cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ
ބުނެވޭ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ އުސް ހިސާބަކީ އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ ހިމެނޭ ހިސާބެވެ. އަދި މިއީ ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ އުސް ފަރުބަދަ ވެސް މެއެވެ. އޭގެ އުސްމިނުގައި 8848 މީޓަރު ހުރެއެވެ. މި ފަރުބަދަ އޮންނަނީ ނޭޕާލް އަދި ޗައިނާ ވަކިކޮށްދޭ ބޯޑަރު ގައެވެ.
ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން އިތުރުވުން
ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން އިތުރުވު(methaemoglobinemia)މަކީ ލޭގައި ހުންނަ އުނިކަމެކެވެ. ހީމަގްލޯބިން އަކީ ހަށިގަނޑުގެ އެކިއެކި ގުނަންތަކާއި، ހިސާބުތަކަށް އޮކްސިޖަން އުފުލައިދޭ މާއްދާ އެވެ. ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން އިތުރުވުން ނިސްބަތް ކުރަނީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން ގިނަވެ އިތުރުވުމަށެވެ. މިހެންވުމުން ހަށިގަނޑުގެ ޓިޝޫތަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ހީމަގްލޯބިން ނުކުޅެދެއެވެ. މެޓްހީމަގްލޯބިން(methaemoglobin) އަކީ ހީމަގްލޯބިން ގެ ވައްތަރެކެވެ. ލޭގައި މަދު މިންވަރަކަށް މެޓްހީމަގްލޯބިން ހުރެއެވެ. އާންމުކޮށް ވެސް ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން %1 އަށްވުރެ މަދުން ނުވަތަ ގާތްގަނޑަކަށް %1 ގައި ހުންނާނެ އެވެ.
އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ
އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ އަށް ނޭޕާލްގައި ކިޔަނީ ސަގަރްމަތާ އެވެ. މާނައަކީ އުޑުގެ ނިއްކުރި އެވެ. މިނަން ކިޔުނީ 1960ގެ އަހަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ނޭޕާލް ބަހުން ފަރުބަދަ އަށް މުޚާޠަބު ކުރާނޭ ނަމެއް އުފެދިފައި ނެތުމުންނެވެ. އެންމެ ކުރީ ޒަމާނުގައި މިފަރުބަދައަށް ދޭވް ގިރީ އޭ ކިޔާފައި ވެއެވެ. މާނައަކީ  މުޤައްދަސް ފަރުބަދަ އެވެ.
އެވަރެސްޓް މިނަން ފަރުބަދަ އަށް ދިނީ އެވަރެސްޓް ފަރުބަދައިގެ ދިރާސާތައްކޮށް ހޯދުމަށް ނޭޕާލަށް ދިޔަ އިގިރޭސި ސާވޭޔަރ ޖެނެރަލް އެއްކަމުގައިވާ އެންޑްރޫ ވޯރ އެވެ. މިނަން ނިސްބަތްވަނީ އޭނާއަށް އިރުޝާދު ދިން އިގިރޭސި ކާނަލް އެއް ކަމަށްވާ ޖޯޖް އެވަރެސްޓް އަށެވެ. އެންޑްރޫ ވޯރ މިނަން ދިނީ ޖޯޖް އެވަރެސްޓް އެފަރުބަދައަށް މޮންޓް އެވަރެސްޓް ކިޔާފައިވާތީ އެވެ. އަދި ފަހުން މައުންޓް އެވަރެސްޓް މިނަމަށް ބަދަލުވެގެން އައީ އެވެ.
އެވަރެސްޓް ފަރުބަދައިގެ މައްޗަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް ހިސާބުކަން ހޯދައި އެކަން ޢާންމުންގެ ސަމާލުކަމަށް ފުރަތަމަ ގެނައީ 1852 ވަނަ އަހަރު އިންޑިޔާގެ ހިސާބު ޢިލްމުވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ރަދާނަތު ސިކްދަރު އެވެ. ފަރުބަދައިގެ އުސްމިނުގައި ހުރިކަމަށް ލަފާކުރެވެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 8848 މީޓަރު އެވެ. މިއަދަދު ފުރަތަމަ ކަނޑައެޅީ 1955 ވަނަ އަހަރު އިންޑިޔާގެ ސާވޭ ޓީމަކުންނެވެ. އެއަށްފަހު 1975 ވަނަ އަހަރު ޗައިނާގެ ޓީމަކުން ވެސް ވަނީ ކުރިން މިބުނި މިން ފަރުބަދައިގެ އުސްމިނުގައި ހުންނަކަމަށް އިޢުލާން ކޮށްފައެވެ.
22މެއި 2005 ގައި ޗައިނާގެ ޓީމަކުން ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް ގޮސް އޭގެ އުސްމިން ނެގުމަށްވަނީ އުދަގޫ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. އަދި މިޓީމްގެ ފަރާތުން 9 އޮކްޓޯބަރު 2005 ގައި އިޢުލާން ކުރިގޮތުން ފަރުބަދައިގެ އުސްމިނުގައި ހުރީ 8844.43 މީޓަރު އެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިތަފާތަކީ ފަރުބަދަ އޭގެ ގާގަނޑުގެ ސިފައިގައި ވަނިކޮށް މިންބެލުމާއި، އަދި ފަރުބަދައިގައި ސްނޯ އާއި، އައިސްގަނޑު ގަނޑު ހަރުލާފައި ވަނިކޮށް މިންބެލުމުން އަންނަ ތަފާތެވެ.
thumb|left|200px|އެވަރެސްޓް ފަރުބަދަ. އެވަރެސްްޓް ފަރުބަދައަށް އެެރުމަށް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރެވޭ އޮންނަނީ ދެމަގެވެ. އެއީ އިރު ދެކުނު ފަޅިން ނޭޕާލުން އެރެން އޮންނަ މަގަކާއި، ހުޅަގު އުތުރުން ޓިބެޓުން އެރެން އޮންނަ މަގެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އާންމުކޮށް އަރައި ނޫޅޭ މަގުތައް ވެސް ހުރެއެވެ. މިދެމަގުގެ ތެރެއިން ނޭޕާލުން އެރެން އޮންނަ މަގަކީ ފަސޭހަ އަދި ގިނަބަޔަކު ފަރުބަދަ އަށް އަރަން ބޭނުންކުރާ މަގެއްކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.
8 ޖޫން 1924 ގައި އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ޖޯޖް މެލޮރީ، އަދި އެންޑްރޫ އާރވިން އެވަރެސްޓް ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް އެރުމަށް މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންނަށް އެބުރި ތިރިއަށް އާދެވޭގޮތެއް ނުވިއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެމީހުން ފަރުބަދައިގެ މަތީ ހިސާބެއްގައި މަރުވެ ދިޔައީއެވެ. ޖޯޖް މެލޮރީ މަރުވީ ފައިބާން އުޅެނިކޮށް ވެއްޓިގެން ކަމަށް ވެއެވެ. އާރވިންގެ ހަށިގަނޑު 1960ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ފަރުބަދައަށް އަރަން އުޅުނު ޗައިނާ މީހަކު ވަނީ ހޯދާފައެވެ. 1995 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ޖޯޖް މެލޮރީ-2 ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް އަރާފައި ވެއެވެ. މިއީ ޖޯޖް މެލޮރީ-1 ގެ ކާފަ ދަރިއެކެވެ.
1938 ވަނަ އަހަރު ބިލް ޓިލްމަންގެ ލީޑަރު ކަމުގެ ދަށުން ޓިބެޓާވީ ފަޅިން ފަރުބަދައަށް އެރުމަށް މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. އެފަހަރު ސަޕްލިމެންޓަލް އޮކްސިޖަން ބޭނުންކުރުމަކާއި ނުލައި 27 ހާސް ފޫޓް މައްޗަށް ޓިލްމަންގެ ޓީމް ވާޞިލް ވިއެވެ. އެއަށްފަހު މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން އެމީހުންނަށް ޖެހުނީ މައްޗަށް ނާރައި ތިރިއަށް ފައިބާށެވެ. އެއަށްފަހު 1950 ވަނަ އަހަރުވެސް ޓިލްމަންގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ނޭޕާލާއި ވީފަޅިން ފަރުބަދައަށް އަރަން މަސައްކަތް ކޮށްފައި ވެއެވެ.
1953 ވަނަ އަހަރު އެޑްމަންޑް ހިލަރީ އަދި ޓެންޒިންގ ނޯގޭ ފަރުބަދައަށް އަރާފައިވަނީ ވެސް މިފަޅިންނެވެ. ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗާއި ހަމައަށް ފުރަތަމައެރީ މިދެމީހުންނެވެ. އަދި ފަރުބަދައަށް އެރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ތަފާތު 15 މަގުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދުނީ ވެސް ނޭޕާލުން އެރޭ މިމަގެވެ. މިދެމީހުންނަށް ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް ވާޞިލްވެވުނީ 1953 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ 29 ވަނަ ދުވަހު ނޭޕާލުގެ ގަޑިން 11.30 ގައެވެ.
ފުރަތަމަ ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މަތީގައި ފައިތިލަ ޖައްސާފައިވަނީ އެޑްމަންޑް ހިލަރީ އެވެ. ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މަތީގައި އެދެމީހުން ފޮޓޯ ނެގުމަށްފަހު ބައެއް ކަހަލަ މެޓާ އަދި ޞަލީބެއް ސްނޯގަނޑުގެ ތެރޭގައި ވަޅުލާފައި ވެއެވެ.
ކުރިން ބުނި ދުވަހު ފިލްމް ޕްރޮޑިއުސަރު ޑޭވިޑް ބްރީޝިއަރގެ ޓީމްވެސް އޭނާގެ ފިލްމް އެވަރެސްޓް ޝޫޓްކުރުމަށް މައްޗަށް އެރުމަށް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެދުވަހު ސަލާމަތްވި މީހުންނަށް މިޓީމުން ފަރުބަދަ މަތީގައި އެހީތެރިވެ ދީފައި ވެއެވެ. ޑޭވިޑްގެ ޓީމަށް ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް އެރުނީ 23 މެއި 1996 ގައެވެ. ޑޭވިޑްގެ ޓީމްގައި ޓެންޒިންގ ނޯގޭގެ ދަރި ޖަމްބްލިންގ ޓެންޑިންގ ނޯގޭ ވެސް ހިމެނެއެވެ.
2003 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް 1919 މީހުން ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް އަރާފައި ވެއެވެ. އަދި 179 މީހުން ފަރުބަދައިގެ އެންމެ އުހަށް އަރަން އުޅެނިކޮށް މަރުވެފައި ވެއެވެ. 8000 މީޓަރުގެ މަތީގައި އޮކްސިޖަން މާސްކް އަދި ޓޭންކް ބޭނުން ކުރަން ޖެހެއެވެ. މިހިސާބަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ މަރުގެ ސަރަހައްދު އެވެ.
ތިއްޖެހި ފާނަ
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 11 ކައްޓާއި، 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަަދަކަށް މަޑު ކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއި މަޑުކަށީގެ 8 ކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ކަންފަތުގައި 17 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް އެއްވަރަށް ހަމަޔަށް ކަނޑާލެވިފައި ހުންނަ ގޮތަކަށެވެ.
މަހުގެ ހަށިގަނޑުގައި ވަރަށް ގިނައިން ގަދަ މުށިކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފަހަތުކޮޅު ކޮތަރިބައިން ފެށިގެން ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކުރިއަށް 8 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ތިކި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހުރިހާ ކޮތަރި ތަކެއްގައި ވެސް ތިކިތައް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކައިިރިފަށް ހުންނަނީ ފަނޑު ހުދުކުލައިގައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު
އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު (ހުޅަގުގޭ ޙަބީބު)ގެ މަންމާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީންގެ ދޮންގޮމާ (ކާށިދޫ ދޮންގޮމާ) އެވެ. އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު އަކީ ސިލޯނު އަދި އިންޑިޔާއިން ކިޔަވާ ވިދާޅުވެފައިވާ ތަޢުލީމީ މޮޅު ބޭފުޅެކެވެ. ހެވިކަމާއި، ސިފައިންގެ މިލިޓްރީ މަސައްކަތް ދަސްކުރައްވައި، ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އިގިރޭސިންނާއެކު، މިލިޓްރީ ޓްރޭނިނގް ހައްދަވާފައިވާ ގާބިލް ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ރާގު ހައްދަވާ، ރާގު ލިޔުއްވާ، ރާގު ފުންމަވާ، އަދި ރާގު ވިދާޅުވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސިފައިންގެ ބޭން ޕާޓީއަށް ޓްރޭނިންގ ދެއްވުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްފައި ވެއެވެ. އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު އަކީ އިގިރޭސި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ އަދި ތަމަޅަ ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ފުރުއްވި މަގާމްތައް
އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު ގެ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި އައްނަބީލާ ޙަބީބާ އިބްރާހީމް ޙަބީބު (ހުޅަނގުގެ) ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ވާތު ވެންޓްރިކަލް
ވާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ އަކީ ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ފުއްޕާމޭ އިން ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދި ލޭ މައިޓްރަލް ވޭލް(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް ވާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އަޔޯޓިކް ވޭލް(Aortic valve) ހުރަސްކޮށް، ހިތުން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ލޭ ފޮނުވައިދޭ އެންމެ ބޮޑު ލޭހޮޅި އެއޯޓާ އަށް ވާޞިލްވެ، ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ތަފާތު ލޭހޮޅި ތަކާއި، ލޭނާރުތަކުގެ އެހީގައި ފެތުރިގެން ދެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
Herz
ބެލްގޮރޯޑް ސަރަހައްދުގައެވެ
ބެލްގޮރޯޑް ސަރަހައްދަކީ ރަޝިޔާގެ ހުޅަނގު ދެކުނު ބައިގައި، މޮސްކޯގެ ދެކުނުން 500-700 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި، ޔޫކްރޭނާ ބޯޑަރުގައި އޮންނަ ރަޝިޔާގެ މައުޟޫއެކެވެ. އެންމެ ބޮޑު ސިޓީ: ބެލްގޮރޯޑް - 339،978 މީހުން، ސްޓާރީ އޮސްކޯލް - 221،676 މީހުން، ގުބްކިން - 85،225 މީހުން.
ބެލްގޮރޯޑް ރީޖަން އުފެދުނީ ޖެނުއަރީ 6، 1954 ގައެވެ. އޭގެ ފަހުން އޭގެ ވަކި ޙައްދުތަކަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ.
ސަރަހައްދީ މަރުކަޒަކީ ބެލްގޮރޯޑް އެވެ.
ބާރްޤަލީޠު
ބާރްޤަލީޠު އަކީ އިންޖީލުގައި ނަންގަނެވިފައިވާ ނަބިއްޔެކެވެ.
މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި ބާރްޤަލީޠު
މުސްލިމުން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި ބާރްޤަލީޠަކީ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ.
ވެލިދޫ (ނ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ނ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ވަރައް ގިނަ ދުވަހު ރަށުގާ މަސައްކަތް ކުރުއްވި ބޭފުޅުން
-އަލްމަރްހޫމް ހަމްޒާ އަބްދުﷲ
ނޮވެމްބަރު 16
ނޮވެމްބަރު 16 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 320 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 321 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ޢާއިޝަތު ޝިހާމް
ޑރ ޢާއިޝަތު ޝިހާމް އަކީ ޕީއެޗްޑީ ނުވަތަ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ސައިކޮލޮޖީ އިން ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. މިވަގުތު ޑރ ޢާއިޝަތު ޝިހާމް ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ޔޫތް އެންޑް ސްޕޯޓްސް ގެ ނާއިބު ކަމުގެ މަގާމް ގައެވެ.
އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އުތުރު ކޮރެއާ
ޑިމޮކްރެޓިކް ޕީޕަލްސް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮރެއާ ނުވަތަ އުތުރު ކޮރެއާއަކީ އިރުމަތީ އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. އުތުރު ކޮރެއާ އޮތީ ކޮރެއާ ޕެނިންސޫލާގެ އުތުރު ބައިގައެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
އުތުރު ކޮރެއާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ކޮރެއަން ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން އުތުރު ކޮރެއާ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ނޯތު ކޮރެއަންސް ނުވަތަ ކޮރެއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ޕިޔޮންޔަންގެވެ. އުތުރު ކޮރެއާގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ޕިޔޮންޔަންގެވެ. އުތުރު ކޮރެއާ އަކީ ޖޫކް ސޯޝަލިސްޓް ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. އަދި ސިންގަލް ޕާޓީ ކޮމިއުނިސްޓް ސްޓޭޓެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 24 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 47 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.1 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ kp. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +850 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ނޯތު ކޮރެއަން ވޮން އެވެ.
ނަން
އުތުރު ކޮރެއާއަށް އުތުރު ކޮރެެއާއޭ ކިޔަނީ މިއީ ކޮރެއާ ޕެނިންސޫލާގައި އުފެދިފައިވާ ދެ ޤައުމުގެ ތެރެއިން އުތުރަށް އޮތް ޤައުމު ކަމުގައިވާތީއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
އުތުރު ކޮރެއާގެ އުތުރުގައި އޮތީ ޗައިނާ އާއި ރަޝިޔާއެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ދެކުނު ކޮރެއާއެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ރީނދޫ ކަނޑެވެ. އިރުމަތީ ޖަޕާނާއި ޖަޕާނު ކަނޑެވެ.
ތާރީޚު
މިއަދު ދެ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އުތުރު ކޮރެއާ އާއި ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ ކުރީން އެއް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ތަނެކެވެ. އެހެންކަމުން އުތުރު ކޮރެއާއަކީ ވެސް ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ ވެސް ކުރީގެ ގޮތުން ކިޔާ ނަމަ ކޮރެއާއެވެ. ކޮރެއާގެ ތާރީޚު ފެށިފައިވަނީ 2333 މކ. ގައި ޑަންގުން ބިިނާކުރެއްވި ޖޯސިއޯންއިން ފެށިގެންނެވެ. ކޮރެއާގެ ރަސްކަމާއި ޗައިނާގެ ހާން ޑައިނާސްޓީއާ ދެމެދު ވަރަށް ގިނަ ހަނގުރާމަތަކެއް ހިނގާފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 13 ވަނަ ޤަރުނުގައި މޮންގޯލުން ވަނީ ކޮރެއާއަށް ޙަމަލާދީފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ކޮރެއާގެ ވެރީން ވެރިކަންކުރައްވަމުން ގެންދެވީ މޮންގޯލުންގެ ބައިވެރީންގެ ގޮތުގައެވެ. މޮންގޯލިޔަނުންގެ ބޮޑުވެރިކަން ވެއްޓިގެން ދިއުމަށްފަހު ވެސް ކޮރެއާގެ ކުރީން މިދެންނެވި ވެރީންގެ ވެރިކަން ދެމިއޮތެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1388 ޖޯސިއޯން ޑައިނާސްޓީ ވެރިކަމަށް އައިސް ކުރީގެ ވެރިންގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައެވެ. ރަސްގެފާނު ތިއޯޖީ، ކޮރެއާގެ ނަމަކީ ޖޯސިއޯން ކަމުގައި ހަމަޖެއްސަވާފައިވަނީ ޖޯސިއޯން ޑައިނާސްޓީގެ ވެރިކަމުގައެވެ. 1592 ވަނަ އަހަރާއި 1598 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ޖަޕާނުން ކޮރެއާއަށް ޙަމަލާ ދިނެވެ. ޖަޕާނުގެ ލަޝްކަރުތައް ބޭނުންވީ ކޮރެއާ ތެރެއިން ލާފައި އޭޝިޔާއަށް ޙަމަލާދޭށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޗައިނާގެ މިންގް ޑައިނާސްޓީގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ޖަޕާނު މީހުންގެ އެދުން ކާމިޔާބުވާ ގޮތެއްނުވިއެވެ. 1943 ވަނަ އަހަރު ޤާހިރާގައި އެއްބަސްވެވުނު ޤަރާރުގައި އެއް ކޮރެއާގެ ގޮތުގައި މި ސަރަޙައްދު އޮތުމަށް ނިންމުނު ކަމުގައި ވިޔަސް ބިދެސީ ނުފޫޒުތަކާހުރެ ކޮރެއާ ބައިބައިވެ ދެ ޤައުމުގެ ގޮތުގައި އުފަންވެގެން ދިޔައެވެ. އުތުރު ކޮރެއާގެ ބެލެނިވެރިކަން އޮތީ ރަޝިޔާއަށެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާގެ ބެލެނިވެރިކަން އޮތީ އެމެރިކާއަށެވެ. އުތުރު ކޮރެއާގެ ގޮތުގައި އެ ޤައުމުގެ ތާރީޚު ފެށިފައިވަނީ 1948 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 25 ޖޫން 1950 ގައި އުތުރު ކޮރެއާއިން އަލުން އެއީ އެއް ޤައުމެއް ކަމުގައި ހެދުމަށްޓަކައި ބާރުގެ ބޭނުންކުރަން ނިންމައި ޢަސްކަރީ ޙަރަކާތްތަކެއް ފެށިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދެން ފެށިގެން އައީ މަޝްހޫރު ކޮރެއާ ހަނގުރާމައެވެ. މިހާރު ދެކޮރެއާގެ ދެމެދުގައި ވަނީ ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެއްބައި ވުމަށް ޤަރާރެއް އެކުލަވާލާފައެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިމަގުގައި އަނެއްކާ ވެސް މިއީ އެއް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ސަގާފަތު
ދެކުނު ކޮރެއާ އާއި އުތުރު ކޮރެއާއަކީ އެއް ސަގާފަތެއް ހިއްސާކުރާ ދެޤައުމެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1945 ގައި ދެ ޤައުމުވަކިވުމަށް ފަހުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ބަދަލުތަކެއް ސަގާފަތަށް އައިސްފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އުތުރު ކޮރެއާއަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް މިހާރު އޮތް ހަމަ އެކަނި ސޯޝަލިސްޓް ފަސް ޤައުމުގެ ތެރޭގަައި ހިމެނޭ ޤައުމެކެވެ. އަދި ކިއުބާ އާއި އުތުރު ކޮރެއާއަކީ ހަމަ އެކަނި ޤައުމުގެ މުޅި އިޤްތިޞާދު ސަރުކާރުން ބަލަހައްޓާ ދެ ޤައުމެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 1800 ޑޮލަރެވެ.
އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެ
އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެ ހުންނަނީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުގައެވެ. އަރުތެރޭގެ މިބައި އިންނަނީ މަޑު ޕަލޭޓް އިން ފެށިގެން ގޮސް ހައިއޮއިޑް ކަށިގަނޑު އާއި ހަމައަށެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެ އިންނަނީ މަޑު ޕަލޭޓް އާއި، އެޕިގްލަޓިސް ގެ މަތީ ބޯޑަރާއި ދެމެދުގައިވާ ހިސާބުގައެވެ. އަދި އަރުގެ މިބައި އިންނަނީ ކަރު ހިމެނޭ ހިސާބުގެ މައިބަދައިގެ 2 އަދި 3 ވަނަ ކަށިކޮޅާއި އެއްހަމައެއްގައެވެ.
އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެ ގެ ކުރިމަތިން ހުޅުވިފައި އިންނަނީ އަނގައިގެ ތެރެއަށެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިމަތިން އިންނަނީ ދޫ ގެ ފެށުމެވެ. ނުވަތަ ދުލެވެ. އަރިމަތިން ހުންނަނީ ޕަލަޓައިން ޓޮންސިލްއާއި، އޭގެ ބައިތަކެވެ. ޓޮންސިލްގެ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ޓޮންސިލް ވަޅުކޮޅު އަދި ޓޮންސިލް ތަނބު ހިމެނެއެވެ. މަތިން ކުޑަ ދޫ އަދި މަޑު ޕަލޭޓް އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
ހިންދުކަޅު ރޮނޑު
ހިންދުކަޅު ރޮނޑުނުވަތަ އަކީ ކަޅު ރޮނޑުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ކަޅު ރޮނޑާއި ވަރަށް އެއްގޮތް މަހެކެވެ. މިދެބާވަތުގެ ތަފާތު ދެނެގަންނަށް އެންމެ ފަސޭހައީ ނިގޫފަތުގެ ބައްޓަމާއި ކުލައިންނެވެ. ހިންދުކަޅު ރޮނޑުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށް ކައިރިފަށް ހުދުކުލައިގައެވެ. ކަޅު ރޮނޑުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ކުޑަކޮށް ކަފިކޮށް އަދި މުޅިން ކަޅުކޮށެވެ. މިއީ ފަރުބޭރަށް ދުވާލު ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި ކުދިބުޅި ބޭނުންކޮށްގެން ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ރޮނޑު ބައިބަޔަށް ފަރުބޭރުގައި އުޅެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ މީރު މަހެކެވެ. އަދި ދިރޭ ކުދިމަހުގެ ވިޔަފާރީގައި ރާއްޖެއިން ބޭރުކޮށްއުޅޭ މަހެއްވެސް މެއެވެ.
ހިންދުކަޅު ރޮނޑުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 30 އާއި، 34 އާއިދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 29މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގައި ހުންނަ ކަށިހުޅުނބު ތައް ފާޅުކޮށް ފެންނާކަން ނުހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ކަޅުކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ މަޑު ކޮތަރިބައިގެ ބުޑުދަށާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ބުޑުދަށް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކައިރިފަށްވެސް ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. މިއީ ކަޅު ރޮނޑާއި ވަރަށް އެއްގޮތް އެހެން ނަމަވެސް ޢިލްމީ ގޮތުން ބަލާއިރު މުޅިން ތަފާތު މަހެކެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކިނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހަށްކިޔާ ޢިލްމީ ނަމާ، އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން، ހިންދުކަޅު ރޮނޑު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިރޮނޑު އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 25 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ފަނިފަކުސަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ވޭމަންޑޫ (ތ. އަތޮޅު)
ވޭމަންޑޫ އަކީ ތ. އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ.މިއީ ތ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ލޯބޮޑު ކަނޑި މިޔަރު
ލޯބޮޑު ކަނޑި މިޔަރުނުވަތަ އަކީ ކަނޑި މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ ބޮލުގެ ސިފައިން އެހެން ކަނޑި މިޔަރުގެ ބާވަތްތަކާއި ހުންނަ ތަފާތު ދެނެގަންނަން ފަސޭހަވާނެއެވެ. ލޯބޮޑު ކަނޑި މިޔަރު ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ 1978 ވަނަ އަހަރު ރަޝިޔާގެ ތަހްލީލުކުރާ ބޯޓްފަހަރުން ދީފައިވާ މައުލޫމާތު ތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. މިއީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުގައި އުޅޭ ހަލުވި މިޔަރެކެވެ.
މިކަނޑި މިޔަރަށް މަސްވެރިން ލޯބޮޑު ކަނޑިމިޔަރު ކިޔައި އުޅެނީ މިމިޔަރުގެ ލޯ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑުކަމުންނެވެ. އަދި މިލޯ ހުންނަނީ ވެސް އަބަދުވެސް މައްޗަށް ބަލާގޮތަށެވެ. މިއިން ދޭހަކޮށްދެނީ މިބާވަތުގެ މިޔަރު އޭގެ ކާނާ ޝިކާރަ ކުރުމުގައި އަބަދުވެސް ދަށުން ހަމަލާދޭ ކަމެވެ. މިމިޔަރުގެ މައިގަނޑު ކާނާ އަކީ މަހެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 4.6 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ ބިޔަ މިޔަރެކެވެ.މިވައްތަރުގެ މިޔަރުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ ކަނޑިއެއް ހެންނެވެ. ނިގޫފަތުގެ މިބުނި ބައިގެ ދިގުމިން މުޅި މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުގެ ދިގުމިން ވަރު ވެއެވެ. ލޯބޮޑު ކަނޑި މިޔަރުގެ ބުރަކަށި މަތީގައިވާ ފުރަތަމަ އުރަހަ ދެވަނަ އުރަހަ އަށްވުރެ މާބޮޑުތަން ބޮޑުވާނެއެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ އަޅި ނުވަތަ ދަނބު އަޅި ކުލައެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތުގެ ކުލަ ހުންނަނީ ފަނޑުކޮށެވެ. މިއީ ހޫނު ކަނޑު ތަކުގައި އުޅޭ ވަރުގަދަ މިޔަރެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް
މިއީ ދުނިޔޭގައި އޮތް މުރަކައިން އުފެދިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ފަރެވެ. މިފަރު އޮންނަނީ އިރު އުތުރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ކްއީންސްލޭންޑްގެ އައްސޭރި ފަށުގައެވެ. މިފަރުގެ ދިގުމިނުގައި 2600 ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. މިފަރު އެކުލެވިގެންވަނީ ވަކިވަކި 3000 ފަރާއި 900 ރަށުގެ މައްޗަށެވެ.
ބޮޑުފުޅަދޫ (އއ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ އއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް
thumb|left|200px|ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް. ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ މެދުގައި މަގުބޫލު ވެގެން އައީ 11 ޖޫން 1770 ގައި ކެޕްޓަން ޖޭމްސް ކޫކް މިފަރަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ބެލުމަށް ފަހުގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔާގެ އަސްލު ރަށްވެހިންނަށް މީގެ އެތަކެއް ހާސް އަހަރު ކުރިން ވެސް މިފަރު އެގިފައިވާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިހާރު ފަރުން ފެންނަށް ހުރި މުރަކައިގެ ބައިތައް ހުރީ މީގެ 18000 އަހަރު ކުރިން އުފެދިފައި ހުރި ޕްލެޓް ފޯމެއްގެ މަތީގައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
ބޮޑުފުޅަދޫ (އއ. އަތޮޅު)
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
ޤިރިގުއެލާ އެވެ
(Spondias purpurea; ސްޕެނިޝް ބަހުން: ciruela) އަށް ވެސް ޤިރިގުއެލާ އެވެ ކިޔައެވެ، ​​މިއީ އެނަކާޑިއޭސީ އާއިލާގެ ގަހެކެވެ ހަމަ މި ނަންތަކުން އޭގެ މޭވާތަކަށް ވެސް އިޝާރާތް ކުރެއެވެ. އެއީ މެދު ސައިޒުގެ ގަހެއް، ހަތް މީޓަރާއި ހަމައަށް އުސްމިނުގައި ހުންނަ ގަހެކެވެ. އަސްލު މެދުތެރެއާއި ދެކުނު އެމެރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ މި ބާވަތަކީ ބްރެޒިލްގެ އިރުއުތުރުގައި ފުދޭވަރަކަށް އާންމު އެއްޗެކެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ގައި ތަފާތު 30 ބާވަތުގެ ބޮޑު މަސް، މިޔަރު ފަދަ ތަކެތި އުޅޭކަމަށް މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޑްވާރފް މިންކީ ވޭލް، އިންޑޯ ޕެސިފިކް ހަމްޕެކް ޑޮލްފިން، އަދި ހަމްޕެކް ވޭލް ހިމެނެއެވެ. އަދި ގިނަ އަދަދަކަށް ޑޫގޮންގ ވެސް އުޅޭކަމަށްވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. ތަފާތު 6 ވައްތަރެއްގެ ވެލާ އުޅެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ގްރީން ސީ ޓާޓްލް، ލެދަރ ބެކް ޓާޓްލް، ހޯކްސް ބިލް ޓާޓްލް، ލޮގަހެޑް ސީ ޓާޓްލް، ފްލެޓް ބެކް ޓާޓްލް، އަދި އޮލިވް ރިޑްލޭ ޓާޓްލް ހިމެނެއެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި 200 އަށްވުރެ ގިނަ ބާވަތްތަކުގެ ދޫނި ވެސް ދިރިއުޅެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ބައެއް ބާވަތުގެ ބާޒު، ހޯރަ އަދި ރާބޮދި ފަދަ ދޫނިތައް ހިމެނެއެވެ. 5000 ބާވަތުގެ ބޮލި، ފިނިހަކަ، ގާހަކަ، ފަދަ ތަކެތި އުޅޭކަމަށް ވަނީ ރިކޯޑް ކުރެވިފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކޯނެއްގެ ސިފަޔަށް ހުންނަ ފިނިހަކަ އަދި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑެތި ގާހަކަ ހިމެނެއެވެ. 14 ބާވަތުގެ ކަނޑު ހަރުފަ އުޅޭއިރު 1500 ބާވަތުގެ މަސް އުޅޭ ކަމަށް ވެއެވެ. 400 ބާވަތުގެ ގާ ހުންނަ އިރު، 15 ވައްތަރުގެ މޫދު ވިނަ، އަދި 500 ވައްތަރުގެ ސީވީޑް ފެނިފައި ވެއެވެ.
ބޮޑުފުޅަދޫ (އއ. އަތޮޅު)
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް
ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ މައްސަލައަކީ ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފްގެ ދިރުމަށް އަސަރު ކުރާނޭ ކަމެއްކަމަށް ސައިންސްވެރިން މިހާރު ވެސް ދަނީ އިންޒާރު ދެމުންނެވެ. ދުނިޔެ ހޫނުވުމުން މުރަކަތަކަށް އޭގެ އަސަރުކޮށް މުރަކަތަކުގެ ހަގީގީ ކުލަ ގެއްލި ހުދު ކުލައަށް މުރަކަތަކުގެ ކުލަ ބަދަލު ވެގެން ދެއެވެ. މާބޮޑަށް ހޫނު ކަންމަތީ މުރަކަތައް ދެމިހުރެއްޖެނަމަ މަހެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މުރަކަތައް މަރުވެ ދިއުމަކީ ގާތްކަމެކެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި މަސްވެރިކަން ކުރުން އޮންނަނީ ކްއީންސް ލޭންޑްގެ ގާނޫނީ އިދާރާތަކުން ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފައެވެ. ގާތް ގަނޑަކަށް 2000 އެއްހާ މަސްވެރިން މިހިސާބުގައި އަބަދު ވެސް މަސްވެރިކަން ކުރެއެވެ. ބޯޓް ތަކުން ބޭރުކުރާ ވިހަ މާއްދާތަކުންނާއި، މަސްވެރިންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މަދުން ނަމަވެސް ފަރަށް ގެއްލުން ލިބެމުންދާ ކަމަށް ވަނީ ފާހަގަވެފައެވެ. އަހަރަކު މިފަރު ބަލަންދާ މީހުންގެ އަދަދު 2 މިލިއަނަށް އަރައެވެ. އަދި މިތަނުން ލިބޭ އާމްދަނީ 4 ބިލިއަން އޮސްޓްރޭލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
-18.28611°N, 147.7°W
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ނޮވެމްބަރު 17
ނޮވެމްބަރު 17 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 321 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 322 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް
ފުރުއްވި މަގާމްތައް
އަލްފާޟިލް ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް އަވަހާރަވީ 1 މެއި 1999 ގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަލީ ޝަމީމް އިބްރާހީމް
ތަޢާރަފް
އޭނާއަކީ މަޑު މައިތިރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ޚުލްޤު ހެޔޮ ކަމުގެ މިސާލެކެވެ. އެއީ ދަރިން ދެކެ ލޯބިވި ބައްޕައެކެވެ. ތިމާގެ މީހުންގެ މުރުޝިދެކެވެ. އެކުވެރިންގެ އެހީތެރި އެކެވެ. ހުރިހާ ޢުމުރެއްގެ މީހުންނާއި ގުޅޭ މަދަދު ވެރިއެކެވެ. ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުން އޭނާ ގެންގުޅުއްވި އުޞޫލްތަކުން ޢިބްރަތް ލިބިގަންނަށް ރަގަޅު ފަރާތެއް ވެސް މެއެވެ. ނިލަންދޫގެ ގިނަބަޔެއްގެ އެދުރުބެ އެކެވެ.
މިފަހަރުގެ ޚިދުމަތްތެރިޔާ ރަގަޅަށް ދަންނަ މީހުން ބުނާގޮތުންނަމަ އޭނާއަކީ ނިލަންދޫ މިއަދު މިދެކޭ ތަޢުލީމުގެ ބާނީ އެވެ. ނުވަތަ ތަޢުލީމުގެ ބައްޕަ އެވެ. އަޅުގަނޑު އިޝާރާތް ކުރަން މިއުޅެނީ ކޮން ބޭފުޅެއްގެ ވާހަކަކަން ފަހަރުގައި މިޖީލްގެ ޒުވާނުންނަށް ނޭގުނަސް ރަށުގެ ހަރުފުރައިގެ މީހުންނަށް މިހާރު އެގޭނޭކަން ޔަގީނެވެ. އާދެ! ނިލަންދޫ ފުލޫނިޔާގޭ އަލްމަރުޙޫމް ޢަލީ ޝަމީމް އެވެ. ނިލަންދޫ ރައްޔިތު އެންމެންގެ ޝަމީމް ދޮންބެ އެވެ.
ތަޢުލީމީ ދާއިރާގައި
ފަހަރެއްގައި ވެސް ޝަމީމް ދޮންބެ އަކީ ރަށުގެ ވެރިކަން ކުރެއްވި ފަރާތެއް ނޫނެވެ. ޝަމީމް ދޮންބެގެ ޙަޔާތުގައި އަބަދު ވެސް އަމިއްލަ މަޞްލަޙަތަށްވުރެ މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތާއި ފައިދާއަށް އިސްކަން ދެއްވި އެވެ. ޝަމީމް ދޮންބެ ފާހަގަ ކުރެއްވެނީ ނިލަންދޫގެ ދަރިންނަށް ތަޢުލީމު އުގަންނައި ދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެދުރެއްގެ ގޮތުންނެވެ. ނިލަންދޫގައި ރަސްމީ ސިފައެއްގައި މަދަރުސާއެއް މަކްތަބާއެއް ނެތް އިރު އަމިއްލަ ގޭގައި އެކަމަށް ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އުގެނުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލެއްވި އެވެ. އަދި ޝަމީމް ދޮންބެ އަށް އެގިހުރި މިންވަރަކުން އެކިއެކި ދާއިރާއިން އަގުހުރި ދަރުސްތައް ދެއްވި އެވެ.
ޝަމީމް ދޮންބެ ގެ އަމިއްލަ ގޭގައި ކިޔަވައި ދެއްވި ދުވަސްވަރު ދޮންބެގެ ކައިރިން ތަޢުލީމް އުގެނުނު އެތައް ދަރިންނެއް ނިލަންދޫ ފަސްގަނޑުގައި އެބަތިއްބެވެ. ގޭގައި ކިޔަވާ ދިނުމުގެ އިތުރުން ނިލަންދޫ ސްކޫލުގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ޚިދުމަތް ކޮށް ދެއްވާފައި ވެއެވެ. ޝަމީމް ދޮންބެ އަކީ ހަމައެކަނި މުދައްރިސެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ ކުދިންނަށް ޤުރުއާން ކިޔަވަން އުގަންނައި ދެއްވި އެދުރުބެ އެއް ވެސް މެއެވެ. ޝަމީމް ދޮންބެގެ ކައިރިން ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވަން ދަސްކުރި ކުދިންގެ އަދަދު ވެސް މަދުވާނެ ހެނެއް ހިއެއް ނުވެއެވެ.
ޝަމީމް ދޮންބެ ދަންނަ މީހުން ބުނާގޮތުގައި އެއީ ނިލަންދޫގެ ރައްޔިތުން ނަމޫނާއެއް ކަމަށް ބަލަން ނުވަތަ ދެކެން އެންމެ އައުލާކަން ބޮޑު އެއް ފަރާތެވެ. ޝަމީމް ދޮންބެގެ އަގުހުރި ނަޞޭހަތްތަކާއި، ދަރުސްތަކުގެ ސަބަބުން ނިލަންދޫގެ ހުރިހާ ޢުމުރު ފުރައެއްގެ މީހުން ޝަމީމް ދޮންބެ އަށް އިޙްތިރާމާއި ޤަދަރު ކޮށްފައި ވެއެވެ. ތިމާގެ އެކިއެކި މީހުންނަށް ވެދެއްވި އެހީތެރިކަމުގެ ސަބަބުން ޚުދު އެފަރާތްތަކުގެ ހިތްތަކުގައި ވެސް ޝަމީމް ދޮންބެ އަށްވަނީ ބައްޕައެއްގެ ލޯތްބާއި ޝަރަފެވެ.
އުފަން ދަރިން
ޝަމީމް ދޮންބެގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން އިބްރާހީމް ޚަލީލު ވަނީ ބައްޕަ ފަދައިން ރަށާއި، އަތޮޅަށް އަދި ގައުމަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ދީފައެވެ. އިބްރާހީމް ޚަލީލު އަދާކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކުގެ ތެރޭގައި، ފ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގެ ޓީޗަރުކަން، ފ.އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ޓީޗަރުކަން، މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގެ ޓީޗަރުކަން، އަދި ފ.ނިލަންދޫ ކުޑަ ކަތީބުކަން ހިމެނެއެވެ. މިހާރު ވެސް އިބްރާހީމް ޚަލީލު ހުންނެވީ ޚިދުމަތު ގައެވެ.
ދެން އިބްރާހީމް ޚަލީލު ގެ ފާހަގަ ވަނީ މުދައްރިސެއްގެ ގޮތުން ނުވަތަ ޓީޗަރެއްގެ ގޮތުން ދެއްވި ޚިދުމަތުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަޅުގަނޑަކީ ވެސް ޚުދު އިބްރާހީމް ޚަލީލުގެ ދަރިވަރަކަށް އެއް ދުވަސްވަރެއްގައި އުޅުނު މީހަކަށް ވުމުން އޭނާގެ ކިޔަވައި ދިނުމުގެ ހުނަރާއި މެދު އެއްޗެކޭ ބުނެލާނަމެވެ. ކްލާހުގައި ބޭކާރު ގޮތުގައި ވަގުތު ދުއްވުމަކީ ކިޔަވައި ދެއްވާއިރު ކުރާކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިޔަވައި ދިނުމުގައި ހަމައެކަނި ފޮތަށް ދުވަހަކު ވެސް ބަރޯސާވެފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ކިޔަވާކުދިން ލިބިގަންނަށްޖެހޭ، އަދި އެކުދިންނަށް ލިބެންޖެހޭ ހުނަރުތައް އެކި ސިފަސިފައިގައި އުގަންނައި ދެއްވި އެވެ. ޓީޗަރެއްގެ ގޮތުން ހޭދަކުރެއްވި ދިގު މުއްދަތުގައި ދުވަހަކު ވެސް ރުޅި މޫނާއިގެން ދަރިވަރުންނާއި ކުރިމަތި ލާފައެއް ނުވެއެވެ.
ޝަމީމް ދޮންބެގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން އަހުމަދު ޚަލީލް އަކީ މިހާރު ނިލަންދޫ ޒުވާނުންގެ ތެރޭގައި ފާހަގަ ކޮށްލެވޭނެ ފަރާތެކެވެ. އަމިއްލަ އަށް އިސްނަންގަވައިގެން މިހާރު ވެސް ރަހުމަތްތެރި ބައެއް ކުދިންނާއި ގުޅިގެން ޢީދު ޗުއްޓީ، ބޮޑު ޗުއްޓީ ފަދަ ދުވަސްވަރުގައި ފުޓްބޯޅަ، ވޮލީ ފަދަ މުބާރާތްތައް އިންތިޒާމްކޮށް ހިންގައެވެ.
ނިންމުން
ކޮންމެ އަކަސް ޝަމީމް ދޮންބެ ފަދަ ޝަޚްޞިއްޔަތެއް ގެއްލިގެން ދިއުން ވެގެން ދިޔައީ މުޅި ނިލަންދޫގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު ފުން ހިތާމަ އަކަށެވެ. ފޫބައްދަން ދުވަސްތަކެއް ނެގި ގެއްލުމަކަށެވެ. އެފަދަ އެދުރުން ނިލަންދޫގެ ފަސްގަނޑުން އުފަންވެގެން އައުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަބަދުވެސް އުއްމީދެވެ. އަދި ދުޢާއެވެ. ދިރި ދުނިޔޭގައި ޝަމީމް ދޮންބެ ނެތަސް އަހަރެމެން އެޚިދުމަތުގެ މަތިން ހަދާން ބަހައްޓާނަމު އެވެ. އިޙްތިރާމާއި، ޤަދަރާއި، ޝަރަފާއި، ޢިއްޒަތް، އެފަދަ ހަރުދަނާ ކޮންމެ ފަރުދަކަށް އަހަރެމެން ނިލަންދޫގެ ރައްޔިތުން ދޭނަމެވެ. އެފަދަ ޚިދުމަތްތަކަށް ޙައްޤު ތަޢުރީފާއި،ޘަނާ އަބަދުވެސް ދޭނަމެވެ. މާތްﷲ ޝަމީމް ދޮންބެގެ ފުރާނައަށް ބަރަކާތްލައްވައި، ސުވަރުގޭގެ ދާއިމީ ނިޢުމަތް ދެއްވާށި އެވެ. އާމީން.
ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ގްރޭންޑް ކެންޔަން
ގްރޭންޑް ކެންޔަން އަކީ އެމެރިކާގެ އުތުރު އެރިޒޯނާގެ ކޮލޮރާޑޯ ކޯރުގައި ދެފަރާތުން ފަރުބަދަތައް ހުރެފައި މެދުން ހަނިކޮށް އޮންނަ ފުން ވާދީ އެކެވެ. ނުވަތަ އުސް ފަރުބަދަ ތަކުގެ މެދުން ތިރީގައި އުފެދިފައި އޮންނަ ކޯރުގެ ބައެކެވެ. ކެންޔަންގެ މާނައަކީ ފެން އޮންނަ ފުން ވަޅުގަނޑު އެވެ. މިވާދީގެ ބޮޑު ބައި އޮންނަނީ އެރިޒޯނާގެ ގްރޭންޑް ކެންޔަން ނޭޝަނަލް ޕާރކްގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ އެމެރިކާގައި އެންމެ ކުރިން ހެދުނު ޕާރކް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ.
ގްރޭންޑް ކެންޔަން ހިމެނޭ ހިސާބުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އުޅުނު ކަމަށް ހެކިދެނީ ޕޫބްލޯ ދަރިކޮޅު ނުވަތަ ގަބީލާގެ މީހުންނެވެ. މިގަބީލާގެ މީހުން އެހިސާބުގައި އުޅުނު ކަމަށްވަނީ 13 ވަަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ. މިއަދު މިހިސާބުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 200 ވަރަކަށް ގަބީލާގެ މީހުން އުޅޭކަމަށް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހަވާސް ޕާއީ، ހުވަލާ ޕާއީ، ޕައިޔުޓިސް، ޑިނޭހް، އަދި ސިނައުގާ އޭ ކިޔޭ ގަބީލާތަކުގެ މީހުން ހިމެނެއެވެ.
ގްރޭންޑް ކެންޔަން ހިމެނޭ ހިސާބަށް ޔޫރަޕުން ފުރަތަމަ ޒިޔާރަތް ކޮށްފައިވަނީ 1540 ވަނަ އަހަރު ސްޕޭންގެ ގާސިއާ ލޯޕޭޒް އެވެ. އެހެން ކަމުން ގްރޭންޑް ކެންޔަން ހޯދި މީހާގެ ލަގަބު ލިބެނީ ގާސިއާ ލޯޕޭޒް އަށެވެ. އެއަށްފަހު 1776 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ގްރޭންޑް ކެންޔަން އަށް މީހަކު ޒިޔާރަތް ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. 1860ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު އެމެރިކާގެ ޖޯންސް ވެލީ ޕަވަލް މިސަރަހައްދު ދިރާސާކޮށް ބަލައި ހޯދާފައި ވެއެވެ.
ގްރޭންޑް ކެންޔަންގެ އުތުރު ބިތުން ލެވިފައިވާ ފަރުބަދަތަކުގެ އުސްމިން ދެކުނު ބިތުން ލެވިފައިވާ ފަރުބަދަތަކަށްވުރެ 300 މީޓަރު އުސްކަމަށް ވެއެވެ. އެހެން ކަމުން އުތުރު ބިތުގައި ފިނިހޫނު މިން ދަށްކަމަށް ވެއެވެ. އުތުރު ބިތް ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 8000 ފޫޓް އުސްކަމަށް ވެއެވެ.
ގްރޭންޑް ކެންޔަންގެ އެންމެ ތިރީގައި އުފެދިފައިވާ ކޯރުގެ އަޑީގައި ނުވަތަ ތަޅުމުގައި ގްރެނައިޓް ހިލަ ހުންނަ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި އެހިލަތަކުގެ ޢުމުރު ގާތްގަނޑަކަށް 400 މިލިއަން އަހަރު ވެދާނޭ ކަމަށް ވެއެވެ.
މަނި ގުދަން
މަނި ގުދަން އަކީ އޮށުގެ ފަހަތުގައި ތަތްވެފައި އިންނަ އޮޅިފައިވާ ހޮޅިއެކެވެ. މަނި ގުދަންއިފެރެންޓް ޑަކްޓްތަކާއި މަނި ހޮޅި ގުޅުވާދެއެވެ.
ބެހިފައިވާ ބައިތައް
ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ މަނި ގުދަން މައިގަނޑު 3 ބަޔަކަށް ބެހިގެން ވެއެވެ. އެއީ އަންނަނިވި ބައިތަކެވެ.
މަނި ރައްކާކޮށް ބޭރު ކުރުން
އޮށުގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ މަނި އެންމެ ފުރަތަމަ ވަންނަނީ މަނި ގުދަނުގެ ބޮލަށެވެ. އެއަށްފަހު އޭގެ ޖިސްމަށް ވާޞިލްވެ، އެންމެ ފަހުން އޭގެ ނިގުލާ ހަމައަށް ދެއެވެ. މަނި ޚަޒާނާ ކުރެވިފައި ހުންނަނީ މަނި ގުދަނުގެ ނިގުލުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން މަނި ގުދަނުގެ ތެރޭގައި މަނި އިތުރަށް ފުރިހަމަވެގެން ދެއެވެ.
އެމްބްރިއޮލޮޖީ
އެމްބްރިއޮލޮޖިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު މަނި ގުދަން އުފެދެނީ މީސޯނެފްރޯސް އިންނެވެ. މިއީ ގުރުދާ އުފެދޭ ޓީޝޫ އެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ލޮނދި ފާނަ
ލޮނދި ފާނަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުން ވަރަށް މަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު ފާނަ އެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ބައެއް ގައުމުތަކުގައި މަސްކޮށީގައި މަސްބޮޑުކޮށް ހަދާ ފަރާތްތަކުން މިމަސް ގެންގުޅެ ބޮޑުކޮށް ހަދައެވެ. މިމަހަށް ލޮނދި ފާނަ ކިޔާފައިވަނީ މަހުގެ ބޭރުގައި ހުންނަ އާދަޔާ ޚިލާފު ލޮނދި ކަމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. މިއީ ގިނަ ފާނަ ތަކާއި އަޅާ ބަލާއިރު ވަރަށް ފަސޭހައިން ފާހަގަކުރެވޭ ފާނަ އެކެވެ. ސަބަބަކީ އެހެނިހެން ފާނަތަކަށްވުރެ، މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކޮޅަށް އޫކޮށް، ފަހަތުކޮޅަށް ދިގުވެފައި، ހުންނަ ކަމުންނާއި އަނގަބޮޑުކަމުންނެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 11 ކައްޓާއި، 15 މަޑު ކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއި މަޑުކަށީގެ 8 ކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ކަންފަތުގައި 19 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
ލޮނދި ފާނައިގެ ކުލައަކީ އަޅިމުށި ކުލައެވެ. މަހުގައި އޮރެންޖް ކުލައަކަށް ދާ މުށިކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 4 ވަނަ ކައްޓާއި ދިމާގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ބަހެއް މަސްމަހުގައި ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މިމަސް 1 މީޓަރާއި 50 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި ދިރިއުޅެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ މުހައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ގެ ކާފާ ފުޅެވެ.
ނަސަބު
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ ހުރާ ދޮންމަރުދުރު ފަޑިއްކަލޭގެފާނުގެ އިބްރާހީމް އެދުރު ތަކުރުފާނުގެ ބޮޑު މުރީދު ތަކުރުފާނު ގެ ޙުސައިން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ، އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު (ދޮން އަޙުމަދު ދީދީ)ގެ ގަލޮޅުގޭ ޢަލި ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ދޮށީ ދަރިކަލުން، އިބްރާހީމް ދީދީ އެވެ.މަންމައަކީ މަރަދޫ މުދިންގޭ ބޮޑުކަތީބުގެ އާމިނާ މަނިކެއާއި ހޮޅުދޫ ނެވިގޭ ދޮންކޮއްކޮގެ ދަރިކަނބަލުން ފާތުމާ މަނިކެ (ފަހުން ފާތުމާ ދީދީ) އެވެ. އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 15 ޖުމާދިލް އޫލާ 1260ހ، 2 ޖޫން 1844 ގައެވެ.
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑުފުޅުވި ބޭފުޅުންނަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު، ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުއައްނަބީލް ޢަބުދުލް ޙަމީދު ދީދީ، އާމިނަތުދީދީ އަދި އައްނަބީލާ ތުއްތު ދޮންދީދީ އެވެ.
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަށް ލިބިލެއްވީ 6 ބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ:-
ގައުމީ ޚިދުމަތް
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީންގެ ފުރަތަމަ ރަސްކަމުން ފެށިގެންނެވެ. އެރަދުންގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގެ މަގާމްގައި ޚިދުމަތްކުރައްވަން ފެއްޓެވި އެވެ. އޭގެ ފަހުން ތިއްބެވި އެކި ރަސްރަސްކަލުންގެ ދައުރުގައި ވެސް އެކި ވަގުތު އެމަގާމް ފުރުއްވެވި އެވެ. އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަވަހާރަވިއިރު ހުންނެވީ މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ރަދުންގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައެވެ. އެއީ ރަސްކަމުގެ ކުރީކޮޅު އެވެ.
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ހިމެނެނީ އަތިރީގެ ޚާންދާންގެ ވެރިކަމުގެ އެންމެ ޚާއްޞަ އެއް ޝަޚްޞިއްޔަތު ކަމުގައެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ ދިވެހި ދައުލަތަށް ކުރިމަތިވި ހަމަނުޖެހުން ތަކެއްގައި އުޅުއްވަން ޖެހިވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އުފެދުނު ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ތެރޭގައި ވެސް، ކެތްތެރިކަމާއެކު، ގައުމަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ވަރަށް ގިނަ ރޮނގު ރޮނގުން ކާމިޔާބާއި ނާކާމިޔާބު އެމަނިކުފާނާއި ކުރިމަތި ލެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ފަހުން އެމަނިކުފާނަކީ އަތިރީގޭ ޚާންދާންގެ ވެރިކަން ތަމްކީން ކުރެއްވި ޝަޚްޞިއްޔަތެއް ކަމުގައި ވިއެވެ. މިމަނިކުފާނަށް ކިލެގެކަން ލިބިވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1302 ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
ބޭރު ދުނިޔޭގައި ވެސް އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ފާހަގަ ކުރެވިގެން ވިއެވެ. ތުރުކީގެ ފަރާތުން އޮޅުދޫ ކަރައިގެ ގާލީގައި ހުންނަ ކޮންސަލް ކަމާއި، އަދި ޖޭޕީގެ ޢިއްޒަތް ލިބިވަޑައިގަތެވެ.އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ ގިނަ ރޮނގުތަކެއްގައި ތަފާތު ފައިދާހުރި ކަންތައްތަކެއް ދިވެހި ގައުމަށް ކޮށްދެއްވި، އިޚްލާޞްތެރި ވެރިއެކެވެ. ވަރަށް ހަރުދަނާ ޝަޚްޞިއްޔަތެއް މެއެވެ. އިސްކޮޅުން މެދުމިނުގެ ދޮން ބޭފުޅެކެވެ.
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ޚާއްޞަ ޚިދުމަތުގެ ތެރެއިން ފާހަގަ ކޮށްލެވެނީ ބޮޑު ރަސްގެފާނު މާލޭގެ ވަށައިގެން ލެއްވި ތޮށި ވީރާނާވެފައިވާތީ 1312 ހ ގައި މާލޭގެ ބޭރު ތޮށި ލެއްވުމާއި، ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިންގެ އަތުން ޑިއުޓީ ނަންގަވާގޮތަށް ހަމަޖެއްސެވުމެވެ.
އަވަހާރަވުން
އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަވަހާރަވީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބޮޑު ވަޒީރުގެ ގޮތުގައި ހުންނަވައި 4 ރަމަޟާން 1343ހ، 31 މާރޗް 1925 ގައެވެ. ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ބޮޑުތިލަދުންމަތި
ބޮޑުތިލަދުންމައްޗަކީ ހއ، ހދ، ށ، ނ. މި ހަތަރު އަތޮޅު ކަމުގައި ބެލެވޭ ޤުދުރަތީ އަތޮޅެވެ. ދުނިޔޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ގުދުރަތީ އަދޮޅަކީ ވެސް މިއެވެ.
ރަތް ކަނޑު
ރަތް ކަނޑު އޮންނަނީ އޭޝިޔާ ބައްރާއި އެފްރީކާ ބައްރުގެ ދެމެގައެވެ. ރަތް ކަނޑުގެ އައްސޭރިއަށް ބޯޑަރު ކުރެވިފައިވާ ބޮޑެތި ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި މިޞްރު އަދި ސަޢޫދީ އަރަބިއްޔާ ހިމެނެއެވެ. ރަތް ކަނޑު ދެކުނުން ގުޅިފައިވަނީ އިންޑިޔާ ކަނޑާއެވެ. އެއީ ބާބު އަލްމަންދިބް އަދި އަދަން ކަނޑު އޮޅި އޮތް ހިސާބުންނެވެ. އުތުރުން ނިމިފައިވަނީ އަގަބާ ކަނޑު އޮޅި އަށާއި ސުއޭޒް ކަނޑު އޮޅި އަށެވެ. ސުއޭޒް ކަނޑުއޮޅި ނިމޭ ހިސާބުގައިވަނީ މެދުތެރޭ ކަނޑާއި ރަތް ކަނޑު ގުޅުވައިދޭ ސުއޭޒް ކެނަލް އެވެ.
ރަތް ކަނޑުގެ ބޮޑު މިނުގައި 174،000 އަކަ ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. ދިގުމިނުގައި 1200 މޭލު ހުންނައިރު އެންމެ ފުޅާ ހިސާބުގެ ފުޅާ މިނުގައި 190 މޭލު ހުރެއެވެ. ރަތް ކަނޑުގެ އެންމެ ފުންކަމަށް ބެލެވޭ ސެންޓްރަލް މީޑިއަން ޓްރެންޗް އޭ ކިޔާ ހިސާބުގެ ފުންމިނުގައި 8200 ފޫޓް ހުރެއެވެ. އަދި އެވްރެޖް ފުންމިން އުޅެނީ 1640 ފޫޓް ގައެވެ. 1000 އަށްވުރެ ގިނަ ދިރޭ ތަކެތީގެ ބާވަތްތަކާއި 200 އަށްވުރެ ގިނަ މުރަކައާއި ގަލުގެ ބާވަތްތައް ރަތް ކަނޑުގެ ދިރުމުގައިވާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ރަތްކަނޑަކީ ގްލޯބަލް 200 ހިމެނޭ އިކޯ ރީޖަން އެކެވެ.
ނަން
ރަތް ކަނޑު މިނަމާއި އެކަނޑުގެ ފެންގަނޑުގެ ކުލައާ ގުޅުމެއް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ ރަތް ކަނޑުވެސް އޮންނަނީ އެހެން ކަނޑުތަކެކޭ އެއްގޮތަށް ނޫކުލައިގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާގޮތުން ރަތް ކަނޑޭ ކިޔެނީ މޫސުމުގެ ވަކި ދުވަސްވަރެއްގައި ރަތް ކަނޑުގެ އައްސޭރި ފަށަށް ލައްގާ ޓްރައިކޯޑެސްމިއަމް އެރީތްރިއަމް އޭ ކިޔޭ ސިއެނޯބެކްޓީރިއާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނާގޮތުން ރަތް ކަނޑު މިނަން ގުޅިފައިވަނީ ރަތްކަނޑުގެ ވަށައިގެން އައްސޭރި ފަށުން ފެންނަށް ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ ފަރުބަދަ ތަކާއެވެ.
އިބްރީ ބަހުން ޔާމް ސަފް ގެ މާނައަކީ ރީޑް ސީ އެވެ. އަދި މިބަސް ގްރީކް ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެވިފައިވަނީ އެރިތްރާ ތަލައްސާ މިހެންނެވެ. މާނައަކީ ރަތް ކަނޑު މިއެވެ. މިހާރުގެ އިބްރީ ބަހުގައި ރަތްކަނޑަށް ޔާމް ސަފް މިނަމުން މުޚާތަބު ކުރެވެއެވެ.
ތާރީޚް
ރަތް ކަނޑު ފުރަތަމަ ހޯދައި އެތަން ބަލައި ހެދި މީހުންނަކީ ގަދީމީ ޒަމާނުގެ މިޞްރު މީހުން ކަމަށްވަނީ ގަބޫލު ކުރެވިފައެވެ. ރަތްކަނޑު އޮތް ސަރަހައްދާއި މެދު ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ޝައުގުވެރިކަން އުފެދިގެން އައީ މީލާދީގެ 15 ވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުންނެވެ. ރަތް ކަނޑާއި މެދުތެރޭ ކަނޑު ގުޅުވައިދޭ ސުއޭޒް ކެނަލް ފުރަތަމަ ހުޅުވާފައިވަނީ 1869 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެދުވަސްވަރު ފަރަންސޭސި ވިލާތް، އިގިރޭސި ވިލާތް އަދި އިޓަލީ ވިލާތުގެ މުދާ އުފުލާ އުޅަދުތައް ސުއޭޒް ކެނަލް ހުރަސްކޮށް ދަތުރު ކޮށްފައި ވެއެވެ. 1967 ވަނަ އަހަރު މިޞްރާއި އިސްރާއީލާއި ދެމެދު ކުރެވުނު 6 ދުވަހުގެ ހަގުރާމަ އަށްފަހު 1975 ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެން ސުއޭޒް ކެނަލް އޮތީ ބަންދުކޮށްފައެވެ.
ރަތްކަނޑުގެ އައްސޭރީގައި ބޯޑަރު ކުރެވިފައިވާ ގައުމުތަކާއި ޝަހަރުތައް
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ފެރިދޫ (އއ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ އއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
މާކަޅުވާ
މާކަޅުވާ އަކީ ކަކުލުހުޅާއި އުކުޅުވަޅާއި ދެމެދު އެވެ. މާކަޅުވާ ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ މަސްގަނޑަށް ކިޔަނީ ފަލަމަސްގަނޑު ނުވަތަ މާކަޅުވާ މަސް އެވެ. އަދި މިހިސާބުގައިވާ ހަމައެކަނި ކަށިގަނޑަކީ ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު އެވެ. އެނަޓަމިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު މާކަޅުވާ މައިގަނޑު 3 ބަޔަކަށް ބަހާލެވިފައި ވެއެވެ. އެއީ:-
މާކަޅުވާ އަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ ފެމޯރަލް އާޓަރީ އިންނާއި، ފެމޯރަލް ވެއިން އިންނެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ނޮވެމްބަރު 18
ނޮވެމްބަރު 18 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 322 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 323 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
މަނި ހޮޅި
މަނި ހޮޅި އަކީ ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި މަނި ދައުރުކޮށްދޭ މަގެކެވެ. ކޮންމެ ފިރިހެނެއްގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި މިފަދަ ދެ މަނިހޮޅި ވެއެވެ. ވަށައިގެން މަޑުމަހުގެ ފަށަލައެއް ލެވިފައިވާ މިހޮޅި އަކީ ކަނާތް ފަރާތު އަދި ވާތް ފަރާތުގައިވާ މަނި ހޮޅީގެ ފެށޭބައި(Epididymis) އިޖެކިއުލޭޓަރީ ޑަކްޓް އާއި ގުޅުވައިދޭ މަގެވެ. މާނައަކީ މަނި ހޮޅީގެ ފެށޭ ހިސާބުން ފެށިގެން ގޮސް އިޖެކިއުލޭޓަރީ ޑަކްޓް އާއި ހަމައަށް މަނި ގެންގޮސްދޭ ހޮޅިއެވެ. މަނިހޮޅީގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 30 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ހާރޫނު މޫސާ
ނ. މަނަދޫ ކަރަންކާވިލާ އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާ އަކީ މަނަދޫގެ މުދިންކަމާއި ކުޑަކަތީބު ކަމާއި ކަތީބުކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާއަކީ ދީނަށް ލޯބިކުރެއްވި ޤައުމީ ރޫޙާއި ޖޯޝް ވަރުގަދަ ޝަހުސިއްޔަތެކެވެ. ލިޔުންތެރިއެކެވެ. ޅެންވެރިއެކެވެ. ހާރޫނު މޫސާއަކީ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ފުރަތަމަ ނާޒިރެވެ. މަނަދޫގެ ތަޢުލީމަށް ހާރޫނު މޫސާ ކުރައްވާފައިވަނީ ވަރަށް މަތިވެރި ޚިދުމަތްތަކެކެވެ.
އާއިލީ ވަންހަ
މަނަދޫ ކަރަންކާވިލާ އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާއަކީ ކުޑަމަނިކުގެ ފުތް މޫސާމަނިކުގެ ފުތް ހާރޫނެވެ. ހަރޫނު މޫސަގެ މަންމާފުޅަކީ މުޙަންމަދުގެ ހައްވައެވެ. ހާރޫނު މޫސަ އުފަންވެވަޑައިގެންނެވީ ނ. މަނަދޫއަށެވެ.
ތަޢުލީމީ ހަޔާތް
ހާރޫނު މޫސާ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ހާސިލުކުރެއްވީ މަނަދޫގައި އެދުރުގެތަކުންނެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ދަސްފުޅު ކުރެއްވީ ރަށުގައި ހުންނަވައިގެންނެވެ. ސުމުއްވުލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރު މާލޭގައި ހެއްދެވި ދާރުލްއިޤާމާއިން ހާރޫނު މޫސައަށް ފުރުސަތު ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ދާރުލްއިޤާމާއިން ކިޔަވާ ވިދާޅުވެގެން ހާރޫނު މޫސަ ވަޑައިގެންނެވީ އުފަންރަށެވެ.
އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
ހާރޫނު މޫސާ މާލޭ ދާރުލްއިޤާމާއިން ކިޔަވާ ވިދާޅުވެގެން މަނަދޫއަށް ވަޑައިގެން ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވީ މުދިންކަމެވެ. އޭރު މުދިމުންނަކީ ރަށުގެ ކަންވެރިކަމާއި ކަށުކަމާކެމީގެ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރަންޖެހޭ މީހާއެވެ. އޭރު މުދިމުންނަށް މުސާރައެއްގެ ގޮތުގައި ލިބެނީ މަސްދޯނިފަހަރުން ލިބޭ މަސްބައެކެވެ. ހާރޫނު މޫސަ ކިޔަވާ ވިދާޅުވެގެން މަނަދޫއަށް ވަޑައިގެންނެވި ދުވަސްވަރަކީ ބޮޑު ތަދުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ހާލަތު އަދިވަކިން މަނަދޫގެ ހާލަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށަށް ގޮސްފައިވާ ދުވަސްވަރެކެވެ. މަނަދޫގެ ކުޑަ ކަތީބުކަމާއި ބޮޑު ކަތީބުކަމާއި ނ. އަތޮޅު އޮފީހުގެ އިންވެސްޓިގޭޓަރުކަންވެސް އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާ އަދާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަވަހާރަވިއިރު ހާރޫނު މޫސާ ހުންނެވީ ރާއްޖެތެރޭގެ ޚާއްޞަ އެހީތެރިޔާގެ މަޤާމުގައެވެ.
އަދަބީ ހަޔާތްފުޅު
ހާރޫނު މޫސާއަކީ އަދަބިއްޔާތަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މޮޅު ޅެންވެރިއެކެވެ. މޮޅު ލިޔުންތެރިއެކެވެ. ކުޅަދާނަ ވާހަކަ ދެއްކުންތެރިއެކެވެ. ހާރޫނު މޫސާއަކީ ރަސްއައިނަށާއި ފަތްތޫރަ މަޖައްލާއަށް ޅެމާއި މަޒުމޫން ހަދިޔާ ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ރަށުފެންވަރުގައި ބޭއްވިފައިވާ ޖަލްސާތަކުގައި މޮޅެތި ތަޤުރީރުތަކެއް ހާރޫނު މޫސާ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ޖަލްސާތަކުގައި ހާރޫނު މޫސާ ވާހަކަ ދައްކަވާއިރު ޅެންބައިތުތައް އޭގެ ޖޯޝާއި ފޯރީގައި ވިދާޅުވެއެވެ.
ކައިވެނީގެ ހަޔާތްޕުޅު
ހާރޫނު މޫސާ 3 ބޭކަނބަލަކާ ކައިވެނިބައްލަވައިގެންނެވިއެވެ. އެއީ މަރީނާ މޫސާ އާއި ފާތުމަތު އަޙްމަދާއި ފާތުމަތު އަބޫބަކުރު( އެދުރުބޭގެ ފާތުމަ ) އެވެ.
ދަރިން
ހާރޫނު މޫސާއަށް ލިބިވަޑައިގެން ދަރިންގެ ތެރެއިން ދުނިޔޭގައި މިހާރު ތިއްބެވީ ފާތުމަތު އަޙްމަދުގެ ބަނޑުފުޅުން ލިބިވަޑައިގެން 6 ބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ އައިމިނަތު ހަފްސާ އާއި މަރިޔަމް ސައީދާ ( ކުޑަކަބުނލޮ) އާއި މޫސާ ހަފްސީ އާއި އިބްރާހިމް މަނިކާއި އަޙްމަދު މަނިކާއި ޢަލިމަނިކެވެ.
ދަނބިދަރިން
01- މުޙައްމަދު ސަލީމް ( އައިމިނަތު ހަފުސާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
02- ހާރޫނު ޢީސާ    ( އައިމިނަތު ހަފުސާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
03- ސަންފާ މުޙައްމަދު ( ކަނބުރުބޭގެ ސަންފަ )  ( މޫސާ ހަފުސީ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
04- ސަންފާ އާދަމް ( އާދަންބެ ސަންފަ )   ( މޫސާ ހަފުސީ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
05- މައުސޫމާ ( ވަށަފަރު ) ( މޫސާ ހަފުސީ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
06- ހާޖަރާ ޢުމަރު ( މޫސާ ހަފުސީ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
07- ކަމަނަ ( ހިންނަވަރު )( މޫސާ ހަފުސީގެ އަނބި ކަބަލުން )
08- ޢަބްދުއްލަތީފު އިބްރާހިމް ( މަރިޔަމް ސައީދާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި )
09- ޤާސިމް ދާއޫދު ( މާޅެންދޫ ) ( މަރިޔަމް ސައީދާގެ ފިރިކަލުން )
10- ޙައްވާ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ( އިބްރާހިމް މަނިކުގެ އަނބިކަބަލުން )
11- ފާތުމަތު ޙަސަން ( އަޙުމަދު މަނިކުގެ އަނބިކަނބަލުން )
12- ޞަފޫރާ މުޙައްމަދު ( ޢަލިމަނިކުގެ އަނބިކަނބަލުން )
ކާފަދަރިން
އައިމިނަތު ހަފުސާގެ ދަރިން،
01- އަޙުމަދު ފައިސަލް 02- މަރިޔަމް ވަޙީދާ 03- ޙަސަން ޞަބާޙް 04- ފާތުމަތު އަންވަރީ 05- ފާތުމަތު ނޫރާ 06- ޢަބްދުއްރަހީމް ހާރޫނު 07- މުޙައްމަދު މިސްބާޙް 08- މަރިޔަމް ޒިޔާދާ
މޫސާ ހަފުސީގެ ދަރިން،
01- އަޙްމަދު ޝަރީފް 02- ޙަސަން ޣާލިބު 03- ޢަބްދުﷲ ސުހޭލް 04- ޒަޢީމު
މަރިޔަމް ސަޢީދާގެ ދަރިން،
01- ޢަބްދުﷲ މަލާޒް 02- އައިމިނަތު ޝިފުޒާ 03- ޖަވާޒާ ޤާސިމް 04- ޝަރޫޒާ ޤާސިމް
އަޙުމަދު މަނިކުގެ ދަރިން،
01- އައިމިނަތު ޖުމާނާ 02- މުޙައްމަދު ޖޫދު 03- ޖުނާނު އަޙްމަދު މަނިކު
އިބްރާހިމް މަނިކުގެ ދަރިން،
01- ފަޙުދު އިބްރާހިމް މަނިކު ( ނިޔާވެފައި ) 02- ފާތުމަތު ކައުޘަރު 03- އަސީލް އިބްރާހިމް މަނިކު ( ނިޔާވެފައި ) 04- ޝަހުދު އިބްރާހިމް މަނިކު 05- ޝަރުވާނު އިބްރާހިމް މަނިކު
01- ފާތުމަތު ޝަފާ 02- މަރިޔަމް ޝަރުވާ ( ޔަގީންކުރަންޖެހޭ ) ކޫތަ 03- މުޙަންމަދު ޝައްފާއު ( ޔަގީން ކުރަންޖެހޭ ) ވައްވާއު
ދީންވެރިކަން
ހާރޫނު މޫސާއަކީ ދީނަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ހައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަން އަދާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ހާރޫނު މޫސާއަކީ އިމާމެކެވެ. ހުކުރު ޚުތުބާ ވިދާޅުވެ އިމާމުވެ ނަމާދުކުރެއްވި، ބަސްމަދު މަޑުމައިތިރި މިޒާޖެއްގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިސްކިތަށް ވަޑައިގެން ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދުކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ބަލިހާލުގައި އުޅުއްވަމުންވެސް ނަމާދުގެ ފަރުޟް އަދާކުރެއްވުމަށް ޚާއްޞަ ފަރުވާތެރިކަމެއް ދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
އަމިއްލަފުޅު ޝަހުސިއްޔަތު
ހާރޫނު މޫސާއަކީ ސާފުތާހިރުކަމަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އަބަދުވެސް ހުދު ކުލަޔާއި އަލި ކުލަކުލައިގެ ހެދުން ތުރުކުރައްވަން ލޯބިކުރެއްވިއެވެ. ކަޅުފަޓްލޫނާއި އަތްދިގު ހުދުގަމީސް އާންމުކޮށް ތުރުކުރައްވައެވެ. އަބަދުވެސް ހުންނަވާނީ ތާޒާކަންމަތީގައެވެ. ރީތި އަތުކުރިގަޑި އެޅުއްވުމަށާއި ތުބުޅި މަތިމަސް ބާލާފައި ބެހެއްޓެވުމަށް ލޯބި ކުރެއްވިއެވެ. އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާއަކީ ދަރިންނާއި ކާފަދަރިންދެކެ އިންތިހާއަށް ލޯބިން އުޅުއްވި އަމިއްލަވަންތަކަމަށް ލޯބި ކުރެއްވި ހަރުދަނާ ޝަހުސިއްޔަތެކެވެ.
ވެރިކަމުގައި ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތަކުގެ އުސްއަލިތައް
01- ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާ ހުޅުވުން
ނ.އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ފެށުން ކަމަށްވާ މަނަދޫ ޕްރައިމަރީ ސްކޫލް ބިނާކޮށް ހުޅުވުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއްގައި އެންމެ އިސް ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވީ ހާރޫނު މޫސާއެވެ. 1979 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް 1 ވަނަ ދުވަހު މަނަދޫ ޕްރައިމަރީ ސްކޫލުގެ ނަމުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމް ހުޅުވައި ދެއްވި މި މަދަރުސާއަކީ މަނަދޫ ރައްޔިތުން ކުރި ވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ. އެ ސްކޫލުގެ ފުރަތަމަ ނާޒިރެއްގެ މަޤާމާވެސް ހަވާލުވެ ވަޑައިގަތީ ހަރޫނު މޫސާއެވެ. ހާރޫނު މޫސާއަކީ މަނަދޫގެ ތަޢުލީމަށް ގިނަގުނަ ޚިދުމަތްތަކެއް އެކި ގޮތްގޮތުން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ފަންމަދަރުސާ އާއި އާމަދަރުސާ ( ތެޅިގަލާއި އުވައިން ރޭނި މަދަރުސާ )ގެ މަސައްކަތްތައްވެސް ކުރެވުނީ ހާރޫނު މޫސާގެ ކަތީބުކަމުގައެވެ.
02- މަސްޖިދިލް ރިޟްވާން ބިނާކުރުން
ރާއްޖެތެރެ ތަރައްޤީ ކުރުމުގެ މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން މަނަދޫގައި އާ ހުކުރު މިސްކިތެއް ބިނާކުރިއެވެ. ސަރުކާރުން ތަކެތި ދެއްވުމުން މަނަދޫ ރައްޔިތުންގެ މަސައްކަތުން ބިނާކުރެއްވި މި މިސްކިތް ބިނާކުރީ މަނަދޫ ރައްޔިތުން އުވަ ދަވައިގެން ތެޅިގަލުންނެވެ. މި މަސައްކަތް ރައްޔިތުން ކޮށްފައިވަނީ ހާރޫނު މޫސާގެ ކަތީބުކަމުގައެވެ.
03- މަނަދޫގެ ތޮށިލުން
މަނަދޫގެ ފަޅަކީ ގުދުރަތީ ރީތި ފަޅެކެވެ. އެފަޅު ހިމާޔަތް ކުރުމަށް ކަނޑު ތޮއްޓެއް ފަރުން ގާނަގައިގެން ރައްޔިތުން ލާފައިވެއެވެ. މިތޮށި ލުމުގައި ރައްޔިތުން ފަންވަތް ތަކަކަށް ބަހާލައިގެން ކުރުވުނުއިރު ކަތީބުކަމުގައި ހުންނެވީ ހާރޫނު މޫސާއެވެ. މަނަދޫ ތޮށި ވެއްޓެމުން ދިޔަވަރަކަށް ރައްޔިތުން ނިކުމެ އެކި ދުވަސްވަރު މަރާމާތުކޮށް ހަދަމުން ދިޔައެވެ.
މަނަދޫގައި ރައްޔިތުންގެ މަސައްކަތުން ވާރޭފެން ރައްކާކުރާ ސިމެންތި ފެންތާނގީތަކެއް ސަރުކާރުން ތަކެތި ދެއްވީމާ މަނަދޫ ރައްޔިތުން ހެދީ ހާރޫނު މޫސާގެ ކަތީބުކަމުގައެވެ.
އަވަހާރަވުން
އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާ އަވަހާރަވީ އާލާސްކަންފުޅެއްގައި ދުވަސްކޮޅަކު އުޅުއްވުމަށްފަހުގައި އުފަންރަށް މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނުބުރީ މަނަދޫގައެވެ. އަވާހަރަވީއިރު އުމުރުފުޅަކީ 72 އަހަރުފުޅެކެވެ. އަވަހާރަވިއިރު އަނބިކަބަލެއްނެތެވެ. ދުނިޔޭގައި 6 ބޭފުޅުން ތިއްބެވިއެވެ. އަވަހާރަވީ 2007 މާޗް 9 ( 19 ޞަފަރު 1428 ) ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ފަސްދާނުވެޑުވިފައިވަނީ މަނަދޫ ގަބުރުސްތާނުގައެވެ.
މުސައްނިފުގެ ގަލަމުން
މަނަދޫ ކަރަންކާވިލާ އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާއަކީ އާއިލީގޮތުން އަޅުގަނޑާ ވަރަށް ގާތް ބޭފުޅެކެވެ. އެއީ ބައްޕަ ފަރާތުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅެކެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަގެ މަންމަ ( އަޅުގަނޑުގެ މާމަ ) އާއި އަލްމަރުޙޫމް ހާރޫނު މޫސާއަކީ ދެބެންނެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އަންހެނުންނަކީ ހާރޫނު މޫސާއަށް ކާފަ ވިދާޅުވާ ބޭފުޅެކެވެ. ހާރޫނު މޫސާގެ އެންމެ ދުރުހަނދާނަކަށް އަޅުގަނޑު ހުންނަނީ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާ ( ކުރީގެ މަނަދޫ ޕްރައިމަރީ ސްކޫލް )ގެ ދުވަސްވަރު ނާޒިރަކަށް އުޅުއްވި ދުވަސްވަރުއެވެ. އެއީ މަނަދޫގެ ކަތީބެއްގެ ގޮތުން އަދާކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާ ޒިންމާތަކާއި ވާޖިބުތަކުގެ އިތުރުން ހާރޫނު މޫސާ އަދާކުރެއްވި އަގުހުރި ވަޒީފާއެކެވެ.
ހާރޫނު މޫސާ އަވާޙާރަވި އާލާސްކަންފުޅުގައި އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު ހާރޫނު މޫސާގެ ހަޔާތުނާމާ ލިޔުމަށް އިންޓަރވިޔުކޮށް އަޅުގަނޑު ހެދީމެވެ. ހާރޫނު މޫސާގެ ހަޔާތުނާމާ އެކުލަވާލުމުގައި އަޅުގަނޑަށް ދިމާވި އެންމެ ބޮޑު ދައްޗަކީ އޭރު އުމުރުން ދުވަސްވުމާއި ބަލިހާލާތުގެ ސަބަބުން ހަނދާން ބަލިވުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހަޔާތުގައި އުޅުއްވަން ޖެހިވަޑައިގެންނެވި ގޮތުން އުފެދި އުތުރި އަރަމުން ދިޔަ ޖަޒުބާތީ ޝުޢޫރެވެ. ހާރޫނު މޫސާގެ ހަޔާތުގެ ކޮންމެ ޞަފުޙާއަކީވެސް އިބްރަތްތެރި ޞަފުޙާއެކެވެ. ދާރުލްއިޤާމާގައި ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން އުޅުއްވި ދުވަސްވަރުގެ ހަނދާންތައް ވިދާޅުވަމުން ހާރޫނު މޫސާ ވިދާޅުވިއެވެ. " އޭރުގެ މީހުންނަށް އުނުއޮރިޔާން ނިވާކުރާނެ ގޮތެއްވެސް ނުލިބޭ. ރަށުން މަންމަމެން ފޮނުވާ މަސްކޮޅު ހިފައިގެން އޭރު އަންނާނީ ބޮޑުގެ އައްޔަބޭގެ ދޮންބެ. އެފަކީރު ހުންނަނީ ގޯނިގަނޑެއް އަދެފަ. އެއަކުން އޮރިޔާމެއް ނިވައެއްނުވާނެ. ދެން އަހަރެން އަންނަން ގެންގުޅޭތަނުން މުންޑެއް ދޮންބެއަށް ދެނީ. އޭރު ހުރިހާ އެންމެންވެސް އުޅެނީ އެކަހަލަ ދަތިހާލެއްގަ " އަސަރާއެކު ހާރޫނު މޫސާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެރޭވެސް ލޮލުން ކަރުނަތައް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ފައިބަން ފެށުމުން ޖެހުނީ ހުއްޓާލާށެވެ. އެހެން އެރެއެކެވެ. " އަހަރެން ރަށަށް ދިޔައިރު ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތަދުގަނޑުގައި މީހުން ހަނާވަމުން ދަނީ. ކާނެ އެއްޗެއްނެތް. މަރުވާ މީހުން ވަޅުލެވޭނެ ގޮތެއްވެސްނެތް. މަރުވެފައި ބިންމަތީގައި ތިބޭ މީހުން ވަޅުލުމުގައި އަހަރެން އުޅުނީ ﷲ އަށްޓަކައި. މުދިންކަން ހަމަޖެހުނީ ތަންކޮޅެއް ފަހުން " ހާރޫނު މޫސާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ހާރޫނު މޫސާއަކީ މަނަދޫގެ ވެރިކަމުގައި ހުންނަވައިގެން މަނަދޫއަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މަރުގެ އާލާސްކަންފުޅުގައި އުޅުއްވި އިރުވެސް އޭނާއަކީ ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ޤައުމަށް އިޚްލާޞްތެރި މީހެކެވެ. ރާއްޖެއަށް އަންނަމުންދިޔަ ސިޔާސީ ބަދަލުތަކާމެދު އަޅުގަނޑާ ބައްދަލުވާ ކޮންމެ ދުވަހަކު ވާހަކަ ދައްކަވައެވެ. އިރާގުގެ މައްސަލައާއި ފަލަސްތީނުގެ މައްސަލައިގައި އަސަރާއެކު ވާހަކަފުޅު ދައްކަވައެވެ. ހާރޫނު މޫސާއަކީ އަބަދުވެސް ރޭޑިޔޯ އާއި ޓީވީން ފޮނުވާ ޚަބަރުތައް އަޑުއައްސަވާ ރާއްޖެއާއި ދުނިޔޭގައި ކަންތައްތައް ހިނގަމުންދާގޮތުގެ އެންމެ ފަހުގެ މަޢުލޫމާތު ހޯއްދަވަމުން ގެންދެވި ބޭފުޅެކެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:މަނަދޫ (ނ. އަތޮޅު)