cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ސުލޮވާކިއާ
ތާރީޚު
ސްލޮވާކިޔާގެ އާސާރުތަކަށް ބަލާއިރުގައި އެ ޤައުމުގައި އިންސާނުންގެ އާބާދީއެއް މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރީން ވެސް ދިރިއުޅެފައިވާކަން ސާބިތުވެއެވެ. އާކިއޮލޮޖިސްޓުން ވަނީ ޤަދީމީ ޒަމާނުގެ އިންސާނުންގެ ކަށިތައް ވެސް މި ޤައުމުން ހޯދާފައެވެ. ޢީސާއީ މީލާދުގެ 500 އަހަރު ކުރީން މި ސަރަޙައްދުގައި ދިރިއުޅެފައިވަނީ ސެލްތުންނެވެ. މިހާރުގެ ސްލޮވާކިޔާ ސަރަޙައްދުގައި ސްލެވިކް ޤަބީލާތަކުގެ މީހުން ވަޒަންވެރި ވެފައިވަނީ މީލާދީން ފަސްވަނަ ޤަރުނު ހާ ތާނގައެވެ. މީލާދީން 7 ވަނަ ޤަރުނުގެ ސާމޯ އެމްޕަޔަރގެ މައި މަރުކަޒެއް ކަމުގައި އޮތީ މިހާރުގެ ސްލޮވާކިޔާގެ ހުޅަނގު ބިތެވެ. ސްލެވިކް ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ޕްރިންސިޕަލިޓީ އޮފް ނި^ްރާ 8 ވަނަ ޤަރުނުގައި ޤާއިމުވިއެވެ. އަދި މި ދައުލަތުގެ ވެރިޔާ ކަމުގައިވާ ޕްރިބީނާގެ ނަޞާރާ ފައްޅިއަކީ އެންމެ ފުރަތަމަ ސްލޮވާކިޔާ ސަރަޙައްދުގައި ތާރީޚުން އެނގެން ހުރި ފުރަތަމަ ފައްޅިއެވެ. މީލާދީން 830 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 896 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް ފެނިގެން ދިޔައީ ގްރޭޓް މޮރާވިޔާގެ ދުވަސްވަރެވެ. ޗެކްސްލޮވާކިޔާގައި އޮތް ކޮމިއުނިސްޓް ވެރިކަން 1989 ވަނަ އަހަރު ނިމުމަކަށް އައުމަށް ފަހުގައި ޗެކް ރިޕަބްލިކާއި ސްލޮވާކިޔާ އޮތީ ފެޑެރޭޝަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި ގޮތުން ހިނގަމުން އައި ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައީ “ވެލްވެޓްގެ ވަރިވުމުން”ނެވެ. ސްލޮވާކިޔާއަށް ހަންގޭރީ-އޮސްޓްރިޔާގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބުނީ އޮކްޓޯބަރު 28، 1918 ގައެވެ. ޗެކްސްލޮވާކިޔާއިން ވަކިވެ އެ ޤައުމުގެ ދާއިރާ ހަނިވެގެން ދިޔައީ 1 ޖަނަވަރީ 1993 ގައެވެ. ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގައި ބައިވެރިވުމުގެ ސަބަބުން ބޮޑު މިނިވަންކަމެއް ލިބިގެން ދިޔައީ 1 މެއި 2004 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ސްލޮވާކިޔާގެ އާބާދީގެ 85.8% މީހުންނަކީ ސްލޮވެކް ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 9.5% މީހުންނަކީ ހަންގޭރީ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންނެވެ. 1.9% މީހުންނަކީ ރޯމާ ނުވަތަ ޖިޕްސީންނެވެ. 2.8% މީހުންނަކީ އެހެނިހެން މައިނޯރިޓީ ގުރޫޕްތަކެވެ.
ސަގާފަތު
ސްލޮވާކިޔާއަކީ ފަންނުވެރިންގެ ގައުމެކެވެ. މެދު ޒަމާނުގައި ސްލޮވާކިޔާގެ ފަންނުވެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރި އަރައިގެން ދިޔައެވެ. މީލާދީން 18 ވަނަ ޤަރުނާއި 19 ވަނަ ޤަރުނު ވެގެން ދިޔައީ ސްލޮވެކް ބަހަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިގެން ދިޔަ ދުވަސްވަރަކަށެވެ. އެހެން ގޮތް ގޮތުން ބަލާއިރުގައި ސްލޮވާކިޔާގެ ސަގާފަތާއި އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ސަގާފަތާ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ސްލޮވާކިޔާގެ އިޤްތިޞާދަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރިއަރާފައިވާ އިޤްތިޞާދެއް ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ. ކުރީގައި ސްލޮވާކިޔާގެ އިޤްތިޞާދަކީ މަރުކަޒީ ގޮތުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައި އޮތް އިޤްތިޞާދެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މިހާރު އެއީ ބާޒާރުގެ ޙާލަތަށް ބިނާވެފައި އޮތް އިޤްތިޞާދެކެވެ. ޕްރައިވެޓައިޒް ކުރުމުގެ ގޮތުން ކުރަން ޖެހޭ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތައް ވަނީ މުޅީންހެން ނިމިފައެވެ. ބޭންކުތައް މުޅީން ވެސް ހުރީ ޕްރައިވެޓައިޒްވެފައެވެ. ފޮރިން އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް ޤައުމުވަނީ ހުޅުވާލެވިފައެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 22096 ޑޮލަރެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ ނެތިދިއުން
ދިވެހިރާއްޖެ ނެތިދިއުމޭތޯއެވެ؟ މަޢާފް ކުރައްވާށެވެ. އަޅުގަނޑަށްވެސް އެނގެއެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން މި ޖަޒީރާތައް ޣަރަޤު ވަންދެން ނުވަތަ ޖައްވުން އަންނަ ބޮޑު ހިލައަކުން ޖެހި ދަނޑުފަނގާއި ބިން އަޅިއަށް ވަންދެން މި ފަސްގަނޑު ދުނިޔެ އޮތްހާ ދުވަހަކު މިތަނުގައި އޮންނާނެއެވެ. އަޅުގަނޑު [ދިވެހިރާއްޖެ] އިން މި މާނަކުރަނީ ބައްރެއް ގަސްގަހާ ގެއްސެއް ނޫނެވެ. ލަފްޒުގެ ނިގޫކޮޅެއް ނޫނެވެ. [ދިވެހި] މި ލަފުޒަށެވެ. ދިވެހީންގެ ރާއްޖެއަށެވެ. އަމިއްލަ ބަހާއި ތާރީޚެއް، އަމިއްލަ ސައިންސާއި ޓެކްނޯލޮޖީއެއް ދުނިޔެއަށް ގެނެސްދިން ދިވެހީންގެ ޙަޟާރަތެވެ. މާޒީވި 3000 އަހަރުގައި ކާބަފައިންގެ ފަރާތުން ވާރުތަވަމުން އައި އާދަކާދަތަކާއި ދީނާއި ސަޤާފަތެވެ. އެތަކެއްޗަށް، އެސިފަތަކެއް ނެތްނަމަ ދިވެހިރާއްޖެއަށް [ދިވެހި] ރާއްޖެއޭ ނުބުނެވޭނެ ޤައުމީ ރުކުންތަކަށެވެ.
ބަލާލި ކޮންމެ ދިމާއަކުން ފެންނަނީ [ދިވެހި] ރާއްޖެ ނެތިދިއުމުގެ ހިތްދަތި ޢަލާމާތްތަކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ދިވެހީންގެ ނަސްލަށް ބަލައިލަމާތޯއެވެ. މީގެ ތިރީހަކަށް އަހަރު ކުރީގައި ރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅެނީ މުޅީން ހެން ދިވެހީންނެވެ. 1992 ވަނަ އަހަރުގައި މި ޤައުމުގައި 14701 (ސާދަހާސް ހަތްސަތޭކަ އެކެއް) ބިދޭސީން ދިރިއުޅެނެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރު 29761 (އޮނަތިރީސްހާސް ހަތްސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސް އެކެއް) އަށް މި ޢަދަދު އަރާފައިވެއެވެ. އެވްރެޖްކޮށް ކޮންމެ އަހަރަކު 1500 ބިދޭސީން އިތުރުވެފައިވެއެވެ. ބޭރު މީހުންގެ ނިސްބަތް މިހާރު އުޅެނީ އާބާދީގެ %10ގައެވެ. އާދެ! ދެން ހިސާބު ކޮށްލައްވާށެވެ! ބިދޭސީން އިތުރުވަމުންދާ ނިސްބަތުން އިތުރުވަމުންދާނަމަ ކުރިއަށްއޮތް ތިރީހަކަށް އަހަރު ތެރޭގައި ކިހާ ބިދޭސީންނެއް އުޅޭނެތޯއެވެ. މި ހިސާބު ކުރާކަށް ތިބޭފުޅާއަކީ ރޮކެޓް ސައިންޓިސްޓަކަށް ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ %5 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނަކީ ބިދޭސީންނަށް ވުމުން މިރާއްޖެއަށް ދިވެހިރާއްޖެއޭ ކިޔޭނެތޯއެވެ؟ ބޭރު މީހުން އިތުރުވާ ނިސްބަތުގެ އީކުއޭޝަން ދިވެހި އާބާދީ އިތުރުވުން މަދުވަމުންދާ ބަހާ ހިމަނާލެއްވުމުން ދެން ނުކުންނަ ނަތީޖާއާމެދު ވިސްނަވާ ލައްވާށެވެ. ވައްލަ ބައެއްގެ ތެރޭގައި ކާޅު ގިނަނަމަ އެ ދޫނި ބަޔަށް ކިޔާނީ ވައްލަތޯއެވެ؟ ނޫނީ ކާޅުތޯއެވެ؟
އާދަކާދައޭތޯއެވެ؟ އާދަކާދައާއި ސަޤާފަތްވަނީ ދިވެހިބަހާއި ލާމެހިފައެވެ. އާދަކާދައަށް އެންމެބޮޑު ނުރައްކަލަކީ ގްލޯބަލައިޒޭޝަން ނުވަތަ ބަވަނަކުރުމުގެ ނަމުގައި އެއް ސަޤާފަތެއް މުޅި ދުނިޔެއަށް ފަތުރަން ބައެއް ފަރާތްތަކުން ކުރާ މަސައްކަތެވެ. ބައިނަލް އަޤްވާމީ (އެމެރިކާގެ) ވިޔަފާރި ކުންފުނިތަކުގެ ފައިދާއަށެވެ.
ބަވަނަ ކުރުމުގެ ޚިޔާލު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފެތުރެމުންދަނީ ކުރާނެކަމެއް ނެތިފައި ތިބި ރޫޙާނީ ހުސްކަމެއްގައި ތިބި ޒުވާނުންތަކެއްގެ މެދުގައި އަފިހުން އިސްތިޢުމާލުކުރުން ފެތުރޭފަދަ ބާރު މިނެއްގައެވެ. ގްލޯބަލައިޒޭޝަންގެ އެޖެންޑާއަކީ ކޮބާކަމެއް އާޚިރުގައި ޤުރްބާން ކުރަން ޖެހެނީ ކޮންފަދަ އަގުހުރި އެއްޗެއްކަމެއް ވިސްނާލުމެއް ނެތިއެވެ. ޔަހޫދީންގެ އާރުކާޓީގައި ދުނިޔޭގެ މީޑިޔާއިން ފޮނުވާ މެސެޖްތައް ބަލައިގަންނަނީ ތަރައްޤީއާއި އެއް މާނައެއްގައެވެ. ރާއްޖެފަދަ މީސްކޮޅުމަދު ޤައުމެއްގައި، މިފެންނަ މާޙައުލުގައި ދިވެހި އާދަކާދައަށް އޮތީ ކޮން ޖާގައެއްތޯއެވެ؟
އޭ.ޑީ.ބީގެ މަޝްރޫޢެއް އެކުލަވާލުމަށް މިހާރު މާލޭގައި އުޅޭ ކެނެޑާގެ އިޖްތިމާޢީ ޢިލްމުގެ ފަންނާނެއް ރާއްޖޭގައި އުޅޭތާ ތިން މަސްދުވަހުގެ ތަޖުރިބާއަށްފަހު ބުނީ އޭނާއަށް ފެންނަ ގޮތުގައި ދިވެހީންނެއް އެމީހުންގެ ސަޤާފަތެއް ސެލެބްރޭޓެއް ނުކުރެއެވެ. އޭނާ ބުނި ބަހުގެ މުރާދަކީ އަމިއްލަ ގޮތްތަކަށް އިސްކަންދީގެން އެކަން ހާމަކޮށް ނަހަދާ ވާހަކައެވެ. އެކި މުނާސަބަތު ތަކުގައެވެ. ފެންނަ ފެނުން ތަކުގައެވެ. އަޅުގަނޑު ދެންނެވީމެވެ. ހުޅަނގުގެ ހަތިޔާރުތައް މޮޅުވީމާ ޔޫރަޕުގެ އަޚްލާޤާއި ފެޝަނާއި ލިޔެކިޔުމާއި ނިޝާންތަކާއި ރަމްޒުތައްވެސް ދިވެހި މިކަންތައްތަކަށްވުރެ މޮޅުކަމަށް އަދި އެއީ ތަރައްޤީކަމަށް މިޒަމާނުގެ ބައެއް ދިވެހިން ނިންމައިފިއެވެ.
