cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ފަރުޖު
ފަރުޖު ނުވަތަ އަކީ ބޭރަށް ފެންނަން އިންނަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެވެ.ނުވަތަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި ތަނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ފަރުޖޭ ބުނުމުން މީހުން މާނަ ކުރަނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ނުވަތަ ވެޖައިނާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަކީ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ނުވަތަ އެތެރޭގައިވާ ބައެކެވެ. އަދި ފަރުޖަކީ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ފެންނަ އިންނަ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ނުވަތަ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގެ ބައެކެވެ.
ފަރުޖު ގައި ހިމެނޭ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ފަރުޖު ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ޖަމާވެފައިވާ ފެޓް އެކުލެވޭ ޓިޝޫތައް، ނުވަތަ ފެޓް ބޮޑިވަރު، ބޮޑު ދެތުންފަތް، ކުޑަ ދެތުންފަތް، ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ލޯވަޅު، ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާ ލޯވަޅު، ބިކުރުގެ ދުލިފަށް އަދި ފަރުޖާއި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރާއި ދެމެދުގައިވާ ހިސާބު ހިމެނެއެވެ.
ކުޅަނދިލި
ކުޅަނދިލި ނުވަތަ އަކީ ވެސް ފަރުޖު ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ބައެކެވެ. ކުޅަދިނލި އިންނަނީ ކުޑަ ދެތުންފަތް މަތިން ގުޅިފައިވާ ހިސާބާއި ކައިރީގައެވެ. ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ލޯވަޅަށްވުރެ މަތީގައެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި ފިރިހެނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ފިރިހެން ހައްޓާއި އެންމެ އެއްގޮތް އެއްޗެއްކަމަށް އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުން ފެންނަށް އިނީ ކުޅަދިނލި އެވެ. ކުޅަދިނލީގެ ބޯ ކޮޅުގައި 8000 ނާރވް ނުވަތަ ނާރު ފައިބަރު ތައް ވާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކުޅަދިނލި ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރުމުން ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން ހިލި، ޖިންސީ އުފާ އިތުރުވާކަމަށް ވެއެވެ.
ކުޅަނދިލި ބުރުގާ
ކުޅަނދިލި ބުރުގާ ނުވަތަ ކުޅަދިނލީގެ ބޯކޮޅު ވަށައިގެންވާ ހަންކޮޅު ނުވަތަ މިއީ ކުޅަނދިލީގެ ބޯކޮޅު ހިމާޔަތް ކުރުމަށް ލެވިފައިވާ ހަންކޮޅެކެވެ. މިހަންކޮޅު ބޮޑުވެގެން އަންނަނީ ކުޑަ ތުންފަތުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފިރިހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގައި މިހަންކޮޅާއި އެއްގޮތް އެއްޗެއްކަމަށް ބުނެވެނީ ޚިތާނު ނުކުރާ މީހުންގެ ފިރިހެންހަށީގެ ބޮލުގެ ކޮޅުގައި އޮޅިފައިވާ ހަންކޮޅެވެ.
މިހަންކޮޅު ގެ ވަކި ސައިޒެއް ނުވަތަ ބައްޓަމެއް ނުވެއެވެ. ބައެއް މީހުންގެ ވަރަށް ބޮޑު ހަންކޮޅެއް ކުޅަނދިލީގެ ވަށައިގެން އިންނައިރު އަނެއްބަޔެއްގެ ވަރަށް ކުޑަ ހަންކޮޅު ހުންނަކަން ފާހަގަވެއެވެ. އެއްބަޔެއްގެ ހަންކޮޅު ފަހަތަށް ޖެހި ކުޅަނދިލީގެ ބޯ އެއްކޮށް ފެންނަން އިންނައިރު އަނެއްބަޔެއްގެ ހަންކޮޅުން ކުޅަދިނލި އިންނަނީ އެއްކޮށް ނިވައި ކުރެވިފައެވެ.
ބިކުރުގެ ދުލިފަށް
ބިކުރުގެ ދުލިފަށް ނުވަތަ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ބޭރު ދޮރު ގެ މަތީގައި ތަބީޢީ ގޮތުން ލެވިފައިވާ ތެތް ދުލިފަށެކެވެ. ބިކުރުގެ ދުލިފަށް ވަރަށް ގިނަ ބައްޓަންތަކަށް ހުރެއެވެ. އެންމެ އާންމު ވައްތަރަކީ ހަނދު ފަޅި އެއްގެ ބައްޓަމަށް ހުންނަ ވައްތަރެވެ.
ފަރުޖުގެ ތުންފަތް
ފަރުޖުގެ ތުންފަތް ނުވަތަ މިއީ އަންހެނާގެ ކުރިމަތި ފަރާތުގައި ޖިންސީ ގުނަވަން އަދި ފަރުޖު ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ދެތުންފަތެވެ. ބޭރު ބޮޑު ތުންފަތް ވާއިރު އެއަށްވުރެ އެތެރެއިން ވަނީ ކުޑަ ތުންފަތެވެ. ބޮޑު ތުންފަތް އެކުލެވިގެންވަނީ ހަން އަދި ފެޓް އެކުލެވޭ ޓިޝޫ އިންނެވެ. ބާލިޣުވުމަށްފަހު ބޮޑު ތުންފަތުގެ ހަންގަނޑުގައި އާންމުކޮށް އިސްތަށި ފަޅައެވެ. އަންހެނަކު ކޮޅަށް ހުންނައިރު ފަރުޖުގެ ބޮޑު ބައެއް ބޮޑު ތުންފަތުން ނިވާކޮށްދެއެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ބޮޑު ތުންފަތުގެ ހަމުގެ ކުލަ އާދައިގެ ހަމުކުލަ އާއި އެއްގޮތެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންގެ މިބައިގެ ހަމުގެ ކުލަ ފިޔާތޮށި ނުވަތަ މުށި ކުލައަކަށްވެސް ހުރެދާނެއެވެ.
ކުޑަ ދެތުންފަތަކީ ބޮޑު ދެތުންފަތުގެ އެތެރެއިން ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ދޮރުގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ކުޑަ ދެތުންފަތް ދެފަރާތުން މައްޗަށް އައިސް ގުޅޭ ހިސާބުގެ މަތީގައި ވަނީ ކުޅަދިއްޔެވެ. ކުޅަދިނލީގެ ބޯކޮޅު ހިމާޔަތް ކުރުމަށް ވަށައިގެން ހަންކޮޅެއް ލެވިފައި ވެއެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ނުވަތަ ހީސް ހޮޅި އަކީ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ އެންމެ ފަހު ބައެވެ. ނުވަތަ ހަށިގަނޑުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ ބަޔަކީ ވެސް މިއީ އެވެ. މިބައި އިންނަނީ މަސާނާ އިން ފެށިގެން ގޮސް ހަށިގަނޑުގެ ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި އިންނަނީ ފިރިހެން ހަށީގެ ތެރެއިން ގޮސް ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި މަސާނާ އިން ފެށިގެން ގޮސް ސީދާ ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. މިހޮޅިން ކުޑަ ކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުކޮށްދެއެވެ. ފިރިހެނުންނަށް ބަލާއިރު ފިރިހެނާގެ ދަރިފަނި ނުވަތަ މަނި ހަށިގަނޑުން ބޭރުވަނީ ވެސް ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ހުރަސް ކޮށެވެ.
ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް
ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް ނުވަތަ އަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައިވާ ދޮރުގެ ދެފަރާތުގައި އިންނަ ކުޑަ ކުޑަ ދެ ގްލޭންޑް އެވެ. އަންހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައިވާ ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް އާ އެއްގޮތްކަމެއް ހުންނަ ގްލޭންޑެއް ކަމަށް ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އިންނަނީ ކައުޕާރސް ގްލޭންޑް އެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ތެތް ކަމެއް ހުންނަ ދިޔައެއް މި ގްލޭންޑުން ބޭރުކުރާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
މީޓަރު
މީޓަރަކީ މިން އެޅުމުގައި ބޭނުން ކުރެވޭ މިންގަނޑެކެވެ.
ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ސްކީންސް ގްލޭންޑް
ސްކީންސް ގްލޭންޑް ނުވަތަ އަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ މަތީ ފާރުގައި ހުންނަ ގްލޭންޑް ތަކެކެވެ.އަދި އެ ގްލޭންޑްތައް ހުންނަނީ  ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ތިރިން ނިމޭ ހިސާބު ކައިރީގައެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި މިގްލޭންޑްތަކަށް ލޭއެޅި ފުރިބާރުވެއެވެ. އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައިވާ މިގްލޭންޑް އާއި އެއްގޮތްކަމެއް ހުންނަ ގްލޭންޑް އަކަށް ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އިންނަނީ ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް އެވެ. މިގްލޭންޑް ތަކަށް ޕެރިޔުރެތުރަލް ގްލޭންޑް އަދި ޕެރަޔުރެތުރަލް ގްލޭންޑް އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ފިރިހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ފިރިހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
އުރަވަޅި
ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގެ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އުރަވަޅި ނުވަތައަކީ އޮށް އެއެއްޗެއްގެ ތެރޭގައި އޮންނަ ކޮތަޅެވެ. ފިރިހެނާ ބާލިޣުވުމުން އުރަވަޅީގެ ހަންގަނޑުގައި އިސްތަށި ފަޅައެވެ. އުރަވަޅީގެ ވަޒީފާ އަކީ އޮށުގެ ފިނިހޫނުމިން ވަކި މިންވަރެއްގައި ބެހެއްޓުމެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި އޮށުގެ ފިނިހޫނުމިން ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ހިސާބު ތަކަށްވުރެ ދަށްވާނެއެވެ. އޮށުގައި ހުންނަން ޖެހޭ ނަމޫނާ ފިނިހޫނުމިނެއް ކަމަށް ބެލެވެނީ 34.4 ޑިގްރީ ސެލްޒިއަސް އެވެ. ހަށިގަނޑު ޢާންމު ފިނިހޫނުމިން 36.7 ޑިގްރީ ސެލްޒިއަސް އަށް އޮށުގެ ފިނިހޫނުމިން ހިގައްޖެ ނަމަ ފިރިހެނާގެ ދަރިފަނި ނުވަތަ މަނަވީ ޙައިވާނަށް ގެއްލުން ލިބެއެވެ.
އޮށް
އޮށް ނުވަތަ އަކީ އުރަވަޅީގެ ތެރޭގައި އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ އުރަވަޅި އެއްގެ ތެރޭގައި ދެ އޮށް އޮވެއެވެ. ދަރިފަނި ނުވަތަ މަނި އުފެދެނީ މިއޮށުގެ ތެރޭގައެވެ. ފިރިހެނެއްގެ އޮށްމަތީގައި ޖެހުމަކީ އެމީހަކަށް ވަރަށް ތަދު އިހްސާސް ވާނޭ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ އޮށަކީ ވަރަށް ނާޒުކު އެއްޗަކަށް ވާތީއެވެ. އޮށުން ދަރިފަނި އުފައްދަން ފެށުމާއެކު އޮށްވެސް ބޮޑުވާން ފަށައެވެ. ބާލިޣު ވުމަށްފަހު އޮށުގެ ސައިޒު އޭގެ ކުރިން ހުންނަ ވަރަށްވުރެ 500 ގުނަ މަތިވެގެން ދެއެވެ. އެވްރެޖް މީހެއްގެ އޮށުގެ ދިގުމިނުގައި 2 އިންޗި، ފުޅާ މިނުގައި 0.8 އިންޗި، އަދި ވަށަމިނުގައި 1.2 އިންޗި ހުރެއެވެ.
ސާރޓޮލި ސެލް
ސާރޓޯލީ ސެލް ނުވަތަތަކަކީ މަނި އުފައްދައިދޭ ކުދިކުދި ހޮޅިތަކުގެ ކައިރިފަށުގައިވާ އެޕިތީލިއަމް ގައި ހުންނަ ސެލްތަކެކެވެ. މިސެލްގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ފޮލިކިއުލާރ ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން(FSH) އަށް ރިސެޕްޓަރ ތަކެއް ވެއެވެ. އަދި މިބުނި ހޯރމޯންގެ ސަބަބުން މި ސެލްތައް ހީވާގިވެ، މުރާލި ކުރުވައެވެ. ބޮޑުވަމުން އަންނަ ސްޕާރމް ސެލްތަކަށް ކާންދީ ބޮޑުކުރުމުގައި ސާރޓޮލި ސެލްތައް ބައިވެރިވެއެވެ.
މަނި އުފެދޭ ހޮޅިތައް
މަނި އުފެދޭ ހޮޅިތައް ނުވަތަމިއީ އޮށުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މަނި އުފައްދައިދޭ ކުދިކުދި ހޮޅިތަކެކެވެ. މިހޮޅިތަކުގެ ކައިރިފަށުގައިވާ އެޕިތީލިއަމް ގައިވާ ސާރޓޯލީ ސެލް(Sertoli cell) ހުރެއެވެ. ސާރޓޯލީ ސެލްގެ ދެމެދުގައި ސްޕަމަޓޯޖެނިކް ސެލް(Spermatogenic cell) ތައް ވެއެވެ. އަދި މިސެލްތައް ބައިބައިވަމުން ގޮސް ސްޕާރމް ސެލް ތައް އުފެދެއެވެ. މިހޮޅިތައް ހުންނަނީ އޮށުގެ އަރިމަތިން ފެށިގެން ގޮސް ހުރިހާ ދިމާލަކުން ރީޓީ ޓެސްޓިސް އާއި ގުޅިފައެވެ. ދެވައްތަރެއްގެ މިފަދަ ހޮޅިތައް ވެއެވެ. އެއީ އޮޅިފައިވާ ހޮޅިތަކާއި އަދި ސީދާ ހޮޅިތަކެވެ.
ރީޓީ ޓެސްޓިސް
ރީޓީ ޓެސްޓިސް ނުވަތަ އަކީ އޮށުގެ އެތެރެއިން މެދުގައި ކުދިކުދި ހޮޅިތަކެއް ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ވިއުގަ އެކެވެ. ރީޓީ ޓެސްޓިސް ހުރަސްކޮށް މަނި އުފެދޭ ހޮޅިތަކުން މަނި އިފެރެންޓް ޑަކްޓްތަކަށް ގެންގޮސް ދެއެވެ. ރީޓީ ޓެސްޓިސްގެ ތެރޭގައި މަނީގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން މަތިވެގެން ދެއެވެ. މަނި ކޮންސެންޓްރޭޓްނުވެ، މަނި ގުދަނަށް ވާޞިލްވެއްޖެނަމަ ދަރިން ލިބުމުގައި މައްސަލަ ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
އިފެރެންޓް ޑަކްޓް
އިފެރެންޓް ޑަކްޓް ނުވަތަމިއީ އޮށުގެ ތެރޭގައިވާ ރީޓީ ޓެސްޓިސް އާއި މަނި ގުދަން ގުޅުވައިދޭ ކުދިކުދި މަގު ތަކެކެވެ. ނުވަތަ ކުދިކުދި ހޮޅިތަކެކެވެ. މާނައަކީ މަނިގުދަނަށް އޮށުގައި އުފެދޭ މަނި ދަނީ މިއިފެރެންޓް ޑަކްޓް ތަކުގެ އެހީގައެވެ.
މަނި ގުދަން
އޮށުގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ މަނި އެންމެ ފުރަތަމަ ވަންނަނީ މަނި ގުދަނުގެ ބޮލަށެވެ. އެއަށްފަހު އޭގެ ޖިސްމަށް ވާޞިލްވެ، އެންމެ ފަހުން އޭގެ ނިގުލާ ހަމައަށް ދެއެވެ. މަނި ޚަޒާނާ ކުރެވިފައި ހުންނަނީ މަނި ގުދަނުގެ ނިގުލުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން މަނި ގުދަނުގެ ތެރޭގައި މަނި އިތުރަށް ފުރިހަމަވެގެން ދެއެވެ.
މަނި ގޮށް
މަނި ގޮށް ނުވަތަމިއީ ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި މަސާނާގެ ފުރަގަހުން ތިރީގައި ފުރަގަސް ފަރާތާއި މަސާނާއި ދެމެދު އިންނަ ދެގްލޭންޑް އެވެ. 5ސެންޓިމީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުންނަ މިގްލޭންޑް އިން މަނި ދިޔައިގެ 70 އިންސައްތަ ދޫކުރެއެވެ. މިގޮތުން ދޫކުރާ ނުވަތަ ބޭރުކުރާ ދިޔައިގެ ތެރޭގައި ޕްރޮޓީންތައް، އެންޒައިމްތައް، ފްރަކްޓޯޒް، ދަވަ، ވިޓަމިންސީ، ފްލެވިން، އަދި ޕްރޮސްޓަގްލަންޑިން ފަދަ މާއްދާތައް ހިމެނެއެވެ.
އިޖެކިއުލޭޓަރީ ޑަކްޓް
އިޖެކިއުލޭޓަރީ ޑަކްޓް ނުވަތަ އަކީ މަނިބޭރުވެގެން ދިއުން(Ejaculation) ކުރިމަތިވާ ހިނދު މަނި ހޮޅި(Vas deferens) ގައި ހުރި މަނި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި އަށް ގެންގޮސްދޭ ޑަކްޓް ނުވަތަ މަގެވެ. ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި މީގެ ދެޑަކްޓް ހުރެއެވެ. އިޖެކިއުލޭޓަރީ ޑަކްޓް އުފެދިފައިވަނީ މަނިހޮޅި އާއި، މަނި ގޮށުން ނިކުމެފައި އިންނަ ޑަކްޓް ގުޅިގެންނެވެ. މިގޮތުން ދެބައި ގުޅިގެން އުފެދޭ ޑަކްޓް ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑްގެ ތެރެއިން ގޮސް ކުޑަކަމުދާ ހޮޅިއަށް ނިމެއެވެ. އަދި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅިން ލާފައި ގޮސް ހަށިގަނޑުން މަނި ބޭރުވެއެވެ.
ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް އަށް ކުރިމަތިވާ ބިނައިން ޕްރޮސްޓެޓިކް ހައިޕަޕްލޭސިއާ ރަގަޅު ކުރުމަށް ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަންގެ ތެރޭގައި ބައެއް ފަހަރު މިޑަކްޓަށް ގެއްލުން ލިބޭގޮތް ވެއެވެ. މިގޮތަށް ގެއްލުން ލިބިއްޖެނަމަ، އެތެރެއަށް ވެރުން ނުވަތަ ފަހަތަށް ވެރުން(Retrograde ejaculation) ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.
ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް
ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް ނުވަތައަކީ ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ގްލޭންޑް އެކެވެ. މިގްލޭންޑް އިންނަނީ މަސާނާގެ ތިރިން، ފުރަގަސް ފަރާތު ގެ ކުރިމައްޗަށް ވާގޮތަށެވެ. މިގްލޭންޑް އިން މަނި ދިޔަ (Seminal fluid) 30 އިންސައްތަ ބޭރުކުރެއެވެ.
ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑްގައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މަޑު މަސް(Smooth muscle) ހުރެެއެވެ. މަނި ބޭރުވެގެންދިއުން ކުރިމަތިވާ ހިނދު މަނިތައް ބޭރަށް ފޮނުވުމުގައި މިމަސްކޮޅުތައް އެހީތެރިވެއެވެ. މިގްލޭންޑް އިންނަނީ ކުރިން ވެސް ބުނިހެން މަސާނާގެ ތިރިން ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ވަށާލާފައެވެ. މާނައަކީ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ގޮސްފައި އިންނާނީ ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް ހުރަސް ކޮށެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ނުވަތަ ހީސް ހޮޅި ނުވަތައަކީ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ އެންމެ ފަހު ބައެވެ. ނުވަތަ ހަށިގަނޑުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ ބަޔަކީ ވެސް މިއީ އެވެ. މިބައި އިންނަނީ މަސާނާ އިން ފެށިގެން ގޮސް ހަށިގަނޑުގެ ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި އިންނަނީ ފިރިހެން ހަށީގެ ތެރެއިން ގޮސް ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި މަސާނާ އިން ފެށިގެން ގޮސް ސީދާ ބޭރަށް ހުޅުވިފައެވެ. މިހޮޅިން ކުޑަ ކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުކޮށްދެއެވެ. ފިރިހެނުންނަށް ބަލާއިރު ފިރިހެނާގެ ދަރިފަނި ނުވަތަ މަނި ހަށިގަނޑުން ބޭރުވަނީ ވެސް ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ހުރަސް ކޮށެވެ.
ބަލްބޯ ޔުރެތުރަލް ގްލޭންޑް
ބަލްބޯ ޔުރެތުރަލް ގްލޭންޑް ނުވަތަތައް ނުވަތަ ކައުޕާރސް ގްލޭންޑް ތަކަކީ ފިރިހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ކުދިކުދި ގްލޭންޑް ތަކެކެވެ. ނުވަތަ މިނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ދެގްލޭންޑް އެވެ. ފިރިހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައިވާ ކައުޕާރސް ގްލޭންޑް އާ އެއްގޮތްކަމެއް ހުންނަ ގްލޭންޑެއް ކަމަށް އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އިންނަނީ ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް އެވެ.
ބަލްބޯ ޔުރެތުރަލް ގްލޭންޑްތައް ހުންނަނީ ފިރިހެންހަށީގެ ބުނޑުގައި(ފެށޭ ހިސާބުގައި)، ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ފުރަގަހުން އެއް އަރިމައްޗެއްގައެވެ. މިގްލޭންޑްތަކާ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ގުޅައިދެނީ ކުޑަ މަގަކުންނެވެ. މިމަގު ދިގުމިނުގައި 2.5 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. ކުޑަކުޑަ އޮށެއްގެ ސައިޒަށް ގުޅިފައި އިންނަ މިދެގްލޭންޑް އުމުރުން ދުވަސްވާ ވަރަކަށް އޭގެ ސައިޒުން ކުޑަވެއެވެ.
ފިރިހެން ހަށި
ފިރިހެން ހަށި ނުވަތަމިއީ ފިރިހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެވެ. ފިރިހެނުން ކުޑަކަމުދާއިރު ކުޑަކަމުދާ ތަކެއްޗާއި، ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާއިރު މަނި ބޭރުވެގެންދަނީ ޖިންސީ ގުނަވަންގެ މެދުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައިވާ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ދޮރުންނެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަށް ފިރިހެނާގެ ހަށިގަނޑުން ވާޞިލްވާ ގުނަވަނަކީ މިއީއެވެ.
ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ
ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ ނުވަތަމިއީ ފިރިހެން ހަށީގެ ކޮޅެވެ. މިތަނަށް ފިރިހެން ހަށީގެ ހެލްމެޓް އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ ނިވައިކޮށްދޭ ހަންކޮޅުގެ ސަބަބުން ޚިތާނު ނުކުރާ މީހުންގެ މިބައި އިންނަނީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ނޫނީ އެއްކޮށް ފޮރުވިފައެވެ. ޚިތާނު ކޮށްފައި ތިބޭ މީހުންގެ ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ އަބަދުވެސް ފެންނަށް އިންނާނެއެވެ.
ޚިތާނު ނުކޮށް ތިބޭ މީހުން ވެސް ، އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުން، ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުން، ނުވަތަ ފިރިހެން ހަށި ވަރުޖެހި ސީދާވުން، ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ ރީތިކޮށް ފެންނަން އިންނާނެއެވެ. އެއީ މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ބޯ ނިވައިކޮށްދޭ ހަންކޮޅަށް ވާންވެ، ފަހަތަށް ޖެހިގެންދާތީއެވެ.
ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ ނިވައިކޮށްދޭ ހަންކޮޅު
ފިރިހެން ހަށީގެ ބޯ ނިވައިކޮށްދޭ ހަންކޮޅު ނުވަތަމިއީ ހަމާއި، ތެތްދުލިފަށް އެކުލެވިގެން އުފެދިފައިވާ ފަށަލައެވެ. ފިރިހެން ހައްޓަށް ވަރުޖެހި ސީދާ ނުވެ ހުންނަ ހިނދު ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ދޮރު މިހަންކޮޅުގެ ސަބަބުން ނިވައިކޮށްދެއެވެ. ޚިތާނު ކުރުމުގެ ތެރޭގައި މިހަންކޮޅު ވަކިކޮށް ނަގައެވެ. މިހަންކޮޅުގެ ބޭރުން އިންނަނީ ހަމަ ފިރިހެންހަށީގައިވާ ހަމެކޭ އެއްފަދަ ހަންކޮޅެކެވެ. އެކަމަކު އެތެރެ ފުށުން ލެވިފައި އިންނަނީ ތެތް ދުލިފަށެވެ.
ސްޕަމެޓިކް ކޯޑް
ސްޕަމެޓިކް ކޯޑް ނުވަތަމިއީ ބަނޑުގެ ތިރިން ފެށިގެން އުރަވަޅި އަށް ފައިބައިފައިވާ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގެ ބައިތައް ހިމެނޭ ކޯޓެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ސްޕަމެޓިކް ކޯޑްގެ ތެރެއިން ތިރިއަށް އުރަވަޅިއާއި ދިމާލަށް ގޮސްފައިވާ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ތަފާތު ނާރުތައް، ލޭހޮޅިތައް، ލިމްފް ހޮޅިތައް، އަދި މަނި ހޮޅި ހިމެނެއެވެ. ސްޕަމެޓިކް ކޯޑް އުފެދިފައިވާ އިރު އޭގެ ބޭރުން 3 ފަށަލަ ލެވިފައިވެއެވެ. އެއީ އެކްސްޓާރނަލް ސްޕަމެޓިކް ފެޝިއާ، ކްރިމަސްޓެރިކް މަސަލް އަދި ފެޝިއާ، އަދި އިންޓާރނަލް ސްޕަމެޓިކް ފެޝިއާ ހިމެނެއެވެ.
އޭޑްސް ބަލި
އޭޑްސް ބައްޔަކީ އެޗް އައި ވީ ވައިރަސް ގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. މިބައްޔަށް އަދި ފަރުވާއެއް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.އިންސާނީ ތާރީޚް މިހާތަނަށް ދުށް އެންމެ ނުރައްކާތެރި ވަބާގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވޭ މިބަލީގެ އާޚިރު ނަތީޖާ އަކީ މަރުވުމެވެ.
ކިހުނުވުން
ކިހުނުވުމަކީ ބެކްޓީރިއާގެ ވައްތަރެއް ކަމުގައިވާ ނައިސީރިއާ ގޮނޮރިއާ(Neisseria gonorrhea) އޭ ކިޔޭ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބައްޔެކެވެ.
ޝެންކްރޮއިޑް
ޝެންކްރޮއިޑް އަކީ ހީމޯފިލަސް ޑޫކްރައި(Haemophilus ducreyi) ކިޔާ ބެކްޓީރިއާއެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ބަލިޖެހޭތާ 14-4 ދުވަހާ ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަށް ފަށައެވެ.
ސިފިލިސް
ސިފިލިސް ޖެހެނީ ސްޕައިރޫކީޓްގެ ވައްތަރެއްކަމަށްވާ ޓްރެޕޮނީމާ ޕެލީޑަމް (Treponema Pallidum)ކިޔާ ކުޑަކުޑަ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ސިފިލިސް އޭ ކިޔަނީ މިކުޑަކުޑަ ޖަރާސީމްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑު ގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތުމަށެވެ.
ޖެނިޓަލް ވޯރޓްސް
މިއީ ހިއުމަން ޕެޕިލޯމާ ވައިރަސް(Human papilloma virus) ގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖެހުނަސް ގިނަފަހަރު އޭގެ އަލާމާތްތައް ނުފެނި ދެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގޮތުން ބަލިހުރެ، އެކަން ނޭގި އެހެންމީހުންނަށް ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ބަލި އެރުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެގެން ދެއެވެ. ޢަލާމާތްތައް ފެންނަނަމަ ބަލިޖެހިފައިވާ މީހާއާ ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާތާ ދެތިން ހަތަރު ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ބަލީގެ ޢަލާމާތްތައް ފެންނާނެއެވެ.
ޖެނިޓަލް ހާރޕީޒް
މިއީ ހާރޕީޒް ސިމްޕްލެކްސް ވައިރަސް (Herpes simplex virus) ގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިވައިރަސްގެ ދެވައްތަރެއް ވާއިރު އާންމު ގޮތެއްގައި ޖެނިޓަލް ހާރޕީޒް ޖެހެނީ ދެވަނަ ވައްތަރުގެ ވައިރަސްގެ ސަބަބުންނެވެ.
ގްރެނިއުލޯމާ އިންގްއަނަލް
މިއީ ކްލެބްޒިއެލާ ގްރެނިއުލޯމެޓިސް(Klebsiella granulomatis) އޭ ކިޔާ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ މިބަލި ޢާންމުކޮށް ޖެހޭ ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ އުމުރުން 50-20 އަހަރާއި ދެމެދުގެ އެއްޖިންސުން ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާ ފިރިހެނުންނަށެވެ. މިބައްޔަށް ގްރެނިއުލޯމާ ވިނީރިއަމް އަދި ޑޮނޮވަނޯސިސް އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. އަންހެނުންނަށް ވެސް މިބަލި ކުރިމަތި ވެދާނެއެވެ.
ލިމްފޯގްރެނިއުލޯމާ ވިނީރިއަމް
މިއީ ކްލަމީޑިއާ ޓްރެކޮމެޓިސް(Chlamydia trachomatis) އޭ ކިޔާ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުން ޖިންސީ ގުނަވަނަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ހޫނު ގަދަ ގައުމުތަކުގައި މިބަލި ޢާންމުކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ބަލީގެ ޖަރާސީމް ހަށިގަނޑަށް ވަނުމަށްފަހު އޭގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަށް ފަށަނީ 12-7 ދުވަހާ ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
Układ moczowo-płciowy
އޮކްޓޫބަރު 21
އޮކްޓޫބަރު 21 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 294 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 295 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
Aaron Burr
thumb|left|Aaron Burr އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ޒީނަތު އައްބާސް
ޒީނަތު އައްބާސް އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ޒީނަތު އައްބާސްވަނީ ތަފާތު އެތަކެއް ވީޑިއޯ ލަވަޔާއި، ޑްރާމާ، ފިލްމް ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.
އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
ޒީނަތު އައްބާސް ވަނީ ކުރިން ފިލްމީ ތަރި މޫސާ ޒަކަރިއްޔާއާއި ކައިވެނިކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް މިގުޅުން މާގިނަ ދުވަހަކު ދެމިއެއް ނޯވެއެވެ. މިހާރު ޒީނަތު ކައިވެނި ކޮށްގެން އުޅެނީ ނެށުންތެރިޔާ އަހުމަދު ވިކާޝް އާއެވެ.
ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
ޒީނަތު އައްބާސް ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތީ ދިވެހި ޓީވީން މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ރޯދަ މަހަށް ޚާއްޞަ ކޮށްގެން ތައްޔާރުކުރަމުން އައި ވަސްމީރު ޕްރޮގްރާމަށް ފިލްމީ ތަރި ރީކޯ މޫސާ މަނިކު އާއި އެކު ކުޅުނު އެދޭތީ ރީތި މޫނާ މިވީޑިއޯ ލަވައިންނެވެ.
ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
ޒީނަތު އައްބާސްވަނީ ތަފާތު އެތަކެއް ޓީވީ ޑްރާމާ، ޓީވީ ސިލްސިލާ، އަދި ފިލްމް ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.
އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ކާކު(ފިލްމް)
ކާކު؟ އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ދިމިޝްޤު
ދިމިޝްޤަކީ ސޫރިޔާ ގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ. އަދި އެއްމެ ބޮޑު ޝަހަރެވެ.
ދިމިޝްޤު އޮންނަނީ ސޫރިޔާގެ ހުޅަގު ދެކުނު ބިތުގައެވެ. ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 2130 ފޫޓު މަތީގައި އޮންނަ މިރަށަކީ މިހާރު ސޫރިޔާގެ ވެރިރަށެވެ.
ދިމިޝްޤު އަކީ އެންމެ ދުވަސްވީ އެއްރަށް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. މީލާދީގެ 732 އަހަރު ކުރިން އާޝޫރީންގެ ބާރުދަށަށް ދިމިޝްގު ދިޔައެވެ. އެއީ އެދުވަސްވަރު ދިމިޝްޤު ގައި އޮތް އާރާމިޔާ އިންގެ ރަސްކަން ވެއްޓުމަށް ފަހުގައެވެ.
މީލާދީގެ 64އަހަރު ކުރިން ރޯމަނުން ދިމިޝްޤަށް ވެރިވުމާއި އެކު ކްރިސްޓިއަން ދީން ދިމިޝްޤު ގައި ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
ހިޖުރައިން 14ވަނަ އަހަރު މުސްލިމުން ދިމިޝްގު ފަތަހަ ކުރިއެވެ. އެއަށް ފަހު މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފުޔާން ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެން ދިމިޝްގު އިމާރާތް ކުރެއްވުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނެވެ. މި މަސައްކަތަށް 20އަހަރު ނެގިކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރު ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި ދިމިޝްގު ބޭނުން ކުރެވުނެވެ.
އުމަވީންނާއި، އައްބާސީންގެ ދުވަސްވަރަށްފަހު ޠޫލުންނާއި، ފާތިމީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ވެސް ދިމިޝްގު އޮތެވެ. މީލާދީން 1260ވަނަ އަހަރު ޢުޘްމާނީން ދިމިޝްގު އަޅުވެތިކުރުމާއި އެކު ދިމިޝްގު އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.
ޢުޘްމާނީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި މީލާދީން 1918ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެން ދިމިޝްގު ދެމިއޮތެވެ.
1920ވަނަ އަހަރު ފަރަންސޭސިން ދިމިޝްގު އަޅުވެތި ކުރުމަށް ފަހު ސޫރިޔާއިން މިނިވަންކަން އިޢުލާން ކުރަންދެން ދިމިޝްގު އޮތީ ފްރާންސްގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. ފްރާންސް ސިފައިން އެއްކޮށް ދިމިޝްގުއިން ފައިބައިގެން ދިޔައީ 1946 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ސީރިޔާ މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިގެން ދިއުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.
ފުށް ކޮލި
ފުށް ކޮލި ނުވަތަ  އަކީ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ރާއްޖެއިން ފެންނަ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. އާންމުކޮށް އުޅެނީ ދުނިޔޭގެ ހޫނު ހިސާބުތަކުގެ ތިލަ ފަޅު ތަކުގައެވެ. މިމަހުގެ ހަންގަނޑުގައި ރާޅުކަމެއް ހުރެއެވެ. އަދި އަނގައިގައި ގަދަޔަށް އުފެދިފައި ހުންނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސެންޓިމީޓަރަށެވެ.
ފުށް ކޮލީގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރި ބައިގައި ވެސް 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ. އަދި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މިކުލަ ވަރަށް ފަނޑެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީ ކައިރި ފަށާއި ތިރީ ކައިރިފަށުގައި ހުންނަނީ ކަޅު ކުލައެވެ. މިއީ ފުށް ކޮލީގެ އެހެން ބާވަތެކޭ އެއްބީދައިން ފުއްޕާލުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ މަހެކެވެ. މިގޮތުން މިބާޥަތުގެ މަސް ފުއްޕާލާކަމަށްވަނީ އެސޮރުމެން ޝިކާރާކުރާ އެހެހިހެން މަސްމަހާ މެހިން ރައްކާތެރިކަން ހޯދުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް އިންސާނުން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ މިމަހުގައި ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ވިހައެއް އެކުލެވޭތީ އެވެ. މިވިހަ ހުންނަނީ މަހުގެ މޭގަނޑާޢި އެތެރެހަށިގައި ހުންނަ ބިހާއި އެހެނިހެން ގުނަވަންތަކުގައެވެ. ވަރަށް ފަރުވާލާއެކު މަސް ނުކަޑައިފިނަމަ ވިހައިގެ އަސަރު ހުންނަ މަސްގަނޑުން ވެސް އިންސާނުންނަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެއެވެ. މިބާޥަތުގެ ކޮލި ކެވިގެން މީހުން މަރުވާކަމަށް ވެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
George Clinton (vice president)
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
މަނަދޫ އަޙްމަދު އިބްރާހީމް
އަޙްމަދު އިބްރާހިމްއޭ ބުނުމުން އެއީ ކާކުކަން ނޭނގުނު ނަމަވެސް " ކުޑަކާފަ " އޭ ބުނުމުން އެއީ ކާކުކަން ނޭނގޭ އެކަކުވެސް މަނަދޫއަކު ނުހުންނާނެއެވެ. ކުޑަކާފައަކީ ހުރިހާ އުމުރެއްގެ މީހުންގެ ކުޑަކާފައެވެ. ތުއްތު ކުދިން ފެށިގެން އަޙްމަދު އިބްރާހިމް އާ އެއް އުމުރުގެ މީހުންވެސް އޭނާއަށް ކިޔަނީ ކުޑަކާފައެވެ. އެއީ މައްސަލައެއްވެސް ނޫނެވެ. އަޙްމަދު އިބްރާހިމްވެސް މީހުންނާ މުޚާތަބުކޮށް އުޅޭއިރު ކިޔަނީ ދަރިފުޅެވެ. އޭނާ ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ހުރިހާ އެންމެންގެ ކުޑަކާފައެވެ.
ހަންގޭރީ
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ހަންގޭރީގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ހަންގޭރީބަހެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަންގޭރީގެ މައްމަން ބަސް ނުވަތަ ހަންގޭރިޔަން ސައިން ލެންގުއޭޖަކީ ވެސް ރަސްމީ ބަހެއް ކަމުގައި ބަލައެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ހަންގޭރިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބުޑަޕެސްޓްއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މި ޤައުމަކީ ޕާލަމެންޓަރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 10 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 83 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 93030 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ hu. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +36 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ފޮރިންތެވެ.
ނަން
ހަންގޭރީގެ ނަން އައިސްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވެނީ “އޮނޮގުރް” މި ބަހުންނެވެ. މި ބަހުގެ މާނައަކީ “ދިހަ ޤަބީލާ” އެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ހަންގޭރީއާ ބޯޑަރުގެ ގޮތުން ގުޅިފައިވާ ޤައުމުތަކަކީ: އޮސްޓްރިޔާ، ސްލޮވާކިޔާ، ޔުކްރެއިން، ރުމޭނިޔާ، ސާބިޔާ، ކްރޮއޭޝިޔާ، އަދި ސްލޮވީނިޔާއެވެ.
މަނަދޫ އަޙްމަދު އިބްރާހީމް
" އަޅުގަނޑު މާލެފައިބައިފިން ވަރަށް ޒުވާން ދުވަސްވަރު. ފީގޭގައި ( މ. ގޯލްވިޗްގައި ) އަޅުގަނޑު އުޅުނީ. ހޮޓާތަކުގައި އަޅުގަނޑު މަސައްކަތްކުރީ. މާލެ ފޭބީ ކުނޑިބެ މައްސަލައިން ސަލާމަތްވުމުން. އޭގެ ކުރިން މަސައްކަތްކުރީ އަތޮޅު ގޭގަ" ކުޑަކާފަ ބުންޏެވެ.
ހަންގޭރީ
ތާރީޚު
ޢީސާއީ މީލާދުގެ 9 އަހަރު ކުރީއްސުރެ ފެށިގެން މީލާދުގެ 4 ވަނަ ޤަރުނާ ހަމަޔަށް މި ސަރަޙައްދު އޮތީ ރޯމަން އެމްޕަޔަރގެ ބާރު ހިނގާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފަރަންސޭސި ވިލާތާއި ޖަރުމަނަކީ ވަކި ޤައުމުތަކެއް ކަމަށް ވުމުގެ ކުރީގައި، މީލާދީން 896 ގައި ހަންގޭރީ ވަނީ ވަކި ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ޤާއިމުވެފައެވެ. މީލާދީން 1241 ހާ ތާނގައި މޯންގޯލިޔަން ތަތާރުން ވަނީ ހަންގޭރީއަށް ޙަމަލާދީފައެވެ. މީލާދީން 16 ވަނަ ޤަރުނުގައި ހަންގޭރީގެ ބޮޑުބައި ނުވަތަ މުޅި ހަންގޭރީ އޮތީ ތުރުކީގެ އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. ހަންގޭރީގެ ތިންވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފަންވި ތާރީޚަކީ 23 އޮކްޓޯބަރ 1989 އެވެ. ހަންގޭރީއިން ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގައި ބައިވެރިވީ 1 މެއި 2004 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ހަންގޭރީގެ އާބާދީގެ 94.4% އަކީ ހަންގޭރީ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 2.02% އަކީ ރޯމާއިން (ނުވަތަ ޖިޕްސީން) ނެވެ. 1.18% އަކީ ޖަރުމަނު ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 0.38% މީހުންނަކީ ސްލޮވެކް ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. އެހެނިހެން ނަސްލުތަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންގެ ނިސްބަތަކީ 2.02% އެވެ.
މަނަދޫ އަޙްމަދު އިބްރާހީމް
ކުޑަކާފަ އަތޮޅުގޭގައި އަދާކުރި ވަޒީފާއަކީ އަތޮޅުވެރިންނަށް ފަރިއްކޮޅު އެރުވުމެވެ. އޭރު މުސާރައަކީ 30 ރުފިޔާކަމަށް ކުޑަކާފަ ބުންޏެވެ. ކުޑަކާފަގެ އުމުރުން 20 އަހަރާއި 25 އަހަރާ ދެމެދުގައި މަނަދޫގައި ހިނގި ސިޔާސީ ކަންތައްގަނޑެއްގައި ބެދިގެން އަރުވާލިއެވެ. އެއީ ނ. އަތޮޅުގައި އަތޮޅުވެރިކަން ކުރެއްވި ކުޑިގޭ ޢަބްދުއްލަތީފުއާ ދެކޮޅަށް މަނަދޫ ރައްޔިތުން ކުރި އިހްތިޖާޖެކެވެ. މި މައްސަލައިގައި ކުޑަކާފަ އަރުވާލެވުނީ ތަކަންދޫއަށެވެ.
ހަންގޭރީ
ސަގާފަތު
ހަންގޭރީއަކީ ޔޫރަޕުގެ ޔަހޫދީންގެ ހިތެވެ. ޒަޔަނިޒަމްގެ ބާނީ ކަމުގައިވާ ތިޔޮޑޯރ ހާޓްޒުލްގެ އުފަން ޤައުމެވެ. މިއަދު ވެސް ޔޫރަޕުގައި ހުރި އެންމެ ބޮޑު ސިނަގޮގް ހުރީ ހަންގޭރީގައެވެ. ހަންގޭރީގެ ރައްޔިތުންގެ ގޮތުގައި ތިބި ޔަހޫދީންގެ ޖުމްލައަކީ 12871 އެވެ. އެހެން ކަމުން ހަންގޭރީގެ ސަގާފަތުގެ ތެރޭގައި ޔަހޫދިއްޔަ އަސަރު ހުރުމަކީ ޙައިރާންވާން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
މަނަދޫ އަޙްމަދު އިބްރާހީމް
" ތަކަންދޫގައި އަޅުގަނޑު ހުރީ އެރަށުގައި ހުރި ވަރަށް މުއްސަދި މީހެއްގެ ގޭގަ. އެއީ އާދަމް ކަތީބު. އަޅުގަނޑު ގެންގޮސްފަ ބުނީ ކޮން ކަމެއްހޭ ކުރަން އެނގެނީ. އަޅުގަނޑު ބުނިން ކުރާކަށް ނުދަންނަމޭ އެއްވެސް ކަމެއް. އެކަމަކު ބުނިކަމެއް ބުނިގޮތަކަށް އެއްފަހަރުން ކުރާނަމޭ. އަޅުގަނޑަކީ އަމިއްލައަށް ފެންނަހާ ގޮތަކަށް ކަންކަން ކުރާމީހެއްނޫނޭ " ތަކަންދޫއަށް އަރުވާލި ހަނދާންތައް އާކުރަމުން ކުޑަކާފަ ބުންޏެވެ. ކާފަ ބުނިގޮތުގައި އާދަމް ކަތީބާއި އޭނާގެ އަންހެނުން އޭނާއަށް ވަރަށް ހެވެ. އަދި ބުނާ ކަންތައްތައް ބުނާގޮތަށް ކުރާތީ އެމީހުންނަށް ކުޑަކާފަ ވަރަށް ކަމުދެއެވެ.
" އެހެން ދުވަހަކު ކަތީބު އައިސް ބުނެފި އަހަންމަދާވޭ ދޯނީގައި މަހަށްދާ ކުދިން ބަލިވެގެން މީހުން މަދުކަމުން މަހަށް ނުފުރިގެންނޭ މިއުޅެނީ. ދެވިދާނެހޭ މަހަށް. އަޅުގަނޑުބުނީ ކަތީބާވޭ ތިޔަހެން ނުބުނާށޭ. ބުނާށޭ މަހަށްދާށޭ. އޭރުން މިއަހަންމަދު މަހަށް ދާނަމޭ. ކަތީބު ބުނުމުން ދިޔައީ މަހަށް. ދޯންޏަށް އަރާ ދިރުބާކޮޅު ފެންފިލާމަތީގައި ގެންދިޔަ ކާއެއްޗެތި ކާލަކާލާ އިނީ. އެއްވެސް މީހަކު ކަމެއް ކުރާކަށް ނުބުނޭ. މަސްބާނައިގެން އައިސް ދޯނި ލެފީމާ އަޅުގަނޑު ދިޔައީ ގެއަށް. އެދުވަހު ކަތީބު ވަރަށް ރުޅިއައިސްފި. އެކަމަކު ކަތީބު އަންހެނުން އެދުވަހު ބުނީ ކަތީބު ބުނިގޮތަށޭ އަހަންމަދު ކަންތައްތައް އެކުރީ " ކުޑަކާފަ އަރުވާލި ދުވަސްތަކުގެ ހަނދާންތައް އާކުރަމުން ބުންޏެވެ.
ކުޑަކާފަ އިތުރަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި އެގޮތަށް ބައެއް ކަންތައްތައް މަޖަލަކަށް ކޮށްލިއަސް ކަތީބާއި ކަތީބު އަންހެނުންނާ ހިސާބުގަނޑު މީހުންނަށްވެސް އޭނާ ވަރަށް ލުއިފަސޭހަ ކޮށްދެއެވެ. އެހެންކަމުން މުޅި ހިސާބުގަނޑުގެ މީހުންވެސް ކުޑަކާފައާ ރައްޓެއްސެވެ. އަރުވާލި މުއްދަތު ހަމަވެގެން މާލެ އައިއިރު ނޫފުލޭ ވަރަށް ހަދިޔާ ދިންކަމަށް ކުޑަކާފަ ބުންޏެވެ.
" ކުނޑިބެ މައްސަލަ" އިގައި ކުޑަކާފަ ބެދުނީ ކުޑަކާފަ ބުނިގޮތުގައި " އެކަންތައްގަނޑު " ފަޅާއަރުވާލީމައެވެ. އަތޮޅުވެރިންގެ " ރަށުންބޭރުކުރަން" ރައްޔިތުން އެއްވިރޭ ރައްޔިތުން އެއްކުރަން ސަންގު ފުންމުނީ ކޮންބައެއްކަމާއި އެކަމުގައި އިސްކޮށް އުޅުނު މީހުންނަކީ ކޮންބައެއްކަން އެނގުނީ ކުޑަކާފަގެ ފަރާތުންކަމަށް ބައެއް މީހުން ތުޚުމަތު ކުރެއެވެ.
" އެ މައްސަލައިގައި ފުރަތަމަ ހައްޔަރުކޮށްގެން ހޮޅުދޫއަށް ގެންދިޔަ މީހުންގެ ތެރޭގައި އަޅުގަނޑު ހިމެނޭ. ރޯނުން ބަނދެގެން އަދަގޮނޑި ޖަހައިގެން ގެންގުޅުނީ. އޭރު އެމީހުން ކީއެއްޗަކަށްވިއްޔާ އާއެކޭ ބުނުން ނޫންގޮތެއްނެތް " ކުޑަކާފަ ބުންޏެވެ.
މިހާރު ކުޑަކާފައަކީ 65 އަހަރުން މަތީގެ މީހަކަށްވެގެން އެލަވަންސް ލިބޭ މީހެކެވެ. " މީ މި ސަރުކާރުން ކުރި އެންމެ ރަނގަޅު ކަންތައް. އަޅުގަނޑަށް ދެހާސް ރުފިޔާއެއް ނުލިބޭ. އަޅުގަނޑުމެންގޭގައި ހުންނާނެ ފިހާރައެއް ކުއްޔަށް ދީފަ. އެހެންވެ ލިބޭ ކުލިކަމަށްވާ 500 ރުފިޔާ އުނިކޮށްފަ 1500 ރުފިޔާ ލިބެނީ " ކުޑަކާފަ ބުންޏެވެ.
" ކޮންމެ މީހަކުވެސް ދަރިން ބޭނުންވާނެ. ކާފަގެނެތް ދަރިއަކު. އެކަމަކު އަޅުގަނޑު ތިބި ވަރަށް ކާފަދަރިން ތިބި މީހަކު ނުހުންނާނެ. ކާފައޭ ކިޔާ ގޮވާލީމާ ވަރަށް އުފާވޭ " އަޙްމަދު އިބްރާހިމް ބުންޏެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:މަނަދޫ (ނ. އަތޮޅު)
އުސްމިން
މި ބަސް ޖުޣުރާފީ ގައި ޢާއްމު ގޮތެއްގައި ބޭނުން ކުރެވެނީ ކަނޑުގެ ސަޠުޙުން މައްޗަށް އުފުލިފައި ހުންނަ މިން ބަޔާން ކުރުމަށެވެ.
ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ)
ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1704 ން 1721 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅުގެ ފުރަތަމަ ރަސްގެފާނު އެވެ.
ނަސަބު
ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) ސިރީ ކުލަ ސުންދުރަ ސިޔާކަ ސާސްތުރަ މަހާރަދުންނެވެ. އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ދެވަނަ) އަށް 3 ބޭފުޅުން ލިބި ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އެއީ ސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (ދެވަނަ) އާއި، ސުލްޠާން މުކައްރަމް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ތިންވަނަ) އަދި ކަނބާ ޢާއިޝާ އެވެ. އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު، ކޮރު ބަންޑާރައިން، އަދި ކަނބާ ޢާއިޝާ މި 3 ބޭފުޅުންގެ މަންމާފުޅަކީ ގޮއިދޫ ޢަލީ ދޮށިމޭނާ ތަކުރުފާނުގެ އައިމިނާ ކަނބައިދި ކިލެގެފާނު އެވެ.ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) ރަދުންނަކީ ދިޔަމިގިލީ އަލްވަޒީރުލް އަޢުޡަމް އިބްރާހީމް ގެ ދަރިކަލެކެވެ.
ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) މިނަންފުޅަކީ ރަސްކަމަށް އަރާވަޑައިގަތް ފަހުން ޚިޔާރު ކުރެއްވި ނަންފުޅެކެވެ. އޭގެ ކުރިން ކިޔައި އުޅުއްވި ނަމަކީ މުޙައްމަދު ދޮށިމޭނާ ތަކުރުފާނު އެވެ.
ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1116 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމާއެކު އަރިއަތޮޅު ފެންފުށީ ޙާޖީ އިސްމާޢީލް ތަކުރުފާނު އަށް ދޮށިމޭނާ ކަމަށް ކޮލިލެއްވި އެވެ. ބޮޑު ބަނޑޭރި ކަމުގައި ބެހެއްޓެވީ އެންމެ ފަހުން ވެސް އެކަމުގައި ހުންނެވި މުރައިދޫ ޙަސަން ތަކުރުފާނު އެވެ. ފަނޑިޔާރުކަމަށް އިސްކުރެއްވީ މޫސާ ބިން ޢީސާ ނާޞިރުއްދީން އެވެ. ނަމަވެސް ވަރަށް އަވަހަށް އެކަލޭގެފާނު ފަނޑިޔާރުކަމުން ދުރުކުރައްވައި، އެމަގާމަށް ޙަސަން ތާޖުއްދީން އިސްކުރެއްވި އެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތާ މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް، ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި ، އެއްބޭފުޅަކަށްފަހު އަނެއްބޭފުޅަކު ތިއްބެވި، އައްސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) އާއި، އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީނު އާއި، ދެބޭފުޅުން ސޫރަތުން ނަވެއްގައި، މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނުބުރީ މަނަދޫ އަށް ވަޑައިގެންފި އެވެ. އެތަނުން އެބޭފުޅުން އޮޑިއެއްގައި ދަތުރުކުރައްވަން ފެއްޓެވީ މާލެއަށެވެ. މަޤްޞަދަކީ ސިއްރުފުޅުން މާލެ ފައިބާ ވަޑައިގެންނެވުމެވެ. ނަމަވެސް މާލެ އަރާވަޑައިނުގެން އުޅެނިކޮށް، އެބޭފުޅުން ވަޑައިގަންނަވާކަން ފާޅުވެއްޖެއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ މާލެއިން ދިޔަ އޮޑިތައް މަކުނުދޫ އާއި ހަމައިން، އެބޭފުޅުން އަތުލައި ގަނެގެން، މާލެ ގެނައުމެވެ. އެދެބޭފުޅުންމެ އަރުވާލީ ޏ.ފުވައްމުލަކަށެވެ. އޭގެ ދުވަސް ކޮޅެއްފަހުން އައްސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) ފުވައް މުލަކުން އައްޑު އަތޮޅު ހިތަދޫ އަށް ފޮނުވާލައްވައިފި އެވެ. އޭނާ އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1128 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެއީ އަރުވާލައްވާފައި ހުންނަވާތާ 6 އަހަރުވި ފަހުންނެވެ.
ދުވަސްކޮޅަކު އަރުވާލެވިފައި ހުންނެވުމަށްފަހު އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީނު ނުވަތަ އިބްރާހީމް ރަދުން، އެރަށުން ސަލާމަތްވެ ވަޑައިގެން ސިލޯނުގެ، ގާލީއަށް ވަޑައިގެންނެވި ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. ގާލީ އިން އޭނާ ވަޑައިގެންނެވި ކަމުގައި ބުނަނީ މަދަރާސީ އަށެވެ. އެތަނުން ބަންގާޅު އަށެވެ. ބަންގާޅުގައި އަހަރު ދުވަހު ހުންނެވުމަށްފަހު، އިންޑިޔާގެ ފާރޫޤް ޝިޔާރު އޭ ކިޔޭ ރަސްކަލެއްގެ އެހީތެރިކަމާއެކު، މާލެއާއި ދެކޮޅަށް ވަޑައިގަތުމަށް އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީނު ތައްޔާރު ކުރެއްވި އެވެ.
ކުރިން ބުނެވުނު އުޅަދުތައް އެތައް ދުވަހެއް ވަންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި، ދައުލަތާއި ދެކޮޅަށް ދުއްތުރާތައް ދެއްވަން އުޅުއްވުމަށްފަހު، 26 ޖުމާދިލް އާޚިރު 1123 ހ ގައި އިބްރާހީމް ރަދުން މާލެ ދޫކުރައްވައި، ބަންގާޅަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފުރާވަޑައިގެންފި އެވެ. މާލެ އަތޮޅުން ވަކިވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ވިލިގިލީގައި ހުންނަ މިސްކިތް ހަލާކުކޮށްލީ ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
10 މުޙައްރަމް 1124ހ ގައި އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީނު ނުވަތަ އިބްރާހީމް ރަދުން އަނެއްފަހަރު މާލެއާއި ދެކޮޅަށް ގުރާބުތަކަކާއިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ އަނެއްކާ ވެސް ވަރުގަދަ ހަނގުރާމައެއް ހިނގުމެވެ. އެފަހަރު މާލެއަށް ފައިބާ ވަޑައިގެންނެވުނު ކަމުގައި ވެސް ބުނެވެއެވެ. ނަމަވެސް މާފަންނު ދޮރޯށި ހިފަހައްޓާލި ހިތްވަރުގަދަ ފަހުލަވާނުންގެ ކޮޅެއްގެ ހިތްވަރާއި ހިތްމަތުން ދުޝްމިނުންގެ މީހުން އެހިސާބުގައި މަޑުކޮށްލައިފި އެވެ. އޭގެ ފަހުން މާލެއިން އާ ލަސްކަރެއް ނިކުމެ، އިބްރާހީމް ރަދުންގެ ލަސްކަރު ފަހަތަށް ޖައްސާލައި، ދެރަކޮށްލައިފި އެވެ. ނަމަވެސް އިބްރާހީމް ރަދުންނާއި، ލަސްކަރުގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ސަލާމަތްވެގެން އެނބުރި އިންޑިޔާއަށް ވާޞިލް ވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ވެސް 3 އަހަރު ވަންދެން ސުލްޠާން ފާރޫޤް ޝިޔާރުގެ ގަނޑުވަރުގައި އިބްރާހީމް ރަދުން އުޅުއްވި ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) ގެ ރަސްކަމުގައި އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު މާލޭގައި ހުރި ވަރަށް ގިނަ ގޭގޭގައި ހުޅުޖެހުމުގެ ސަބަބުން ނެތި ހަލާކުވެގެން ދިޔައެވެ.
އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) އަވަހާރަވީ 29 ޛުލްޙިއްޖާ 1133ހ ގައެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 17 އަހަރާއި، 11 މަހާއި 8 ދުވަހުއެވެ. ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) އަކީ ދިވެހި ތާރީޚްގެ އަހުލުވެރީން ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖައަކަށް ދަރާފައިވާ ރަސްކަލެކެވެ. އެހެނީ ޙަސަން ތާޖުއްދީން އަށް އަމުރުކުރައްވައިގެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚް ފުރަތަމަ ލިޔުއްވަން ފެއްޓެވީ އެރަދުންނެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް
މަތީ ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅުން، ނުވަތަ ހަރު ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅިއްޖެނަމަ އެދެމެދުގައި ހުސް ޖާގައެއް އުފެދި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް ކިޔާ އުފެދުމުގައި ހުންނަ ޢައިބެއް ފެންމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެން ކަމުން ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް އަކީ އާންމުކޮށް އުފަންވާއިރު ތުއްތު ދަރިފުޅުގެ ކިބައިގައި ހުރެދާނެ ބައްޔެކެވެ. މިހާލަތުގައި އަނގަޔާއި، ނޭފަތް އާއި ދެމެދު ހުސް ޖާގައެއް އިނދެއެވެ. ތުއްތުއިރު ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ އެހީގައި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް ބަލި މިހާރު ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
މާމަގު
މާމަގު ނުވަތަ އެކްސްޕްރެސް ވޭ ތަކަކީ ތަރައްޤީވެފައިވާ ޝަހަރުތަކުގައި ވަރަށް ޢާއްމު މަގުތަކެކެވެ.
ގޮނޑި
thumb|250px|ވަކަރު ގޮނޑިއެއް thumb|200px|ވަކަރު ގޮނޑިއެއް ގޮނޑި އަކީ އާއްމުގޮތެއްގައި ބުރަކަށިޖައްސައި އަތް އަރާމް ކުރެވޭ ގޮތައް އިށީނދެ އިނދެވޭގޮތަށް ހަދާފައިވާ ފަރުނީޗަރެކެވެ.
އޮކްޓޫބަރު 22
އޮކްޓޫބަރު 22 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 295 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 296 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ޙާދިސާތައް
Dsddcssffcssfcssdddczdlmjbgfg,mmoijfryhytdcvndxcghyjjoojhfthdyfbhhffgxdyegfygjyxjgfdjyfdhgffdrdvyevdedxvyrrcgcfhtdtxjvfutdxhfdctfcfxhtccdfdytdshtrutvgxjgf x fg bxgfxhgfx
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ކަނޑުއުނިޔަ
ކަނޑު އުނިޔަނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ފިލޮޅުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫން ކަމުގައި ވިޔަސް މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކަނޑު އުނިޔަ އުޅެނީ 20 މީޓަރާއި 80 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. ކަނޑު އުނިޔަ އަކީ އުނިޔަ އާއިލާގެ މަހެއް ނޫނެވެ. ފިލޮޅުގެ އާއިލާގެ މިމަހަށް ދިވެހިން ކަނޑު އުނިޔަ ކިޔާ އުޅެނީ މަހުގެ ކުލަވަރަށް ބަލާ އެސޮރުމެން އުޅޭ މާހައުލާއި ގުޅުވައިގެން ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ލޯ ބޮޑުވާނެއެވެ. އަދި ހަށިގަނޑު ފުޅާވެފައި އަނގަ ކުޑަވާނެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިއަޅި ކުލައެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތް މަތީގަޔާއި ތުންކޮޅުގައި ނޫކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިމަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ އަޑީގައި އުޅޭ ތަފާތު ފަނިފަކުސަ އެވެ. މަހުގެ ލޯމަތިން ދަމާލެވިފައިވާ ފުޅާ ގަޅިއެއް މަތިން ތިރިއަށް ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި ފެންނަން ހުރެއެވެ.
ކަރުދާސް
thumb|ކަރުދާސް ގަނޑެއް
ކަރުދާހަކީ ފައިބަރުން އުފައްދާފައިވާ ލިޔެކިޔަން ގެންގުޅޭ ސާމާނުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ އެއްޗެކެވެ.
އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޒުހުރީ
އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޒުހުރީ ގެ ބައްޕަ އަކީ ގދ.ފިޔޯރީ ޙުސައިން ދީދީ އެވެ. މަންމައަކީ ގދ.ވާދޫ ގައްދަނޑުގޭ ދޮންދީދީ އެވެ. އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޒުހުރީ އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ދިވެހިރާއްޖެ އިންނެވެ. މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ އިންޑިޔާއިންނެވެ. ޝަރީޢަތާއި ގާނޫނު ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ އިންޑިޔާގެ ކޮލެޖް ތަކުންނެވެ. ޢަރަބި، އުރުދޫ އަދި ސިންގަޅަ ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. މަޑުމައިތިރި އަޚްލާޤެއްގެ ވެރިއެކެވެ. ސާފު ތާހިރުކަމަށް ލޯބިކުރެއްވި އެވެ. މީހުންނާއި ވާހަކަދައްކަވާ ގާތްކަން ބަހައްޓަވާ ވަރަށް ގިނަ މީހުންގެ އެކުވެރި އެކެވެ. ތަޤްވާވެރި އަޅުވެރި އެކެވެ. ޝަރުޢީ ވަފުދު ތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން ރާއްޖެތެރެއަށް ވަޑައިގެން އުޅުއްވިއެވެ.
ފުރުއްވި މަގާމްތައް
އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޒުހުރީ ގެ ހުންނެވި ހަމައެކަނި ބޭފުޅަކީ އަލްފާޟިލް އަޙުމަދު ޒާހިރު މ.ސީނާ އެވެ. އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޒުހުރީ ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވީ 22 ޖެނުއަރީ 1979 ގައެވެ.
އައްޝައިޚް ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ
އައްޝައިޚް ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ އަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަބުދުލް މަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޭފުޅަކު ފަދައިން ތަޢުލީމް ދެއްވައިގެން ގެންގުޅުއްވައި ބޮޑުކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކޮށް ޑިގްރީ ނެންގެވީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒްހަރުންނެވެ. އައްޝައިޚް ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ އަކީ ރައްޔިތުންނަށް ދީނީ ތަގްރީރު ދެއްވާ ރައްޔިތުން އެތަގްރީރުތައް ޢަމަލީގޮތުން ބަލައިގެންނެވި ހިތްހެޔޮ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބޭފުޅެކެވެ. ޢަމަލީ މަސައްކަތް ވިޔަފާރީގެ ރޮނގުން ހިންގެވި ތަނަވަސް ބޭފުޅެކެވެ. ތަޤްވާވެރި އަޅުވެރި އެކެވެ.
ބަވަތި (ފިލްމް)
ބަވަތި އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އޮކްޓޫބަރު 23
އޮކްޓޫބަރު 23 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 296 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 297 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ގިއުޅު ކޮލި
ގިއުޅު ކޮލި ނުވަތަ  އަކީ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑޫތަކުގައެވެ. ނަމަވެސް މަދުމަދުން ފަރުތަކުގެ ކައިރިއަށް އައިސް އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ގިއުޅު ކޮއްޔަކީ ރާގޮނޑި ކޮލިއާއި އެއްސިފަޔަކަށް ހުންނަ އެއަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ބޮޑު މަހެކެވެ. މިކޮލި އެންމެ ބޮޑުވަނީ 85 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭއިން ވަރަށް މަދުން ފެނިފައިވާ ކޮލީގެ ބާވަތކެވެ. ގިއުޅު ކޮއްޔޭ ކިޔެނީ މިކޮލީގައި ގިއުޅުގައި ހުންނަހެން ކުލަވަރު ހުންނާތީ ކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ވިހަގަދަ މަހެކެވެ.
ގިއުޅު ކޮލީގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑޫކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 8 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހަށިގަނޑު ހުންނަނީ ހުރަހަށް ހަތަރެސްކަނަށް ވާގޮތަށެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅު ހިމަވެފައި ބޯކޮޅަށް ފުޅާވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ފެހިކުލައެވެ. އަދި ފެހި ކުލައިގެ ސަރަހައްދުގެ މަތީގައި ގަދަމުށި ނުވަތަ ކަޅުކުލައިގެ ލައްތަކެއް އެކިގޮތްގޮތަށް މަހުގެ މަތީބައިގައި އެތުރިފައި ހުރެއެވެ. އަނގައިން ފެށީގެން ނިގުލާއި ހަމައަށް މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ރިހި ކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. ލޮލުގެ ކުރީގައި ރިހި ކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މެދު ދަތްތައް
މެދު ދަތްތައް އަކީ ދެދަތް ޕިލައިގެ ވެސް މެދުން ހުންނަ ދަތްތަކެވެ. މިދަތްތަކުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ސީދަލަށް ތޫނުކޮށެވެ. އަދި ދަތްތައް ހުންނަނީ ވަޑާންކަށި ހުންނަ ބައްޓަމަށެވެ. އަދި ދަތުގެ މޫ އިންނަނީ އެންމެ ބަޔަކަށެވެ. ނުވަތަ އެންމެ މުލެއްގެ ސިފަޔަށް ކޯކަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. މެދުދަތްތަކުގެ އަދަދަކީ 8 އެކެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތެވެ. ކާތަކެތި ބައިބައިކޮށް ކޮށައި ހެދުމަކީ މިދަތްތަކުގެ މަސައްކަތެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޗެންނާއީގައި ހުންނަ ޓައިޕޭ އިކޮނޮމިކް އެންޑް ކަލްޗަރަލް ސެންޓަރެވެ
ޗެންނާއީގައި ހުންނަ ޓައިޕޭ އިކޮނޮމިކް އެންޑް ކަލްޗަރަލް ސެންޓަރ (ޗައިނާ ބަހުން: 钦奈台北经济文化中心; pinyin: Zhù Qīng Nài Bànshì Chù) އިންޑިޔާގެ ދެކުނުގެ ސްޓޭޓްތަކާއި ސަރަހައްދުތަކުގައި ޓައިވާނުގެ މަސްލަހަތު ތަމްސީލުކޮށް، ޑިފެކްޓޯ ކޮންސިއުލޭޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރެއެވެ ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތަކެވެ. އެއީ 2012 ވަނަ އަހަރު އުފެދުނު ކުންފުންޏެކެވެ. އެއީ މަންދޫބެއް ކަމަށްވާ މިހާރު ޓިއެން ޗަންގް-ކްވާންގް އިސްކޮށް ހުންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އަދި ރާއްޖެއާއި މޯލްޑިވްސްއާއި ގުޅުން ބަދަހިކުރުމުގެ ޒިންމާވެސް އެ މަރުކަޒުން ބަލަހައްޓައެވެ. އަދި ރާއްޖެއާއި މޯލްޑިވްސްއާއި ގުޅުން ބަދަހިކުރުމުގެ ޒިންމާވެސް އެ މަރުކަޒުން ބަލަހައްޓައެވެ.
ޓައިވާނުގައި ހުންނަ އެ ކުންފުނީގެ ކައުންޓަރޕާޓް ބޮޑީ އަކީ ޓައިޕޭގައި ހުންނަ އިންޑިއާ-ޓައިޕޭ އެސޯސިއޭޝަން އެވެ.
ޙަސަން ޙަމީދު
ޑރ ޙަސަން ޙަމީދު އަކީ މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް ފޯރ ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަންގެ ކުރީގެ ރެކްޓަރ އެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް ފޯރ ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން އުފެދުނުއިރު އެތާގެ ރެކްޓަރގެ މަގާމްގައި ހުންނެވީ އެބޭފުޅާއެވެ. މިހާރު އެބޭފުޅާ ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޗާންސެލަރުގެ މަޤާމުގައެވެ. ޑރ ޙަސަން ޙަމީދު ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކޮށްފައިވަނީ ނިއުޒީލެންޑުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ވައިކަޓޯގައި، ކްރިޓިކަލް ތިންކިންގގެ ރޮނގުންނެވެ. ޑރ ޙަސަން ޙަމީދަށް ތަޢުލީމަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ދާއިރާއިން؛ އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޯލޮޖީގެ ރޮނގުން ޢާންމު ޚިދުމަތުގެ ހިތްވަރު ދިނުމުގެ އިނާމު 2000 ވަނަ އަހަރު ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.
ބޭރުގެ ލިންކުތައް
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މޫސާ ފަތުޙީ
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަލްއަޒްހަރީ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 28 ސެޕްޓެމްބަރު 1929 ގައި ޅ. ނައިފަރު ގައެވެ.އެއީ 10 ރަމަޟާން 1342 ގައެވެ. ބައްޕާ ފުޅަކީ ގާސިމް ޢަލީ އެވެ. މަންމާ ފުޅަކީ ސަންފާ އަލީ އެވެ. ފުރަތަމަ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ޖަމީލާ ހުސައިން އާއެވެ. ޖަމީލާ ޙުސައިން ނިޔާވުމުން ދެން ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ އާމިނަތު މުޙައްމަދު ދީދީ އާއެވެ. ދެކައިވެނި ބައްލަވައިގެންފައި ވިޔަސް އުފަން ދަރިއެއް އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަށް ލިބިވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ. އަވަހާރަވިއިރު ވަރަށް ފަހުން ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތް އައްޑުއަށް އުފަން އަނބިކަނބަލަކު ދުނިޔޭގައި އިންނެވި އެވެ. މޫސާ ފަތުޙީ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ 3 ބޭފުޅުން ތިއްބަވައެވެ. އެއީ އަލީ ފަތުހީ، އާދަމް ފަތުހީ އަދި އިސްމާޢީލް ފަތުހީ އެވެ. އިސްމާޢިލް ފަތުހީ އަކީ މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޯރ ފިނޭންސްގެ މަގާމް ކުރިން އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
ތަޢުލީމީ ޙަޔާތް
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާޙް އިންނެވެ. އެއަށްފަހު މަދަރުސަތުއް މަޖީދިއްޔާ އިން ވެސް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން މިޞްރުގެ އަލް އަޒުހަރު ޔުނިވަސިޓީގައި ޝަރީޢަތާ ގާނޫނުން މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވި އެވެ. އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަލްއަޒުހަރު ގެ ޝަރީޢާ އިސްލާމިއްޔާ ފެކަލްޓީ އިން ބީއޭ ފާސް ހޯއްދަވާފައެވެ. އަދި ކިޔަވާދެއްވުމުގެ ރޮނގުން މިޞްރުގައި (ހަޔަރ ޑިޕްލޮމާއެއް )މަތީފާހެއް އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ ވަނީ ހޯއްދަވާފައެވެ. މިޞްރަށް ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށް އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ ވަޑައިގަތީ އުމުރު ފުޅުން 21 އަހަރުގައި 1950 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޖުމްލަ 16 އަހަރު މިޞްރުގައި ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށް ހޭދަކުރެއްވި އެވެ. އެބުރި ރާއްޖެ ވަޑައިގަތީ 1966 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވުން
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ ވަނީ ދިވެހި ސަރުކާރުގައި 60 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައެވެ. އަވަހާރަވިއިރު ހުންނެވީ ދިވެހި ދައުލަތަށް ގިނަދުވަހު ޚިދުމަތް ކުރެއްވި އިއްޒަތްތެރިއެއްގެ މަގާމްގައެވެ. އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަދާކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކާއި އެހެނިހެން ވަޒީފާތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަށް ފުރަތަމަ ޕެންޝަން ލިބިވަޑައިގަތީ 10 ޖުލައި 1967 ގައެވެ. ދެވަނަ ޕެންޝަން ލިބިވަޑައިގަތީ 10 ޖުލައި 1987 ގައެވެ. އެހެންކަމަށްވާނަމަ އަވަހާރަވީ 3 ވަނަ ޕެންޝަން ހަމަވި ދުވަހު 10 ޖުލައި 2007ގައެވެ.
އަދަބިއްޔާތަށް ޚިދުމަތްކުރުން
ރާއްޖޭގައި ދީނީ ޝިޢާރު ފާޅުކުރުމާއި، ގާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ދާއިރާ، އަދަބިއްޔާތާއި، ހިސާބު ޢިލްމުގެ ދާއިރާއަށް ވަރަށް ގިނަ ޢިލްމީ ޚިދުމަތްތަކެއް އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ ވަނީ ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އެންމެ ބޮޑު ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްފައިވަނީ ގާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ދާއިރާގައެވެ.
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އާ ބެހޭގޮތުން ދިވެހިބަހާ ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު ރައީސް ޢައްބާސް އިބްރާހީމް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ. ''ފަތުޙީގެ ޢިލްމީ ޚަޒާނާގެ މުއްސަނދިކަމާ ތަނަވަސްކަން ހުރުމާއެކު ހެއްދެވި ގިނަ ޅެންތަކަކީ ވަރަށް ފެންވަރު ރަގަޅު ޅެންތަކެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ލޯބިކުރެއްވީ ބައިވަރަކަށްވުރެ ބޮޑަށް ފެންވަރަށެވެ''.
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އާ ބެހޭގޮތުން ދިވެހި ބަހުގެ އަދީބު މުލީގޭ ޢަބުދުﷲ ޞާދިޤް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. '' މުޙައްމަދު ޖަމީލް އަވަހާރަވުމަށްފަހު އަޅުގަނޑުމެން ބަހާ އަދަބިއްޔާތާ މެދު އަރާ އޮޅުން ފިލުވުމަށް ބޭނުންކުރި ދިވެހި ޑިކްޝަނަރީ އަކީ މޫސާ ފަތުޙީ. މޫސާ ފަތުޙީ ނެތިދިޔަ ކަމުގައި ވިޔަސް އަދަބިއްޔާތުގައި އޭނާގެ ހަރުމުދާ އެބަހުރި.''.
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ ލިޔުއްވި ބައެއް ފޮތްތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
އަވަހާރަވުން
އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަވަހާރަވީ 10 ޖުލައި 2007 އަންގާރަ ދުވަހުގެ ހެދުނު 11.25ގައި ސިންގަޕޫރުގެ މައުންޓް އެލިޒަބަތު ހޮސްޕިޓަލްގައި އުމުރު ފުޅުން 77 އަހަރުފުޅުގައެވެ. އަވަހާރަވީ އާލާސްކަންފުޅާ އުޅުއްވާތާ ދުވަސްތަކެއް ވުމަށްފަހުގައެވެ. ޚަބަރު ލިބިފައިވާ ގޮތުގައި ސިންގަޕޫރަށް މޫސާ ފަތުޙީ ގެންދެވުނީ ކޮޓަރިކޮޅުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓި ވަޑައިގެން އުނަގަނޑުގެ ކަށިގަނޑެއް ބިނދުމުން އޮޕަރޭޝަން ކުރެއްވުމަށެވެ. އަދި އަވަހާރަވީ އެ އޮޕަރޭޝަނާއި ގުޅިގެން ކަމަށްވެއެވެ. އަލްއުސްތާޛު މޫސާ ފަތުޙީ އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެން ދިވެހި ގައުމުގެ ދިދަ 3 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބައިދަނޑިއަށް ތިރިކޮށްފައި ވެއެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:Qazis of the Maldives
ޖުޣުރާފީ
ޖުޢުރާފީ އަކީ ބިމުގެ ސިފައާ ބެހޭ ޢިލްމު ތަކުގެ ތެރެއިން ޢިލްމެކެވެ.
ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު
ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އަކީ މައްކާގެ ގަވަރުނަރުކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އެލްބްރިޖް ގެރީ
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު
ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ މުހައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅެވެ.
ނަސަބު
ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ އަތިރީގޭ އަލްއަމީރު ޢަލީ ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ގެ ދޮށީ ދަރިކަލުން އަތިރީގެ އަޙުމަދު ދީދީ އެވެ. އަދި އަޙުމަދު ކުޑަދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ ވެސް އެކިލެގެފާނު އެވެ. މަންމައަކީ ކަކާގޭ ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުންގެ މަރިޔަމް ދީދީ އެވެ. ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1285 ގައެވެ. މީލާދީން 1886 ގައެވެ.
ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ އިސްކޮޅުން މެދުމިނުގެ އޮޅަލި ބޭފުޅެކެވެ. ފުރަތަމަ ކާވެނި ބައްލަވައިގަތީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން ބަންޑާރައިންގެ އާގަނޑުވަރު ތުއްތު ގޮމާ އާއެވެ. ދެން ރޯނުގޭ އިބްރާހީމް ދީދީގެ ޢާއިޝާ ދީދީ އާއެވެ. ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތީ ޢާއިޝާ ދީދީގެ ކިބައިންނެވެ. އައްނަބީލާ މަރިޔަމް އަމީން،އައްނަބީލާ އާމިނަތު އަމީން، އަދި ސުމުއްވުލް އަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ މިކިލެގެފާނުގެ ދެބޭފުޅުންނެވެ.
ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރުން
މާލެއިން އެޒަމާނުގައި ދީނީ އިލްމު އުގެނެވެން އޮތް ފެންވަރުގައި، އެކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ވަރަށް ތުއްޕުޅު އިރު ހޯއްދަވައި، މަތީ ތައުލީމު ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި، ބޭރަށް ވަޑައިގަތެވެ. ސިލޯނުގެ ރިޗްމަންޑް ކޮލެޖުންނާއި، އަދި ބައެއް ޚާއްޞަ ތަންތަނުން ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ. މިގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ އިގިރޭސި ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރި ދިވެއްސަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އެވެ. ޢަރަބި، އުރުދޫ، އިގިރޭސި، ސިންގަޅަ، މިބަސްތައް ވަރަށް ރަގަޅު ފެންވަރުގައި ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އިގިރޭސި ބަހާއި ޢަރަބި ބަހެވެ. ތާރީޚުން އެނގެން އޮތް ގޮތުގައި ޔޫރަޕަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ދަތުރުކުރި ދިވެއްސަކީ ވެސް ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އެވެ. ތުރުކީގައި އޮތް އިސްލާމީ ޚިލާފަތުގެ ދުވަސްވަރު އިސްތަންބޯލް ގައި ހުންނެވި، ސައްޔިދުލް ފަޟްލު ޕާޝާ އާއި ބައްދަލުކުރައްވާ ޢުލުވި ޠަރީޤާ އަށް ބައިޢަތު ހިއްޕަވައި، ޚަލީފަތުލް އަޢުޒަމް ޢަބުދުލް ޙަމީދު ޚާންގެ ފައިވާންފުޅު ދެކެވަޑައިގަތުމުގެ ޢިއްޒަތާއި ޝަރަފު ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ.
އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުން ކިޔަވައިގެން ހުންނެވި ވަރައަވެރިއެކެވެ. އިގިރޭސި ދައުލަތާއި ދިވެހި ދައުލަތާއި ދެމެދު ގުޅުން ބަދަހި ކުރެއްވުމަށް މަސައްކަތްކުރެއްވީ އަތިރީގޭ މުހައްރިރެކެވެ. އަދި އަތިރީގެ ފަރުމާ ކުރެއްވި އިންޖިނޭރަކީ ވެސް މިއީއެވެ. ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ނޫރައްދީން ބަންޑާރައިންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. ބަންގާޅުގައި ހުންނަވައިގެން ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ފޮތްތައް ޗާޕުކޮށް ހެއްދެވި އެވެ.
ފާހަގަކުރެވޭ ސިފަތައް
ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އަކީ ފަހަކަށް އައިސް ދިވެހިރާއްޖެގައި އޮތް ސިޔާސީ ދެޢާއިލާ ކަމުގައިވި ކަކާގޭ ޚާންދާނާއި، އަތިރީގޭ ޚާންދާން ގުޅާލެވުނު ހަރުދަނާ ބޮޅެވެ. މިގޮތުން އަތިރީގެ ޚާންދާންގެ ސިޔާސީ ނަވުގެ މާލިމީ އަކީ އެކިލެގެފާނު ކަމުގައި ބުނެވިދާނެއެވެ.
އަވަހާރަވުން
ސުމުއްވުލް އަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވީ 13 ޖުމާދިލް އޫލާ 1364ހ، 25 އެޕްރީލް 1945މ ގައި މާލޭގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފުރަގަސް ފަރާތް
އެނަޓަމީ
ފުރަގަސް ފަރާތް ފެށިފައި އިންނަނީ ސެކްރަމްގެ 3 ވަނަ ކަށިކޮޅާއި ހަމައިންނެވެ. އަދި ނިމިފައި އިންނަނީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި، ފުރަގަސް ފަރާތް ގުޅޭކަން އަށެވެ. އެހެންކަމުން ފުރަގަސް ފަރާތް ނިމިގެން އިންނާނީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އެވެ. ފުރަގަސް ފަރާތް އިންނަނީ ސެކްރަމް އަދި ކޮކްސިކްސް ކަށިގަނޑުން އުފެދިފައިވާ ލެބުމުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. އަދި މިގޮތުން ފުރަގަސް ފަރާތް ފެތިފައިން އިންނަ ތަނަށް ކިޔަނީ ސެކްރަލް ފްލެކްޝަރ އެވެ. ފުރަގަސް ފަރާތުގެ އެންމެ ތިރީބައިގައި ފުޅާވުމެއް ނުވަތަ ފުފުމެއް ވެއެވެ. މިތަނަށް ކިޔަނީ ރެކްޓަލް އެމްޕުލާ އެވެ.