cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
އިސްޓޭޖު ޑުރާމާ ނުވަތަ އިސްޓޭޖު ތަމްސީލު
ޑުރާމާ ބިނާވާ ބައިތައް
ޑުރާމާއެއް ބިނާވަނީ ވިޔުންގަނޑު (ޕުލޮޓް)، ޝަޚްޞިއްޔަތުން (ކަރެކްޓާޒް)، ޙަރަކާތް (އެކްޝަން) އަދި ދެކެވޭވާހަކަ (ޑައެލޮގު) ގެ މައްޗަށެވެ. ހ. ވިޔުންގަނޑު: ވާހަކައިގެ ވިޔުންގަނޑެކޭ އެއްގޮތަށް ޑުރާމާގެ ވިޔުންގަނޑުވެސް އެކުލެވެނީ މައްސަލަޖެހުމާއި، މައްސަލަ ހައްލުވުމާއި ނިމުމުގެ މައްޗަށެވެ. ޑުރާމާގެ ވާހަކަގައި އޮންނަ މައްސަލަ އޮންނާނީ ކުރިއަށް ދިޔަވަރަކަށް ބެލުންތެރިންގެ ޝަޤުވެރިކަން މައްޗަށްދާގޮތަށެވެ. ވިޔުންގަނޑުގައި ހިމެނޭ ޙާދިސާތައް ކުރިއަށް ދާނީ އެއް ޙާދިސާއާއާއި އަނެއް ޙާދިސާ ގުޅެމުންނެވެ. ށ. ޝަޚްޞިއްޔަތުން: ބެލުންތެރިންނަށް އިސްޓޭޖުމަތީގައި ޑުރާމާ ހުށަހަޅައިދޭ ބަޔަކީ ޝަޚްޞިއްޔަތުންނެވެ. ފުންކޮށް ތަރައްޤީކޮށްފައިވާ ފުރިހަމަ ޝަޚްޞިއްޔަތުން ޑުރާމާގައި ހިމަނަންޖެހޭނެއެވެ. ޝަޚްޞިއްޔަތުންގެ ޙަރަކާތްތައް ވާންޖެހޭނީ ބުއްދިއަށް ޤަބޫލްކުރެވޭ ފަދަ ޙަޤީޤަތާއި އެއްގޮތް ޙަރަކާތްތަކަކަށެވެ. ނ. ހަރަކާތް: ޝަޚްޞިއްޔަތުންގެ ޙަރަކާތުން އެއީ ކޮންކަހަލަ ބައެއްކަން ބެލުންތެރިންނަށް ހާމަވާންޖެހޭނެއެވެ. ރ: ދެކެވޭވާހަކަ: ޑުރާމާގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދިޔުމުގައި ދެކޭވޭވާހަކައަކީ އެންމެ މުހިންމު ބައެވެ. ދެކެވޭވާހަކައިން ޑުރާމާގައި ހިމެނޭ މީހުންގެ އެތެރެއާއި ބޭރުފުށުގެ ސިފަތަށް ހާމަވާނެއެވެ. ޝަޚްޞިއްޔަތުންނާއި ގުޅޭގޮތަށް، ޝަޚްޞިއްޔަތުންގައި ހުންނަ ސިފަތައް ދައްކުވައިދޭ ގޮތަށް ދެކެވޭވާހަކަ ލިޔުން މުހިންމެވެ.
ދިވެހި ޑްރާމާ
ދިވެހި ބަހުން އެންމެ ފުރަތަމަ ޑުރާމާއެއް ލިޔުއްވައި ތަމްސީލުކުރުވީ މުހަންމަދު އަމީން ދީދީ ކަމަށް ވެއެވެ. ދިވެހި ފުރަތަމަ ޑުރާމާގެ ނަމަކީ  ފުރިފައި ހުރިއެއްޗެއް ގުޑުގުޑެއް ނާޅާނެއެވެ. މި ޑުރާމާ ތަމްސީލުކުރީ ދާރުލްޢިޤާމާގައި ކިޔަވަންތިބި ދަރިވަރުންނެވެ. މުހަންމަދު އަމީން ހައެއްކަ ޑުރާމާ ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ. މުޙަންމަދު އަމީން ދީދީއަށް ފަހު މުޙަންމަދު ޖަމީލް ދީދީއާއި ސިނަފް އަކީ ދިވެހި އަދަބުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޑުރާމާ ލިޔުންތެރި އަދީބުންނެވެ.
އަމީނީ ދައުރަށްފަހު ދިވެހި އަދަބަށް އައި ޚަރީފު ދުވަސްތަކަށް ފަހު، ފަސްދޮޅަހުގެ އަހަރުތަކުގައި ދިވެހި ޑުރާމާގެ އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ ޑުރާމާލިޔުން ތެރިޔަކީ ސިނަފްއެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ފާހަގަކުރެވުނު ދިވެހި ޑުރާމާއެއްގެ ގޮތުގައި މުންކޮގެ މިއާއޯ ޑުރާމާ ހިމެނޭނެއެވެ.
އިޖްތިމާޢީ ޑުރާމާ
އަދަބިއްޔާތަކީ އެއަށް ޒަމާނުގެ އަސަރުކުރާ، ބަދަލުވަމުންދާ އެއްޗެއްކަމުން ޑުރާމާގެ ފަންނަށްވެސް ބަދަލު އަންނަމުންދެއެވެ. މިގޮތުން މުޖުތަމަޢުގެ މައްސަލަތަކާއި ދިރިއުޅުން ވީހާވެސް ޙަޤީޤަތާއި އެއްގޮތަށް ތެދުވެރިކަމާއި އެކު ހުށަހެޅުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން ޔޫރަޕްގެ ޑުރާމާލިޔުންތެރީންގެ ހިތުގައި މީލާދީން ނަވާރަ ވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރޭގައި އުފެދުނެވެ. މި ޝައުގުވެރިކަމުގެ ނަތީޖާ އަކަށްވީ ރިއަލިޒަމް އުފެދިގެން އައުމެވެ. އަދަބާއި ފަންނުގައި ރިއަލިޒަމޭ ބުނެވެނީ އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުމާއި މުޖުތަމަޢު، އުނިއިތުރު ކުރުމެއްނެތި ޙަޤީޤަތާއި އެއްގޮތަށް ގެނެސްދިނުމަށެވެ. ރިއަލިޒަމާއި އެކު މުޖުތަމަޢުގެ މައްސަލަތައް ދައްކުވައިދޭ، އިޖްތިމާޢީ ޑުރާމާ (ސޯޝަލް ޑުރާމާ) އުފެދިގެން އައެވެ.
މުޖުތަމަޢުގެ މައްސަލަތައް ދައްކުވައިދޭ، އިޖްތިމާޢީ ޑުރާމާގެ އެންމެ އަރާހުރި ޑުރާމާލިޔުންތެރިންގެ ތެރޭގައި ނޯވޭގެ ހެންރިކް އިބްސެން ހިމެނެއެވެ. ހެންރިކް އިބްސެންގެ ޑުރާމާތަކާއި އެކު މިޒަމާނުގެ ތިއޭޓަރ ނުވަތަ ޑުރާމާގެ ފަންނު އުފެދިގެން އައި ކަމަށް ބެލިދާނެއެވެ. އެހެނީ، ޙަޤީޤަތާއި އެއްގޮތް އިޖްތިމާޢީ ޑުރާމާތަކުގެ މަގުބޫލުކަން އިތުރުވެ، ޑުރާމާގެ މި އުސްލޫބު ޔޫރަޕްގެ ޑުރާމާލިޔުންތެރިން އިބްސެން އަށްފަހު ނަކަލުކުރަން ފެށިއެވެ. އެއާއި އެކު ޑުރާމާލިޔުންތެރީންގެ އައު ޖީލެއް ޔޫރަޕްގައި އުފެދުނެވެ.
ޙަޤީޤަތާއި އެއްގޮތް އަދަބިއްޔާތުގެ ޙަރަކާތަށް (ނުވަތަ ރިއަލިޒަމަށް) ފަހުވެސް އަދަބިއްޔާތުގެ ތަފާތު ޙަރަކާތްތައް ތަޢާރަފްވަމުން ދިޔައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޑްރާމާގެ އަދަބުވެސް ތަފާތުވަމުން ދިޔައެވެ.
ޑުރާމާ ލިޔުމަށް އެހީއެއް
ލިޔަން ފެށުމުގެ ކުރީން ލިޔާނެގޮތް ރާވާށެވެ. ލިޔާނެގޮތް ރާވައި ޚިޔާލު އުފެއްދުމަށްޓަކައި ތިރީގައި މިވާ ސުވާލުތައް އުފައްދައި އެއަށް ޖަވާބު ހޯދާށެވެ. ހ. މައިގަނޑު ޝަޙްޞިއްޔަތަކީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ ށ. އޭނާ ބޭނުންވަނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ނ. އޭނާ ބޭނުންވާ ކަންތައް ހޯދައި ގަތުމުގައި ދިމާވި ތުރާލަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ ރ. އޭނާ ބޭނުންވާ ކަންތައް ހޯދައި ގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ އުކުޅަކީ ނުވަތަ ވަސީލަތަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ބ. ބޭނުންވާ ކަންތައް ހޯދައި ގަތުމުގައި އޭނާ ކާމިޔާބު ހޯދާހެއްޔެވެ؟ ޅ. ދިމާވި ތުރާތައް ހައްލުކުރުމުގައި ދިމާވި ދަތިތަކުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުވީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟
ފިޔަވަޅު 1 ލިޔަން ގަސްތުކުރާ ޑުރާމާގެ އަމާޒަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ކޮންމެ ވާހަކައެއްވެސް ކިޔައިދޭންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮންނާނެއެވެ. ކަލޭގެ ވާހަކަ ކިޔައިދޭން ޖެހޭ ސަބަބަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
މިސާލަކަށް: ކަލޭ ލިޔަން ގަސްތުކުރާ ޑުރާމާއިން ދައްކުވައިދޭން ބޭނުންވަނީ ފުރާ ޢުމުރުގެ ޔަތީމު ދެކުދިންގެ ދިރި އުޅުމުގައި ދިމާވާ ދަތި އުނދަގޫތަކެވެ.
ފިޔަވަޅު 2 ފިޔަވަޅު 1 ގައި ދީފައިވާ މިސާލުގައި އެވާ ޚިޔާލު އިތުރަށް ފުޅާކުރާށެވެ. މިފަހަރު ވިޔުންގަނޑުގެ ޚުލާޞާއެާއެް ލިޔެލާށެވެ. ޚުލާޞާގައި ފެށުމެއް، މައިގަނޑެއް، އަދި ނިމުމެއް ގެންނަން ވާނެއެވެ.
މިސާލަކަށް: ކަލޭ ލިޔަން ގަސްތުކުރީ ފުރާޢުމުރުގެ ޔަތީމުކުއްޖެއްގެ ޙަޔާތުން ދުވަހެކެވެ. އެ ދުވަހަކީ އޭނާގެ ބަލި ކޮއްކޮއަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު ބޭހެއް ގަތުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމަށް މަޖުބޫރުވެގެން، އޭނާ ފިހާރަޔަކުން ވައްކަންކުރި ދުވަހެކެވެ. ފިހާރައިން ވައްކަންކޮށްގެން ނުކުންނަނިކޮށް ފިހާރައިގެ ފާރަވެރިން އޭނާ ހިފަހައްޓައި ފުލުހުންނާއި ޙަވާލުކުރެއެވެ.
ފިޔަވަޅު 3 ތިޔަ ލިޔުނު ލިޔުމުން މިބުނާ ބައިތައް ފާހަގަކުރާށެވެ. i.	 މަޢުޟޫޢު ii. ޙާދިސާ ހިނގާތަން (ޑުރާމާގެ ވެށި) iii. ޝަޚްޞިއްޔަތުން iv. ވިޔުންގަނޑު
މިސާލަކަށް: ކަލޭ ލިޔަން ތިޔަ ފެށި ޑުރާމާއިން ދައްކުވައިދެނީ ފުރާޢުމުރުގެ ޔަތީމު ދެކުދީންގެ ދަތި ދިރިއުޅުމެވެ. (ޔަތީމު ދެކުދީންގެ ދަތި ދިރިއުޅުން؛ މިއީ މަޢުޟޫޢު އެވެ.) ކަލޭ އެ ދެބެންގެ ދިރިއުޅުން ދައްކުވައިދެނީ ދޮށީ ކުއްޖާގެ ޙަޔާތުން އެއް ދުވަސް ހުށަހަޅައިގެންނެވެ. (ދޮށީ ކުއްޖާއަކީ މައި ޝަޚްޞިއްޔަތެވެ.) ވާހަކައިގައި އުޅޭ އިތުރު މީހުންނަކީ، ކޮއްކޮ، ޑަކުޓަރު، ފިހާރައިގެ ފާރަވެރިން، ފުލުހުންނެވެ. (މިއީ އެހީތެރިވާ ޝަޚްޞިއްޔަތުންނެވެ.) ހާދިސާތައް ހިނގަނީ ކުލިނިކެއްގެ ތެރޭގައާއި ފިހާރައެއްގައި، އަދި ފުލުސް އޮފީހުގައެވެ. (މިއީ ޑުރާމާގެ ވެއްޓެވެ.) ޙާދިސާތައް ގުޅެމުން ދިޔުމަކީ ވިޔުންގަނޑެވެ.
ފިޔަވަޅު 4 ކަލެޔަށް މިހާރު ތިޔަ އޮތީ ރަނގަޅަށް ލިޔަން ފަށައިގަނެވިފައެވެ. ވިޔުންގަނޑުގައި ހިމެނޭ ޙާދިސާތައް ހިނގާނެ ގޮތް ތަރުތީބުކުރާށެވެ. މިގޮތުން ހިނގާނީ ކޮން ޙާދިސާތަކެއްކަން ކަނޑައަޅާށެވެ. އެ ޙާދިސާތައް ހިނގާނީ ކިހިނެއްކަމާއި ކޮންއިރަކުކަންވެސް ކަނޑައަޅާށެވެ.
ޝަޚްޞިއްޔަތުން ބޭނުންކޮށްގެން ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދާށެވެ. ޝަޚްޞިއްޔަތުންތައް ތަރައްޤީކުރާށެވެ. ޑުރާމާ ކިޔާމީހާއަށް އެއީ ކޮންބައެއްކަން އެނގޭވަރަށް އެމީހުންގެ މިޒާޖާއި އިތުރު ސިފަތައް ހުށަހަޅާށެވެ.
ލިޔަމުން ދާއިރު ދެކެވޭވާހަކަ އަށް ސަމާލުކަން ދޭށެވެ. މޮޅު، ފިޠުރީގޮތްހުރި ދެކެވޭވާހަކައެއް ލިޔުން އެއީ ޑުރާމާލިޔުންތެރިނަށް ކުރިމަތިވާ އެންމެބޮޑު ގޮންޖެހުމެވެ. ކުރިންވެސް ބުނިފަދައިން ޑުރާމާގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދާނީ ޝަޚްޞިއްޔަތުން ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. ވީމާ ދެކެވޭވާހަކަޔަކީ މުހިންމުބައެކެވެ. މީގެ އިތުރަށް އިސްޓޭޖުގެ މަންޒަރުތައްވެސް ޑުރާމާގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދިޔުމުގައި މުހިންމެވެ. ސަބަބަކީ އިސްޓޭޖު މަންޒަރުތަކުން ވަރަށްގިނަ ކަންތައްތައް ދޭހަވާނެތީއެވެ.
ފިޔަވަޅު 5 ލިޔުނު ޑުރާމާ ފާޑުކިޔުމުގެ ނަޒަރަކުން ކިޔާށެވެ. އެއަށްފަހު ތިރީގައި މިވާ ސުވާލުތައްކުރާށެވެ. i.	ޑުރާމާގެ ފެށުން އޮތީ ބެލުންތެރިން ޝައުޤުވެރިވާ ގޮތަށް ހެއްޔެވެ؟ ii. ވާހަކަ ރަނގަޅަށް ކިޔައިދެވުނު ހެއްޔެވެ؟ ބެލުންތެރިންނަށް ވާހަކަ ރަނގަޅަށް ދޭހަވާނެހެން ހީވޭ ހެއްޔެވެ؟ iii. މަންޒަރުތައް ރަނގަޅަށް ގެނެސްދެވިފައިިވޭ ހެއްޔެވެ؟ ޝަޚްޞިއްޔަތުން ރަގަޅަށް ހުށަހެޅިފައި ވޭހެއްޔެވެ؟ iv. ނިމެންދެން ޝައުޤުވެރިކަން ހިފެހެއްޓިފައިވޭހެއްޔެވެ؟ v.	ޑުރާމާގައި ވާ މައްސަލަ ކޮޅެއްގައި ޖައްސާ ނިންމުނު ހެއްޔެވެ؟
ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ އަލުން ލިޔާށެވެ. ޝަޚްޞިއްޔަތެއް އުނިކުރުމުން ނުވަތަ އިތުރުކުރުމުން ފުރިހަމަވާނެހެން ހީވާނަމަ އެގޮތަށް ކަންތައްކުރާށެވެ.
އޮގަސްޓު 7
އޮގަސްޓު 7 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 219 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 220 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮގަސްޓު
ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް
ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް އަކީ މާލޭގައި 6ވަނަ އަށް ހުޅުވި ޕްރައިމަރީ ސުކޫލް އެވެ. ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް އަކީ ޖަޕާނު ސަރުކާރުގެ އެހީގައި މާލޭގައި ބިނާކުރެވުނު ސުކޫލެކެވެ.މިސުކޫލްގައި ކިޔަވައި ދޭން ފެށުނީ 7 ފެބުރުއަރީ 1999 ގައެވެ.ނަމަވެސް ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލްގެ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް އެއްކޮށް ނިންމާލެވުނީ 14 މާރޗް 1999 ގައެވެ. އަދި މިސުކޫލް ރަސްމީގޮތުން ހުޅުވައިދެއްވީ 9 ޖޫން 1999 ގައި ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބުދުލް ގައްޔޫމް އެވެ.
ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް ދަރިވަރުންގެ އިގިރޭސި ބަހުގެ ފެންވަރު ރަގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި، ތަފާތު ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށް ސްލޭޓްގެ ނަމުގައި 1999 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ކްލަބެއް ނުވަތަ ޖަމްޢިއްޔާއެއް އުފެދިފައި ވެއެވެ. މިޖަމްޢިއްޔާއިން މުޅި އަހަރުގެ ތެރޭގައި ތަފާތު ޕްރޮގްރާމްތައް ރާވައި ހިންގައެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރު ގެ ތެރޭގައި ދިވެހިބަހުގެ ފެންވަރު ރަގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި ދިވެހި ޖަމްޢިއްޔާއެއް ފިލާ ގެ ނަމުގައި ވެސް އުފައްދާފައި ވެއެވެ. މި ޖަމްޢިއްޔާއިން ވެސް ތަފާތު ޕްރޮގްރާމްތަކާއި މުބާރާތްތައް ދަރިވަރުންގެ މެދުގައި ރާވައި ހިންގަމުން ގެންދެއެވެ.
ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް ހުންނަނީ މާލޭގެ ދެކުނު ފަރާތުގައި އަމީނީ މަގުގައި މާފަންނު ސްޓޭޑިއަމް އާއި އިންވެގެންނެވެ. އެހެން ކަމުން ޣިޔާޘުއްދީން ހުންނަނީ މާލޭގެ އަވަށްތަކުގެ ތެރެއިން މައްޗަށްގޮޅީ ގައެވެ.
ސުކޫލްގެ ނަން
ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް ގެ ނަން ނިސްބަތްކުރެވެނީ ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅުން ރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަސްކަލެއް ކަމުގައިވާ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނުނުވަތަ ހާޖީ ބަންޑާރައިން ނުވަތަ ޝަހީދު ކުޅަ ބަންޑާރައިންނަށެވެ. މިރަދުން ދިވެހި ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ މީލާދީން 1766 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި ދިވެހި ބަހުން ތައްޔާރު ކުރެވުނު ފުރަތަމަ ދިވެހި ރަދީފް ތައްޔާރު ކުރެއްވި އެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 8 އަހަރުގެ ރަސްކަމަށްފަހު މިރަދުން ރަސްކަމުން ފައިބާވަޑައިގަތީ މީލާދީން 1773 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި ދިވެހި ބޭސްވެރިކަމާ ބެހޭ ތަފާތު ލިޔުންތައް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި ބަނބުކެޔޮ ދިވެހި ގައުމަށް ތަޢާރަފްކޮށްދެއްވީ ވެސް ޣިޔާޘުއްދީން ރަދުންނެވެ.
ސުކޫލްގެ ލަވަ
ޅަފަތުގައި އުގެނެމާ އުފަލުގާ ކިޔަވަމާ ސިފަތަކުން ރިވެތި ޒީނަތްވެ ކުރިއަށްދަމާ
ކާބަފައިން ގެންނަވައި ދެއްވި ހެޔޮ ނަންމަތީ ލޯބިވެތި ދައުލަތަށް ބޯލެނބޭ ގޮތްމަތީ އަދު މިތައުލީމު ތަރުބިއްޔަތާ ހޯދަމާ ސިފަތަކުން ރިވެތި ޒީނަތްވެ ކުރިއަށްދަމާ
މާތްވި ދީނާ އަމާން ދިވެހި ގައުމަށްޓަކައި އާރުލާ ޚިދުމަތަށް އެދި މިތައްޔާރުވާން ހަރުދަނާ ދިވެހިލޭ ހުރި ދަރިންނަށް ވަމާ ސިފަތަކުން ރިވެތި ޒީނަތްވެ ކުރިއަށްދަމާ
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
މުރަކަމަސް
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވި ހަތް އަކުރު.
أحرف އަކީ حرف ގިނަ ގޮތެވެ.
ޢަރަބި ބަހުގައި حرف ގެ މާނައަކީ އެއްޗެއްގެ ކޮޅު ނުވަތަ އަރިމަތި ނުވަތަ މިޔައެވެ.
ޢުލޫމުލް ޤުރުއާނުގައި الأحرف السبعة ގެ މާނައާއި މެދު ތަފާތު 40 ހަކަށް ރައުޔު ވާ ކަމުގައި السيوطي ވިދާޅުވެއެވެ. އިމާމު قرطبي އެކަލޭގެފާނުގެ ތަފުސީރުގައި ވިދާޅުވަނީ؛ الأحرف السبعة  ގެ މާނައާއި މެދު 35 ރައުޔުވާކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް ހުރިހާ ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެލައްވާ ތަޢުރީފެއް ނެތްކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. މިގޮތުން ޢިލްމުވެރިން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ މާނަތަކުގެތެރޭގައި؛ އެއީ " އޭގެމާނައިގައި އެއްގޮތް ނަމަވެސް، ކަލިމަ ތަފާތުވެފައިވުމެވެ." سفيان بن عيينة އާއި الطبري  އާއި الطحاوي އާއި عبدالله بن وهبއާއި   އަދިވެސް އެހެން ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެއީ " އޭގެމާނަ އެއްގޮތް ނުވަތަ މާނަ ކައިރި ކުރާ ތަފާތު ހަތްގޮތްކަމުގައެވެ." މިސާލަކަށް: "كلّماأضاء لهم مشوفيه " އަށް " كلما أضاء لهم سعوفيه " މިފަދައިންވެސް ކިއެއެވެ. منّاع القطّان ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެންމެ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ الأحرف السبعة އަކީ ޢަރަބީންގެ ތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކާއުޅޭ، އެއިން އެއްމާނައެއްދޭހަވާ ހަތް ބަހުރުވަކަމުގައެވެ.
މި ހަތް ބަހުރުވައާއި މެދު ވެސް ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ބުނެވެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި އެއީ؛ قريش، هذيل، تميم، هوازن، كنانة، ثقيف، اليمن މި ހަތްޤަބީލާގެ ހަތްބަހުރުވައެވެ. ނަމަވެސް أبو حاتم السجستاني ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެއީ قريش، هذيل، تميم، هوازن، الازد، ربيعة، سعد بن بكر މި ހަތް ޤަބީލާގެ ހަތް ބަހުރުވައެވެ. މީގެ އިތުރުން އެއީ؛ قريش، هذيل، تميم، كنانة، ضبة، قيس، أسد، މިހަތް ޤަބީލާގެ ހަތް ބަހުރުވަ ކަމުގައިވެސް ބުނެވެއެވެ.
ހަމަ އެއާއި އެކު އެއީ ހަމައެކަނި مضر ޤަބީލާގެ ހަތްބަހުރުވަ ކަމުގައިވެސް ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ. އެއީ عثمان (رضي الله عنه) ގެ މިބަސްފުޅަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށް ރިވާވެގެން ވެއެވެ. " نزل القران بلغة مضر"
އިސްވެ ދިޔަ ތަޢުރީފުތަކުން އެނގެނީ الأحرف السبعة އަކީ، ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔެވޭ ތަފާތު ހަތްގޮތް ނުވަތަ ހަތް އަކުރުކަމެވެ. (ނަމަވެސް މިއީ އަދި ޤިރާއަތް ތަކެއްނޫނެވެ.) އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަންނަނިވި ދެޙަދީޘުން ދަލީލުކޮށްދެނީ އެއީ މާތްﷲ ގެ ޙަޟުރަތުން ބާވައިލެއްވުނު ހަތް ގޮތް ކަމުގައެވެ. މިއިން އެމީހަކަށް ފަސޭހަ ގޮތަކަށް ކިޔެވުމަކުން މައްސަލައެއްނެތެވެ.
މާތްﷲ އެދެބަފައިކަލުންނަށް ރުއްސުއްލެއްވި އިބުނު ޢައްބާސު، ކީރިތި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. أنّ رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: " أقرأني جبريل على حرف، فراجعته، فلم ازل أستزيده ويزيدني، حتّى إنتهى إلى سبعة أحرف". ( صحيح البخارى 3219, 4991 ) " ހަމަކަށަވަރުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. " ޖިބުރީލު ޢަލައިހިއްސަލާމު ތިމަންކަލޭގެފާނަށް  ކިޔަވާ ވިދާޅުވުމަށް ދަސްކޮށްދެއްވަނީ އެއްޙަރުފަށެވެ. (އެބަހީ؛ އެއްގޮތަށެވެ.) ފަހެ ތިމަންކަލޭގެފާނު އެގޮތަށް ޤުރުއާންކިޔަވާ ވިދަޅުވާން ދަސްކުރައްވަމެވެ. އެއަށްފަހު ޤުރުއާން ކިޔަވާވިދާޅުވެވޭނެ އިތުރުގޮތްތައް އުނގަންނަވައިދެއްވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިގަންނަވަމެވެ. ދެން ޖިބުރީލު އަލައިހިއްސަލާމު އިތުރުގޮތެއް ދަސްކޮށްދެއްވައެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން، ހަތް ޙަރުފަށް ( އެބަހީ؛ ހަތް ގޮތަށް) ޤުރުއާން ކިޔަވާވިދާޅުވާން ދަސްކޮަށްދެއްވިއެވެ."
އަދިވެސް عمر بن الخطاب ގެ އަރިހުން ބުޚާރީ ރިވާ ކުރައްވާ ފައިވާ ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. " سمعت هشام بن حكيم يقرأ سورة الفرقان في حياة رسول الله صلى الله عليه وسلم، فاستمعت لقراءته، فإذا هو يقرأ على حروف كثيرة لم يقرئنيها رسول الله صلى الله عليه وسلم، فكدت أساوره في الصلاة، فتصبرت حتى سلم، فلببته بردائه فقلت: من أقرأك هذه السورة التي سمعتك تقرأ؟ قال: أقرأنيها رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقلت: كذبت، فإن رسول الله صلى الله عليه وسلم قد أقرأنيها على غير ما قرأت، فانطلقت به أقوده إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقلت: إني سمعت هذا يقرأ بسورة الفرقان على حروف لم تقرئنيها، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "أرسله، اقرأ يا هشام". فقرأ عليه القراءة التي سمعته يقرأ، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " كذلك أنزلت". ثم قال: " اقرأ يا عمر". فقرأت القراءة التي أقرأني، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " كذلك أنزلت، إن هذا القرآن أنزل على سبعة أحرف، فاقرؤوا ما تيسر منها ". ( صحيح البخارى 2419, 4992 )
ނަމަވެސް މިގޮތުން ތަފާތު ވެފައިވަނީ ބައެއް ކަލިމަތަކެވެ. މުޅިޤުރުއާން އެކުގައެއް ނޫނެވެ. މިގޮތުން މިފަދަ ބައެއް ކަލިމަތަކަށް ބަލާލާއިރު ؛
أبيّ بن كعب ގެ ރިވާޔަތުގައި مشَوفِيه  އަށް مرّو فيه ނުވަތަ سَعَوْ فيه ކިޔެއެވެ.
އެއްދުވަހަކު އެކަލޭގެފާނު (أنس بن مالك)މިގޮތަށް ކިޔަވާ ވިދާޅުވި އަޑު އިވިގެން ބަޔަކު އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. އޭ އަބާ ޙަމްޒާއެވެ. އެއީ وأقوم قيلا އެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟ ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ." أقْوَم، أصْوَب، أهْيَأ ، މިއީ ހުސް އެއްމާނައެއް އެކުލެވޭ ކަލިމަތަކެކެވެ." އިބުނުއް ޠައްޔިބު އަލްބާޤިލާނީ ވިދާޅުވަނީ ޤުރުއާނު ކިޔަވާ ތަފާތުގޮތްތަކަށް ބަލާ ވިސްނާއިރު 7 ގޮތެއް ފެނެއެވެ.
1-	އެއީ ހަމައެކަނި ފިލި ތަފާތުވެފައި މާނަ ތަފާތުނުވުން؛ މިސާލަކަށް " هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ..." وأطْهَرَ " (الهود -٧٨ )
2-	ބޭރުފުށުން އެއްގޮތް ނަމަވެސް އިޢުރާބުކުރުމުގައި މާނަ ތަފާތުވެފައިވުން. "ربّنا باعِدُ " " ربّنا باعَدَ"
3-	އަދިމާނައަށް ބަދަލެއްނައިސް އަކުރުތަފާތުވުން؛ " ننشزها  ؛  ننشرها "
5-	ބޭރުފުށުން ތަފާތުވެފައި މާނައިގައިވެސް ތަފާތުވުން. " وطلحٍ منضود ؛ وطلعٍ منضود"
6-	އިސްފަސްވުން. " وجاءت سكرة الموت بالحق  ؛  وجاءت سكرة الحق بالموت"
7-	އުނިވެ އިތުރު ވުން. " وأماالغلام فكان أبواه مؤمنين ؛  وأماالغلام فكان كافر وكان أبواه مؤمنين "
"وأعدّ لهم جنت تجري من تحتها الأنهار" : "وأعدّ لهم جنت تجري  تحتها الأنهار"
މީގެއިތުރުން الأحرف السبعةއަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ހަތްމާނައެއް ( ހަތްނަމެއް) ކަމުގައިވެސް ބުނެވެއެވެ. އެއީ؛ أمر( އަމުރު)، نهى(ނަހީ)، وعد(ވަޢުދު)، وعيد (ވަޢީދު) ، قصص(ވާހަކަ)، مجادلة(ޖަދަލު)، أمثال (މިސާލު)، މިހަތް މާނައެވެ. އިބުނު ޢަޠިއްޔާ ވިދާޅުވަނީ މިއީ ޟަޢީފު ރައުޔެއްކަމުގައެވެ. އެހެނީ މިއަށް އަޙުރުފުއް ސަބުޢާއެކޭ ނުކިޔާނެކަމަށެވެ.
مباحث في علوم القرآن ( الطبعة الثانية 14417 ) - منّاع القطان
الأحرف السبعة ومنزلة القراءآت منها ( الطبعة الأولى 1409) - الدكتور حسن ضياء عتر
مَدخَلُ الدّراسات القرآنية ( الطبعة الأولى 1430) - الدكتور السائح على حسين
مناهل العرفان في علوم القرآن (الطبعة الأولى 1424) – الشيخ محمد عبد العظيم الزُّرقاني
ބިހާރު
Bihar (Hindi: बिहार, Urdu: بہار, ,
ބަނޑިދޫ (ދ.އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ބޮޑުވައި އިނގިލި
ބޮޑުވައި އިގިލި އަކީ އަތުގައިވާ 5 އިގިލީގެ ތެރެއިން އިގިއްޔެކެވެ. ބޮޑުވައި އިގިލި އުފެދިފައިވަނީ މައިގަނޑު 3 ކަށިކޮޅެއް ގުޅިގެންނެވެ. އަދި ބޮޑުވައި އިގިލީގެ ހަރަކާތްތައް ކުރުމުގައި ތަފާތު 8 މަސްކޮޅެއް ބައިވެރި އޭގެ ދައުރު އަދާކުރެއެވެ.
ޖުމުލަ
ޖުމުލަ އަކީ ފުރިހަމަ މާނައެއް އެކުލެވޭ ގޮތަށް އަތުރައި ލެވިފައިވާ ބަސްތަކަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. މިއީ ދިވެހި ބަހުގެ ގަވާއިދު ( 1984 ) ގައި ޖުމުލަ މިބަހުގެ މާނަ ލިޔެފައިވާ ގޮތެވެ. ބޭރުގެ ބައެއް ބަސްވާރުން ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި ޖުމުލަ އަކީ މައިގަނޑެއް ނުވަތަ މައިގަނޑު ތަކެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވިފައިވާ ގަވާއިދުގެ ކުޑަ ބަޔަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. ޖުމުލަ އޭ ކިޔަނީ މާނައެއް ދޭހަވާ ގޮތަށް އަތުރައިލެވިފައިވާ ލަފުޒު ސެޓަކަށެވެ.
ސާދާ ޖުމުލަ
ސާދާ ޖުމުލައަކީ އިސްބަޔާއި ޚަބަރުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ޖުމުލައެވެ. އެހެންކަމުން ކޮންމެ ސާދާ ޖުމުލައެއްގައިވެސް އޮންނާނީ އެންމެ ބަސްކޯޅިއެކެވެ. ސާދާ ޖުމުލަ ދެބަޔަކަށް ބެހެއެވެ. އެއީ ނަމުގެ ޖުމުލައާއި ކަމުގެ ޖުމުލައެވެ. ނަމުގެ ޖުމުލައިގައި ކަމެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ. ސާދާ ޖުމުލައިގެ ތެރެއިން ކަން ހިމެނޭ ޖުމުލަތަކަކީ ކަމުގެ ޖުމުލައެވެ.
އޮގަސްޓު 8
އޮގަސްޓު 8 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 220 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 221 ވަނަ ދުވަހެވެ.
އެކުވެރި ސުވައިދީބު ޖުމްހޫރިއްޔާ
އެކުވެރި ސުވާދީބު ޖުމްހޫރިއްޔާ އަކީ ދިވެހިރާއަޖޭގެ ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅު ގުޅިގެން 1959 ވަނަ އަހަރު ޖަނަވަރީ މަހުގެ 03 ވަނަ ދުވަހު އިއުލާނުކުރި ދައުލަތެކެވެ. މި ދައުލަތް އުވާލެވުނީ 1963 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ 23 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
ސަރަޙައްދީ އިން
ވަކިވެގަތުމުގެ ޙަރަކާތް އެންމެ ފުރަތަމަ ފެށުނީ އެންމެ ދެކުނުން އޮތް އައްޑުއަތޮޅުގައެވެ.
ހުޅުދެލި (ދ.އަތޮޅު)
މިއީ ދ.އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ގެމެންދޫ (ދ.އަތޮޅު)
މިއީ ދ.އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ބިލެއްދޫ (ފ. އަތޮޅު)
އިގްތިޞާދު
މިރަށުގެ މީހުން ދިރިއުޅުމަށްކުރާ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ މަސްވެރިކަމާއި، ވަޒީފާ އަދާކުރުމާއި އަދި ކޮންސްޓްރަކްޝަން މަސައްކަތެވެ. މިރަށުމީހުން ކުރާ މަސްވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ފާނައިގެ މަސްވެރިކަމާއި، ބޮޑު ކަންނެލީގެ މަސްވެރިކަމާއި، ދޮށީގެ މަސްވެރިކަން ހިމެނެއެވެ. މިރަށަކީ ފާނަ މަސްވެރިކަމުގައި މިއަތޮޅުން އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ އަދި ކުރީ ޒަމާނުގައި ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމަށްވެސް އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ ރަށެވެ. މިރަށު މީހުން މިހާރު އެންމެ ގިނައިން ކޮށްއުޅެނީ ފާނައިގެ މަސްވެރިކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ ގޮތުން މިރަށުގެ ބައެއް މީސްމީހުންވިޔަފާރި ކުރުމާއި ސައިހޮޓާ ހިންގުންފަދަ މަސައްކަތާއި މަދުބަޔަކު ރިސޯޓު ތަކުގައިވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދެއެވެ.
މިރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ނަމުގައި ތެލުގެ ވިޔަފާރި ކުރަމުން ދެއެވެ. މިވިޔަފާރިއަކީ މިރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާތެޔޮ ލުއިފަސޭހަގޮތެއްގައި ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުންނާއި ރައްޔިތުންނަށް އިތުރު އާމްދަނީ ހޯދުމުގެގޮތުން ކުރަމުންދާ ވިޔަފާރިއެކެވެ.
މުޙިއްބުއްދީން ސުކޫލް
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ބިލެއްދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ފަޅު ފުންކުރުމާއި ބަނދަރު ހެދުން
މިރަށަކީ 1997 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ބަނދަރު ހައްދަވާދެއްވާފައިވާ ރަށެކެވެ. މިއަތޮޅު އެންމެ ފުރަތަމަ ބަނދަރު ހެދި ރަށަކީވެސް މިރަށެވެ. މި ބަނދަރުގެ ބޮޑުމިނަކީ 250 × 500 ފޫޓެވެ. މި ބަނދަރު ސަރުކާރުން ހައްދަވައިދެއްވިއިރު މިރަށުގެ ރައްޔިތުން މަސައްކަތްކޮށްގެން ބަނދަރުގެ ބޭރުތޮށީގެ ބޭރަށް އިތުރުތޮއްޓެއްޖަހާ ދެތޮށި ދޭތެރެއަށް ވެލިއަޅައިގެން ހިއްކާފައިވާތީ، މިރަށުގެ ބަނދަރު ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ ވަރަށްފަސޭހަ ބަނދަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ބިލެއްދޫ އޮފީސް
މިހާރު ބިލެއްދޫ އޮފީސް ހިންގާ ޢިމާރާތަކީ ކުރިން ބިލެތްދޫ ސްކޫލް ހިންގި 04 ކްލާސްރޫމު ޢިމާރާތެވެ. މިޒަމާނާއި އެއްގޮތަށް އޮފީސްހިންގާ ޢިމާރާތަކަށް މިޢިމާރާތް ބަދަލުކޮށް މިޢިމާރާތުގައި ބިލެއްދޫ އޮފީހާއި ބިލެއްދޫކޯޓް ހިންގަން ފަށާފައިވަނީ 06 ޖުލައި 2003 ގައެވެ. ބިލެއްދޫއޮފީސް މިހާރު ހިންގާ ޢިމާރާތަކީ ރައްޔިތުންގެ ޢިމާރާތަކަށްވާތީ އޮފީސް ހިންގަމުން ދަނީ ކުއްޔަށް ހިފައިގެންނެވެ. ކުރިން ބިލެއްދޫ އޮފީސް ހިންގާފައިވަނީ މިރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ޢިމާރާތެއްގައެވެ. އޭރު ކޯޓާއި ރަށްވެހިގެވެސްހުރީ މިޢިމާރާތުގައެވެ. މިހާރު ބިލެއްދޫއޮފީސް ހިންގާ ޢިމާރާތަށް އޮފީސް ބަދަލުކުރީ ކުރިން އޮފީސް ހިންގި ޢިމާރާތުގައި އޮފީސް ހިންގުމަށް ވަރަށްބޮޑަށް ދަތިވެގެންނެވެ.
ތަޢުލީމު
ބިލެއްދޫސްކޫލު މިހާރު ހިންގަމުން ދަނީ ސަރުކާރުން އަލަށް ޢިމާރާތް ކޮށްދެއްވި ޢިމާރާތުގައެވެ. އެ ޢިމާރާތުގައި ކިޔަވައިދޭން ފަށާފައިވަނީ 1997 ވަނަ އަހަރުގެ ދެވަނަ ޓާރމުގެ ތެރޭގައެވެ. މިހާރު ބިލެއްދޫ ސްކޫލު ހިންގާ ޢިމާރާތަށް ބަދަލުވުމުގެ ކުރިން ބިލެއްދޫސްކޫލު ހިންގާފައިވަނީ މިހާރު ބިލެއްދޫ އޮފީސް ހިންގާ ޢިމާރާތުގައެވެ. ބިލެއްދޫ އޮފީސް މިހާރު ހިންގާ ޢިމާރާތުގައި ކިޔަވައިދޭން ފެށުމުގެ ކުރިން ބިލެއްދޫގައި ކިޔަވައި ދެމުން ގޮސްފައިވަނީ މިރަށު ރައްޔިތުން ފަނުން ހަދާފައިވާ މަދަރުސާއެއްގައި ވަރަށް އާދައިގެ ގޮތަކަށެވެ.
ބިލެއްދޫސްކޫލުގައި 1998 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ކިޔަވައި ދެމުން ގޮސްފައިވަނީ އެކި ދުވަސްވަރު ގްރޭޑް 5 ގެ ފެންވަރަށް އަދި ގްރޭޑް 7 ގެ ފެންވަރަށެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރުންފެށިގެން ސެކަންޑަރީއަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށި މިމަދަރުސާގައި މިހާރު ގްރޭޑް 10 އަކަށް ކިޔަވައިދެމުން ދެއެވެ. ޖީ.ސީ.އީ އޯލެވެލް ފުރަތަމަ ހަދާފައިވަނީ 2001 ވަނަ އަހަރު 22 ކުދިންނެވެ. ރައްޔިތުންގެ ގޮތުން ހިންގަމުން ދިޔަ މިސްކޫލް 01 އޯގަސްޓް 2005ގައިވަނީ ސަރުކާރު ސްކޫލަކަށް ބަދަލު ކުރައްވާފައެވެ. ބިލެއްދޫގައި އަމިއްލަފަރާތަކުން ޕްރީސްކޫލެއް ހިންގަމުން ދެއެވެ. އަދި މިރަށުގެ ބައެއް މީސްމީހުން ކުޑަކުދިންނަށް ކިޔަވައިދޭ ޤުރުއާން ކުލާސްވެސް ހިންގަމުން ދެއެވެ.
ޞިއްޙަތު
2 އޯގަސްޓް 1983 ގެ ކުރިން މިރަށުގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްދެމުންދިޔައީ އަމިއްލަ ފަރާތަކުންނެވެ. ނަމަވެސް މި ދެންނެވި ތާރީޚުން ފެށިގެން ޢާއިލާގެ އެހީތެރިއެއްގެ ޚިދުމަތް ލިބެންފެށިއެވެ. އޭރު ފެމިލީ ހެލްތު ސެކްޝަން ހުންނަނީ ބިލެއްދޫ އޮފީހުގައެވެ. ބިލެއްދޫގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ފުޅާ ކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރާއި ބިލެއްދޫ ރައްޔިތުން ގުޅިގެން ބިލެއްދޫގައި ޢިމާރާތްކުރި ހެލްތުޕޯސްޓުގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދޭން ފެށިފައިވަނީ 07 ޖުލައި 2005 ގައެވެ.
1 އޭޕްރީލް 2006 ން ފެށިގެން ހެލްތުޕޯސްޓުވަނީ ޞިއްޙީ މަރުކަޒަކަށް ބަދަލުކުރައްވާފައެވެ. މިހާރު ބިލެއްދޫ ޞިއްޙީ މަރުކަޒުގައި ޑޮކްޓަރުންނާއި ނަރުހުންގެ ޚިދުމަތް ލިބެމުންދެއެވެ. ބިލެއްދޫގެ ހެލްތުޕޯސްޓެއްގެ ޚިދުމަތް ލިބެން ފެށުމާއިއެކު މިރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ލުއި ފަސޭހަ ގޮތެއްގައި ބޭސް ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން މިރަށުގެ އަންހެނުންގެ ތަރައްޤީއަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮމެޓީގެ ފަރާތުން ބޭސްފިހާރައެއް ހިންގަމުން ދެއެވެ. މިހާރު މިމަރުކަޒުގައި އެމްބިއުލާންސްގެ ޚިދުމަތް ލިބެމުން ދެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ދަ ބްލެކް އަލްބަމް (މެޓަލިކާ)
ދަ ބްލެކް އަލްބަމް އަކީ މެޓަލިކާ އިން ނެރުނު ފަސް ވަނަ އަލްބަމެވެ. މި އަލްބަމަށް މެޓަލިކާ އަލްބަމް އޭ ވެސް ކިޔެއެވެ. މިއަލްބަމް ރެކޯރޑް ކުރެވުނީ އިލެކްޓްރާ ރެކޯރޑްސް އިން 12 އޯގަސްޓް 1991 ގައެވެ.
އަލްބަމްގެ ލަވަތައް
*** ހަމައެކަނި ޖަޕާނު ބަހުން.
އައިސާބީގެދަރު ދޮންބެއްޔާ
ފަޟީލަތުލް ޢައްލާމަތުއްޝައިޚް އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނު އައިސާބީގެ ދަރު ދޮންބެއްޔާ(1828-1916)އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމުގެ އެއްބާނީއެވެ. އެތަކުރުފާނަކީ ދިވެހި ޢިލްމީ މުޖައްދިދުންގެ ތެރެއިން އެއް މުޖައްދިދެވެ. މިޒަމާނުގެ ތަޢުލީމުގެ ޙަރަކާތުގެ ތާރީޚް ފެށުނީ އައްޑޫގައި އެތަކުރުފާނުފެއްޓެވި ޢިލްމީ ތަޙްރީކުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ޢިލްމާއި ހުނަރުގެ އަދި އަޚްލާޤުގެ ނަމޫނާ ޝަޚްސިއްޔަތެކެވެ. ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނުގެ ޢިލްމީ ޙަރަކާތަށް އާދިރުމެއް ގެންނވައި އެޢިލްމު މިޒަމާނުގެ ޖީލުތަކާ ހަމައަށް ވާސިލުކޮށްދެއްވި ރާއިދަކީ އެތަކުރުފާނުއެވެ. އެތަކުރުފާނުގެ ޢިލްމީ ސަނަދު އެކަލޭގެ ފާނުގެ ކާފައިކަލުނަވި އލްޢައްލާ މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ބޮޑު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނާގެ މަގުން އަލްޢައްލާމަތު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެ ފާނާ ގުޅިފައވެއެވެ. އެތަކުރުފާކީ ސ. މީދޫ އައިސާބީގެ ދަރު އަލްޚަޠީބު އައްޝައިޚް ޙުސައިން ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލުންނެވެ. އަލްޤާޟީ މޫސާބަދުރުއްދީނު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބޭބޭފުޅެވެ. ޝައިޚް އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނުގެ ދަރިވަރުންގެ ތެރޭގައި ޝައިޚް ޙުސައިން ސަލާޙުއްދީން، ޝައިޚް ޢަބްދުއްރަޙްމާނު، ޝައީކް އިބްރާހިމް ލުޠްފީ،އެތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލުން އަޙްމަދުދީދީ ފަދަ ފުންނާބު އުސް ޢިލްމުވެރިން ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ޤިސްމު:Addu Meedhoo ޤިސްމު:Biography ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙުރުމަތްތެރި ދުވަސްތައް
މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ވެސް ޙުރުމަތްތެރި ދުވަސްތައް ވެއެވެ.
ޝަހާދަތް އިނގިލި
ޝަހާދަތް އިނގިލި އަކީ އަތުގެ ބޮޑުވައި އިނގިލި ޖެހިގެން ފުރަތަމަ އިންނަ ދިގު އިގިލި އެވެ. އެހެންކަމުން މިއިގިލި އިންނާނީ ބޮޑުވައި އިނގިލި އަދި މެދު އިނގިލިއާއި ދެމެދުގައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ދިފާޢީ ނިޒާމް
ދިފާޢީ ނިޒާމް އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ބަލިތަކުން ދިފާޢުކޮށްދީ ރައްކާތެރިކޮށް ދިނުމުގައި ޒިންމާވާ އެންމެ މުހިއްމު ބައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
އޮގަސްޓު 9
އޮގަސްޓު 9 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 221 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 222 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮގަސްޓު
ކުޑަހުވަދޫ (ދ.އަތޮޅު)
މިއީ ދ.އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދ.އަތޮޅުގެ ވެރިކަން އެންމެ ކުރިއްސުރެ ކުރަމުން އަންނަނީ އަތޮޅު ގެ ދެކުނު ބިތުގައި އޮންނަ މިރަށުގައެވެ. ދ.އަތޮޅުގައި އޮތް އެންމެ އާބާދީ އާއި ބިން ބޮޑު ރަށަކީ ވެސް މިއީޢެވެ.ގެއް ލުނު ފްލައިޓް މެލޭށިއާގެ mh370 ފެނުނު ކަމާއި ނުފެނުނު ކަން އަދިނޭންގެ
ލައްޓި
ލައްޓި ނުވަތަ އަކީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައްޔާއި މާކަނޑުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ.ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ބޭރަށް އެން އަރައިގެން އުޅޭއިރު، އެން ކެއުމަށް ފަރުފަރުގެ ވަރަށް ކައިރީގައި ލައްޓި އުޅެއެވެ. މިއީ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައި އެން އުކައިގެން ދޮށިންނާއި، ވަދު މަސްވެރި ކަމުގައި ގިނައިން ބޭނޭ، ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. ލައްޓި އެންމެ ބޮޑުވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 1 މީޓަރަށެވެ.
އިސްލާމްދީނުގައި އަންހެނުން
އިސްލާމްދީނުގައި އަންހެނުންނަކީ ވަރަށް މަތީ ދަރަޖައެއް ދެވިފައިވާ ބައެކެވެ.
މާއެނބޫދޫ (ދ.އަތޮޅު)
މިއީ ދ.އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ ( ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމް) ގެ އިޖުތިހާދުކުރެއްވުން.
ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) އިޖުތިހާދު ކުރެއްވިތަ؟
އިޖުތިހާދު ކުރުމުގައި ޢިލްމުވެރިން ތަފާތު ގޮތްތައް ހިމަނާފައި ހުރެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި; ނައްޞުގެ ބޭރުފުށުގެމާނައާއި ގުޅޭ އެހެން މައްސަލައަކަށް އޭގައިވާ ޙުކުމް ކަނޑައެޅުން. ނައްޞުގައި ފޮރުވިފައިވާ މާނަ ނެންގެވުން އަދި އޭގެ ޢިއްލަތަށް ބައްލަވާ އެއާއި ގުޅޭ ކަންކަމަށް އޭގައިވާ      ޙުކުމް ކަނޑައެޅުން، މިއީ ޤިޔާސުގައި ޢަމަލު ކުރާ ގޮތެވެ. ނައްޞުގެ ތަފާތު ދަލީލު ތަކުން ނެގޭ ޢާއްމު ޤަވާޢިދު ތަކަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ކަނޑައެޅުން، މިއީ އިސްތިޙުސާނާއި މަޞާލިޙުލް މުރުސަލާއާއި  ސައްދުއްޒަރާއިޢު ފަދަ ނަންނަމުގައެވެ.
އިސްލާމީ ޝާރީޢާގެ އަސްލަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި މާތް ރަސޫލާ(ޞ) ގެ ސުންނަތެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) ގެ ސުންނަތަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ދެވަނަ މަސްދަރު ކަމުގައި ވާއިރު އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ އިޖުތިހާދު ކުރައްވާއިގެން އެއްޗެއް ވިދާޅުވި ކަމުގައިވާނަމަ, އެވެސްވާނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ބައެއްކަމުގައެވެ. މިހާހިސާބުން ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ) ގެ ސުންނަތަކީ ކޮބައިތޯ ބަލާލަމާހެއްޔެވެ؟
އުޞޫލުލް ފިޤުހު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި ސުންނަތް:
އެއީ ޤުރުއާން ފިޔަވައި ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ)ގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި  އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ   ކުރިފުޅުމަތީގައި އެކަމެއްހިނގިއިރު،  ނުވަތަ  އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ލިބިލެއްވުމުންވެސް މަނާނުކުރައްވާ ކަންކަމެވެ. އަދި ބައެއް ދަންނަބޭކަލުންގެ ނަޒަރުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ (އަޚުލާޤީ) ސިފަފުޅުތައްވެސް ހިމެނިގެން ވެއެވެ.
ޙަދީޘު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި ސުންނަތް:
އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ)ގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި  އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އެކަމެއް ހިނގިއިރު ނުވަތަ އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ލިބިލެއްވުމުންވެސް މަނާނުކުރައްވާ ކަންކަމާއި  އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ ސިފަފުޅުތަކާއި  ( އޯގާތެރިކަމާއި ތެދުވެރިކަން ފަދަ ސިފަފުޅުތައް ) އެކަލޭގަފާނުގެ ޚަލްޤީ ސިފަފުޅުތަކެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) އިޖުތިހާދު ކުރެއްވި ބައެއް މައްސަލަތައް.
ބަދުރު ހަގުރާމައިގެ އަސީރުންނާއި މެދު ކަންކުރާނެގޮތް ބަދުރުހަނގުރާމައިން އަތުލައިގަނެގެން އަސީރުން ގެނެވުނު ހިނދު އެމީހުނާއި މެދު ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތެއް އެކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގެންފައެއް ނެތެވެ. އަދި އެކަން ބަޔާން ކޮށްދެއްވައި ވަޙީއެއްވެސް ބާވައެއް ނުލައްވައެވެ. އެހެންކަމުން އިތުރުއެކަލޭގެފާނު އިޖުތިހާދުކުރައްވާ އަދި އެކަމާގުޅެ ގޮތުން އަބޫބަކުރުގެފާނާއި ޢުމަރުގެފާނުކުރެން ލަފާއެއްސެވިއެވެ. މިގޮތުން ދެބޭފުޅުންގެ ލަފާ ހޯއްދެވުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ޢަމަލުކުރެއްވީ އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ލަފައާއި އެއްގޮތަށެވެ. އެއީ އަސީރުންގެ އަތުން ފިދުއައެއް އަތުލުމަށްފަހު އެމީހުންމަރާނުލާ ދޫކޮށްލެއްވުމެވެ. ނަމަވެސް އެއަށް ފަހު އެކަމާއިގުޅޭ ވަޙި ބާވައިލެއްވުނީ އަސީރުންގެ އަތުން ފިދާއެއް އަތުލައި ދޫކޮށްލުމަށްވުރެ މޮޅުގޮތަކީ އެމީހުން ޤަތުލުކުރުން ކަމުގައެވެ.
ޙުކުމްތައް ކަނޑައެޅުއްވުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި (ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) ގެ ޒަމާނުގައި) ޙުކުމްތަށް ބާވައިލެއްވިފައި ހުރި އެންމެ އާންމު އެއްގޮތަކީ ޙާދިޘައަކާ ގުޅިގެން އެކަމުގެ ޙުކުމް ބާވައިލެއްވުމެވެ.
މެއޭކްއޭކްއޭ
thumb|މެއޭކްއޭކްއޭމެއޭކްއޭކްއޭ(އިސްޕެނިޝް:Oaxaca) ޔުނައިޓެޑް މެކްސިކަން ސްޓޭޓްސް ނުވަތަ ޢާއްމުކޮށް ކިޔާ ގޮތުން ނަމަ މެކްސިކޯއަކީ އުތުރު އެމެރިކާ ބައްރަށް ނިސްބަތްވާ މެކްސިކޯ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
މެކްސިކޯގެ ރަސްމީ ބަހެއް ފެޑެރަލް ލެވެލްގައި ކަނޑައަޅާފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރަސްމީ ކަންކަމުގައި ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ބަހަކީ އިސްޕެނިޝް ބަހެވެ. ޤައުމީ ބަސްތަކުގެ ގޮތުގައި ބެލެވެނީ އިސްޕެނިޝް ބަހުގެ އިތުރުން އިންޑިޖިނަސް 62 ބަހެކެވެ. އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ މެކްސިކޯ ސިޓީއެވެ. އަދި ވެރިކަން ކުރަނީ ވެސް މެކްސިކޯ ސިޓީގައެވެ. މެކްސިކޯއަކީ ފެޑެރަލް ޕްރެޒިޑެންޝަލް ރިޕަބްލިކެކެވެ. މެކްސިކޯގެ އާބާދީއަކީ 111 މިލިއަނެވެ. ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަކީ 1453 ޑޮލަރެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 1.97 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ oax. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +951 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ މެކްސިކަން ޕެސޯއެވެ.
ނަން
ނިއު ސްޕެއިނަށް ސްޕެއިނުގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބުމުން އެ ޤައުމުގެ ނަން ނިސްބަތްކުރާނީ އެ ޤައުމުގެ ވެރިރަށް ކަމުގައިވާ މެކްސިކޯ ސިޓީއަށް ކަމުގައި ކަނޑައެޅުނެވެ. އެހެން ކަމުން މެކްސިކޯގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ މެކްސިކޯ ސިޓީއިންނެވެ. މެކްސިކޯ ސިޓީއަށް އެ ނަން ދެވިފައިވަނީ ނަހުއަތުލް ބަހުން ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ބަހުގެ މާނައަކީ ކޮބައިކަމެއް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.
އާސާމު
Assam (Assamese: অসম Ôxôm) is a north eastern state of India with its capital at Dispur, a suburb of the city Guwahati.
ނިގޫހުދު ކާޅު
ނިގޫހުދު ކާޅުނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ ކަނޑުކާޅު އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިއީ ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެވެ. ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫން ކަމުގައި ވިޔަސް މިއީ ކެއުމަށް އެންމެ ރަގަޅު މަހެކެވެ. ފަރުފަޅުތަކުގައި ދާއަޅައިގެންކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި މިބާވަތުގެ މަސް ގިނައިން ހިފެއެވެ. މިއީ އައިން ހަދައިގެން ވެސް ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން އެންމަހަށް ފިލިކުރުމުން ފިލިކާންވެގެން ތޮއްޖެހޭ މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި މިބާވަތުގެ ކާޅު ގިނައިން އުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ކުޑައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ހަނދުފަޅި ބުރަށް ކަފިކޮށެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 27 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ 70 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކުދި ފަނިފަކުސައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރީގައި 9 ހަރުކައްޓާއެކު 23 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރީގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 23 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ މުށި ކުލައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. މިއީ ދެނެގަންނަން ފަސޭހަ ސިފަތަކެއް ހުރިމަހެކެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ އެންމެ ފާޅުކޮށް ހުންނަ ދެނެގަތުމަށް ފަސޭހަ ސިފައެއް ކަމުގައިވާ ނިގުލުގެ ކުލައަށް ބަލާ ނިގޫހުދު ކާޅު ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮގަސްޓު 10
އޮގަސްޓު 10 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 222 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 223 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮގަސްޓު
ފްރީ ފަޔަރ
' ގަރެނާ ފްރީ ފަޔަރ' ، ''ފްރީ ފަޔަރ'  ގެ ނަމުން ވެސް މަޝްހޫރު، މިއީ ބަޓްލް ރޯޔަލް ގޭމެއް، 111ޑޮޓްސް ސްޓޫޑިއޯ އަދި ޝާއިޢުކޮށްފައިވަނީ ގަރެނާ އަށް އެންޑްރޮއިޑް އަދި އައިއޯއެސް. މިއީ 2019 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އެންމެ ގިނައިން ޑައުންލޯޑް ކުރި މޯބައިލް ގޭމަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު ފްރީ ފަޔަރ އިން ރެކޯޑް...'' ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ދުވާލަކު 150 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އެކްޓިވް ޔޫޒަރުން. ، ހިލޭ އަލިފާން އަށް ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި US$4 ބިލިއަން އަށް ވުރެ ގިނަ އާމްދަނީ ލިބިއްޖެ އެވެ.
ތީމުގެ
ތީމުގެ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރިޔާސީ ގަނޑުވަރެވެ.
ތާރީޚު
ފަތްތޫރައިގެ 234 ވަނަ ޢަދަދު ގައި އަލްފާޟިލް އިސްމާޢީލް ވަޙީދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި ތީމުގެ އަކީ ކުރީ ޒަމާނުގައި ޙުސައިން މާފަތް ތަކުރުފާނު (1837 މ. ން 1910 މ. ށް) ގެ ގެއެކެވެ. ޙުސައިން މާފަތް ތަކުރުފާނަކީ، ދިއްފުށީ ޙުސައިން ހަނދޭގިރި ތަކުރުފާނުގެ، މާކޮށާރު ޢަލީ މަނިކުގެ، މާކޮށާރު އިބްރާހީމް މަނިކުގެ ޙުސައިން މަނިކެވެ. ފަހުން އަލްވަޒީރު ޙުސައިން މާފަތްތަކުރުފާނެވެ.
ތީމުގެ ހުރި ތާނގައި ކުރީ ޒަމާނުގައި ހަދާފައި ހުރި ގެއަށް ކިޔައި އުޅުނު ނަމަކީ "ވާހަކަގެ" އެވެ.
މެދު އިނގިލި
thumb|150px|left|މެދުއިގިލި. މެދު އިނގިލި އަކީ އަތުގެ ޝަހާދަތް އިނގިލި ޖެހިގެން ފުރަތަމަ އިންނަ ދިގު އިގިލި އެވެ. އެހެންކަމުން މިއިގިލި އިންނާނީ ޝަހާދަތް އިނގިލި އަދި ކަށި އިނގިލިއާއި ދެމެދުގައެވެ. މިއީ އަތުގައި އިންނަ އެންމެ ދިގު އިގިލި ވެސް މެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
އަނދިރިކަން(ފިލްމް)
އަނދިރިކަން އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ކަށި އިނގިލި
left|thumb|280px|ކަށި އިނގިލި. ކަށި އިނގިލި އަކީ އަތުގައި މެދު އިނގިލި އާއި، ކުޑަވައި އިނގިލި އާއި ދެމެދުގައިވާ އިގިއްޔެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަގޮޓި އަޅަނީ މިއިގިލީ ކަމުގައިވާތީ މިއިގިއްޔަށް އަގޮޓި އިގިލި އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ފަލަސްތީނުގެ މިނިވަންކަމާއި ޖުލައި 26
ދިވެހިން ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ކުރަމުން އަންނަ ތާއިދު މި ހިސާބުގައި އޮތް އިރު މި ދެބައިމީހުން ވެސް މިނިވަންކަމާ ގުޅޭ ކަންތައްތަކުގައި އެއް ދުވަހެއް ހިއްސާކުރަން ޖެހުމަކީ މިހާރު ވަރަށް ގާތުގައި އޮތް ކަމެކެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ މިނިވަން ދުވަހަކީ ޖުލައި މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންގެ މިނިވަންކަމާ އަދި ފަލަސްތީނާއި އިޒްރޭލުގެ މެދުގައި ކުރިއަށްދާ މައްސަލަތަކާ މެދު ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓެއް ނެގުމަށް މިހާރު ހަމަޖެހިފައިވާ ތާރީހަކީ ކުރިއަށް އޮތް ޖުލައިމަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް
ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް އަކީ މާލޭގައި ހުރި ދެވަނައަށް އެންމެ ދުވަސްވީ ޕްރައިމަރީ ސުކޫލް އެވެ. ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް ރަސްމީގޮތުން ހުޅުވައިދެއްވީ 16 ފެބުރުއަރީ 1985 ގައި ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބުދުލް ގައްޔޫމް އެވެ. ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލްގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ ދިވެހި ރާއްޖެ ދުށް ދީނީ ޢިލްމުވެރި އެއް ކަމުގައިވާ މުހައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނުވަތަ ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެ ފާނުގެ ނަމަށެވެ. ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް ހުރި އިމާރާތް ބާވެ، އާ ޢިމާރާތަށް ބަދަލުކުރެވުނީ 2000 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ
މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ) އަކީ 11 ނޮވެމްބަރ 2008 އިން ފެށިގެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރަމުން އަންނަ ސިޔާސީ ޕާޓީ އެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ފުރިހަމަ ޑިމޮކްރަސީ ގާއިމްކުރުމަށް ގޮވާލާ ލިބަރަލް (މިނިވަންކަމާއި ހަމަހަމަކަމަށް މަސައްކަތްކުރާ) ޕާޓި އެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ބޭއްވުނު ފުރަތަމަ ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރީ ވެސް މި ޕާޓީ އެވެ. އަދި މިއީ އެންމެ ގިނަ މެންބަރުން ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ޕާޓީ އެވެ.
އެމްޑީޕީ ރަޖިސްޓްރީ ކުރަން ފުރަތަމަ ހުށަހެޅީ 24 ފެބްރުއަރީ 2001 ގައެވެ. އޭރުގެ ޤާނޫނޫ އަސާސީ އިން، ސިޔާސީ ޕާޓީ އުފެއްދުމާއި ޕާޓީ ހަރަކާތްތެރިވުން ހުއްދަކުރި ކަމުގައި ވިޔަސް، ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ ގޮތުގައި އެމްޑީޕީ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށެއް ނުދިނެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހި ރައްޔިތުން ހައްގުތައް ހޯދުމަށް މަގުމައްޗަށް ނުކުމެ ކުރި މަސައްކަތާއި، ޖަލުގައި އަނިޔާވެރި ގޮތަކަށް މަރާލި އީވާން ނަސީމްގެ މަރުގެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ހިނގި ހާދިސާތަކަށް ފަހު 10 ނޮވެމްބަރ 2003 ގައި އޮޅުދޫކަރައިގައި އެމްޑީޕީ ވުޖޫދަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. ޕާޓީ ފުރަތަމަ އުފެދުނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ބައެއް މެންބަރުންނާއި ކުރީގެ ކެބިނެޓް މިނިސްޓަރަކާއި ވިޔަފާރިވެރިންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ 42 މީހަކު އިސްވެ ތިބެ އެވެ. އަދި ޕާޓީގެ އާއްމު މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން އިންތިހާބު ކުރެވުނީ 13 ފެބްރުއަރީ 2004 ގައެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުން އެމްޑީޕީ ބަލައިނުގަތް ކަމުގައި ވިޔަސް 30 އެޕްރީލް 2005 ގައި ޕާޓީގެ ހަރަކާތްތައް ރާއްޖޭގައި ފެށުނެވެ.
2 ޖޫން 2005 ގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ހުރިހައި މެންބަރުންގެ އިއްތިފާގުން ރާއްޖޭގައި ސިޔާސީ ޕާޓީ ހުއްދަކުރަން ފާސްކުރެވުނެވެ. އަދި އެއާއި ގުޅިގެން 26 ޖޫން 2005 ގައި އެމްޑީޕީ ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމަށް ހުށަހެޅި ރާއްޖޭގެ ދެ ވަނަ ޖުމުހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ސިޔާސީ ޕާޓީގެ ގޮތުގައި އެމްޑިޕީ ރަޖިސްޓްރި ކުރެވުނެވެ.
2006 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ވެސް އެއްވެ އުޅުމުގެ މިނިވަންކަމަށް ގިނަ ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވަމުން ދިޔައެވެ. އަދި ސަރުކާރުން އިދިކޮޅު މެންބަރުން ހައްޔަރުކުރަމުން ދިޔައެވެ. އަދި މާޗް 2006 ގައި ސަރުކާރުން "އިސްލާހީ މަގުޗާޓު" އިއުލާނު ކޮށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ބިލް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅިއެވެ. އަދި 2007 ވަނަ އަހަރު އޮގަސްޓް މަހުތެރޭގައި، ރާއްޖޭގައި ބާއްވަން ފެންނަނީ ރިޔާސީ ނިޒާމެއްތޯ ނުވަތަ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްތޯ ކަނޑައެޅުމަށް އާއްމު ވޯޓެއް ނެގުނެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހާއްސަ މަޖިލީހުގެ މަސައްކަތް ނިންމާ އާ ގާނޫނު އަސާސީ ތަސްދީގު ކުރެވުނީ 2008 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު އެވެ.
ޤިސްމު:ސިޔާސީ ޕާޓީ
އޮގަސްޓު 11
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮގަސްޓު
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު
ނުވަތަ ސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު  (އެއްވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1648 ން 1687 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1058 ން 1098 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 1058 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަލަކަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްކަންދަރު ކިޔުނީ މިރަދުންނަށެވެ. މިއީ ދިވެހި ތާރީޚްގައި މަޝްހޫރު 'އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު' އެވެ.
ނަސަބުފުޅު
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (އެއްވަނަ) ސިރީ ކުލަރަންމީބަ ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުންނެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (އެއްވަނަ) ސިރީ ކުލަ ސުންދުރަ ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުން ނުވަތަ ބޮޑު ރަސްގެފާނު އެވެ. މިރަދުންނަކީ އުތީމު ޢަލީ ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. މަންމާފުޅަކީ ކަނބާ ޢާއިޝާ އެވެ.
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ މަންމާފުޅު ކަނބާ ޢާއިޝާ އަކީ ކަލާފާނާއި، އަދި އޭގެފަހުން އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަވަހާރަވުމަށްފަހު، ބޮޑު ރަސްގެފާނު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު މިކަމަނާއާއި ކައިވެނިފުޅު ކުރެއްވީ އެވެ. ބޮޑު ރަސްގެފާނަށް މިކަމަނާ ރައްކައުވީ ހަމައެކަނި އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު އެވެ.
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1030 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އުމުރުފުޅުގެ ޅަދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވީ މަންމާފުޅާއި ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުގައެވެ.
ޝަޚްޞިއްޔަތު
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނަކީ ވަރަށް މާތް ތެދުވެރި ޢަދުލުވެރި ހިތްވަރުގަދަ ރަސްކަލެކެވެ. އަދިއެއީ ގައިކޮޅުގެ ކުލަ ދޮން، އިސްކޮޅުފުޅުން ދިގު، ރީތި ބޭފުޅެކެވެ. އެޒަމާނުގައި އެފަދަ ދެވަނައެއްނުވާ ރިވެތިކަމާއި، ޢިއްޒަތްތެރިކަމާ، ހިތްވަރުފުޅު ގަދަކަން، ލިބިހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ރަގަޅު ސިފަފުޅު ތަކުގެ ތެރޭގައި، ކުރިޔަށް ވިސްނަވާ ވަޑައިގަތުމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ކޯފާމަޑުކަމާއި، މީހުންނަށް އަދަބު ދެއްވުން އަވަސް ނުކުރައްވައި، ކަންކަމުގެ ދެކޮޅު ބައްލަވައި، ހެއްދެވުން ހިމެނެއެވެ. ރަސްކަމުގެ ކަންތައްތައް ހެޔޮގޮތުގެ މަތީން ގެންދެވުމުގެ ތަދުބީރު ދެނެވަޑައިގެން ހުންނެވި، ކެތްތެރި ރަސްކަލެކެވެ.
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނަކީ މީސްތަކުންނަށް ކަނޑިހެވިކަމާއި، ބަޑިހެވިކަމާއި، ދުނި ދަނޑިއެއްލުމާއި، އޮޅުލުމާއި، މިކަންކަން އުގަންނަވައި ދެއްވި އެދުރު ބޭކަލެކެވެ. މިރަދުންނަކީ ދަންނަ ބޭކަލުންނާއި ޢިލްމުވެރިންނަށް ކަމޭހިއްތަވައި، ޢިލްމު ފެތުރުއްވުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ރަސްކަލެކެވެ.
ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުން
އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (1 ވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ އެރަދުންގެ ބައްޕާފުޅު އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން ސިރީ ކުލަ ސުންދުރަ ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުން ނުވަތަ ބޮޑު ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވުމުންނެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ 5 ޝައްވާލު 1058 ގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 13 އޮކްޓޯބަރ 1648 އެކެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ އުމުރު ފުޅުން އެންމެ 18 އަހަރު ގައެވެ.
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ކުރެއްވި ޚިދުމަތް ތަކުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާދަކާދަތައް އުފެއްދެވުމާއި، ދައުލަތް ހިންގެވުމުގައި މަޝްވަރާން ކުރައްވަން ފެއްޓެވުން ހިމެނެއެވެ.
ކުރެއްވި ހަނގުރާމަތައް
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ގެ ރަސްކަމުގެ 2 ވަނަ މަހުގެ ތެރޭގައި، ގޯވާއަށް ވަޑައިގެންނެވި 9 ވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނުގެ(ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ)) ދެކާފަ ދަރިކަލުން ކަމުގައި ބުނެވޭ، ދޮންލަވީޒް އަދި ދޮންމާލަވީޒް، އާއި ދެބޭން ދިވެހިރާއްޖެއާއި، ހަނގުރާމައަށް އައެވެ. މިމީހުން އައި ޚަބަރު ރަސްގެފާނު އައްސަވައި، އޭނާގެ އެއްބަނޑު 3 ބޭފުޅުންނާއި، ވަޒީރުންނާއި، އަމީރުން އެއްކުރައްވައި ހަނގުރާމަ ކުރެއްވުމާއި މެދު މަޝްވަރާ ކުރެއްވިއެވެ. އެންމެންވެސް އެއްބަސްވީ ހަނގުރާމަ ކުރުމަށެވެ. ހަނގުރާމައިން ނަޞްރު ލިބުނީ ދިވެހީންނަށެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި ދޮންމާލަވީޒް ގަޔަށް އުއްޑައެއް އަރައިގެން އޭނާ މަރުވީއެވެ. ދޮންލަވީޒް ގަޔަށްވެސް ބަޑިއެއްގެ އުންޑައަރައި ޒަޚަމްވިއެވެ. ޕޯޗުގީޒުންގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ގަތުލު ވިއެވެ. ދެން އެމީހުން ބަލިވެގެން އެބުރި ގޯވާއަށް ދިޔައީ އެވެ. އޭގެ ފަހުން ދުވަސްތަކެއް ވާންދެން ޕޯޗުގީޒުންގެ ހަމަލާއެއް ދިވެހިރާއްޖެއަކަށް ނާދެއެވެ. މިހަނގުރާމަ ހިނގީ 1649މ ގައެވެ. މިހަނގުރާމައާއި ވިދިގެން ގޯވާ އަށާއި، ކަންނަންނޫރު ޢަލީ ރާޖާއަށް އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ފޮނުވަމުން ގެންދިޔަ ޖިޒީ ފޮނުވުން ހުއްޓުވައި ލެއްވި އެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއިން ޖިޒީ ފޮނުވުން ހުއްޓާލެއްވުމުން އެކަމާ ނުގަބޫލުވެގެން، ހަނގުރާމަ މަތީ ގުރާބުތަކެއް ޢަލީ ރާޖާ ރާއްޖެއަށް ފޮނުވި އެވެ. ދެން އެމީހުންނާއި، ދެކޮޅަށް ލަޝްކަރީންގެ ބަޔަކު ގޮވައިގެން، އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ވަޑައިގަތެވެ. ޢަލީ ރާޖާގެ ގުރާބު ތަކާއި ދިވެހީންނާއި ބައްދަލުވީއިރު، އެމީހުންވަނީ ރާއްޖޭގެ ބައެއް ރަށްރަށަށް އަރައި، މީހުންގެ މުދާފޭރި ހާނީއްކަކޮށް ހަދައިފައެވެ. ދިވެހިންނާއި، މިބައިމީހުންނާއި ދެމެދު ކުރެވުނު ހަނގުރާމައިން ވެސް ނަޞްރު ލިބުނީ ދިވެހީންނަށެވެ. ޢަލީ ރާޖާގެ މީހުން ބަލިވެގެން އެނބުރި ރަށަށް ދިޔައީ އެވެ. ފަހުންވެސް ޢަލީ ރާޖާ ފޮނުވި ބަޔަކު ރާއްޖެ އައެވެ. އެހަނގުރާމައިން ވެސް އެމީހުންވަނީ ބަލިވެފައެވެ. އެފަހަރު އެމީހުން އެބުރި ދިޔައީ ކުޑަ ފުށީ ހުކުރު މިސްކިތް އަންދާލާފައެވެ.
ޢަލީ ރާޖާގެ އުދަނގޫ ބޮޑުވެގެން އޭނާއަށް ފިލާވަޅެއް ދަސްކޮށްދެއްވުމަށް މަލާބާރީންނާއި ހަނގުރާމަކޮށް، ކާމިޔާބު ހޯދާފައިވާ، ދިވެހިންގެ ބަޔަކު އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު، ޢަލީ ރާޖާއާއި ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމައަށް ފޮނުވިއެވެ. ތާޖުއްދީނުގެ ތާރީޚްގައިވާ ގޮތުގައި މިބައިމީހުން، ކަންނަންނޫރުގެ ދަށުގައިވާ އަންދުރޯތުގެ ރަށްރަށަަށް އަރައި، ކަނޑި ބަނޑި ހިފައިގެން އެތާގެ އަހުލުވެރިން ބިރުގަންނުވައި، އެތާގައި ތިބި ޢަލީ ރާޖާގެ ލަޝްކަރީން ފައްސައި، މުދާފޭރި، ގޭގެ އަންދައި، ޢަލީ ރާޖާގެ ލަޝްކަރީން ދިވެހިރާއްޖެއަށް އައިސް ކަންތައް ކުރާ ފަދައިން، އެމީހުން އެތާނގައި ކުރާނޭހާކަމެއް ކޮށްފައި ނަޞްރު ލިބިގެން އެބުރި މާލެއައީ އެވެ.
ތަނަވަސް ދުވަސްވަރެއް
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ގެ ދުވަސްވަރަކީ ރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިން އުފަލާއި ތަނަވަސް ކަމުގައި އުޅުނު ދުވަސްވަރެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވިޔަފާރި ވަރަށްބޮޑަށް އެދުވަސްވަރު ކުރިއަށް ދިޔަކަމަށް ވެއެވެ. އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ރަސްކަމުގައި، އަސޭކަރައިންނާއި، އުތުރުކަރައިންނާއި، އެތަންމިތަނުން، އެކިބާވަތުގެ ވިޔަފާރި މުދާ ހިފައިގެން އަންނަ ނައުފަހަރުން މާލޭގެ ބަނދަރު ފަޅުފިލާފައި އޮތެވެ. އެމީހުން ދިވެހިންނަށް މުދާވިއްކާ ވިޔަފާރިކޮށް ހެދުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާފައި އޮވެއެވެ. ވިޔަފާރީގެ އެއްވެސް ކަމެއްގެ ތެރެއަށް ރަސްގެފާނު ވެދެވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ. ރައްޔިތުން ވިއްކާން ބޭނުން ކޮންމެ އެއްޗެއް އެމީހުންނަށް ފެންނަގޮތަށް ވިއްކަން ދޫކޮށްލެވިއެވެ. ހަމައެފަދައިން ބޮޑު ބަނޑޭރި ބޭކަލުންނާއި، ވެލާނާ ބޭކަލުންވެސް މިފަދަ ވިޔަފާރި މުދަލާ ބެހުމަށް ރަދުންގެ އަމުރުފުޅެއް ނޯވެއެވެ.
ހުކުރު މިސްކިތާއި، މުންނާރު ބިނާކުރެއްވުން
އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ރަސްކަމުގެ 8 ވަނަ އަހަރު މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތް އަލުން ބިނާކުރެއްވުމަށް ފެއްޓެވި އެވެ. އޭރު ހުރި ހުކުރު މިސްކިތަކީ ޝިހާބުއްދީން ރަދުން މީލާދީން 1338 ގައި އަލުން ބިނާކުރެއްވި މިސްކިތެވެ. މިމިސްކިތް އޭރުވެސް ހުރީ ބައުވެފައެވެ. އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު މިމިސްކިތުގެ ބިންގާ ނަންގަވައި، އެމިސްކިތްހުރި ތާނގައި ކުރިއަށްވުރެ، ފުރިހަމައަށް، ތަނަވަސްކޮށް، ހިރިގަލުން މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވި އެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިސްކިތުގެ މަސައްކަތް ހިނގަމުންދިޔައީ ސީދާ ރަދުންގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުންނެވެ.
މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތް އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ރަސްކަމުގައި އަލުން ބިނާކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ހިޖުރައިން 28 ޝަޢުބާން 1066 މީލާދީން 21 ޖޫން 1656 ގައެވެ. ބިނާކުރައްވައި ނިމުނީ ރަދުންގެ ރަސްކަމުގެ 10 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވީ ވަރަށްރީތި ކުރެހުންތައް، ހިރިގަލުގައި އަޅުއްވައި، ލަކުޑީގައި ލާފެން ކުރައްވައިފައެވެ. މިސްކިތުގައި ޢަރަބި ބަހުން ލިޔެފައިހުރި ހުރިހާ އެއްޗެއް ލިޔެނިމުނީ ހިޖުރައިން 1068 ވަނަ އަހަރުގެ މުޙައްރަމް މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެއީ މީލާދީން 18 އޮކްޓޫބަރު 1657 ގައެވެ.
ހިޖުރައިން 1078 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 1668) ގައި އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތެވެ. ޙައްޖުން ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ހުކުރު މިސްކިތުގެ ދެކުނު ދޮރޯށި ބިނާކުރައްވައި، އެތަނަށް ފިޤުހު ޢިލްމުވެރިއަކު ލައްވައި، ކުދީންނަށް ޤުރުއާން ކިޔަވައިދިނުމާއި، ފަރުޟު ޢިލްމު އުގަންނަވައި ދިނުމަށް ޙަވާލުކުރައްވައި، އޭނާއަށް ސަރުކާރުން މުސާރަދެއްވުމަށް ހަމަޖެއްސެވި އެވެ. އެއަށްފަހު މުންނާރު ބިނާކުރައްވައި މުންނާރުން 5 ވަގުތު ނަމާދަށް ގޮވާނޭ މީހަކު ލައްވައި، އޭނާއަށްވެސް ސަރުކާރުން މުސާރަދެއްވުމަށް ހަމަޖެއްސެވި އެވެ. މުންނާރު ބިނާކުރައްވައި ނިމުނީ ހިޖުރައިން 1085 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މުންނާރު ބިނާކުރެއްވީ އެއިރު ޢަރަބިކަރައިގެ މުންނާރުތައް ހުންނަގޮތަށް ކަމަށްވެއެވެ.
ހުކުރު މިސްކިތުގެ ދެކުނު ދޮރޯށީގައި ކިޔަވައި ދެއްވާން ފެއްޓެވި ދުވަހަކީ 1670 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ 30 ވީ ހުކުރު ދުވަހެވެ. މިތަނުގެ ފުރަތަމަ އެދުރަކީ ޢައްލާމާ އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީން ބޮޑު ނާއިބު އެދުރު ތަކުރުފާނެވެ. 1676 ގައި އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީން އަވަހާރަވުމުން އެތަނުގައި ދެން ކިޔަވައިދެއްވީ އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނަށް ބޮޑުބޭބެ ވިދާޅުވާ މުޙައްމަދު ބިން ޙާއްޖު ޢަލީ ތުއްކަލާއާއި މަޙްމޫދު ފަނޑިޔާރުގެ ފުތް ސިރާޖުއްދީނާއެވެ. މި ސިރާޖުއްދީން ފޮނަދުއަށް ވަޑައިގެން އަދި މުޙައްމަދު ބިން ހާއްޖު އަލީ ތުއްކަލާ ދެއްވަދޫ ރަސްގެފާނުގެ ގޮތުގައި ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމުން ދެން ކިޔަވައިދެއްވީ ހުސައިން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލުން މުހައްމަދު ބޮޑު ފުތްތަކުރުފާނެވެ. މި ދުވަސްވަރު ދެއްވަދޫ ރަސްގެފާނު މި ތަނުން ކިޔަވާ ދަރިވަރުންނަށް މުސާރައެއް ހަމަޖެއްސަވައި ދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވާނެ އަރަބި ފޮތް ހޯއްދަވައިދެއްވިއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި ކިޔަވާ ކުދީންނަށް މުސާރައެއް ދެއްވިކަން ތާރީހުން އެނގޭ ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. އަދި މި ރަދުން ހުކުރު މިސްކިތުގެ ދޮރޯށި އިތުރަށް ތަނަވަސް ކުރައްވައި އެދުރު ތަކުރުފާނަށާއި ދަރިވަރުންނަށް ގަނޑުވަރުން ފަރިއްކޮޅުގެ އިންތިޒާމު ވެސް ހަމަޖައްސަވައިދެއްވިއެވެ. މިއީ އިލްމަށް ވަރަށް ލޯބި ކުރެއްވި އިލްމުވެރި ރަސްކަލެކެވެ.