ގޮތްތައް ވަދެ މަގުއޮޅިގެން ދިޔުމެވެ.
ސުންނަތާއި ޖަމާޢަތުގެ އަހުލުވެރިން މުތަވާތިރުކޮށް ނުވަތަ އާޙާދުކޮށްނަމަވެސް ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނަމަ އެއީ އެބައިމީހުންގެ އަރިހުގައި ޙުއްޖަތެކެވެ. އަދި ޢަޤީދާގެ މައްސަލަތަކުގައިވެސް އަދި ފިޤުހީ މަސްއަލަތަކުގައިވެސް އެއީ ޙުއްޖަތެކެވެ.
ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުންނާއި ޞަޙާބީންގެ ޢަމަލުފުޅުތަކުންނާއި ޢިލްމުވެރިންގެ އިޖުމާޢުން ދަލީލު ލިބޭގޮތުގައި އާޙާދު ޚަބަރު ޤަބޫލުކުރުމާއި އެއަށް ޢަމަލުކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.
ޤުރުއާނުގެ ދަލީލުތައް:
1. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ((وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ)) التوبة: 122 މާނައީ: “އަދި އެންމެން އެކުގައި ހަނގުރާމަޔަށް ނުކުތުމެއް، މުއުމިނުންނަކަށް ނެތެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ބައިގަނޑަކުން ބަޔަކު ހަނގުރާމަޔަށް ނުކުތްނަމަ ކިހާރަނގަޅުހޭ؟ (އެއީ) އެބައިމީހުން (އެބަހީ: ނުގޮސްތިބި މީހުން) ދީން އުނގެނި ދަސްކުރުމަށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ޤައުމުގެމީހުން (އެބަހީ: ހަނގުރާމަޔަށް ނުކުތް މީހުން) އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް އެނބުރި އަތުވެއްޖެހިނދު، އެބައިމީހުންނަށް އިންޒާރުކުރުމަށްޓަކައެވެ. (އެއީ) އެބައިމީހުން ބިރުވެތިވެ، ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައެވެ.”
މިއާޔަތުގައި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެވަނީ މުއުމިނުންނަށް ދީން އުނގެނުމަށް ބާރުއަޅުއްވާފައެވެ. އަދި އެކަމުގެ އަހައްމިއްޔަތުކަން ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ. ޢަރަބިބަހުގައި "طَائِفَةٌ" އެކަކުން ފެށިގެންގޮސް އެއަށްވުރެ ގިނަމީހުންނަށް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. އިމާމް އަލްބުޚާރީ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ ((وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا)) މިއާޔަތުގައި طَائِفَةٌ އެންމެ މީހަކަށްވެސް ނިސްބަތްކުރައްވާފައެވެ.” (އާޔަތުގެ މާނައީ: “މުއުމިނުންގެ ދެބަޔަކު ތަޅައިފޮޅައިގެންފިނަމަ، ފަހެ، އެ ދެބައިމީހުންގެ ދެމެދު ތިޔަބައިމީހުން ޞުލްޙަކުރާށެވެ!” الحجرات: 9)
2. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا)) الحجرات: 6 މާނައީ: “އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެގާތަށް ފާސިޤަކު ޚަބަރަކާއިގެން އަތުވެއްޖެނަމަ، އޭގެ ދޮގުތެދުބަލައި، ޙަޤީޤަތް ހޯދާށެވެ!”
މިއާޔަތުން އެނގޭގޮތުގައި ޢަދުލުވެރިއަކު ޚަބަރަކާއިގެން އަތުވެއްޖެނަމަ، އެ ޚަބަރު ޤަބޫލުކުރަން އަންގަވާފައި އެވަނީއެވެ. އިބްނުލް ޤައްޔިމު ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “މިކަމުން ދަލީލުކުރަނީ (ޢަދުލުވެރި) އެކަކުގެ ޚަބަރު ކަނޑައެޅިގެން ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭނެކަމެވެ. އަދި އެމީހާގެ އެވާހަކައިގެ ދޮގުތެދު ބަލަންނުޖެހޭނެކަމެވެ…”
ސުންނަތުގެ ދަލީލުތައް: