cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ފުރަމޭ
ފުރަމޭގެ ބައްޓަން
ފުރަމޭ އޮންނަނީ އަނބެއްގެ ބައްޓަމަށެވެ. ފުރަމޭގެ 5 ފަރާތް ހުރެއެވެ. އެއީ މަތީ ފަރާތް، ތިރީ ފަރާތް، ކުރިމަތި ފަރާތް، ފުރަގަހު ފަރާތް، އަދި ކަނާތު އަރިމަތީ ފަރާތް އެވެ. ކަނާތު އަރިމަތީ ފަރާތަކީ އަނބެއްގެ ސިފަޔަށް ފުރަމޭ އޮންނައިރު އޭގެ ތިރީކޮޅެވެ. ފުރަމޭގެ އެއް ފަރާތް އަނެއް ފަރާތާއި ވަކިކުރެވިފައި ހުންނަ ބޯޑަރުތައް އެހާ ރަގަޅަކަށް ނުހުރެއެވެ. ހަމައެކަނި ރަގަޅަށް ވަކިވެފައި އިންނަނީ ތިރީ ބޯޑަރު އެވެ. ތިރީ ބޯޑަރު އަކީ ކުރިމަތީ ފަރާތާއި، ކަނާތު އަރިމަތީ ފަރާތް، ތިރީ ފަރާތާއި ވަކިކޮށްދޭ ބޯޑަރެކެވެ.
ފުރަމޭގެ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ހުންނަނީ ޕެރިޓޯނިއަމް ނުވަތަ  އޭ ކިޔޭ ދުލިފަށަލަ އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ. މިދުލިފަށަލައިން ނިވާނުވާ ތަންކޮޅެއް ފުރަމޭގެ ތެރޭގައި އިނދެއެވެ. އެތަނަށްކިޔަނީ ފުރަމޭގެ ހުސް ޖާގަ ނުވަތަ  އެވެ.
ފުރަމޭގެ ސަތަޙަތައް
ފުރަމޭގެ ކުރިމަތީ ފަރާތް އިންނަނީ ޑައަފްރަމް އަދި މައިދާގެ ކުރިމަތީ ފަރާތާއި ޖެހިފައި އިންނަ ގޮތަށެވެ.
ފުރަމޭގެ މަތީ ފަރާތް ވެސް އިންނަނީ ޑައަފްރަމް އާއި ޖެހިފައި އިންނަ ގޮތަށެވެ. ޑައަފްރަމް އަކީ ފުރަމޭ މަތީ ފަރާތް، ފުއްޕާމޭގެ ތިރިއާއި، އަދި ހިތްއާއި ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. 200px|thumb|left|ފުރަމޭގެ މަތީ ފަރާތް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް
ފުރަމޭގެ ފުރަގަހު ފަރާތް ނުވަތަ ފަހަތު ފަރާތް އެކުލެވިގެންވަނީ މައިގަނޑު 3 ބައެއްގެ މައްޗަށެވެ.
ފުރަމޭގެ ތިރީ ފަރާތް ވާތު ލޯބް ގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ އެތަނުގައިވާ ގެސްޓްރިކް އިމްޕްރެޝަން ނުވަތަ  އޭ ކިޔޭ އަޑިކޮޅު ގެ ސަބަބުންނެވެ. މިއީ މައިދާގެ ޖިސްމު އެތަނެއްގައި ޖެހިފައި އިންނަ އަޑިކޮޅެވެ. މިއަޑިކޮޅުގެ ކަނާތް ފަރާތުގައި އޮމާންކޮށް ވަށްކޮށް އިންނަ އުފުލުމެއް ހުރެއެވެ. މިއުފުލުމަށް ކިޔަނީ ޓޫބާ އޯމެންޓޭލް ނުވަތަ  އެވެ. މިއުފުލުމަކީ ލެސަރ އޯމެންޓަމް ނުވަތަ   ގެ ތިރީ ފަރާތް ޖެހިފައިވާ އުފުލުމެވެ. 200px|thumb|left|ފުރަމޭގެ ތިރީ ފަރާތް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް
ފުރަމޭގެ ތިރީ ފަރާތް ކަނާތު ލޯބްގައި ހުންނަ ގޮތް މިވަނީއެވެ. ފިތް ޖެހިފައި އިންނަ ވަޅުގަނޑު ނުވަތަ އަޑިކޮޅު ނުވަތަ ގެ ކަނާތް ފަރާތުން ހުންނަނީ ތަފާތު 3 ބައެއް ޖެހިފައި ހުންނަ އަޑިކޮޅު ތަކެކެވެ. މިގޮތުން ފުރަތަމަ އިންނަ ޑުއަޑީނަލް އިމްޕްރެޝަން ނުވަތަ  އޭ ކިޔާ އަޑިކޮޅަކީ ޑުއަޑީނަމް ގެ ދެވަނަ ބައިގެ މަތީބައި ޖެހިފައި އިންނަ އަޑިކޮޅެވެ. އެޖެހިގެން އިންނަ ކޮލިކް އިމްޕްރެޝަން ނުވަތަ   އޭ ކިޔާ އަޑިކޮޅަކީ މައްޗަށްއަރާ ފަލަ ގޮހޮރު އަދި ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅޭކަން ޖެހިފައި އިންނަ އަޑިކޮޅެވެ. އެޖެހިގެން އިންނަ ރީނަލް އިމްޕްރެޝަން ނުވަތަ  އޭ ކިޔާ އަޑިކޮޅަކީ ކަނާތު ގުރުދާ ގެ ކުރިމަތި ޖެހިފައި އިންނަ އަޑިކޮޅެވެ.
ފުރަމޭގެ ކަނާތު އަރިމަތީ ފަރާތް ވެސް ޖެހިފައި އިންނަނީ ޑައަފްރަމް ގައެވެ. މިހިސާބުގައި ޑައަފްރަމްއަކީ 6ން 11 ވަނަ ކައްޓާއި ހަމައަށް ހުންނަ މޭމަތީގެ ކަށިތަކާއި، ކަނާތު ފުއްޕާމޭ، ފުރަމޭ އާއި ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ.
ޕޯޓާ ހެޕަޓިސް
ޕޯޓާ ހެޕަޓިސް އަކީ ފުރަމޭގެ މެދުގައި އިންނަ އަޑިކޮޅެކެވެ. މިއަޑިކޮޅަކީ އެއަޑިކޮޅެއްގެ ތެރެއިން ފުރަމޭ އަށް އޭގެ ލޭހޮޅިތައް ވަދެފައި ހުންނަ އަޑިކޮޅެވެ. ޕޯޓާ ހެޕަޓިސްގެ ތެރެއިން ގޮސް ފުރަމޭގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ބައިތަކަކީ، ހެޕަޓިކް ޑަކްޓްތައް، ފުރަމޭ އާޓަރީ އަދި އޭގެ ގޮފިތައް، ޕޯޓަލް ވެއިން އަދި އޭގެ ގޮފިތަކެވެ. 200px|thumb|left|ފުރަމޭ އަދި އެއާއި ގުޅިފައިވާ [[ބިލިއަރީ ނިޒާމް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް]]
ލޭ ރައްކާކުރުން
ފުރަމޭގައި އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި އަބަދުވެސް 450 މިލިލީޓަރުގެ ލޭ ރައްކާކޮށްފައި ބަހައްޓައެވެ. މިލޭ ރައްކާކޮށްފައި ހުންނަނީ ހެޕަޓަސައިޓްގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކުދިކުދި ލޭހޮޅި ތަކުގައެވެ. ހަށިގަނޑަށް ލޭ ބޭނުންވުން އިތުރުވެގެންދާ ޙާލަތްތަކުގައި ފުރަމޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މިލޭ ހަށިގަނޑުގައި ހިނގާ ލޭގެ އާރަށް ފޮނުވާލައެވެ. މިސާލަކަށް ލޭހިލުން ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި މިގޮތަށް ވެގެންދާނެއެވެ.
ލޭ ސާފުކުރުން
ފުރަމޭގައި ހުންނަ މެކްރަފޭޖް ސެލްތައް ކަމުގައިވާ ކަޕްފާރސް ސެލް ތަކުން ކުޑަ ގޮހޮރު އިން ޕޯޓަލް ވެއިން ގެ ތެރެއިން ފުރަމޭ އަށް އަންނަ ޖަރާސީމް ތަކުގެ 99 އިންސައްތަ ދިރުވައި ނައްތާލައެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑާއި ބީރައްޓަހި މާއްދާތައް ވެސް މިބުނި ސެލްތަކުން ނައްތާލައެވެ.
ބައިލް އުފެއްދުން
ފުރަމޭގެ ތެރޭގައި ބައިލް ސޯލްޓް އުފައްދައި ބޭރުކުރެއެވެ. އަދި ބައިލް ޕިގްމެންޓް ތައް ވެސް އުފައްދައި ބޭރުކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފުރަމޭގެ ތެރޭގައި ޕްލާޒްމާ ޕްރޮޓީން އާއި ، ލޭގަނޑުވުމުގައި ބައިވެރިވާ ބައެއް މާއްދާތައް އުފައްދައެވެ. އަދި 25-ހައިޑްރޮކްސީ ކޮލެކެލްސިފިރޯލް ނުވަތަ ކިޔާ މާއްދާއެއް ވެސް އުފައްދައެވެ.
200px|thumb|left|އެތެރެހަށީގެ ބައިތަކަށް ލޭފޯރުކޮށްދޭ ގޮތް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް
ރައްކާ ކުރުމުގެ މަސައްކަތް
ލޭ، ގްލައިކަޖަން، ފެޓް ރައްކާ ކުރުމުގެ އިތުރުން އަންނަނިވި މާއްދާތައް ވެސް ފުރަމޭގައި ރައްކާކޮށް ގުދަން ކުރެއެވެ. 200px|thumb|right|ބިލިއަރީ ނިޒާމްގެ ބައިތައް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް
އެހެންކަމުން ފުރަމޭ އަކީ ލޭގެ ރަތް ސެލް ތައް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގުމަށް ބޭނުންތެރި ގުނަވަނެކެވެ. ސަބަބަކީ މިމަސައްކަތަށް ބޭނުންވާ ބައެއް މާއްދާތައް ފުރަމޭ އިން ފޯރުކޮށްދޭތީ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ވިޓަމިން-ބީ12، ދަގަނޑު، އަދި ހިމަގްލޯބިން ގައި ހިމެނޭ ގްލޯބިން ގެ ބައި ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ލޭގެ ރަތް ސެލް މާބަނޑުގައި އޮންނަ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ފުރަމޭ އިން އުފައްދައި ދެއެވެ.
އެންޖީއޯޓެންސިން
އެންޖީއޯޓެންސިން ނުވަތަ އަކީފުރަމޭ ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ހެޕަޓަސައިޓް(Hepatocyte)  ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ އޮލިގޯޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. މިމާއްދާ ގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތައް ހަނިވުން(Vasoconstriction) ، ކުރިމަތިކުރުވައި، ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިކުރުވައި، އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގެ ކޯޓެކްސް(Adrenal cortex) އިން އަލްޑަސްޓަރޯން(Aldosterone) ދޫކުރުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. އެންޖީއޯޓެންސިން އަކީ ބާރުގަދަ ޑިޕްސަޖަން (Dipsogen) އެކެވެ. އެންޖީއޯޓެންސިން އުފެދިގެން އަންނަނީ އޭގެ ޕްރިކޯސަރ މޮލިކިއުލް ކަމުގައިވާ ފުރަމޭގައި އުފެދޭ އެންޖީއޯޓެންސިނަޖަން(Angiotensinogen) އިންނެވެ.
ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން
ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން ނުވަތަ އަކީ ފުރަމޭ އަދި ގުރުދާ އިން އުފައްދާ ގްލައިކޯ ޕްރޮޓީން ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ ކަށީގެ މަދުގައި ޕްލޭޓްލެޓްތައް އުފެއްދުން ތަންޒީމްކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ކަށީގެ މަދުގައި ހިމެނޭ މެގަކެރީއޯސައިޓް(Megakaryocyte) ތައް އުފެދި ބައިބައިވެގެން ދިއުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. ޕްލޭޓްލެޓްތައް އުފެދިގެން އަންނަނީ މިބުނި ސެލްތައް ބައިބައިވެގެން އައުމުގެ ތެރޭގައެވެ.
ފުރަމޭގެ ކެންސަރު
ފުރަމޭގެ ކެންސަރު އަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ އާންމު ކެންސަރުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައްތަރެކެވެ. ފުރަމޭ ގެ ކެންސަރު ޖެހެނީ ފުރަމޭ ދުޅަވުން، އަދި ފުރަމޭ ހަލާކުވުން ފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވެގެންނެވެ. ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ޖެހޭމީހުންގެ 20-10 އިންސައްތަ އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ.
ފުރަމޭ ދުޅަވުން
ފުރަމޭ ދުޅަވުން އަކީ އެއްވެސް ސަބަބަކާ ހެދި ފުރަމޭ ގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. ފުރަމޭ ދުޅަވުން މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ އިންފްލެމޭޓަރީ ސެލްތައް ފުރަމޭގައި އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. އެންމެ އާންމު ގޮތެއްގައި ފުރަމޭ ދުޅަވަނީ ވައިރަސް އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ފުރަމޭ ދުޅަވުމުގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ވައިރަސްގެ އިތުރުން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ވިހަތައް، ބައެއް ކަހަލަ އިންފެކްޝަންތައް، އަދި ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތަކާއި މިނޫން ކަންތައް ތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ފުރަމޭ ދުޅަވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ.
ފުރަމޭގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު ބެލުމަށް ބަރޯސާވާ ޓެސްޓްތައް
ބަޔާން ކުރެވުނު ދެވައްތަރުގެ އެންޒައިމް ފުރަމޭ، ހިތް ، އަދި ކަށި މަސް ގައި ހުރެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިބުނި ޓިޝޫތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމުން ނުވަތަ އެޓިޝޫތަކުގެ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން މިއެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު ލޭގައި އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. މިސާލަކަށް މަޔޯކާޑިއަލް އިންފާރކްޝަން އަދި ފުރަމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ބަލިތަކުގައި ލޭގައި މިއެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު އިތުރުވެގެން ދެއެވެ.
ބަޔާން ކުރެވުނު އެންޒައިމް ފުރަމޭ، ކަށި، ކުޑަ ގޮހޮރު، އަދި މާބަނޑުން ފައިބާ މަސް ގައި ހުރެއެވެ. ފުރަމޭގެ ބަލިތަކާއި ގުޅިގެން ލޭގައި އަލްކަލައިން ފޮސްފަޓޭސް ގެ މިންވަރު އިތުރުވެގެން ދެއެވެ.
މިއެންޒައިމްގެ މިންވަރު ލޭގައި ފުރަމޭގެ ބައެއް ބަލިތަކާއި ގުޅިގެން އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ބަނގުރާ ބުއިމުން ކުރިމަތިވާ ފުރަމޭގެ ބަލިތަކުގައި މިއެންޒައިމްގެ މިންވަރު ލޭގައި އިތުރުވެގެންދާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ފުރަމޭއިން އުފައްދާ ބައިލް ޕިގްމެންޓް ތަކަށް ބަރޯސާވާ ޓެސްޓްތައް
އާންމު ގޮތެއްގައި ލޭގައި ބިލިރޫބިންނުވަތަ  ހުންނަނީ ކޮންމެ ޑެސިލިޓަރެއްގައި 1-05 މިލިގްރާމާއި ދެމެދުގެ މިންވަރެއްގައެވެ. ލޭގައި ބިލިރޫބިން މަތިވުން ކުރިމަތިވާ ހުރިހާ ބަލިތަކާއި ރީނދޫވުން ފަދަ ބަލިތަކުގައި މިމިންވަރު އިތުރުވެގެން ދެއެވެ.
އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ގައި ބިލިރޫބިން އެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް ރީނދޫވުމުގެ ބައެއް ވައްތަރުތަކުގައި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ގައި ބިލިރޫބިން ހުންނާނެއެވެ.
ދުވާލަކު 2.5-05 މިލިގްރާމްގެ ޔޫރޯބިލިނޯޖަންނުވަތަ  ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި އާއެކު ބޭރުވެގެން ދެއެވެ. މިމިންވަރު ރީނދޫވުން ގެ ބައެއް ވައްތަރުތަކުގައި މަތިވެފައި އަނެއްބައި ވައްތަރުގައި ދަށްވެގެން ދެއެވެ.
ދުވާލަކު 250-50 މިލިގްރާމްގެ ސްޓާކޯބިލިނޯޖަން ނުވަތަ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި އާއެކު ބޭރުވެގެން ދެއެވެ. މިމިންވަރު ރީނދޫވުން ގެ ބައެއް ވައްތަރުތަކުގައި މަތިވެފައި އަނެއްބައި ވައްތަރުގައި ދަށްވެގެން ދެއެވެ.
ފުރަމޭ ބަދަލު ކުރުން
ފުރަމޭ ބަދަލުކުރުމުގެ ފުރަތަމަ އޮޕަރޭޝަން ކޮށްފައިވަނީ 1963 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިހާރުވެސް އަހަރަކު 5000 މީހުން ފުރަމޭ ބަދަލުކުރަން ޖެހޭކަމަށް ތަފާތު ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ. އަދި ފުރަމޭ ބަދަލުކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން 85 އިންސައްތަ މީހުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތް ކުރެވެއެވެ.
އިތުރު ފޮޓޯތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ޤިސްމު:ބިލިއަރީ ނިޒާމް ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް ޤިސްމު:Abdomen
ވާލި
އކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު
ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު އަކީ ޕާކިސްތާންގެ ޞާޙިބުލް ޙުކޫމާ ނުވަތަ ސަރުކާރު ހިންގަވާ ވެރިޔާއެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ރައީސް
ޕާކިސްތާނުގެ ރައީސް އަކީ ޕާކިސްތާންގެ ޞާޙިބުއްދައުލާ ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ވެރިޔާއެވެ.
ކަޅު މާދޫނި
އކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
މާރަނގަ
އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
އެއަށްޓެހި
އެއަށްޓެހި އަކީ ވެނުގެ ސިފައިގައި ހުންނަ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ވަރަށް ބޯކޮށް އައިން ހަދައިގެން ފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުގައެވެ. މިގޮތަށް އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކުރާއިރު މަސްތައް އުޅެނީ ގާތްގޯޅިކަމާއެކު ޖެހިފިތިގެން ގާތްގާތުގައެވެ. މިމަސް ގިނައިން ކައިއުޅެނީ މަހާއި ކުދި ކަކުނި އަދި ޑިނގާ ފާނޑުގެ އެއްޗިއްސާއި ބޮލީގެ ވައްތަރު ތަކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސމ އަށެވެ.
މަހުގެ ތުނބުގައި 4 ޖޯޑް ނަރުވާ ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ ކަށި ހުންނަނީ ކޮޅަށް ވަރަށް ތޫނުކޮށެވެ. މަހުގެ މަތީ ދެވަނަ ކޮތަރިބަޔާއި ނިގޫފަތް އަދި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ގުޅި އެއް ކޮތަރިބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ހުދުކުލައިގެ ފުޅާ ތިން ރޮނގު ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފޫޓު މަސް
ފޫޓު މަސް ނުވަތަ އަކީ ދިރޭ މަހެއްގެ ގޮތުގައި ސިލޯނުން ގެނެސްގެން ރާއްޖޭގައި ބޭނުން ކުރެވުނު އެންމަހެކެވެ. މިމަސް ފުރަތަމަ ރާއްޖެއަށް ތަޢާރަފްވީ 1964 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް މަސްވެރިކަން ކުރަން އައި ޖަޕާނުގެ ތަޙްލީލުކުރާ އުޅަނދެއް ކަމުގައިވާ ފުޖިވާރު އިންނެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ވަރަށް ގިނައަދަދަކަށް ރާއްޖޭގެ ބައެއް ރަށްރަށުގެ ކުޅިކުޅިއަށް އެބައިމީހުން ދޫކުރިއެވެ. މިހާރު ރާއްޖޭގެ ކުޅިކުޅީގައި މިމަސް ގިނައިން އުޅެއެވެ. ފޫޓު މަސް ގިނައިން އުޅެނީ ކުޅިކުޅީގައެވެ. މިއީ ފެނުގައްޔާއި ލޮނުގައި އުޅެވޭ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ. މިމަހަށް ތެލާޕިޔާ އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 36 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާގެ ގޮތުގައި ގަސްގަހުގެ ބައިތަކާއި ސޫފާސޫފީގެ ބާވަތްތަކާއި ކުދިމަސް ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ
ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ އަކީ ކަކާގޭ ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަލީ ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ އައްނަބީލް އިސްމާޢީލް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު (ކަކާގޭ އިސްމާޢީލްދީދީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ މަލިކު ސެރިއްކަލް(ރާގޯތި) މުޙައްމަދު މާލިމީގެ އާމިނާ މަނިކެ (ކަކާގޭ މަލިކު އާމިނާދީދީ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1893މ ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ އަކީ އިގިރޭސި، އަދި ދިވެހި ބަހުގެ މޮޅު ބަސްމޮށުންތެރި އެކެވެ. ލިޔުންތެރިކަމާއި އުފެއްދުންތެރި އެކެވެ. ކުޅަދާނަ މޮޅު ނުފޫޒުގަދަ ބޭފުޅެކެވެ. މޮޅު ފޮޓޯގްރާފަރެކެވެ. އުރުދޫ، އަރަބި، އިގިރޭސި، ސިންގަޅަ. ތަމަޅަ ދެނެލައްވައެވެ.
