cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
މަނަދޫ ޔޫސުފް ޙަސަން
އެކިއެކި ބޭނުންތަކުގައި މަނަދޫއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން މަނަދޫން ލިބޭ ރަލުގެ މީރުކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކައެވެ. ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ އެދުމުގެ މަތިން ރޭގަނޑު ދަންވަރުވެސް ޔޫސުންބެ ރާބާލައިދެއެވެ. ފުޅި ފުޅިއަށާއި ޖަގުޖަގަށް އަޅައިގެން ގެންގޮސްގެން ރާބުއިމުގެ ބަދަލުގައި ޔޫސުންބެ ރާއަރާތަނަށް ގޮސްގެން ސީދާ ގުޑިން ތައްޓަށް އަޅައިގެން ރާބުއިމަކީ މިގޮތަށް މަނަދޫއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ބައެއް މީހުންކުރާ ކަމެކެވެ. އެކި ރުކުން ބާލާ ރަލުގެ ތަފާތުތަކާއި އެކިރުކުން ރާލިބޭ ވަރާއި ފޮނިމީރުކަމުގެ ތަފާތު އޭރުން ވަޒަންކުރެވޭނެއެވެ. ރައިވެރިކަމުގައި ޔޫސުންބެއަށް ނޭނގޭ އެއްވެސް ކަމެއްނެތެވެ. ޔޫސުންބެ ދެކެން ބޭނުންވާ އެއްދުވަކީ ޒުވާނުން ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ރައިވެރިކަންކުރާތަނެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:މަނަދޫ (ނ. އަތޮޅު)
އޮކްޓޫބަރު 18
އޮކްޓޫބަރު 18 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 291 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 292 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ލަކްޝަދީބު
އަކީ އިންޑިޔާގެ ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީ ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ.
އޮކްޓޫބަރު 19
އޮކްޓޫބަރު 19 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 292 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 293 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ސ.ހިތަދޫ ސުކޫލް
ސ.ހިތަދޫ ސުކޫލް އަކީ ސ.އަތޮޅު ވެރިކަންކުރާކުރާރަށް ހިތަދޫ ގައި ހުންނަ ތައުލީމީ މުއައްސަސާ އެކެވެ. މިއީ ސާނަވީ އަދި ޕްރައިމަރީ ފެންވަރަށް ކިޔަވައިދޭ ސުކޫލް އެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ތުންރަތް ފިލޮޅު
ތުންރަތް ފިލޮޅުނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ އަތޮޅުން ބޭރު ފުން ސަރަހައްދުތަކާއި އެތެރެވަރީގެ ފުން ސަރަހައްދު ތަކުގައި ނަމަވެސް 220 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. އެތެރެވަރިންނާއި ކަނޑުއޮޅިތަކުން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ނަނުގައި ގަންނައިރު ވަރަށް ލޮޅުން ދައްކާ ހަލުވި މަހެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުން ދިގެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ކުރިމަތިން މަހުގެ ނިތްމަތި އަޑިވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުން ބޯވާނެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި ނުވަތަ އަޅި ކުލައެކެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލަ ފަނޑުވާނެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ބުޑާއި ތުންފަތާއި ކަރުތާފަތުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ރަތްކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބަޔާއި ނިގުލުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު އޮރެންޖް ކުލައެކެވެ. މިބާވަތުގެ ފިލޮޅަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔާއުޅޭ ކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމުން މަހުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ އެއް ސިފަ ކަމުގައިވާ ރަތްކަން ދޭހަވާ ގޮތަށް އަދި މަހަށްކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން ތުންރަތް ފިލޮޅު ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 76 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނައިޖީރިއާ
ނައިޖީރިއާ އަކީ އެފްރިކާ ބައްރުގައި އޮތް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު އަށްވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު އާބާދީއެއް އޮތް ޤައުމަކީ ނައިޖީރިއާއެވެ. އަދި ކަޅުމީހުންގެ މެޖޯރިޓީއެއް އޮތް ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމަކީ ވެސް ނައިޖީރިއާއެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ނައިޖީރިއާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހާއި، ހައުސަ ބަހާއި، އިގްބޯ ބަހާއި ޔޮރުބާ ބަހެވެ. ވެރިރަށަކީ އަބޫޖާއެވެ. އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ލާގޯސްއެވެ. ނައިޖީރިއާ އަކީ ރިޔާސީ ނިޒާމެއް އޮންނަ، ފެޑެރަލް ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ނައިޖީރިއާގެ ރައީސްކަމުގެ މަޤާމުގައި މިވަގުތު އިންނެވީ ޢުމަރު މޫސާ ޔާރާދުވާއެވެ. ނައިބު ރައީސަކީ ގުޑްލަކް ޖޮނަތަންއެވެ. ސެނެޓުގެ ރައީސަކީ ޑޭވިޑް މާރކްއެވެ. މަޖިލީހުގެ ރައީސަކީ އޮލާދިމޭޖީ ސަބުރު ބަންކޯލްއެވެ. އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރަކީ އިދްރީސް ކުތީގީއެވެ. ނައިިޖީރިއާގެ އާބާދީއަކީ 155 މިލިއަނެވެ. ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަކީ 2162 ޑޮލަރެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.92 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ng. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +234 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ނައިޖީރިއަން ނައިރާއެވެ.
ނަން
ނައިޖީރިއާއަށް ނައިޖީރިއާ އަދި ނައިސީރިއާ މި ދެ ނަން ވެސް ކިޔައެވެ. ނައިޖީރިއާ މި ނަން ނެގިފައިވަނީ އެ ޤައުމުގެ ތެރެއިން ދެމިގެން ގޮސްފައިވާ ކޯރެއްކަމުގައިވާ ނީޖަރު ކޯރުގެ ނަމުންނެވެ.
ޖުގުރާފީ
ހުޅަނގު އެފްރިކާގައި އޮންނަ ނައިޖީރިއާގެ ސީމާ ގުޅިފައިވަނީ ބެނިން އާއި ޗާޑާއި ކެމަރޫނާއި ނީޖަރާއެވެ. ޚަލީޖު ގީނިއާގައި އޮންނަ މި ޤައުމަކީ ބިމަށް ބަލާއިރު 32 ވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ.
ތާރީޚު
ނައިޖީރިއާއަކީ ދިގު ތާރީޚެއް އޮތް ޤައުމެއްކަން އާސާރީ ހޯދުންތަކުން ވަނީ ދައްކާފައެވެ. ނައިޖީރިއާގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފަށާފައިވަނީ ޢީސާއީ މީލާދުގެ 9000 އަހަރު ކުރީން ކަމަށް ތާރީޚީ ހޯދުންތަކުން ދައްކައެވެ. ޔޫރަޕުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމައަށް ނައިޖީރިއާއަށް އައިސްފައިވަނީ ޕޯޗުގީޒުންނެވެ. 1901 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު ނައިޖީރިއާ އިނގިރޭސީންގެ ޙިމާޔަތުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ. ނައިޖީރިއާއަށް މިނިވަންކަން ލިބުނީ 1 އޮކްޓޯބަރު 1960 ގައެވެ. ނައިޖީރިއާގައި ޑިމޮކްރަސީއެއް މި ފަހުން ޤާއިމުވީ 1999 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިއަދު ނައިޖީރިއާގައި ހިނގަމުންދާ ހަމަނުޖެހުމަކީ އެ ޤައުމުގައި ތެލުގެ މުއްސަނދިކަން ލިބިފައިވާ ނީޖަރު ޑެލްޓާގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ބައެއް ޤަބީލާތަކުން ކުރަމުން ގެންދާ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ހިނގަމުންދާ ހަމަނުޖެހުމެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ނައިޖީރިއާގެ އިޤްތިޞާދަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އެންމެ ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރަމުން އަންނަ އެއް އިޤްތިޞާދެވެ. ޑެމޮގްރަފިކްސް މުޅި ދުނިޔޭގެ އާބާދީގައި ހިމެނޭ ކަޅު މީހުންގެ 20% މީހުންނަކީ ނައިޖީރިއާ މީހުންނެވެ. ލިޔަން ކިޔަން ދަތުމުގެ ނިސްބަތް އުޅެނީ 68% ގައެވެ.
ސަގާފަތު
ނައިޖީރިއާ އަކީ އެފްރިކާގެ މިއުޒިކުގެ ހިތް ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. ނައިޖީރިއާގެ މިއުޒިކުގައި ކޮންގޯ، ބުރެޒިލް އަދި ކިއުބާގެ ރަހަތައް ހިމެނިފައިވެއެވެ. ތަފާތު ދީންތަކުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ނައިޖީރިއާގައި އެންމެ ގިނައީ މުސްލިމުންނާއި ނަޞާރާއިންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ހިންދޫ ދީން ފަދަ ދީންދީނަށާއި ބޯދާ އެހެން ދީންތަކަށް ތަބަޢަވާ މީހުން ވެސް އުޅޭމެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިސްލާމް ދީނާއި ކްރިސްޓިއަން ދީނުގެ އުޞޫލުތައް މަސްހުނިކޮށްގެން “ކްރިސްލާމް” ނަމަކަށް ކިޔާ ދީނަކަށް ތަބަޢަވާ މީހުން ވެސް އުޅެއެވެ. މި މީހުން ބައިބަލް އާއި ޤުރުއާނާ ދެފޮތަށް ވެސް އެއް ވަރަކަށް އިޙްތިރާމް ކުރެއެވެ. މި މީހުން އަޅުކަންކުރާ އޮންނަނީ ދެދުވަހެވެ. އެއީ ހުކުރު ދުވަހާއި އާދީއްތަ ދުވަހެވެ. ކަޢުބާގައި ޠަވާފުކުރުމާއި ރޯދަ ހިފުން ފަދަ ކަންތައް ވެސް ޤަބޫލުކުރޭމެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިއީ މާގިނަ ބަޔަކު ތަބާާވާ ދީނެއް ނޫނެވެ. ކުޅިވަރަށް ބަލާއިރު ނައިޖީރިއާގައި އެންމެ ގިނަ މީހުން ކުޅޭ ކުޅިވަރަކީ ފުޓުބޯޅައެވެ. ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ފުޓުބޯޅަ ކުޅުންތެރީން އެކްސްޕޯޓުކުރާ އެއް ޤައުމަކީ ވެސް ނައިޖީރިއާއެވެ.
ކޯވިޑް-19 ވެކްސިން
ކޯވިޑް-19 ވެކްސިން އަކީ ކޯވިޑް-19 ޖައްސާ ވައިރަސްކަމުގައިވާ ނޮވެލް ކޮރޯނާވައިރަސް (SARS-CoV-2) އިން ރައްކާތެރިވުމަށް އިންސާނާގެ ދިފާއީ ނިޒާމު ތައްޔާރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ކޯވިޑް-19 ގެ ބަލިމަޑުކަމަކ،ީ ޞިއްޙ،ީ އިޖްތިމާއީ އަދި އިޤްތިޞާދީ އެތައް ގެއްލުމެއް މުޅި ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިކުރުވަމުންދާ ކާރިސާ އެކެވެ. ކުރިން ސިއްހަތު ރަނގަޅަށް ތިބި އެކި އުމުރުފުރައިގެ މީހުންވެސް ދަނީ މިބަލީގެ ސަބަބުން ޞިއްޙީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކާ ކުރިމަތިލަމުންނެވެ. މި ބަލިން ސަލާމާތް ވުމުގެ އުންމީދު ބޮޑ،ީ ރައްކާތެރި އަދި ރަނގަޅު ވެކްސިނެއް ޖެހުމުންނެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ވެކްސިން ޖެހުން އެންމެ މުހިންމު މީހުންގެ ތެރޭގައ،ި ސިއްޙީ ހިދުމަތްތެރިންނާއި މި ބަލީގެ ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑު މީހުންކަމުގައިވާ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން އަދި ދާއިމީ ބަލިތައް ތަޙައްމަލު ކުރާ މީހުން ހިމެނެއެވެ.
އެހެނިހެން ވެކްސިންތަކެކޭ ވެސް އެއްފަދައިން މި ވެކްސިންގެ ރައްކާތެރިކަން ވަނީ ވެކްސިން އުފެއްދުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކަށަވަރުކޮށްފައެވެ. ޒަމާނުއްސުރެ ވެކްސިން އުފެދުމުގައި އަމަލުކުރާ އުސޫލުގެ ދަށުނ،ް މިވެކްސިންވެސް 3 މަރުހަލާއެއްގައި ވަނީ ޓެސްޓުކޮށްފައެވެ. އަދި ކޮންމެ މަރުހަލާއެއްގައި މި ވެކްސިން ޖެހި މީހުންގެ އަދަދު އެހެން ވެކްސިންތަކެކޭ އެއްފަދައިން ހަމަހަމައެވެ.
ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމިއްޔާގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުނ،ް 64 ވައްތަރެއްގެ ވެކްސިނެއް އިންސާނުންނަށް ޖަހައިގެން ޓެސްޓްކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައިވާއިރ،ު 173 ވެކްސިނެއް މިހާރު ދަނީ ތައްޔާރުކޮށް ލެބޯޓްރީގައި ޓެސްޓްކުރަމުންނެވެ. އަދި ވެކްސިން ޓެސްޓްކުރުމުގެ އެންމެ ފަހު މަރުޙަލާގެ ތެރޭގައި 15 ވެކްސިނެއް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ޓެސްޓްކުރެވެމުން އެބަދެއެވެ.
ކޯވިޑް-19 ވެކްސިން ހޯދުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަނީ ހަމަހަމަ ކަމާއެކު ރައްކާތެރި ވެކްސިން ޤައުމުތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ކޯވެކްސް ފެސިލިޓީގައި ބައިވެރިވެފައެވެ. ކޯވެކްސް ފެސިލިޓީގެ ތެރެއިން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ވެކްސިން ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރެވެނީ 2021 ގެ ފުރަތަމަ 3 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ އިތުރުނ،ް ދިވެހި ސަރުކާރުން ދަނީ އެސްޓްރާޒެނެކާ (AstraZeneca) ފަދަ ވެކްސިން އުފައްދާ ކުންފުނިތަކުން ވެކްސިން ގަތުމުގެ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖައްސަމުންނެވެ. މިގޮތުން, ވެކްސިންގެ 000،700 ޑޯޒް ގަތުމަށް އެސްޓްރާޒެނެކާއާއެކު ވަނީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވިފައެވެ.
2021 ޖަނަވަރީ 20 ވަނަ ބުދަ ދުވަހު, އޮކްސްފޯޑް ޔުނިވަރސިޓީއާއި އެސްޓްރާޒެނެކާ ގުޅިގެން އުފައްދާފައިވާ, SII އިން ތައްޔާރުކުރަމުންދާ ‘ކޮވިޝީލްޑް’ ވެކްސިންގެ 000،100 ޑޯޒް އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ވަނީ ހަދިޔާކޮށްފައެވެ.
’ކޮވިޑްޝީލްޑް‘ އަކީ އޮކްސްފޯޑް ޔުނިވަރސިޓީ އާއި އެސްޓްރާޒެނެކާ (AstraZeneca) ގުޅިގެން އުފައްދާފައިވާ ވެކްސިންގެ ފޯމިއުލާއާ އެއްގޮތަށް ސީރަމް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް އިންޑިއާ ޕވޓ ލޓޑ އިން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ވެކްސިނެކެވެ.
‘ކޮވިޝީލްޑް’ އަކީ ރައްކާތެރިކަމާއި ނަތީޖާ ރަގަޅުކަމަށް ތަހުލީލުތަކުން ދެނެގަނެފައިވާ ވެކްސިނެކެވެ. އަދި މިއީ އާދައިގެ ފްރިޖުތަކުގައި ހުންނަ ފިނިހޫނުމިނުގައި ރައްކާކޮށް ބެހެއްޓޭނެ ވެކްސިނެއްކަމުނ،ް ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ފަސޭހަވެއެވެ.
މި ވެކްސިން މިހާރުވަނީ ކްލިނިކަލް ޓްރަޔަލް ގެ އެންމެ ފަހު މަރުހަލާ ކަޑައްތުކޮށް ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާގެ ހުއްދަ ހޯދުމުގެ މަގުމަތީގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދޭ ހުރިހާ ވެކްސިންތަކަކީ ވެސް މޯލްޑިވްސް ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އޮތޯރިޓީން ހުއްދަ ލިބިގެން ބޭނުންކުރެވޭ ވެކްސިންތަކެވެ. އެމް.އެފް.ޑީ.އޭ އިން ހުއްދަދެވޭއިރު ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމިއްޔާގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭތޯ ބެލޭނެއެވެ.
ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް މީހުންގެ ކިބައިން ސައިޑް އިފެކްޓްސް ފެނިދާނެއެވެ. މިގޮތުން އާންމުކޮށް ހަށިގަނޑުން ފެންނަ އަލާމާތްތަކަކީ ވައިރަސްއާ ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑު ރައްކާތެރިކުރުމަށް ދިފާއީ ނިޒާމުން މަސައްކަތް ކުރާކަމުގެ އަލާމާތްތަކެވެ. މި އަލާމާތްތައް ދެތިން ދުވަހެއްގެ ތެރޭގައި ފިލާ ރަނގަޅުވާނެއެވެ. މިވެކްސިންގެ ސައިޑް އިފެކްޓްސްގެ ތެރޭގައި : • އިންޖެކްޝަން ޖެހި ތަނުގައި ގަނޑުލައ،ި ތަދުވ،ެ ރަތްވ،ެ ހިރުވ،ާ ދުޅަވެ ނޫފައިގަތުން ފަދަ ކަންކަނ ް • ހުންއައުނ ް • ވަރުބަލިވުނ ް • ބޮލުގައި ރިއްސުނ ް • މޭ ނުބައިކުރުނ ް • ހުޅުހުޅުގައި ނުވަތަ ގައިގެ މަސްތަކުގައި ރިއްސުނ ް
ވެކްސިންގެ ޑޯޒް ދޭންޖެހޭ އަދަދު ބިނާވަނީ ވެކްސިންގެ ބާވަތަށެވެ. 19-ްމޮޑަރނާ ކޯވިޑ’ ،(Pfizer-BioNTech) ‘ްފައިޒަރ-ބަޔޯއެންޓެކ ،(Covishield) ‘ްއ ެގޮތުން ‘ކޮވިޝީލްޑ. ެމިއިން ކޮންމެ ވެކްސިނެއްގެވެސް 2 ޑޯޒް ޖަހަންޖެހެއެވ (Moderna COVID-19 Vaccine) ‘ްވެކްސިނ
ވެކްސިން ދިނުމަށް އިސްކަންދޭ ތަރުތީބު ކަނޑައަޅަނީ ވެކްސިން ލިބޭ އަދަދަށް ބަލާފައެވެ. ވެކްސިންދިނުމުގައި އިސްކަންދޭތަރުތީބު ބަހާލައިފައިވަނީ ތިރީގައިވާ ތިންބަޔަށެވެ. ހ. ސިއްޙީ ޚިދުމަތުގައި އަދި އިޖްތިމާއީ ޚިދުމަތުގައި އިސްސަފުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުން: މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ޞިއްހީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިނ،ް ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާދިނުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކާއ،ި ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާދޭ ތަންތަނުގައި ކުނި ނުވަތަ ބަލިމީހާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާ ދިޔައަކަށް ނުވަތަ ނަޖިހަކަށް ހުށަހެޅޭފަދަ މަސައްކަތްތައް ކުރާ މީހުންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީމީހުންނާއި އެހެނިހެން އިޖްތިމާއީ ޙާލަތްތަކުގައި ހިމެނޭ މީހުންނަށް ހިދުމަތްދޭ މީހުންނެވެ. ށ. މި ބައްޔަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމ،ަ އެކަމުގެ ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑުވާނެ މީހުނ ް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އުމުރުން 50 އަހަރުން މަތީގެ މީހުނ،ް އަދި އުމުރުން 50 އަހަރާއި 18 އަހަރާ ދެމެދުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން : • ކެންސަރު ބައްޔަށް ފަރުވާކުރަމުންދާ މީހުންނާއި މި ބައްޔަށް ފަރުވާކޮށް ނިމުނުތާ އަހަރެއް ހަމަނުވާ މީހުނ ް • ހަކުރު ބަލި ހުންނަ މީހު ން • ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހު ން • ސްޓްރޯކެއް ޖެހިފައިވާ މީހު ން • އިސްކޮޅާއި އަޅާ ބަލާއިރު ބަރުދަން މަތި މީހުން (ބީ.އެމް.އައި 40ން މަތި މީހުން ) • ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ބޭނުންކުރާ ބޭހެއްގެ ސަބަބުން ދިފާއީބާރު ދަށްވެފައިވާ މީހު ން • ކިޑްނީ ބަލީގެ ސްޓޭޖް 3 އަދި 4 ގެ ބަލިމީހު ން • ދިގު މުއްދަތަކަށް ފުރަމޭގެ ބައްޔެއް ތަޙައްމަލުކުރަމުންދާ މީހު ން • ތެލެސީމިއާ/ސިކްލްސެލް އެނީމިއާ ހުންނަ މީހުނ ް ނ. އަސާސީ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އިސް ސަފުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މީހުންނާއި ރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެތެރެއިން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުކުރާ މީހުން • ޓީޗަރުނ ް • ފުލުހުނ ް • ސިފައިނ ް • ރާއްޖެއިން ބޭރުން އަންނަ ދަތުރުވެރިންނަށް ޚިދުމަތްދިނުމުގައި އިސްސަފުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މީހުން : o އެއާރޕޯޓުގެ އިސްސަފުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މުވައްޒަފުން (މީގެ ތެރޭގައި ސާފުކުރާ މީހުންނާއި ކުިނ މެނޭްޖކުރު ުމ ަގ ިއ ހަަރާކތްތެ ިރވާ މުވައްޒަފުން ހިމެނޭ ) o ޓްރެަވލް އެޖެންސީތަކުގެ ކަުއ ްނ ަޓރުގައި މަސައްކަްތ ކުރާ މުވައްޒަ ުފ ްނ o މަތިން ާދބޯޓުެގ ފަ ުޅވެރިން (މީގެ ތެރޭަގިއ ސާުފކުރާ މީހުންނާިއ ކުނި މެނޭޖްކުރު ުމގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މުވައްޒަފުން ހިމެނޭ ) o ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ އިސްސަފުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުން. o ކުނި މެނޭޖްކު ުރ ުމގައި ހަރަކާތް ެތ ިރވާ މުވައްަޒފުން. ެއ ްއގަމާއި ކަނޑުގެ ަޕބްލިކް ޓްރާންސްޕޯރޓްަގއި މަސައްކަތްުކާރ މީހުން ހިމެނުންވެސް މުހި ްނ މު
ކޯވިޑް-19 އާއި ގުޅިގެން މިހާތަނަށް އުފައްދާފައިވާ ވެކްސިން ތަކަކީ ކަނޑައަޅާފައިވާ ވަކި އުމުރުފުރާއަކަށް ޓެސްޓްކޮށްފައިވާ ވެކްސިންތަކެކެވެ. މި ވެކްސިން ޓެސްޓުކުރުމުގައި 16 އަހަރުންދަށުގެ ކުދިން ހިމެނިފައި ނުވާތީ މި އުމުރުފުރާގެ ކުދިންނަށް ވެކްސިނެއް ނުޖަހާނެއެވެ.
ދިވެހި ރާއްޖެއަށް ގެންނަ ވެކްސިން ދިވެހި ރައްޔިތުން އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސީންނަށް ވެކްސިން ދިނުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ އެއްވެސް އަގަކާނުލައެވެ.
• ވެކްސިން ދިނުމަށް ނިންމާފައިވާ ޚާއްސަ ގުރޫޕްތަކަށް ވެކްސިން ދޭނެ ތަރުތީބު ވަނީ އެކަމަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ބައިނަލްއަގްވާމީ އޮނިގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ކަނޑައަޅާފަ އި • ވެކްސިން ރައްކާކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލައ،ި ކޯލްޑްޗެއިން ނިޒާމު ހަރުދަނާ ކުރުން. • ވެކްސިން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ޕްލޭނެއް އެކުލަވާލުން. • ވެކްސިން ދޭނެ ގޮތާއި ވެކްސިންގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑަށް ކޮށްފާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ސިއްހީ ޚިދުމަތްތެރިންނަށް އުނގަންނައިދީ ތަމްރީނުކުރުން. • ވެކްސިންގެ މުހިންމުކަން އާންމުންނަށް އަންގައިދީ ވެކްސިނާ ބެހޭ ރަގަޅު މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުނ ް
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރެވޭނީ މޯލްޑިވްސް ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އޮތޯރިޓީން ބަލައި އޭގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށް ހުއްދަ ދީފައިވާ ވެކްސިންތައް. ކޮންމެ ވެކްސިނެއްވެސް ރައްކާކޮށް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި އެ ވެކްސިނެއް ބަހައްޓަންޖެހޭ ފިނިހޫނުމިން (ކޯލްޑް ޗެއިން) ބެލެހެއްޓޭނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެކްސިން ރައްކާކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ނިޒާމު ފުޅާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދުނިޔޭގެ ޞިއްހަތު ޖަމުއިއްޔާއާއި ޔުނިސެފްގެ އެހީގައި ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. އޭ.އީ.އެފް.އައި މޮނިޓަރިންގ: ވެކްސިންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ނޭދެވޭ އަސަރެއް ހަށިގަނޑަށް ކުރިތޯ ބެލުމަށް ވެކްސިން ޖަހާފައިވާ ފަރާތްތައް ވަކިވަކިން މޮނިޓަރ ކުރަމުންގެންދާނެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ކުރިއަށް ގެންދާ މޮނިޓަރިންގ ކުރިއަށް ގެންދާނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ.
ވެކްސިނެއް ތައްޔާރުކުރެވޭނ،ީ ބަލި ޖެހުމަށް މެދުވެރިކުރުވާ އެއްޗަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަނެވުމުންނެވެ. 2-SARS-CoV އަކީ މީގެ ކުރިން ފެނިފައި ނުވާ އައު ވައިރަހެއްކަމުނ،ް ކޯވިޑް-19 އިން ރައްކާތެރިވުމަށް ބޭނުންކުރާނެ ވެކްސިނެއް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ފެށޭނ،ީ މި ވައިރަސް (CoV-SARS-2) ދެނެގަނެ އޭގެ ޖެނެޓިކް ހަގީގަތް ބަލާ ދިރާސާކުރުމަށް ފަހު އެވެ. އެހެންނަމަވެސް،މި ވެކްސިންތައް އުފެއްދުމުގައިވެސް ވެކްސިން ތައްޔާރުކުރުމުގެ ތަޖުރިބާއާއި ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކުރެވެއެވެ.
މި ވެކްސިން ޖެހުން މަޖުބޫރެއް ނޫނެވެ. ވެކްސިންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ކޯވިޑް-19 ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އިތުރު އެހީއަކަށް ވާނެއެވެ. ގިނަ ބަޔަކު މި ވެކްސިން ޖަހައިފިނަމ،ަ އާއްމު ޙާލަތަށް ރުޖޫއަވުން އަވަސްވާނެއެވެ. ވަކި ފަރުދަކަށް ބަލައިފިކަމުގައިވާނަމަވެސ،ް މި ވެކްސިންޖެހުމުން އޭނާ މި ބަލިން ރައްކާތެރިވުމުގެ އިތުރުން މި ބަލީގެ ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑު މީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކަށް އޭނާގެ ފަރާތުން ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަކޮށްދެއެވެ.
ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް މީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ކޮށްފާނެއެވެ. މިގޮތުން ހަށިގަނޑަށް ކުރާ އަސަރުތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ވައިރަސްއާ ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑު ރައްކާތެރިކުރުމަށް ދިފާއީ ނިޒާމުން މަސައްކަތް ކުރާކަމުގެ އަލާމާތްތަކެވެ. ވެކްސިންގެ ސަބަބުން ކޮށްފާނެ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި : • ހުންއައު ން • ވަރުބަލިވު ން • ބޮލުގައި ރިއްސު ން • އިންޖެކްޝަން ޖަހާ ތަނަށް ތަދުވުން ނުވަތަ ދުޅަވު ން މިފަދަ އަލާމާތްތަކާއި މެދު ކަންބޮޑުވާނަމަ ނުވަތަ ރަނގަޅުނުވެ ގިނަ ދުވަސްވާނަމ،ަ ސިއްހީ އެހީތެރިއެއްގެ އެހީ ހޯދަން ވާނެއެވެ. ނުވަތަ 1676 އަށް ގުޅާ ރިޕޯޓްކުރަންވާނެއެވެ.
ކޯވިޑް-19 ގެ ވެކްސިންތަކަށް ފުރަތަމަ ހުއްދަ ދިންއިރު މި ވެކްސިންގެ އަސަރު ހަށިގަނޑުގައި ދެމިހުންނާނެ މުއްދަތަކީ ކިހާ ދުވަހެއްތޯ އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ. ސަބަބަކީ މިކަމަކީ އަދިވެސް ދިރާސާ ކުރަމުން އަންނަކަމަކަށް ވެފައ،ި ޔަޤީން ކުރެވޭނީމިކަން ގިނަ ހޯދުންތައް ހޯދާ މިކަމުގެ މަޢުލޫމާތުތައް އެއްކުރެވިގެން ކަމަށްވާތީއެވެ. މިހާތަނަށް ހަދާފައިވާ ގިނަ ދިރާސާތައް ދައްކާގޮތުން ވެކްސިންގެ އަސަރު 1 އަހަރު ދުވަހަށް ދެމިހުންނާނެއެވެ.
ވައިރަހަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އަބަދުވެސް ބަދަލުވަމުންދާ (މިއުޓޭޓްވަމުންދާ) އެއްޗެކެވެ. ވައިރަސް މިއުޓޭޓްވުމަކީ އޭގެ ޖެނެޓިކް މެޓީރިއަލް އަށް ބަދަލުއައުމެވެ. އެކި ވައިރަސް މިއުޓޭޓްވާން ނަގާ މުއްދަތު ތަފާތެވެ. މިގޮތުން ވައިރަހަށް އަންނަ ބަދަލަކީ އޭގެ ސަބަބުން ވެކްސިނުން ލިބޭ ފައިދާއަށް އަސަރުކުރާ ކަމަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ކޯވިޑް-19 ޖައްސާ ވައިރަސް (2-SARS-CoV) އަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއ،ި މިވައިރަސްގެ އަލަށް ފެންނަ ބާވަތްތަކުން ނުވަތަ ވޭރިއަންޓްތަކުން ކޯވިޑް-19ގެ ވެކްސިންދީގެން ހަށިގަނޑު ރައްކާތެރިކުރުވާ މިންވަރު ސައިންސްވެރިންނާއި ރެގިއުލޭޓަރީ އިދާރާތަކުން އަންނަނީ ވަރަށް ގާތުން ބަލަމުންނެވެ. ވައިރަހުގެ ޒަރީއާއިން ޖެހޭ ހިމަބިހ،ި ރުބެއްލާ ފަދަ ބަލިތަކާ ދެކޮޅަށް އުފައްދާފައިވާ ވެކްސިންގެ އަސަރު ހަށިގަނޑުގައި ގިނަ އަހަރުތަކަކަށް ދެމިހުރެއެވެ. ނަމަވެސް އިންފުލުއެންޒާ ފަދަ އަރިދަފުސް ރޯގާގެ ބަލިތައް ޖައްސާ ވައިރަސްއާ ދެކޮޅަށް ބޭނުންކުރުމަށް އުފައްދާ ވެކްސިނަކީ ކޮންމެ އަހަރަކު ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ވެކްސިނެކެވެ. ސަބަބަކީ ރޯގާ ޖައްސާ ވައިރަހަކީ އޭގެ އަސްލަށް ވަރަށް އަވަސްއަވަހަށް ބަދަލުއަންނަ އެއްޗަކަށް ވުމެވެ. ރޯގާ ޖައްސާ ވައިރަހުގެ އެކި ބާވަތްތައް މޫސުމީ ރޯގާގެ ގޮތުގައި ފެނެއެވެ.
ކޯވިޑް-19 އާ ދެކޮޅަށް ‘ހަރޑް އިމުއިނިޓީ’ ހާސިލުކުރުމަށް ވެކްސިން ދޭންޖެހޭ އާބާދީގެ އިންސައްތަ ކަމާބެހޭ މާހިރުންނަށް އަދި ދެނެގަނެފައެއް ނުވެއެވެ. ‘ހަރޑް އިމިއުނިޓީ’ އަކީ ވެކްސިންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ބައްޔަށް ކުރިން ހުށަހެޅިފައިވުމުގެ ސަބަބުން އެ ބަލި ޖައްސާ ވައިރަހަށް އާބަދީގެ ބޮޑު އިންސައްތައެއް ހޭނި އެބައްޔަކުން ރައްކާތެރިކަން ލިބިފައިވުމެވެ. މިހެންވުމުނ،ް މުޖުތަމައެއްގައި ދިރިއުޅޭ ޚާއްޞަ ހާލަތްތަކުގައި ބައެއް މީހުން ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ފިޔަވަޅެއް ނޭޅި ކަމުގައި ވިޔަސ،ް އެ މުޖްތަމައުގައި ދިރިއުޅޭ އެންމެން ތިބޭނީ މި ބަލިން ރައްކާތެރިކުރެވިފައެވެ. ‘ހަރޑް އިމުއިނީޓީ’ ހާސިލުކުރުމަށް ބަލިން ރައްކާތެރިވެފައިވާ އާބާދީގެ އިންސައްތަ ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރު އެކި ބަލި ބަލީގައި ތަފާތެވެ.
ކޯވިޑް-19 އަށް ހުށަހެޅުމުގެ ސަބަބުން މި ބައްޔާ ދެކޮޅަށް ދިފާއީ ނިޒާމުގައި ރައްކާތެރިކަން އުފެދި ދެމިހުންނަ މުއްދަތު މި ބައްޔާބެހޭ ގޮތުން އަދި ރަގަޅަށް ހޯދިފައި ނެތުމުން މި ބަލި ޖެހި ރަނގަޅު ވެފައިވާ މީހާއަށްވެސް ކޯވިޑް-19 ގެ ވެކްސިން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ކުރިން އެންޓިބޮޑީ ޓެސްޓު ހަދާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.