އަޅުގަނޑަށް ދެންނެވޭނީ ކީކޭތޯއެވެ؟ އާދަކާދައަކީ ބަޔަކު މީހުންގެ މެދުގައި ހިންގާ ޒަމާންވީ އާދަތަކެވެ. މި އާދަތައް ފެންނާނީވެސް ފަހެ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚެއް އާދަކާދަތަކެއް މަދަރުސާގައި ކިޔަވައި ދެވެނީ 10 އަހަރުގެ ރަސްމީ ތަޢުލީމުގައި ހަމައެކަނި އެއް ގްރޭޑެއްގައި ދެތިން ހަފުތާ ވަންދެނެވެ. [އަމާކީތީ ފަރަށްދާގޮތަށް] ބޭރު ބަހަކުންނެވެ. ބޭރު މީހުންނެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް މިތަކެތި އުނގަންނައި ނުދެވޭނަމަ އާދަކާދަ، އެއް ޖީލުން އަނެއް ޖީލަށް ދެމި ނަގުލުވާނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އެމެރިކާގެ އެމް.ޓީ.ވީ މިހާރު ދައްކާ ހާޑްރޮކް މެޓަލިކް މިއުޒިކުގެ ބަދަލުގައި ދިވެހި އާދަކާދަ ދައްކާނެތޯވެ. [ދިވެހި] ރާއްޖެ ނެތިދިޔުން ގާތްވެއްޖެއޭ އަޅުގަނޑު މިދެންނެވީ އެހެންވެގެންނެވެ. [ދިވެހި] ރާއްޖޭގެ ދިފާޢުގައި ޝަހީދުވެގެންދިޔަ ކުރީގެ ރަސްރަސްކަލުންނާއި ރައްޔިތުން ކެނެޑާގެ އިޖްތިމާޢީ ޢާލިމަށް ފެނުނު ތަންތަން ފެނިވަޑައި ގަންނަވާނަމަ [ކަށްވަޅުގައި ކީރިތި ކުރައްވާނެކަން] ކަށަވަރެވެ.
މަޞްދަރު: ޑރ. ޙަސަން ޙަމީދު(2003). އަލްމަންހަޖު(21). މަޢުހަދުއްދިރާސާތިލް އިސްލާމިއްޔާ، މާލެ.
ރައިވެރިމަސް
ރައިވެރިމަސްނުވަތަ އަކީ އާންމުކޮށް ރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުގެ މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ދަންނަ މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. ރައިވެރިމަހަކީ ހަރު ހަންގަނޑެއް އޮންނަ ކެއުމުގައި އަނގަޔަށް މީރު މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ކައްޓާއި ހުޅުނބުގެ ތޫނުކަމުން ގިނަބަޔަކު މިމަހުގެ ބޭނުމެއް ނުކުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ އާއިލާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އިސްކޮޅުން އެންމެ ބޮޑު މަހަކީ މިއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 45 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި އެއްހިސާބު ގަނޑަކުން ގިނައަދަދަކަށް މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނެއެވެ. ރައިވެރިމަހަކީ ހަތާތަކުގެ ނިވަލުގައި ދުވާލުގެ ވަގުތުތައް ހޭދަކުރުމަށްފަހު ރޭގަނޑު ބައިބަޔަށް ނުކުމެއުޅޭ މަހެކެވެ. ރައިވެރިމަސް ގިނައިން ކައިއުޅެނީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. އަދި މަދުމަދުން ކުދިމަސް ކައިއުޅެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރަތްލޭ ކުލައިގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ ދޮން ނާރިނގު ކުލައެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި ހުންނަ ތޫނުދިގު ކައްޓަކީ މިމަސް ހިފައިގެން ގެންގުޅުމުގައި ވަރަށް ފަރުވާތެރިވާންޖެހޭ ކައްޓެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނ. އަތޮޅު ކުރެދިވަރު ފަޅުވުން( 1 ވަނަ ބައި)
ކުރެދިވަރަކީ މިހާރުވެސް ތަފާތު ބިރުވެރިކަންތައްތަކާއި ދިމާވާ ރަށެއްކަމަށް އެރަށައް ގޮސް އުޅޭ ގިނަ މީހުން ބުނެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އެރަށުގެ މޫދުން ގިނައަދަދަކަށް މީހުންގެ ކަށި އަންނަނީ ފެންނަމުންނެވެ. އެރަށުގެ މޫދުގެ އެކި ހިސާބުތަކުން މީހުންގެ އެކި ގުނަވަންތަކުގެ ކަށިތައް ފެނުމުގެ އިތުރުން ފަސްގަނޑައް ލައްގަމުންއާދެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ކުރެދިވަރަކީ ޝިހުރު ހާހުރައިން ރަށުގެ ދެބަޔަކު ހަނގުރާމަކޮށް ހަލާކުވިރަށެކެވެ. އެޔައްފަހު އެކި ސަބަބުތަކާއި ހުރެ އެރަށުގައި މީހުންނަށް ނޫޅެވިގެން ސަލާމަތުން ތިބި މީހުން ރަށްދޫކޮށްދިޔައެވެ. އަދި ރަށުގެ މީހުން އުޅުން ސަރަހައްދު އަންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ގިރަމުންނެވެ. ހަމަ އެއާއި އެކު އިރުމަތީފަރާތުން އަންނަނީ ރަށައްއާ ބައެއް އުފެދެމުންނެވެ.
ދިވެހި ތާރީޙުން އެނގޭގޮތުގައި ކުރެދިވަރަކީ ރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުން ސިރާޖުއްދީންގެ އަނބިކަބަލުންގެ ރަށެވެ. އެހެންކަމުން އެރަށަކީ އެޒަމާނުގައި ވަރަށް މަސްޙޫރު ރަށެކެވެ. އަދި އެޒަމާޏުގައި އެރަށަކީ ރަސްކަމުގެ އާއިލާއާއި ގުޅުންއޮތް ނުފޫޒުގަދަ ބަޔަކު ދިރިއުޅުނު ރަށަކަށްވުމުން ދައުލަތުގެ ނާކޮޅު އެރަށު މީހުން ބޭނުންވާ ތަކެތި ހިފައިގެން އައިސް ގޮސް އުޅެއެވެ. އެހެންކަމުން އެރަށު މީހުންނަކީ ފުދުންތެރި ބައެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ރަށްވެހިކަމުގައި ކުރިއަރާފައިވާ މަސައްކަތްެރި ބައެކެވެ. ކުރެދިވަރުގެ މީހުންނަކީ މަސައްކަތްތެރި ހީވާގި ބައެއްކަން މިހާރުވެސް އެރަށުން ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. މިޒަމާނުގައި އައިނުަކަނޑައިގެން ނެރު ހެދުމަށް ހައިމާރކު އަދި ގޮއްވާތަކެތި ގެންގުޅޭއިރު ކުރެދިވަރުގައި މާނެރު ފުންކޮށްފައިވަނީ ކުރެދިވަރުގެ ރައްޔިތުންނެވެ. ރަށަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް މުރަކައިގެ ފަރުން ބެދިފައިވާ ރަށެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އެހާމެ ފުޅާ އެ ތޮށިގަނޑު ކަނޑާ ރަށާ ގާތްކުރަން ބޮޑު މަގެއް ހަދާފައިވަނީ އައިނު ކަނޑައިގެންނެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ވަރަށް ބޮޑެތި ހިރިޔާ ގާތައް ނަގާ އެއްފަރާތްކޮށްފައިވާކަން މޫދުގައި ފީނާލުމުން އެނގެން އެބަހުއްޓެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިނެރަކީ ދައުލަތުގެ ނާކޮޅު ވަދެ ނިކުމެ އުޅުމަށް ކޮނެވުނު ނެރެކެވެ.
ކުރެދިވަރުގައި އޮންނަނީ ވަދެ ނިކުމެ އުޅުމަށް ދެ ނެރެކެވެ. އެއީ އަކިރިގަނޑުނެރާއި މާނެރެވެ. އަކިރިގަނޑު ނެރަކީ ކުރެދިވަރުގެ ރައްޔިތުން އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރަމުންއައި ނެރުނަމަވެސް މާ ނެރު ހެދުމަށްފަހު މާނެރުއައީ ބޭނުންކުރަމުންނެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ކުރެދިވަރު ނެރު ފުންކުރުމަށް ބޮޑެތި ގަލާ ހިލަ ނެގުމަށް ރަށުގައި ހުރި ބޮޑެތި ބަނބުކެޔޮ ގަސް ކަނޑާފައި އެތަކެތި ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ. ހިކި ދިޔައިގައި ބަނބުކެޔޮ ގުޅިތައް ގާތަކުގައި އައްސައިގެން ބޮޑު ދިޔައިގައި ގަސްގަނޑު ތަޅުވައި ހަދައިގެން ގާތައް އުފުރާލައިގެން އެއްފަރާތްކުރީކަމަށް ބުނެވެއެވެ. (ނުނިމޭ)
ނޯޓު: މިލިއުން ލިޔުމަށްޓަކައި އެރަށުގައި މީހުން އުޅުން ދުވަސްވަރު ގޮސް އުޅުން މީހުންގެ ފަރާތުން ލިބުނު މައުލޫމާތު ހޯދުނެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ އެރަށައް އެކިފަހަރު މަތިން ގޮސް ރަށުގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ގޮސް އަދި މޫދުގައި ފީނާ ހެދުމުން ފާހަގަކުރެވުނު ކަންތައްތަކުގެ މައުލޫމާތު ހިމަނާލަމެވެ.www.heyobas.com hussain niyaz(lhohi)
ޓޯއި ސްޓޯރީ 2
ޓޯއި ސްޓޯރީ 2 އަކީ ޓޯއި ސްޓޯރީގެ ދެވަނަބައެވެ. އަދި ޑިޒްނީ / ޕިކްސަރ ގެ 3 ވަނަ ފީޗަރ ފިލްމެވެ. މި ކާޓޫނު ފިލްމަކީ ކުޑަކުދިންނަށް ޙާއްސަކޮށް ހެދިފައިވާ ފިލްމެކެވެ. މި ފިލްމްގައި ދައްކުވައިދެނީ އިންސާނުން ނޫޅޭ ގަޑީގައި ދިރުމަށް އަންނަ، ކުޅޭ ތަކެއްޗަށް ދިމާވާ ހާދިސާއެކެވެ. ޓޯއި ސްޓޯރީގެ ފުރަތަމަ ބައި ފަަދައިން މިކާރޓޫނުގެ 2ވަނަ ބައި ވެސް އުފައްދާފައިވަނީ ޕިކްސަރ އެނިމޭޝަން ސްޓޫޑިއޯސް އިންނެވެ. އަދި ޑައިރެކްޓް ކޮށްފައިވަނީ ޖޯން ލެސެޓާރ، ލީ އަންކްރިޗް އަދި އޭޝް ބްރެނަން އެވެ. އަދި މި ފިލްމު ރިލީޒް ކުރެވިފައިވަނީ ވޯލްޓް ޑިޒްނީ ޕިކްޗާރސް އާއި ބުއޭނާ ވިސްޓާ ޑިސްޓްރިބިއުޝަންސް އާއި ގުޅިގެން 19 ނޮވެމްބަރ 1999ގައި އެމެރިކާގައެވެ. އަދި 11 ފެބްރުއަރީ 2000ގައި ޔޫ.ކޭ ގައެވެ.
މިކާރޓޫނުގެ ފުރަތަމަ ބަޔަށް އަޑު އެޅި ޓޮމް ހޭންކްސް، ޓިމް އެލަން، ޑޮން ރިކްލްސް، ޖިމް ވާރނީ، ވެލެސް ޝޯން، ޖޯން ރެޓްޒެންބާރގަރ ވަނީ ޓޯއި ސްޓޯރީގެ 2ވަނަ ބަޔަށް ވެސް އަޑު އަޅައިދީ ފައެވެ. މިމީހުންގެ އިތުރަށް މިފިލްމަށް އަލަށް އަޑު އަޅައިދީ ފައިވަނީ ޖޯން ކަސަކް، ކެލްސީ ގްރެމަރ އަދި އެސްޓެލް ހެރިސް އެވެ.
ވާހަކަ
ޓޯއި ސްޓޯރީ ގައި ހިނގާ ހާދިސާ ދިމާވާތަާދުވަސްކޮޅަކުން ޖެހިގެން އައި ހޫނު މޫސުމުގައި އާންޑީ، ވުޑީ އާއި ބަޒް ނަގައިގެން ކުޅެނިކޮށް އޭންޑީގެ އަތުން ވުޑީ ހަލާކުވެއެވެ. އަދި ހަލާކުވެފައިވާ ވީޒީ ނަމަކަށް ކިޔާ Penguin ބުދެއްކައިރީ ކަބަޑެއްގެ މަތީގައި ވުޑީ ބައިންދައެވެ. އަދި ވަރަށް އަވަހަށް ވުޑީ އެއްލައިލާނެ ކަމަށް ހީކޮށް އެކަމާ ވުޑީ ވަރަށް ކަންބޮޑުވެއެވެ.Yard Sale ގައި ވިޒީ ވިއްކާލުމަށް އޭންޑީ ނިންމުމުން ވުޑީ ވިޒީ ސަލާމަތްކުރަން އުޅެއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން ވުޑީ ވެސް ނިމެނީ Yard Sale ގެ ތެރޭގައެވެ. މިތާތެރެއިން އޭލް މެކް ވިގިން، "އޭލްސް ޓޯއި ބާރން' ގެ ވެރިމީހާ ވުޑީ ވަގަށް ނަގައެވެ. މެކް ވިގިން ވުޑީ ވަގަށް ނެގުމުން ބަޒް އާއި އެހެނިހެން ބުދުތައް ވުޑީ ސަލާމަތްކުރުމަށް ނިކުމެއެވެ. މެކް ވިގިން އެންމެ ފުރަތަމަ ވުޑީ ގެންދަނީ އޭނާ ދިރިއުޅޭ ތަނަށެވެ. މިތަނުން ވުޑީ އާއި އެއްފަދަ ޖެސީ ނަމަކަށް ކިޔާ އަންހެން ބުދަކާއި، ޖެސީގެ އަހާއި (ބުލްސް އައި) އަދި ދަ ޕްރޮސްޕެކްޓަރ (އޭގެ ފޮށިގަނޑު ތެރޭގައިވާ ނުވިއްކާ ބައިންދާފައިވާ ކުޅޭއެއްޗެއް) އާއި ދިމާވެއެވެ. އެމީހުން ވުޑި ގާތު އެމީހުންނަކީ އޭރުގެު ހަނދާންނެތިފައިވާ ކުޑަކުދިންގެ ޓީވީ ޝޯވ، "ވުޑީސް ރައުންޑް އަޕް" ގެ ތަރިން ކަމުގައި ބުނެއެވެ. އަދި މިހާރު އޭލް އަތުގައި ވުޑީ ބުދެއް އޮތުމުން އޭނާގެ އަތުގައި "ވުޑީސް ރައުންޑް އަޕް" ގެ ހުރިހާ ބުދެއް ހަމަވީއެވެ. އެހެންކަމުން އޭލް ގަސްދުކުރަނީ ޖަޕާނުގެ ދާރުލް އާޘާރަކަށް ހުރިހާ ބުދެއް ވިއްކާލަންކަން ވުޑީއަށް އެނގެއެވެ. އަދި އޭންޑީގެ ގާތަށް ވުޑީ ދާން ބޭނުންކަމަށް ވުޑީ އެހެން ބުދުތައް ކައިރީ ބުނެއެވެ. އަދި ޖެސީ، އޭނާގެ ވެރިމީހާ ބޮޑުވުމުން ޖެސީގެ މަތިން ހަނދާންނެތި ޖެސީ އެއްލާލިގޮތުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދެއެވެ. އަދި އޭންޑީ ބޮޑު ވުމުން އޭންޑީވެސް ކަންތައް ކުރާނީ މިގޮތައްކަމަށް ޖެސީ ބުނެއެވެ. މާޔޫސްވެފައި ހުރެ ވުޑީ އެމީހުންނާއި އެކު ޖަޕާނުގެ ދާރުލް އާޘާރަށް ދާން ގަސްދުކުރެއެވެ.
އިންޑިޔާ
އިންޑިޔާ އަކީ (ހިންދީބަހުން: भारत गणराज्य)، ނުވަތަ ޢާއްމު ބަހުރުވާގައި ކިޔާ ގޮތަށް ނަމަ އުތުރުކަރަ އަކީ ދެކުނު އޭޝިޔާ އަށް ނިސްބަތް ވާ މިނިވަން ޤައުމެކެވެ. ޖުޣުރާފީ (ޖިއޮގްރަފީ) އަކަމިނަށް ބަލާއިރު މިއީ ހަތްވަނައަށް އެއްމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ދެވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމު ވެސް މެއެވެ. އަދި ދުނިޔޭގައި މިވަގުތު އޮތް އެއްމެ ބައިގިނަ ލިބަރަލް ޑިމޮކްރަސީ އަކީ ވެސް އިންޑިޔާއެވެ. ޤައުމުގެ އިން ދެކުނު ބިތުން ގޮސް ގުޅެނީ ހިންދު ކަނޑާއެވެ. ހުޅަނގު ބިތުން ޢަރަބި ކަނޑާއެވެ. އިރުމަތީ ބިތުން ބޭ އޮފް ބެންގާލާއެވެ. އިންޑިޔާގެ ކިނާރީފަށުގައި 7000 ކިލޯމީޓަރު ހުރެއެވެ. ހުޅަނގު ބިތުގެ އިން ގުޅެނީ ޕާކިސްތާން އިމާއެވެ. އިރުއުތުރު އިން ގުޅެނީ ސީނުކަރަ އާއި ނޭޕާލާއި ބޫޓާނާ މިޤައުމުތަކުގެ އިމާއެވެ. އިރުމަތީ އިން ގުޅެނީ ބަރުމާ އާއި ބަންގާޅާ (ބަންގްލާދޭޝް) މި ދެ ޤައުމުގެ އިމާއެވެ. އިންޑިޔާ އަކީ، ހިންދު ކަނޑުގައި އޮތް އޮޅުދޫކަރަ އާއި ދިވެހިރާއްޖެއާއި އިންޑޮނޭޝިޔާގެ އަވަށްޓެރިއާ (Vicinity) އެވެ.
ޓޯއި ސްޓޯރީ 2
ވާހަކަ
ބަޒް އާއި އޭނާގެ އެކުވެރިން "އޭލްސް ޓޯއި ބާރން" އަށް ވުޑީ ހޯދުމަށް ދެއެވެ. މިތާ ތެރެއިން ބަޒް އާއި އެހެން ބަޒް ލައޓް ޔާރ އަކާއި ދިމާވެއެވެ. މިބަޒް އަކީ ވެސް، ޓޯއި ސްޓޯރީގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ބަޒް ފަދައިން އޭނާ އަކީ ކުޅޭ އެއްޗެއްކަމަށް ގަބޫލު ނުކުރާ ބަޒްއެކެވެ. އަދި މިދެމީހެން ތަޅައިގަނެ އޭންޑީގެ އަސްލު ބަޒް ހިފެހެއްޓުމަށްފަހު "އޭލްސް ޓޯއި ބާރން" ގެ ތެރެއިން ދިމާވާ ބަޒް އެނިހެން ކުޅޭތަކެއްޗާއި އެކު އޭލް ދިރިއުޅެމުންދާ ތަނަށް ދާން ހިނގައިގަނެއެވެ. (މ އާ ބަޒް ހީކުރާ ގޮތުގައި އެމީހުން މިދަނީ ވުޑީ އޭނާގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ދުޝްމަން ކަމަށްވާ އެމްޕަރަރ ޒާރގް ގެ ކިބައިން ސަލާމަތް ކުރުމަށެވެ.) އަސްލު ބަޒް (އޭންޑީ ގެ) ސަލާމަތްވެގެން އެމީހުންގެ ފަހަތުން ދެއެވެ. އަދި އެންމެންނަށް ވުޑީ އާއި ދިމާވެއެވެ. އަދި އެމީހުން އައީ ވުޑީ ސަލާމަތް ކުރުމަށް ކަމަށް ބުނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ވުޑީ އެމީހުންނާއި އެކު ދާން ބޭނުން ނުވާ ކަމުގައި ބުނެއެވެ. އަދި ވުޑީ ބަޒް އާއި ބަޒްގެ އެކުވެރިން ބަހައްޓާފައި ޖެސީ މެންނާއި އެކު ދެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ވުޑީ އިރުކޮޅަކުން ބަޒްމެންގެ ގާތަށް އެނބުރި އާދެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ހިޔާލު ބަދިލުވީ ކަމުގައި ބުނެއެވެ. އަދި ޖެސީ މެންނަށް އޭނާ އާއި އެކު ދިޔުމަށް ދަޢުވަތު އަރުވައެވެ. ޖެސީ އާއި ބުލްސް އައި ވުޑީގެ ދަޢުވަތު ގަބޫލުކުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޕްރޮސްޕެކްޓަރ އެމީހުން ފޮށްޓަކަށްލައި ތަޅުލައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމީހުންނަށް ދެން އޮތް ފުރުސަތަކީ ޖަޕާނަށް ދިޔުންކަމުގައި ކަމަށް ބުނެއެވެ. އެމީހުންނަށް ފޮށިން ސަލާމަތްނުވެވިގެން އުޅެނިކޮށް އޭލް އެ ފޮށި ނަގައިގެން އެއަރޕޯޓަށް ދެއެވެ. އަދި ބަޒްމެން ވެސް އޭލްގެ ފަހަތުން އެއރޕޯޓަށް ދެއެވެ. އެތާނގައި ބަޒް ވުޑީއާއި ބުލްސް އައި އެމީހުން ތަޅުލެވިފައިވާ ފޮށިން ސަލާމަތްކުރެއެވެ. އަދި ކުޑަކުއްޖެއްގެ ދަބަހަށް ޕްރޮސްޕެކްޓަރ ލައެވެ. ޖެސީވަނީ އަދި ސަލާމަތް ނުވެވިފައެވެ. އޭނާ އޮތް ފޮށިން އަދިވެސް ސަލާމަތް ނުވެވިފައެވެ. މަތިންދާ ބޯޓުގެ ތެރެއިން ވުޑީ ޖެސީ ހޯދައެވެ. އެކަމަކު މަތިންދާބޯޓުން ނިކުންނަން އުޅެނޮށް ބޯޓުގެ ދޮރު ލެއްޕެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބޯޓުން ނިކުންނާނެ އެހެން ގޮތެއް ވުޑީ ހޯދައެވެ. މަތިންދާބޯޓު މައި ރަންވޭ އަށް ނިކުމެ ދުއްވާލާތަނުން ވުޑީ އާއި ޖެސީ ބޯޓުން ބުލްސް އައިގެ ބުރަކަށިމައްޗަށް ފުންމާލައެވެ. ބަޒް އާއި އެންމެން ވުޑީގެ ހިތްވަރާއި މަސައްކަތަށް ތަޢުރީފުޖުރެއެވެ. އަދި އެމީހުން ގެއާއި ދިމާލަށް މިސްރާބުޖަހައެވެ. އަދި އެފަހުން ޖެސީ އާއި ބުލްސް އައި ގެންގުޅެނީ އޭންޑީ އެވެ.
އިންޑިޔާ
އިންޑިޔާ އަކީ، ސިންދު ވާދީ ރަށްވެހިކަމުގެ ގޮވައްޗެވެ. ތާރީޚީ ވިޔަފާރި މަގު ތަކުގެ ސަރަޙައްދެވެ. ބޮޑެތި އަންބަރާޠޫރިއްޔަތުތަކެއް އުފެދުނު ބިމެވެ. ހިންދުސްތާނީ ބައްރެސަޣީރުގެ ދިގު ތާރީޚުގައި އެތަން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ވިޔަފާރިއާ ސަގާފީ މުއްސަނދިކަމުގެ މަންޒިލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދުނިޔޭގެ މައި ދީންތަކުގެ ތެރެއިން ހިންދޫދީނާއި ބުދުދީނާއި ޖައިނިޒަމާއި ސިކުދީން އުފަންވީ އިންޑިޔާގެ ބިމުގައެވެ. މީލާދީން ފުރަތަމަ ސާސްކަފުގައި އިސްލާމްދީނާއި ޢީސާއީދީނާއި ޔަހޫދީދީނާއި ފާރިސީދީން އިންޑިޔާ އަށް ތަޢާރަފުވިއެވެ. ތަފާތުދީންތަކުގެ ސަބަބުން މި ސަރަޙައްދުގެ މީހުންގެ ސަގާފަތަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސް މިސަރަޙައްދަކީ ތަފާތު އެތައް ސަގާފަތެއް ފެނިގެންދާ ސަގާފީ މަރުކަޒަކަށް ވެގެން ދިއައެވެ. 18 ވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރީކޮޅުގައި ބްރިޓިޝް އީސްޓް އިންޑިޔާ ކޮންޕެނީ މީހުން އިންޑިޔާ އަށް އައެވެ. އަދި 19 ވަނަ ޤަރުނުގެ މެދެއްހާ ތާގައި އިނގިރޭސިންގެ އިސްތިޢުމާރުގެ ދަށަށް އިންޑިޔާ ދިއައެވެ. ތަފާތު އެތައް ދުވަހެއްގެ ޞުލްޙަވެރި ޙަރަކާތްތަކެއްގެ ފަހުން 1947 ވަނަ އަހަރު އިންޑިޔާ، ޒަމާނީ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި މިނިވަން ވިއެވެ.
ޓޯއި ސްޓޯރީ 2
ލަވަތައް
ރޭންޑީ ނިއުމަން ޓޯއި ސްޓޯރީ 2 އަށް އާ ދެލަވަ ލިޔެދިނެވެ.
ތިކިޖެހި ބޯދި
ތިކިޖެހި ބޯދިނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގެ ބޭރުން ފުން ސަރަހައްދުތަކުގައި އުޅޭ ބޯދީގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގެ ބޯދި ވެސް އުޅެނީ ފަރުފަރުގައި ހުންނަ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި ފިލައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ކާނާ ހޯދުމަށް ރޭގަނޑު ނިކުމެ އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހި އެންވެރިކަމުގައި ގިނައިން ހިފޭ ބޯދީގެ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ އެންމެ ފާހަގަކުރެވެނީ މަހުގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ ތިކިތަކެވެ. މިތިކިތައް ހުންނަނީ މަހުގެ ދިގަށް ރޮނގުރޮނގަށެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ އަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 6 ސމ އަށެވެ.
އިންޑިޔާ
ދުނިޔޭގެ 12 ވަނަ އަށް އެއްމެ ބޮޑު އިޤްތިޞާދަށް ވުމުގެ އިތުރުން ހަތަރުވަނަ އަށް އެންމެ ގިނައިން މުދާ ގަންނަ ޤައުމަށް ވުމުގެ ސަބަބުން ފާއިތުވި ދަހައިގެ ތެރޭގައި އިންޑިޔާ އަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުން ތަކެއް ލިބިފައެވެ. ޤައުމުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ޙާލަތު ކުރިޔަށް އޮތް ބައި ޤަރުނު ތެރޭގައި ވަރަށް ހަލުއިކޮށް ކުރިޔަށް ދާނެކަމަށް ބެލެވޭ ހިނދު، ތިމާވެށީގެ ރޮނގުންނާއި، ފަޤީރުވުމުގެ ސަބަބުން އަދި ލިޔަންކިޔަން ނުދަތުމާއި ބަނޑުހައި ހޫނުކަމުގެ ސަބަބުން ދިމާވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާން ވަނީ ޖެހިފައެވެ. ތަފާތު ބަސްބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ ތަފާތު ނަސްލުގެ ތަފާތު ދީންތަކުގެ މީހުންގެ ގޮވައްޗެއް ކަމުގައިވާ މިޤައުމުގައި ޙިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ސަރަޙައްދު ތަކުގައި ތަފާތު އެތައް ވައްތަރެއްގެ ޖަނަވާރު ދިރިއުޅެމުން ދެއެވެ.
ތިކިޖެހި ބޯދި
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 7 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ހުންނަ ހުޅުނބު ރޮނގުގައި 10 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ބޯދީގެ ވެސް ލޯ ވަރަށް ބޮޑެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ނެތުމާއެކު މަހުގެ އާންމު ސިފައަށް ވިސްނާ ތިކިޖެހި ބޯދި ކިޔާފައި ވަނީއެވެ.
އިންޑިޔާ
ނަން
އިންޑިޔާ، މިބަސް ނެގިފައިވަނީ އިންޑަސް މި ބަހުންނެވެ. މިއީ ސިންދު ކޯރުގެ ނަމަށް ނިސްބަތްކޮށް ބޯދާ ފާރިސީ ބަހުން ބޭނުންކުރެވޭ ހިންދު މި ލަފްޒުން ހެދިފައިވާ ބަހެކެވެ. ޤަދީމީ ޔޫނާނީންގެ ގާތުގައި އިންޑިޔާ މީހުންނަކީ "އިންޑޮއި" މީހުންނެވެ. ނުވަތަ ސިންދުގެ އަހުލުވެރިންނެވެ. އިންޑިޔާގެ ޤާނޫނު އަސާސީގައި ޤައުމުގެ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވިފައިވަނީ "ބާހރައްތް" މިނަމެވެ. "ހިންދުސްތާން" މިނަމަކީ ފާރިސީ އަޞްލުގެ ނަމެކެވެ. އުރުދޫ ބަހުންވެސް ބޭނުން ކުރަނީ "ހިންދުސްތާން" މި ނަމެވެ.
ތިކިޖެހި ބޯދި
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އިންޑިޔާ
ތާރީޚު
މަދްޔަ ޕްރަދޭޝްގެ ބިންބެޓްކާގައިވާ ހިލައިގެ ޒަމާނުގެ، ކުރެހުން އަޅާފައިވާ ގަލުވެހި (rock shelter) ތަކަކީ އިންޑިޔާގައި އިންސާނުން ދިރިއުޅުނުކަމަށް ފެންނަން ހުރި އެއްމެ ބޯދާ ނިޝާންތަކެވެ. ދާއިމީ ވަޒަންވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފުރަތަމަ ފެންނަން އޮތް ވަޒަންވެރިކަމަކީ މީގެ 9000 އަހަރު ކުރީގެ ވަޒަންވެރިކަމެވެ. މި ވަޒަންވެރިކަން ހުޅަނގު ހިންދުސްތާނުގައި ސިންދު ވާދީ ރަށްވެހިކަމުގެ ގޮތުގައި ޢީސާއީ މީލާދުގެ 3300 އަހަރު ކުރިއާ ހަމައިގައި ތަރައްޤީ ވިއެވެ. މީގެ ފަހުން އައީ ވޭދީ ރަށްވެހިކަމެވެ. މި ރަށްވެހި ކަމުގައި ހިންދޫދީނާއި މުސްކުޅި ހިންދުސްތާނީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަގާފަތުގެ ބިންގާ އެޅިގެން ދިޔައެވެ. ޢީސާއީ މީލާދުގެ 550 އަހަރު ކުރިން ފެށިގެން ބައިވަރު މިނިވަން ރަސްކަން ތަކާއި މަހަޖަނަޕަދާސްގެ ގޮތުގައި އެނގިގެންވާ ޖުމްހޫރިއްޔާތައް ޤައުމުގެ އެތަން މިތަނުގައި ޤާއިމުވިއެވެ.
ޢީސާއީ މީލާދުގެ ތިން ޤަރުނު ކުރިން މައުރިޔާ ޚާންދާނުން ބިނާކުރި އެމްޕަޔަރ، އެމްޕެރަރ އަޝޯކާގެ ދަށުގައި ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ބޮޑު ބައި އެއްބައި ކުރިއެވެ. ޢީސާއީ މީލާދުގެ 180 އަހަރު ކުރީން ފެށިގެން މެދުރެތޭ އޭޝިޔާ އިން ޙަމަލާތަކުގެ ސިލްސިލާއަކާ ކުރިމަތި ކުރިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބައްރެ ސަޣީރުގެ ހުޅަނގު އުތުރުގައި، ޔޫނާނީ-ހިންދު، ހިންދު-ސްކައިތިއަން، ހިންދު-ޕާރަތިއަން، އަދި ކުޝަންގެ ފަރާތުން އިސްވެ ތިބެގެން ކުރި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މީލާދީން ތިންވަނަ ޤަރުނުގައި ގުޕްތާ ޚާންދާނުގެ ވެރިކަމުގައި އިންޑިޔާގެ ރަންޒަމާން ކަމުގައި ބެލެވޭ ދުވަސްވަރު އައެވެ. މި ދުވަސްވަރު އުތުރުގައި މަދު އެހެނަސް ބިޔަ ރަސްކަން އުފެދިފައި އޮތެވެ. ދެކުނު އިންޑިޔާގައި ތަފާތު ޚަންދާން ތަކުގެ ރަސްކަން އޮތެވެ. މީގެތެރޭގައި ޗަލުކިޔާސް އާއި ޗޯޅާއާއި ޕައްލަވާސް އައި ޕަންޑިޔާސް ހިމެނެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ރަސްކަމެއް ދުވަސްވަރާއި ސަރަޙައްދުގެ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު އެއް ދުވަސްވަރެއްގައި އެއް ސަރަޙައްދުތަކެއް ވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ކަމުގައި ބަލައި އުޅުނެވެ. މިރަސްކަން އޮތް ދުވަސްވަރުގައި ސައެންސާއި ހަންދަސާ (އިންޖިނިއަރިން) އާއި ފައްނާއި އަދަބިއްޔާތާއި ފަލަކީ ޢިލްމާއި ފަލްސަފާ ތަރައްޤީވެގެން ދިޔައެވެ.
މެދުތެރޭ އޭޝިޔާ އިން ދިހަވަނަ އަދި ބާރަވަނަ ޤަރުނުގައި އައި ޙަމަލާތަކުގެ ފަހުން އުތުރު އިންޑިޔާގެ ބޮޑުބައި ސަލްޠަނަތު ދިއްލީ ގެ ދަށަށް އަދި ފަހުން މުޣަލް ޚާންދާނުގެ ވެރިކަމުގެ ދަށަށް އައެވެ. މުޣަލް ރަސް ރަސްކަލުން އެބޭފުޅުންގެ ރަސްކަން ފުޅާކޮށް ބައްރެސަޣީރުގެ ބޮޑުބައި ކޮންޓްރޯލް ކުރިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ދޭސީ ރަސްކަންތައް ދެކުނުގައި ފޮޅެމުން ދިޔައެވެ. މީގެ ތެރޭގައ ވިޖަޔާނަގަރަ އެމްޕައަރ ފާހަގަކޮށް ލެވެއެވެ. 17 ވަނަ ޤަރުނާއި 18 ވަނަ ޤަރުނުގައި މުޣަލް ރަސްކަމުގެ ބާރު ކުޑަވެ މަރާތާ އެމްޕައަރގެ ބާރު ގަދަވެގެން ދިއައެވެ. 16 ވަނަ ޤަރުނުން ފެށިގެން ޔޫރަޕުގެ ތަފާތު ޤައުމުތަކުން ވިޔަފާރި ވެރިންގެ ގޮތުގައި އިންޑިޔާއަށް މީހުން ފައިބަން ފެށިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޕޯޗުގަލް އާއި ހޮލެންޑާއި ފަރަންސޭސިވިލާތާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މީހުން ހިމެނެއެވެ. ފަހުން މި މީހުންގެ މަސައްކަތުން އިސްތިޢުމާރަށް ފުރުޞަތު ހޯދިއެވެ. 1856 ވަނަ އަހަރު އައި އިރު އިންޑިޔާގެ ބޮޑު ބައި އޮތީ ބްރިޓިޝް އީސްޓް އިންޑިޔާ ކޮމްޕެނީގެ ދަށުގައެވެ. މީގެ އަހަރެއް ފަހުން މުޅި އިންޑިޔާ ގުޅިގެން ކުރި އިންޑިޔާގެ މިނިވަން ކަމުގެ ފުރަތަމަ ހަނގުރާމަ ނުވަތަ ސެޕޮއި މިއުޓިނީގައި އިންޑިޔާ ބަލިވެ، އިނގިރޭސިންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށަށް ފުރިހަމަ މާނާގައި އިންޑިޔާ ދިއައެވެ. އަދި ބްރިޓިޝް އެމްޕެއަރގެ ކޮލޮނީއެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހުނެވެ.
ވިހިވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރީކޮޅު، އިންޑިޔަން ނެޝަނަލް ކޮންގެރެސް އާއި އެހެނިހެން ސިޔާސީ މުނައްޒަމާތައް ގުޅިގެން މިނިވަންކަމުގެ ޙރަކާތް މުޅި ޤައުމުގައި ފެއްޓިއެވެ. މަހާތުމާ ގާނދީ އާ އެކު އެތައް މިލިއަން މީހުން އަހިމްސާގެ އުޞޫލުގެ މަތިން މަދަނީ ބަސްނޭހުމުގެ އެތައް ޙަރަކާތެއް ހިންގަމުން ދިޔައެވެ. އޮގަސްޓު 15، 1947 ގައި އިންޑިޔާއަށް އިނގިރޭސިންގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބުނު އިރު އިންޑިޔާގެ މުސްލިމް އާބާދީ ބޮޑު ސަރަޙައްދުތައް ވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ނަމުގައި ވަކި ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަ ޖެހިގެން ގޮސްފައެވެ. އިންޑިޔާއަށް މިނިވަންކަން ލިބުނުތާ ތިން އަހަރު ފަހުން، ޖެނުއަރީ 26، 1950 ގައި އިންޑިޔާ ޖުމްހޫރިއްޔަތަކަށް ބަދަލުވިއެވެ. އަދި އާ ޤާނޫނު އަސާސީއެއް ވުޖޫދަށް އައެވެ.
މިނިވަން ވުމަށް ފަހުގައި ތަފާތު މަޒުހަބީ ކުރިމަތިލުންތަކާއި ހަމަނުޖެހުންތައް ތަޖުރިބާ ކުރަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އެ ޤައުމުން ދަނީ ޤައުމުގެ އެއްބައިވަންތަކަމާއި ޑިމޮކްރަސީ ދަމަހައްޓަމުންނެވެ. ބޯޑަރުގެ މައްސަލަތަކެއްގެ ސަބަބުން 1962 ވަނަ އަހަރު ސީނުކަރައާ ދެމެދު ސީނީ-ހިންދު ހަނގުރާމަ އާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. އަދި ހަމަ އެފަދައިން 1947، 1965، 1971، އަދި 1999 (ކާރްގިލް) ގައި ޕާކިސްތާނާ އެކު ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުން ބައްދަލުކުރަން ޖެހުނެވެ. އިންޑިޔާއަކީ ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ޙަރަކާތުގެ މުއައްސިސުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤައުމެކެވެ. އަދި ބްރިޓިޝް އިންޑިޔާގެ ގޮތުގައި އ.ދ އުފެއްދުމުގައިވެސް އިންޑިޔާ ވަނީ މުހިއްމު ދައުރެއް ކުޅެފައެވެ. 1974 ގައި އިންޑިޔާއިން ވަނީ ބިމު އަޑީގައި ނިއުކުލިއަރ ޓެސްޓެއް ކޮށްފައެވެ. މީގެ ފަހުން 1998 ގައި މިފަދަ ފަސް ޓެސްޓު އެ ޤައުމުން ކޮށްފައި ވެއެވެ. 1991 އިން ފެށިގެން އިންޑިޔާގެ އިޤްތިޞާދަށް ގެންނަމުންދާ ހެޔޮ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ޤައުމަކީ ދުނިޔޭގައި އެއްމެ ހަލުވިކޮށް ކުރިއަރަމުން އަންނަ އިޤްތިޞާދު އޮތް ޤައުމެވެ.
ސަރުކާރު
އިންޑިޔާއަކީ ދުނިޔޭގައި އޮތް އެއްމެ ބިޔަ ޑިމޮކްރަސީ އެވެ. އިންޑިޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ ބުނާގޮތުން އިންޑިޔާ އަކީ މިނިވަން، އިޝްތިރާކީ، ސެކިއުލާ، ދީމުޤުރާޠީ ޖުމްހޫރިއްޔާ އެކެވެ. އިންޑިޔާގައި އޮންނަނީ ފެޑެރަލް ގިސްމުގެ ސަރުކާރެކެވެ. ދެ ގެ ހިމެނޭ މަޖްލީހެކެވެ. މި މަޖްލީސް ހިނގަނީ ވެސްޓްމިންސްޓަރ އިސްޓައިލުގެ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަށެވެ. އިންޑިޔާގެ އިދާރީ އޮނިގަނޑު ބެހެވިގެން ވަނީ ތިން ގޮތްޕަށެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ހަދާ މަޖްލީހާއި (Legislature)، ތަންފީޒުކުރާ ފަރާތާއި (Executive)، ޝަރުޢިއްޔާ (Judiciary) އެވެ.
އިންޑިޔާގެ ރައީސް އަކީ ދައުލަތުގެ ވެރިޔާ ނުވަތަ ޞާޙިބުއްދައުލާއެވެ. ފަސް އަހަރުގެ ޓާމަކަށް އިންޑިޔާގެ ރައީސް އިންތިޚާބު ކުރަނީ އިންތިޚާބީ ކޮލެޖަކުންނެވެ. ސަރުކާރު ހިންގަވާ ވެރިޔަކީ ނުވަތަ ޞާޙިބުލްޙުކޫމާ އަކީ ބޮޑުވަޒީރެވެ. އިދާރީ ހިންގުމުގެ ހިނަ ބާރުތައް ލިބިފައިވަނީ ބޮޑުވަޒީރަށެވެ. ބޮޑުވަޒީރަކަށް ބޭފުޅަކު ޢައްޔަން ކުރައްވަނީ ރައީސ އެއީ ޕާލިއަމެންޓުގެ ތިރީ ގޭގައި އެއްމެ ބައި ގިނަ ޕާޓީ ނުވަތަ ކޯލިޝަނުގެ ތާއީދު ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް ވުން ލާޒިމެވެ.
އިންޑިޔާގެ ޤާނޫނު ހަދާމަޖްލީހަކީ ބައިކެމެރަލް ނުވަތަ ދެ ގެ ހިމެނޭ ޕާލިއަމެންޓެކެވެ. މަތީ ގެއަކީ އިސްޓޭޓު ކައުންސިލް ނުވަތަ ރާޖްޔަ ސަބާއެވެ. ތިރީ ގެއަކީ ރައްޔިތުންގެ ގެ ނުވަތަ ލޮކް ސަބާއެވެ. 250 މެންބަރުން ހިމެނޭ ރާޖްޔަ ސަބާގެ މެންބަރުންގެ ޓާމެއްގެ ދިގު މިނަކީ 6 އަހަރެވެ. މީގެ ތެރެއިން ގިނަ މެންބަރުން އިންތިޚާބު ކުރެވެނީ އިސްޓޭޓުގެ ޤާނޫނު ހަދާ މަޖްލީހުގެ ތެރެއިން އިސްޓޭޓުގެ އާބާދީގެ ނިސްބަތަށް ބަލައިގެނެވެ. ލޮކް ސަބާގެ 545 މެންބަރުންނަކީ ފަސް އަހަރުގެ ޓާމަކަށް އިންތިޚާބު ކުރެވޭ ބައެކެވެ. މިއީ ސީދާ ވޯޓަކުން ވަކިވަކި ކޮންސްޓިޓުއެންސީ ނުވަތަ އިންތިޚާބީ ދާއިރާތައް ތަމްސީލު ކުރެއްވުމަށް ޓަކައި އިންތިޚާބު ކުރެވޭ މެންބަރުންނެވެ.
އެގްޒެކެޓިވް ގޮފީގައި ހިމެނެނީ ރައީސް، ނާއިބް ރައީސް އަދި ބޮޑުވަޒީރު އިސްވެ ހުންނަވާ ވަޒީރުންގެ މަޖްލީހެވެ. ޕޯޓްފޯލިއޯ އެއް ފުރުއްވާ ކޮންމެ ވަޒީރަކީ ޕާލިއަމެންޓުގެ ކޮންމެވެސް އެއްގެއެއްގެ މެންބަރަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އިންޑިޔާގެ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގައި ސަރުކާރު ހިންގާ ފަރާތާއި ޤާނޫނު ހަދާ މަޖްލީހާ ވަނީ ގުޅި ލާމެހިފައެވެ. ބޮޑުވަޒީރާއި ވަޒީރުންގެ މަޖްލީހުގެ ބޭފުޅުންނަކީ ޕާލިއަމެންޓުގެ ތިރީ ގެއަށް ނިސްބަތްވާ ބޭފުޅުންނެވެ.
އިންޑިޔާގެ މިނިވަން ޝަރުޢިއްޔާގެ އެއްމެ މުހިއްމު އެއް ގުނަވަނަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓެވެ. މި ކޯޓުގައި އެންމެ އިސްކޮށް ހުންނަވަނީ އިންޑިޔާގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު ނުވަތަ ޗީފް ޖަސްޓިސް އޮފް އިންޑިޔާ އެވެ. އިންޑިޔާގެ އެކާވީސް ހައިކޯޓުން ނިންމާ މައްސަލަތައް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީ މާނަކުރުމުގެ ބާރުލިބިފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓެވެ.
ސިޔާސީ މައިދާން
އިންޑިޔާގެ ދިމުޤްރާތީ ތާރީޚުގެ ބޮޑުބައިގާ އިންޑިޔާގެ ފެޑެރަލް ސަރުކާރުގެ ޒަޢާމަތު ބަލަހައްޓާފައިވަނީ އިންޑިޔަން ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް ނުވަތަ ކޮންގްރެސް ޕާޓީ އިންނެވެ. އިސްޓޭޓު ތަކުގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ވަރަށް ގިނަ ޤައުމީ ޕާޓީތަކުން ޙަރަކާތްތެރިވެއެވެ. މީގެތެރޭގައި އިންޑިޔަން ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް، ބާރަތިޔާ ޖަނަތާ ޕާޓީ އަދި ކޮމިއުނިސްޓު ޕާޓީ އޮފް އިންޑިޔާ ހިމެނެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ސަރަޙައްދީ ޕާޓީތައް ވެސް އިސްޓޭޓުތަކުގައި ޙަރަކާތްތެރި ވޭމެއެވެ. 1950 އިން 1990 އަށް ވަރަށް ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގައި މެނުވީ، ޕާލިއަމެންޓުގެ ބޮޑުބައި ކޮންޓްރޯލް ކުރަމުންދިޔައީ ކޮންގްރެސް ޕާޓީ އިންނެވެ. 1977 އިން 1980 އާ ދެމެދު ކާމިޔާބުކޮށް އޮތީ ޖަނަތާ ޕާޓީ އެވެ. 1989 ގައި އިންޑިޔާގެ ނޭޝަނަލް ފްރޮންޓުގެ ޤިޔާދަތުގައި އޮތީ ޖަނަތާ ދާލް އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ޕާޓީއަށް މި ގޮތުގައި އޮވެވުނީ އެއްމެ ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
1996 އިން 1998 އާ ދެމެދުގައި ފެޑެރަލް ސަރުކާރު ހިންގުމުގައި އެކިފަހަރު މަތީން އެކި އެލައެންސްތައް ޙަރަކާތްތެރި ވެފައިވެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ބަޔަކަށް ވެސް ވަރަށް ކުޑަ ދުވަސްކޮޅަކު މެނުވީ ދެމިއެއް ނޯވުނެވެ. 1996 ވަނަ އަހަރު ބީޖޭޕީ އިން ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އައީ އިންޑިޔާގެ ޔުނައިޓެޑް ފްރޮންޓުގެ ދުވަސްވަރެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ބީޖޭޕީން ސަރަޙައްދީ އެތައް ޕާޓީއަކާ ގުޅިގެން ނޭޝަނަލް ޑިމޮކްރެޓިކް އެލައަންސް އުފައްދައި، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކޮންގްރެސް ނޫން އެހެން ޕާޓީ އަކުން ހަމަ ކުރި ފަސް އަހަރުގެ ޓާމް ހަމަ ކުރިއެވެ. 2004 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ކޮންގްރެސް ޕާޓީން ލޮކް ސަބާގެ ވަރަށް ގިނަ ގޮނޑި ކާމިޔާބުކޮށް ބީޛޭޕީ އާ އިދިކޮޅު ވާތުފިޔައިގެ ޕާޓީތަކަކާ ގުޅިގެން ޔުނައިޓެޑް ޕްރޮގްރެސިވް އެލައަންސްގެ ނަމުގައި ކޯލިޝަނެއް އުފައްދައި ސަރުކާރު އެކުލަވައިލިއެވެ.
ޚާރިޖީ ގުޅުންތަކާއި ޢަސްކަރިއްޔާ
އަދި އިންޑިޔާގެ ޢަސްކަރިއްޔާ 1947 ގައި މިނިވަންކަން ލިބުމަށް ފަހު އިންޑިޔާއިން ވަނީ ވަރަށް ގިނަ ޤައުމުތަކާ އެކު ސިޔާސީ ގުޅުން ޤާއިމުކޮށްފައެވެ. 1950 ގެ އަހަރު ތަކުގައި އިންޑިޔާއިންވަނީ އެފްރިކާއާއި އޭޝިޔާގައި ހުރި ޔޫރަޕުގެ އިސްތިޢުމާރުގެ ދަށުގައިވާ ޤައުމުތަކުގެ މިނިވަންކަމަށް ޓަކައި ވަރަށް މުހިއްމު މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. އިންޑިޔާއަކީ ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ޙަރަކާތުގެ ފައުންޑަރ މެންބަރެކެވެ. ކަޝްމީރުގެ މައްސަލާގައި އިންޑިޔާ އާއިޕާކިސްތާނާ ދެމެދު ތަފާތު ކުރިމަތިލުންތައް ހިނގާފައިވެއެވެ. 1971 ވަނަ އަހަރު އިރުމަތީ ޕާކިސްތާނާއި އިންޑިޔާ ގުޅިގެންވަނީ ބަންގްލާދޭޝްގެ ނަމުގައި ވަކި ޤައުމެއް އުފެއްދުމަށް ޓަކައި ޕާކިސްތާނާއެކު ހަނގުރާމަކޮށްފައެވެ.
އަދި ސީޓީބީޓީ އާއި އެންޕީޓީ ފަދަ ނިއުކުލިއަރ މުޢާހަދާތަކުގައި ސޮއި ކުރުމަށް ދެކޮޅު ހަދާފައެވެ. މި ދުވަސްވަރު އިންޑިޔާ އިން ވަނީ އެ ޤައުމާ އެންމެ ގުޅުން ގޯސްކޮށް އޮތް ޤައުމުތައް ކަމުގައިވާ ޕާކިސްތާނާއި ސީނުކަރަ އާއި އެމެރިކާ ފަދަ ޤައުމުތަކާ ގުޅުން ރަނގަޅު ކުރުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން އިންޑިޔާއިން ވަނީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ ޤައުމުތަކާއި އޭޝިޔާގެ ޤައުމުތަކާއި އެފްރިކާގެ ޤައުމުތަކާ އެކު ގުޅުން ރަނގަޅުކޮށްފައެވެ. ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި އިންޑިޔާއިން ވަނީ އާސިޔާނާއި ސާރކް ގެ އިތުރުން ޑަބްލިޔޫ ޓީ އޯ ގައި ވަރަށް މުހިއްމު ދައުރެއް ކުޅެފައެވެ.
އިންޑިޔާއަކީ އަބަދުވެސް އ.ދ. ގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި އެއްބާރުލުން ދޭ ޤައުމެކެވެ. ހަތަރު ބައްރުގައި އ.ދ. އިން ހިންގި ޞުލްޙަ ބެލެހެއްޓުމުގެ 35 މަޝްރޫޢުގައި އިންޑިޔާއިން ވަނީ އެ ޤައުމުގެ 55000 ސިފައިން ބައިވެރިކޮށްފައެވެ.
ދުނިޔޭގައި މިވަގުތު އޮތް ތިންވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޢަސްކަރިއްޔާއަކީ އިންޑިޔާގެ ޢަސްކަރިއްޔާއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެއްގަމުގެ ލަޝްކަރީންނާއި ކަނޑުގެ ނޭވީންނާއި ވައިގެބާރު ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޕެރަމިލިޓަރީ ފޯހާއި ކޯސްޓުގާޑު ފަދަ އޮގްޒިލިއަރީ ފޯސްތަކާއި ސްޓްރެޖިކް ފޯސެސް ކޮމާންޑަކީ ވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބައެކެވެ. އިންޑިޔާގެ ޢަސްކަރިއްޔާގެ ސުޕްރީމް ކޮމާންޑަރަކީ އިންޑިޔާގެ ރައީސްއެވެ. 1974 ވަނަ އަހަރު ނިއުކްލިއަރ ތަޖުރިބާތަކެއް ކޮށް އެ ޤައުމުވަނީ ނިއުކްލިއަރ ދައުލަތަކަށް ވެފައެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ބިމުގެ އަޑީގައި ކުރި ނިއުކްލިއަރ ތަޖުރިބާ ތަކުގެ ސަބަބުން ބައިނަލް އަޤްވާމީ ގޮތުން އިންޑިޔާއާ ދެކޮޅަށް ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅިއެވެ. ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ވަނީ 2001 ސެޕްޓެމްބަރު މަހު އުވާލާފައެވެ. އިންޑިޔާއިން ގެންގުޅެމުންދަނީ ފުރަތަމައަށް ބޭނުން ނުކުރުމުގެ ނިއުކްލިއަރ ސިޔާސަތެވެ.
އިދާރީ ބައިތައް
އިންޑިޔާއަކީ 28 އިސްޓޭޓާއި ފެޑެރަލް ސަރުކާރުން ބަލަހައްޓާ 7 ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ޤައުމެކެވެ. ހުރިހާ އިސްޓޭޓެއްގައާއި ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީ އޮފް ޕުޑުޗެރީ (ޕޮންޑިޗެރީ) އާއި ނޭޝަނަލް ކެޕިޓަލް ޓެރިޓަރީ އޮފް ދިއްލީ ގައި އިންތިޚާބު ކުރެވިފައިވާ ސަރުކާރުތައް އޮވެއެވެ. އަނެއް 5 ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީގައި ތިއްބަވަނީ މަރުކަޒީ ސަރުކާރުން ޢައްޔަން ކޮށްފައިވާ މުދީރުން (ނުވަތަ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރުން)ނެވެ.
ހުރިހާ އިސްޓޭތުތަކާއި ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީތައް ވެސް ވަނީ މަންޠިޤާ (ޑިސްޓްރިކްޓް) ތަކަކަށް ބަހާލެވިފައެވެ. ބޮޑެތި އިސްޓޭޓު ތަކުގައި މަންޠިޤާތައް އެކުވެގެން އުފެދިފައިވާ ޑިވިޝަންތައްވެސް ހުރެދާނެއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
އިންޑިޔާ އަކީ އެޤައުމުގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ފެންކޯރު ދެމިފައިވާ ޤައުމެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފާހަގަ ކޮށް ލެވޭ ކޯރުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
އިންޑިޔާއަކީ ވަރަށް ބިޔަ ސަރަޙައްދަކަށް ފެތުރިފައި އޮތް ޤައުމަކަށް ވާތީ އެކި ސަރަޙައްދު ތަކުގައި މޫސުމީ ތަފާތު ތަކެއް ހުރެއެވެ. ޓްރޮޕިކަލް ކްލައިމެޓާއި ފިނިހޫނުމިނުގެ ތަފާތު ބޮޑު ކަމާއި ހިމާލަޔާ ސަރަޙައްދުގެ މޫސުން މިގޮތުން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ހިމާލަޔާ ސަރަޙައްދުގެ އުސް ހިސާބުގައި ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ސުނޯ ވެހޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އިންޑިޔާގެ މޫސުމަށް އެއްމެ ބޮޑު އަސަރެއް ފޯރުވަނީ ހިމާލަޔާ ގެ ފަރުބަދަތަކާއި ތަރު ސަޙަރާއިންނެވެ. ހިމާލަޔާ އާއި ހިންދުކުޝްގެ އުސް ފަރުބަދަ ތަކުގެ ސަބަބުން މެދުތެރޭ އޭޝިޔާގެ ފިނިވައި އިންޑިޔާގެ ތެރެއަށް ވަނުން މަނާ ކުރެއެވެ. މީގެސަބަބުން މި ލެޓިޓިއުޑުގައި އޮންނަ އެހެން ސަރަޙައްދުތަކަށް ވުރެ އިންޑިޔާ ހޫނެވެ. ޖޫންމަހާއި ސެޕްޓެމްބަރު މަހާ ދެމެދު ވާރޭ ވެހުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބަކީ ތަރު ސަހަރާއިން، ވައިގެތެތްކަން ހުރި ހޫނު މޫސުމުގެ ވައި، އެ ސަހަރާއާ ދިމާއަށް ގެނުވާ ގެނުވުމެވެ.
ދިރުން
އަދި އިންޑިޔާގެ ސޫފާސޫފި އިންޑިޔާ އޮތް ސަރަޙައްދަކީ ތަފާތު އެތައް ވައްތަރެއްގެ ދިރުން ހުރި ސަރަޙައްދެކެވެ. އިންޑިޔާއަކީ 7.6% މަންމަލި ޖަނަވާރު ދިރިއުޅޭ ބިމެވެ. އަދި ހަމަ އެފަދައިން ދުނިޔޭގެ އުދުހޭ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން 12.6% ދިރިއުޅޭ ތަނެވެ. ހަމަ އެފަދައިން 6.2% ރެޕްޓައިލް ވެސް ދިރިއުޅެނީ އިންޑިޔާގައެވެ. އެމްފީބިއަނުންގެ ތެރެއިން އިންޑިޔާގައިވަނީ 4.4% އެވެ. މަހުގެ ތެރެއިން 11.7% އެވެ. މާ އަޅާ ގަސްތަކުގެ ތެރެއިން 6.0% ގަސް ވަނީ ވެސް ހަމަ މިޤައުމުގައެވެ. އަދި ހަމަ އެފަދައިން ޝޯލާ ޖަންގަލި ފަދަ އީކޯ ސަރަޙައްދުތަކަކީ އެތަނުގެ ލާސާނީވަންތަކަން ވަރަށް ބޮޑު ސަރަޙައްދުތަކެވެ. އިންޑިޔާގައިވާ ގަސްގަހާގެހީގެ ތެރެއިން 33% އަކީ ހަމައެކަނި އިންޑިޔާއަށް ޚާއްޞަ ގަސްގަހެވެ. އިންޑިޔާގެ ޖަންގަލިތައްވަނީ އަންޒަމާނާއި ހުޅނަގު ގަޓްސް އާއި އިރު އުތުރު އިންޑިޔާގެ ޓްރޮޕިކަލް ޖަންގަލިތަކުން ހިމާލަޔާގެ ކޮނިފެރަސް ޖަންގަލިތަކާހަމައަށް ދެމިގެން ގޮސްފައެވެ. މި ޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި ވަނީ އިރުމަތީ އިންޑިޔާގެ ސަލް-ޑޮމިނޭޓެޑް މޮއިސް ޑެސިޑުއަސް ޖަންގަލިތަކާއި، މެދުތެރޭ އަދި ދެކުނު އިންޑިޔާގެ ޓީކް ޑޮމިނޭޓެޑް ޑްރައި ޑެސިޑުއަސް ޖަންގަލިތަކާއި، މެދުތެރޭ ޑެއްކަން އާއި ހުޅަނގު ގެންގެޓިކް ޕްލެއިންގެ ބަބުލް ޑޮމިނޭޓެޑް ތޯން ޖަންގަލިތަކެވެ. އިންޑިޔާގެ މުހިއްމު ގަސްގަހުގެ ތެރޭގައި ރަށްފުށުގެ ފަތްޕިލާވެލީގެ ބޭސްހެދުމުގައި ބޭނުންކުރާ ހިތިގަސް ފާހަގަ ކުރވެއެވެ. މޮހެންޖޯ-ދާރޯ ގެ ސީލްގައިވާ ޕީޕަލް ފިގް ގަހަކީ ގޯތަމާ ބުއްދާ އަށް ހިދާޔަތު ލިބުނު އިރު ހިޔާދިން ގަހެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިންޑިޔާގެ އިޤްތިޞާދަކީ މިވަގުތު އެއްމެ ހަލުވިކޮށް ކުރިއަރަމުން އަންނަ އިޤްތިޞާދެވެ.
ޑެމޮގްރަފީ
1.3 ބިލިއަން މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮތް މި ޤައުމަކީ ދުނިޔޭގެ ދެވަނައަށް އެއްމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ.
ސަގާފަތު
އިންޑިޔާއަކީ ވަރަށް މުއްސަނދި ސަގަފަތެއް އޮތް ޤައުމެކެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
އިރު
thumb|އިރު އިރަކީ (ނިށާން: ) ސޯލާ ސިސްޓަމްގެ މެދުގައިވާ ތަރިއެވެ. އިރުގެ ބޮޑުބައި ބިނާވެގެން ވަނީ ހައިޑްރިޖަން އާއި ހީލިއަމް ގެ މައްޗަށެވެ. އިރު އަކީ އިރުގެ ނިޒާމްގައިވާ ޕްލެނެޓް ތަކަށް އައްޔާއި ހަކަތަ ފޮނުވައިދޭ މައިގަނޑު ވަޞީލަތެވެ. ކާއިނާތުގައިވާ ޕްލެނެޓް ތަކަކީ އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައި ފިނިތަންތަން ކަމަށްވުމުން އެޕްލެނެޓް ތަކުގައި ކާއިނާތު ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ ހަކަތަ އާއި އަލި ލިއްބައި ދިނުމުގެ ވަޞީލަތަކީ މިފަދަ ތަރިތަކެވެ. އިރަކީ ދުނިޔެއާއި 150 މިލިއަން ކިލޯ މީޓަރު ދުރުގައިވާ ތަރިއެކެވެ.
ދުނިޔެއާ އަޅާބަލާއިރު އިރަކީ ވަރަށް ބޮޑު އެއްޗެއް ކަމަށްވިޔަސް ބައެއް އެހެން ތަރިތަކާއި އަޅާބަލާއިރު އިރަކީ ވަރަށް ކުޑަ ޖިސްމެކެވެ. އިރުގެ ޑައިމީޓަރަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 1392000 ކިލޯ މީޓަރު އެވެ. މިއީ ބިމުގެ ޑައިމީޓަރުގެ 109 ގުނަ އެވެ. އިރުގެ މެދުގައި ހުންނަ މައިގަނޑު ގޭހަކީ ހައިޑްރިޖަން އެވެ. އިރުގެ މެދަކީ އަބަދާ އަބަދު ހިގަމުންދާ ނިއުކްލިއަރ ރިއެކްޝަން ތަކުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އަންދާލުމުގެ ގަދަފަދަ ހޫނު މިނެއް ލިބިގެންވާ ތަނެކެވެ. އިރުގެ މެދުތެރޭގެ ހޫނުމިނަކީ 1400000 ޑިގްރީ އެވެ. އިރުގެ ކައިރިފަށަށް ކިޔަނީ ފޮޓޯސްފެއަރ އެވެ. މިއީ އިރުގެ އެތެރޭ ބަޔަށްވުރެ މާފިނި ތަނެކެވެ.
ބިމަށް ދަމާބާރު ނުވަތަ ގްރެވިޓީގެ ގާނޫނުގެ ދަށުން އެޓަމްގެ އިލެކްޓްރޯން ތައް ހުންނަނީ އޭގެ ނިއުކްލިއަސް އާ ގުޅިފައެވެ. ހަމަ މިބީދައިން ޕްލެނެޓްތައް ވަނީ އެއްވެސް އެއްޗެއް އެއާއި އެއްކިބާ ނުވާ ފަދައިން އިރާއި ގުޅިފައެވެ. އިރަކީވެސް އެތައް ބިލިއަން ތަރިތަކެއް ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ގެލެކްސީއެއްގެ މެންބަރެއް ކަމުން އެހެންތަރިތަކާ އެއްފަދައިން އޭގެ ނާރެހުގައި އެބުރެމުން ދެއެވެ. އިރު މިގޮތަށް އޭގެ ނާރެހުގައި އެބުރުމަށް 25 ދުވަސް ނަގައެވެ. ސައިންސްވެރިން މިދުވަސްތައް މިން އަޅާބަލަނީ އިރުގެ މޫނުމައްޗަށް އަރާ ހުރަަސްކުރަމުންދާ ސަންސްޕޮޓް ތަކުގެ ހަރަކާތް ތަކުންނެވެ.
ކޯފުއްޕި
ކޯފުއްޕި އަކީ ވައިރަސް އެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. ކޯފުއްޕި ޖެހުމުން ކަންފަތް އާއި ކޯކަށިގަނޑު އާއި ދެމެދުގައި އިންނަ ޕެރޮޓިޑް ގްލޭންޑް އޭ ކިޔާ ކުޅު ބޭރުކުރާ ގޮށެއް ދުޅަވެގެން ދެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކޯފުއްޕި ޖެހެނޭ 15 -5 އަހަރާއި ދެމެދުގެ ކުޑަކުދިންނަކަށް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަދި ފިރިހެން ކުދިންނަށް ކޯފުއްޕި ޖެހޭ މިންވަރު އިތުރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ކޯފުއްޕި ޖެހެނީ ބަލިޖެހިފައިވާ މީހާ، ކެއްސުން، ކިނބިހިއެޅުން، ކަންތައް ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ކައިރީގައި ހުންނަ މީހާގެ ހަށިގަނޑަށް އަނގަޔާއި ނޭފަތުގެ ޒަރީޢާއިން ވައިރަސް ވާޞިލްވުމުންނެވެ. ވައިރަސް ހުރި ކުޅާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ރުމާ، ޓިޝޫ، ފެންބޯތަށި ފަދަ ތަކެތީގެ ސަބަބުން، ފެތުރެއެވެ.
ކޯފުއްޕި އަކީ ވައިރަހެއްގެ ޒަރީޢާޢިން ފެތުރޭ އާންމުކޮށް ކުޅު އުފައްދާ ގްލޭންޑް އަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި އާންމުކޮށް ޖެހެނީ ކުޑަކުދިންނަށެވެ.
ބަލިޖެހޭގޮތް
މިބަލި ޖެހެނީ ބަލިޖެހިފައިވާ މީހަކު، ވާހަކަ ދައްކާއިރު ގަޔާއި، ކެއްސާ ކިނބިހިއަޅާ ހެދުމުގެ ތެރޭގައި ބުރާ ކުޅުގައި ހުންނަ ޖަރާސީމު އަނެކާގެ ނޭފަތަށް ނުވަތަ އަނގަޔަށް ވަނުމުންނެވެ. ބަލިޖެހުނީއްސުރެ ފަށައިގެން ބަލި ރަގަޅު ވަންދެން މިބަލި ގައިން ގަޔަށް އަރައެވެ. ނަމަވެސް ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަން ފަށަނީ ބަލި ޖެހޭތާ ގާތްގަނޑަކަށް 1ހަފްތާ ފަހުންނެވެ. އަދި އަލާމާތްތައް ފެންނަން ފަށާތާ ހަފްތާއެއްހާ ދުވަސް ފަހުން ބަލި ރަގަޅު ވެއެވެ. މިގޮތުން މުޅިއެކު މިބައްޔަށް 25-2 ދުވަސްވަރު ނަގައެވެ. އެމްއެމްއާރް ވެކްސިން ދިނުމުން މިބަލިން މިންޖުކޮށްދެއެވެ.
ކޯފުއްޕި ޖެހޭ މީހުންގެ ތެރެއިން 3/1 މީހުންނަށް ކޯފުއްޕީގެ އަލާމާތްތައް ނުފެނި ހިގައިދެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް 2 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންނަށް މިގޮތަށް ކޯފުއްޕި ޖެހުނަސް ނޭގި ހިގައިދާނެއެވެ.
ކޯފުއްޕި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ފަރާތުން އެހެންމީހުންނަށް ވައިރަސް ފަތުރަނީ ކޯފުއްޕުމުގެ 3 ދުވަސް ކުރިންނާއި، ކޯފުއްޕުމަށްފަހު އަންނަ ފުރަތަމަ 9 ދުވަހާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެން ކަމުން ވައިރަސް ފުރަތަމަ ހަށިގަނޑަށް ވަނުމަށްފަހު އޭގެ އަލާމާތްތައް ފެނުމާއި ދެމެދު 18-12 ދުވަހާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއް ނަގައެވެ. ބައެއް ފަހަރު 25 ދުވަހަށް މިމުއްދަތުގެ ދިގުލައި ދިއުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
އަލާމާތްތައް
ކޯފުއްޕި ޖައްސާ ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވަނީ އަނގަޔާއި ނޭފަތުގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ. އަލާމާތްތައް ފެންނަށް ފަށަނީ ވައިރަސް އިތުރުވެ، ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ފެތުރެން ފެށުމުންނެވެ. މިގޮތުން ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށްތައް، ޗިސްމޭ، އޮށް، ބިސްރަވަ، އަދި މިނޫން ހިސާބުތަކަށް ވެސް ވައިރަސް ފެތުރި ވާޞިލްވެގެންދެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި 10 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް އަލާމާތްތައް ދެމިހުރެއެވެ.
އިރަވީ ނިޒާމު
left|upright=1.5|thumb|އިރަވީ ނިޒާމުގެ މައިގަނޑު ބަހާތައް ވާތުން ކަނާތަށް: [[ޕުލޫޓޯ، ނެޕްޗޫން، ޔަރުނާސް، ޒަޙުލު، މުޝްތަރީ، އެސްޓެރޮއިޑް ފީތާ، އިރު، ޢަޠާރިދު، ޒަހުރަތު، ބިން އަދި އޭގެ ހަނދު، އަދި މިއްރީޚު. ވާތްފަރާތުން އެފެންނަނީ މަދުނަބެއް ނުވަތަ ކޮމެޓެކެވެ.]] އިރަވީ ނިޒާމަކީ އިރާއި އެހެނިހެން ޕުލެނެޓްތަކާއި އަދިވެސް އެހެނިހެން ބަހާތައް ޝާމިލުވެގެން އުފެދިފައިވާ ނިޒާމެކެވެ.
ކޯފުއްޕި
އާންމު އަލާމާތްތައް
ކޯފުއްޕި ޖެހުމުން ފެންނަ އާންމު އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި : -
ކޯފުއްޕި ޖެހި ކޯ ދުޅަވުމުން ކޮލުގައި ރިއްސުމާއި، ކޮލުގައި ބީހިލުމުން ވެސް ރިއްސާގޮތްވާނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި 25 އިންސައްތަ މީހުން ފުއްޕަނީ އެއްފަރާތުގެ ކޮލެވެ. ބާކީ 75 އިންސައްތަ މީހުން ދެފަރާތުގެ ކޯ ފުއްޕައެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޯކަށިގަނޑުގެ ތިރީގައިވާ ސަބްމެންޑިބިޔުލަރ ގްލޭންޑް އަދި ދުލުގެ ދަށުގައިވާ ސަބްލިންގުއަލް ގްލޭންޑް ފަދަ ކުޅުބޭރުކުރާ ގްލޭންޑްތައް ވެސް ބައެއް ފަހަރު ދުޅަވާގޮތް ވެއެވެ.
ފަރުވާ
ކޯފުއްޕި ޖެހި ދިގުދެމި ދިއުމުން ކުރިމަތިވާ އިތުރު އުދަގޫތައް ކުރިމަތި ނުވާނަމަ، ގޭގައި އަރާމުކުރުމާއެކު ކޯފުއްޕިއަށް ފަރުވާ ލިބިގަނެވިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ހުމާއި ތަދު ފިލުވަން ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުންނަ ބޭސް ގޭގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ. އުމުރުން 20 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންނަށް ތަނދުކެނޑުވުމަށްދީއުޅޭ އެސްޕިރިން ދިނުމަކީ ރަގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ރޭޒް ސިންޑްރޯމް ކިޔާ ބައްޔެއް ފެންމަތިވެގެން އަތުވެދާނެތީ އެވެ.
ކޯފުއްޕި ޖެހި ދިގުދެމި ދިއުމުން ކުރިމަތިވާ އިތުރު އުދަގޫތައް މެދުވެރިވެފައިވާނަމަ، ހޮސްޕިޓަލްގައި އެދުމަތިކޮށްގެން ފަރުވާ ލިބިގަންނަން ޖެހެއެވެ. ކޯފުއްޕިޖެހިފައިވާ ކުދިން، ސުކޫލް، ގުރުއާން ކްލާސް، އަދި އާންމުން އެއްވެ އުޅޭ ތަންތަނަށް ފޮނުވައި ނެރެހަދައި، އުޅުމަކީ ރަގަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެފަދަ ކުދިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތުން ތިބި މީހުންނަށް ބަލި ވާޞިލްވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައެވެ.
ޑްރާމާ
ޑްރާމާ އަކީ ޔޫނާނީ ބަހުން އައިސްފައިވާ ބަހެކެވެ. އެއީ މަސްދަރެކެވެ. ނުވަތަ ކަމުގެ ނަމެކެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ކޮށްގެން ދެއްކުމެވެ. ޑްރާމާ އަކީ އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ ޙާދިސާތައް ހަމައެކަނި ލިޔުމުން ބަޔާން ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ތަމްސީލްކޮށް ދައްކައިދޭ އަދަބަށް ކިޔޭ ނަމެކެވެ. ޑްރާމާގައި ޅެންވެރިޔަކު ބަޔާންކުރަން ބޭނުން ވާހަކައެއް ދެތިން މީހަކު ވާހަކަ ދައްކާ ގޮތަށް ބަޔާންކޮށް އުޅެއެވެ. މިކަމަށް ހަދައި އުޅޭ ގޮތަކީ އެދެތިން މީހުން އެވާހަކައިގައި އުޅޭ މީހުން ލާކަހަލަ ހެދުން ލައިގެން އެމީހުން ދައްކާ ގޮތަށް ވާހަކަ ދައްކައި، ކަންތައްތައް ކޮށްއުޅޭ ގޮތަށް ކަންތައްތައް ކޮށް ހަދަނީ އެވެ. މަގްޞަދަކީ ބަލަން ތިބޭ މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި މިހުރިހާ ކަމެއް ހިނގާ ގޮތް ހާމަ ކުރުމެވެ. މިއީ ވަރަށް ހިތް ގައިމު އަސަރު ކުރުވާ ގޮތެކެވެ.