ބޭފުޅުން
ޙުސައިން ޙިލްމީ އަވަހާރަވީ 25 ނޮވެމްބަރު 1945މ (19 ޛުލްޙައްޖާ 1364ހ) ވީ އާދީއްތަ ދުވަހު ކޮޅުބުގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފްރެންކްލިން ޕިއަރސް
މިއީ އެމެރިކާގެ 14 ވަނަ ރައީސެވެ.
އިރުވައިހުދު
އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ. އިރުވާ ހުދު އުޅެނީ އުދުހިފައެވެ.
މެދުރާއްޖެތެރޭ ރާބޮނދި
އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
ޙަސަން ޢަލީ ދީދީ
ޙަސަން ޢަލީ ދީދީ އަކީ އަލްވަޒީރު ހަކުރާ މަނިކުފާނުގެ ފުތް އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު(ހެންވޭރުގޭ ޢަލީދީދީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީގެ ފާތިމަތު ދީދީ އެވެ.
ޙަސަން ޢަލީ ދީދީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާލެއިންނެވެ. ކަކާގެއިން ދީނީ ތަޢުލީމާއި ލިޔަންކިޔަން އުގެނިލެއްވިއެވެ. ތަޢުލީމް ނިންމެވީ ސިލޯންގެ ސުކޫލް ތަކުންނެވެ. ހުސައިން ޙިލްމީގެ ސަފީރު ކަމުގައި މޮޅަށް އިގިރޭސި ބަސް އަދި ވައިރްލެސް ދަސްކުރެއްވިއެވެ. ސިންގަޅަ އަދި ތަމަޅަ ބަސްވެސް ދެނެލައްވައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އޮއިރޮނގު ބިބީ
އޮއިރޮނގު ބިބީ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ރީތި މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބާވަތް ފަރުބޭރުގައި ދުވެއުޅެނީ ޖޯޑް ޖޯޑަށެވެ. މިއީ ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. އަދި މިއީ ގިނަ ބިބީ ތަކާއި ވަރަށް ތަފާތު ރޮނގުތަކެއް، މަހުގެ ކޮތަރި ބައިގައްޔާއި، ބޮލުގައި އަދި ނިގޫފަތުގައްޔާއި، މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެމިފައި ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގައި މިރޮނގުތައް ހުންނަނީ އޮއިރޮނގުތަކެއް ހުންނަހެން ކަމުން، އަދި މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔައި ނޫޅޭތީ، މިމަހަށް އޮއިރޮނގު ބިބީ ކިޔާފައި ވަނީއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ހަރުކަށި، އަދި 23އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރު 3 ކަށި، އަދި 18އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
އޮއިރޮނގު ބިބީ އަކީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް، ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން ވަރަށް ޝައުގުވެރިކަމާއެކު ހިފާއުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ މުރަކަތަކުގެ ކުދި ވިދުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިކުދި ދިރޭ އެއްޗިއްސެވެ. އޮއިރޮނގު ބިބީގެ ހަށިގަނޑުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު އަޅި ކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތާއި، ބުރަކައްޓާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި، އަދި ކަންފަތާއި، ކަންފަތުގެ ތިރީގައި ހުންނަ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ވަށައިގެން ހުންނަނީ ވެސް ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ސމ އަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސަލްވާ ދޫނި
އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
ހުނގު މަސް
ހުނގުމަސް އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުތަކުގެ މުރަކަތަކާއި ގާތަކުގެ ތެރޭގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި އުޅެނީ ގާތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ ފަރުފަރުގެ ބޭރުމައްޗަށް އައިން ހަދައިގެން ނުކުމެއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ނަމަސް މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ބައިބަޔަށް އެއް ހިސާބުގަނޑަކުން ފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުން މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ އަޑީގައި އުޅޭއިރު މޫދަށްއެރިއުޅޭ މީހުންނަށް ވަރަށް ގާތްވެވޭ ސިހުންކުޑަ މަހެކެވެ. އަދި ފަރުމައްޗަށް ދަގަނޑު ޖަހައިގެން ވަރަށް ފަސޭހައިން ހިފޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އޮޔާދާ ބޮޑެތި ފަނިފަކުސަ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 35 ސމ އަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބަލިވެ އިނުން ވިހަވުން
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން އަކީ ބަލިވެ އިންތާ 20 ވަނަ ހަފްތާގެ ފަހުން ލޭމައްޗަށްދިއުން މެދުވެރިވުމެވެ. ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ލޭގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށް ދިއުން ނުވަތަ ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން ކަމުގައި ބެލެވެނީ ބަލިވެއިންނަތާ 20ވަނަ ހަފްތާގެ ފަހުން ލޭގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށްދިއުމަށެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި ފެންޖަމާވެ، ކުޑަަކަމުދާތަކެތީގައި ޕްރޮޓީން ހުރިކަން ފާހަގަވާނެ އެވެ. ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުގެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކުގައި މައިމީހާގެ ލެޔާއި، ގުރުދާއާއި، ސިކުނޑިއާއި، އެހެނިހެން ގުނަވަން ތަކަށް އެކަމުގެ އަސަރު ފޯރައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ވަރުން މަދުން ނަމަވެސް ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ހިސާބަށް ދެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކޮންވަލްޝަން(Convulsion)ގެ ހާލަތަށް ގޮސްފިނަމަ އެކްލެމްސިއާ އޭކިޔައެވެ. ކޮންވަލްޝަންގެ މާނައަކީ ހަށިގަނޑުގެ މަސްތައް ތިމާގެ ބާރަކާއިނުލައި ކޮންޓްރެކްޓް ވުމެވެ.
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކިހެނެއް؟
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކަނޑައެޅިގެން ވަކި ސަބަބަކާއި ގުޅިގެންކަން އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ކޮންމެ %8އިންސައްތަ މާބަނޑު އަންހެނުންނަށް މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވެއެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވަނީ އަލަށް ބަލިވެއިންނަ ފަހަރުގައެވެ. އުމުރުން 25އަހަރުވުމުގެ ކުރިން ބަލިވެއިންނަ މީހުންނާއި، އުމުރުން 35ވުމަށް ފަހު ބަލިވެއިންނަ މީހުންނަށް ވެސް މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވެއެވެ. އާންމުކޮށް ލޭގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށްދިއުމުގެ މައްސަލަ ހުންނަ މީހުންނާއި، ހަކުރު ބައްޔާއި، ގުރުދާގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނާއި، އެއްކުއްޖަކަށް ވުރެ ގިނަކުދިން ބަނޑުގައިވާ މީހުންނަށް ބަލިވެ އިނުން ވިހަވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެެވެ.
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުން ކުރިމަތިވާނެ އުދަގޫތައް
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން އާދައިގެ ވަރެއްގައި ހުރިނަމަ އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނުފެނި ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ބަލިވެއިނުމަށް ފަހު ޑޮކްޓަރަށް ދައްކާ ފަހަރެއްގައި ރަގަޅަށް ޓެސްޓްކޮށް ހަށިގަނޑު ޗެކްކުރާށެވެ. ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން ފަދަ ކަމެއް ހުރިނަމަ އެކަން ޑޮކްޓަރުން ހާމަކޮށްދޭނެއެވެ. އާދައިގެ ވަރެއްގައި ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުގެ މައްސަލަ ހުރިނަމަ އަންނަނިވި އަލާމާތްތައް ފެނިދާނެއެވެ. (ހ) ލޭގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށް ދިއުން (ށ) ކުޑަކަމުދާތަކެތީގައި ޕްރޮޓީން ހުރުން (ނ) ހަށިގަނޑުގައި ފެން ޖަމާވުން(Water retension/edema) ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފަޔާއި،ފައިތިލަ އަތާއި މޫނު ދުޅަވެ ފޮއްސިވުމަކީ ވެދާނެކަމެކެވެ. ނުރައްކާތެރި ހާލަތެއްގައި ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުގެ މައްސަލަ ހުރިނަމަ ކުރިން ބަޔާންކުރެވުނު އަލާމާތްތަކުގެ އިތުރުން އަންނަނިވި އަލާމާތްތައް ފެނިދާނެއެވެ. (ހ) ބޮލުގައި ރިހުން (ށ) ލޮލުގެ ފެނުމަށް ބަދަލުއައުން (ނ) މޭނުބައިކުރުމާއި ހޮޑުލެވުން (ރ) ބަނޑުގެ މަތިން ކަނާތްފަރާތުގައި ރިއްސުން (ބ) ނޭވާ ކުރުވުން (ޅ) ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހޭވެރިކަން ގެއްލުން.
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން ދެނެގަތުން
ބަލިވެއިނުމަށް ފަހު ޑޮކްޓަރަށް ދައްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ލޭގެ ޕްރެޝަރ ޗެކްކޮށް ކުޑަކަމުދާތަކެތި ތަހުލީލު ކުރުމަށް ޑޮކްޓަރުން ލަފާދޭނެއެވެ. ބަލިވެއިނުން މައްސަލަ ހުރިތޯ ޔަގީންކުރުމަށް ލޭގެ ޓެސްޓެއް ވެސް ހަދަން ޖެހެއެވެ. ފުރަތަމަ ހަދާ ޓެސްޓްތަކުން ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުގެ މައްސަލަ ހުރިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭނަމަ ލޭގެ އިތުރު ޓެސްޓްތައް ހަދަން ޖެހެއެވެ.
