cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ވިލާ ގުރޫޕް
ޓްރެވަލް އެންޑް ޓްއާރސް
ވިލާ ޓްރެވަލް އެންޑް ޓްއާރސް އަކީ އެކި ގައުމުތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންނަށް ޓިކެޓް ނަގައިދީ، ބޭރު ގައުމުތަކަށް ލާރި ފޮނުވައިދިނުން ފަދަ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދޭ ކުންފުންޏެކެވެ. ވިލާ ޓްރެވަލް އެންޑް ޓްއާރސް އަކީ މެލޭޝިއަން އެއާރލައިންސް އަދި ކުވައިތު އެއާރވޭސް ގެ ޕެސެންޖަރ ސޭލް އެޖެންޓް އެވެ. އަދި ލައުޑާ އެއާރ ގެ ޖެނެރަލް ސޭލް އެޖެންޓް އެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުވައިތު އެއާރވޭސް،އުޒުބަކިސްތާން އެއާރލައިން، އެއާރ އިޓާލިއާ، ޔޫރޯ ފްލައިގެ ކާގޯ ސޭލް އެޖެންޓަކީ ވެސް ވިލާ ޓްރެވަލް އެންޑް ޓްއާރސް އެވެ. ވެސްޓަން ޔޫނިއަން މަނީ ޓްރާންސްފަރ ގެ ނަމުގައި ބޭރުގައުމުތަކަށް ލާރި ފޮނުވުމުގެ ޚިދުމަތް ރާއްޖޭގައި ދެނީވެސް ވިލާ ގުރޫޕުގެ ފަރާތުންނެވެ. އަދި ސްރީލަންކާގެ ހެޓަން ނޭޝަނަލް ބޭންކް ގެ ކްރެޑިޓް ކާޑް ރާއްޖޭގައި ހައްދައިދިނުމުގެ މަސައްކަތް ވެސް ވިލާ ގުރޫޕުން ފޯރުކޮށްދެއެވެ.
އިންސާނީ ވަޞީލަތުގެ ދާއިރާ
އިންސާނީ ވަޞީލަތްތައް ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ވިލާއިން ވަނީ ވިލާ ފައުންޑޭޝަން ގެ ނަމުގައި ޗެރިޓީ އޯގަނައިޒޭޝަން އެއް ގާއިމުކޮށްފައެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ވިލާ ކޮލެޖް ގެ ނަމުގައި ކޮލެޖެއް ވެސް ވަނީ ގާއިމްކޮށްދީފައެވެ.
ވިޓަމިން ބީ5
ވިޓަމިން ބީ5 ނުވަތަ ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް ގެ ނަން އުފެދިފައިވަނީ ގްރީކް ބަހުންނެވެ. ޕެންޓޯ މާނައަކީ ހުރިހާ ތަނެއްގައި ވުމެވެ. މިހެން ކިޔުނީ ހުރިހާ ކާބޯތަކެއްޗެއްގައި ވެސް މިމާއްދާ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެކުލެވިގެންވާތީ އެވެ. އަދި މިއާއެކު މިއީ ގޮހޮރުގައި އުޅޭ ބެކްޓީރިޔާ އަކުން އުފައްދާ ވެސް އެއްޗެކެވެ. ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް މަސައްކަތްކުރަނީ ބަޔޮޓިން އޭ ކިޔާ ވިޓަމިން އާއި އެކުގައެވެ. އަދި މިއީ އެއްގުނަވަނުން އަނެއް ގުނަވަނަށް މެސެޖް ފޮނުވައި ދިނުމާއި، ދިފާޢީ ނިޒާމް ހަރުދަނާ ކުރުމާއި، އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަ ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ ވިޓަމިން އެކެވެ. އަދި މިވިޓަމިން އަކީ ނާރުގެ ބަލިތަކަށާއި، ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ގިނަވުން، އަދި ލޭމައްޗަށްދިއުން ފަދަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ވިޓަމިން އެކެވެ. ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް ގިނައިން އެކުލެވޭ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި، ގެރިމަސް، ކަނޑު މަސް، ކުކުޅު ބިސް، ކިރު، ކިރުން އުފައްދާ ތަކެތި، ނުކަނޑާ ހުރި ގޮވާން، ކައްޓަލަ، ކެބެޖް ފަދަ ތަކެތި ހިމެނެއެވެ. ވިޓަމިން ބީ5 (ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް) ގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) ކަމަށް ބަލަނީ 7-4 މިލިގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގެ އަދަދެކެވެ. ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް މަދުވުމުން ލިބޭ ގެއްލުމެއް އަދި ފާހަގަކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. މިބައި ގިނަވުމުން ދިމާވާ ގޮތްތައް ވެސް ވަރަށް ކުޑައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކުޑަކަމުދިއުން މަދުވުން، ބޯއަނބުރާގޮތްވުން ހިމެނެއެވެ.
ޖެނުއަރީ 31
ޖެނުއަރީ 31 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 31ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖެނުއަރީ
ޝުޢައިބުގެފާނު
ޝުޢައިބުފާނަކީ ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. ޝުޢައިބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވުނީ ޢަރަބިކަރައިގެ މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީންގެ ގާތަށެވެ. މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީން އޭރު އަޅުކަންކޮށް އުޅުނީ ގަހަކަށެވެ. މުދާ ޤާފިލާތަކަށް އަރައިގަނެ، މަގުފޭރި އުޅުމާ މިނެކިރުމުގައި އޮޅުވާލާ، މަކަރާ ހީލަތްހެދުމުގައި އަރައިތިބިބައެއްކަމުގައި މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީން އޭރުވިއެވެ.
ޝުޢައިބުގެފާނަކީ މަދްޔަންގެ ޤަދަރުވެރި ޤަބީލާއަކަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ﷲގެ ޙަޟްރަތުން އަމުރުވެވިގެންވާ ކަންކަން ޤައުމުގެ މީހުންނަށް އިއްވަވައި، މަގުފޭރުންފަދަ މިނެކިރުމުގައި ހީލަތްހެދުންފަދަ މުޑުދާރު ޢަމަލުތައް ދޫކޮށްލުމަށް ބާރުއަޅުއްވަވާ ރިވެތި ވަޢުޒާއި ނަޞޭޙަތްތައް އިއްވެވިއެވެ.
ނަމަވެސް މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީންކުރެ ގިނަބަޔަކު ޝުޢައިބުގެފާނުގެ ދަޢުވަތަށްދިނީ ބީރުކަންފަތެކެވެ. ﷲގެ ހެޔޮރަޙްމަތްފުޅުން މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީންނަކީ ޢަދަދުގިނަ، ނިއްމަތްތައް ގިނަ ބައެއްކަމުގައިލައްވާފައިވާކަން، ޝުޢައިބުގެފާނު ހަނދުމަކޮށްދެއްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެމީހުން އެކަލޭގެފާނަށްކުރަނީ ފުރައްސާރައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ނަމާދުކުރައްވާތީ އެކަމަށް މަލާމާތްކޮށް، އެކަލޭގެފާނު ﷲ ހަނދުމަކުރައްވާ ކީރިތިކުރައްވާތީ ކަލޭގެފާނީ ބަލިކަށި ފިނޑިއެކޭ ބުނެ، އެކަލޭގެފާނަށް އެކިޒާތުގެ ގޯނާތަކާއި ދުއްތުރާތައްކޮށް މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީން ބޮޑާވެގަތެވެ. އެއުރެންނާ، ޝުޢައިބުގެފާނާއިދެމެދު ވަނީ ފަރުދާއެއް ލެވިގެންކަމަށާއި، ދުވަހަކުވެސް އީމާނެއްނުވާނެކަމަށް އެއުރެން ދަންނަވައި އުޅުނޫއެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ޤަދަރުވެރި ޤަބީލާއެއްގެ ބޭކަލެއްނޫންނަމަ ކަލޭގެފާނު މިހާރު ރަޖަމުކޮށްފީމުހޭ ބުނެ ތަފާތު އިންޒާރުތައްދިނޫއެވެ.
މަދްޔަންގެ ސަހަރުގައިތިބި ކާފިރުވީ މީސްތަކުންގެމައްޗަށް ﷲ ފޮނުއްވެވީ، އެކިބާވަތުގެ ޢަޒާބުތަކެކެވެ. މިޢަޒާބުތަކުގެ ތެރޭގައި، ހޫނު އާދަޔާޚިލާފަށް ގަދަވެ، އެއްވެސް ހިޔަލެއް ނެތި، ވައިރޯޅި މުޅީންހިނދި، 7 ދުވަސް ދެމިއޮތެވެ. ދެން ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް ބިންގަނޑަށް އައި ގަދަފަދަ ހެލުންގަނޑަކާއިއެކު ކާފިރުންގެ ފުރާނަތައް އެއުރެންގެ ހަށިތަކުން ލުހި، ފުރާނަނެތް މަސްގަނޑުތަކެއްގެގޮތުގައި އެއުރެން ބަދަލުވެ ހިނގައްޖެއެވެ. މި ޢަޒާބުގެ ނުރައްކަލުން، ޝުޢައިބުގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން ﷲ ނަޖާކުރެއްވިއެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:Islamic prophets
އަޔަލޭންޑުގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ
އަޔަރލޭންޑަކީ ހުޅަނގު އުތުރު ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
އަޔަރލޭންޑްގެ ރަސްމީ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހާއި އައިރިޝް ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ އައިރިޝްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ޑަބްލިންއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ދުސްތޫރީ ޑިމޮކްރަސީއެކެވެ. ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ބަރުލަމާނީ ޑިމޮކްރަސީއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 4 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 119 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 70273 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ie. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +353 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޔޫރޯއެވެ.
ނަން
މި ޤައުމަށް ކިޔާ ނަމަކީ އޭއިރެ އެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިފައިވަނީ އަޔަރލޭންޑެވެ. އައިރިޝް ބަހުން ލިޔާ ލިޔުންތަކުގައި އޮންނަނީ އޭއިރެ އެވެ. އައިރިޝް ބަހަކީ ރަސްމީ ބަހަކަށްވީ 1 ޖަނަވަރީ 2007 ގައެވެ. އޭގެ ފަހުން ޕާސްޕޯޓް ފަދަ ލިޔުންތަކުގައި ވެސް ދެ ބަހުން ކިޔާ ގޮތް ލިޔެވިފައި ހުރެއެވެ.
ތާރީޚު
އަޔަރލޭންޑްގެ ދައުލަތެއް އުފެދުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބަކީ 1921 ވަނަ އަހަރުގައި އަޔަރލޭންޑްގެ ޖަޒީރާ އުތުރު އަޔަރލޭންޑަކަށާއި ދެކުނު އަޔަރލޭންޑަކަށް ވުމުންނެވެ. ދެކުނު އަޔަރލޭންޑަކީ ވަކި ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ވެގެން ދިޔަޔަސް، އުތުރު އަޔަރލޭންޑުން ނިންމީ ޔުނައިޓެޑް ކިންގްޑަމްއާ އެކު އޮތުމަށެވެ. އެކްޓް އޮފް ޔޫނިއަން 1 ޖަނަވަރީ 1801 އިން ފެށިގެން 6 ޑިސެންބަރު 1922 އާ ހަމަޔަށް އަޔަރލޭންޑް އޮތީ ޔުނައިޓެޑް ކިންގްޑަމްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. 19 ވަނަ ޤަރުނުގެ މެދަކާ ހިސާބުގައި އަޔަރލޭންޑުގެ އާބާދީގެ ގޮތުގައި 8 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ނަމަވެސް ބޮޑުތަދުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޤައުމުގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން 30% މީހުން މަރުވެގެން ދިޔައީއެވެ. އޭގެ ފަހުން ވެސް އާބާދީ މަދުވެގެން ދިޔަ އެތައް ހާދިސާއެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. މި ގޮތުން ފާހަގަކޮށްލެވެނީ އިނގިރޭސީންގެ ވެރިކަން އޮތް އިރު ބަނޑުހައި ހޫނުކަމުގައި 1 މިލިޔަން މީހުން މަރުވެގެން ދިއުމާއި، 1.5 މިލިޔަން މީހުން ޤައުމު ދޫކޮށްފައި ދިއުމެވެ. އެހެންކަމުން 1960 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް އަޔަރލޭންޑުގެ އާބާދީ ދިޔައީ ދަށަށެވެ. އަޔަރލޭންޑް މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ނަމަވެސް އެ ޤައުމަށް ތަރައްޤީގެ ގޮތުން ވަރަށް ގިނަ ގޮން ޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ވަރަށް ބަނަ ދުވަސްތަކަކާ ކުރިމަތިލާން އެ ޤައުމަށް ޖެހުނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1980 ގެ އަހަރުތަކަށް އެޅުމުން އަޔަރލޭންޑްގެ އިޤްތިޞާދަށް ހެޔޮ ބަދަލުތަކެއް އަންނަން ފެށިއެވެ. އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ލިބެން ފެށި ކުރިއެރުންތަކާއެކު ވަޒީފާ ނެތް މީހުންގެ ޢަދަދު މަދުވެ، ޤައުމުން ބޭރަށް ހިޖުރަކުރާ މީހުންގެ ޢަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެގެން ދިޔައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
އަޔަރލޭންޑްގެ އާބާދީގެ 90% އަކީ އައިރިޝް ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 7.5% އަކީ އެހެން ދޮން މީހުންނެވެ. 1.3% އަކީ އޭޝިޔާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 1.1% މީހުންނަކީ ކަޅު މީހުންނެވެ. 1.1% މީހުންނަކީ މަސްހުނި ނަސްލުތަކުގެ މީހުންނެވެ. 1.6% މީހުންނަކީ ކޮން ނަސްލެއްކަން ތަފާސް ހިސާބުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.
ސަގާފަތު
ސަގާފަތުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، އަޔަރލޭންޑްގެ ސަގާފަތަކީ ޔޫރަޕުގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ ޤައުމެކެވެ. އަވަށްޓެރި ނޯދަން އަޔަރލޭންޑާއި އިނގިރޭސި ވިލާތް އަދި ވޭލްސް އާއި ސްކޮޓްލޭންޑްގެ ސަގާފަތް ވެސް އަޔަރލޭންޑްގެ ސަގާފަތާ އެއް ގޮތް ކަމަށްވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ކުރީން އަޔަރލޭންޑްގެ އިޤްތިޞާދަކީ ދަނޑުވެރިކަމަށް ބިނާވެފައި އޮތް އިޤްތިޞާދެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއަދު އެއީ ނޮލެޖް ބޭސްޑް އިކޮނޮމީއެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 39441 ޑޮލަރެވެ.
ވިޓަމިން ބީ7
ވިޓަމިން ބީ7 ނުވަތަ ބަޔޮޓިން އަކީ ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް، ފޯލިކް އެސިޑް، އަދި ކޯބަލަމިން (ވިޓަމިން ބީ12) އާއި އެކުވެގެން އޭގެ ވަޒީފާ އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އަދި ޕެންޓޯތެނިކް އެސިޑް އާއި ވަރަށް އެއްވައްތަރު އެއްޗެއްވެސް މެއެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ބަޔޮޓިން ބޭނުންކުރަނީ ފެޓް އާއި، އެކި ބާވަތްތަކުގެ ޕްރޮޓީން ބައިބައިކޮށް ހަކަތަ އުފެއްދުމުގައި، އެހީވެދޭ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ސެލި ތަކުގައި ވާރުތީ ސާމާރު (އަސްލު ޒާތް) ހަރުކޮށްދިނުމުގައި މިބާވަތުގެ ވިޓަމިން އެހީވެދެއެވެ. އިސްތަށިގަނޑާއި ނިޔަފަތި ރީތިކޮށް ބެހެއްޓުމަށް ބަޔޮޓިން ބޭނުންވެއެވެ.
ބަޔޮޓިން އެކުލެވޭ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި، ކުކުޅުބިހުގެ ލޮނދި، މޭގަނޑު، އަދި ފެހިކުލަ ގަދަ ތަރުކާރީ، އާއި އޮރެންޖް ހިމެނެއެވެ. އަދި ސޯޔާބީން އާއި އާމަންޑް އަކީ ބަޔޮޓިންގެ މާއްދާ ވަރަށް ގިނަ ދެބާވަތެވެ. ހަށިގަނޑުން ބަޔޮޓިން މަދުވުމަކީ ވަރަށް މަދުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. އެއީ މިބާވަތުގެ ވިޓަމިނަކީ ވެސް ގޮހޮރުގައި އުޅޭ ބެކްޓީރިޔާ އަކުން އުފައްދައިދޭ އެއްޗަކަށްވާތީ އެވެ. ބަޔޮޓިން މަދުވެއްޖެކަން އެނގޭނެ އަލާމާތްތަކަކީ، ގައިގައި ރިހުން، ކާހިތްނުވުން، އިސްތަށި ފޭބުން، ހަންގަނޑު ކުރަކިވުން، އަދި ވަރުދެރަވުން އެވެ. ދިގުމުއްދަތަކަށް އެންޓިބަޔޮޓިކެއް ބޭނުންކުރާނަމަ، ހަށިގަނޑުގައި އުފައްދާ ބަޔޮޓިން މަދުވެ، އަދި ބައެއް ފަހަރު އުފެއްދުން ހުއްޓޭގޮތް ވެސް ވެއެވެ. ބަޔޮޓިން ގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) ކަމަށް ބަލަނީ 30 މައިކްރޯގްރާމް އާއި 300 މައިކްރޯގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގެ އަދަދެކެވެ. ބަޔޮޓިން އަކީ ހަމުގެ ބަލިތަކަށާއި، ހަކުރުބަލީގެ މީހުންނަށް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބޭނުންކުރާ މާއްދާ އެކެވެ. ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންކޮށް ބާކީވެފައި ހުންނަ ބަޔޮޓިން ކުޑަކަމުދާ ތަކެއްޗާއި އެކު ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެދެއެވެ.
ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް
ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ނުވަތަ އަކީ ސިކުނޑިގެ ބުނޑުގަނޑުގައި ނުވަތަ ދަށުގައި އިންނަ ފެހި އޮށެއްގެ ވަރުވާ އިންޑަކްރިން ގްލޭންޑް އެކެވެ. މިގްލޭންޑް އިންނަނީ ސެލާ ޓާސިކާ(sella turcica) ކިޔާ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ހުސްތަނެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިބުނި ކަށީގެ ހޮހަޅަ އިންނަނީ ބޮލުގެ ނާށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި އެތެރެން ހުންނަ ކަށިގަނޑުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސްފީނޮއިޑް ކަށިގަނޑު(sphenoid bone) ގެ ތެރޭގައެވެ. ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން އެހެން އިންޑަކްރިން ގްލޭންޑްތައް ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރާވާ ހޯރމޯންތައް ދޫކުރެއެވެ.
ކުރިމަތީ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް
ކުރިމަތީ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ފަހަތު ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް
ފަހަތު ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
މެދުތެރޭ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް
މެދުތެރޭ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯން ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
ވަޒީފާ
ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވެ، އެހީތެރިވެދެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ފެބްރުއަރީ 1
ފެބްރުއަރީ 1 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 32ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ވިޓަމިން ބީ3
ވިޓަމިން ބީ3 ނުވަތަ ނިއަސިން އަކީ ފެނަށްގިރޭ ހުދުކުލައިގެ ކުނޑިއެކެވެ. ވިޓަމިން ބީ3 ގެ ދެބާވަތެއް ހުރެއެވެ. އެއީ ނިކޮޓީނިކް އެސިޑް އަދި ނިކޮޓީނަމައިޑް އެވެ. މިއީ އެހެން ވިޓަމިންތަކާއި އަޅާ ބަލާއިރު ފަސޭހައިން ހަލާކުވެނުދާ އެއްޗެކެވެ. މިވައްތަރުގެ ވިޓަމިން އުފެއްދުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ހަށިގަނޑަށް ލިބިފައި ވެއެވެ. އެއީ އެމިނޯއެސިޑެއް ކަމަށްވާ ޓްރިޕްޓޮޕޭން ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. ނިއަސިން އަކީ ކާބޯތަކެތިން ހަކަތަ ނެރެދީ، ލޭގެ ދިރުތައް އަދި ޖިންސީ ހޯރމޯންތައް އާއި އެހެނިހެން ހޯރމޯންތައް އުފައްދައިދީ، ސިކުނޑި އާއި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގެ ހިނގުން ރަގަޅުކޮށްދީ، ކެންސަރު ފަދަ ބަލިތަކުން މީހާ ދުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި މިއީ ލޭގައި އިތުރުވެގެންދާ ކޮލެސްޓްރޯލް ނުވަތަ ސަރުބީ މަދުކުރުވާ އެއްޗެކެވެ. މިއީ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި އާދަކޮށް ހިމެނުން ރަގަޅު އެއްޗެކެވެ. ނިއަސިން އެކުލެވޭ ކާބޯތަކެއްޗަކީ ކުކުޅު މަސް، ކަނޑު މަސް، ގެރި މަސް، ބަދަން، މަދު، ވައްތީނި، ކަދުރު، ފުށް، ގޮވާމުގެ ބާވަތްތައް، އަދި ކުކުޅު ބިސް އެވެ. އަދި ތަރުކާރީގެ ބާވަތްތަކުގައި ވެސް މިމާއްދާ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހުރެއެވެ. ނިއަސިން ހަށިގަނޑުން މަދުވެއްޖެކަން އެނގޭނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރުދެރަވުން، ކާހިތްކެނޑުން، އަނގަފާރުވުން، ބޭރަށްހިންގުން، ހާސްވެ ކަންބޮޑުވުން، ހަންގަނޑު ރަތްވެ ރާޅުވުން، އަދި މޫނާއި އަތުގެ ހަންގަނޑު ކުރަކިވުން ހިމެނެއެވެ. ވިޓަމިން ބީ3 (ނިއަސިން) ގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) ކަމަށް ބަލަނީ ފިރިހެނަކަށް 19 މިލިގްރާމް އެވެ. އަންހެނަކަށް 15 މިލިގްރާމް އެވެ. ނިއަސިން އަކީ ހަކުރު ބަލި، ސިކުނޑީގެ ބަލިތައް، އަދި ކޮލެސްޓްރޯލް ދަށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭހެކެވެ. ނަމަވެސް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ދުވާލަކު 1000 މިލިގްރާމް އަށްވުރެ ގިނައިން ބޭނުންކޮށްފިނަމަ، ހަންގަނޑު ރަތްވުން، ގައިން ދިލަނެގުން، ބޯއަނބުރާގޮތްވުން، އަދި ބޮލުގައި ރިއްސުން، މޭފާރުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވެއެވެ.
ފެބްރުއަރީ 2
ފެބްރުއަރީ 2 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 33ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ގްރޯޘް ހޯރމޯން
ގްރޯޘް ހޯރމޯން ނުވަތަ އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުމަށް ބާރުއަޅައި، ސެލްތައް އުފެއްދުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ ޕްރޮޓީން ހޯރމޯން އެކެވެ. 191 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ސިންގަލް ޗެއިން ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެއްކަމުގައި ބެލެވޭ ގްރޯޘް ހޯރމޯން އުފައްދައި، ރައްކާކޮށް ދޫކުރަނީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީގެ އަރިމަތީ ފިޔައިގައި ހުންނަ ސޯމަޓަޓްރޯޕް(Somatotrope)ކިޔާ ސެލްތަކުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔައިއުޅޭ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި ސޯމަޓަޓްރޯޕިން(Somatotropin/STH) ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ފެބްރުއަރީ 3
ފެބްރުއަރީ 3 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 34ވަނަ ދުވަހެވެ.
މާފުށި (ފ.އަތޮޅު)
ފ.އަތޮޅުގައި އޮތް ހަމައެކަނި ޔޮޓް މެރީނާ ހަދާފައިވަނީ މިރަށުގައެވެ. ވީބީ ބްރަދާރސް ގެ ފަރާތުން ހިންގާ މި ޔޮޓް މެރީނާ އަކީ އިޓަލީގެ ބަޔެއްގެ ޙިއްޞާ އޮންނަ ތަނެކެވެ. މިރަށް ޔޮޓް މެރީނާއެއްގެ ސިފައިގައި ހުޅުވާފައިވަނީ 2006 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޢާންމުގޮތެއްގައި މުއްސަދިންނަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން ޚިދުމަތްދޭ މިޔޮޓް މެރީނާގެ ސަބަބުން ފ.އަތޮޅު ރައްޔިތުންނަށް އިގްތިޞާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ފައިދާތައް ލިބެމުން ދެއެވެ.
ފެބްރުއަރީ 3
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
މާފުށި (ފ.އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ފެބްރުއަރީ 4
ފެބްރުއަރީ 4 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 35ވަނަ ދުވަހެވެ.
ވިލާ ކޮލެޖް
ވިލާ ކޮލެޖް އުފެދުނީ 17 އޮކްޓޯބަރ 2007 ގައެވެ. މިދުވަހަކީ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން އެންޑް ޓްރޭނިންގ ގައި ވިލާ ކޮލެޖް ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުނު ދުވަހެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެދުނު ފުރަތަމަ އަމިއްލަ ނުވަތަ ޕްރައިވެޓް ކޮލެޖެވެ. ވިލާ ކޮލެޖްގެ ބާނީ އަކީ ވިލާ ގުރޫޕް ގެ ޗެއާރމަން އަލްފާޟިލް ޤާސިމް އިބްރާހީމް އެވެ. ވިލާ ކޮލެޖްގެ މިހާރުގެ ރެކްޓަރ އަކީ ޑރ އަޙުމަދު އަންވަރު އެވެ.
މަޤްޞަދު
ވިލާ ކޮލެޖްގެ މަޤްޞަދަކީ ދިވެހި ސަރުކާރާއި ގުޅިގެން ރާއްޖެއަށް އިންސާނީ ވަޞީލަތްތައް ބޭނުންވެފައިވާ ދާއިރާތަކަށް ފެންވަރު ރަގަޅު، ކަންކަމަށް ގާބިލު މީހުން ބިނާކޮށް، ދިނުމެވެ.
ފެބްރުއަރީ 5
ފެބްރުއަރީ 5 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 36ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ޕްރޯލެކްޓިން
ޕްރޯލެކްޓިން ނުވަތަ އަކީ ގާތުންދޭ ދުވަސްވަރު ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ލެކްޓޯޓްރޯޕް(Lactotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އުރަމަތި އަދި މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ރަހިމުގެ ފާރުން ވެސް މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރެއެވެ. ގާތުން ކިރުދިނުމުގެ ތެރޭގައި ކުޑަ ދަރިފުޅު މައިމީހާގެ އުރަމަތީގައި އަނގަޖަހައި ދަމާލުމުން، ޕްރޯލެކްޓިން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އުރަމައްޗަށް ކިރުއެރި، ފުރެއެވެ. އެއީ ޖެހިގެން އަންނަ ފަހަރު ގާތުންދޭން ވާއިރު ކިރު އުރަމަތީގައި ޖަމާވެފައި ބެހެއްޓުމަށްޓަކައެވެ.
ވިލާ ޑައިވިންގ ސެންޓަރު
ވިލާ ޑައިވިންގ ސެންޓަރ އަކީ ޑައިވްކުރުމަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން ވިލާ ގުރޫޕް އިން އުފައްދާފައިވާ ސެންޓަރ އެކެވެ. މިސެންޓަރު ހުންނަނީ ވިލާ ގުރޫޕްގެ ރިސޯޓެއް ކަމުގައިވާ ހޮލިޑޭ އައިލެންޑް ގައެވެ. މިސެންޓަރު ފުރަތަމަ ހިންގަން ފެށުނީ 2003 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މިސެންޓަރުން ޕަޑީ އިން ގަބޫލުކުރާ ފެންވަރަށް ތަފާތު ކޯސްތައް ހިންގައެވެ. މިހާރު ވިލާ ކޮލެޖްގައި ފެކަލްޓީ އޮފް މެރިން ސައިންސް އެންޑް ވޯޓަރ ސްޕޯޓްސް ގެ ނަމުގައި ފެކަލްޓީ އެއް ވަނީ އުފައްދާފައެވެ.
ފެބްރުއަރީ 6
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
އިސްލާމީ ތާރީޚު
އިސްލާމީ ތާރީޚު ފެށިފައިވަނީ އާދަމްގެފާނު އާ ހަމައިންނެވެ.
ވިލާ ފައުންޑޭޝަން
ވިލާ ފައުންޑޭޝަން އަކީ ވިލާ ގުރޫޕުގެ ފަރާތުން ހިންގާ ޗެރިޓީ އޯގަނައިޒޭޝަން އެވެ. ވިލާ ފައުންޑޭޝަން ރަސްމީކޮށް ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވަނީ 19 ފެބުރުއަރީ 2003 ގައެވެ. މިއީ ވިލާގެ ފަރާތުން ވިލާ ގުރޫޕުގެ ޗެއަރޕާސަން އާންމު ފަރުދުންނަށް ދެއްވާ އެހީތައް، ދެއްވުމާއި، އަދި ތަފާތު ސްކޮލަރޝިޕްތަކަށް ކުދިން ހޮވައި ބޭރު ގައުމުތަކަށާއި، ރާއްޖޭގައި ތިބެގެން އެކި ފެންވަރުގެ ތައުލީމު ޙާޞިލްކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށް އެހީތެރިވެދޭ އޯގަނައިޒޭޝަން އެކެވެ.
ފެބްރުއަރީ 7
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ޕާކިސްތާން
ޕާކިސްތާނަކީ ދެކުނު އޭޝިޔާ އަށް ނިސްބަތްވާ ގައުމެކެވެ.
ނަން
އުރުދޫ ސިންދު އަދި ފާރިސީ ބަހުގެ ޕާކިސްތާނުގެ މާނައަކީ "ލޭންޑް އޮފް ޕިޔުއަރ" އެވެ. ޕާކްސްތާން މިނަން 1934 ގައި ޗޯދުރީ ރަޙުމަތު ޢަލީ އޭރު ނެރެވުނު ޕެމްފްލެޓެއް ކަމުގައިވާ ނައު އެންޑް ނެވަރ ގައި ލިޔުނެވެ. މިނަން މިގޮތަށް ދިނީ ޕާކިސްތާނުގެ ތަފާތު 5 ހިސާބެއްގައި ދިރިއުޅޭ 30 މިލިއަން މުސްލިމުންނާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ. ޕާކްސްތާން އިގިރޭސިން ލިޔާއިރު ހިމެނޭ ޕީ-އޭ-ކޭ-ސްތާން މި ބައިތަކުން ދޭހަވާގޮތް މިވަނީ އެވެ. ޕީ ޕަންޖާބަށް ނިސްބަތްވާއިރު އޭ ނިސްބަތްވަނީ އަފްޣާން އަށެވެ. ކޭ ކަޝްމީރަށް ނިސްބަތްވާއިރު، އެސް ނިސްބަތްވަނީ ސިންދު އަށެވެ. އަދި ސްޓާން ނުވަތަ ސްތާން ނިސްބަތްވަނީ ބަލޫކިސްތާން އަށެވެ. ޕާކިސްތާން އުފެދިގެން އައީ ޑޮމިނިއަން އޮފް ޕާކިސްތާންގެ ނަމުގައި 1974 ގައެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން 1956ގައި ޕާކިސްތާންގެ ނަން ވަނީ އިސްލާމިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ޕާކިސްތާން އަށް ބަދަލު ކުރެވިފައެވެ.
ތާރީޚް
thumb|100px|left|"The Priest King" Wearing Sindhi Ajruk, ca. 2500 BC. National Museum, Karachi, Pakistan މިއަދު ޕާކިސްތާން ބަހާލެވިފައިވަނީ މައިގަނޑު 4 ބަޔަކަށެވެ. އެއީ ޕަންޖާބު، ސިންދު، ބަލޯޗިސްތާން، އަދިޚައިބަރު ޕަޚްތޫންހުއާ އަށެވެ. އިންޑިޔާ އާއި ޕާކިސްތާނާއި ދެމެދު މައްސަލަ ޖެހިފައިވާ ކަޝްމީރުގެ ބައެއް ވެސް ޕާކިސްތާނުގެ ދަށުގައި އޮވެއެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ތާރީޚުގައި އެތަނުގައި ހަރައްޕަން، އިންޑޯ އާރްޔަން، ފާރިސީ، ގްރޭސިއަން، ޕާރތިއަން، ސަކާ، ކުޝާން، ވައިޓް ހޫން، އަފްޣާން، އަރަބި، މޮންގޯލީ، އަދި ތުރުކީ ދަރިފަސްކޮޅުގެ މީހުން އުޅުނު ކަން އެގެން އެބަހުއްޓެވެ. މިއަދު ގާއިމްވެފައިވާ ޕާކިސްތާން ގައުމަކަށްވެގެން ދިޔައީ 14 އޮގަސްޓް 1947 ގައެވެ.
ފެބްރުއަރީ 8
ފެބްރުއަރީ 8 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 39ވަނަ ދުވަހެވެ.
ޕާކިސްތާން
ތާރީޚް
އިންދޫސް ވެލީގެ ޙަޟާރަތު ޢީސާގެ ފާނުގެ ދެގަރުނު ކުރިން ނިމިދިޔުމަށްފަހު ދެން ޕާކިސްތާންގައި އޮތީ ވޭދިކުންގެ ޙަޟާރަތެވެ. މިޙަޟާރަތުގެ އަސަރު ފެންނަށްހުރީ އުތުރު އިންޑިޔާއިންނާއި ޕާކިސްތާން އިންނެވެ. މިސަރަހައްދުގެ ވެރިކަން ތަފާތު ދުވަސްވަރު ތަފާތު ދަރިފަސްކޮޅުގެ ރަސްކަލުން ހިންގާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ޢީސާގެ ފާނުގެ 543 އަހަރު ކުރިން ފާރިސީ ރަސްކަލެއް ކަމަށްވާ އަކާމެނިޑް ރަސްކަން ހިންގެވިއެވެ. އަދި އޭގެފަހުން ޢީސާގެ ފާނުގެ 326 އަހަރު ކުރިން އެލެގްޒެންޑަރ ޛިގްރޭޓް ރަސްކަން ހިންގެވި އެވެ.
ފެބްރުއަރީ 8
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ޕާކިސްތާން
ތާރީޚް
މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމައިގެ ނަމުގައި މިސަރަހައްދުގައި 1857 ވަނަ އަހަރު ކުރެވުނު ހަނގުރާމަ އަކީ އިގިރޭސިންނާއި ދެކޮޅަށް މިސަރަހައްދުގައި އެންމެ ފަހުން ކުރެވުނު ހަނގުރާމަ އެވެ. އެއީ އިންޑިޔާ އަދި ޕާކިސްތާނުން އޭރު އެމީހުން އަޅުވެތިކޮށްފައިވާ އިގިރޭސިންގެ އަތްދަށުން މިނިވަން ވުމަށްޓަކައި ކުރެވުނު ހަނގުރާމަ އެކެވެ.
29 ޑިސެމްބަރު 1930 ގައި އައްލާމާ އިގްބާލްގެ ރިޔާސީ ޚިތާބުގައި ދެކުނު އޭޝިޔާގެ އިރުމަތީ ސަރަހައްދާއި ހުޅަނގު އުތުރުގައި ވަކި މުސްލިމު ގައުމެއް އުފެއްދުމަށް ގޮވާލެއްވި އެވެ. މުހައްމަދު ޢަލީ ޖިނާހުގެ ދުވަސްވަރު އޭނާ ދެދައުލަތުގެ ނަޒަރިއްޔާ އަށް ތަބާވެ ވަޑައިގަތް ލާހޯރު އިންގިލާބު ނުވަތަ ޕާކިސްތާންގެ އިންގިލާބު 1940ގައި ގެންނެވި އެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި ޕާކިސްތާން އުފެދިގެން އައުމަށް މެދުވެރިވި އިންގިލާބަކީ މިއީއެވެ.
ކުރިންވެސް ބުނެވުނުހެން ޕާކިސްތާން އުފެދުނީ 14 އޮގަސްޓް 1947 ގައެވެ. އެގޮތުން، ކުރިން އިންޑިޔާއާއި ޕާކިސްތާން އެއްކޮށް އޮތް އިރު ހުޅަނގު އުތުރު އަދި އިރުމައްޗަށް އޮތް ބައި މުސްލިމު ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ވަކިވެގެން ދިޔައެވެ. ނަތީޖާ އެއްގެ ގޮތުން މުސްލިމުން ޕާކިސްތާންގެ ބަޔަށް ބަދަލުވެ، ހިންދީންނާއި ސިކުން ހިންދުސްތާންގެ ބަޔަށް ބަދަލުވިއެވެ. 1948 ގައި ހިންދުސްތާނާއި ޕާކިސްތާން އާއި ދެމެދު ފުރަތަމަ ކަޝްމީރު ހަނގުރާމަ ކުރެވުނެވެ. އެހަނގުރާމައިގައި ކަޝްމީރުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ޕާކިސްތާނަށް ލިބިގެން ދިޔައެވެ.
1947ން 1956 އަށް ޕާކިސްތާން ކޮމަންވެލްތުގައި އޮތީ ޑޮމީނިއަން އެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް 1956 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ ނަން އިސްލާމިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ޕާކިސްތާނަށް ބަދަލު ކުރިއެވެ. އެއީ ޖުމްހޫރީ ވެރިކަން ޕާކިސްތާންގައި ފެށިގެން އައުމެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ފުރަތަމަ ރައީސަކީ ސައްޔިދު އިސްކަންދަރު ޢަލީ މިރުޒާ އެވެ. އޭނާ ވެރިކަމަށް އިސްވީ 23މާރޗް 1956 ގައެވެ.
1958ން 1969 އަށް ޕާކިސްތާންގެ ރައީސްކަން ކޮށްފައިވަނީ އައްޔޫބު ޚާން އެވެ. އަދި 25 މާރޗް 1969ގައި ޕާކިސްތާންގެ 3 ވަނަ ރައީސްގެ ގޮތުގައި މުޙައްމަދު ޔަޙްޔާ ޚާން އިސްކުރެވުނެވެ.
1972ން 1977 ގައި ޕާކިސްތާންގައި 5 ވަނަ އަށް ރައީސްކަން ކުރެއްވި ޒުލްފިގާރު އަލީ ބުއްޓޯ ވެރިކަމުން ޖަލަށް ލެވުނެވެ. ފަހުން 1979ވަނަ އަހަރު އޭނާވަނީ ޖަލުގައި އަވަހާރަ ކޮށްލެވިފައެވެ. އަދި 1979ގައި ޒިޔާއުލް ޙައްޤު ޕާކިސްތާންގެ 3ވަނަ މިލިޓަރީ ރައީސްގެ ގޮތުގައި ޕާކިސްތާންގެ ރައީސް ކަމަށް އިސްކުރެވުނެވެ. 1988ގައި މަތިންދާ ބޯޓްގެ ހާދިސާއެއްގައި ޒިޔާއުލް ޙައްޤު އަވަހާރަވުމުން ޒުލްފިގާރު ޢަލީ ބުއްޓޫ ދަރިކަނބަލުން ބޭނަޒީރު ބުއްޓޯ ޕާކިސްތާންގެ ފުރަތަމަ އަންހެން ބޮޑު ވަޒީރުގެ ގޮތުގައި މަގާމަށް އިސްކުރެވުނެވެ. އެއަށްފަހު ޕާކިސްތާންގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ހުންނެވި ނަވާޒު ޝަރީފްގެ ދުވަސްވަރު ޕާކިސްތާންގެ ޙާލަތު ގޯސްވެގެން ދިޔައެވެ.
1997 ވަނަ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމަށް އިސްކުރެވުނު ނަވާޒް ޝަރީފްގެ ސަރުކާރު ވައްޓާލުމަށް 1999 ވަނަ އަހަރު ގެނައި އިންގިލާބަކަށް ފަހު ޖެނެރަލް ޕަރުވޭޒް މުޝައްރަފް ޕާކިސްތާންގެ ރައީސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތެވެ. އަދި ބޮޑު ވަޒީރަކަށް މިހާރު ހުންނަވަނީ ޝައުކަތު އަޒީޒް އެވެ.
ސިޔާސަތު
ޕާކިސްތާންގެ މުސްލިމު ލީގުން މުޙައްމަދު ޢަލީ ޖިނާހް ސިޔާދަތުގެ ދަށުގައި ޕާކިސްތާން ގެ ފުރަތަމަ ސަރުކާރު އެކުލަވާލި އެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި މުސްލިމުންގެ ދައުރު އެހެން ސިޔާސީ ޕާޓީތައް އުފެދުމުން ކުޑަވާން ފެށިއެވެ. އެގޮތުން ހުޅަގުގައި އުފެދުނު ޕާކިސްތާން ޕީޕަލް ޕާޓީ އަދި އިރުމަތީގައި އުފެދުނު އަވާމީ ލީގް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އަވާމީ ލީގް އުފެދުން ވެގެންދިޔައީ ޕާކިސްތާންގެ އިރުމަތީ ބައިތައް ޕާކިސްތާނާއި ވަކިވެ، ބަންގާޅު ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އުފަންވެގެން އައުމުގެ ސިއްރު ކަމުގައެވެ.
ޕާކިސްތާންގެ ސެމި-ޕްރެޒިޑެންޝަލް ނިޒާމް ބިނާވެގެންވަނީ 100 މެންބަރުން ހިމެނޭ ސެނެޓް އަދި 342 މެންބަރުން ހިމެނޭ ނޭޝަނަލް އެސެމްބްލީ ގެ މައްޗަށެވެ. ޕާކިސްތާންގެ ރައީސަކީ ހެޑް އޮފް ސްޓޭޓް އަދި ކޮމާންޑަރ އިންޗީފް އޮފް އާރމްޑް ފޯރސް އެވެ. ބޮޑު ވަޒީރަކީ ނޭޝަނަލް އެސްމްބްލީގައި އެންމެ ބޮޑު ޕާރޓީގެ ލީޑަރެވެ.
ޕާކިސްތާންގެ ސިޔާސީ ތާރީޅްގައި އެގައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާ މުހިއްމު ރޯލެއް ކުޅެފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އެގޮތުން އަސްކަރިއްޔާގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި 4ބޭފުޅަކު ޕާކިސްތާންގެ ރައީސްކަން ކޮށްފައި ވެއެވެ. އެއީ 1958ން 1971 އާއި ދެމެދު ވެރިކަން ކުރެއްވި މުޙައްމަދު އައްޔޫބު ޚާން އަދި މުޙައްމަދު ޔަޙްޔާ ޚާން، 1978ން 1988 އަށް ރައީސްކަން ކުރެއްވި މުޙައްމަދު ޒިޔާއުލް ޙައްގު އަދި 1999ން ފެށިގެން މިހާރު ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި ޕަރުވޭޒް މުޝައްރަފް ހިމެނެއެވެ.
އޮކްޓޯބަރ 2002 ގެ އިންތިޚާބުގައި ނޭޝަނަލް އެސެމްބްލީގައި ޕާކިސްތާން މުސްލިމު ލީގުން އަޣްލަބިއްޔަތު ހޯދި އެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޒަފަރުﷲ ޚާން ޖަމާލީ ބޮޑު ވަޒީރަކަށް އިސްކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް 26 ޖޫން 2004 ގައި އޭނާވަނީ އެމަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވާފައެވެ. އަދި އެމަގާމަށް ޗޯދުރީ ސުޖާތު ހުސައިން އިސްކުރެވުނެވެ. 28 އޮގަސްޓް 2004ގައި ނޭޝަނަލް އިންތިޚާބުގައި ކުރީގެ ފިނޭންސް މިނިސްޓަރ އަދި ޕާކިސްތާން ސިޓީ ބޭންކްގެ ނައިބު ރައީސް ޝައުކަތު ޢަޒީޒް ބޮޑުވަޒީރަކަށް އިސްކުރުމަށް ނެގި ވޯޓްގައި 191މެންބަރުންގެ ތެރެއިން 151 މެންބަރުންގެ ފެންނަ ވޯޓުން އެމަގާމަށް ޝައުކަތު އަޒީޒު އިސްކުރެވުނެވެ.
ޕާކިސްތާން އަކީ އ.ދ ގެ މެންބަރު ގައުމެކެވެ. އަދި އޯގަނައިޒޭޝަން އޮފް އިސްލާމިކް ކޮންފަރެންސްގެ މެންބަރެއްވެސް މެއެވެ. ސަރަހައްދީ ޖަމްޢިއްޔާތަކުގެ ތެރެއިން ސާރކް އަދި އެކޯ ގެ މެންބަރުކަން ވެސް ޕާކިސްތާން އަށް ލިބިފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޕާކިސްތާނަކީ ސެންޓޯ އަދި ސީޓޯގެ ވެސް މެންބަރު ގައުމެކެވެ. ސެންޓޯ އަކީ ސެންޓްރަލް ޓްރީޓީ އޯގަނައިޒޭޝަން އެވެ. ސީޓޯ އަކީ ސައުތު އީސްޓް އޭޝިއާ ޓްރީޓީ އޯގަނައިޒޭޝަން އެވެ.
2004 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައި ޕާކިސްތާނުގެ ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމްގެ ބާނީ އޭ-ކިޔޫ ޚާން ލީބިޔާ، އީރާން އަދި އުތުރު ކޮރެޔާއަށް ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމްތައް ތަންފީޒު ކުރުމުގައި އެހީތެރިވި ކަމުގެ ކުށުގައި ހައްޔަރު ކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ފެބުރުއަރީ 2004 ގައި ޕާކިސްތާންގެ ރައީސް ޕަރުވޭޒް މުޝައްރަފް ވަނީ އޭނާއަށް މާފުދެއްވައި، ޖަލުން ގޭގެ ބަންދަށް ބަދަލު ކުރައްވާފައެވެ.
ވިލާ ގޭސް
ވިލާ ގޭސް އަކީ އާންމުން ކެއްކުމަށް ބޭނުންވާ ގޭސް ހެޔޮ އަގެއްގައި ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ވިލާ ގުރޫޕްގެ ފަރާތުން އުފެއްދެވި ކުންފުންޏެކެވެ. މިގޮތުން މިކުންފުނީގެ ފަރާތުން ގޭސް ރައްކާކުރާނެ 3 ހޯރޓަން ސްފެއަރ އާއި، ފުޅީގައި ގޭސް ބަންދުކުރާނެ ޕްލާންޓެއްވަނީ ކ.ތިލަފުށީގައި ގާއިމް ކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިތަނުން ގަޑިއިރަކު 12 ކިލޯގެ 300 ފުޅި ގޭސް ބަންދު ކުރެވެއެވެ. ވިލާ ގޭސް ގެ ފަރާތުން 10 ކިލޯ، 22 ކިލޯ، އަދި 40 ކިލޯގެ ގޭސް ފުޅި ތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބާޒާރަށް ވިއްކަން ނެރެފައި ހުރެއެވެ. ވިލާ ގޭސް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކައްކާ ގޭސް ވިއްކުމުގެ ޚިދުމަތްދޭ މައިގަނޑު އެއްކުންފުންޏެވެ.
ޕާކިސްތާން
ސިޔާސަތު
ޕާކިސްތާނާއި އަވަށްޓެރި ހިންދުސްތާންއާއި ދެމެދު ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައިގައި ދެބަސްވުންތައް އޮންނަތާ ވަނީ ޒަމާންތަކެއް ވެފައެވެ. އެގޮތުން ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައިގައި 1948 އަދި 1965ގައި ވަނީ ދެގައުމުގެ ދެމެދުގައި ހަގުރާމަ ކުރެވިފައެވެ. 1998ގައި ޕާކިސްތާނުން ވަނީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ނިއުކްލިއަރ ޓެސްޓް ކޮށްފައެވެ. 2002ން ފެށިގެން ހިންދުސްތާނާއި ޕާކިސްތާނުގެ ގުޅުން ރަގަޅުވާން ފަށައިފައި ވެއެވެ. އެއީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ސުލްހައިގެ އާ މަޝްވަރާތައް ބޭއްވުމަށް ފަހުގައެވެ. ސީނު ކަރައާއި ޕާކިސްތާނާއި ދެމެދު އިގްތިޞާދީ، އަސްކަރީ އަދި ސިޔާސީ ގޮތުން ގާތްގުޅުމެއް އޮންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
އިދާރީ ގޮތުން ބެހިފައިވާ ބައިތައް
ޕާކިސްތާނަކީ މައިގަނޑު 4 ޕްރޮވިންސް އެކުލެވިގެންވާ ފެޑެރަލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އެކެވެ. ހިންގުމުގެ ފަސޭހައަށް ޕާކިސްތާން ހުރިހާ ހިސާބުތަކެއް ތަފާތު ވަކި 107 ބަޔަކަށް ނުވަތަ އަވަށަކަށް ބަހާލެވިފައި ވެއެވެ. މައިގަނޑު ޕްރޮވިންސް ތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ޕްރޮވިންސްތައް
ބަލޯޗިސްތާން
ޚައިބަރް ޕަޚްތޫންހުއާ
ޕަންޖާބު
ސިންދު
ޓެރިޓަރީޒް
އިސްލާމް އާބާދު
ފެޑެރަލީ އެޑްމިނިސްޓާރޑް ޓްރައިބަލް އޭރިއާތައް
ކަޝްމީރުގައިވާ ޕާކިސްތާންގެ ދަށުގައި އޮންނަ ތަންތަން
އުތުރުގެ ސަރަޙައްދު
ސަގާފަތު
މިއަދު ޕާކިސްތާނުގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގައި ދިރިއުޅޭ މީހުން އަޅައިއުޅޭ ޕާކިސްތާނު ގެ ގައުމީ ހެދުން ޝަލްވާރު ގާމިޒް އަކީ މެދުތެރޭ އޭޝިޔާގެ މީހުން އަޅައި އުޅުނު ހެދުމެކެވެ. ސިންދު އަދި ޕާކިސްތާނުގެ ބައެއް އެހެން ހިސާބުތަކުގައި އަންހެނުން ސާޅި އަޅާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އަންހެނުން ޝަލްވާރު ގާމިޒް އަލި ކުލަތަކުން ލައިއުޅޭއިރު ފިރިހެނުން ލައިއުޅެނީ ގަދަ ކުލަތަކުގެ ޝަލްވާރު ގާމިޒް އެވެ. ބޮޑެތި ޝަހަރުތަކުގައި ޒުވާނުންނާއި ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާ ތަކުގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހުން ހުޅަގުގެ ޘަގާފަތްތަކާއި އެއްގޮތަށް ހެދުން އަޅާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ތަފާތު ވައްތަރުގެ މިއުޒިކްތައް ޕާކިސްތާނުގައި ކުޅެއުޅެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފޯކް މިއުޒިކް، ޣަޒަލް، އަދި ގައްވާލީ މިއުޒިކް ހިމެނެއެވެ. މަޝްހޫރު ޣަޒަލް ކިޔުންތެރިންގެ ތެރޭގައި ނުސްރަތު ފާތިހް ޢަލީ ޚާން، މެހްދީ ހަސަން، ޣުލާމް ޢަލީ، ފަރީދާ ޚާނޫމް، ތާހިރު ސައީދު، ޢާބިދާ ޕަރުވީން އަދި އިގްބާލް ބާނޯ ފަދަ މީހުން ހިމެނެއެވެ. ހިޕް-ހޮޕް މިއުޒިކް މިއަދު އަންނަނީ ވަރަށް އަވަހަށް ޕާކިސްތާނުގައި ފެތުރެމުންނެވެ. ހިޕް ހޮޕް މިއުޒިކް ބޭންޑްތައް ކަމަށް ޓޫޕެކްމ ފިފްޓީ ސެންޓް، އަދި ދި ގޭމް ފަދަ ބޭންޑް ތަކަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ސުކޫލް ކުދިންނާއި ޒުޥާނުންގެ މެދުގައި ވަރަށް ޢާންމު ބޭންޑް ތަކެވެ.
1990 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ޕާކިސްތާން ޓެލެވިޒަން ކޯޕަރޭޝަން، އަދި ޕާކިސްތާން ބްރޯޑްކާސްޓިންގ ކޯޕަރޭޝަން އަކީ ޕާކިސްތާންގައި ލީޑް ކުރަމުން އައި ޓީވީ އަދި ރޭޑިޔޯ ސްޓޭޝަން އަށްވަނީ ވެފައެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު އަމިއްލަ އެތައް ޓީވީ، ރޭޑިޔޯ ޗެނަލްތައް ޕާކިސްތާންގައި އުފެދިފައިވެއެވެ. ތަފާތު ހިސާބުތަކުގެ ޗެނަލްތައް ޕާކިސްތާންގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ފަސޭހަކަމާއެކު ލިބޭނޭ މަގުވަނީ ފަހިވެފައެވެ. އެއީ އެމްޓީވީ ކޭބަލް ޓީވީ ނެޓްވޯރކް ގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ. ލޮލީވުޑްގެ ނަންދީފައިވާ ކުޑަ ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީއެއް ލާހޫރު އަދި ޕިޝާވަރުގައި ގާއިމްކުރެވިފައި ވެއެވެ. 1965 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ހިންދީ ފިލްމުތައް ދެއްކުން ޕާކިސްތާންގައި އޮންނަނީ މަނާކުރެވިފައެވެ. ޕާކިސްތާންގެ މުޖުތަމައުގައި ތަފާތު ބަސްތަކާއި ދީންތަކުގެ މީހުން އުޅޭއެވެ. އެންމެ ގިނައީ މުސްލިމުންނެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތައް
ޕާކިސްތާނު ގައި ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ބަންދު ދުވަސް ނޫންގޮތުގައި ތަފާތު ފެސްޓިވަލްތަކާއި ދުވަސްތައް ފާހަގަ ކުރެއެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަ ކުރާ ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ޕާކިސްތާނު ދުވަސް މާރޗް 23، ޕާކިސްތާނުގެ މިނިވަން ދުވަސް އޮގަސްޓް 14، ޕާކިސްތާނުގެ ޑިފެންސް ދުވަސް ސެޕްޓެމްބަރު 6، ޕާކިސްތާނު އެއަރ ފޯރސް ދުވަސް ސެޕްޓެމްބަރު 7، މަސައްކަތު މީހުންގެ ދުވަސް މެއި 1 އަދި މިނޫން ތަފާތު ދުވަސްތައް ވެސް ފާހަގަކުރެއެވެ.
މުސްލިމުން ފާހަގަކުރާ ހުރިހާ ދުވަހެއް ޕާކިސްތާނުގައި ފާހަގަ ކުރެއެވެ. މިގޮތުން ރަމަޟާން މަސް، އަދި އެއަށްފަހު އަންނަ ފިތުރު ޢީދު، އަދި އަޟްޙާ ޢީދު ފަދަ ދުވަސްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޢީދު މީލާދާއި ޢާޝޫރާ ދުވަސްވެސް ޕާކިސްތާން ގައި ފާހަގަ ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިކުންނާއި ހިންދޫންގެ ދުވަސްތައް ބައެއް ފަހަރު ބައެއް ހިސާބު ތަކުގައި ފާހަގަކޮށް އުޅެއެވެ.
ފަތުރު ވެރިކަން
ޕަންޖާބު ގައިވާ ޖީލަމް ކޯރު އަދި އެލްގްޒެންޑަރ ބެޓްލް ސައިޓް ފަދަ ތަންތަނަކީ ވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ތަންތަނެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ލާހޫރު އަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން ވަރަށް ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ރަށެކެވެ. މިރަށުން ފެންނަން ހުރި މޫޣަލް ޘަގާފަތް ދައްކައިދޭ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ބާދުޝާހީ މިސްކިތް، ޝާލިމަރު ބަގީޗާ، ޖާންގިރު ގެ ގުއްބު، އަދި ލާހޫރު ފޯޓް ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ޘަގާފީ ތަންތަން އާންމުކޮށް ފަތުރުވެރިންގެ މަންޒިލްތަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި ރައީސް ޕަރުވޭޒް މުޝައްރަފް ވަނީ 2007 ވަނަ އަހަރަކީ ޕާކިސްތާނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ އަހަރެއްކަމުގައި އިޢުލާން ކޮށްފައެވެ.
ކުޅިވަރު
thumb|250px|ޕާކިސްތާނުގެ އެންމެ މަގްބޫލު ކުޅިވަރު: ކްރިކެޓް ޕާކިސްތާނުގެ ރަސްމީ އަދި ގައުމީ ކުޅިވަރަކީ ފީލްޑް ހޮކީ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މުޅި ގައުމުގައި އެންމެ އާއްމު ކުޅިވަރަކީ ކްރިކެޓް އެވެ. 1992 ވަނަ އަހަރު ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕް ޗެމްޕިއަންކަން ޕާކިސްތާން ޓީމް ހޯދައިފައި ވެއެވެ. އަދި 1999 ވަނަ އަހަރު ރަނަރއަޕް ކަން ހޯދާފައި ވެއެވެ. 1987 އަދި 1996 ވަނަ އަހަރު ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕްގެ ކޯ-ހޮސްޓް ކަން ޕާކިސްތާން ކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި 2011 ވަނަ އަހަރު ގެ ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕް ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައި ވަނީ ޕާކިސްތާން، އިންޑިޔާ، ބަންގާޅު އަދި ސްރީލަންކާ ގައެވެ. ޕާކިސްތާން ގައި މަޝްހޫރު އެހެން ކުޅިވަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ސްކޭޝް އަދި ފުޓްބޯޅަ ހިމެނެއެވެ.
ބައިނަލް އަގްވާމީ ފެންވަރެއްގައި ބޭއްވޭ އޮލިމްޕިކް ގޭމްސް ގައި ޕާކިސްތާނުން ފީލްޑް ހޮކީ، ބޮކްސިންގ ތެޅުން، އެތްލެޓިކްސް، ފެތުން، އަދި ޝޫޓިންގ ގައި އެތައް ފަހަރަކު ވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ. އޮލިމްޕިކް ގޭމްސްގައި 10 މެޑަލް، ކޮމަންވެލްތު ގޭމްސްގައި 61 މެޑަލް، އަދި އޭޝިއަން ގޭމްސްގައި 182 މެޑަލް ޕާކިސްތާނުން މިހާތަނަށް ހޯދާފައި ވެއެވެ.
އޮލިމްޕިކް ގޭމްސްގައި ޕާކިސްތާނުން އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީ އެއް ހޯދާފައިވަނީ ހޮކީ އިންނެވެ. ހޮކީ އިން ރަން މެޑަލް 1960،1968،އަދި 1984 ގައި ޕާކިސްތާން ހޯދާފައި ވެއެވެ. އަދި ހޮކީގެ ދުނިޔޭގެ ޗެމްޕިއަންކަން 4 ފަހަރު ހޯދާފައިވެއެވެ. އެެއީ 1971،1978،1982، އަދި 1994 ގައެވެ. ތަފާތު ބައިނަލް އަގްވާމީ ކުޅިވަރު ފެސްޓިވަލްތައް ޕާކިސްތާނުގައި ބާއްވާފައި ވެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
* ޤިސްމު:Commonwealth of Nations ޤިސްމު:Encyclopedia Project ޤިސްމު:Former British colonies ޤިސްމު:Members of the Commonwealth of Nations ޤިސްމު:SAARC ޤިސްމު:South Asian countries
ވިޓަމިން ބީ1
ވިޓަމިން ބީ1 ނުވަތަ ތަޔަމިން އަކީ އެންމެ ފުރަތަމަ ސައިންޓިސްޓުންނަށް ހޯދުނު ވިޓަމިން އެވެ. ތަޔަމިން ބޭނުންކުރެވެނީ ކާބޯސް އިން ހަކަތަ އުފެއްދުމަށެވެ. އަދި އިތުރުވާ ކާބޯސް ސަރުބީ އަށް ބަދަލުވަނީ މިމާއްދާގެ ސަބަބުންނެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ކޮށާރުކޮށްފައި ބެހެއްޓޭ އެއްޗަކަށް ނުވާތީ ތަޔަމިން އެކުލެވޭ ކާނާ ދުވާލަކު އެއްފަހަރު ކާންޖެހެއެވެ. ތަޔަމިން ހުންނަ ކާބޯ ތަކެއްޗަކީ ކުކުޅު ބިހުގެ ލޮނދި، ގޮވާން، އެކިވައްތަރުގެ މަދު، ބަދަން، ފެހިއޮށް، މުގު، ހިކި މޭބިސްކަދުރު، ކޮލިފްލާވަރ އަދި އެހެނިހެން ވެސް ތަރުކާރީ އެވެ. ތަޔަމިން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ ނާރުތައް ބަލިވެ، ވާގިނެތޭ ބަލި، އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ ބަލިތައް ޖެހެއެވެ. ވިޓަމިން ބީ1 (ތަޔަމިން) ގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) ކަމަށް ބަލަނީ ފިރިހެނަކަށް 1.5 މިލިގްރާމް އެވެ. އަދި އަންހެނަކަށް 1.1 މިލިގްރާމް އެވެ.
ތަޔަމިން އަކީ ފިއްތުންތައް ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހޭ ވަގުތުތަކުގައްޔާއި، ކަންބޮޑުވާ ވަގުތުތަކުގައި ކާބޯތަކެތިން ލިބޭ ވަރުގެ އިތުރަށް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުން ލުއިލިބޭ ވިޓަމިން އެކެވެ. ބަނޑާއި ގޮހޮރު އަދި ހިތުގެ ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ ވިޓަމިން އެކެވެ. އަދި މިއީ ގިނައިން ބޭނުންކުރުމުން ވަރަށް މަދުފަހަރަކު ނޫނީ ވިހަވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މި ވިޓަމިން ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ދިގުމުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރާނަމަ، ބޮލުގައި ރިހުން، ހާސްވެ ކަންބޮޑުވާގޮތްވުން، ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މައްސަލަޖެހި ނުނިދޭގޮތް ވެއެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން
އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން ނުވަތަ އަކީ  އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ކޯޓިކޯޓްރޯޕް(Corticotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށަނީ ހައިޕޯތަލަމަސް އިން ކޯޓިކޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރަން ފެށުމުން އެއަށް އިޖާބަ ދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިން(Corticotropin) އޭވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އުފެދިގެން އަންނަނީ ޕްރީ އޮޕިއޯމިލަނޯ ކޯޓިން(POMC) އިންނެވެ. މިމާއްދާ ބައިވެގެންދަނީ އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އަދި ބީޓާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އަށެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ފެބްރުއަރީ 10
ފެބްރުއަރީ 10 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 41ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ފެބްރުއަރީ 9
ފެބްރުއަރީ 9 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 40ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ފެބްރުއަރީ 11
ފެބްރުއަރީ 11 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 42ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ﷲ
އައްލާހު (ﷲ) އަކީ އަރަބިބަހުން ވާހަކަ ދައްކާއުޅޭ އިބުރާހިމީ (ޔަހޫދީ، އިސާއީ އަދި އިސްލާމް) ދީންތަކުގެ މީހުން ޤަބޫލްކޮށް އަޅުކަންކުރާ އިލާހަށް ކިޔާ ނަމެވެ. ނަމަވެސް 21 ވަނަ ޤަރުނަށް އައިއިރު ދުނިޔޭގެ ގިނަ މީހުން ދެކޭގޮތުގައި މިނަން ރައްދުވަނީ މުސްލިމުން އަޅުކަންކުރާ އިލާހަށެވެ. ދިވެހި ބަހުން މިއިލާހަށް ނިސްބަތްކޮށް ކިޔާއުޅުނީ މާތްރަސްކަލާނގެ މިފަދައިންނެވެ. އަރަބި ބަހުން މިނަމުގެ ސީދާ މާނައަކީ ކަލާނގެ ނުވަތަ God އެވެ.
ތާރީޙް ދިރާސާކުރާ އިލްމުވެރިން ދެކޭ ގޮތުގައި އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރިންވެސް މައްކާގެ އަހުލުވެރިން މިނަމުން އިލާހަކަށް މުހާތަބުކުރިއެވެ. އަދި އެއިލާހާއި އެކުގައި އެއިލާހުގެ އަންހެން ދަރިންނަށް ވެސް އަޅުކަންކުރިއެވެ. ނަމަވެސް އަދުގެ މުސްލިމުން ދެކޭގޮތުގައި މިނަމަކީ އެއްކައުވަންތަ އިލާހުގެ ނަމެވެ. މިއިލާހަކީ އެފަދަ އެހެންފަރާތެއް ނުވާ، ކާއިނާތުގެ ވެރި ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެކަމަށެވެ. އަދި މިއިލާހަށް ކިޔާ އުޅޭ އެހެން ހުރިހާ ނަމެއް އަނބުރާ ރައްދުވަނީ ﷲ މިނަމަށެވެ.
އެއްކައުވަންތަކަން
އެއްކައުވަންތަކަމަކީ ޢާލަމްގެ ކަންތައް ބައްލަވައި ޚަލްޤު ކުރެއްވީ އެއްމެ އިލާހަކު ކަމުގައި ދެކޭ ދެކުމެވެ.
ފެބްރުއަރީ 12
ފެބްރުއަރީ 12 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 43ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން
ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ތައިރޯޓްރޯޕް(Thyrotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ މިހޯރމޯން އިންނެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ތައިރޯޓްރޮޕިން(Thyrotropin) އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިހޯރމޯންގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަށް ''ޓްރައި އައޯޑޯ ތައިރޮނީން(T3)،އަދި ތައިރޮކްސިން(T4) އުފައްދައި ދޫކުރުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން
ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ގޮނާޑޮޓްރޯޕް(Gonadotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. އަންހެނުންނަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު އަންހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައިވާ ބިސްރަވައިގައި ފުރިހަމަނުވާ ގްރާފިން ފޮލިކަލް ފުރިހަމަވުމަށް ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ބާރު އަޅައެވެ. ފޮލިކަލް ފުރިހަމަވުމުން އެއިން އިންހިބިން ދޫކުރެއެވެ. އިންހިބިން ދޫކުރުމުން ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުން ނުވަތަ ބޭރުކުރުން ހުއްޓުވައެވެ. ފިރިހެނުންނަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު އުރަވަޅިގައި ހުންނަ ސާރޓޯލީ ސެލް އިން އެންޑްރަޖަން ބައިންޑިންގ ގްލޯބިއުލިން އުފެއްދުން ހަލުއިކޮށް ފަސޭހަކޮށްދެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ލައިޕޯޓްރޮޕިން
ލައިޕޯޓްރޮޕިން ނުވަތަ އަކީ   އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ކޯޓިކޯޓްރޯޕް(Corticotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ލައިޕޯޓްރޮޕިން ހޯރމޯން އުފެދިގެން އަންނަނީ ޕްރީ އޮޕިއޯމިލަނޯ ކޯޓިން(POMC) އިންނެވެ. މިމާއްދާ ބައިވެގެންދަނީ އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އަދި ބީޓާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އަށެވެ. ދެވައްތަރެއްގެ ލައިޕޯޓްރޮޕިން ހުރެއެވެ. އެއީ ބީޓާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އަދި ގާމާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ވިލާ ހޮޓެލް
ވިލާ ހޮޓެލް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ހޮޓެލް ސިލްސިލާ އެކެވެ. ވިލާ ހޮޓެލްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ތަފާތު 5 ރިސޯޓެއް ވިލާ ގުރޫޕުގެ ފަރާތުން ހިންގައެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރީގެ ތެރެއަށް ވިލާ ގުރޫޕުގެ ފަރާތުން ވަދެފައިވަނީ 1986 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ނަމަވެސް ވިލާ ގުރޫޕްގެ ފުރަތަމަ ރިސޯޓް ފަން އައިލޭންޑް ހުޅުވާފައިވަނީ 1988 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ފަން އައިލޭންޑް ރިސޯޓް
ވިލާ ގުރޫޕުގެ ފުރަތަމަ ރިސޯޓް ފަން އައިލޭންޑް ހުޅުވާފައި ވަނީ 1988 ވަނަ އަހަރު އެވެ.3.9 މިލިއަން ރުފިޔާގެ އަގުހުރި 100 ކޮޓަރި އެކުލެވޭ 3 ތަރީގެ ރިސޯޓް ފަން އައިލޭންޑް އަކީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ވިލާގުރޫޕުން އުފެއްދި ރަންބިސްއަޅާ ފުރަތަމަ ކުކުޅު ކަމުގައި ވަނީވެފައެވެ. ފަން އައިލޭންޑް ހަދާފައިވަނީ މާލެ އަތޮޅު ދެކުނު ބުރީގައި އޮންނަ ބޮޑުފިނޮޅު ގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ރައީސް ދެއްވާ ހަޔަސްޓް އޮކިއުޕަންސީ ރޭޓް ދެފަހަރު ފަން އައިލޭންޑް އިން ޙާޞިލްކޮށްފައި ވެއެވެ.
ހޮލިޑޭ އައިލޭންޑް ރިސޯޓް
ވިލާ ގުރޫޕުގެ ދެވަނަ ރިސޯޓް ހޮލިޑޭ އައިލޭންޑް ހުޅުވާފައި ވަނީ 1994 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ހޮލިޑޭ އައިލޭންޑް ހަދާފައިވަނީ އަރިއަތޮޅު ދެކުނު ބުރީގައި އޮންނަ ދިއްފުށީގައެވެ. ހޮލިޑޭ އައިލޭންޑް އަކީ 142 ކޮޓަރި ހިމެނޭ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ 4 ތަރީގެ ހޮޓަލެކެވެ.
ޕަރަޑައިސް އައިލޭންޑް ރިސޯޓް
ވިލާ ގުރޫޕުގެ ތިންވަނަ ރިސޯޓް ޕަރަޑައިސް އައިލޭންޑް ހުޅުވާފައި ވަނީ 1994 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޕަރަޑައިސް އައިލޭންޑް ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ވިލާ ގުރޫޕުން ކުރަމުން ގެންދިޔައީ ހޮލިޑޭ އައިލޭންޑް އާއި ދާދި އެކުއެކީގައި ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. މިހާރު 206 ކޮޓަރި ހުރި ޕަރަޑައިސް އައިލޭންޑް ރިސޯޓް 1994 ވަނަ އަހަރު ހުޅުވުނު އިރު ހުރީ 140 ކޮޓަރި އެވެ. އެއަށްފަހު މިހާރު ހުރި އަދަދަށް ކޮޓަރިތައް އިތުރުކޮށްފައިވަނީ 1996 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. 5 ތަރީގެ މިރިސޯޓަކީ މާލޭ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓުން ފުރައިގެން ސްޕީޑް ލޯންޗެއްގައި އެންމެ 15 މިނިޓް ތެރޭގައި ދެވޭހާ ކައިރީގައި އޮތް ރިސޯޓެކެވެ.
ފެބްރުއަރީ 14
ފެބްރުއަރީ 14 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 45ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ހިންދީ
ހިންދީ، ބަހަކީ ހުޅަނގު-ހިންދުސްތާނީ އާއިލާގެ ބަހެކެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން ތިބީ އުތުރާއި މެދުތެރެއާއި ހުޅަނގު ހިންދުސްތާނުގައެވެ. ހިންދުސްތާނުގެ ރަސްމީ 18 ބަހުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު ބަހެވެ. ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ހިންދީ ބަހާއި އުރުދޫ ބަހާ ދެމެދު ހުންނަނީ ކޮން ތަފާތުތަކެއް ކަމާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭތަން އާދެއެވެ. މި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ، ހިންދީ ބަހާއި އުރުދޫ ބަހަކީ ހިންދުސްތާނީ ބަހުގެ ދެގޮތްޕެވެ. ހިންދީ ބަސް ލިޔަނީ ދޭވަނާގަރީ އަކުރުންނެވެ. އުރުދޫ ބަސް ލިޔަނީ ފާރިސީ އަކުރުންނެވެ. ހިންދީ ބަހުގެ ބަސްކޮށާރުގައި ގިނައީ ސެންސިކިރުތު ޝަބްދުތަކެވެ. އުރުދޫ ބަހުގެ ބަސްކޮށާރު ބިނާވެފައި ވަނީ ފާރިސީ ލަފުޒުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ބޮލީވުޑްގެ ފިލްމުތަކުގައި ބޭނުން ކުރަނީ އުރުދޫ ބަހާއި ހިންދީ ބަހުގެ ވެސް އަސްލު ކަމުގައިވާ ހިންދުސްތާނީ ބަސް ކަމަށް ވުމުން އުރުދޫ ބަސް ދަންނަ މީހުންނަށް ވެސް އަދި ހިންދީ ބަސް ދަންނަ މީހުންނަށް ވެސް ފިލްމީ ބަހުރުވަ އެނގެނީއެވެ.
ސަރަޙައްދު
ހިމާޗަލް ޕްރަދޭޝާއި ދިއްލީ އާއި ހަރިޔާނާ އާއި ޗަންދީގަޅާއި އުއްތަރް ޕްރަދޭޝާއި ރާޖަސްތާނާއި މަދްޔަ ޕްރަދޭޝާއި ބިހާރާއި އުއްތަރާންޗަލާއި ޖަރްކަންދާއި ޗައްތީސްގަރް، މިއީ ހިންދީ ބަހުގެ ނުފޫޒު އެންމެ ވަރުގަދަ ރާއްޖެ ތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން ގުޖުރާތާއި ޕަންޖާބާއި ކަޝްމީރުގައި ވެސް ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ ހަދައެވެ. މި ތިން ރާއްޖެ އަކީ ވެސް އަމިއްލަ ބަހެއް އޮވެ އެބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ ރާއްޖެ ތަކެވެ. ޝަހަރު ތަކުގެ ތެރެއިން މުންބާއީ އާއި ދިއްލީ އާއި ޗަންދީގަޅާއި އަހުމަދުއާބާދާއި ކަލްކައްތާ އާއި ބެންގަލޫރާއި ހައިދަރުއާބާދުގެ އިތުރުން މައިސޫރުގައި ވެސް ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން ވަރަށް ގިނައެވެ. ހިންދުސްތާނާއި ޕާކިސްތާނުގެ ރާއްޖެ ތަކުގެ އިތުރުން ދެކުނާއި އިރުމަތީ އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ހިންދުސްތާނީ އާބާދީގެ ތެރޭގައި ބޭނުން ކުރެވޭ މައިގަނޑު ބަހަކީ ހިންދީ ބަހެވެ. މި ގައުމުތަކުގެ އިތުރުން ފިޖީ އާއި މޮރިޝަސް އާއި ގުއާނާ އާއި ސުރިނާމާއި ޓިރިންޑާޑު އަދި ޓޮބޭގޯ ގެ އިތުރުން މެލޭޝިޔާ އާއި އަސޭކަރައިގައި ވެސް ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން މަދެއް ނޫނެވެ.
އަސްލުންގެ އަދަދު
ހިންދީ ބަހަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ މީހުން ވާހކަ ދައްކާ ބަސްބަހުގެ ތެރެއިން އެއް ބަހެވެ. މާދަރީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 480 މިލިއަން މީހުން ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާއިރު ދެވަނަ ބަހެއްގެ ގޮތުގައާއި އެނޫން ގޮތްގޮތުން ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ އަދަދު 900 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުންނަށް ހިންދީ ބަސް ފަހުމުވެއެވެ. މާދަރީ ބަހުގެ ގޮތުގައި ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ އަދަދަށް ބަލާއިރު ހިންދީ ބަހަކީ ދުނިޔޭގައި 2 ވަނަ އަށް އެންމެ ގިނަ މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ ބަހެވެ. 1991 ވަނަ އަހަރުގެ ބޯހިމެނުމުން ދައްކާ ގޮތުން ހިންދުސްތާނުގެ އާބާދީގެ 40.22% މީހުންނަށް ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަން އެނގެއެވެ. ހިންދުސްތާނުގައި މާދަރީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ރާދަ ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ 180 މިލިއަން މީހުން އެބަތިއްބެވެ. 300 މިލިއަން މީހުން މި ބަސް ބޭނުން ކުރަނީ ދެވަނަ ބަހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހިންދުސްތާނުން ބޭރުގައި، ނޭޕާލުގައި 8 މިލިއަން މީހުން ދެކުނު އެފްރިކާގައި 890،000 މީހުން މޮރިޝަސް ގައި 685،000 މީހުން އެމެރިކާގައި 317،000 މީހުން ޔަމަނުގައި 233،000 މީހުން ޔޫގެންޑާ ގައި 147،000 މީހުން ޖަރުމަނުގައި 30،000 މީހުން ނިއުޒިލޭންޑުގައި 20،000 މީހުން ސިންގަޕޫރު ގައި 5000 މީހުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި 4000 މީހުން ތިބިއިރު އިނގިރޭސިވިލާތާއި އެކުވެރި އަރަބި އިމާރާތުގައި ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ އަދަދު ވަރަށް ގިނައެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން އޮސްޓޭލިޔާ އާއި ކެނެޑާ ގައިވެސް ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން ގިނަ އަދަދަކަށް އެބަ ތިއްބެވެ. ހިންދީ ބަހާއި އުރުދޫ ބަހަކީ ހިންދުސްތާނީ ބަހުގެ ދެގޮފި ނުވަތަ ދެ ބަހުރުވަ ކަމަށް ވާތީ އުރުދޫ ބަހުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ހިންދީ ހަމަ އެފަދައިން ހިންދީ ބަހުގެ އަހުލުވެރިންނަށް އުރުދޫ އެނގެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މާދަރީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި އުރުދޫ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ މާދަރީ ބަހަކީ ހިންދީ ބަސް ކަމުގައެއް ނުބެލެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން މާދަރީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންވެސް އުރުދޫ ބަހުގެ އަސްލުންގެ ތެރެއަކު ނުގުނެއެވެ.
ތާރީޚު
ހިންދީ ބަހަކީ ސެންސިކިރުތު ބަހުން އުފެދިފައިވާ ހިންދުސްތާނީ ބަހުގެ ގޮތްޕެކެވެ. ހިންދީ ބަސް މިއަދު މިއޮތް ގޮތަށް އުފެދުމުގެ ތެރޭގައި އެބަސް ދަތުރުކޮށްފައިވާ މަގަކީ، މެދުތެރޭ ހިންދު-އާރީ ޕްރާކްރިއްތް ބަސްބަހުން މެދުޒަމާނުގެ އަޕަބްރަމްޝާ ތެރެއިންނެވެ. ރާދަ ކުރެވިފައިވާ ހިންދީ ބަސް ހިންދުސްތާނުގެ ރަސްމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނުނީ 26 ޖަނަވަރީ 1950 މ. ގައެވެ. ހިންދީ ބަހުގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ބަހާއި އަދި އިތުރު 21 ބަހެއް ހިންދުސްތާނުގެ ގާނޫނު އަސާސީން އެތާގެ ރަސްމީ ބަސްތަކުގެ ގޮތުގައި ތަސްދީގު ކޮށްފައި ވެއެވެ.
ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން
ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ  އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ގޮނާޑޮޓްރޯޕް(Gonadotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އާއި ގުޅިގެން ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން ބައިވެރި ވެއެވެ.
ހިންދީ
ރާދަ ހިންދީ
ހިންދުސްތާނަށް އާޒާދީ ލިބުމަށް ފަހުގައި ހިންދުސްތާނުގެ ސަރުކާރުން ހިންދީ ބަސް ރާދަކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. މިގޮތުން ތިރީގައި މިވާ ބަދަލުތައް އައެވެ.
ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ހިންދީ
ބަސްކޮށާރު
ރާދަ ހިންދީ ބަހުގައި ހުންނަ ގިނަ އިސްތިލާހުތައް ނެގިފައިވަނީ ސެންސިކިރުތު ބަހުންނެވެ. ރާދަ ހިންދީ ނުވަތަ ޝުއްދަ ހިންދީ ބަސް އާންމުކޮށް ބޭނުން ކުރެވެނީ އާންމު ތަގުރީރުތަކުގައާއި ރޭޑިއޯ އަދި ޓީވީ ކަބަރުގައެވެ. އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ގިނަ މީހުން ބޭނުންކޮށް އުޅޭނީ ހިންދުސްތާނީ ބަހުގެ ކޮންމެވެސް ބަހުރުވައެކެވެ. މި ބަހުރުވަ ތަކުގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ފާރިސީ ބަހުގެ ލަފުޒުތައް ހިމެނިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ބަހާއި އަދި އެނޫން އެހެން ބަސްބަހުން ގެނެވިފައިވާ ލަފުޒުތައް ވެސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އާންމު އުރުދޫ އާއި އާންމު ހިންދީ ތަފާށތު ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ވަކި ކުރެވޭ ވަރަށް ވުރެ އެއްގޮތްކަން ބޮޑެވެ. ސަބަބަކީ އާންމު ހިންދީ އާއި އާންމު އުރުދޫގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވަނީ ހިންދުސްތާނީ ބަހުގެ އެކި ބަހުރުވަތައް ކަމަށް ވާކަމެވެ. މިއަދު މިދެބައި ވަކި ކުރާއިމަކީ ބަސްކޮށާރުގެ އަސްލެވެ. ސެންސިކިރުތު އަސްލާއި ފާރިސީ އަސްލެވެ.
ބަހުރުވަތައް
ހިންދީ ބަހުގެ ބަހުރުވަތައް ގިނަގުނަ އެވެ. ހަމަ އެފަދައިން ބަހުރުވަތައް ކަމުގައި ކަނޑއެޅުމުގައި ވެސް ރާދަ ހަމައެއް ނޯވެއެވެ. މިސާލަކަށް ޕަންޖާބީ ބަހާއި ނޭޕާލީ ބަހަކީ ވަކި ދެބަހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭއިރު، އެއީ ހިންދީ ބަހުގެ ދެ ބަހުރުވަ ކަމުގައިވެސް ބެލެވެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ހިންދީ ބަހުގެ ބަހުރުވަތައް ބަހާލެވެނީ ދެ ބަޔަކަށެވެ. އެއީ، ހުޅަނގު ހިންދީ އާއި އިރުމަތީ ހިންދީ އަށެވެ. މި ދެބައިގެ ތެރޭގައި ކުދިކުދި އެތައް ބައެއް ހިމެނިފައި ވެއެވެ. ތިރީގައި މިވާ ލިސްޓުގައި ވަނީ ހިންދީ ބަހުގެ ބަހުރުވަތަކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބޯ އަކުރުން ފާހަގަ ކުރެވިފައި އެވަނީ ވަކި ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބެލެވޭ ބަހުރުވަ ތަކުގެ ނަންތަކެވެ.
އަޑުތައް
ރާދަ ހިންދީގައި 11 ލީނާއި 35 ސުކުންއަކުރު އޮވެއެވެ.
ލީނު
left|ހިންދީ ބަހުގެ ލީނުތައް މިތާގައި މިވަނީ ހިންދީބަހުގެ ލީނުތަކާއި އޭގެ މަގާމު ދައްކައިދޭ ޗާޓެކެވެ.
ފެބްރުއަރީ 13
ފެބްރުއަރީ 13 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 44ވަނަ ދުވަހެވެ.
ހިންދީ
ލިޔެކިޔުމުގެ ނިޒާމު
ހިންދީ ބަސް ލިއުމަށް ބޭނުންކުރާ އަކުރަކީ ދޭވަނާގަރީ އަކުރެވެ. މިއީ ހިންދު-އާރީ އާއިލާގެ މައި ބަސް ކަމުގައި ބެލެވޭ ސެންސިކިރުއްތް ބަސް ވެސް އެ އަކުރަކުން ލިޔާ އަކުރެވެ.
ފެބްރުއަރީ 13
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ހިންދީ
އަދަބިއްޔާތު
ހިންދީ ބަހަކީ އަދަބިއްޔާތުގެ ރޮނގުގައި ވެސް ވަރަށް ކުރިއަރާފައިވާ ބަހެކެވެ.
ޤިސްމު:Hindi ޤިސްމު:Languages ޤިސްމު:Languages of India ޤިސްމު:ބަސް ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ފެބްރުއަރީ 15
ފެބްރުއަރީ 15 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 46ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ފެބްރުއަރީ 17
ފެބްރުއަރީ 17 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 48ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
ފެބްރުއަރީ 16
ފެބްރުއަރީ 16 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 47ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ފެބްރުއަރީ
މެދުތެރޭ އެފްރިކާގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ
ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކަކީ މެދުތެރޭ އެފްރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ބިން ބަންދު ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކްގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ސަންގޯ ބަހާއި ފަރަންސޭސި ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ސެންޓްރަލް އެފްރިކަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބަންގުއީއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ޖުމްހޫރީ ދައުލަތެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 4 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 121 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 622984 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ cf. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +236 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ފްރޭންކެވެ.
ނަން
އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިފައިވަނީ ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކެވެ. މި ޤައުމުގެ ނަން ގުޅުވާލެވިފައިވަނީ ޤައުމު އޮތް ޖޯގްރަފިކަލް މަޤާމާއި ޤައުމުގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމާއެވެ. ޖުޣުރާފީ ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކްގެ އުތުރުގައި އޮތީ ޝާދެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ސޫދާނެވެ. ޑެމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ އާއި ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ އޮތީ ދެކުނުގައެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ކެމަރޫނެވެ.
ތާރީޚު
އީސާއީ މީލާދުގެ 1000 އަހަރު ކުރީއްސުރެ ފެށިގެން މީލާދީން 1000 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަދަމަވާ-އީސްޓަން ބަސްބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ ބަޔަކު ކެެމަރޫން ފަޅީން ސޫދާންއާ ދިމާއަށް ދަތުރުކުރިއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ވަޒަންވެރިވީ ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކް ސަރަޙައްދުގައެވެ. ޔޫރަޕުގެ މީހުން މިހިސާބަށް ވަދެފައިވަނީ 19 ވަނަ ޤަރުނުގެ ފަހުކޮޅުގައެވެ. އެމީހުން ސެންޓްރަލް އެފްދިކަން ރިޕަބްލިކާ ހަމަޔަށް އައިސްފައިވަނީ ކޮންގޯގެ މަގުން ލާފައެވެ. ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކަށް ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބުނީ 13 އޯގަސްޓް 1960 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ސެންޓްރަލް އެފްރިކަން ރިޕަބްލިކް މިނިވަންވީ ފަހުން މިހާތަނަށް ބަލާއިރުގައި އެ ޤައުމުގެ އާބާދީ ވަނީ ހަތަރު ގުނަ ބޮޑުވެފައެވެ. އެހެނީ 1960 ވަނަ އަހަރުގައި މި ޤައުމުގެ އާބާދީގައި ތިބީ 1.2 މިލިޔަން މީހުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިހާރު އެ ޤައުމުގެ އާބާދީގައި 4.4 މިލިޔަން މީހުން އެބަތިއްބެވެ. އ.ދ އިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މި ޤައުމުގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން 15-49 އަހަރާ ދެމެދުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން 11% މީހުންނަކީ އެޗް.އައި.ވީ ޕޮޒިޓިވް މީހުންނެވެ. ތަފާތު 80 ވަރަކަށް ނަސްލުގެ މީހުން އުޅޭ އިރުގައި މިއިން ކޮންމެ ބަޔަކަށް ވެސް އަމިއްލަ ބަހެއް ލިބިފައިވެއެވެ.