ޑްރާމާއާއި ވާހަކައިގެ ތަފާތު
ޑްރާމާ އާއި ވާހަކަ އަކީ އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ ތަފާތު ކުލަތައް ދެއްކުމުގައި ނުހަނު އެއްގޮތްކަމެއް ހުރި ދޭއްޗެވެ. ޑްރާމާ އާއި ވާހަކަ އާއި ހުރި ބައެއް ތަފާތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި މިވަނީ އެވެ.
ޑްރާމާގެ މައިގަނޑު ބައިތައް
ޑްރާމާ އެކުލެވިގެންވަނީ މައިގަނޑު ދެބައެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ވަރަށް ހަމަހަމަ ގޮތަކަށް އަހައްމިއްޔަތުކަން ދެވިފައިވާ ދެބައެވެ. ފުރަތަމަ ބަޔަކީ ވާހަކަ އެވެ. ދެވަނަ ބަޔަކީ މީހުންނެވެ. ޑްރާމާގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަރުތަކީ ހާދިސާތައް އަސަރުގަދަ ޖަޒްބާތު އެކުލެވިގެންވާ ގޮތެއްގައި ހުރުމެވެ. ޑްރާމާ ލިޔުންތެރިޔާ ލަފުޒް ތަކަކުން ބަޔާންކުރަން ޖެހޭ ބައެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ.
ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް
ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 48ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 86ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ 14ވަނަ ދުވަހު ބައްޕާފުޅު އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން އަވަހާރަވުމުންނެވެ.
ވަލީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ވެރިކަމުގައި ތިއްބެވި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި މޫސާ ބިން ނަޞީރުއާއި ، ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު ފަދަ ބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. ވަލީދުގެ ވެރިކަމުގައި އިސްލާމީ ދައުލަތް އިންޑިޔާ، ތުރުކިސްތާން، އަދި ޗައިނާގެ އިރުމަތީ ހިސާބުތަކަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކު އަކީ އުމުރާނީ ތަރައްގީ އަށް ވަރަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މަދީނާގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި ބޭފުޅާއަށް މަދީނާގައި މީސްތަކުން ބޭނުންކުރުމަށް ފެންވަޅުތައް ކޮނެ މަގުތައް ހެދުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ޖުޒާމްބަލި ޖެހިފައި ތިބޭމީހުން މީސްތަކުންތެރެއަށް ނިކުމެ އުޅުން މަނާކުރައްވައި އެމީހުންނަށް ޚާއްޞަ އިނާޔަތް ދެއްވިއެވެ.
އިސްލާމީތާރީޚުގައި މިޒަމާނުގައި މިފެންނަ ގޮތަށް ފުރަތަމަ ހޮސްޕިޓަލް އުފެއްދެވީ ވެސް އެދުވަސްވަރު އެވެ. ލޯފަން ކޮންމެ މީހަކަށް ބައިތުލް މާލުން އެހީވެދެއްވައި، ނުހިގޭ މީހުންނަށް ޚާދިމުން ކަނޑައެޅުއްވި އެވެ. އަދި ފަގީރުންނަށް ވެސް ބައިތުލްމާލުން އެހީވެދެއްވައި ހެއްދެވިއެވެ.
ރަށުން ބޭރުން ރަށްތަކަށް އަންނަ މީހުން މަޑުކޮށްލައިގެން ތިބުމަށް ނުވަތަ އުޅުމަށް ޚާއްޞަ ގެތައް ބިނާކުރެއްވި އެވެ. މަދީނާގައިވާ މަސްޖިދުއް ނަބަވީ މަރާމާތުކޮށް،، ގުދުސްގައިވާ މަސްޖިދުލް އަޤްޞާ ބިނާކުރެއްވިއެވެ. ދިމިޝްގުގައިވާ ޖާމިއުލް އުމަވީ ނުވަތަ އުމަވީ މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވިއެވެ. އުމަވީ މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވުމަށް 11މިލިޔަން 200 ހާސް ދީނާރު ހޭދަކުރެއްވި އެވެ. ވަލީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް މިދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 96ވަނަ އަހަރުގައި ދިމިޝްގުގައެވެ.
ނޫ މަސް
ނޫމަސްނުވަތަ އަކީ ރަތް މަސް އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ އަތޮޅު ތަކުގެ ބޭރުދުނީގެ ފަރުތަކުގެ ބޭރުން ވަރަށް ފުނުގައެވެ. ވުމާއެކު މިމަހަކީ އަޑިޔަށް ފައްތައިގެން ކުރާ ކުރާ ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ވަރަށް ވެސް މަދުން ބޭނޭ ތަދު މަހެކެވެ. މިހާތަނަށް ރާއްޖޭގައި ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ މަހެކެވެ. އެއީ ކ.ހުޅުލޭ ބޭރު ފަރާތުން ގާތްގަނޑަކަށް 100 މީޓަރުގެ އަޑިން ބޭނިފައިވާ މަހެކެވެ.
ނޫމަސް ދިރިއުޅެނީ 200-100 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިއީ ދޮންނޫ މަހާއި ވަރަށް ވައްތަރު ސިފަތަކެއް ހުންނަ މަހެކެވެ. ނޫމަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 9 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 ނުވަތަ 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ކަފިކޮށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަނޫކުލަ އެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލަ އެއްގައެވެ. ކޮތަރިބައިތައް ހުންނަނީ ފަނޑު މުށިކުލައަކަށްދާ ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. ނުވަތަ ހުދުކުލައެއްގައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޚަފްރީ ޕިރަމިޑް
ޚަފްރީ ޕިރަމިޑް ހުންނަނީ ޚޫފޫ ޕިރަމިޑްގެ ދެކުނުން 100 އެއްހާ މީޓަރު ދުރުގައެވެ. އުސްމިނުގައި 460 ފޫޓް ހުންނަ މިޕިރަމިޑްގެ ތިރިން ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ ފުޅާ ނުވަތަ ދިގުމިނުގައި 709 ފޫޓް ހުރެއެވެ. ކޮންމެ ޕިރަމިޑެއްގެ ހިލަތަކުގެ ބޭރުން އޮމާން ކުރުމަށްޓަކައި ފަށަލައެއް ލެވިފައި ވެއެވެ. މިޕިރަމިޑްގައި ލެވިފައިވާ މިބުނި ފަށަލައިގެ ނުފައިބައި ހުރި ބައިތައް ޕިރަމިޑްގެ އެންމެ އުސްހިސާބު ނުވަތަ މަތިން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ފާތިމަތު މޫސާ (ހުސްނުހީނާގެ، ފ.ނިލަންދޫ)
ފާތިމަތު މޫސާ (ހުސްނުހީނާގެ، ފ.ނިލަންދޫ) އަކީ ނިލަންދޫއަށް ނިސްބަތްވާ ފޫޅުމާ އެކެވެ. ފާތިމަތު މޫސާއަށް ފޫޅުމާކަން ނުވަތަ ބޭކިިިނބިކަމުގެ ތެރެއަށް ލޯހުޅުވިގެން ދިޔައީ އޭނާގެ ދައްތަ ޢާއިޝަތު މޫސާގެ ފުށުންނެވެ. ދައްތަ އަރިހުގައި އެހީތެރިއަކަށް ހުރެ އެންމެ ފަހުން ފާތިމަތު މޫސާ ފޫޅުމާއަކަށް ވެލެއްވީ އެވެ.
ފާތިމަތު މޫސާ އަކީ ވިހެއުމަށްފަހު 40 ވަންދެން ފެންއެޅުމާއި، އަދިވެސް ވިހެއުމަށްފަހު ކޮށްއުޅޭ ބައެއް ފަރުވާތައް ކުރުމުގައި އެކަމަށް އެދޭމީހުންނަށް ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތެކެވެ.
ފ.ނިލަންދޫގައި ކުރިން އަންހެނުންނަށް ވަކި މިސްކިތެއް ހުރި ދުވަސްވަރު އެމިސްކިތުގައި އިސްވެ ނަމާދު ކުރައްވާ ހެއްދެވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފާތިމަތު މޫސާ ނުވަތަ ތުއްތު ކަނބުލޮ ދައްތަ އަކީ އެދުރު ދައިތަ އެއް ވެސް މެއެވެ. ދަނޑުވެރިކަން ވެސް ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ކުރެއްވި އެވެ.
ރަށުގެ އަންހެނުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގައި ތުއްތު ކަނބުލޮ ދައްތަމެންގެ ރަން ދުވަސްވަރު ވަރަށް ހީވާގި ކަމާއެކު ބައިވެރިވެ، އިސް ދައުރެއްވަނީ އަދާކޮށްފައެވެ. އަދި މިހާރު ވެސް އަންހެނުން ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށް ހިންގާ ހަރަކާތްތަކުގައި ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ބައިވެރިވާކަމަށް ވެއެވެ. ދަރިން ޢަބުދުއްނާޞިރު އިސްމާޢީލް ތުއްތު ކަނބުލޮ ދައްތަގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން ޢަބުދުއް ނާޞިރު އިސްމާޢީލަކީ ރަށުގައި ގާއިމްވެ ޚިދުމަތް ނުދެއްވި ނަމަވެސް ރަށަށް އެކިގޮތް ގޮތުން ޚިދުމަތްތަކާއި އެހީތައް ވެދެއްވާފައިވާ ފަރާތެކެވެ. ފ.އ.ތ.މ ގެ ލައިބްރަރީއަށް ވަނީ އެތައް ފޮތްތަކެއް ހަދިޔާކޮށް އެލައިބްރަރީ ޢިލްމީ ގޮތުން މުއްސަދި ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ބައެއް ވައްތަރުގެ މެޝިންތައް ވެސް ކުރިން ފ.އ.ތ.މ އަށް ހޯއްދަވާ ދެއްވާފައި ވެއެވެ. ފަރީދާ އިސްމާޢީލް ފަރީދާ އަކީ ވެސް ގައުމަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގައި ފައިތިލަ ސާބިތުކޮށްފައިވާ ތަޢުލީމީ ޒުވާނެއްކަން މިފުރުޞަތުގައި ފާހަގަ ކުރަމެވެ. ފަރީދާގެ ޢިލްމީ ހުނަރު ސުކޫލު ދައުރުއްސުރެ ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. މަދަރުސަތުލް އަމީރު އަހުމަދުގައި ކިޔެވި ދުވަސްވަރު ސްކޫލް ވައިސް ކެޕްޓަންކަން ކުރުމުގެ އިތުރުން އެސުކޫލްގެ ގިނަ ހަރަކާތްތަކުގައި އިސްދައުރެއް އަދާކޮށްފައި ވެއެވެ. އެއަށްފަހު ފެކަލްޓީ އޮފް މެނޭޖްމަންޓް އެންޑް ކޮމްޕިއުޓިންގ ހިންގި ކޯހެއްގައި ބައިވެރިވެ، އެކޯހުން 1ވަނަ ޙާޞިލްކޮށްފައި ވެއެވެ. މިއަދު ފަރީދާ މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ސަރުކާރު ޙިއްޞާވާ ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ ދިރާޤު ގައެވެ.
ރަތްކޮތަރި ރައިވެރިމަސް
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 12 ނުވަތަ 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި 5 ބަރިޔަށް ހުންނަ ހުޅުނބުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލަ އެވެ. މިރިހިކުލައާއެކު ރަތްކުލައިގެ ދަޅައެއް މަހުގައި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ގިނަ ރައިވެރިމަހުގެ ހުޅުނބުތަކުގައި ކަޅުކުލައިގެ ތިއްކެއް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ފަނޑު ރަތްކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތަކުގެ ދޭތެރެން ދުލިފަށްތަކުގެ މަތީބައިގައި ފާޅުކަން ބޮޑު ރަތްލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އަޑީގައި އުޅޭ ދިރުންތަކެވެ.
މިމަހަށް ދިވެހިން ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު އެއް ސިފަ ކަމުގައިވާ ކޮތަރިބައިގެ ރަތްލައްތައް ފާހަގަކޮށް މިމަހަށް ރަތްކޮތަރި ރައިވެރިމަސް ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޔުކްރެއިން
ޔުކްރެއިނަކީ އިރުމަތީ ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.