ފަރުވާ
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުން ކުރިމަތިވެފައިވާނަމަ ވީވަރަކުން އަރާމުކުރުމަށް ޑޮކްޓަރުން ލަފާދެއެވެ. ތަނެއްގައި އޮށޯވެ އޮންނައިރު ވާތްފަރާތަށް ބުރަވެއޮތުމަކީ ރަގަޅު ކަމެކެވެ. ބަރާބަރަށް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައި ލޭގެ ޕްރެޝަރ ޗެކްކުރަން ހަދާންކުރާށެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އަލާމާތްތައް އިތުރުވެ، ނުރައްކާވާ ހާލަތުގައި ހޮސްޕިޓަލުގައި އެދުމަތި ކުރަންޖެހެއެވެ. ބައެއްފަހަރު ލޭގެ ޕްރެޝަރ ތިރިކުރުމަށް ބޭސް ދީއުޅެއެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ހާލަތުގައި ރަގަޅުވާނީ ލޭގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށް ދިއުމާއި ގުޅިގެން ފެންނަ އުދަގޫތަކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އަވަހަށް ވިހަންޖެހުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުން ރައްކާތެރިވުން
ޔަގީންކަމާއި އެކު ބަލިވެއިނުން ވިހަވުމުން ރައްކާތެރިވާނޭ ގޮތެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ލޭމައްޗަށް ދިއުމަށް އެހީވެދޭ ވަރަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ވެއެވެ. މީގެތެެރެއިން ބައެއް ކަންތަތަކީ ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކެވެ. އަނެއްބައި ކަންތައްތަކަކީ ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭނެ ކަންތައްތަކެވެ. ޑޮކްޓަރަކާއި މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު ދެއްވާ ލަފަޔާއި އެއްގޮތަށް ކެއުން ބަދަލުކުރާށެވެ. އަދި ބަރާބަރަށް ކަސްރަތު ކުރަން އާދަކުރާށެވެ. ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ލޭގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށް ދިއުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި ކަންތައްތަކަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަށް ހަދާންކުރާށެވެ. 1-ކާނާގައި ވީވަރަކުން ލޮނު ބޭނުންކުރުން މަދުކުރުން 2-ދުވާލަކު 6ނުވަތަ 8ތަށި ފެން ބުއިން 3-ވީވަރަކުން އަރާމުކުރުން 4-ބަރާބަރަށް ކަސްރަތު ކުުރުން 5-ތަނެއްގައި އޮށޯވެ އޮންނައިރު ވާތްފަރާތަށް ބުރަވެއޮތުން 6-ކޮފީ ފަދަ ކެފެއިން އެކުލެވޭ ބުއިންތަކާއި ދުރުހެލިވުން
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް އަޙްމަދު މުޙައްމަދު
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދަކީ ށ. މަރޮއްޓަށް އުފަން ބޭފުޅެކެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދަކީ އެމްއެންޑީއެފްގެ ކުރީގެ ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސް އެވެ. ސިފައިންގެ ތަފާތު ދާއިރާތަކުގައި އަޙްމަދު މުޙައްމަދުވަނީ މަސައްކަތްކުރައްވާފައެވެ.
ނަރުވާ ބިބީ
ނަރުވާ ބިބީނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި އަދި އެތެރޭގައި ހުންނަ މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް، ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ބިބީތައް ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރަށް ފީނައިގެން ގިނަ އަދަދަކަށް ހިފާއުޅެއެވެ.
ނަރުވާ ބިބީ އަކީ އެކަހެރިކޮށް، ޖޯޑުޖޯޑަށް އަދި މަދުމަދުން އައިން ހަދައިގެން ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ނުވަތަ 13 ހަރުކަށި އަދި 22 އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަޑުކަށި ތަކުގެ ތެރެއިން ދެމަޑުކަށި ނަރުވައެއްހެން ފަހަތަށް ދިގުވެފައި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 19 އާއި 21 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 14 ނުވަތަ 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ކުލައަށް ބަލާއިރު ގިނައީ ހުދުކުލައެވެ. ނަމަވެސް ފަހަތުކޮޅު ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ލޯހުރަސްކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މަތީ ކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށި ހުންނަ ހިސާބުގައި މަހުގެ ފަހަތު ކޮޅުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެއަތަށް ކަތިކޮށް ހުންނަ އަޅިކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޗޮން ޗޮން އިލޮޅި
250px|thumb|left|ޗޮން ޗޮން އިލޮޅި އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ދޫންޏެކެވެ.
ކަށްޓަފުޅި
ކަށްޓަފުޅިނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ފަޅުފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުން ފެންނަ ބާރަށް ދަތުރުކުރާ ހަލުވި މަހެކެވެ. ކުދި ކަށްޓަފުޅި ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށްތަކުގައްޔާއި އަދި ކުޅިކުޅިއަށްވަދެ ގިނަ އަދަދަކަށް އުޅެއެވެ. މިއީ ފެނަށް ވެސް ދިރޭ މަހެކެވެ. ވުމާއެކު ވަޅުވަޅާއި މަސްޓޭންކުތަކުގައި ކަށްޓަފުޅި ގެންގުޅެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު ބާވަތެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ރާއްޖޭގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ގިނައިން އުޅެނީ ކުދިމަސް ކަމަށްވުމާއެކު އާއްމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށެއް ނޫޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާ ފަތްގަނޑުގެ މަތީގައި ހުޅުނބު ހުރެެއެވެ. އަދި ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ އަރިމަތީގައި ދެކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ އަޅިކުލައެވެ. އަދި ދެއަރިމައްޗާއި ބަނޑުދޮށުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގުލުގައި ކަފިވެފައިވާ ބައިގެ ހުރަހަށް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ދެރޮނގު ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ ނިގުލުގެ މެދުން ދިގަށް އެއަށްވުރެ ހިމަކޮށް ރޮނގެއްވެސް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކުދި ފަނިފަކުސަ އާއި ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކޯބިޔަ
ކޯބިޔަ އަކީ ރާއްޖޭއިން އާންމުކޮށް ފެންނަ މަހެއް ނޫނެވެ. ކޯބިޔަ މިނަން ދެވިފައިވަނި އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ ކޯބިއާ ނަމާގުޅޭގޮތުން އަނގަބޮޑުވެފައި ކޯބޮޑުކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭތީ އެވެ. އެހެން ކަމުން ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއްވެސް މިމަހަށް ދެވިފައި އެއް ނުވެއެވެ.
މިއީ ބޯފަތިކޮށް އަނގަ ވަރަށް ފުޅާކޮށް ދިގުކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި ވަކިވަކިން ކުރުކޮށް 7 އާއި 9 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށިތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 2 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ހަނދުފަޅި ބުރަށް ކަފިކޮށެވެ. ނަމަވެސް ޅަމަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ކޮޅަށް ވަށްކޮށެވެ. މިއީ މާކަނޑުތަކުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ކުދިކުދި އައިން ހަދައިގެން ފަރުތަކުގެ ބޭރުގައި އުޅެއެވެ.
ކޯބިޔަ އަކީ އައްޓަމަހުގެ އާއިލާ އާއި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ގުޅުންހުރި މަހެކެވެ. މިމަހުގެ އާންމު ސިފަތައް އައްޓަ މަސް އާއި ވަރަށް އެއްގޮތެވެ. ނަމަވެސް އައްޓަ މަސް ގެ ބޮލުގެ މަތީގައި ހުންނަ ތަތްކުރާތަށި މިމަހަކު ނުހުރެއެެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމައްޗާއި އަރިމަތީގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި އަލިކޮށް ހުންނަ ފުޅާ ދެރޮނގު ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެެެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ފަނޑު ރީނދޫކުލައަކަށެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި މަސްމަހާ މެއްސާއި ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސުވިޑަން
ސުވިޑަންއަކީ އުތުރު ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ސުވިޑަންގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ސުވެޑިޝް ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ސްވީޑްސް ނުވަތަ ސްވެޑިޝްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ސްޓޮކްހޯލްމްއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މި ޤައުމަކީ ބަރުލަމާނީ ޑިމޮކްރަސީއެކެވެ. އަދި ދުސްތޫރީ ރަސްކަމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 9 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 88 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 450295 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ se. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +46 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ބެލަރޫސިޔަން ރޫބެލްއެވެ.
ނަން
ސުވިޑަންގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ކިންޑަމް އޮފް ސުވިޑަންއެވެ. ސުވިޑަން މި ނަން ނެގިފައިވަނީ ބޯދާ އިނގިރޭސި ބަހުގެ “ސުވެދިއޮޑް” މި ބަހުންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ “ސުވިޑަންގެ މީހުން” ނެވެ. ސުވެޑިޝް ބަހުން ކިޔާ ނަން ކަމުގައިވާ “ސުވެރިޖް” މި ބަހުގެ އަޞްލު މާނައަކީ ސުވިޑަންގެ ރަސްކަމެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި ސުވިޑަން އަދި ސުވަޑޭސް މި ނަންތައް ނެގިފައިވަނީ ސެންސިކިރުތު ބަހުގެ ސްވަދޭޝް މި ބަހުންނެވެ. މި ބަހުގެ މާނައަކީ “އަމިއްލަ ޤައުމު” އެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ސުވިޑަންގެ ހުޅަނގުގައި އޮތީ ނޯވޭއެވެ.އިރުއުތުރުގައި އޮތީ ފިންލޭންޑެވެ. ދެކުނުގައި އޮންނަ އޯރެސުން ބްރިޖުން ސުވިޑަން އޮންނަނީ ޑެންމާކާ ގުޅިފައެވެ.