ކޯވިޑް-19 ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ މީހުނ،ް ބަލިން ރަނގަޅުވެ ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފިލައިދަންދެން ވެކްސިން ނުޖަހާ މަޑުކުރަންވާނެއެވެ.
ވެކްސިންޖެހުމަށް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުން މިހާރު ދިރިއުޅޭ ތަނާއި ޞިއްޙީ ހާލަތާއި ބެހޭ އެންމެ ފަހުގެ މަޢުލޫމާތު އެޗް.ޕީ.އޭ އަށް ހުށަހެޅޭނެއެވެ. އަދި މި މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކޮށްގެން ވެކްސިންދިނުމަށް އިސްކަންދޭ ތަރުތީބަށް ބަލައ،ި ވެކްސިންޖަހަން ދާންޖެހޭ ތަން ކަނޑައެޅޭނެއެވެ. ‘ހާލުބެލުން’ ފަދަ ޕޯޓަލްއެއް މެދުވެރިކޮށް މި މަޢުލޫމާތުތައް ކުރިން ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސ،ް އެ މަޢުލޫމާތައް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައިސްފައިވޭތޯ މި ރެޖިސްޓްރޭޝަންގެ ތެރެއިން ދެނެގަނެވޭނެއެވެ.
ވެކްސިންޖެހުމަށް ދެކޮޅު ހެދުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް ހިނގާކަމެކެވެ. އަދި މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭއިންވެސް ފާހަގަވަމުން އަންނަ މައްސަލައެކެވެ. ވެކްސިން ޖެހުމާއި ދެކޮޅުހަދާ މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީގޮތުން ބަލައިގަނެފައިވާ އެކި ގޮތްތައް މައުލޫމާތުގެ އެހީގައި ވެކްސިން އަދި ކޯވިޑް-19 އާއި ބެހޭ ތެދު މަޢުލޫމާތު ގިނަގިނައިން އާންމުންނަށް ފޯރޮކޮށްދިނުން. އަދި އެޗް.ޕީ.އ،ޭ ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމުއިއްޔާ އަދި ޔުނިސެފް ފަދަ އިތުރުބާރު ހުރި ފަރާތްތަކުން ތެދު މައުލޫމާތު ހޯދުމަށް ބާރު އެޅުމާއި އެ މަޢުލޫމާތު ހޯދާނެގޮތް އާންމުންނާއި ކަމާބެހޭ މީހުންނަށް އުގަންނައިދިނުން.
ކޯވިޑް-19 އިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި މާސްކު އެޅުމާއި ގައިދުރުކަން ބެހެއްޓުން ހުއްޓާލާނެ މުއްދަތެއް މިހާތަނަށް ހޯދިފައިވާ މައުލޫމާތުތަކަށް ބިނާކޮށް އަދި ކަނޑައެޅޭކަށް ނެތެވެ. މިކަމަށް ގޮތެއް ނިންމުމަށްޓަކައ،ި ވެކްސިންގެ ސަބަބުން މިބަލިން މީހާ ރައްކާތެރިކޮށްދޭ މުއްދަތު ކަމާބެހޭ މާހިރުން ދެނެގަންނަންޖެހެއެވެ. އަދި މިކަން ކަނޑައެޅުމަށް ކޯވިޑް-19 ވެކްސިން ޖަހާފައިވާ މީހުންގެ އަދަދާއ،ި މުޖުތަމައުގައި މިބަލި ފެތުރޭ މިންވަރަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.
މިފަދަ މީހުންނަށް ވެކްސިން ޖެހޭނެކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ޔަގީންކުރެވޭނީ ވެކްސިންގެ ބާވަތަށާއ،ި ސްޓެރޮއިޑް ބޭނުންކުރާ މުއްދަތު އަދި އެ މީހެއްގެ ހުރި ޞިއްޙީ މައްސަލަތަކަށް ބިނާކޮށެވެ. އަދި ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ކުރިން ޞިއްޙީ އެހީތެރިއެއްގެ ލަފާ ހޯދަންވާނެއެވެ.
ވެކްސިންޖަހާތާ 4 ހަފުތާފަހުން ލޭ ހަދިޔާކުރެވޭނެއެވެ.
ސްޓެރޮއިޑް ބޭނުންކުރުން ކުރިއަށްގެންދެވިދާނެކަން ޔަގީންކުރެވޭނީ ޖަހާ ވެކްސިންގެ ބާވަތަށާއި ބޭނުންކުރާ ސްޓެރޮއިޑްގެ މިންވަރަށް ބިނާކޮށެވެ.
ލޭދިޔާކުރާ ބޭސް ބޭނުންކުރާނަމ،ަ ވެކްސިންޖެހުމުގެ ކުރިން ޞިއްޙީ އެހީތެރިއެއްގެ ލަފާ ހޯދަންވާނެއެވެ. އަދި ލޭގެ ޓެސްޓުގެ ނަތީޖާ ގެންދަންވާނެއެވެ.
އެންޓިބަޔޮޓިކް ނުވަތަ އިމިއުނޯސަޕްރެސެންޓް (ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށިވާފަދަ ބޭސް) ބޭނުންކުރަމުންދާނަމ،ަ ވެކްސިންޖެހުމުގެ ކުރިން ޞިއްޙީ އެހީތެރިއެއްގެ ލަފާ ހޯދަންވާނެއެވެ.
އާނއެކެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ މީހުން ވެކްސިން ޖެހުމުގެ ކުރިން މި މަޢުލޫމާތު ހިއްސާކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ވެކްސިންޖެހުމަށްފަހު މިފަދަ މީހުން މޮނިޓަރކުރުމަށް ސެންޓަރުގައި ބައިތިއްބޭނެއެވެ.
ވެކްސިންގެ އަސަރުކުރާނީ ވެކްސިންގެ ހުރިހާ ޑޯޒެއް ފުރިހަމަކުރުމުންނެވެ. އަދި ވެކްސިންގެ ސަބަބުން ބަލިންދިފާއުކޮށްދޭ މުއްދަތު ބިނާވާނީ ވެކްސިންގެ ބާވަތަށެވެ. މިހެންކަމުން ކަރަންޓީން ވާންޖެހޭނެކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅޭނީ ޖަހާ ވެކްސިންގެ ބާވަތަކުންނެވެ. ތަފާތު ވައްތަރުތަކުގެ ވެކްސިނާއި ގުޅޭ އިތުރު މައުލޫމާތު ލިބުނުވަރަކުން ކަރަންޓީނުވުމުގެ އުސޫލުތައް ހިއްސާކުރެވޭނެއެވެ.
ނޫނެކެވެ. ނަމަވެސް ކޯވިޑް-19ގެ ތަފާތު އެކި ވެކްސިންގެ އަސަރު ހަށިގަނޑުގައި ދެމިހުންނާނީ ކިހާ މުއްދަތަކަށްތޯ އަދިވެސް ދަނީ ދިރާސާ ކުރަމުންނެވެ.
އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު އަސްލަމް
އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު އަސްލަމް އަކީ ދިވެހިބަހުގެ ކުޅަދާނަ އަދީބެއް ކަމުގައިވާ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް އަގުބޮޑު ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި، ހ.މާދޫގޭ އަލްފާޟިލް ޢަލީ އަޙުމަދުގެ ދޮށީ ދަރިކަލުންނެވެ. އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު އަސްލަމް އަށް ޤާޟީ ކަމުގެ ސަނަދު އަދި ނިޔާ ކަނޑައެޅުމުގެ ސަނަދު ވެސް ލިބިފައި ވެއެވެ.
މަގާމްތައް
އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު އަސްލަމް އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އުސްތާޛެއްވެސް މެއެވެ. މަދަރުސަތުލް ޢާލިޔާގެ ދަރިވަރުންނަށް ވަރަށް ދިގު މުއްދަތެއް ވަންދެން ދިވެހި ކިޔަވާ ދެއްވި އެވެ. އަދި މަޢުހަދުން ހިންގެވި މުޙާމީ ކޯސްތަކުގެ ދަރިވަރުންނަށް ވެސް ދިވެހި ކިޔަވާ ދެއްވި އެވެ. ދިވެހި ބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒުގެ ދަށުން ހިންގަމުންދާ ބަސްކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން ވެސް 20 ވަރަކަށް އަހަރު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓެލެވިޒަން މޯލްޑިވްސްގެ ނިއުސް ރޫމްގައި ދިވެހިބަހާ ބެހޭ ޚާއްޞަ އެހީތެރިއެއްގެ ގޮތުން 20 ވަރަކަށް އަހަރު މަސައްކަތްކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ (ގަލޮޅުގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ) އަކީ ސިލޯނުން އިގިރޭސި ބަހުން ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިއީ ގަލޮޅުގޭ އަލްއަމީރު ޢަލީ ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ މުޙައްމަދު ދީދީގެ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ (ގަލޮޅުގޭ މުހައްމަދުދީދީގެ އިބްރާހީމް ދީދީ ) އެވެ. އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ ސިލޯނަށް ވަޑައިގަތީ ދިވެހިރާއްޖެ އިން ދީނީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށްފަހު ގައެވެ. އޭނާ އަކީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. ހެންވޭރު ގަޑުބަޑުގައި ރަދުންގެ ފަރާތަށް ހުންނެވުމުގެ ސަބަބުން ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުން އަޒުލުކުރެވުމާއި ގުޅިގެން ސިޔާސީ ދަނޑުން ބޭރުކުރެވި ބަންދުވީ އެވެ.
އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު ކާމިލް ދީދީ
އަހުމަދު ކާމިލް ދީދީ(ހެންވޭރުގޭ އަހުމަދު ދީދީ) އަކީ ދިވެހި ބަހުން ތަފާތު ފޮތްތައް ލިޔުއްވި އަދީބެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޗާޕުކޮށްގެން ނެރުނު ފުރަތަމަ ނޫސް މަޖައްލާ އަލްއިސްލާހުގެ އެޑިޓަރަކީ ވެސް އަހުމަދު ކާމިލް ދީދީ އެވެ.
އަވަހާރަވުން
އަހުމަދު ކާމިލްދީދީ އަވަހާރަވީ 31 މާރޗް 1961 (16 ޝައްވާލް 1380ހ ) ގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުން
ދަމަން އާއި ދީވު
އަކީ އިންޑިޔާގެ ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީ ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ.
މަތީ ތަލި
ދިވެހި ބަހުން ތަލި މިބަސް ބޭނުންކުރާއިރު މަތީ ތަލި އަދި ތިރީ ތަލި ކިޔައި އުޅެއެވެ. މަތީ ތަލި އަކީ މަތީ ދަތްޕިލައިގެ ދެމެދުން އަނގައިގެ ފުރާޅު ގެ ގޮތުގައި އަނގަ ތެރެއިން މަތީގައި އިންނަ ބައެކެވެ.އަދި މިއީ އަނގަ އާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެވެ. ތިރީ ތަލި އަކީ ދޫގެ ދަށުން އިންނަ ބައެވެ.
ހަރު ތަލި
ހަރު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ގައި އިންނަ ހަރު ބަޔެކެވެ. މިއީ އަނގައިގެ ފުރާޅު ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. އަދި ދިވެހިން އާންމުކޮށް މަތީ ތަލި ކިޔަނީ ވެސް މިބަޔަށެވެ. އަދި ހަރު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔެވެ.
ހަރު ތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ބައެކެވެ. ހަރުތަލި އުފެދިފައިވަނީ ތަފާތު ދެކަށިގަނޑެއް ގުޅިގެންނެވެ. އެއީ މެކްސިލާ ކަށިގަނޑުގެ ޕަލަޓައިން ޕްރޮސެސް، އަދި ތަލި ކަށިގަނޑުގެ ހުރަސް ޕްލޭޓް އެވެ.
އާންމު ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ހަރު ތައްޔަކީ އަނގަޔާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. ހަރު ތަލީގެ ފަހަތުން އިންނަ މަޑު ބަޔަކީ މަޑު ތަލި އެވެ.
މަތީ ތައްޔަށް ލޭފޯރުކޮށްދިނުން
މަތީ ތައްޔަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ އަންނަނިވި ލޭހޮޅި ތަކުންނެވެ. މަތީ ތަލީގެ ހަރަކާތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނާރުތައް މަތީ ތަލީގެ ހަރަކާތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނާރުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ޢިމާދުއްދީން ސުކޫލް
ޢީމާދުއްދީން ސުކޫލް އަކީ މާލޭގައި ހުޅުވުނު 6 ވަނަ ޕްރައިމަރީ ސުކޫލް އެވެ. މިސުކޫލްގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ ރާއްޖޭގެ ރަސްކަލެއް ކަމުގައިވާ ޢިމާދުއްދީން ރަސްގެފާނު އެއްވަނަ އަށެވެ. މިސުކޫލްގައި ކިޔަވައިދޭން ފެށުނީ 6 ފެބުރުއަރީ 2000 ގައެވެ. ނަމަވެސް ރަސްމީގޮތުން ސުކޫލް ހުޅުވައިދެއްވީ 5 ސެޕްޓެމްބަރ 2001 ގައި ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބުދުލް ގައްޔޫމް އެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ދެކުނު އެފްރިކާ
ރިޕަބްލިކް އޮފް ސައުތު އެފްރިކާ ނުވަތަ ދެކުނު އެފްރިކާއަކީ އެފްރިކާގެ ދެކުނުކޮޅުގައި އޮންނަ ޤައުމެކެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާއަކީ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ މަޢުދަންތަކުން މުއްސަނދިކަން ލިބިފައިވާ ޤައުމެކެވެ. މި ގޮތުން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވެނީ ޖަވާހިރާއި ރަނުގެ މުއްސަނދިކަން ލިބިފައިވާ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާއަކީ ތަފާތު ދީންތަކާއި ތަފާތު ބަސްތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ވަޒަނެކެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާގެ ޤާނޫނު އަސާސީގައި ރަސްމީ ބަސްތަކުގެ ގޮތުގައި 11 ބަހެއް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ދެކުނު އެފްރިކާގެ ޤާނޫނު އަސާސީގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ރަސްމީ ބަސްތަކަކީ އެފްރިކާންސް އާއި، އިނގިރޭސި ބަހާއި، ދެކުނު އެންޑެެބެލޭ ބަހާއި، އުތުރު ސޯތޯ ބަހާއި ދެކުނު ސޯތޯ ބަހާއި، ސްވާޒީ ބަހާއި، ސޮންގާ ބަހާއި، ސްވާނާ ބަހާއި، ވެންޑާ ބަހާއި، ޚޯސާ ބަހާއި ޒުލޫ ބަހެވެ. ޤައުމުގެ މީހުންނަށް އިނގިރޭސިބަހުން ކިޔަނީ ސައުތު އެފްރިކަންއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ޖޮހަނެސްބާގެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާގެ ސަރުކާރު ހިންގާ ވެރިރަށަކީ ޕްރިޓޯރިއާއެވެ. ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ މައިމަރުކަޒަކީ ބްލެމްފޮންޓެއިނެވެ. ޤާނޫނު ހަދާ ބަރު ނުވަތަ މަޖިލީހުގެ މަރުކަޒަކީ ކޭޕްޓައުނެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާއަކީ ދުސްތޫރީ ޑިމޮކްރަސީއެއް ހިނގަމުން އަންނަ ޤައުމެކެވެ. އާބާދީއަކީ 49 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 25 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 1.22 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ވާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ za. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +27 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ރާންޑެވެ.
ނަން
ދެކުނު އެފްރިކާގެ ނަމަކަށް ދެކުނު އެފްރިކާއޭ ކިޔާފައިވަނީ ޖުގުރާފީ ގޮތުން ދެކުނު އެފްރިކާ އޮތް ސަރަޙައްދަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ދެކުނު އެފްރިކާގެ އެއް ފަރާތު އައްސޭރި ގުޅިފައިވަނީ އެޓްލާންޓިކް ކަނޑާއެވެ. އަނެއް ފަރާތު އައްސޭރި ގުޅިފައިވަނީ އިންޑިޔާ ކަނޑާއެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާގެ އުތުރުގައި އޮންނަނީ ނެމީބިއާ އާއި ބޮޓްސްވާނާ އާއި ޒިންބާބުވޭއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ މުސިންބީ (މޮޒަންބީކް) އާއި ސުވާޒިލޭންޑެވެ. ލެސޯތޯއަކީ ދެކުނު އެފްރިކާގެ ތެރޭގައި އޮންނަ މިނިވަން ޤައުމެކެވެ.
ތާރީޚު
ދެކުނު އެފްރިކާގައި އިންސާނުން ދިރިއުޅެން ފަށާފައިވަނީ މީގެ އެތަކެއް ސަތޭކަ އަހަރު ކުރީންނެވެ. 1652 ގައި ޑަޗް އީސްޓް އިންޑިޔާ ކުންފުނިން ކޭޕް ޓައުންގައިި ރިފްރެޝްމެންޓް ސްޓޭޝަނެއް ޤާއިމުކުރިއެވެ. 1806 ވަނަ އަހަރު ކޭޕް ޓައުނަކީ އިނގިރޭސީންގެ ކޮލޮނީއަކަށްވިއެވެ. 1820 ވަނަ އަހަރާ ހިސާބުގައި ދެކުނު އެފްރިކާގައި ޔޫރަޕުގެ ވަޒަންވެރިން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާ ޖުމްހޫރިއްޔަތަކަށްވީ 31 މެއި 1961 ގައެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާގައި ހިނގަމުން އައި ނަސްލީ ތަފާތުކުރުންތަކާއި ސިޔާސީ ފިއްތުންތައް ހުއްޓުމަކަށް އައިސް 27 އަހަރަށް ފަހު ނެލްސަން މަންޑޭލާ ޖަލުން މިނިވަންވެފައިވަނީ 90ގެ އަހަރުތަކުގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
އާބާދީގައި 49 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ދެކުނު އެފްރިކާއަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ 25 ވަނަ ޤައުމެވެ. ދެކުނު އެފްރިކާގެ އާބާދީގެ 79.3% އަކީ ކަޅުމީހުންނެވެ. 9.1% އަކީ ދޮން މީހުންނެވެ. 9.0% އަކީ ކުލަކުލައިގެ މީހުންނެވެ. 2.6% އަކީ އޭޝިޔާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 1900 ވަނަ އަހަރު ދެކުނު އެފްރިކާގެ އާބާދީއަކީ 5 މިލިޔަން މީހުންނެވެ. 1940 ވަނަ އަހަރު އެ ޤައުމުގެ އާބާދީގައި 10 މިލިޔަން މީހުން ތިއްބެވެ. އޭގެ 30 އަހަރު ފަހުން 1970 ވަނަ އަހަރު އެ ޤައުމުގެ އާބާދީވަނީ 20 މިލިޔަނަށް އަރާފައެވެ. އޭގެ 30 އަހަރުފަހުން މި ޢަދަދުވަނީ 43 މިލިޔަނަށް އަރާފައެވެ. އެހެންކަމުން އެވަރެޖު ގޮތެއްގައި ކޮންމެ 33 އަހަރަކުން ދެކުނު އެފްރިކާގެ އާބާދީދަނީ ޑަބަލްވަމުންނެވެ.
ސަގާފަތު
ރަސްމީ ބަހުގެ ގޮތުގައި ޤާނޫނު އަސާސީގައި 11 ބަހެއް ފާހަގަކުރެވިފައިވާއިރު އެންމެ ޢާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރެވޭ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ބަހުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޢަދަދަށް ބަލާއިރު އިނގިރޭސި ބަހަށް ލިބެނީ ފަސްވަނައެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ދެކުނު އެފްރިކާއަކީ އިޤްތިޞާދުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު މެދުމިނުގެ ޤައުމެކެވެ. 2007 ވަނަ އަހަރަށް ބަލާއިރު ޖީ.ޑީ.ޕީގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ ރޭންކިންގައި ދެކުނު އެފްރިކާ އޮތީ 25 ވަނައިގައެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 10136 ޑޮލަރެވެ.
ބްރިޓިޝް އީސްޓް އިންޑިޔާ ކޮންޕެނީ
ބްރިޓިޝް އީސްޓް އިންޑިޔާ ކޮންޕެނީ އަކީ އިނގިރޭސި ކުންފުންޏެކެވެ.
އޮކްޓޫބަރު 20
އޮކްޓޫބަރު 20 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 293 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 294 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ހިމަގްލޯބިން
ހިމަގްލޯބިން ނުވަތަ އަކީ  ލޭގެ ރަތް ސެލް ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ދަނގަޑު އެކުލެވިގެންވާ އޮކްސިޖަން އުފުލައިދޭ މެޓަލޯޕްރޮޓީން އެކެވެ. ފުއްޕާމޭ އިން ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް އޮކްސިޖަން ގެންގޮސްދެނީ ހިމަގްލޯބިން އެވެ. ހިމަގްލޯބިން ހަށިގަނޑުގައި އޮކްސިޖަންގެ މިިންވަރު އެންމެ މަތީ މިންވަރަކަށް އެކުލެވޭބައި ( ފުއްޕާމޭ)ގައި އޮކްސިޖަންއާ ތަތްވެ،ނުވަތަ އެއްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އޮކްސިޖަންގެ މިންވަރު ދަށް ނުވަތަ މަދުބައިތަކަށް ( ކުދިލޭހޮޅިތަކަށް ) އޮކްސިޖަން ގެންގޮސްދެއެވެ. ހިމަގްލޯބިން އަކީ މޮލިކިއުލްތަކުގެ ބަރުދަނުގައި 64450ހުންނަ ކްރޯމޯޕްރޮޓީން(Chromoprotein) އެކެވެ.
thumb|left|ހިމަގްލޯބިންގެ އޮނިގަނޑު
ހިމަގްލޯބިންގެ އޮނިގަނޑު
ހިމަގްލޯބިން މޮލިކިއުލް ހުންނަނީ ވަށްބުރެއްގެ ސިފަޔަށް އެތުރިފައިވާ 4ބައިގެ މައްޗަށެވެ. ކޮންމެ ބައެއްގައި ހީމް(Haem)މޮލިކިއުލް އަކާއި، ދެޖޯޑް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން ( Polypeptide chain ) އެކުލެވެއެވެ.ކޮންމެ ހިމަގްލޯބިން މޮލިކިއުލްއެއްގައި ދަނގަޑުގެ 4 ޒައްރާ ( Atom) ހުރެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ޒައްރާއެއް އޮކްސިޖަން މޮލިކިއުލްއަކާ އެކުވެއެވެ. ( އޮކްސިޖަންގެ ކޮންމެ މޮލިކިއުލްއެއްގައި އޮކްސިޖަންގެ 2 ޒައްރާވެއެވެ. މިއަށްކިޔަނީ O2އެވެ. ) މާނައަކީ ކޮންމެ ހިމަގްލޯބިން މޮލިކިއުލްއެއްގައި 4އޮކްސިޖަން މޮލިކިއުލް ނުވަތަ 8 އޮކްސިޖަން ޒައްރާ ހިމެނެއެވެ. ލޭގެ ރަތް ސެލް ތަކަށް ރަތްކަން އަންނަނީ ހިމަގްލޯބިންގައި ހިމެނޭ ދަނގަޑުގެ ސަބަބުންނެވެ. ހަމަ މިހެން ހިމަގްލޯބިންގައި ދެޖޯޑް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން ( Polypeptide chain ) އެކުލެވެއެވެ. މިޗެއިންތަކަށް ކިޔަނީ ގްލޯބިން( Globin ) އެވެ.
ކޮންމެ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޖޯޑެއްގައި އަލްފާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން(Alpha-polypeptide chain)އަކާއި، ބީޓާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން(Beta-polypeptide chain)އެއް ވެއެވެ. އެހެންކަމުން ކޮންމެ ހިމަގްލޯބިން މޮލިކިއުލްއެއްގައި ދެ އަލްފާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން އާއި، ދެ ބީޓާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން ވެއެވެ.ކޮންމެ އަލްފާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިންއެއް ގައި 141 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ބީޓާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިންއެއްގައި 146 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.
ހިމަގްލޯބިން އެކުލެވިގެންވާ ނިސްބަތް
ތަބީއީގޮތެއްގައި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި އެކުލެވޭ ހިމަގްލޯބިން އަށް ކިޔަނީ ހިމަގްލޯބިން-އޭ(Hb-A) އެވެ.ލޭގެ ރަތް ސެލް ތަކުގެ %33އަކީ ހިމަގްލޯބިން އެވެ. ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އާންމުގޮތެއްގައި ލޭގެ ކޮންމެ ޑެސިލިޓަރެއްގައި 15.5ގްރާމްގެ ހިމަގްލޯބިން ހުރެއެވެ. އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި 14ގްރާމް ހުރެއެވެ. ދުވަސްފުރި އުފަންވެފައިވާ ކުޑަކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަނީ 16.6ގްރާމެވެ. 1އަހަރަށްދާ ކުޑަކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހިމަގްލޯބިންގެ 12ގްރާމް ހުންނައިރު 10އަހަރަށްދާ ކުޑަކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑުގައި 13.1ގްރާމް ހުރެއެވެ.
ހިމަގްލޯބިން-އޭ1
ހިމަގްލޯބިން އޭ1 އަކީ ލޭގެ ރަތް ސެލް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ހިމަގްލޯބިންގެ އެންމެ އާންމު ނުވަތަ އެންމެ ގިނަވައްތަރެވެ. އެހެންކަމުން ތަބީއީ ގޮތެއްގައި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ހިމަގްލޯބިންގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވަނީ ހިމަގްލޯބިން އޭ ގެ ދެވައްތަރެވެ.
ހިމަގްލޯބިން-އޭ2
ފުރިހަމަ އިންސާނެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ ހިމަގްލޯބިންގެ 2.5އިންސައްތަ އަކީ HbA2 އެވެ. މިވައްތަރުގެ ހިމަގްލޯބިން ގައި ދެ އަލްފާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން އާއި، ދެ ޑެލްޓާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން ވެއެވެ. ޑެލްޓާ ޗެއިން އުފެދެން ފަށަނީ މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ފަހު 3 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
ހިމަގްލޯބިން-އެސް
މިވައްތަރުގެ ހިމަގްލޯބިން ގައި ދެއަލްފާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ރަގަޅަށް ހުންނައިރު ދެ ބީޓާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑްގައި ޢައިބު ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން އޮކްސިޖަންގެ ޓެންޝަން ދަށްވެއްޖެ ނަމަ ލޭގެ ރަތް ސެލް ތައް ދެމި ބަޅުވަޅި ބައްޓަމަށް(Sickle-shaped) ބަދަލު ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ލޭގެ ރަތް ސެލް އަކީ ނާޒުކު ފަސޭހައިން ހަލާކުވާ އެއްޗަކަށް ވެއެވެ. އާޚިރު ނަތީޖާއަކީ ލޭގެ ރަތް ސެލް ބަޅުވަޅި ބައްޓަމަށް ބަދަލުވާ ބަލި (Sickle cell disease) ފެންމަތިވުމެވެ. މިއީ ކަޅު ނަސްލުގެ މީހުންގެ މެދުގައި އާންމު ބައްޔެއްކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ހިމަގްލޯބިން-ސީ
މިވައްތަރުގެ ހިމަގްލޯބިންގައި ވެސް ޢައިބު ހުންނަނީ ބީޓާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ޗެއިން ގައެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
މުޙައްމަދު ޒާހިރު
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޒާހިރު (ބުރެވިމާގޭ ޒާހިރު) އަކީ ނޫރައްދީން ބަންޑާރައިންގެ ދޮށީ ގޮމާގެ މެދުގޮމާގެ މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނުވަތަ ބުރެވިމާގޭ ޒާހިރު އެވެ. މިއީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. އިގިރޭސި ބަސް އަދި އުރުދޫ ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަރަބި ތާނަ ރީތިކޮށް ލިޔުއްވާ ލިޔަން ދަސްކޮށްދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ސަރުކާރަށް ވަފާތެރި ހީވާގި މުއައްޒަފެކެވެ. އާންމުންނާ ގުޅުން ބަހައްޓަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އަޙުމަދު ދީދާތު
އަޙުމަދު ޙުސައިން ދީދާތު (1918 ޖުލައި 1 - 2005 އޮގަސްޓު 8) އުފަންވީ ހިންދުސްތާން ގެ ގުޖުރާތު ރާއްޖޭގައެވެ.
މުޙައްމަދު ޒާހިރު
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މަގޫދަނޑި ސަރުކާރުގެ ނަންދޭންވީ ސަބަބެއް އެބައޮތްތޯއެވެ؟
ނިކަމެތި އަޅާ މިލިޔުން ލިޔާކަމަށް ވަނީ ހަމަކަށަވަރުންވެސް ބަޔަކު ކުޅަކަމެއް ރަގަޅުކަމަކަށް ނުވަތަ ގޯސްކަމަކަށް ހެދުމުގެ ނިޔަތެއް އޮވެގެންނޫނެވެ. އަދި ބަޔަކު ކުރާ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ފުރައްސާރަ އަކާއި މަލާމާތަކަށް ރައްދުދީ އެއިގެ ސައްހަކަމާ ދޭތެރޭ ބަހުސް ކުރުމުގެ އެދުމެއް އޮވެގެނެއްވެސް ނޫނެވެ. ނިކަމެތި އަޅާގެ އޮތީ އިޚުލާސްތެރި ނިޔަތެކެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ތަނުގައި ހިގާފައިހުރި ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަރުދާހާ ހަމައަށް އައިސްފައިނުވާ އެކަމަކު ކަރުދާހަށް އަންނަންޖެހޭކަމަށް ނިކަމެތި އަޅާ ގަބޫލުކުރާ ކަންތައް ހާމަ ކުރުމަކީ އެނިޔަތެވެ.
މަގޫދަޑި ސަރުކާރުގެ ނަމުން މި ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޝްހޫރުވެގެން ވަނީ ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅުގައި މީގެ ޒަމާންތަކެއް ކުރިން ގާއިމް ކުޅަ ސަރުކާރެވެ. އެންމެ ދެކުނުގެ ތަބައީ ތިންއަތޮޅު ފިޔަވައި އެހެން އަތޮޅުތަކުގައި ދެކުނުގެ ސަރުކާރަށް ކިޔައި އުޅުނީ މަގޫދަޑި ސަރުކާރެވެ. މަގޫދަޑިއަކީ ވަކި ހަމައެއް ތަރުތީބެއް ނެތި ރަށްރަށުގެ ހޭޅި ފަށުގައި ހެދޭ ޒާތެއްގެ ގަހެކެވެ. މީހަކަށް އަދި ތަނަކަށް އެއްވެސް ގޮތަކުން ބޭނުމެއް އަދި ފައިދާއެއް ކުރާ އެއްޗަކަށް މަގޫ ގަހާއި އެގަހުގެ ފަތްތައް އެޒަމާނުގައި ނުވެއެވެ. މި ވައްތަރުގެ ގަހަށް ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅު ފިޔަވައި ރާއްޖޭގެ އެހެން އަތޮޅުތަކުގައި ކިޔާ ނަމަކީ މަގޫގަހެވެ. އެންމެ ދެކުނުގެ އަޑުއަތޮޅުގެ ރަށްވެހީން މިގަހަށް ކިޔާ އުޅެނީ ގެރަގެސް މިހެންނެވެ.
މިޒަމާނުގެ ހޯދުން ތަކުން މަގޫ ގަހަކީ ރާއްޖޭގެ ނާޒުކް ތިމާވެށީގެ ހިމާޔަތުގައި ވަރަށްވެސް މުހިންމުކަން ބޮޑު ގަހެއްކަން ސާބިތުވިޔަސް އެދުވަސްވަރު މަގޫ ގަހަކީ ހުރިހާ މާނައެއްގައި ބޭކާރު ގަހެކެވެ. އެގަހުގެ ދަނޑި އާއި ފަތްވެސްމެއެވެ. ދެކުނުގެ ސަރުކާރަށް މަގޫދަނޑި ސަރުކާރުގެ ނަން ދިންކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެނީ އެއީ އެއްވެސް އުރަތްޕެއް ނެތް ނިކަމެތި ބަލިކަށި ބޭކާރު ސަރުކާރެއްކަން ހާމަކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.
ނިކަމެތި އަޅާއަކީ އެ ސަރުކާރުދުށް މީހަކީމެއް ނޫނެވެ. ނިކަމެތި އަޅާ މިދުނިޔެއަށް އައީވެސް އެސަރުކާރު އުފެދި އަދި އުވިގެންދިޔަތާވެސް އެތަކެއް އަހަރު ފަހުންނެވެ. އެހެންކަމުން އެސަރުކާރު ދިފާއުކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް އަދި ފާޑުކިޔާ މީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް ނިކަމެތި އަޅާ ނުހިމެނޭ ހުށީމެވެ. ނިކަމެތި އަޅާ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ދިވެއްސަކީމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީ ފުރިހަމައަށް ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރި ކިޔަމަންތެރި ޚާދިމަކީމެވެ. އެހެންކަމުން ބަޔަކު ދިވެހިރާއްޖެ އަލުން ބައިބައިކޮށް އެކި ބޮޑުމިނުގެ ސަރުކާރުތައް ހަދަން ދިމާކުރާކަމަށްވެއްޖެނަމަ އެކަމަކަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ދެކޮޅުހަދާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ނިކަމެތިއަޅާ ހިމެނޭ ހުށިކަން ކަށަވަރެވެ.
ޔުނައިޓެޑް ސުވާދީބު ރިޕަބްލިކް (އެކުވެރި ސުވާދީބު ޖުމްހޫރިއްޔާ) އިއުލާނު ކުރެވުނީ 3 ޖަނަވަރީ 1959 ގައެވެ. އުވިގެން ދިޔައީ ނުވަތަ އުވާލެވުނީ 23 ސެޕްޓެމްބަރު 1963 ގައެވެ. އުތުރުގެ އަހުލުވެރިން މިކިޔާ މަގޫދަޑި ސަރުކާރަކީ އެއީއެވެ.
ސުވާދީބު ސަރުކާރަކީ މި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ޕާސްޕޯޓެއް ތައާރަފު ކުރި ސަރުކާރެވެ. ޕީޕަލްސް ކައުންސިލް އޮފް އައްޑު އެޓޯލްގެ ފަރާތުން ސުވާދީބު ރައްޔިތުންނަށް 1959 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުން ފެށިގެން ދޫކުރަންފެށި ޕާސްޕޯޓަކީ އެއިރު ދިވެހިން ދަތުރުކޮށް އުޅުނު އޮޅުދޫކަރައިގެ މިނިވަން ސަރުކާރުން ފުރިހަމައަށް ގަބޫލުކޮށް އިހުތިރާމް ކުޅަ ޕާސްޕޯޓެކެވެ.
ދަންނައެވެ. ދިވެހީން 1947 ވަނައަހަރާ ހަމައަށް ސިލޯނަށް ވުރެ ދުރަށް ދަތުރުކުރާނަމަ ގެންގުޅެން ޖެހެނީ ސިލޯނުގައި ހުންނަވާ އިގިރޭސި ގަވަރުނަރު ދޫކުރައްވައި އިގިރޭސި ޕާސްޕޯޓެކެވެ. ސިލޯނާ ހަމައަށްދާން ޕާސްޕޯޓެއް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް 1947 އިން 1965 އާ ހަމައަށް ސިލޯނަށްދާ ދިވެހިންނަށް މާލޭގައި ޒާތެއްގެ ފާހެއް ދޫކުރިއެވެ. މިއީ ސިލޯނުގެ އިމިގްރޭޝަނުގެ ފަރާތުން ޗާޕުކޮށް މާލެފޮނުވައި އަދި އެންޓްރީ ވިސާވެސް މާލޭގައި ޖަހައިގެން ދޫކުރި ވަގުތީ ފާހެކެވެ. ސުވާދީބު ސަރުކާރުން ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅުގައި ތައާރަފު ކުރި ކަހަލަ ޒަމާނީ ޕާސްޕޯޓެއް މުޅި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ތައާރަފު ކުރެވުނީ ސުވާދީބު ސަރުކާރުން ޕާސްޕޯޓެއް ހަދައި އޭގެ ތަޖުރިބާ ކުރިތާ ހަ އަހަރުފަހުން 1965 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ސުވާދީބު ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ތާރީހީ އަނެއް ކަމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބޭންކެއް އުފެއްދުމެވެ. ސައްތައިން ސައްތަ ސުވާދީބަށް ހިއްސާ އޮތް ޕީޕަލްސް ބޭންކް އޮފް އައްޑޫ އުފެއްދީ 1960 ވަނައަހަރު އައްޑު އަތޮޅު ހިތަދޫގައެވެ. އެބޭންކް އުފެއްދުމާ ގުޅިގެން ބޭންކަކުން ސަރުކާރަށާއި އާންމުންނަށް ލިބެންޖެހޭ ހުރިހާ ހިދުމަތެއްވެސް ތައާރަފު ކުރިއެވެ. އެދުވަސްވަރަށްވެސް އަދި މިދުވަސްވަރަށްވެސް އެބޭންކުގެ ލިޔެކިޔުންތައް ފުދެއެވެ. ޕާސް ބުކާއި ޗެކް ބުކްގެ ފެންވަރު ވަރަށްވެސް ފުރިހަމައެވެ.
ދަންނައެވެ. މާލޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބޭންކެއް ހުޅުވުނީ 1974 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެއީ ސައްތައިން ސައްތަ އިންޑިއާގެ ބޭންކެއްކަމަށްވާ ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާއެވެ. ދިވެހީންނަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ހިއްސާއޮތް ބޭންކެއް މާލޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހުޅުވުނީ 1983 ގައެވެ. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ނަމުގައި މިބޭންކް ހުޅުވުނަސް ދާދިފަހަކާ ޖެހެންދެންވެސް މިބޭންކް ހިންގަމުން އައީ ބަންގާޅު މީހުންނެވެ. ސައްތައިން ސައްތަ ދިވެހި ބޭންކަކަށް އެބޭންކް ބަދަލުވީ 90 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ.
ސުވާދީބުގައި ފުރިހަމަ ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާލަމެންޓެއް އޮތެވެ. އޭގެ ސިފަ ހުރިހާގޮތަކުންވެސް އެއްގޮތް ވެގެންވަނީ ލަންޑަނުގައި އޮންނަ އިގިރޭސި ޕާލަމެންޓާއެވެ. ގޮނޑިތައް އެތުރިގެންވާ ގޮތާއި ބަހުސްތަކާއި އިންތިހާބު ކުރެވޭ ގޮތާއި އިމްތިޔާޒުތައް މުޅިން އެއްގޮތެވެ. އެ ޕާލަމެންޓަށް ދައުލަތުގެ ރިޔާސަތުގެ ފަރާތުން އައްޔަން ކުރައްވަނީ އެންމެ މެންބަރެކެވެ. އިންތިޚާބީ ދާއިރާތައް ނުވަތަ ކޮންސްޓިޓުއެންސީތަކުން ޕާލަމެންޓަށް އިންތިޚާބު ކުރެވޭ މެންބަރުންގެ އަދަދު ކަނޑަ އެޅެނީ އެ ދާއިރާއަކަށް ނިސްބަތްވާ ރައްޔިތުންގެ މަދުގިނަ މިނަށް ބަލައިގެން އެންމެހައި ރައްޔިތުން ހަމަހަމަ ގޮތެއްގައި ރެފްރެޒެންޓް ކުރެވޭނެ ހެންނެވެ. މިގޮތުން އަޑުއަތޮޅުގެ ސަރަހައްދީ ޕާލަމެންޓް ނުވަތަ އެސެމްބްލީއަށް މެންބަރުން އިންތިހާބު ކުރެވުނު ގޮތީ ހިތަދޫން 17، ފޭދޫން 10، ހުޅުދޫން 8، މީދޫން 7، މަރަދޫން 6، އަދި މަރަދޫ ފޭދޫން 3 އެވެ. މަޖިލީހުގެ ރައީސް ނުވަތަ ސްޕީކަރު އިންތިޚާބު ކުރެވެނީ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިންނެވެ.
ދަންނައެވެ. އޭރުވެސް މާލޭގައި ޕާލަމެންޓެއް އޮތެވެ. އެކަމަކު މާލޭ ޕާލަމެންޓުގައި ޒަމާނީ އެއްވެސް ސިފައެއްނެތެވެ. އެ ޕާލަމެންޓުގައި އޮތް ނިޒާމަކީ ދެރަ މީހުންނަށް ތިރި ގޮނޑިއާއި މާތްމީހުންނަށް އުސް ގޮނޑި ހާއްސަވުމުގެ ނިޒާމެވެ. މިހާރުވެސް އާބާދީގެ ނިސްބަތުން ރައްޔިތުން ފުރިހަމަގޮތެއްގައި ރެފްރެޒެންޓް ކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ނެތެވެ. މާލޭގެ 70 ހާސް ރައްޔިތުން ރެފްރެޒެންޓް ކުރަން ދެ މެންބަރުން ތިބޭއިރު ވާވު އަތޮޅުގެ ދެތިން ހާހެއްހާ ރައްޔިތުން ރެފްރެޒެންޓް ކުރަން މިތިބެނީވެސް ހަމަ ދެ މެންބަރުންނެވެ. އާބާދީގެ ނިސްބަތުން މެންބަރުންގެ އަދަދު ކަނޑައަޅާނީތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ އޮތީ އަދި ކިރިޔާ ބަހުސްކުރުމުގެ މަރުހަލާގައެވެ. ދައުލަތުގެ ރިޔާސަތުގެ ފަރާތުން އައްޔަން ކުރައްވާ 8 މެންބަރުންގެ މައްސަލަ ބޮޑުވެ އެއީ ވަލު ދޮރާށިން ވެދެ ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅުންކަމުގެ ސިއްކަވެސް ވަނީ ޖެހިފައެވެ. އަދިވެސް މިތާގެ ޕާލަމެންޓުގެ ރައީސަކީ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން އިންތިހާބު ކުރެވޭ ބޭފުޅެއްނޫނެވެ. ކިއެއްތަ އައްޔަން ކުރެވޭ ބޭފުޅެކެވެ.
ސުވާދީބު ސަރުކާރަކަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ އިންސްޓިޓިއުޝަންތަކެއް ހުއްޓެވެ. ވުޒާރާތަކައި ޕަބްލިކް ޔުޓިލިޓީޒްތައް ފުރިހަމައަށް ހުއްޓެވެ. އެކަންތައް ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް މާލެއަށްވުރެ ފުރިހަމަކަން ބޮޑު ވެގެންވެއެވެ. ސުވާދީބު ދައުލަތް އެކުލެވިގެންވަނީ ތިން އަތޮޅެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު އެ ދައުލަތް ހިގަމުން ދިޔައީ ފެޑެރަލް ނިޒާމަކަށެވެ. އެއީ ފެޑެރަލް ޑިމޮކްރެޓިކް، ޕްރެޒިޑެންޝަލް ނިޒާމެކެވެ. ކޮންމެ އަތޮޅަކަށްވެސް ވަކި ދިދައެއް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި މުޅި ދައުލަތަށް ވަކި ދިދައެއް ހަމަޖެހިގެންވެއެވެ. ކޮންމެ އަތޮޅެއްގައިވެސް ސަރަހައްދީ ޕާލަމެންޓެއްއޮތެވެ. އަދި މުޅި ސުވާދީބުގެ ފެޑެރަލް ޕާލަމެންޓެއްވެސްއޮތެވެ.
ދަންނައެވެ. މިހާރުވެސް މިފަދަ ޑިމޮކްރެޓިކް އަދި ލިބަރަލް ނިޒާމެއް ރާއްޖެއަކުނެތެވެ. މާލޭ ސަރުކާރުން އެއިރު އަމުރު މައުރޫފު ނެރުނީ ރަދުންގެ ނަންފުޅުގައި ބޮޑުވަޒީރުގެ އޮފީހުންނެވެ. އެއަށް ކިޔަނީ ވަޒީރުލް އައުޒަމްގެ އޮފީހެވެ. ސުވާދީބު ސަރުކާރުގެ އަމުރު މައުރޫފު ނެރުނީ ދަ ސެކްރެޓޭރިއަޓްގެ ނަމުގައި ރިޔާސީ މަރުކަޒުންނެވެ.
ސުވާދީބު ސަރުކާރު މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އުފެދުނު އިރު ދިވެހިރާއްޖެ އަދި މިނިވަނެއްވެސް ނުވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ އޮތީ އިގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުގައެވެ. އެހެންކަމުން ސުވާދީބު ދައުލަތަކީ ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި އުފެދުނު މިނިވަން ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ މިނިވަންވެ ތިން އަހަރުވަންދެން ރަސްކަމެއް ހިގުމަށްފަހު ޖުމްހޫރިއްޔަތަކަށް ބަދަލުވާން ހިޔާލުތައް އެބުރިގަތުމުގެ މައިގަނޑު ސިއްރަކީވެސް ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައި ސުވާދީބު ދައުލަތަށް ނިސްބަތްވި ދެކުނުގެ އަތޮޅުތަކުން ކުރި ފާގަތި ތަޖުރިބާތަކެވެ.
ނިކަމެތިއަޅާ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި މާލެއައުމުގެކުރިން ސުވާދީބު ދައުލަތުގެ ނަން މީހަކު ކިޔާތީ އަޑެއް ނާހަމެވެ. ވަކިވެގަތް ވާހަކައެއްވެސް ނާހަމެވެ. އެކަމަކު މާލެ ފޭބުމާއެކު މަގޫދަޑި ސަރުކާރެއްގެ ވާހަކައާއި ނަމުން މީސްތަކުން ފޮށެން ފަށައިފިއެވެ. އޭގެ ސިއްރަކީ ނިކަމެތި އަޅާ އުފަންވެފައި ވަނީ އައްޑު އަތޮޅުގައި ކަމަށްވުމެވެ. މަގޫދަނޑި ސަރުކާރަކީ ކޮންއެއްޗެއްކަން އޮޅުން ފިލުވުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން އުފެދުނީ އެ ހިސާބުންނެވެ.
ނިންމާލުމުގެ ކުރިން ނިކަމެތި އަޅާގެ ވަސިއްޔަތެއް އެބައޮތެވެ. މި ލިޔުންކޮޅު ވިދާޅުވެ ދެއްވާފައި މަގޫދަޑި ސަރުކާރެއް އޮތީ ކޮން ކޮޅެއްގައިކަން ތިޔަބޭފުޅުން އިންސާފު ކޮށްދެއްވާށެވެ.
ޙަޔާތުނާމާ
މި ބަސް ނެގިފައި ވަނީ ޢަރަބި ލަފްޒެއްކަމުގައިވާ ޙަޔާތު މިބަހާއި އުރުދޫ ލަފްޒެއް ކަމުގައިވާ ނާމާ މި ބަހުންނެވެ. އެހެން ކަމުން ޙަޔާތުނާމާ އަކީ މުހިއްމު މީހެއްގެ ޙަޔާތުގެ އަގުހުރި ލަމްޙާތަކާ މެދު ލިޔެވިފައިވާ ލިޔުންތަކާއި ހެދިފައިވާ ފިލްމުތަކެވެ. ޙަޔާތު ނާމާ އަކީ މީހެއްގެ ދިރިއުޅުން ނުވަތަ ޙަޔާތުގެ ކަންތައްތައް ހިނގާފައިވާ ގޮތް ނުވަތަ ހިނގަމުންދާ ގޮތް ބަޔާންކޮށް މަޒުމޫނެއްގެ ސިފައިގައި ނުވަތަ ފޮތެއްގެ ސިފައިގައި ލިޔާލިޔުމެކެވެ. އިގިރޭސި ބަހުގައި ޙަޔާތު ނާމާ އަށް ބޭނުންކުރެވޭ ބަޔޯގްރަފީ މިބަސް ނެގިފައިވަނީ ގްރީކް ބަހުންނެވެ. ބަޔޯ މިލަފުޒުގެ މާނަ އަކީ ދިރިއުޅުން ނުވަތަ ޙަޔާތް އެވެ. ގްރަފީ މިބަހުގެ މާނައަކީ ލިޔުން މިއެވެ. އެހެން ކަމުން ބަޔޯގްރަފީ އަކީ މީހެއްގެ ހަޔާތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ލިޔެފައި އޮންނަ ލިޔުމެކެވެ.
ތިރީ ތަލި
ދިވެހި ބަހުން ތަލި މިބަސް ބޭނުންކުރާއިރު މަތީ ތަލި އަދި ތިރީ ތަލި ކިޔައި އުޅެއެވެ. މަތީ ތަލި އަކީ މަތީ ދަތްޕިލައިގެ ދެމެދުން އަނގައިގެ ފުރާޅު ގެ ގޮތުގައި އަނގަ ތެރެއިން މަތީގައި އިންނަ ބައެކެވެ.އަދި މިއީ އަނގަ އާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެވެ. ތިރީ ތަލި އަކީ ދޫގެ ދަށުން އިންނަ ބައެވެ. ތިރީ ތަލި އަކީ ދޫގެ ދަށުން އިންނަ ބައެވެ. ނުވަތަ ތިރީ ތަލި އަކީ އަނގައިގެ އެތެރޭގެ ތިރީ ފަރާތް އެވެ. ތިރީ ތަލި އަށް ދަށު ތަލި ވެސް ކިޔައެވެ. މަތީ ތަލި އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް ހަރު ތަލި ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް މަޑު ތަލި ކިޔަމާ ހިގާށެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ރާމެން
ރާމެން (ラーメ, 拉麺) އަކީ ޗައިނާ ދަރިކޮޅުގެ ޖަޕާނު ޑިޝްއެކެވެ. ސޯޔާ ސޯސް، ފިޝް ނުވަތަ ޗިކަން، އަދި ތަރުކާރީ ފަދަ އިތުރު އިންގްރީޑިއަންޓްސް ހިމެނޭ ބްރޯތު ބޭސްޑް ސޫޕެއްގައި ނޫޑްލްސް ހިމެނެ އެވެ.
ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
އިންސާނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނެނީ ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވާ ގުނަވަންތަކާއި، ޓިޝޫ ތަކެވެ. އިންސާނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ދެޖިންސަށް ވެސް ތަފާތެވެ. އެގޮތުން ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ގައި ހިމެނޭ ބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
ބިސްރަވަ
ބިސްރަވަ ނުވަތަ އަކީ އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ބިސް އުފައްދާ ތަނެވެ. ކޮންމެ އަންހެނެއްގެ ދެ ބިސްރަވަ އިނދެއެވެ. ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ބިސްރަވަ އާއި އެއްގޮތް ވަޒީފާއެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކީ އޮށެވެ. އެއީ އޮށުގެ ތެރޭގައި ދަރިފަނި ނުވަތަ މަނަވީ ޙައިވާން ނުވަތަ މަނި އުފައްދާތީ އެވެ. ބިސްރަވަ އިން ބިސް އުފެއްދުމުގެ އިތުރުން ބައެއް ކަހަލަ ހޯރމޯންތައް އުފައްދައެވެ. މިގޮތުން ބިސްރަވަ އިން އުފައްދައިދޭ އެންމެ އާއްމު އަދި މުހިއްމު ދެ ހޯރމޯން އަކީ އެސްޓްރަޖަން(Oestrogen)އަދި ޕްރޮޖެސްޓަރޯން(Progesterone) އެވެ.
ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅި
ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅި ނުވަތަމިއީ އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ބިސްރަވަ އާއި ރަހިމު ގުޅުވައިދޭ ހޮޅިއެވެ. ބިސްރަވައިގައި ބިސް އުފެދުމަށްފަހު ރަހިމަށް ވާޞިލްވަނީ މިހޮޅި ކަނޑަތުކޮށެވެ. ކޮންމެ އަންހެނެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި މިފަދަ ބިސް ދަތުރުކުރާ ދެހޮޅި ވެއެވެ. ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅި ރަހިމާއި ގުޅިފައިވަނީ ރަހިމުގެ މަތިން ދެއަރިމަތިންނެވެ. ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅީގެ ދިގުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 14-7 ސެންޓިމީޓަރެވެ.
ރަހިމު
ރަހިމު ނުވަތަ އަކީ އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ މައި ގުނަވަނަކީ ރަހިމެވެ. ނުވަތަ މިއީ މިނިޒާމްގައި ހިމެނޭ އެންމެ މުހިއްމު އެއްގުނަވަނެވެ. ރަހިމުގެ މަތިން ކުރިންވެސް ބުނިހެން ދެފަރާތުގައި ދެ ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅި ރަހިމާއި ގުޅިފައި ވެއެވެ. ރަހިމުގެ ތިރީ ބަޔަކީ ރަހިމުގެ ކަރެވެ. މިބައި އިންނަނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަށް ހުޅުވޭ ގޮތަށެވެ. ބިސްރަވައިގައި އުފައްދާ ބިސް ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅި ކަނޑަތުކޮށް ރަހިމަށް ވާޞިލްވެ، ފިރިހެނާ ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ތެރޭގައި އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑަށް ދޫކޮށްލާ މަނަވީ ޙައިވާން އާ ބައްދަލުވެއްޖެނަމަ ބިސް ރަހިމުގައި ފާރުގައި މުޑުވަށްވެ، އިންދައެވެ. އަދި ރަހިމުގެ ތެރޭގައި ދަރިފުޅު އަށަގަނެ ބޮޑުވަމުން އާދެއެވެ.
ރަހިމުގެ ކަރު
ރަހިމުގެ ކަރު ނުވަތަ އަކީ ރަހިމުގެ ތިރީގައި ހިމަކޮށް އިންނަ ބައެވެ. ރަހިމުގެ ކަރު ހުޅުވިފައި އިންނަނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަށެވެ. ރަހިމުގެ ކަރު އިންނަނީ ސިލިންޑަރެއް ނުވަތަ ކޯން އެއްގެ ބައްޓަމަށެވެ. ރަހިމުގެ ކަރުން އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ތެރެއަށް ނިކުމެފައި އިންނަ ބަޔަށް ކިޔަނީ އެކްޓޮސާރވިކްސް(Ectocervix) އެވެ. މިބައިގެ ދިގުމިނުގައި 3 ސެންޓިމީޓަރު އަދި ފުޅާމިނުގައި 2.5 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. ރަހިމުގެ ކަރުން ރަހިމުގެ ތެރެއަށް ހުޅުވާދޭ ތަނަށް ކިޔަނީ އިންޓާރނަލް އޮސް(Internal Os) އެވެ. އަދި ރަހިމުގެ ކަރުން އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަށް ހުޅުވާދޭ ތަނަށް ކިޔަނީ އެކްސްޓާރނަލް އޮސް(External Os) އެވެ.
އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން
އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ނުވަތަ ފެށިފައި އިންނަނީ ރަހިމުގެ ކަރު ނިމޭ ހިސާބުންނެވެ. މިއީ ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ގުނަވަނެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ފިރިހެން ހަށި ވާޞިލް ކުރެވެނީ މިބަޔަށެވެ. އެނަޓަމިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ މަޑު މަހުން އުފެދިފައިވާ އިލާސްޓިކް ކެނަލް އެވެ. ރަހިމުގެ ކަރުން ފެށިގެން ބޭރަށް ފަރުޖާއި ހަމައަށް އައިސްފައިވާ މި ގުނަވަންގެ އެވްރެޖް ދިގުމިނުގައި 18-15 ސެންޓިމީޓަރު ނުވަތަ 7-6 އިންޗި ހުންނަކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިގުވަނަށް ލިބިފައިވާ އިލާސްޓިކް ކަމެއްގެ ސަބަބުން ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާއިރާއި، ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި މިގުނަވަނަށް ދެމި ފުޅާވެ، ބޮޑުވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ލިބިފައި ވެއެވެ.
ޖީ-ވަޅު
ޖީ-ސްޕޮޓް މިނަން ދެވިފައިވަނީ ޖަރުމަނުގެ އަންހެނުންގެ ބަލިތަކުގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރެއްކަމަށްވާ އާނެސްޓް ގްރަފެންބާރގް ގެ ނަމާ ގުޅުވައިގެންނެވެ. 1950 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖީ-ސްޕޮޓް އަކީ އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ތަންކޮޅެއްކަން ހޯއްދެވީ މިބުނި ޑޮކްޓަރެވެ.