cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ޔުކްރެއިން
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޔުކްރެއިންގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޔުކްރޭނިއަންއެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ޔުކްރެއިން މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޔުކްރޭނިއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ކިއެވްއެވެ. ޔުކްރެއިންގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ކިއެވްއެވެ. ޔުކްރެއިންއަކީ ސެމި ޕްރެޒިޑެންޝަލް ވެރިކަމެއް އޮންނަ ޔުނިޓަރީ ދައުލަތެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 46 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 27 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.6 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ua. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +380 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޔުކްރޭނިއަން ހްރިވްނިޔާއެވެ.
ނަން
ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ޔުކްރެއިން، މި ނަން ފާހަގަވާން ފަށާފައިވަނީ 1187 ހާ ތާނގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
އާބާދީގައި 46 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ޔުކްރެއިނަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ 27 ވަނަ ޤައުމެވެ. ޔުކްރެއިނުގެ އާބާދީގެ 77.8% އަކީ ޔުކްރެއިން ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. އާބާދީގެ 17.3% އަކީ ރަޝިޔާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން މޮލްޑޯވަނުންނާއި، ބަލްގޭރިއަނުންނާއި ރޫމޭނިއަނުންނާއި، އަރްމީނިއަނުންނާއި، ބެލާރޫސިއަނުންނާއި، ކްރީމިއަން ތަތާރުންނާއި، ހަންގޭރިއަނުންނާއި، ޕޯލުންނާއި، ޔަހޫދީންނާއި، ޔޫނާނީންނާއި، ތަތާރުން ޔުކްރެއިނުގެ އާބާދީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.
ސަގާފަތު
ޔުކްރެއިނުގެ ސަގާފަތަށް އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ފޯރުވަނީ ޔުކްރެއިނުގެ ގިނަ މީހުން އެ ދީނަކަށް ތަބަޢަވާ ނަޞާރާދީނާ ގުޅިފައި ހުރި ކަންތައްތަކުންނެވެ. ދަރިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގައި ޔޫރަޕުގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ ޚިލާފަށް ޔުކްރެއިނުގައި މާމަ، (މަންމަގެ މަންމަ)، މާފަ (މަންމަގެ ބައްޕަ)، ކާފަ (ބައްޕަގެ ބައްޕަ) އަދި މުންނަ (ބައްޕަގެ މަންމަ)ގެ ރޯލު ބޮޑުކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބާވަ (ބައްޕަ ފަރާތު ބޮޑުބޭބެ)، އައްޕައްޗި (ބައްޕަފަރާތު ބޮޑުދައިތަ)، މާބެ ނުވަތަ މާމަން (މަންމަފަރާތު ބޮޑުބޭބެ)، އަދި އެޅަންމަ (މަންމަ ފަރާތު ބޮޑުދައިތަ) ގެ ރޯލަކީ ވެސް ވަރަށް މުހިއްމުކަން ބޮޑު ރޯލެކެވެ. އެހެންކަމުން ޔޫރަޕުގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ ޚިލާފަށް ޔުކްރެއިނުގައި ޢާއިލީ ގުޅުންތައް ވަރަށް ވަރުގަދައެވެ.
އިޤްތިޞާދު
މިއަދު ޔުކްރެއިނުގެ އިޤްތިޞާދަކީ ކުރިއަރަމުން އަންނަ އިޤްތިޞާދެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 7342 ޑޮލަރެވެ.
ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް
ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ސުލައިމާން ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 60ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 69ވަނަ އަހަރުގެ ޖުމާދިލް އާޚިރު މަހުގެ 15ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެއީ މީލާދީން 715 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް އަކީ ދޫހެލޭ ބޭފުޅެކެވެ. އަދުލު އިންޞާފަށް ލޯބިކުރައްވާ ﷲ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމަށް ފަސްޖެހިވަޑައި ނުގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.ޚަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރު އެކިކަންކަމުގައި އަބަދުވެސް ޢުމަރުބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު އަދި ރަޖާއު ބިން ޙައިވާއާއި މަޝްވަރާކުރައްވައެވެ. އިރާގުގެ ޖަލުގައި ތިއްބެވި މީހުން ނެރެ މިނިވަން ކުރެއްވިއެވެ. ނަމާދު އޭގެ ވަގުތުގެ ކުރީކޮޅުގައި ކުރެއްވުމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ.
ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް ގެ ޚިލާފަތުގައި ޤަސްޠަންޠީނިއްޔާ މިނިވަން ކުރެއްވުމަށްޓަކައި އޭނާގެ އަޚު މަސްލަމާ ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި އެތަން ފަތަހަ ކުރެވެންދެން އެތާގައި މަޑުކުރެއްވުމަށް އެންގެވިއެވެ. މަސްލަމާ ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް އެތާގައި މަޑުކޮށް އެތަން ޙިޞާރު ކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް ފަތަހައެއް ނުކުރެއްވެއެވެ.ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް އަކީ އިލްމުވެރިންނާއި އެކު ވަގުތުތައް ހޭދަކޮށް އެމީހުންގެ ތަގުރީރުތަކާއި، ނަޞޭހަތްތައް އަޑުއެހުމަށް ލޯބިފުޅު ކުރެއްވި ވެރިއެކެވެ. ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 99ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ނިގޫދޮންނޫ މަސް
ނިގޫ ދޮންނޫމަސް ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން މަދުމަދުން ފެންނަ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ކުރާ ތަފާތު މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނިފާ ހުއްޓާ ވަރަށް ނުފެންނަ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ނިގޫ ދޮންނޫމަސް ކިޔާފައިވަނީ މަހުގެ އިގިރޭސި ނަމާއި ގުޅޭގޮތުން ސިޔަފަށް ވިސްނާ އެގޮތުގެ މަތީންނެވެ. މިއީ ނޫމަހުގެ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ބައެއް ދިވެހިން ދޮންނޫ މަސް ކިޔާއުޅުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ ދޮންނޫމަހުގެ ސިފަ މިމަހުގައި ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުންނާތީ އެވެ.
މަހުގެ އަނގައިގެ ދިގުމިން ލޮލުގެ ފުޅާމިނާއި ގާތްގަނޑަކަށް އެއްވަރުވާނެއެވެ. ކަންފަތް ދިގެވެ. އަދި ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިވެފައެވެ. މަހުގައި ކުދި ހުޅުބު ތަކެއް ހުރެއެވެ. ކުލައަކީ ނޫކުލައާއި ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. އެހެން ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. ނިގޫ ދޮންނޫމަސް ދިރިއުޅެނީ 150-20 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 40 ސމ އަށެވެ. މިއީ ބޮޑެތި އައިން ހަދައިގެން އަޑީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އިލޮޅި ބޯދި
އިލޮޅި ބޯދިނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ފުން ސަރަހައްދު ތަކުގައި އުޅޭ ބޯދީގެ ބާވަތެކެވެ. މިބޯދި އާންމުކޮށް އުޅެނީ 40 މީޓަރުގެ ފުންމިން ހުންނަ މަޑުމައިތިރި ހިސާބުތަކުގައި ހެދިފައި ގާތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ. މިއީ އާއްމުކޮށް މަސްވެރިން ދަމާ އެމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި މިބާވަތުގެ މަސް އަޑީގައި ފީނާއުޅޭ މީހުންނަށް ވެސް ނުފެނެއެވެ. އަލިއެޅުމުން މިމަހުން ދިހުންކުލަ އަރައެވެ. މަހުގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ކަޅުކުލައިގެ ކުދިކުދި ތިކިތަކެއް މަހުގެ ދިގަށް ބައިބަޔަށް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ކަޅުކުލައެވެ. ނިގުލުގެ ކުރިން މަހުގެ ފަހަތުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 8 ނުވަތަ 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑުގައި 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ނިސްބަތުން ބޮޑެވެ. އަދި ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މިއީ ހިމަކޮށް އިލޮޅިކޮށް ދިގުކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ނެތުމާއެކު މަހުގެ އާންމު ސިފައަށް ވިސްނާ އިލޮޅި ބޯދި ކިޔާފައި ވަނީއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު
ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. މިއީ މުސްލިމުންގެ 5 ވަނަ ޚަލީފާ ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 61ވަނަ އަހަރު މަދީނާގައެވެ. ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކުގެ ޚަލީފާ ކަމުގެ ދުވަސްވަރު ޝާމްކަރައިގައި ވަޒީރެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވިއެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 99ވަނަ އަހަރުގެ ޞަފަރު މަހުގެ 10ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެއީ މީލާދީން 717 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚަލީފާ ކަމުގައި 2އަހަރާއި ބައި ވަންދެން ދެމިހުންނެވިއެވެ.
ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒުގެ ޚަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރު މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އަދުލުވެރި ކަމާއި އިންސާފު ގާއިމު ކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ސިފަ ކުރެވެނީ ޢަދުލުވެރި ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ހެޔޮލަފާ ޞާލިޙު ޚަލީފާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޒުހުދުވެރި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ބައިތުލް މާލުގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއް ﷲގެ މަގުގައި ހޭދަކުރެއްވިއެވެ.
ޝާފިޢީގެ ފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. '' 5ޚަލީފާއެއް ވެއެވެ. އެއީ އަބޫބަކުރު، އުމަރު، އުޘްމާން، ޢަލީ އަދި ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒުއެވެ''. އިބްނި ސީރީން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެއީ ތެދުމަގު ދައްކައިދޭ އިމާމެވެ.ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު މިދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 101 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ގިނިހިލަ
މަދުނަބަކީ އިރަވީ ނިޒާމުގައި އިރުގެ ވަށައިގެން ބައެއް ފަހަރު ދަތުރު ކުރާ ކުޑަ ޒާތެކެވެ. ސައިންޓިސްޓުން ގިނިހިލައަކީ ކޮބައިކަން ދިރާސާކުރަންފެށީ 1500 އާއި 1600 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. އެމީހުންނަށް އެގުނުގޮތުގައި ގިނިހިލައަކީ ޖައްވުގެ ތެރޭގައިވާ އެހެންނަމަވެސް އެޓްމޮސްފެއަރގައި ނުހިމެނޭ ޖިސްމުތަކެކެވެ.
thumb|250px|[[Comet Hale-Bopp]] އިގިރޭސިވިލާތުގެ އެސްޓްރޯނޯމަރ އެއްކަމުގައިވާ އެޑްމަންޑް ހާލީ ކުރެއްވި ދިރާސާތަކަކުން އެގޭގޮތުގައި ގިނިހިލައަކީވެސް އިރުގެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. މީވާ މިފަދަހިލަތައްވެސް އޭގެ އޯބިޓްގައި ދައުރުކޮއްކޮށް ހުންނާނެއެވެ. މިކަންއޭނާ ދެނެގަތީ 1680 ގައި ފާޅުވި ގިނަހިލައެއް ދިރާސާކުރުމުންނެވެ. އޭނާ ބަޔާންކުރާގޮތުގައި 1607 ގައާއި 1531 ގައިވެސް ފާޅުވެފައިވަނީ ހަމަ މިގިނިހިލައެވެ. ހާލީ ބަޔާންކުރެއްވި ގޮތުގައި މިކޮމެޓް އަލުން 1758 ހާހިސާބުގައި އަލުންފާޅުވާނެއެވެ. އެކަންވީ ވެސް ހަމައެހެންނެވެ. ހާލީ ކޮމެޓްގެ ނަމުން ނަންދެވުނު މަޝްހޫރު ކޮމެޓަކީމިއެވެ.
މިހާރު ސައިސްޓުން ގިނިހިލަ ނުވަތަ ކޮމެޓާއި އެހެންހެން ވެސް ޖައްވުތެރޭގައި ހިމެނޭ ޖިސްމުތައް ދިރާސާކުރަނީ ސްޕޭސް އުޅަނދުތަކާއި ޓެލެސްކޯޕުގެ އެހީގައެވެ. ވީމާ އެއެއްޗެތީގައި އެކުލެވޭ މާއްދާތަކާއި، އެއުފެދޭގޮތާއި އޭގެދަތުރުކުރުން ދިރާސާކުރަން ފަސޭހަވާނެއެވެ.
ކޮމެޓްގައި މައިގަޑު ތިންބައި އެކުލެވޭނެއެވެ. އެއީ އޭގެ މަރުކަޒު އުފެދިފައިވާ ހިލައާއި އައިސް، އޭގެ ވަށައިގެން އުފެދިފައިވާ ގޭހުގެ ވިލާގަޑާއި، އޭގެ ފަހަތުން ފެންނަންއޮންނަ ނިގުލެވެ. ބައެއް ކޮމެޓްތަކުގައި އެއްނިގުލައްވުރެ ގިނަ ނިގޫލާފާއި ހުއްޓާވެސް ފެނިދާނެއެވެ. މިނިގޫ އަބަދުވެސް އިންނާނީ އިރާއި ދުރަށެވެ.
ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރާގޮތުގައި ކޮމެޓް އަންނަނީ ސޯލާސިސްޓަމްގެ ބޭރުން ކޫޕަރބެލްޓް އާއި އޫޓް ކްލައުޑް އޭ ކިޔޭ ތަނަކުންނެވެ. މިއީ ހިލައާއި އައިސްގެ އެތިގަޑު ތަކަކުން އުފެދިފައިވާ ތަނެކެވެ. އިރުގެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރުމަށް 200 އަހަރަށްވުރެ މަދުން ގަނާ ކޮމެޓް އަންނަނީ ކުއިޕަރ ބެލްޓުން ވަކިވެގެންނެވެ. ކުއިޕަރ ބެލްޓް އޮންނަނީ ޕްލަނެޓް ނެޕްޓޫންގެ ފަހަތުގައެވެ. އަދި އިރުގެ ވަށައިގެން އޯބިޓްކުރުމަށް 200 އަހަރަށްވުރެ ގިނައިން ނަގާ ކޮމެޓްތައް އަންނަނީ އޫޓް ކްލައުޑުންނެވެ. އޫޓް ކްލައުޑް އޮންނަނީ ސޯލާ ސިސްޓަމްގެ ބޭރުގައި ޕްލަނެޓް ޕުލޫޓޯގެ ފަހަތުގައެވެ.
އެސްޓްރޯނޯމަރސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ކޮމެޓްތައް އުފެދިފައިވަނީ 5 ބިލިޔަން އަހަރުކުރިން ސޯލަރސިސްޓަމް އުފެދުމާއި ގުޅިގެން އޭގެފަހުންނެވެ. ސޯލާ ސިސްޓަމް އުފެދުނުއިރު ވަރަށް ފިނިކޮށް އޮތް ޖައްވުގެ ތެރޭގައި އޭގެ ފަހަތުން ދޫކޮއްލާފައިވާ ހިރަފުހާއި ހިލައާއި ގޭހުގެ ބާކީއިން ކޮމެޓްތައް އުފެދިފައިވެދާނެ ކަމުގައި ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބު
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބު އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށް ޤާނޫނު އަސާސީން އުފައްދާފައިވާ މަޤާމެކެވެ. ދިވެހި ނާއިބު ރައީސް މިނަމުން އިޝާރާތް ކުރެވެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބު އަށެވެ.
މިހާރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބަކަށް ހުންނެވީ މުޙައްމަދު ވަހީދުއްދީންއެވެ. އެއީ 25 އޭޕްރީލް 2012 ގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން އެ މަޤާމަށް މުޙައްމަދު ވަހީދުއްދީން ހަމަޖެއްސުމަށް ރުހުން ދިނުމުނެނެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ އިންތިޚާބު ކުރެވުނު ނާއިބު ރައީސަކަށް ހުންނެވީ މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި މިހާރުގެ ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކު އެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ކުރީގައި މުޙައްމަދު އަމީން ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި އިބްރާހިމް މުޙައްމަދު ދީދީ ނާއިބު ރައީސަކަށް ހުންނެވިއެވެ.
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބު ގެ ހުވައި
2008 ގެ ޤާނޫނު އަސާސީގެ ޖަދުވަލު އެކެއްގެ (2) ގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބުގެ ހުވާ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުވާ ތިރީގައިވަނީއެވެ.
މެންކޫރީ ޕިރަމިޑް
200px|left|thumb|The Pyramid of Menkaure މެންކޫރީ ޕިރަމިޑް ހުންނަނީ ޚޫފޫ ޕިރަމިޑްގެ ހުޅަގު ދެކުނަށެވެ. އުސްމިނުގައި 230 ފޫޓް ހުންނަ މިޕިރަމިޑްގެ ތިރިން ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ ފުޅާ ނުވަތަ ދިގުމިނުގައި 354ފޫޓް ހުރެއެވެ.ބޮޑު 3 ޕިރަމިޑްގެ އިތުރުން ކުދިކުދި ޕިރަމިޑްތައް ވެސް މަރުގެ ރަށް މިނަމުން ނަންދީފައިވާ މިހިސާބުގައި ވެއެވެ. ފޮޓޯތަކުން ބައެއް ފަހަރު ޚަފްރީ ޕިރަމިޑް ޚޫފޫ ޕިރަމިޑަށްވުރެ އުސްކަމަށް ދައްކައިފާނެއެވެ. އެއީ ޚަފްރީ ބިނާކޮށްފައި ހުރީ ޚޫފޫ ޕިރަމިޑަށްވުރެ އުސް ހިސާބެއްގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
އޯޓިޒަމް
އޯޓިޒަމް އަކީ ކުއްޖާ ހެދިބޮޑުވުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލަ އެކެވެ. މިއީ ސިކުނޑި ހެދިބޮޑުވުމުގައި ކުރިމަތިވާ އުނިކަމެކެވެ. އޯޓިޒަމް އަކަށް މިހާތަނަށް އެއްވެސް ފަރުވާއެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. އާންމު ގޮެތެއްގައި އޯޓިސްޓިކް ކުދިންގެ ކިބައިން އޯޓިޒަމް އާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ކަންތައްތައް އެކުއްޖާގެ އުމުރުން 3 އަހަރު ތާގައި ފެންނަށް ފަށާނެއެވެ.
އޯޓިޒަމް އަކީ ތުއްތު ކުދިންގެ އުމުރުން ފުރަތަމަ ދެތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި ފާހަގަކުރެވޭ ސިކުނޑި ތަރައްގީވެ ހެދި ބޮޑުވުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލަ ތަކެކެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ވާހަކަ ދައްކައި މުވާޞަލާތު ކުރުމާއި، އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް އުފެއްދުމުގެ ހުނަރުތައް ކުއްޖާގެ ކިބައިގައި ނުހުރެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ނިސްބަތުން މަދުނޫން އަދަދަކަށް ކުޑަކުދިންނަށް ރާއްޖޭގައި ވެސް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ނަމަވެސް މައިން ބަފައިންނަށް މިއީ ކޮންކަމެއްކަން ނޭނގި ތަފާތު ފަރުވާ ތަކުގައި ކުއްޖާގެ އުމުރުން ދުވަސްތަކެއް ނަގާލައެވެ.
އޯޓިޒަމް އަންހެން ކުދިންނަށްވުރެ ގިނައިން ޖެހެނީ ފިރިހެންކުދިންނަށްކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަދި މިނިސްބަތް ފިރިހެންކުދިންނަށް 3 ގުނަ އިތުރުކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތަށް ބަލާއިރު ކޮންމެ 10،000 މީހުންގެ ތެރެއިން 10 ނުވަތަ 15 މީހުންނަކީ އޯޓިޒަމް ޖެހިފައިވާ މީހުންކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. އަދި ޖަޕާންގައި މިބަލި މާގިނަކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. މިބައްޔާއި އެއްވައްތަރު އަލާމާތްތައް ސިކުނޑީގެ ބައެއް ބަލިތަކުން ފެންނާތީ ބައެއް ފަހަރު މިބަލި ދެނެގަންނަށް އުދަގޫވެ ދުވަސްކޮޅެއް ނަގައެވެ.
އޯޓިސްޓިކް ކުދިން ދެނެގަންނާނޭގޮތް
ކުދިންނާއެކު ކުޅެ މަޖާކުރަން
އަލާމާތްތައް
އޯޓިޒަމްގެ އަލާމާތްތައް ފާހަގަކުރެވެން ފަށަނީ ކުއްޖާގެ އުމުރުން 2 ވަނަ އަހަރު ނުވަތަ 3 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ކުދިން ތުއްތު އިރު ވެސް އެކަހަލަ ބައެއް އަލާމާތްތައް ފާހަގަ ކުރެވިދާނެ އެވެ. އަދި ކުއްޖާގެ އުމުރުން އެންމެ ކުޑައިރު އެހެން ކުދިންނެކޭ އެއްފަދައިން ބޮޑުވަމުން އައިސް، އުމުރުން 24 މަސް ވުމުން ސިކުނޑިއާއި އަދި އެހެނިހެން ހުނަރުތައް ތަރައްގީވުން ހުއްޓިދެއެވެ. މައިންބަފައިންނަށް މިކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނީ އެހާ ހިސާބުންނެވެ. އޯޓިޒަމް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ކިބައިން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި:-
ފަރުވާ
އޯޓިޒަމް އަކީ މިހާތަނަށް ފަރުވާއެއް ހޯދިފައިވާ ބައްޔެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ދިރާސާތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި ކުއްޖާގެ އުމުރުން ހަނގުއިރު މިކަން ދެނެގަނެވި، އެކަމަށް ޚާއްޞަ ކުރެވިފައިވާ ތާވަލެއްގެ ދަށުން ތަޖުރިބާ ކާރުންގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭ ކުދިންގެ އަލާމާތްތައް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ލުއިކުރެވެއެވެ. އަދި އެކުދިންނަކީ އެހެން މީހުންގެ އެހީތެރިކަމާނުލައި އެކަނި އުޅެވޭވަރުގެ ކުދިންތަކަކަށް މިޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ދެވޭ ތަމްރީން ތަކެއްގެ ސަބަބުން ބަދަލު ކޮށްލައެވެ. މާނައަކީ އެކުދިންނަށް ވާހަކަ ދައްކަން ދަސްކޮށްދިނުމާއި، ސަމާލުކަން ދޭން ދަސްކޮށްދިނުމާއި، އަދި ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއް ހުނަރުތައް ދަސްކޮށްދެވެއެވެ.
އޯޓިޒަމްގެ މެދުވެރިވާ ސަބަބު
ޒަމާންތަކެއް ކުރިން އޯޓިޒަމް އަކީ މައިންބަފައިންގެ އިހުމާލުން ދިމާވާ ކަމެއްކަމަށް ބެލުނެވެ. މައިންބަފައިން ކުއްޖާ ބޭނުންނުވުމާއި ކުއްޖާއާއި މެދު އިހްމާލުކޮށްލުމަކީ އެކުދިންގެ ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ ޝޮކަކަށްވެ، ވާހަކަ ދެއްކުމާއި އެހެން ހުނަރުތައް ތަރައްގީ ނުވުމުގެ ސިއްރަކީ މައިންބަފައިން ކަމުގައި ބެލެވުނެވެ. ނަމަވެސް ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ހާމަވާގޮތުގައި އެފަދަ ކަންތައްތަކެއް އޯޓިޒަމް މެދުވެރިވުމުގައެއް ނުހިމެނެއެވެ. އޯޓިޒަމްގެ ހަގީގީ ސަބަބުތައް އަދިވެސް ވަނީ ދިރާސާ މަރުހަލާގައެވެ. އޯޓިޒަމް އަށް މަގުފަހިވާ ކަންތައްތަކެއް ފާހަގަކުރެވިފައި ވެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ހިމަ ބޯދި
ހިމަ ބޯދިނުވަތަ އަކީ ބޯދި އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިބާވަތް ވެސް އުޅެނީ އުރަފަށުގެ ފުން ގާތަކާއި ފަރުގައި ހުންނަ ހޮހަޅައިގައެވެ. އެހެނިހެން ބޯދީގެ ބާވަތްތަކާއި ލައްފަތާ މަސްމަހާއެކު ބައިހަދައިގެން އުޅެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން އަޑިއަށް ފީނައިގެން ކުރާ ބޯދީގެ އެންވެރިކަމުގައި ހިފާ ބާވަތެކެވެ. އަދި މަސްވެރިކަމަށްވެސް ރަގަޅު އެމެކެވެ. ހިމަ ބޯދި އެހެން ބޯދީގެ ވައްތަރުތަކަށްވުރެ ހިމައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 7 ސމ އަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުން ކަރުތާފަތްގަނޑާއި ދިމާލުން ތިރީގައި ހުންނަ ކޮތަރިބައި ގާތްގަނޑަކަށް ބޮލުގެ ދިގުމިނުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައިހާ ދިގެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑު ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލަ ގަދައެވެ. މަހުގެ ތުނބުން ފެށިގެން ލޯހުރަސްކޮށް މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ކޮޅަށް ގަދަމުށި ކުލައިގެ ރޮނގެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުންކޮޅުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ދެކަފީގައި ވެސް ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސްޓްރޯކް ޖެހުން
ސްޓްރޯކް ޖެހުން އަކީ މުޅި ހަށިގަނޑުން ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގެ ބަޔަކުން ބާރުކެނޑޭ ބައްޔެކެވެ. މިބައްޔަށް ބައެއް ފަހަރު ވާގިނެތޭ ބަލި ނުވަތަ ވާބަލި އޭވެސް ކިޔައެވެ. ލޭމައްޗަށް ދިއުމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ ލޭހޮޅިއެއް ފެޅުން ނުވަތަ ބެދުމަށް ބޭސްވެރިކަމުގެ ބަހުރުވައިގައި ކިޔަނީ ސްޓްރޯކް އެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ބްރެއިން އެޓޭކް ވެސް ކިޔައެވެ. ސްޓްރޯކްގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ ވަކި ހިސާބަކަށް ލޭގެންގޮސްދޭ ހޮޅި ބަންދުވެ، އެހިސާބަށް ލިބެންޖެހޭ އޮކްސިޖަން އާއި ގުލްކޯޒް ނުލިބުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ސިކުނޑީގެ ވަކި ހިސާބަކަށް ލޭނުލިބި އެހިސާބުގެ މަސައްކަތްހުއްޓި ސިކުނޑީގެ އެބައި މަރުވުން އެވެ. އަދި މިކަމަށް އަވަސް ފަރުވާ ނުދެވިއްޖެނަމަ އެގެއްލުމަކީ ރަގަޅު ނުކުރެވޭ ދާއިމީ ގެއްލުމަކަށް ވެދާނެއެވެ.
ވާގިނެތޭ ބަލީގެ ވައްތަރުތައް
ވާގިނެތޭ ބަލީގެ ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވައްތަރަކީ ލޭހޮޅިއެއް ފަޅައިގެން ދިއުމުގެ ސަބަބުން ވާގިނެތޭ ބަލި ކުރިމަތިވުން ނުވަތަ ލޭފޭއްދުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ވާގިނެތޭ ބަލި އެވެ. ދެވަނަ ވައްތަރަކީ ސިކުނޑީގައި ގަނޑުލޭކޮޅެއް އުފެދުމުގެ ސަބަބުން ވާގިނެތޭ ބަލި ކުރިމަތިވުން ނުވަތަ ސިކުނޑީގައި ގަނޑުލޭކޮޅޭއް އުފެދުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ވާގިނޭ ބަލި  އެވެ. މިދެ ހާލަތުގައި ވެސް ސިކުނޑިވަނީ އޮކްސިޖަން އަށް ފެންބޮވައިގެން ފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ސިކުނޑީގެ ސެލްތައް ހަލާކުވެ، ސެލްތައް މަރުވުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.
ސްޓްރޯކްގެ ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ.
ފެނިދާނެ އަލާމާތްތައް
ވާގިނެތޭ ބަލި ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ވާޙަކަ ދައްކަން އުދަގޫވުން، ހިނގުމަށް އުދަގޫވުން، އަދި ބައެއް އެހެނިހެން ކުދިކުދި ކަންތައްތައް ކުރަން އުދަގޫވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ލޭމައްޗަށްދިއުން ހުންނާތީ ބޭސް ބޭނުންކުރަމުންދާނަމަ، ސްޓްރޯކެއް ޖެހުމުގެ އަލާމާތްތައް އެނގި އެކަމަށް ސަމާލުވުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އަދި އެފަދަ އަލާމާތެއް ފެނިއްޖެނަމަ ލަސްނުކޮށް ޑޮކްޓަރަކާއި މަޝްވަރާކުރުމަކީ އެންމެ ބުއްދިވެރި ގޮތެވެ. ސްޓްރޯކެއް ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކަކީ:-
ފަރުވާ
ސްޓްރޯކެއް ޖެހުމަކީ ކުއްލި ޙާލަތެކެވެ. ވުމާއެކު ވީހާވެސް އަވަހަށް ފަރުވާ ދެވޭނެ ހިސާބަކަށް ބަލިމީހާ ގެންދިއުމަކީ ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ފަރުވާ ދިނުން ލަސްވެ ގިނައިރުވީ ވަރަކަށް ކުރީގެ ހުރި ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތަށް އެނބުރި ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވާނެއެވެ. ކުރިން އިޝާރާތްކުރި އަލާމާތްތައް ފާހަގަކުރެވޭނަމަ، ލަސްނުކޮށް ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދެވޭނެގޮތެއް ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނެ އެވެ. އިމަޖެންސީ ޙާލަތްތަކުގައި ގުޅާނެ ނަންބަރާއި، އަދި އެމްބިޔުލެންސް ޚިދުމަތަށް އެދޭނެގޮތް މިފަދަ ބަލިމީހުންނަށް ކުރިއްސުރެ އެނގިފައި އޮންނަންވާނެ އެވެ. ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިއުމުގެ ކުރިން ބަލިމީހާގެ ހާލަތު ބެލުމުގައި ނޭވާލާތޯއާއި، ލޭދައުރުކުރޭތޯ އާއި، ހޭހުރިތޯ ބަލައި މިފަދަ ކަމެއްގައި މައްސަލައެއްވާނަމަ އަވަސްފަރުވާ ދޭންވާނެއެވެ. ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިއުމަށްފަހު ބަލިމީހާގެ ނޭވާލުމާއި، ހިތުގެ ވިންދު، އަދި ލޭދައުރުވުން ހަމައަކަށް އެޅުވުމަށްފަހު، ބޮލުގެ ސީޓީ ސްކޭން، ހެދުމަކީ މިފަދަ ކަމެއް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، ކުރާނެ ޓެސްޓެވެ. މިޓެސްޓްގައި ސިނކުޑީގެ ތެރެއަށް ލޭއޮހޮރިފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ވަކިހިސާބަކަށް ލޭގެންގޮސްދިނުން ހުއްޓި، އެހިސާބުގެ މަސައްކަތް ހުއްޓިފައިވާނަމަ، އެކަން ދެނެގަނެވޭނެ އެވެ. އެއަށްފަހު ޑޮކްޓަރަށް ފެންނަ އެންމެ ރަގަޅު ގޮތަކަށް ބަލިމީހާގެ ހަގީގީ ފަރުވާ ފަށާނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ސްޓްރޯކް ޖެހުމުން ދޭނީ ބޭހުގެ ފަރުވާ އެވެ. މިކަހަލަ ހާލަތެއްގައި ސިކުނޑީގެ އޮޕަރޭޝަނެއް ކޮށް އެތަނުގައިވާ ލޭތަން ނެރުމަކީ ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިހާތަނަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ސްޓްރޯކް ޖެހިގެން ސިކުނޑީގެ ތެރެއަށް ލޭއެޅިފައިވާ މީހުން ވަގުތުން އޮޕަރޭޝަން ކުރުމަކީ ބަލިމީހާގެ އެހާލަތަށް އެއްވެސް ލުޔެއް ލިބޭކަމެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިފަދަ މީހުންނަށް ފަރުވާކުރަނީ ހާލު ދެރަނަމަ އައިސީޔޫގައި ބާއްވައި ބޭސްދީގެންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުމަށް ދޭބޭހާއި، ސިކުނޑީގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުމަށް ދޭ ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި ފިޓްޖެހުން މަނާކުރަން ދޭ ބޭސް ވެސް ހިމެނެއެވެ.
ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ކިލޯމީޓަރު
ކިލޯމީޓަރަކީ 1000 މީޓަރެވެ. މިއީ މިން އެޅުމުގައި ބޭނުން ކުރެވޭ މިންގަނޑެކެވެ.
ރޮނަލްޑް ރޭގަން
މިއީ އެމެރިކާގެ 40 ވަނަ ރައީސެވެ.
ސީޓު ރައިވެރިމަސް
ސީޓު ރައިވެރިމަސް ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރު ދުނީގެ މުރަކަތަކާއި ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ ރައިވެރި މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ފަޅުތެރޭގައި ވަރަށް ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ބައިހަދައިގެން އުޅޭތަން ފެނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅޭ ފުންމިނަކީ 2 މީޓަރާއި 30 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންކުރާ ރޭގަނޑުގެ ކެޔޮޅުކަމުގައި ބޭނޭ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަށިގިނަ މަހެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 8 ނުވަތަ 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި 5 ނުވަތަ 6 ބަރިޔަށް ހުންނަ ހުޅުނބުތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 17 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
މަހުގައި ހުދާއި ރަތްކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ދިގަށްވާގޮތަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ތިރީކައިރީގައި ހުދުކުލައިގެ ރޮނގެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރަތްކޮށެވެ. މިކަށިތަކުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ ކުލަވަރަށް ބަލާ އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ ސިފަޔަށް ވިސްނާ ސީޓު ރައިވެރިމަސް ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބަލްގޭރިއާ
ބަލްގޭރިޔާއަކީ އިރުދެކުނު ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ބަލްގޭރިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ބަލްގޭރިޔަން ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ބަލްގޭރިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ސޯފިޔާއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ބަރުލަމާނީ ޑިމޮކްރަސީއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 7 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 95 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 110993.6 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ bg. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +359 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ލެވްއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ބަލްގޭރިޔާގެ އުތުރުގައި އޮތީ ރުމޭނިޔާއެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ސާބިޔާ އާއި ރިޕަބްލިކް އޮފް މެސެޑޯނިޔާއެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ޔޫނާނާއި ތުރުކީއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ކަޅު ކަނޑެވެ.
ތާރީޚު
ބަލްގޭރިޔާގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރުގައި ޢީސާއީ މީލާދުގެ 6 ނުވަތަ 3 ސާސްކަފު ކުރީގެ ސަގާފަތްތަކުގެ އާސާރުތައް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. ޢީސާއީ މީލާދުގެ ކުރިން 500 ވަނަ އަހަރާ ހިސާބުގައި މި ސަރަޙައްދުގައި ވަކިވަކީން އުޅުނު ޤަބީލާތައް ވަނީ ރަސްގެފާނު ތެރެސްގެ ވެރިކަމުގައި އެއްބައިވަންތަ ކުރެވިފައެވެ. ޢީސާއީ މީލާދުގެ 188 އަހަރު ކުރީން ރޫމީން މި ސަރަޙައްދަށް ޙަމަލާދިނެވެ. އަދި މި ގޮތުން މި ދެމެދުގައި ކުރެވުނު ހަނގުރާމަތައް މީލާދުގެ 45 ވަނަ އަހަރާ ޖެހެންދެން ދެމިގެން ދިޔައެވެ. މީލާދީން 4 ވަނަ ޤަރުނު އައި އިރު މި ސަރަޙައްދުގެ މީހުން ފާހަގަވެފައި އޮތީ ކުރީގެ ޤަދީމީ ޕެގަން އާދަތައް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދަމަހައްޓަމުން އައި ރޫމީންގެ ގޮތުގައެވެ. މީލާދީން 632 ހާ ތާނގައި މެދުތެރޭ އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ބަލްގާރުންގެ ބަޔަކު ޚާން ކުބްރަ^ްގެ ޒަޢާމަތުގެ ދަށުގައި ގްރޭޓް ބަލްގޭރިޔާގެ ގޮތުގައި މިނިވަން ދައުލަތެއް ޤާއިމުކުރިއެވެ. މީލާދީން 680 ވަނަ އަހަރުން 893 ވަނަ އަހަރަށް ދެމިގެން ދިޔަ ބަލްގޭރިޔަން އެމްޕަޔަރގެ ވެރިރަށަކީ ލިސްކާއެވެ. މީލާދީން 864 ގައި ބޮރިސް 1 ދަ ބެޕްޓިސްޓް ގެ ޤިޔާދަތުގެ ދަށުގައި ބަލްގޭރިޔާގެ މީހުން ވަނީ އީސްޓަން އޮތޮޑޮކްސް ކްރިސްޓިޔަނިޓީ ޤަބޫލުކޮށްފައެވެ. ބަލްގޭރިޔާގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު އެ ޤައުމުގެ މީހުންނަކީ ވަރަށް ވެސް ހަނގުރާމަވެރި ޤައުމެކެވެ. އަދި ވަރަށް ގިނަ ހަނގުރާމަތަކެއް ގައި އެމީހުން ވަނީ ބޮޑެތި ކާމިޔާބީތަކެއް ހޯދާފައެވެ. މީލާދީން 1393 ވަނަ އަހަރު ތުރުކީގައި އޮތް އުސްމާނީ ދައުލަތުން ވަނީ ބަލްގޭރިޔާގެ ދެވަނަ އެމްޕަޔަރގެ ވެރިރަށް ކަމުގައިވާ ތަރްނޯވޯ ހިފާފައެވެ. 1396 ގައި ވިދިންގެ ޒާރްޑަމް ވެއްޓިގެން ދިޔައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މުޅި ބަލްގޭރިޔާ އުސްމާނީންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ. އުސްމާނީންގެ ދަށުގައި އޮވެގެން އަމިއްލަ ވެރިކަމެެއް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ބަލްގޭރިޔާއަށް ލިބިގެން ދިޔައީ 3 މާރިޗު 1878 ގައެވެ. ބަލްގޭރިޔާގެ ސަރަޙައްދުތައް އެއްބައިވެފައިވަނީ 6 ސެޕްޓެންބަރު 1885 ގައެވެ. އުސްމާނީންގެ ކިބައިން ބަލްގޭރިޔާއަށް މިނިވަންކަން ލިބިފައިވަނީ 22 ސެޕްޓެންބަރު 1908 ގައެވެ. މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ޤަބޫލުކުރެވެން ފެށީ 06 އެޕްރީލު 1909 އަކުން ފެށިގެންނެވެ.
ސަގާފަތު
ސަގާފަތަށް ބަލާއިރުގައި ބަލްގޭރިޔާއަކީ އޭޝިޔާ އާއި ޔޫރަޕު ގުޅުވައިދޭ ފާލަމުގައި އޮތް ޤައުމެއް ކަމަށް ވެފައި ބަލްކަން ސަރަޙައްދަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެއް ކަމުން ނުހުރެ ނުދާނޭ ސިފަތަކެއް ބަލްގޭރިޔާގެ ސަގާފަތުން ފެނެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ބަލްގޭރިޔާއަކީ އިންޑަސްޓްރިއަލައިޒްވެފައިވާ ޤައުމެކެވެ. މި ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދަކީ ފްރީ މާކެޓް އިކޮނޮމީއެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 11760 ޑޮލަރެވެ.
ހިޝާމް ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް
ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިން ހަކަމް އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 71ވަނަ އަހަރު ދިމިޝްގު ގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 105ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާން މަހުގެ 26ވަނަ ދުވަހު އެވެ. މީލާދީން 724ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ އޭނާގެ ބޭބޭފުޅު ޔަޒީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް އަވަހާރަވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.
ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ޚިލާފަތުގައި ހިޖުރައިން 120ވަނަ އަހަރު ކޫފާގެ 14ހާސް މީހުންނާއި އެކު ޒައިދު ބިން އަލީ ބިން ހުސައިން ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކްއާއި އިދިކޮޅަށް ނިކުންނެވިއެވެ. އެއީ ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް ގަތުލުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ޝާމްކަރައިގައި އޮތް ހިޝާމްބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރު އުމަވީ ދައުލަތުގެ އެއްވެސް ޚަލީފާއެއްގެ ޚަޒާނާގައި ނެތްވަރަށް ލާރި ފައިސާ އެއްކޮށްފައި ހުއްޓެވެ. ހޫނު މޫސުމު ދިރިއުޅެއްވުމަށްޓަކައި 4މޭލު ބޮޑުމިނުގައި ރަޞާފާއޭ ކިޔޭ ތަނެއް ބިނާކުރެއްވިއެވެ. ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ އަމިއްލަ ފުޅަށް ކަންތައްތައް ކުރައްވާ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަވަހާރަވެ ވަޑައިގެންނެވީ ހިޖުރައިން 125ވަނަ އަހަރު ރަޞާފާ ގައެވެ.
ކަނޑު ކިރުޅިޔަމަސް
ކަނޑު ކިރުޅިޔަމަސްނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކާއި ހާހަލާއި ތިލަތިލައިގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިން ރޭގަނޑުކުރާ ނަނުފެއްތުމުގެ ކެޔޮޅު ކަމުގައި މަދުމަދުން މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް މީރު މަހެކެވެ. ކަނޑު ކިރުޅިޔަ މަހުގެ ދެބާވަތެއް ވެއެވެ. މިދެބާވަތް އެއްގޮތް ކަމުން ވަކިކުރުން އޮންނަނީ ދަތިކަމަށް ވެފައެވެ. ނަމަވެސް ދެބާވަތް ދިރިއުޅުމަށް ޚިޔާރުކުރާ ސަރަހައްދު ތަފާތެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ މާކަނޑާއި ގުޅިފައި ހުންނަ ކުދި ޖަޒީރާތަކުގެ ކައިރީގައި ކަމަށް ބެލެވިފައި ވެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 12 ކައްޓާއި، 13މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 9މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 18 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކުލައަކީ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. ނަމަވެސް ބަނޑުދަށް ހުންނަނީ ރިހިކުލައިގައެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ މަތީކޮތަރިބައި ނިމޭ ހިސާބުން ނިގޫފަތާއި ދިމާގައި ހުދުކުލައިގެ ލަފެއް ބައެއް ފަހަރު ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އިސްމާޢީލް ޝަކީލް
ޑރ އިސްމާޢީލް ޝަކީލް (ހ.ރެވިމާގެ) އަކީ ޓެލެކޮމިޔުނިކޭޝަންގެ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވޭ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ އިސްމާޢީލް ޝަކީލް އަކީ ދިވެހި ދެވަނަ ސައިންޓިސްޓް އަދި ދިވެހި ދެވަނަ ޕްރޮފެސަރއެވެ. ޑރ އިސްމާޢީލް ޝަކީލް ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވާފައިވަނީ ސައުތު އޮސްޓްރޭލިޔާ ޔުނިވަސިޓީގެ އިންސްޓިޓިއުޝަން އޮފް ޓެލެކޮމިއުނިކޭޝަން ރިސާރޗްގައި ސްޕަވައިޒަރު އެލެކްސް ގްރާންޓް ގެ ބެއްލެވެމުގެ ދަށުންނެވެ.
ތައުލީމީ ކާމިޔާބީތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް ނާޞިރު
ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ސެޕްޓެމްބަރު 2، 1926 ގައި ފުވައްމުލަކުގައެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ، އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުންގެ ތުއްތު ދޮންދީދީގެ އަޙްމަދުދީދީގެ އިބްރާހީމް ނާޞިރެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމާއި ރައީސްކަން ކުރައްވާ ފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މީގެ އިތުރުންވެސް އެމަނިކުފާނު ވަނީ ސަރުކާރުގެ ވަރަށް ގިނަ މަޤާމުތަކެއް ފުރުއްވާފައެވެ.
ރައީސް ނާޞިރު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގެން ތުއްޕުޅު އިރުގެ ޙަޔާތްޕުޅު ވޭތުކުރެއްވީ ޏ. ފުވައްމުލަކު ގައެވެ. [ދުނިޔޭގެ އަލިކަމަށް ވަޑައިގަތީ 2 ސެޕްޓެމްބަރ 1926 (24 ޞަފަރު 1345) ދުވަހު އެވެ.] (މުޙައްމަދު ނަޞީރު، 2008) ބައްޕާފުޅަކީ ވެލާނާގޭ އަޙުމަދު ދީދީ އެވެ. މަންމާފުޅަކީ ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ގަނޑުވަރު މޫސާ ދީދީގެ ޢާއިޝާ ދީދީއެވެ.
އިބްރާހީމް އަޙުމަދާއި އަޙުމަދު ޖަދުޢާން (2008)، އާފަތިސް ނޫހުގައި ލިޔުއްވައިފައިވާ ގޮތުގައި އިބްރާހީމް ނާޞިރު ތުއްޕުޅުއިރު އުޅުއްވީ ވަރަށް ދަތި ޙާލުކޮޅުގައެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އެ މަނިކުފާނު ގެންގުޅުއްވައި ބޮޑުފުޅުވަންދެން ގެންގުޅުއްވީ އެ މަނިކުފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމްދީދީ އެވެ.
ރިޔަލުދޯނި ދުއްވުމާއި, ރޭގަނޑު މަސްވެރިކަންކުރުމާއި, ގޯތިތެރޭގައި ގަސްހެއްދުމަކީ އިބްރާހިމް ނާޞިރު ޝައުޤުވެރިކަން ހުންނަ ކަންކަން ކަމަށް އަޙުމަދު ޖަދުޢާނާއި އިބްރާހީމް އަޙުމަދު (2008) ހާމަކުރައްވައެވެ.
ޙަޔާތުގެ ކުރީކޮޅު
އިބްރާހީމް ނާޞިރަކީ، ތުއްޕުޅު އިރުގައި ވަރަށް ދަތި ޙާލުކޮޅުގައި އުޅުއްވާން ޖެހިވަޑައިގަތް ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އައިސް އެމަނިކުފާނު ބަލަހައްޓަވައި ގެންގުޅުއްވީ އަދި ބޮޑުފުޅުވާންދެން ބެލެހެއްޓެވީ، ވެލާނާގޭ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ބޮޑުބޭބެއެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރަކީ، ވަރަށް ސާދާ ބޭފުޅެކެވެ. ކިޔަވަން އުޅުއްވީ ސޯސަންވިލާގައެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ މިޒާޖުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އެމަނިކުފާނަކީ ތެދުވެރި، އިޚްލާޞްތެރި، މީހުނަށް އޯގާވެރި ބޭފުޅެކެވެ. ޚިޔާނާތްތެރިކަމާއި ދޮގުހެއްދެވުމަކީ އެމަނިކުފާނުގައި މުޅިން ނެތް ކަމެއްކަމަށް އެމަނިކުފާނު ދަންނަ ގިނަ މީހުން ބުނެ އުޅެއެވެ.
ތައުލީމް
އިބްރާހީމް ނާޞިރު ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ އިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ސިލޯނުންނެވެ. މާލެ ވަޑައިގެން ސަރުކާރުގެ ބައެއް އާދައިގެ ވަޒީފާތައް އަދާކުރެއްވި އެވެ. އޭރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު ހުންނެވީ އޭނާގެ ބޮޑުބޭބެ ވެލާނާގެ އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ ގެ އަރިހުގައެވެ.
ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތުން
އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތީ ދިވެހިރައްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ މަޤާމުގައި އެއިރު ހުންނެވި ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުދޭރި ކިލެގެފާނު އިސްތިއުފާދެއްވުމުންނެވެ. ކިލެގެފާނު އިސްތިއުފާ ދެއްވީ ޑިސެމްބަރު 11، 1957 ގައެވެ. ހަމަ މިދުވަހު ހަވީރު ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖްލީހުގެ ޚާއްޞަ ޖަލްސާއެއް ބޭއްވުނެވެ. މިމަޖްލީހަށް ކިލެގެފާނުގެ އިސްތިއުފާގެ މައްސަލަ ހުށަހެޅިއްޖެއެވެ. މަޖްލީހުގެ އިއްތިފާގުން ފާސްވީ އިސްތިއުފާ ޤަބޫލުކުރުމަށެވެ. ހަމަ މި މަޖްލީހުގައި އިބްރާހީމް ނާޞިރު ހުށަހަޅުއްވައިގެން އިބްރާހީމް ޝިހާބު ތާއީދު ކުރައްވައިގެން ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުދޭރި ކިލެގެފާނަށް "ޞާޙިބުއްރިފްޢާ" ގެ ލަޤަބު ލިބިވަޑައިގެންފިއެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ އެއްމެ މަތީ އެޑްވައިޒަރުގެ ޝަރަފުވެރިކަން ވެސް ދެއްވައިފިއެވެ. އަދި އޮތް މުސާރަފުޅުގައި (މަހަކަށް އެއްހާސް ފަސްސަތޭކަ ރުފިޔާ) ކާރުކޮޅު ވެސް ހަމަ އޮތް ގޮތަށް އޮވެގެން ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއެކު ހުންނެވުމަށް ފާސްވެއްޖެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ކިލެގެފާނު ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގައި ވެސް އޭގެފަހުގައި ވެސް ކާރުކޮޅަކަށް ނާރުއްވައެވެ. ދެންނެވި ދިޔަ ރައްޔިތުންގެ މަޖްލީހުގައި އޮނަރަބްލް އިބްރާހީމް ޝިހާބު ހުށަހަޅުއްވާ ކުނޑިގޭ އަލްފާޟިލް ޢަބްދުއްލަޠީފު ތާއީދު ކުރައްވައިގެން އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ބޮޑުވަޒީރަކަށް ޢައްޔަން ކުރައްވައިފިއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ޤާނޫނީ ލަފާ ކީރިތި މަހާރަދުންނަށް ދަންނަވައިފިއެވެ. ކީރިތި މަހާރަދުން މިކަން ޤަބޫލު ކުރެއްވުމުން ޞާޙިބުއްސަޢާދާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރަކަށް ވީއެވެ. މިހާރު އެމަނިކުފާނުގެ ނަންފުޅަކީ ޞާޙިބުއްދައުލާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރެވެ.
ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތް
އިބްރާހީމް ނާޞިރު އާދައިގެ މަގާމަކުން ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާ އަދާކުރައްވަން ފެއްޓެވި ނަމަވެސް، އޭނާވަނީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާގެ މަގާމްވެސް ފުރުއްވާފައެވެ. އޭނާއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ކުރެއްވި ދެވަނަ ރައީސް އެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔަތަކުން ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުވުމަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެދުނު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއޭ ކިޔާ މުޚާތަބުކުރެވުނީ އިބްރާހީމް ނާޞިރަށެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރު ސިޔާސީ މައިދާނުން ފެންނަން ފެށީ އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ގެ ޖުމްހޫރީ ވެރިކަން އުވާލެވުނު އިންގިލާބާއި ގުޅިގެންނެވެ. މުޙައްމަދު އަމީންގެ ވެރިކަން ނިމި، އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ،މަޙްކަމަތުއް ދާޚިލިއްޔާ، އަދި މަހްކަމަތުލް އަމަން އާންމުގެ އިސް މަގާމްތަކެއް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ފުރުއްވި އެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ބޮޑު ވަޒީރުަކަން ލިބުނު އިރުވެސް އެމަގާމްތައް ގެންދެވީ ފުރުއްވަމުންނެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރު އަކީ މުރާލި ބޭފުޅެކެވެ. ސަރުކާރުން ހިންގަވާ މަޝްރޫޢުތައް އަމިއްލަފުޅަށް ވަޑައިގެން ބެއްލެވި ޙިކުމަތް ތެރިއެކެވެ. ރާއްޖެ ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތެރި ބަސްމަދު ބޭފުޅެކެވެ. މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގެ ދެވަނަ ބޮޑު ވަޒީރުކަން ލިބުމަށްފަހު ރާއްޖެއަށް އައި އިމްރާނީ އަދި ތައުލީމީ އިގްތިޞާދީ ތަރައްގީގެ ދެވަނަ ފެށުމަކީ އެމަނިކުފާނު އެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ގެންނެވި ކުރިއެރުން ތަކުގެ ތެރޭގައި ހުޅުލެއާއި ވިލިގިލީގައި ތިބި ގިރާވަރު މީހުން މާލެއަށް ބަދަލުކުރެއްވުމާއި، ހުޅުލޭގައި އެއަރޕޯޓެއްގެ ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ހުޅުލޭ އެއަރޕޯޓް ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ 4 އެޕްރީލް 1960 ގައެވެ. އެއަރޕޯޓްގެ ހެދުމުގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތުން ހުންނެވީ ހ.މީނާޒް އަލްއުސްތާޛު ޢަބުދުﷲ ޙަމީދު އެވެ. ހުޅުލޭ އެއަރޕޯޓް އަށް ފުރަތަމަ މަތިންދާ ބޯޓެއްގެ ޖެއްސީ ދަގަނޑު ފިލާގެ މައްޗަށް 19 އޮކްޓޯބަރު 1960 (19 ރަބީޢުލްއާޚިރު 1380ހ) ގައެވެ. އެއީ ސިލޯންގެ މަތިންދާ ބޯޓެކެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ހިގާދިޔަ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލަ އަކީ އައްޑު އަތޮޅަށް އިގިރޭސިން ފޭބުމާއި ގުޅިގެން ދެކުނު 3 އަތޮޅުގައި ހިގާދިޔަ ދެކުނު ގަޑުބަޑު އެވެ. އިގިރޭސިން އައްޑު އަތޮޅަށް ފޭބުމާއި ގުޅިގެން ދިވެހި ސަރުކާރާއި އައްޑު އަތޮޅާއި ދެމެދު ގަޑުބަޑު ހަދައި، އައްޑު އަތޮޅާއި، ހުވަދު އަތޮޅު އަދި ފުވައްމުލައް ވަކި ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އިޢުލާންކޮށް ޔުނައިޓެޑް ސުވެޑީބު އައިލޭންޑް ގެ ނަމުގައި 13 މާރޗް 1959 (3 ރަމަޟާން 1378ހ) ގައި ނަންދެއްވި އެވެ. މިސަރުކާރުގެ ރައީސް އަކަށް ހުންނެވީ އައްޑު އަތޮޅު ހިތަދޫ ފިނިފެންމާގޭ ޢަބުދުﷲ އަފީފް އެވެ. އިގިރޭސިން އައްޑު އަތޮޅަށް ފޭބުމާއި ގުޅިގެން ދިވެހި ސަރުކާރާއި ދެމެދު އުފެދުނު ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތައް ނައްތާލުމަށް ސަރުކާރުން ވަފުދުތައް ވެސް ފޮނުއްވި އެވެ. ނަމަވެސް ކަންތައް ދިޔައީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ގޯސްވަމުންނެވެ. މިވަފުދުތައް ވަޑައިގެން ޢަބުދުﷲ އަފީފް އާއި ވެސް ބައްދަލުކުރައްވައި ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވި އެވެ. ނަމަވެސް އަލިމަގެއް ނުފެނި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަމުން ދިޔައެވެ. ބައެއް ބޭފުޅުންގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކަނީ މިމައްސަލަ ޖެހެން ދިމާވި އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ގަމުގައި ތިބި މީހުން މަރަދޫ ފޭދޫ އަށާއި، ފޭދޫ އަށް ބަދަލުކުރެއްވުމުގެ މައްސަލައިގައި އިގިރޭސިން އަޅައިދޭ ގެތަކުގެ ފެންވަރު ދަށްކަމާއި، ރުއްގަހަށް ބަދަލު ދިނުމުގެ މައްސަލަ އެވެ. ދުވަސްވަރަކީ ދެކުނު 3 އަތޮޅާއި ރާއްޖެއަށް ވެސް ހީނަރުކަން އައިސްފައިވާ ދުވަސްވަރެއްކަމުން މިޚިލާފުތަކުގެ ސަބަބުން ގަޑުބަޑުއަށް ބަދަލުވެ، ކުރިން ދެންނެވި ސަރުކާރުގެ ނަމުން ނަންކިޔައި ދިވެހި ސަރުކާރާއި ވަކިވެ، އަދި ބޮޑު މައްސަލަ އަކަށްވީ އެވެ. ދެކުނު 3 އަތޮޅުގައި ބަޔާންވެ ދިޔަ ގޮތުގެ މަތީން ކަންހިންގުމާއި ގުޅިގެން، ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަމާބެހޭ ފިޔަވަޅު އަޅަން ފެއްޓެވި އެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުން އެޅުއްވި އެއް ފިޔަވަޅަކީ އޭރުގެ ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް މިމައްސަލަ ހަމަޖެއްސުމަށް ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އޮތްތޯ ވޯޓެއް ނެންގެވުމެވެ. މިވޯޓް ނެންގެވީ 1959 ގެ އެޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މިވޯޓުން ވަޒީރުލް އަޢުޒަމަށް މައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމުގެ ބާރު އެރުވުނެވެ. އަދި އޭރު ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ވެސް އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް މިމައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމުގެ ފުރިހަމަ އިޚްތިޔާރާއި ބާރު ދެއްވި އެވެ.
ދެކުނު 3 އަތޮޅުގައި އުފެދިފައިވާ ގަޑުބަޑުގެ މައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމުގެ މަސައްކަތް ބޮޑު ވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު ފެއްޓެވި އެވެ. މިގޮތުން 3 ޖެނުއަރީ 1958 ގައި ކޮމިޝަނެއް އުފެއްދެވި އެވެ. އަދި 29 މާރޗް 1959 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހު، ސިފައިން ފުވައްމުލަކު އަށް ފޮނުވިއެވެ. އިސްބޭފުޅަކަށް ހުންނެވީ ދައްޕަރު މޫސާ މަނިކު އެވެ. މިދަތުރުވީ ނާކާމިޔާބެވެ. އޭގެ ފަހުން 13 ޖުލައި 1959 ގައި މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ ގައި ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް 700 މީހުންނާއި އެކު ( އާންމުންނާއި ސިފައިންގެ ގާތްގަނޑަކަށް 50 މީހުން ) ހުވަދު އަތޮޅަށް ވަޑައިގެން ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށްފަހު، އެބުރި މާލެ ވަޑައިގަތީ 20 ޖުލައި 1959 ގައެވެ. އެހިސާބުން ހިތަދޫ ޢަބުދުﷲ އަފީފް ވެސް އިގިރޭސިން ޝީސެލްސް އަށް ގެންދެވުމާއި ގުޅިގެން އައްޑު އަތޮޅުގައި ވެސް ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ދިދަ ނަގައިފި އެވެ. މިމައްސަލަ ފެށުމާއެކު ރަދުންގެ އަމުރަށް ސްރީލަންކާގައި ހުންނަ އިގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ވަފުދުތައް ފޮނުވާ ހެއްދެވި އެވެ. އަދި 15 ޑިސެމްބަރު 1956ން ފެށިގެން 30 އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ގަމުގެ މުޅި ސަރަހައްދު، އަދި ހިތަދޫ މާމެންދޫ އިން ފާހަގަކުރެވިފައިވާ 10 އޭކަރުގެ ސަރަހައްދެއް ބޭނުންކުރުމާއި ބެހޭ އެއްބަސްވުމުގައި އިގިރޭސި ދައުލަތާއެކު ސޮއި ކުރެއްވީ ބޮޑު ވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު އެވެ. އެއީ ކުރީގައި 100 އަހަރަށް ގަން ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ބެހޭގޮތުން ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުން 30 އަހަރަށް ބަދަލުކުރެއްވި އެގްރީމެންޓް އެވެ. މިއީ ގަމާއި ހިތަދޫގެ ސަރަހައްދެއް ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ބެހޭގޮތުން ކުރެވުނު އެންމެ ފަހުގެ އެގްރީމެންޓް އެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބުމާއި ގުޅިގެން ތަފާތު ހަރަކާތްތައް ހިންގެވި އެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އިގިރޭސި ސަފީރަކު ރާއްޖޭގައި ހުންނަވާގޮތަށް ހަމަޖެހި، 14 ޖުލައި 1960 ރާއްޖެ ވަޑައިގަތް އެޗްއޭ އާތިންތަންޑޭވީ 8 އޮކްޓޯބަރު 1960ން ފެށިގެން ރާއްޖޭގައި ހުންނަވަން ފެއްޓެވި އެވެ. ފަހުން މީނާ ބެހެއްޓީ ދޫނިދޫ ގައެވެ. ދޫނިދޫގައި މީނާ ހުންނަވަނިކޮށް ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހިނގުމާއި ގުޅިގެން މާލޭގެ އަންހެނުން ދޫނިދޫ އަށް ގޮސް މީނާ ރާއްޖެއިން ފޮނުވައިލަން އުޅުމަކީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ހިނގި ކަމެކެވެ. މިއީ ތާރީޚްގައި ދިވެހި އަންހެނުންގެ ކެރޭކަން ދައްކުވައިދޭ ރަމްޒެކެވެ.
ދެކުނު 3 އަތޮޅުގެ މައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމަށްފަހު އިބްރާހީމް ނާޞިރު މަސައްކަތްކުރެއްވީ ރާއްޖެއަށް މިނިވަންކަން ހޯދައި ދިނުމަށެވެ. މިގޮތުން ކޮޅުބުގައި ހުންނަ އިގިރޭސި ސަފީރުގެ އަރިހަށް ރާއްޖޭގެ ވަފުދުތައް ފޮނުއްވި އެވެ. 15 ނޮވެމްބަރު 1967 ގައި އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ޖަލްސާގައި ދިވެހިރާއްޖެގައި އޮންނަން ފެންނަނީ ކޮންކަހަލަ ވެރިކަމެއްތޯ ބެލުމަށް ބިލެއް މަޖުލީހަށް ހުށަހެޅުނެވެ. އެކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަޖުލީހުގައި ތިއްބެވި 44 މެންބަރުންގެ ތެރެއިން 40 މެންބަރުންނަށް ފެނުނީ ރާއްޖޭގައި އޮންނަން ފެންނަނީ ޖުމުހޫރީ ވެރިކަމެއް ކަމަށެވެ. ކުރިން ދެންނެވި ގޮތަށް ފާސްވުމާއި ގުޅިގެން 15 މާރޗް 1968 ގައި އާންމު ރައްޔިތުންގެ ޚިޔާލު އެކަމުގައި ހޯދުމަށް ވޯޓް ނެގުނެވެ. ނެގުނު އާންމު ވޯޓްގެ ނަތީޖާގައި ޖުމުހޫރީ ވެރިކަމެއް އޮތުމަށް 36997 ވޯޓް ލިބުނެވެ. ރަސްކަމެއް އޮންނަން ފެންނަކަމަށް ލިބުނީ 8551 ވޯޓް އެވެ. މިވޯޓްގެ ނަތީޖާއަށްފަހު 11 ނޮވެމްބަރު 1968 ގައި ދިވެހި ޖުމުހޫރިއްޔާ އިޢުލާންކޮށް، އެރޭ އޮތް ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ޖަލްސާއެއްގައި ކެބިނެޓް އިޢުލާންކޮށް ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކަމުގެ ހުވާ އިބްރާހީމް ނާޞިރު ކުރެއްވި އެވެ.
އަންހެނުންނަށް ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ދިނުން
އަންހެނުންނަށް އެއްވެސް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި މާފުޅާ ދާއިރާގައި އަޅާހިތްވާ ކޮންމެ ހެދުމެއް އަޅައިގެން އުޅުމުގެ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބުނީ އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތުމަށް ފަހުއެވެ. ނާޞިރު ބޮޑުވަޒީރުކަމަށް ވަޑައިގަތް އިރު ދިވެހި އަންހެނުން ތިބީ ފިކުރީ ގޮތުން ވަރަށް ދަށުގައެވެ. ތަޢުލީމީ ގޮތުން އެއަށްވުރެ މާދަށުގައެވެ. ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ތަނެއް ނުފެނެއެވެ. އަޑެއް ނީވެއެވެ. ޓީ.ވީ. އަމުދުން ވެސް ނެތެވެ. މިފަދަ ދުވަސްވަރެއްގައި، ބޮޑުވަޒީރު ނާޞިރު ދިވެހި އަންހެނުންނަށް ސަރުކާރުންނާއި ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރުން އެމީހެއްގެ ލިޔާގަތާއި ޤާބިލިއްޔަތު ހުރި މިންވަރަކުން ވަޒީފާތައް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލެއްވިއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ މިނިވަންކުރެއްވުމުގައި
މިއަދު މިދެކޭ މިނިވަންކަމުގެ ޙަޤީޤި ބާނީ އަކީ ކުރީގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިބްރާހީމް ނާޞިރެވެ. ދިވެހި ޤައުމަށް 1965 ގެ މިނިވަންކަން ލިބިފައިވަނީ ނާޞިރު ކުރެއްވި ބުރަ މަސަތްކަތްޕުޅުންނެވެ.
މިނިވަންކަމުގެ އުފާވެރި ހިނިތުންވުން ތަކުގައި މިއަދު ދިވެހިރާއްޖެ އޮތް ނަމަވެސް އެ މިނިވަންކަން ހޯއްދެވުމަށް ނާޞިރު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވީ ވަރަށް ގޮތްދޫ ނުކުރައްވާ ސިޔާސަތެއްގައެވެ.
އިނގިރޭސި ދައުލަތާއި ދިވެހި ސަރުރާކާރާ ދެމެދު ދެކެވުނު މިނިވަންކަމުގެ ވާހަކަ ތަކުގެ މެދުވެރި އަކަށް އުޅުއްވި ޢަބުދުއްސައްތާރު މޫސާދީދީ ހަވީރު ނޫހަށް ދެއްވި އިންޓަވިއު އެއްގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ "ނާޞިރު އެދުވަސްވަރު އެވަރުން މަސައްކަތް ނުކުރެއްވި ނަމަ 1965 ގެ މިނިވަން ކަމެއް	އެހާއަވަހަކަށް ރާއްޖެއަކަށް ނުލިބުނީސް" އެވެ.
ޢަބްދުއްސައްތާރު މިދުވަސްވަރުގެ ކަންތައް ހިގައިދިޔަ ގޮތް ސިފަކުރައްވަމުން ވިދާޅުވީ "އަޅުގަނޑާ ސީދާ ނާޞިރުވެސް ގުޅުއްވާނެ. އަޅުގަނޑަށް ޖެހޭނެ އެދުވަހެއްގެ އެދެކެވުނު ވާހަކަތައް ނާޞިރަށް ދަންނަވަން. ދެން ނާޞިރު ދެއްވާ ޖަވާބު ދެން އޮންނަ ޖަލްސާއެއްގައި އަޅުގަނޑު ދަންނަވަނީ. އޭރަކު މިހާރު މިހުންނަހެން މުއާޞަލާތީ ފަސޭހަތަކެއް ނުހުރޭ އަޅުގަނޑުމެން މެސެޖްތައް ފޮނުވަނީ ވަޔަރލެސްގެ ޒަރީޢާއިން"ނެވެ.
އިނގިރޭސި ތަޢުލީމު ތަޢާރުފްކުރެއްވުން
[ރާއްޖޭގައި ޒަމާނުއްސުރެ ދެވެމުން އައި ތަޢުލީމީ ޚިދުމަތް، އެދުރުގެތަކުން، މަކުތަބުތަކުން މަދަރުސާތަކަށް ބަދަލުވެ މި ޒަމާނުގެ އިނގިރޭސި ތަޢުލީމާ ދިމާއަށް މިޞްރާބު ޖެހީ މީލާދީ ގޮތުން 1957 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ބިދޭސީ ޓީޗަރަކު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖެ ގެންނެވުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މރ. އެތަލް ރީޑިއަސް އާއި މިސިޒް އޭ.އެމް ފެނާންޑޯއާއި މިސް ރާމް އާއި މިސް އެމް.އެލް ނަމަތުންގަ ރާއްޖެ ގެނެވުނީ ހިޖްރީ ގޮތުން 1377 ވަނަ އަހަރު ޝަޢުބާން މަހު 4 ވަނަ ދުވަހު (23 ފެބްރުއަރީ 1958 ގައި) އެވެ. ސިލޯނުން ގެނެވުނު މި ހުރިހާ ޓީޗަރުންވެސް ކިޔަވައިދެއްވީ މަދުރަސަތުލް މަޖީދިއްޔާ އާއި މަދުރަސަތުލް އަމީނިއްޔާގައެވެ. 1960 ގެ އަހަރުތަކަށް އަޅައިގަތްއިރު ރާއްޖޭގެ އިސް މަސްއޫލުވެރިން ތަޢުލީމީ ކަންކަމަށް ވިސްނެވުމަށްފަހު ރާއްޖޭގެ އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު ސުމުއްވުލްއަމީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު ނިންމެވީ ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމު ހުޅަނގުގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމަށް ބަދަލުކުރައްވައި އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ކިޔަވައިދެއްވަން ފެއްޓެވުމަށެވެ. އެއީ ސަރުކާރު ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ ޤާބިލު ހުނަރުވެރިން އުފެއްދެވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި އެޅުއްވި ފިޔަވަޅެއްކަމަށް ބައެއް މުއައްރިޚުން ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ. މި ގޮތުން ސަރުކާރުގެ 2 މަދުރަސާ ކަމަށްވާ މަދުރަސަތުލްމަޖީދިއްޔާ އާއި މަދުރަސަތުލްއަމީނިއްޔާގައި އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ކިޔަވައިދެއްވުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖައްސަވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އަދި 1961 ވަނަ އަހަރު ޖެނުއަރީ މަހުން ފެށިގެން ސްރީލަންކާގެ މރ. ޖޭ.ވީ ހިލް މަޖީދިއްޔާގެ ނާޒިރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އަދި 21 މާޗް 1961 ން ފެށިގެން ޢަމަލީ ގޮތުން ރާއްޖޭގައި އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށުނެވެ. އެހެންވީމާ ރާއްޖެއަށް އިނގިރޭސި ތަޢުލީމު ތަޢާރުފުކުރެއްވި މޭސްތިރިއަކީ ސުމުއްވުލްއަމީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރުކަމުގައި ދެންނެވުމަކީ ތާރީޚަށްޓަކައި ފާހަގަކުރާންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ.](މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން)
އައްޑު އަތޮޅު ގަން ސަތޭކަ އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދީފައި އޮތް އޮތުން އުވައިލެއްވުން
ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި މިކަމާ ދެކޮޅަށް ފިސާރި ކެރި ހުންނަވައިގެން ވަކާލާތުކުރައްވަންފެއްޓެވީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުކަން ފާހަކަކޮށްލެވެއެވެ. އެ އެގްރީމެންޓަކީ އެއް ގޮތަކަށްވެސް ކުރެވިގެންވާނޭ އެގްރީމެންޓެއް ނޫންކަމަށާއި އެކަން އެ ގޮތަށް ކުރެވިގެން ނުވާނޭކަމަށާއި އެ އެމް.އޯ.ޔޫ. ގެ ކޮޕީއެއް ލިބިގެންނޫނީ މަޖްލިސްގައި އެވާހަކަ ދެކެވިގެންވެސް ނުވާނޭކަމަށް އަޑު އުފުއްލަވައި އެކަން ނާކާމިޔާބުކޮށްލެއްވިއެވެ.
ރާއްޖެއަށް ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ހޯއްދެވުން
ދިވެހި ތަޢުލީމީ ޒުވާނުންތަކެއްގެ ހިތުގައި އިނގިރޭސީންގެ ޙިމާޔަތާމެދު އުފެދުނު އާ ވިސްނުމެއްގެ ސަބަބުން އިނގިރޭސީންގެ ޙިމާޔަތުންވަކިވެ މިނިވަން ޤައުމަކަށްވުމުގެ ޙަރަކަތްތައް ފެށިގެން ދިޔައެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރު އިސްވެ ހުންނަވައިގެން ރަސްމީ ގޮތެއްގައި ފެއްޓެވި މި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ ދިވެހި ރާއްޖެއަށް ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ލިބުމެވެ. އިނގިރޭސި ދައުލަތާއި ދިވެހި ސަރުކާރާ ދެމެދު ވެވުނު މި ތާރީޚީ އެއްބަސްވުމުގައި ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ (އޭރުގެ) ވަޒީރުލްއަޢުޡަމް ޞާޙިބުއްދައުލާ އިބްރާހީމް ނާޞިރެވެ. އިނގިރޭސި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން މި އެގްރީމެންޓްގައި ސޮއިކުރެއްވީ ސިލޯނުގައި ހުންނެވި އިނގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަރ ސަރ މައިކަލް ވޯކަރ އެވެ. ހައިކޮމިޝަނަރ ގެ ގެކޮޅުގައި އޮތް މި ތާރީޚީ ރަސްމިއްޔާތު ބޭއްވުނީ 1965 ވަނަ އަހަރު ޖުލައި މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު 10:00 ގައެވެ.
އިންޑިއާގެ ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރީންގެ އަތްދަށުން ދިވެހި އިޤްތިޞާދު ސަލާމަތްކުރެއްވުން
ޢަބްދުލްޙަކީމް ޙުސައިން މަނިކު (1997) ލިޔުއްވައިފައިވާ ގޮތުގައި ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިން މާލެ އައީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން IV ގެ ރަސްކަމުގައެވެ. މީލާދީން 1857 ވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައެވެ. [ވޯރާއިން މާލެއަށް ގަދަކުރުވީ ކަކާގޭ ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނެވެ. ]އެ މީހުން ރާއްޖެ އައިސް ކުރީ "ފޭރި ކާ ވިޔަފާރި" އެވެ.ދިވެހީންނަށް ދެމުން ދިޔައީ ބޮޑު ގެއްލުމެވެ. މި ގޮތަށް މިކަން ހިނގަމުން ދަނިކޮށް 1959 ވަނައަހަރު ވޯރާއިންގެ ވިޔަފާރި ހުއްޓާލުމަށް ނާޞިރު ކުރިމަތިލައްވައިފިއެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 105 އަހަރަށް ދެމިގެން ދިޔަ މި ވިޔަފާރި، ވޯރާއިންނަށް ތަފާތު ދަތިތައް ކުރައްވައި، 1 އޮގަސްޓް 1962 ގައި ނާޞިރު މުޅިން ހުއްޓުވައިލިއެވެ.]
ފަތުރުވެރިކަން
ދައުލަތަށް އެއްވެސް އާމްދަނީއެއް ނުލިބޭ ވިޔަފާރިއެއްގެ ގޮތުގައި ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ފަތުރުވެރިކަން ތަޢާރުފު ވެގެން އައީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ރައީސްކަމުގެ ދައުރުގައެވެ. އިޓަލީގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާ ޖޯޖް ކޯބިން ދިން ޚިޔާލަކާ ގުޅިގެން މަސް އޮޑި އަޙުމަދު ނަސީމާއި ކޮލި މުޙައްމަދު ޢުމަރު މަނިކުގެ އިސްނެންގެވުމުގެ މަތީން ފުރަތަމަ ހެދި ރިޒޯޓަކީ ކުރުނބާ ވިލެޖް (ވިހަމަނާ ފުށި) އެވެ. އަދި ނާޞިރު، ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން، ބިން މިލްކު ކުރައްވައިގެން ބޮޑު ބަނޑޮހުގައި ރިސޯޓެއް ހުޅުވައިފިއެވެ. އަދި އަޙުމަދު ޙިލްމީ ދީދީ އަތްޕުޅުން "ފަރުކޮޅު ފުށި" ކުތްޔަށް ހިއްޕަވައިގެން އެރަށުގައި "ކުލަބް ނޭޗަރ" (ހެއްދެވިހާލަށް މީހުން އުޅޭ ރަށެއް)ގެ ގޮތުގައި ނާޞިރު އެރަށް ތަރައްޤީކުރައްވައިފިއެވެ. ފަރުކޮޅުފުށީގައި ވަޒީފާ އަދާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު (ފަހުން) މި މަޒުމޫނުގެ ލިޔުންތެރިޔާ އަށްވެސް ލިބުނުކަން މިތާނގައި ފާހަގަކޮށްލަމެވެ.
ފިނިކުރިމަސް އެކްސްޕޯޓްކުރުން
އެ ޒަމާނުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ޢާމްދަނީ ލިބޭ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކީ ހިކި ކަނޑުމަހެވެ. މަހުގެ ބާޒާރަކީ ހަމައެކަނި ސިލޯނެވެ. އެހެންކަމުން ލަންކާގެ ފަރާތުން އަޅަ ކޮންމެ ފިޔަވަޅަކުން ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދަށް ލޮޅުން އަރައެވެ. [މި ހިސާޞުން ދެން ޢަޒުމް ވަރުގަދަ ނާޞިރު ކުރިމަތިލެއްވީ ދިވެހީންގެ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވާށެވެ. މަސް ވިއްކާނެ ބާޒާރެއް ހޯދާށެވެ. މި ގޮތުން ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޖަޕާނުގެ މަރުބޭނީ ކޯރޕަރޭޝަނާއެކު މަސްގަތުމުގެ އެގްރީމެންޓެއްގައި 7 އޭޕްރިލް 1972 ގައި ސޮއިކޮށްފިއެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން ބާނާ މަސް އެ ކުންފުނީގެ ބޯޓުތަކަށް ގަނެ އެ މަސް ފިނިކޮށްގެން ބޭރަށް ގެންދާށެވެ. އެކްސްޕޯޓް ކުރާށެވެ.
ފެލިވަރު ކޭނިންގ ފެކްޓްރީ
ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭރު ފައިސާ ލިބޭ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކީ ހިކިކަނޑުމަސް ކަމަށް ވެފައި އެ މަސް ގަންނަ ހަމަ އެކަނި ޤައުމަކީ ސިލޯން ކަމަށްވާތީ ދިވެހި އިޤްތިޞާދު އޮތީ ސިލޯން ގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ކަމަށް ދެންނެވިދާނެއެވެ. މިހެން މިކަން އޮއްވައި 1970 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު، ވަރަށް ކުއްލި ގޮތެއްގައި ރާއްޖޭގެ ހިކި މަސް ލަންކާއަށް ނުގަންނަ ގޮތަށް އެ ޤައުމުން ނިންމި އެވެ. ދިވެހި ޤައުމަށް ކުރިމަތިވި މި ޚުޠޫރަތްތެރި ދަނޑިވަޅުގައި ޢަޒުމް ވަރުގަދަ ނާޞިރު، ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ އެހެން މަގެއް ފެނޭތޯއެވެ. ރާއްޖޭގެ މަހުގެ އުފެއްދުންތަކަށް އެހެން ބާޒާރެއް ލިބޭތޯ މަސައްކަތް ފެއްޓެވި އެވެ. އަދި ރާއްޖޭގައި ރޯމަސްގަނެ ބޭރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ބޭރުގެ ކުންފުނިތަކަށް ހުޅުވައިލެއްވި އެވެ. މި ދަޢުވަތަށް އިޖާބަދީ ރާއްޖެ އައި ފުރަތަމަ ކުންފުންޏަކީ ޖަޕާނުގެ މަރުބޭނީ ކޯޕަރޭޝަނެވެ.
ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ރޯމަހުގެ ވާދަވެރިކަން އިތުރުވި ދަނޑިވަޅުގައި މާތް ﷲ ގެ ރަޙުމަތްފުޅުން ރާއްޖެއަށް ބާނާ މަހުގެ ޢަދަދުވެސް އިތުރުވިއެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގައި އުފައްދާ މަސްވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތައް އިތުރުކޮށް ފެންވަރު މަތިކުރުމަށް ބޭނުންވިއެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ދިވެހި ސަރުކާރާއި ރައްޔިތުން ގުޅިގެން ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފާދިއްޕޮޅު ފެލިވަރުގައި ދަޅުގައި މަސް ބަންދުކުރާ ކާރުޚާނާއެއް (Tuna Processing Plant) 2 ފެބްރުއަރީ 1978 ގައި ޤާއިމުކުރެވުނެވެ. މިއީ ޖަޕާނުގެ [ނިޕޮނ ސުއިޒާން ކައިޝާ ލިމިޓެޑާއި] ދިވެހި ސަރުކާރު ބައިވެރިވެގެން (ޖޮއިންޓް ވެންޗަރ އުޞޫލުން) ހުޅުވި ކާރުޚާނާއެކެވެ.
ހުޅުލޭ އެއަރޕޯޓް
ދިވެހި ސަރުކާރާއި އިނގިރޭސި ދައުލަތާ ދެމެދު އުފެދުނު ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހީންގެ ހިތްތަކުގައިވާ ވަޠަނިއްޔަތުގެރޫޙު ދިރިގެންދިޔައެވެ. މިކަންތައްތަކުގެ ތެރޭން އިނގިރޭސީންގެ އަޅުވެތިކަމުން ސަލާމަތްވުމުގެ ރޫޙު ދިވެހީންގެ ކިބައިގައި އުފެދި އިތުރުވެ އާލާވިއެވެ.
މިދަނޑިވަޅުގައި ޞާޙިބުއްދައުލާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ދުރުވިސްނިވަޑައިގަތުމާއެކު "ހުޅުލޭ މަތީންދާ ބޯޓު ތިރިކުރާ ތަން ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ހެދުމަށް ދައުލަތުން ޤަޞްދު ކުރައްވައިފިއެވެ." (މާލޭ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓް، 2007، ޞ: 47)
1966 ވަނަ އަހަރު އޭޕްލީލުން 12 ވަނަ ދުވަހަކީ [ދިވެހީންގެ އަމިއްލަ އަތުން ތައްޔާރުކުރި ދިވެހީންގެ އަމިއްލަ ވައިގެ ބަނދަރު] ހުޅުވުނު ދުވަހެވެ. މި ދުވަހުގެ މި ޙާދިސާ ސިފަކޮށްދެއްވަމުން މަރުޙޫމް އިބްރާހީމް ޝިހާބު ވިދާޅުވެފައިވަނީ [....އިރުމަތީ ފަރާތުގެ އުދަރެހުން އައި ރަޙުމަތުގެ ވާރޭވިލާ އަކަށްފަހު އެންމެންގެ ލޯތައް އެ ދިމާއަށް ހުއްޓުވައިލި މަތީންދާބޯޓު ފެންނާން] ފަށައިފިއެވެ. [އަޅުގަނޑުމެން ކޮށްކޮށް ތިބި އިންތިޒާރު އޭގެ މަތިވެރި އުންމީދުތަކާއެކުގައި މިއޮއް ފުދެނީއެވެ. ހުޅުލެމަތިން އިޞްޠިލާޢުގެ ހަމަ އެންމެ ބުރެއް ޖަހައިލުމަށްފަހު ރަންވޭގެ އުތުރުކޮޅުން ވަރަށް ކުޑަ ތަންކޮޅެއްގެ ބޭނުންކޮށްގެން ނުހަނު އޮމާންކަމާއެކު ބިމަށް އެ ތިރިކޮށްލީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ބިން ހުޅުވައިދިން މަތިންދާ ބޯޓެވެ. އެ ބިން އިފްތިތާޙުކޮށްދެއްވި ވެރިޔާ ދިވެހި ޤައުމުގެ ލޮބުވެތި ޒަޢީމް ދިވެހިރާއްޖެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ޝަރަފު ލިބުނު އެއަރސިލޯން މަތިންދާ ބޯޓެވެ.] (މަލަސް 49، ޞ:60-61)
ރާއްޖޭގެ އެއަރލައިން
ރާޢްޖޭގައި އަމިއްލަ ވައިގެ ބަނދަރެއް އުފެދުމާއެކު، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތްފުޅާކުރެއްވުމަކީ އިޖްތިމާޢީގޮތުން ލިބޭ ފައިދާގެ އިތުރުން ދިވެހި ޤައުމަށް އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުންތަކެއް އަންނާނޭ ކަމެއްކަމަށް ރައީސް ނާޞިރަށް ފެނިވަޑައިގެން 1966 ގައި 2 މަތީންދާ ބޯޓެއް ރާއްޖެއަށް ބައްލަވައިގަތެވެ. [އެއަރ މޯލްޑިވްސް] ގެ ނަމުގައި ރާއްޖޭގައި ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތް ދޭ ކުންފުންޏެއް އުފައްދަވައިފި އެވެ. މިކަމުގައި އިސްކޮށް ޙަރަކަތްތެރިވުމަށް ޙަވާލުކުރެވިފައިވަނީ އެ ދާއިރާގެ ތަޖްރިބާކާރެއް ކަމުގައިވާ އަދި ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ކޯޕައިލޮޓް މުޙައްމަދު ނަޢީމާއެވެ. (ޢަބްދުލްޙަކީމް ޙުސައިން މަނިކު، 1997)
މޯލްޑިވްސް ޝިޕިންގ ލިމިޓެޑް
އާދަމް ޙަލީމް (2008) ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި ރައީސް ނާޞިރުގެ ދައުރުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ކުރިއަރައިގެން ދިޔަ ޚިދުމަތަކީ ބޯޓުފަހަރު ދުއްވުމުގެ ޞިނާޢަތެވެ. (shipping industry). މޯލްޑިވްސް ޝިޕިންގ ލިމިޓެޑް ގެ ނަމުގައި ހިންގެވި، މި ޝިޕިންގ ލައިނަކީ އެ ދުވަސްވަރު މުޅި އޭޝިޔާގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ޝިޕިންގ ލައިނެވެ. 1958 ގައި ސަރުކާރުން ބައްލަވައިގަތް [މޯލްޑިވް ސްޓާރ] އިން ފަށައިގަނެ ނާޞިރުގެ ވެރިކަމުގައި 34 އާގުބޯޓު މި ކުންފުންޏަށް ހޯދިއެވެ.
ރޭޑިއޯ ސްޓޭޝަން
އާދައިގެ [މާކޯނީ] ރޭޑިޔޯޓެލެފޯން ސެޓަކުން [މާލޭރޭޑިއޯ]ގެ ނަމުގައި ރޭޑިއޯގެ ޚިދުމަތް ވުޖޫދަށް އައީ 1962 ވަނަ އަހަރު ޑިސެމްބަރ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. [ސިނަކޯ ރޭޑިއޯ]، [އެމްއައިބީސީ]، [ރޭޑިއޯމޯލްޑިވްސް] ފަދަ ތަފާތު ނަން ނަމުގައި ތަރައްޤީވަމުން އައި، މިއަދުގެ [ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަޑު] ގެ ބާނީއަކީ ވެސް ހަމަ ރައީސް ނާޞިރެވެ. (ޢަބްދުލްޙަކީމް ޙުސައިން މަނިކު، 1997)