ތާރީޚު
ސުވިޑަންގެ ކުރީގެ ތާރީޚު ފެށެނީ ޢީސާއީ މީލާދުގެ 12 ސާސްކަފު ކުރީން ކަމަށް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. ދަނޑުވެރިކަމާއި ގެރިބަކަރި ގެންގުޅުން ފަދަ ކަންތައް މި ހިސާބުގައި ފެށިފައިވަނީ ޢީސާއީ މީލާދުގެ 4000 އަހަރު ކުރީންނެވެ. ނޯޑިކް ބްރޯންޒް އޭޖްގެ ކަންތައް މި ހިސާބުގައި ފެށިފައިވަނީ ޢީސާއީ މީލާދުގެ 1700 އަހަރު ކުރީންނެވެ. އެއީ ޔޫރަޕުގެ މައި ކޮންޓިނެންޓުން މި ސަރަޙައްދަށް ބްރޯންޒް އިމްޕޯރޓްކުރަން ފެށި ހިސާބުންނެވެ. މި ދުވަސްވަރުގައި ލޮއި ނެގުން ފަދަ ކަމެއް މި ސަރަޙައްދުގައި ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ސްކެންޑިނޭވިޔާގައި ޓީނުގެ ޑިޕޮޒިޓެއް ނެތުމާއެކު ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ މަޢުދަން ޖެހެނީ އިމްޕޯޓްކުރާށެވެ. މީލާދީން 6 ވަނަ ޤަރުނުގައި ޖޯޑާނީސް ލިޔުއްވި ލިޔުއްވުމެއްގައި ސުއެހަންސް ކިޔާ ބަޔަކާއި ސުއެތިދީ ކިޔާ ބައެއްގެ ވާހަކަ ގެންނަވާފައިވެއެވެ. ސުއެހަން މީހުންގެ އަތުގައި ވަރަށް ރީތި އަސްތަކެއް ހުންނަ ކަމުގައި ވެސް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އެހެން ލިޔުންތެރީން ވެސް ސުވިޑަންގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ އަތްޕުޅުގައި ހުންނަ އަސްތަކުގެ ރީތި ވާހަކަ ގެންނަވާފައިވެއެވެ. ސުވިޑަންގެ މީހުންނަކީ ހަނގުރާމައިގެ ހުނަރުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބިފައިވާ ބައެއް ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ. ބައިޒެންޓައިން އެމްޕެރަރ ތިއޯފިލަސް ވެސް ވަނީ މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ. އަދި އެމަ`ިކުފާނުގެ އަރިހުގައި، ބޮޑީގާޑުންގެ ގޮތުގައި ވެސް މި މީހުން ބޭނުންކުރައްވާފައިވެއެވެ. ސުވިޑަންގެ ވައިކިން މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ “ރޫސް” މީހުންނަކީ “ކިޔެވަން ރޫސް” މީހުންގެ ކާބަފައިން ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ. މީލާދީން 14 ވަނަ ޤަރުނުގައި ސުވިޑަންގެ މީހުންނަށް “ކަޅުމަރު” ނުވަތަ ޠާޢޫނާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސުވިޑަންގެ އާބާދީގެ ބޮޑު ބައެއް ނެތިގެން ދިޔައެވެ. ސުވިޑަން އީޔޫގައި ބައިވެރިވީ 1 ޖަނަވަރީ 1995 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ސުވިޑަންއަކީ ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ދިރިއުޅޭ ހިތްވާ ޤައުމެކެވެ. އެހެން ކަމުން ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ސުވިޑަންއަށް ހިޖުރަ ކުރަމުންދެއެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރަށް ބަލާއިރުގައި މިގޮތުން ފިންލޭންޑުގެ 171113 މީހުންނާއި، އިރާގުގެ 109446 މީހުންނާއި ކުރީގެ ޔޫގޮސްލާވިޔާގެ 72285 މީހުންނާއި ޕޮލޭންޑުގެ 63822 މީހުންނާއި، އީރާނުގެ 57663 މީހުންނާއި، ބޮޒްނިޔާ ހަރްޒްގޮވީނާގެ 55960 މީހުންނާއި، ޑެންމާކުގެ 44310 މީހުންނާއި، ނޯވޭގެ ހަމަ 44310 މީހުންނާއި، ޗިލީގެ 28118 މީހުންނާއި، ތައިލޭންޑުގެ 25858 މީހުންނާއި، ސޯމާލިޔާގެ 25159 މީހުންނާއި ލުބުނާނުގެ 23291 މީހުން ހިމެނެއެވެ.
ސަގާފަތު
ސުވިޑަންއަކީ ވަރަށް މުއްސަނދި ސަގާފަތެއް އޮތް ޤައުމެކެވެ. ސަގާފީ ގޮތުން ސުވިޑަންއާ އެންމެ އެއް ގޮތް ޤައުމުތަކަކީ ސްކެންޑިނޭވިޔާގެ އެހެން ޤައުމުތަކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ސުވިޑަންގެ އިޤްތިޞާދަކީ އެކްސްޕޯޓްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އިޤްތިޞާދެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 37333 ޑޮލަރެވެ.
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންކުރުން ރަގަޅީ ކޮންކަހަލަ ކާނާއެއް؟
ބަނޑުގައި އުފެދެމުން އަންނަ ކުޑަދަރިފުޅަށް ކާނާ ފޯރުކޮށްދެނީ މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑުންނެވެ.އެހެންކަމުން މާބަނޑުދުވަސްވރު މައިމީހާ ރަގަޅު ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކާނާ ބޭނުންކުރަން ޖެހެއެވެ. ކާނާ ބޭނުންކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭނީ އަބަދުވެސް ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކާނާ ކެއުމަށެވެ. ބައެއްމީހުންނަށް ހީވެފައި އޮންނަނީ ބަނޑުގައި ދަރިފުޅު އަށަގަންނަށް ފެށުމުން މައިމީހާ ދެމީހުންނަށް ވާވަރަށް ކާން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް ގިނައިން ކެއުމަކީ މުހިއްމު ކަމެއްްނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އަހައްމިއްޔަތުކަމެއް ދޭންވީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންތެރި ހުރިހާބާވަތެއް ހިމެނޭ ކާނާ ކެއުމެވެ. މާބަނޑު އަންހެނާގެ ކާނާގައި އަންނަނިވި ބާވަތްތައް ހިމެނުން މުހިއްމެވެ.
ރަގަޅު ކާނާގެ ބާވަތްތައް
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މައިމީހާ ބޭނުންކުރާ ކާނާއަކީ ބަނޑުގައިވާ ކުޑަދަރިފުޅު ހެދިބޮޑުވުމުގެ ބިންގަލެވެ. އެހެން ކަމުން މައިމީހާ ބޭނުންކުރާ ކާނާގައި އަބަދުވެސް ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ކާނާ ހިމަނަން ޖެހެއެވެ. މާބަނޑުއަންހެނާ ނުވަތަ ގާތުންކިރުދޭ އަންހެނާ ދުވާލަކު މަދުވެގެންް 3 ފަހަރު ކިރު،ޔޯގަޓް ނުވަތަ ޗީޒްފަދަ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޕާން، ސެރެލްސް، އެއްގަމުމަހާއި، އެއްގަމު މަހުގެ އުފެއްދުންތައް ،މޭވާއާއި ތަރުކާރީ އަބަދުވެސް ކާނާގައި ހިމެނުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ދުވާލަކު މަދުވެގެން 3 ފަހަރު ކާން އާދަކުރާށެވެ. ނަމަވެސް މޭނުބައިކުރާގޮތް ހުންނަނަމަ އެއްފަހަރާއި މާގިނައިން ކެއުމުގެ ބަދަލުގައި ލުއިކޮށް 6ފަހަރު ނުވަތަ 8ފަހަރު ކެއުމަކީ ރަގަޅުކަމެކެވެ.
(ހ) ކާބޯހައިޑްރޭޓްސް
ކާބޯހައިޑްރޭޓްސް އިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ހަކަތައާއި، ދަގަނޑުގެ ބައިި، ބީވިޓަމިން އަދި އެހެނިހެން މައުދަންތައް ފޯރުކޮށްދެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ކާބޯހައިޑްރޭޓްސްގައި ވިޓަމިންއާއި، ފައިބަރު ވަރަށް މަތީދަރަޖައަކަށް އެކުލެވެއެވެ. ކާބޯހައިޑްރޭޓްސް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ގޮދަނާއި، ޕާން، ސެރެލްސް،ޕާސްޓާ، އަލުވި، ބިސްކޯދު ނޫޑްލްސް،ހަނޑޫ، އަދި ބައެއްބާވަތުގެ ތަރުކާރީ ފަދަ ތަކެތި ހިމެނެެއެވެ.
(ށ) ޕްރޮޓީންސް
ދުވާލަކު 3ފަހަރު ޕްރޮޓީން ހިމެނޭ ކާނާ ބޭނުންކުރާށެވެ. ހަށިގަނޑުގައިވާ އެކިއެކި ގުނަވަންތަކާއި، މަސްތަކާއި،އެންޒައިމްތަކާއި، ހޯރމޯންތައް އުފެދުމަށް ޕްރޮޓީން އެހީތެރިވެދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މައިމީހާއާއި، ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ބަލިތަކުން ދިފާއުވުމަށް ބޭނުންވާ ހަށިދަމަނަ(Antibodies) އުފެއްދުމުގައިވެސް ޕްރޮޓީން ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ޕްރޮޓީންސްގައި ބީވިޓަމިންއާއި، ދަގަނޑު ވެސް އެކުލެވެއެވެ. ޕްރޮޓީންސް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކިރާއި ކިރުއެކުލެވޭ ބާވަތްތައް، އެއްގަމު މަސް، ކަނޑުމަސް، ހިކިބީންސް، ބިސް،ޕީނަޓް ބަޓަރު، ބަދަން ފަދަ ކާނާ ހިމެނެއެވެ.
(ނ) ފެޓްސް ނުވަތަ ސަރުބީ
ފެޓް ނުވަތަ ސަރުބީ އެކުލެވޭ ކާނާ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވަނީ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރަކަށެވެ. އެހެންކަމުން މާގިނައިން ފެޓް ހިމެނޭ ކާނާ ބޭނުންކުރުމަކީ ރަގަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. ފެޓް ހަށިގަނޑުގައި ހަކަތަ ރައްކާކޮށްދެއެވެ. އެއްގަމުމަހާއި، ކިރާއި، ތަރުކާރީތެޔޮ، ޕީނަޓްބަޓަރާއި، މާޖިރީން ގައި ފެޓްހިމެނެއެވެ.
(ރ) މޭވާއާއި، ތަރުކާރީ
ދުވާލަކު 3،4،ނުވަތަ 5ފަހަރު އެންމެ މަދުވެގެން ތަރުކާރީ ބޭނުންކުރާށެވެ. ތަރުކާރީ އަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ވިޓަމިންސްއާއި، އެކިބާވަތުގެ މައުދަންތައް ލިއްބައިދޭ އެއް މަސްދަރެވެ. ފައިބަރު ވެސް މަތީ ދަރަޖައަކަށް ތަރުކާރީގައި ހުރެއެވެ. ބަނޑުހިކުން ފަދަ ކަންކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް ތަރުކާރީ ބޭނުންކުރުމަކީ ވަރަށް ފައިދާ ހުރިކަމެކެވެ. ފެހިކަންގަދަ ތަރުކާރީގައި ފައިބަރު، ދަގަނޑު،ވިޓަމިންއޭ، އަދި ފޮލިކް އެސިޑް ހިމެނެއެވެ. ތަރުކާރީ ބޭނުންކުރުމުގެ ކުރިން ރަގަޅަށް ދޮންނާށެވެ. ރޯކޮށް ހުއްޓައިވެސް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ފެނުގައި އިރުކޮޅެއް ވަންދެން ކެއްކުމަށް ފަހު ބޭނުންކުރުމަކީ ވެސް ހެދިދާނެ ގޮތެކެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިރުވަންދެން ތަރުކާރީ ކެއްކުމަކީ ރަގަޅުގޮތެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ މިބުނިގޮތަށް ކެއްކުމުން އޭގައި އެކުލެވޭ ވިޓަމިންތަކާއި، މައުދަންތައް ފެނުގެ ތެރެއަށް ބޭރުވެ ގެއްލިގެން ދެއެވެ. ދުވާލަކު 2،3،ނުވަތަ 4ފަަހަރު މޭވާ ބޭނުންކުރާށެވެ. މޭވާގައި މަތީ ދަރަޖައަކަށް ވިޓަމިންއޭ އާއި، ވިޓަމިން ސީ އެކުލެވެއެވެ. ހަމަމިހެން ފައިބަރާއި، ޕޮޓޭޝިއަމް ވެސް މޭވާއިން ހަށިގަނޑަށް ލިއްބައިދެއެވެ. މޭވާ ބޭނުންކުރުމުގެ ކުރިން ރަގަޅަށް ދޮންނާށެވެ. ފައިދާހުރި ގޮތަކީ ރޯކޮށް ހުއްޓައި ބޭނުންކުރުމެވެ. ކާވަގުތު ޖެހުމުގެ ކުރިން ތޮށިމެށުމާއި، ކޮށުމަކީ ރަގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ.
(ބ) ކިރާއި،ކިރު އެކުލެވޭ ބާވަތްތައް ( ކިރު،ޔޯގަޓް،ޗީޒް)
މިގްރޫޕްގައި ހިމެނޭ ކާތަކެތި ދުވާލަކު 4-3ފަހަރާ ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ބޭނުންކުރާށެވެ. މިބާވަތުގެ ކާނާއިން ހަށިގަނޑަށް ޕްރޮޓީންއާއި، ކެލްސިއަމް، ވިޓަމިން އޭ އާއި، ވިޓަމިން ޑީ ފޯރުކޮށްދެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ އަކީ ހަންގަނޑާއި، ލޮލާއި، އިސްތަށިގަނޑުގެ ދިރުމަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ވިޓަމިންޑީ އަކީ ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑަށް ކެލްސިއަމް ދެމުމަށް އެހީވެދޭ މާއްދާއެކެވެ. ކެލްސިއަމް އަކީ ދަތްތަކާއި، ކަށިތައް ހެދިބޮޑުވުމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ މާއްދާއެކެވެ. ހަމަމިހެން ނާރުތަކާއި،މަސްތަކުގެ ވަޒީފާ ފުރިހަމަކުރުމަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ.
ވިޓަމިން އޭ
ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ވިޓަމިން އޭ އަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ހަންގަޑުން ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށާއި، ލޮލުގެ ފެނުން ރަގަޅުކުރުމަށާއި، ކަށިތައް އުފެދުމަށް ވިޓަމިން އޭ ބޭނުންވެއެވެ. ހަމަ މިހެން ވިޓަމިން އޭ އަކީ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކުން ހަށިގަނޑު ދިފާާޢުކުރުމަށް އެހީވެދޭ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވޭ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކެރެޓާއި، ފަތާއި، ކައްޓަލަ،ބިސް،ފޯރޓިފައިޑް ކިރު،ސްޕިނެޗް، އަދި ބްރޮކޮލީ ހިމެނެއެވެ. ހަމަމިހެން މާބަނޑުވުމުން ނަގާ ޕްރިނޭޓަލް ވިޓަމިންގައިވެސް ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވިގެންވެއެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު 800މައިކްރޯގްރާމްގެ ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވެއެވެ. ވިޓަމިން އޭގެ މިންވަރު ހަށިގަނޑުގައި ގިނަވުމަކީ ބައިގެން ދިއުމާއި، މޭނުބައިކުރުމާއި، ބޮލުގައި ރިހުމާއި،ބޮލުން އިސްތަށިފޭބުމާއި، ފުރަމެޔަށް ގެއްލުން ލިބުމާއި، ކަށިތައް ހަލާކުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ ގެ މައިގަނޑު ދެބާވަތެއް ހުރެއެވެ. އެއީ ބީތާ-ކެރޮޓީން(Beta-carotene)އާއި، ރެޓިނޯލް(Retinol) އެވެ. ރެޓިނާ-އޭ(Retina-A) ހަންގަޑުގައި އުގުޅުމަށް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުން ނުކުރާށެވެ. އެހެނީ މިގޮތަށް ބޭނުންކުރުމުން ހަންގަޑުގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑަށް ރެޓިނާ-އޭ ވަދެ ލޭގައި ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވޭ މިންވަރު މަތިކުރުވައެވެ.
ފޮލިކް އެސިޑް
މިއީ މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންކުރާ ކާނާގައި ހިމަނަންޖެހޭ އެއްމެ މުހިއްމު އެއްމާއްދާއެވެ. ބީވިޓަމިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ފޮލިކް އެސިޑަކީ ކުޑަދަރިފުޅުގެ ސްޕައިނަލް ކޯޑްއާއި، ސިކުނޑިއާއި، އޭގެ ވަށައިގެންވާ ފަށަލަތަކުގައި އުފެދޭ އައިބުތަކުން ސަލާމަތްކޮށް ދިނުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ މާއްދާއެކެވެ. ހަމަމިހެން އުފެދުމުގައި ހުންނަ ހިތުގެ ބަލިތަކާއި، އެހެނިހެން އައިބުތަކުން ސަލާމަތްކޮށްދިނުމުގައި ވެސް ފޮލިކް އެސިޑް މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ބަލިވެއިނުމުގެ ކުރިންނާއި، ބަލިވެއިނުމުގެ ފަހުން ވެސް ފުރަތަމަ 3މަހުގެ ތެރޭގައި 400މައިކްރޯގްރާމްގެ ފޮލިކް އެސިޑް ކޮންމެ ދުވަހަކު ނަގާނަމަ މިފަދަ އައިބުތައް ކުރިމަތިވުން ކުޑަކޮށްދެއެވެ. ހަމަމިހެން ދަރިފުޅުގެ ބަރުދަން ލުއިވުމާއި، ވިހާއިރު ދަރިފުޅު މަރުވެފައި އޮތުން، އަދި ބައިގެން ދިއުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތިވުމަކީ ވެސް ގާތްކަމެކެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ފޮލިކް އެސިޑް ސަޕްލިމެންޓްސް ބޭނުންކުރުމަށް ޑޮކްޓަރުން ލަފާދެއެވެ. ފޮލިކް އެސިޑް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ސްޕިނެޗް ފަދަ ފަތްޕިލާވެލީގެ ބާވަތްތަކާއި، ތަރުކާރީ، ބީންސް، ހުތްމޭވާ،ޕާން،ފުށް،ހަނޑޫ،ޕާސްޓާ،ފަޅޯ،ގެރިމޭ،ކުކުޅު،ކުކުޅުބިހުގެ ގޮބޮޅި ހިމެނެއެވެ.
ވިޓަމިން ސީ
މިއީ ކޮލެޖަން(Collagen)ކިޔާ ޕްރޮޓީންއެއް އުފެދުމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ އެއްމާދާއެވެ. ކޮލެޖަން އަކީ ހަންގަޑާއި،ދަތްތަކާއި،ކަށިތަކާއި، ހިރުގަނޑާއި، ދިފާއުކުރުމުގެ ނިޒާމު ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށް އެހީވެދޭ ޕްރޮޓީން އެކެވެ. އެހެން ކަމުން މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މައިމީހާއާއި، ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިރުގަނޑާއި އެހެނިހެން ޓިޝޫތައް ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށް ވިޓަމިންސީ އެހީތެރިވެދެއެވެ. ހަމަމިއާއެކު ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށާއި، ހަށިގަނޑަށް ދަގަނޑު ދަމައިގަތުމަށް ވެސް އެހީތެރެވެދެއެވެ. ދަތްތަކާއި ކަށިތަކުގެ ދިރުމަށް ވެސް ވިޓަމިންސީ ބޭނުންވެއެވެ. ވިޓަމިންސީ އެކުލެވޭ މޭވޭއާއި، ތަރުކާރީގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ސްޓޯބެރީ،ކަރާ، އޮރެންޖް،ފަޅޯ،ޓޮމާޓޯ، މިރުސް، ކެބެޖް،ކައްޓަލަ،އޮރެންޖް ޖޫސް،އަދި ބްރޮކޮލީ ހިމެނެއެވެ. މާބަނޑުދުވަސްވަރު 60މިލިގްރާމްގެ ވިޓަމިންސީ ބޭނުންވެއެވެ.
ވިޓަމިން ޑީ
ދަތްތަކާއި، ކަށިތަކުގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ވިޓަމިން ޑީ ބޭނުންވެއެވެ. ހަމަމިހެން ކެލްސިއަމް ހަށިގަނޑަށް ދެމުމަށް ވެސް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ދިޔާކިރު، ޔޯގަޓް، ޗީޒް، ޕާން، ސެރެލްސްގައި ގިނައަދަދަކަށް ވިޓަމިން ޑީ އެކުލެވެއެވެ. މާބަނޑު އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑަށް ދުވާލަކު މައިކްރޯގްރާމްގެ ވިޓަމިންޑީ ބޭނުންވެއެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި އިރުގެ އަލި ހަންގަޑަށް އެޅުމުން ވިޓަމިންޑީ ހަށިގަނޑުގައި އުފައްދައިދެއެވެ.
ވިޓަމިން އީ
ދުވާލަކު 2މިލިގްރާމްގެ ވިޓަމިންއީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވެއެވެ. ނާރުތަކާއި ގުޅޭ ނިޒާމްގެ ބައިތައް އުފެދި ބޮޑުވުމަށް މިއީ ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ބަލިވެއިންނަތާ ކުރީކޮޅު ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގެ ސެލްތަކާއި ޓިޝޫތައް އަަދި ފުއްޕާމޭ އުފެދިބޮޑުވުމަށް މިއީ ވަރަށް މުހިއްމު މާއްދާއެކެވެ. ވިޓަމިންއީ އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ގޮދަން، ފެހިފަތް، ތަރުކާރީ، ބަދަން، އަދި ތަރުކާރީ ތެޔޮ ހިމެނެއެވެ. ވިޓަމިންއީ ގިނަވުމުން ވަރުބަލިވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، މަސްތަކުގެ ބާރު ދެރަވުން، ލޮލުގެ ފެނުން ކޮށިވުން ފަދަ މައްސަލަތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.
ދަގަނޑު
ހަށިގަނޑުގެ އެކިއެކި ބައިތަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ބޭނުންވާ މާއްދާއެއް ކަމުގައިވާ ހިމަގްލޯބިން(Hemoglobin) އުފައްދަނީ ދަގަނޑުންނެވެ. ކަށިތަކާއި، ދަތްތައް ހެދިބޮޑުވުމަށް ވެސް ދަނގަޑު އެހީތެރިވެދެއެވެ. ދަގަނޑު މަދުވެއްޖެނަމަ ލޭމަދުވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ލޭމަދުވުމުގެ އަލާމާތްތައް ނުފެނިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްބައިމީހުންނަށް ލޭމަދުވުމުގެ ސަބަބުން އާދަޔާޚިލާފަށް ވަރުބަލިކަން އިހްސާސްވާގޮތް ވެއެވެ. ލޭމަދުވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ ދުވާލަކު 1ނުވަތަ 2ފަހަރު އަޔަން ސަޕްލިމެންޓްސް(ދަގަނޑު) ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ހަމަމިއާއެކު ދަގަނޑު ހިމެނޭ ބާވަތްތައް ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ދުވާލަކު 30މިލިގްރާމްގެ ދަގަނޑު މާބަނޑު އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވެއެވެ. ދަގަނޑު އެކުލެވޭ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަލުވި، ހިކިމޭބިސްކަދުރު، ފެހިކަންގަދަ ތަރުކާރީ، އެއްގަމު މަހުގެ ބާވަތްތައް، އަޔަން ފޯޓިފައިޑް ސެރެލްސް ހިމެނެއެވެ.
ކެލްސިއަމް
ކެލްސިއަމް އަކީ ދަތްތަކާއި، ކަށިތައް ހެދިބޮޑުވުމަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ހަމަމިހެން ނާރުތަކާއި މަސްތަކުގެ ވަޒީފާ ފުރިހަމަކުރުމަށް ވެސް ކެލްސިއަމް އަކީ މުހިއްމު މާއްދާއެކެވެ.މާބަނޑުމީހަކަށް ދުވާލަކު 1200އާއި 800މިލިގްރާމްއާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ކެލްސިއަމް ބޭނުންވެއެވެ. ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކިރާއި، ކިރު އެކުލެވޭ ބާވަތްތައް، ފެހިކަންގަދަ ތަރުކާރީ، ހިކިބީންސް، ބަދަން، ސީޑްސް، އަދި ބައެއް ބާވަތްތަކުގެ މަސް ހިމެނެއެވެ.
ޒިންކް
މާބަނޑު އަންހެނާ ދުވާލަކު 7މިލިގްރާމްގެ ޒިންކް ބޭނުންވެއެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގެ ގުނަވަންތަކާއި ނާރުތަކާއި، ހިތާއި ލޭހޮޅި އެކުލެވޭ ނިޒާމް އުފެދި ފުރިހަމަވުމަށް އެހީތެރިވެއެވެ. ޒިންކް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި ގެރިމަހާއި ކަނޑުމަސް ހިމެނެއެވެ.
ކޮޕަރ
މާބަނޑު އަންހެނަކަށް ދުވާލަކު 1.2މިލިގްރާމްގެ ކޮޕަރ ބޭނުންވެއެވެ. ހިތާއި، ލޭހޮޅިތަކާއި، ނާރުތަކާއި، ކަށިތައް އުފެދި ފުރިހަމަވުމުގައި ކޮޕަރ އޭގެ ދައުރު އަދާކުރެއެވެ. ކޮޕަރ އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަނބު، ބީންސް، އަދި ލެންޓިލްސް ހިމެނެއެވެ.
ޕަޓޭސިއަމް
ނާރުތަކާއި މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމުގައި ޕޮޓޭޝިއަމް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ޕޮޓޭޝިއަމް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަލުވި، ޕްރޫން ޖޫސް، ހިކިމޭބިސްކަދުރާއި، އެޕްރިކޮޓް ހިމެނެއެވެ. އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ކޮންމެ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ދުވާލަކު 3500މިލިގްރާމްގެ ޕޮޓޭޝިއަމް ބޭނުންވެއެވެ. ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ހަށިގަނޑަށް ޕޮޓޭޝިއަމް ބޭނުންވާ މިންގަޑަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ.
ފޮސްފަރަސް
ދަތްތަކާއި ކަށިތައް ވަރުގަދަކޮށް، ލޭގަނޑުވުމުގައި އެހީތެރިވެދެއެވެ. ބައެއް ބާވަތުގެ މަހާއި، ބީންސް، އަދި ކިރުގައި ފޮސްފަރަސް އެކުލެވެއެވެ. އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ކޮންމެ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ދުވާލަކު 550މިލިގްރާމްގެ ފޮސްފަރަސް ބޭނުންވެއެވެ. ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ހަށިގަނޑަށް ފޮސްފަރަސް ބޭނުންވާ މިންގަޑަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ.
މެގްނީޒިއަމް
މާބަނޑު އަންހެނާއަށް ދުވާލަކު 270މިލިގްރާމްގެ މެގްނީޒިއަމް ބޭނުންވެއެވެ. މެގްނީޒިއަމްް ދަތްތަކާއި، ކަށިތައް ވަރުގަދަކޮށް، ލޭގައި ހަކުރު އެކުލެވޭ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލްކުރެއެވެ.އަދި ހަލާކުވެފައިވާ ޓިޝޫތައް ރަގަޅުކުރުމުގައި ވެސް މެގްނީޒިއަމް ބައިވެރިވެއެވެ. މެގްނީޒިއަމް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ރަތް ހަނޑުލާއި، ބަދަން، އަދި ސްޕިނެޗް ހިމެނެއެވެ.
އަޔޮޑިން
މާބަނޑު އަންހެނާއަށް ދުވާލަކު 140މައިކްރޯގްރާމްގެ އަޔޮޑިން ބޭނުންވެއެވެ. އަޔޮޑިން ހަށިގަނޑުގައި ހިގާ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އިތުރުން، ނާރުތައް ހިމެނޭ ނިޒާމް އުފެދި ފުރިހަމަވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. އަޔޮޑިން އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކަނޑުމަހާއި، ކިރާއި، ޔޯގަޓާއި، ޗީޒް ފަދަ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ.
ސިލެނިއަމް
މިއީ ޚާއްޞަގޮތެއްގައި ބަލިވެއިނުމުގެ ކުރިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް މުހިއްމު އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެކެވެ. ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދީ ނަސްލުއުފެއްދުމަށް މިއީ ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ދުވާލަކު 60މައިކްރޯގްރާމް ބަލިވެއިނުމުގެ ކުރިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވެއެވެ.
ފުލޮރައިޑް، ކްރޯމިއަމް، މެންގަނީޒް
މި 3 މައުދަން އަކީ ދުވާލަކު ވަކިވަރެއް ބޭނުންވާ ބާވަތްތަކެއް ނޫނެވެ. ފުލޮރައިޑް ބޭނުންވަނީ ދަތްތައް އުފެދެން ފަށާ ދުވަސްވަރު އެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ދަތްތައް އުފެދެން ފަށަނީ 3ވަނަ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ކިރުބޯ ދަތްތަކާއި، އަދި ދާއިމީކޮށް ފަޅާ ދަތްތައް ފުރިހަމަވުމަށް ވެސް ފުލޮރައިޑް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ފުލޮރައިޑް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ފުލޮރިން ފޯރޓިފައިޑް ފެން، އާފަލް ފަދަ ތަކެތި ހިމެނެއެވެ. ކްރޯމިއަމް ލޭގައި ހަކުރު އެކުލެވޭ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ޓިޝޫތައް ހެދިބޮޑުވުމަށް ބޭނުންވާ ޕްރޮޓީން އުފެއްދުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. ޕާން، އަދި ތެލުލިކުކުޅުގައި ކްރޯމިއަމް އެކުލެވެއެވެ. މެންގަނީޒް ކަށިތަކާއި، ޕެންކްރިއާސް އުފެދި ފުރިހަމަވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ފެޓް އަދި ކާބޯހައިޑްރޭޓްސް އުފެދުމަށް ވެސް މެންގަނީޒް އެހީތެރިވެދެއެވެ. މެންގަނީޒް ރަތްހަނޑުލާއި، ކަޅު ބީންސްގައި ހިމެނެއެވެ.
ފެން
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި ފެން މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. މައިމީހާ ބޭނުންކުރާ ކާނާ އުފެދެމުން އަންނަ ކުޑަދަރިފުޅަށް ފޯރުކޮށްދެނީ ފެނުގެ ޒަރީއާއިންނެވެ. ފެނަކީ ކުޑަކަމުދާނިޒާމަށް ޖެހޭ ބަލިތަކާއި، ބަނޑުހިކުމާއި، ފުރަގަސްފަރާތުބައްޔާއި، އަދި މިނޫނަސް ތަފާތު ގިނަ އުދަގޫތަކުން ސަލާމަތްކޮށްދޭ ވަސީލަތެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފަހު 3މަހުގެ ތެރޭގައި ބަރާބަރަށް ފެންބޯނަމަ ހަށިގަނޑުން ފެންމަދުވުން(Dehydration)ފަދަ މައްސަލަތަކާއި، ކުރިމަތިލާކަށްނުޖެހޭނެއެވެ. ހަށިގަނޑުން ފެންމަދުވުމުން ދުވަސްނުފުރާވިހެއުން ފަދަކަމެއް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ. ދުވާލަކު މަދުވެގެން 6 ނުވަތަ 8ތަށި ފެންބޯށެވެ. ކޮފީ،ސައި ފަދަ ބުއިންތަކާއި ދުރުހެލިވާށެވެ. މިފަދަ ބުއިންތަކުގައި ހިމެނޭ ކެފޭއިން ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ ދިޔާތަކެތީގެ (ފެނުގެ) މިންވަރު ދަށްކޮށްލައެވެ.
ކިހާދޫ (ބ. އަތޮޅު)
ޖިއޮގްރަފީ
ކިހާދޫ އަކީ ބ. އަތޮޅުގެ އުތުރު ބިތުގެ މެދުތެރޭ ގައިވާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ. ރަށުގެ އާބާދީ ކުޑަ ނަމަވެސް ކިހާދޫ އަކީ ބިމުގެ ނިސްބަތުން އަތޮޅުގައި 3 ވަނައަށް އެންމެބޮޑު މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެވެ. ބޮޑުމިނުގައި ގާތްގަޑަކަށް 26.40 ހެކްޓަރ ހުންނަ މިރަށާ އެންމެ ކައިރީގައިވާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށަކީ ދޮންފަނެވެ.
ތަޢުލީމީ އިދާރާ
ކިހާދުގައި ތަޢުލީމީ ޚިދުމަތް ދެނީ ކިހާދޫ ސްކޫލުންނެވެ. ޕްރީސްކޫލް ގްރޭޑް ތަކުން ފެށިގެން އޯލެވެލް އާ ހަމައަށް ކިޔަވާދޭ މި ސްކޫލަކީ ރައްޔިތުންގެ އެހީތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބިގެން ހިންގާ ސްކޫލެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރި ކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ކިހާދޫގެ ގިނަ ބަޔަކު ހިއްސާވެއެވެ.
ގުރުވަ
ގުރުވަނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުފަޅު ގައްޔާއި ކުޅިކުޅީގައި ވަރަށް އާންމު މަހެކެވެ. ކިލަނބުގެ އަސަރު ހުންނަ ގޮޑުދޮށް ތަކުގައި ގުރުވަ ގިނައިން އުޅެއެވެ. ގުރުވަ އަކީ ޝިކާރަކޮށްގެން ކައިއުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ. މީގެ އިތުރަށް އެހެނިހެން މަސްމަހަށް ހަމަލާދީ ހުޅުނބު ނައްޓުވާލައިގެން ވެސް ކައިއުޅެއެވެ. ގުރުވައަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި ފެނުގަޔާއި ފެނުގެ އަސަރު ކޮށްފައިވާ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެއް ކަމަށް ވިޔަސް ބިސްއަޅާ ވިހެއުމަށްޓަކައި ގިނަފަހަރު ކަނޑަށް ނިކުންނަ ކަމަށްވެއެެވެ. ގުރުވަ އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ގުރުވަ އަކީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ފެނަށްދިރޭ ދިވެހި ކުޑަކުދިންގެ ތެރޭގައި ވަރަށް މަޝްހޫރު މަހެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކައްޓާއެކު 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 7 އާއި 10 އާއި ދެމެދުގެ މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ގުރުވައިގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ކަށި ހުންނަ ބައިގެ ކުރީކޮޅުގައި ބޮޑު ކަޅު ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގައި ދިގަށް ދަމާލެވިފައިވާ ތިން ކަޅު ރޮނގު ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ވެސް ތިރިއަށް ލެބިފައިވާ ތިން ރޮނގު ހުރެއެވެ. ތިންވަނަ ރޮނގު މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅުން ފެށިގެން ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އުރުދުން
އުރުދުންއަކީ އޭޝިޔާ ބައްރުގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
އުރުދުންގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޢަރަބި ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޖޯޑާނިއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ އައްމާނެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ދުސްތޫރީ ރަސްކަމެއް ހިނގާ ޤައުމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 6 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 105 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 92300 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ jo. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +962 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ދީނާރެވެ.
ނަން
އުރުދުންގެ ރަސްމީ ނަމަކީ “އަލްމަމްލަކަތުލް އުރްދުނިއްޔާ އަލްހާޝިމިއްްޔާ” އެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ބަޙްރުލް މައްޔިތު ނުވަތަ ޑެޑް ސީ އަކީ އުރުދުން އާއި އިސްރާއީލުން ޙިއްޞާކުރާ ކަނޑެކެވެ. އުރުދުންގެ ބޮޑުބައިގައި ވަނީ އަރަބި ޞަޙަރާއެވެ. އުރުދުންގެ އުތުރުގައި އޮތީ ސޫރިޔާއެވެ. އިރުއުތުރުގައި އޮތީ ޢިރާޤެވެ. އިރުމައްޗާއި ދެކުނުގައި އޮތީ ސަޢުދީ ޢަރަބިއްޔާއެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ އިސްރާއީލެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ތިރީގައިވާ ހިކި ފަސްތަން ވެސް އޮންނަނީ އުރުދުންގައެވެ.
ތާރީޚު
އުރުދުންގެ ދިގު ތާރީޚުގައި އެ ޤައުމުވަނީ ވަރަށް ގިނަ ޙަޟާރަތްތަކެއް ދެކިފައެވެ. ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ ނިމި އުސްމާނީންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި އޮތް އުރުދުން އިނގިރޭސީންނާ ޙަވާލުކުރެވުނެވެ. އެއީ ބްރިޓިޝް މޭންޑޭޓް ޕެލެސްޓައިންގެ ގޮތުގައެވެ. މި ބިމުގެ 76% އަށް ވުރެ އިތުރީ އުރުދުން ކޯރުގެ އިރުމަތީގައި އޮތް ޓްރާންސްޖޯޑަންގެ ބިމެވެ. 1965 ގައި އުރުދުން އާއި ސަޢުދީ ޢަރަބިއްޔާއާ ދެމެދު ބިން ބަދަލުކުރުމުގެ ވިޔަފާރިއެއް ހިނގިއެވެ. މި ގޮތުން ޢަޤަބާއާ ދިމާއިން އައްސޭރި ފަށުން ބިންކޮޅެއް ދިނުމުން އުރުދުން އިން ވަނީ ސަހަރާގެ ބޮޑު ބައެއް ސަޢުދީ ޢަރަބިއްޔާއަށް ދީފައެވެ. އުރުދުންއަކީ ޢަރަބި ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން މިހާރު އިސްރާއީލާ އެންމެ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއް ޤައުމެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އިސްރާއީލުން އުރުދުންގެ އެދުމަށް ވަރަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ކޮށްދެއެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
އުރުދުންއަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން ހިޖުރަކުރާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤައުމެކެވެ. މިހާރުވެސް ޢިރާޤު، ފަލަސްޠީން، ޝީޝާން ފަދަ ޤައުމުތަކުގެ ރެފިއުޖީންގެ ތެރެއިން އެތައް ބަޔަކު އުރުދުންގައި ދިރިއުޅެމުން އެބަ ގެންދެއެވެ.
ސަގާފަތު
އުރުދުންގެ ބަހާއި ސަގާފަތާއި އާދަކާދަ އާއި ނަސްލަކީ ހުރިހައި ގޮތަކުން ބެލިކަމުގައި ވިޔަސް އަރަތްބެވެ. އުރުދުން އަކީ މަޞްލަޙަތާއި ކެތްތެރިކަމާއި އަމާންކަން ފަދަ ސިފަތަކުން ޒީނަތްވެގެންވާ ޤައުމެއް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވަރަށް ގިނަ ތަންތަނުން އައިސް އުރުދުންގައި ވަޒަންވެރިވެފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އަރްމީނިޔާގެ މީހުންނާއި ޝީޝާންގެ މީހުންގެ އިތުރުން ޢިރާޤާއި ފަލަސްޠީނުގެ މީހުން ހިމެނެއެވެ. އުރުދުންގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ތަމްރީން ދެވިފައިވާ، ވަރަށް ޕްރޮފެޝަނަލް ފުލުހުންގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ފުލުހުންގެ ފޯސްއެއް އޮވެއެވެ. މުޅި ދުނިޔެއިން ވެސް ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ގޮތުން 14 ވަނައިގައި އުޅެނީ އުރުދުންއެވެ. މިއީ ސަރަޙައްދުގެ ނިސްބަަަަަަަަަތުން ބަލާނަމަ 1 ވަނައެވެ. އޯގަނައިޒްޑް ކްރައިމް ހުއްޓުވުމުގައި މުޅި ދުނިޔޭގައި 9 ވަނަ އަދި ސަރަޙައްދުން 1 ވަނަ ލިބިފައިވާ ޤައުމަކީ އުރުދުންއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އުރުދުންއަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބެލި ކަމުގައި ވިޔަސް އެންމެ ރައްކައުތެރި ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤައުމެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އުރުދުންއަކީ މާބައިވަރު ޤުދުރަތީ ވަޞީލަތެއް ލިބިފައި ނުވާ އަދި ކުޑަ ޤައުމެކެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރުގައި އުރުދުންގެ ރަސްކަމުގެ ދާނުގައި މަލިކު ޢަބްދުﷲ އިށީނދެ ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު، އެއް ދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް އުރުދުންގެ އިޤްތިޞާދު ދަނީ ކުރިޔަށެވެ. މިއަދު އުރުދުން އަކީ މުޅި މެދުއިރުމަތީގައި ވެސް އޮތް އެންމެ ފްރީމާކެޓް އިކޮނޮމީއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދުގެ ދުވެލި ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަލުވިވެފައެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 5661 ޑޮލަރެވެ.
އެމް.އެން.ޑީ.އެފް ސެންޓްރަލް އޭރިއާ
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާޢީ ބާރު ( މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސް ) ގެ ސެންތްރަލް އޭރިއާއަކީ ދިވެހި ސިފައިންގެ ޚިދުމަތް ރާއްޖޭގައި ދިނުމަށް ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ހަތަރު އޭރިއާ ކޮމާންޑްގެ ތެރެއިން މެދު ރާއްޖެތެރޭގައި އޮންނަ އޭރިއާ ކޮމާންޑެވެ. މި އޭރިއާ ކޮމާންޑް އުފެދުނީ 2009 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި 25 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ސެންތްރަލް އޭރިއާ ރަސްމީކޮށް އިފްތިތާޙް ކުރެއްވީ ރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަދި ކޮމާންޑަރ އިން ޗީފް އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޝީދެވެ.