cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ރާޣޖެ
ދފހމދފލމފގޖމކލމފޖކލދފހދފނުދފނނނނނޖޖނފޖކހނދ×ޖގސޖހނސޖނދޖފނބމބނބޖބނދޖކހޖހދޖބނދޖބނބޖބނޖބނޖބގނބޖނބޖބނދފޖކބނދފޖކގދބދދގ
އޮކްޓޫބަރު 7
އޮކްޓޫބަރު 7 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 280 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 281 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
މަރަދޫފޭދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)
މަރަދޫފޭދު އަކީ އައްޑުއަތޮޅު ގައި އޮތް އެންމެ އާބާދީ ކުޑަ ރަށެވެ.
ތާރީޚު
މަރަދޫފޭދޫ ގައި ދިރި އުޅެނީ އަސްލު ފޭދޫގެ ރައްޔިތުންނެވެ.
ނޯވޭ
ނޯވޭ، އަކީ އުތުރު ޔޯރަޕުގައި ގާނޫނީ ރަސްކަމެއް ކުރަމުން އަންނަ ގައުމެކެވެ. ނޯވޭ ގެ ލަގަބެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް ފަހަރު ދަމުއިރު ގެ ބިމޭ ކިޔައެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ނޯވޭގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ނޮވޭޖިޔަން ބަހެވެ. ނޯވޭ މީހުން ނޯވޭ ބަހުގެ ދެ ވައްތަރެއްގެ ލަހުޖާއަކުން ވާހަކަ ދައްކައެވެ. މި ދެވައްތަރަށް ވެސް ރަސްމީ ގޮތުން ދެވިފައިވަނީ އެއް ހައިސިއްޔަތެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން އިސްކޫލު ތަކުގައި މި ދެ ލަހުޖާ ވެސް ކިޔަވައި ދެވެއެވެ. އުތުރުގައި ތިބި ސާމީ މީހުންގެ ބަހަކީ ސާމީ ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ނޮވޭޖިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ އޮސްލޯއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ބަރުލަމާނީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ.އަދި ދުސްތޫރީ ރަސްކަމެއް އޮޮންނަ ޤައުމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 4 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 116 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 385207 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ވާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ no. .sj, .bv އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +47 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ނޮވޭޖިޔަން ކްރޯންއެވެ.
ނަން
ނޯވޭގެ ރަސްމީ ދެ ލަހުޖާއަށް ބަލާއިރުގައި ބޯކްމާލް ލަހުޖާއިން އެ ޤައުމަށް ރަސްމީކޮށް ކިޔާ ނަމަކީ ކޮންގެރިކެޓް ނޮރްގޭއެވެ. ނީނޯސްކް ލަހުޖާއިން ކިޔަނީ ކޮންގެރިކެޓް ނޯރެގްއެވެ. “ނޯވޭ” މި ބަހުގެ އަޞްލަކީ “ނޯ^ް ވޭ” ކަމަށް ބައެއް ޢިލްމުވެރީން ވިދާޅުވެއެވެ. އަދި މިއިން މަޠްލަބު ކުރެވޭ މާނައަކީ “ދަވޭއި ނޯ^ް ވާޑްސް” ކަމަށް މިފަދަ ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ.
ތާރީޚު
ތާރީހީ ގޮތުން ބަލާއިރު ނޯވޭ ގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފަށާފައިވަނީ އީސާގެފާނުގެ މީލާދުގެ 10،000 އަހަރު ކުރީއްސުރެ އެވެ. ގަލުން ޝިކާރަކޮށް އުޅުނު މީހުންނެވެ. ދަނޑުވެރިކަމާއި ޖަނަވާރު ގެންގުޅުން ނޯވޭގައި ފަށާފައިވަނީ އީސާގެފާނުގެ މީލާދުގެ 4000 އަހަރު ކުރީންނެވެ. ނޯވޭ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އެއްބައިވެފައި ވަނީ 872 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޤާނޫނު އަސާސީ އެކުލަވައިލެވުނީ 17 މެއި 1814 ގައެވެ. ސްވިޑްންއާ ވަކިވީ 7 ޖޫން 1905 ގައެވެ. ނާޒީ ޖަރުމަނުންގެ ދަށަށް ގޮސްފައިވަނީ 9 އެޕްރީލް 1940 ގައެވެ. މި އަޅުވެތިކަން ނިމުމަކަށް އައިސްފައިވަނީ 8 މެއި 1945 ގައެވެ. ހެރަލްޑް 5 އަށް ނޯވޭ ގެ ރަސްކަން ލިބިވަޑައިގަތީ 1991 މ. ވަނައަހަރުއެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ނޯވޭ މީހުންނަކީ އަލްމާނީ ނަސްލުގެ ބައެކެވެ. ގައުމުގެ އުތުރުގައި ތިބި ފިއްނީން ނާއި އެތައްހާސް ސާމީން ފިޔަވައި އިތުރު މައިނޯރިޓީ އެއް ނޯވޭއަކު ނެތެވެ. މުޅި ޔޯރަޕަށް ބަލާއިރުވެސް އާބާދީގެ އަކަބުރަ އެންމެ ކުޑަ ގައުމަކީ ނޯވޭއެވެ.
ސަގާފަތު
ނޯވޭގެ ގައުމީ ކަނީސާ އަކީ އަވަންޖާލީ ލުދާރީ ކަނީސާއެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 94 އިންސައްތަ މީހުން ނިސްބަތްވަނީ ކަނީސާއަށެވެ. އަމާމަތު އައްޔަން ކުރަނީ ރަސްގެފާނެވެ. ނޯވޭ ގައި ވަރަށް މަދު އަދަދަކަށް މުސްލިމުން ވެސް އުޅެއެވެ. ނޯވޭ ގައި އާންމު ހަތަރު ޖާމިއާ ހުރެއެވެ. މައިގަނޑު ޖާމިއާ އަކީ އޮސްލޯ ވީ ޖާމިއާ އެވެ. މި ޖާމިއާ އުފަންވެފައިވަނީ 1811 މ. ގައެވެ. އޮސްލޯ ވީ ޖާމިއާ ގެ އިތުރުން ބާގަން ވީ ޖާމިއާ (1948) އާއި ތަރަމްސޯ ވީ ޖާމިއާ (1968) އާއި ތަރަންދޫމުގައި ހުންނަ ސައިންސާއި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ޖާމިއާ (1968) ހިމެނެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ނޯވޭއަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުއްސަނދި ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤައުމެކެވެ. މަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް އިންޑެކްސްގައި މެދުކެނޑުމެއް ނެތި 6 އަހަރު އެއްވަނަ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ނޯވޭ އޮތުމުން ނޯވޭ ކުރިއަރާފައިވާ މިންވަރު ދޭހަކޮށްދެއެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 53737 ޑޮލަރެވެ. މިއީ ޕަރކެޕިޓާ އަށް ބަލާއިރުގައި ތިންވަނަ,
ދޮން ކަނޑުއުނިޔަ
ދޮން ކަނޑުއުނިޔަނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅު ތަކާއި އަޑީގައި ވެލި ހުންނަ ފުން ސަރަހައްދު ތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އުޅޭ ފުންމިނަކީ 8 މީޓަރާއި 110 މީޓަރާއި ދެމެދުއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 22.5 ސމ އަށެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިކަމުގައި މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖެއިން އާންމުކޮށް ފެންނަ މަހަކަށް ނުވިޔަސް މަދުމަދުން މިބާވަތުގެ މަސް ބާނައިގެން މާލޭގެ މަސް މާރުކޭޓް އަށް ގެނެސްފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ. މިމަސް ކައިއުޅެނީ ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 9މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 7މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑު ފިޔާތޮށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގައި ފަނޑުކޮށް ހުންނަ 9 ގަޅި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތާއި ކަންފަތްގަނޑު ހުންނަނީ ފިޔާތޮށި ކުލައިގައެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިނުވާތީ މަހުގެ ކުލަަވަރަށް ވިސްނާ މިމަހަށް ދޮން ކަނޑުއުނިޔަ ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަރަދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)
މަރަދު އަކީ އައްޑުއަތޮޅު ގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގެ ތެރެއިން އެއްރަށެވެ. މަރަދޫއަކީ އިހުގައި ރާއްޖޭގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް އަތޮޅުކަމުގައިވާ އައްޑުއަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރިރަށެވެ. މިހާރު ރާއްޖެއަށް މަރަދޫ ނަންވެފައި ވަނީ މަސްވެރި ރަށެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އާބާދީގެ ގޮތުން އަދި ތަޢުލީމާއި ތަހުޛީބުގެ ގޮތުންވެސް މިރަށަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ރަށެކެވެ. ރަށުގެ މަގުތައް އާދައިގެވަރަކަށް ފުޅާކޮށް ހުރިއިރު ގެތައް އަޅާފައި ހުންނަނީ ކައިރިކައިރީގައެވެ.2007 މެއިމަހު އުދައަރައި ބައެއް ގެއްލުންތައް ވެފައިވެއެވެ.
ރަށް
މަރަދޫއަކީއަތޮޅުގެ ހުޅަނގުފަރާތު ފަރުގައި މެދަށް އޮންނަ ހަނިދިގު ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު ބޮޑުރަށެކެވެ. ރަށުގެ އުތުރުފަރާތުން (މިހާރު ރަށާ ގުޅިފައިވާ) ވެންބޮޅުފުށްޓަކީ ކުރީ ޒަމާނެއްގައި ވަކިން އޮތް ރަށެކެވެ. ރަށުގެ (ފޭދޫއާ ވީފަރާތުން) ދެކުނު ފަޅި އަކީ ވަކި އިދާރީ ރަށެއްކަމަށް ބަލަމުންއައި މަރަދޫފޭދޫ އެވެ. އިހު މަރަދޫގައި އޮންނަނީ ދެއަވަށެވެ. އެއީ އެއްގަންބުރި (މާރަންދޫ) އަދި ވަލިބުރި (ރަންދޫ) އެވެ. މިހާރު މަރަދޫ އަކީ އިދާރީ ގޮތުން އައްޑޫސިޓީގެ އެއް އަވަށެވެ.
ތާރީޚު
މަރަދޫގައި ކުރީން އައްޑުއަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކޮށްފައިވެއެވެ. މަރަދޫގައި ވެރިކަން ކުރަމުން އައިސް ހިތަދޫއަށް ބަދަލުވީ 1959 ވަނަ އަހަރު ސުވާދީބު ޖުމްހޫރިއްޔާ ނުވަތަ ދެކުނު ބަޣާވާތުގެ ތެރޭގައެވެ. ރަސްމީގޮތުން 1964 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.މަރަދޫ ފޭދޫ އުފެދުނީ މަރަދޫގެ ބިމުން ބައެއްގައި، ކުރިން ފޭދޫގައި ދިރިއުޅުނު މީހުން ވަޒަންވެރި ކުރުވުމުންނެވެ. މިކަން ހިނގީ ގަމުގައި އިނގިރޭސިންގެ އެއަރ ބޭސް އެއް ހަދައިގެން އުޅުނު ދުވަސްވަރުގައެވެ. ތާރީޚީ ތަންތަން މަރަދޫ ސްލިޕްވޭ ބޮނޑަގެ/ބޮޑަގެ ދަނޑިވަރު މިސްކިތް ހިރިގާ މިސްކިތް ޤާދިރީކަލޭގެފާނު ޒިޔާރަތް ހިރިގާވަޅު
މަޖިލީހަށް އަރުވާފައިތިބި މީހުން މުދިންގޭ އިބްރާހީމް ކަލޭގެފާނު އުވަގޭ ކަތީބު (ޙަސަން) ކަލޭގެފާނު ގޮއިގޭ އިބްރާހީމް ކަލޭގެފާނު ވަކަރަގޭ މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނު
ތަޢުލީމު
ތަޢުލީމީ އެތައް ދަރިންނެއް މިރަށުގެ ފަސްގަނޑުގައި އިހުގައިވެސް އުފެދިފައިވެއެވެ. ރަސްމީގޮތެއްގައި މަދުރަސާ ހިންގަންފެށީ 1930 ގެ އަހަރުތަކުގައި މަރަދޫ ފިނިފެންމާގޭ އަލްޚަތީބު މޫސާ މުޙައްމަދު (މޫސާކަތީބާ) ގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ. އަތޮޅުވެރިކަންވެސް ރަށުގައި ކުރަމުން ދިޔުމާއި އިލްމުވެރިން ރަށުގައި ވަޒަންވެރިކުރުވުމަށް ވެރކަމުގެ ފަރާތުން އެޅުއްވިބާރުގެ ސަބަބުން މަދުރަސާ ހިނގަމުން ދިޔައީ ވަރަށްވެސް ފުރިހަމަކަމާއެކުގައެވެ. އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށްރަށާ ވާދަކޮށް ކުރިއަރައިގެން ދިޔުމުގެ އެންމެ ބޮޑުބާރަކަށްވީ ރާއްޖޭގެ އެންމެފުންނާބުއުސް އެއްޢިލްމުވެރިއެއް ކަމަށްވާ ފުވައްމުލަކު އަލްމަރްޙޫމް ކަރައްޔަ ކަޅުތުއްތުދީދީ އެވެ. އަދި ޞާޙިބުއްސަޢާދާ އާދަމް ނަސީރު މަނިކާއި ކުއްޅަވައް އަލިދީދީ މެންފަދަ ބޭބޭފުޅުންގެ އަރިހުންވެސް ގިނަބަޔަކު ދަރިވަރުވިއެވެ.ރަށުގެ ފައިއިނދޭފުރައިން ފެށިގެން ދަރިންލިބިފައިތިބި ވިހި ފަންސަވީސް އަހަރުގެބޭފުޅުންވެސް މަދުރަސާއަށް ވަޑައިގަތްކަމުން ދޭހަވަނީ މިރަށުގެ ރައްޔިތުން ތަޢުލީމަށް ދިން އަހައްމިއްޔަތެވެ. ފުރަތަމަ މަދުރަސާ ހިންގަމުން އައީ މަރަދޫ ބޮޑުހަރުގޭގައެވެ. އެއަށް ފަހު ބޮޑަގެ އާއި މާކަރީ ސެންޓަރުގައި އެކިދުވަސްވަރު މަތިން އެކިނަންނަމުގައި ހިނގަމުން އައިސް މެދުކެނޑުނީ 1972 ވަނަ އަހަރެވެ. އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް 1976ވަނައަހަރު ހިންގަންފެށިގޮތަށް މަރަދޫ ސްކޫލްގެ ނަމުގައި މިހާރުވެސް މަދުރަސާ ހިނގަމުން އެބަދެއެވެ. މިހާރު ރަށުގައި އޭލެވެލް ފެންވަރަށް ކިޔެވޭއިރު، 3 ސްކޫލު ހުރެއެވެ.
މަތިވަރު
މިރަށުގެ މަލަމަތިން އެންމެފާހަގަކޮށްލެވޭ ގޮތެއްގައި ފެންނަނީ ދިވެހި ރުކެވެ. މީގެ އިތުރުން ރާއްޖޭގައި ހެދޭ ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ގަސްގަހާގެހި މަރަދޫގައި ހެދެއެވެ. ފަތްކޭލާއި ބަނބުކެޔޮ ފަޅޯ އަނބު ފަދަގަސްތައް ގިނައިންހުރެއެވެ. މަރަދޫ އަކީ ފެންލޮނު ރަށެކެވެ.
ދިއްލީ
އަކީ އިންޑިޔާގެ ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީ ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ.
ސާބިއު ކޮމިއުނިޓީ
ސާބިއު ކޮމިއުނިޓީ މި ކޮމިއުނިޓީ އަކީ މިސްރުގައި ކިޔަވަން ތިބޭ ދިވެހި ކިޔަވާކުދިންގެ ތެރެއިން ، ކައިރޯ ގެ ސިޓީ އެއް ކަމުގައިވާ ނަސްރު ސިޓީ ގެ އެއް ޑިސްޓްރިކްޓް "ސާބިއު" ގައި ކިޔަވަން ތިބޭ ކުދިންގެ މެދުގައި އެކުވެރިކަމާއި އެކު ތައުލީމީ ،ކުޅިވަރު އަދި ދިވެހި މުޖުތަމައަށް ފައިދާ ހުރި ކަންކަމުގައި އެއްބާރުލުމުގެ ގޮތުން އުފައްދައިފައިވާ ކޮމިއުނިޓީ އެކެވެ.
އަންޒަމާނާއި ނައްކަވާރު
thumb| ' އަކީ ބޭ އޮފް ބެންގާލް ގައި އުފެދިފައިވާ، އަދި އިންޑިޔާގެ ޔުނިއަން ޓެރިޓަރީ ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ރަށްތަކެކެވެ.
މި ރަށްތައް އޮންނަނީ އިންޑޮނީޝިޔާގެ އަޗޭ ގެ 150ކމ (93 މޭލު) އުތުރުގައެވެ. ތައިލޭންޑާއި ބަރުމާއާއި މި ރަށްތައް ވަކިވެފަި ވަނީ އަންޒަމާނު ކަނޑުން ނެވެ. މި ރަށްތައް ދެ ބަޔަކަށް ބެހިފައި ވެއެވެ. އުތުރަށް އޮންނަނީ އަންޒަމާނު (އަންޑަމަން) ރަށްތަކެވެ. ދެކުނުގައި ނައްކަވާރު (ނިކޯބަރ) ރަށްތަކެވެ. މި ރަށްތަކުގެ އިރުން އޮންނަ ކަނޑަކީ އަންޒަމާނު ކަނޑެވެ. އަދި ހުޅަނގުގައި ބެ އޮފް ބެންގާލެވެ.
ފުރަތަމަ ވަޒަންވެރިން
މި ރަށްތަކުގައި މީގެ އެތައް ހާސް އަހަރެއް ކުރިން މީހުން ވަޒަންވެރިވެފައި ވާކަން އެނގެއެވެ. މިހާތަނަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ އިހުގެ އާކިއޮލޮޖިކަލް ހެކިތަކުން ބަޔާން ކޮށްދެނީ 2،200 އަހަރު ކުރިން މީހުން ދިރިއުޅުނު ކަމެވެ. ނަމަވެސް އިތުރު އެހެން ދިރާސާތަކުން 'މެދު ޕެލިއޯލިތިކު' ޒަމާނުގައި ވެސް މީހުން ވަޒަންވެރިވިކަން އެނގޭ ހެކިތައް ލިބިފައި ވެއެވެ.
އަންޒަމާނު ރަށްތަކުގައި އެކި ދަރިކޮޅުގެ މީހުން ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން، އެމީހުންގެ ބަހާއި ސަގާފަތާއި ދިރި އުޅޭ ސަރަހައްދުގެ ސަބަބުން، ވަކިވަކި ގަބީލާތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔައެވެ.
އިސްތިއުމާރު ޒަމާނުގެ ކުރި
ތަމަޅަ ޗޯލާ ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަލެއް ކަމުގައިވާ ރާޖެންދުރަ ޗޯލާ 1 ގެ ރަސްކަމުގައި އަންޒަމާނާއި ނައްކަވަރު ރައްތައް އެ ރަސްގެފާނުގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނެސް، އޭރު އިންޑޮނީޝިޔާގެ ސްމަތްރާ ގައި އޮތް ސްރީވިޖަޔާ ގެ ވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ކަނޑުގެ އަސްކަރީ ބާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރިއެވެ. ޗޯލާ މީހުން އަންޒަމާނު ރަށްތަކަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ 'ނައްކަވަރަމް' ކަމުގައި ތަންޖޯރު ގައި މީލާދީން 1050 ވަނަ އަހަރު ލިޔެފައި ވެއެވެ. ތަމަޅަ ބަހުން ނައްކަވަރަމް ގެ މާނައަކީ 'ފޭރާން ނުލާ މީހާ' ނުވަތަ 'ފޭރާން ނުލާ މީހުންގެ ރަށް' އެވެ.
އަންޒަމާން (އިނގިރޭސި ބަހުން އަންޑަމަން) ކުރިއްސުރެ ވެސް ކިޔަމުން އައިސްފައި ވަނީ މި ނަމެވެ. ނަން ނިސްބަތްވަނީ ހިނދީ ކަލާނގެ ހާނޫމާން އަށް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ޑެންމާކް މީހުން ނައްކަވާރަށް އައުން
މި ރަށްތަކުގައި ޔޫރަޕްގެ އިސްތިއުމާރު ރޭވުންތެރި ކަމާ އެކު ފެށުނީ ޑެނިޝް އީސްޓް އިންޑިއާ ކޮމްޕެނީ 12 ޑިސެމްބަރ 1755 ގައި މިރަށްތަކުގައި ހަރަކަތްތެރިވާން ފެށުމުންނެވެ. 1 ޖެނުއަރީ 1756 ގައި ނައްކަވާރަކީ ޑެންމާކްގެ ކޮލޮނީ (މުސްތައުމިރާ) އަކަށް ވިއެވެ. އަދި ނައްކަވާރުގެ ނަން 'ނިއު ޑެންމާކް' އަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ. އަދި 1756 ގެ ޑިސެމްބަރ ގައި ނައްކަވާރުގެ ގެ ނަން 'ފްރެޑްރިކް އައިލެންޑްސް' އަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ. މި ދުވަސްތަކުގައި މިޝަނަރީން މިރަށްތަކުގައު ވަޒަންވެރިވާން ފެށިއެވެ. ނަމަވެސް މެލޭރިއާ ފެތުރި ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު މަރުވަމުން ދިއުމުން އެކި ފަހަރު މަތިން ރަށްތައް ދޫކޮށް ދާންޖެހުނެވެ.
1 ޖޫން 1778 އިން 1784 އާއި ދެމެދު، ޑެންމާކް މީހުން މި ރަށްތައް ދޫކޮށްލީ ކަމަށް ހީކޮށް، 'ތެރެސިއާ އައިލެންޑްސް' ގެ ނަމުގައި މި ރަށްތައް އިސްތިއުމާރު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ޑެންމާކްގެ ބަރުގެ ދަށުން ރަސްމީކޮށް މި ރައްތައް ބަދަލުވީ 16 އޮކްޓޯބަރ 1868 ގައި މި ރަށްތަކުގެ މިލްކުވެރިކަން އިނގިރޭސިންނަށް ވިއްކާލުމުންނެވެ.
އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރުގެ ދުވަސްވަރު
މި ރަށްތައް އިސްތިއުމާރު ކުރަން އިންގިރޭސިން ފުރަތަމަ ފެށި މަސައްކަތް މަދު އަހަރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ނާކާމިޔާބުވި އެވެ. އެއީ 1789 އިން 1796 އާ ދެމެދުއެވެ. ނަމަވެސް 1858 ގައި ދެވެނަ ފަހަރަށް މި މަސައްކަތް އިނގިރޭސީން ފަށައި އެކަން ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. އެމީހުންގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކަށް ވީ 'މީހުން އަރުވާލާ' ތަނަކަށް އެތަން ހެދުމެވެ. ހާއްސަ ގޮތެއްގައި އެއިރު އިންޑިޔާގެ މިނިވަންކަމަށް މަސައްކަތްކުރާ މީހުންގެ ޖަލަކަށް އެތަން ހެދިއެވެ.
އަޙުމަދު ޝަފީޤު
އަލްފާޟިލް އަޙުމަދު ޝަފީޤު (އުފަންވީ 15 މެއި 1928 ގައި ) އަކީ މަދަރުސަތުލް މަޖީދިއްޔާގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. އަޙުމަދު ޝަފީޤު (މެދުގޭ އަޙުމަދު ޝަފީޤު ) ގެ ބައްޕާފުޅަކީ މެދުގަނޑުވަރު ތުއްތު މަނިއްޕުޅު އެވެ. މަންމައަކީ ހ.ހާޖަރާގޭ ދޮންދީދީ ނުވަތަ ޞޮފިއްޔާ ދޮންދީދީ އެވެ. އަޙުމަދު ޝަފީޤު އަކީ ދިވެހި ބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމުގެ ރޮނގުން ޢާންމު ޚިދުމަތުގެ އިނާމް 1980 ވަނަ އަހަރު ލިބިލައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ލިޔުންތެރިކަމުގެ އިނާމާއި، ނޫސްވެރިކަމުގެ ރަންގަލަން ވެސް ސަރުކާރުން ދެއްވާފައިވެ އެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ކުޅަދާނަ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ދިވެހި ބަހުން 22 ފޮތް ލިޔެ ޗާޕުކޮށް ނެރުއްވާފައި ވެއެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދެކުނު ކޮރެއާ
ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮރެއާ ނުވަތަ ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ އިރުމަތީ އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ދެކުނު ކޮރެއާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ކޮރެއާ ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ދެކުނު ކޮރެއާގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ސައުތު ކޮރެއަންސް ނުވަތަ ކޮރެއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ސޯލްއެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ސޯލްއެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ ރިޔާސީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 48 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 26 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.1 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ kr. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +82 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ސައުތު ކޮރެއަން ވޮންއެވެ.
ނަން
ދެކުނު ކޮރެއާއަށް ދެކުނު ކޮރެެއާއޭ ކިޔަނީ މިއީ ކޮރެއާ ޕެނިންސޫލާގައި އުފެދިފައިވާ ދެ ޤައުމުގެ ތެރެއިން ދެކުނަށް އޮތް ޤައުމު ކަމުގައިވާތީއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ދެކުނު ކޮރެއާ އޮންނަނީ ކޮރެއާ ޕެނިންސޫލާގެ ދެކުނު ބައިގައެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާގެ ހުޅަނގު ފަރާތުގައި އޮތީ ޗައިނާއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ޖަޕާނެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ އުތުރު ކޮރެއާއެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާގެ ހުޅަނގުގައި އޮތީ ރީނދޫ ކަނޑެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ޖަޕާނު ކަނޑެވެ.
ތާރީޚު
މިއަދު ދެ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ދެކުނު ކޮރެއާ އާއި އުތުރު ކޮރެއާއަކީ ކުރީން އެއް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ތަނެކެވެ. އެހެންކަމުން އުތުރު ކޮރެއާއަކީ ވެސް ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ ވެސް ކުރީގެ ގޮތުން ކިޔާ ނަމަ ކޮރެއާއެވެ. ކޮރެއާގެ ތާރީޚު ފެށިފައިވަނީ 2333 މކ. ގައި ޑަންގުން ބިިނާކުރެއްވި ޖޯސޮންއިން ފެށިގެންނެވެ. ކޮރެއާގެ ރަސްކަމާއި ޗައިނާގެ ހަން ޑައިނާސްޓީއާ ދެމެދު ވަރަށް ގިނަ ހަނގުރާމަތަކެއް ހިނގާފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 13 ވަނަ ޤަރުނުގައި މޮންގޯލުން ވަނީ ކޮރެއާއަށް ޙަމަލާދީފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ކޮރެއާގެ ވެރީން ވެރިކަންކުރައްވަމުން ގެންދެވީ މޮންގޯލުންގެ ބައިވެރީންގެ ގޮތުގައެވެ. މޮންގޯލިޔަނުންގެ ބޮޑުވެރިކަން ވެއްޓިގެން ދިއުމަށްފަހު ވެސް ކޮރެއާގެ ކުރީން މިދެންނެވި ވެރީންގެ ވެރިކަން ދެމިއޮތެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1388 ޖޯސޮން ޑައިނާސްޓީ ވެރިކަމަށް އައިސް ކުރީގެ ވެރިންގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައެވެ. ރަސްގެފާނު ތިއޯޖީ، ކޮރެއާގެ ނަމަކީ ޖޯސޮން ކަމުގައި ހަމަޖެއްސަވާފައިވަނީ ޖޯސޮން ޑައިނާސްޓީގެ ވެރިކަމުގައެވެ. 1592 ވަނަ އަހަރާއި 1598 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ޖަޕާނުން ކޮރެއާއަށް ޙަމަލާ ދިނެވެ. ޖަޕާނުގެ ލަޝްކަރުތައް ބޭނުންވީ ކޮރެއާ ތެރެއިން ލާފައި އޭޝިޔާއަށް ޙަމަލާދޭށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޗައިނާގެ މިންގް ޑައިނާސްޓީގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ޖަޕާނު މީހުންގެ އެދުން ކާމިޔާބުވާ ގޮތެއްނުވިއެވެ. 1943 ވަނަ އަހަރު ޤާހިރާގައި އެއްބަސްވެވުނު ޤަރާރުގައި އެއް ކޮރެއާގެ ގޮތުގައި މި ސަރަޙައްދު އޮތުމަށް ނިންމުނު ކަމުގައި ވިޔަސް ބިދެސީ ނުފޫޒުތަކާހުރެ ކޮރެއާ ބައިބައިވެ ދެ ޤައުމުގެ ގޮތުގައި އުފަންވެގެން ދިޔައެވެ. 25 ޖޫން 1950 ގައި އުތުރު ކޮރެއާއިން އަލުން އެއީ އެއް ޤައުމެއް ކަމުގައި ހެދުމަށްޓަކައި ބާރުގެ ބޭނުންކުރަން ނިންމައި ޢަސްކަރީ ޙަރަކާތްތަކެއް ފެށިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދެން ފެށިގެން އައީ މަޝްހޫރު ކޮރެއާ ހަނގުރާމައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
އާބާދީގައި 48 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ 26 ވަނަ ޤައުމެވެ. ބޮޑު އާބާދީއަކާ އެކު ދެކުނު ކޮރެއާ ވެފައިވަނީ އަކަބުރަ އެންމެ ބޮޑު އެއް ޤައުމަށެވެ. އެހެނީ ކޮންމެ އަކަކިލޯމީޓަރަކަށް ޖެހޭ މީހުންގެ ޢަދަދު އުޅެނީ 487 ގައެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ އެވަރެޖަށްވުރެ 10 ގުނަ އިތުރު ޢަދަދެއްމެއެވެ. 1960 ވަނަ އަހަރުގައި ދެކުނު ކޮރެއާގެ އާބާދީއަކީ 25 މިލިޔަނެވެ. އެހެންކަމުން ކޮރެއާގެ އާބާދީ ޑަބަލްވެފައި މިވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 50 އަހަރުންނެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ ހޯމޯޖީނަސް ޤައުމެކެވެ. އެ ޤައުމުގައި ތިބީ މުޅިންހެން ކޮރެއާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ.
ސަގާފަތު
ދެކުނު ކޮރެއާ އާއި އުތުރު ކޮރެއާއަކީ އެއް ސަގާފަތެއް ހިއްސާކުރާ ދެޤައުމެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1945 ގައި ދެ ޤައުމުވަކިވުމަށް ފަހުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ބަދަލުތަކެއް ސަގާފަތަށް އައިސްފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
1960 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1990 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އެންމެ ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރަމުން އައި ދެވަނަ އިޤްތިޞާދަކީ ދެކުނު ކޮރެއާގެ އިޤްތިޞާދެވެ. މިއަދު ވެސް ދެކުނު ކޮރެއާއަކީ އިޤްތިޞާދާ ގޮތުންނާއި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ގޮތުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ މަޤާމެއްގައި އޮތް ޤައުމެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 19136 ޑޮލަރެވެ.
އުމަވީ ދައުލަތް
އަމީރު މުޢާވިޔަތް -1
އަމީރު މުޢާވިޔަތު ނިސްބަތްވަނީ މައްކާގެ ބަނޫއުމައްޔާ ޤަބީލާގެ ޤުރައިޝް ވަންހައަށެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ މީލާދިން 602 ވަނައަހަރު މައްކާއަށެވެ. މުޢާވިޔަތު އުފަންވީ އާއިލާ އަކީ އެދުވަސްވަރު މައްކާގެ ވެރިންގެ ކަމުގައި އިސްކޮށް އުޅުނު ބޮޑުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ އާއިލާއެވެ. މުޢާވިޔަތުގެ ބައްޕާފުޅު އަބޫ ސުފިޔާނަކީ އޭރު މައްކާގެ ކާފަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އިސްވެރިއެކެވެ. މަންމައަކީ ބަދުރު ހަގުރާމާގައި ކާފަރުންނަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގައި އެންމެ ކުރީގައި ހުރި ހިންދު ބިންތު ޢަތަބަތެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ މީލާދިން 630 ވަނަ އަހަރު މައްކާ ފަތަޚަ ކުރުމާއި ހަމައާއި ޖެހެންދެން ކީރިތި ރަސޫލާއާއި ދެކޮޅުވެރިވެ އުޅުނު މައްކާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އިސްކޮށް އުޅުނު ބޮޑެކެވެ. އިސްލާމީ އެކިއެކި ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގައި ވަނީ އަމީރު މުޢާވިޔަތު ދެގޮތަކަށް ސިފަކުރައްވާ ފައެވެ. އިސްލާމްވުމުގެ ކުރިން އިސްލާމުންގެ ބޮޑު ހަތުރެކެވެ. އިސްލާމްވުމަށް ފަހު އެކަލޭގެފާނަކީ އިސްލާމީ ރިސާލަތު ފެތުރެއްވި މުރުޝިދެކެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތީ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެވުނު ދުވަހު މުސްލިމުންގެ ފަޢުޖުތަކާއި ހަގުރާމަކޮށް ދެން މޮޅުވެވެން ނެތުމުން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބައްޕާފުޅު އިސްލާމްވެ މުޢާވިޔަތު ވެސް އިސްލާމްވުމަށް ތަކުރާރުކޮށް އަމުރުކުރުމުންނެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވި ދުވަހު ކާފަރުންގެ ތެރެއިން އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރި މީހުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލާގެ އެންމެ މަޤުބޫލުކަން ހޯއްދެވި އެއްބޭފުޅާއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ ރަސޫލާގެ ކާތިބުލްވަޙީގެ މަޤާމް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައިވެސް ހިމެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޢުމަރުގެފާނުގެ ޚަލީފާކަމުގައި ސީރިޔާގައި އޮތް ބޭޒަންޓައިން ލަސްކަރާއި ހަގުރާމަކުރުމަށް ލަސްކަރެއް އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބޭބެ ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނު އިސްކުރައްވާ ފޮނުއްވެވިއެވެ. މި ލަސްކަރުގައި އާމީ އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި މުޢާވިޔަތުގެ ބޭބެ ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނުގެ އަރިހުގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތު ވެސް ފޮނުއްވެވިއެވެ. ސީރިޔާއަށް އިސްލާމީ ލަސްކަރު ދަތުރުކޮށް ބޭޒަންޓައިންގެ ލަސްކަރާ ބައްދަލުކޮށް އެލަސްކަރު ސީރިޔާއިން ފަހާލިއެވެ. އެދަތުރުގައި އިސްލާމީ ލަސްކަރަށް ނުރައްކާތެރި ރޯގާއެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ލަސްކަރުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނު އަވަހާރަވިއެވެ. މިޙާދިސާއާއި ގުޅިގެން ޢުމަރުގެފާނު އެލަސްކަރުގެ ކޮމާންޑަރެއްގެ ގޮތުގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތު ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. ސީރިޔާގެ ވެރިރަށް ދިމިޝްގް އަމީރު މުޢާވިޔަތު ފަތަޙަ ކުރެއްވިއެވެ. އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ 3ވަނަ ޚަލީފާ އުމަރުގެފާނު އަމީރު މުއާވިޔަތު މިހޯއްދެވި ކާމިޔާބީ ފާހަގަކޮށް އިސްލާމީ ލަސްކަރުގެ އުތުރު ފައުޖުތަކުގެ ވެރިކަން ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި މީލާދީން 640 ވަނަ އަހަރު ދިމިޝްޤުގެ ޤަވަރުނަރުކަން ދެއްވެވިއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ޤަވަރުނަރު ކަމުގައި ޝާމް ކަރަޔާއި މިސްރާއި ސައިޕްރަސް ކަނޑު އޮޅީގެ ދެފަރާތުގައިވާ ގިނަ ސަރަޙައްދުތަކެއް އިސްލާމުން ފަތަޙަ ކުރިއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތު މީލާދީން 647 ވަނަ އަހަރު އިސްލާމީ ލަސްކަރު އިތުރަށް ވަރުގަދަ ކުރައްވާ ބޭޒަންޓައިން އާއި އިތުރަށް ދިމާކުރައްވާ ހަގުރާމަކުރެއްވިއެވެ. 649 ވަނަ އަހަރު އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ އިސްލާމީ ލަސްކަރު ސައިޕްރަސް ހިފިއެވެ. 654 ވަނަ އަހަރު ހޯޑްސް ފަތަޙަ ކުރިއެވެ. 655 ވަނަ އަހަރު ލައިޑްސްގެ ކަޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި އޮތް ބޭޒަންޓައިންގެ ކަނޑުގެ ފައުޖް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކަކަށް ފަހު ބަލި ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބާރު އެނެޓޯލިޔާ ސަރަޙައްދާ ހަމައަށް ފުޅާކުރިއެވެ.
ޢަލީގެފާނާއި ދެކޮޅަށް ކުރި "ޖަމަލު ހަގުރާމަ"
ޚަލީފާ ޢުސްމާން ބިން ޢައްފާން ޚަލީފަކަމުގައި ހުންނަވަނިކޮން މީހަކު އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލުމުން ޚަލީފާކަން ލިބިވަޑައިގަތީ ޢަލީގެފާނަށެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން ފެށުމާއި އެކު އެކަލޭގެފާނު އިސްލާމީ އުންމަތުގެ އެންމެހާ ކަންކަން ހަމަ މަގައް އެޅުވުމަށް މަސައްކަތް ފެއްޓެވިއެެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން ސީރިޔާގައި އޮންނަ އިސްލާމީ ލަސްކަރުން އިންސާފުން ބޭރުން ކުރާ ކަންކަން ހުއްޓުވަން އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެގޮތުން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރު ބޭޒަންޓައިންގެ ރަށްތައް ހިފުމަށް ފަހު ހާއްސަކޮން ހޯޑްސް ހިފުމަށްފަހު އެރަށުގެ އާސާރީ ބިނާތަކާއި ލޯތައް އެޑެއްސާގެ ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ވިއްކި ވިއްކުމުން އެމީހުން 900 ޖަމަލުގެ ލޮއި އެރަށުން ބޭރުކުރިއެވެ. އެކަން ބެލުމަށް ޢަލީގެފާނު އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމެއް އަމީރު މުޢާވިޔަތާއި ޢަލީގެފާނާއި ދެމެދު ފެށުނެވެ. އިސްލާމީ ތާރީޚު ދިރާސާ ކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޢަލީގެފާނަށް ހެއްދެވުނު އެންމެ ބޮޑު ގޯހަކީ އަމީރު މުޢާވިޔަތާއި ކުރިމަތިލެއް ވުމެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން ފެށުމާއި އެކު ޢަލީގެފާނަށް ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުމަކީ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ ޝަހީދުކުރި މައްސަލަ ބެއްލެވުމެވެ. މުޢާވިޔަތު އަޑީގައި ހުންނަވައިގެން ޙަޟްރަތް އައިޝާގެ ފާނާއި ޠޮލްހާގެފާނާއި އަލްޒުބައިރުގެފާނު މެދުވެރި ކުރައްވާ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ އަވަހާރަކޮށްލި ގޮތެއް ހޯދުމުގެ ނަމުގައި ކެމްޕެއިންނެއް ފެއްޓެވިއެވެ. ޢަލީގެފާނުގެ އަރިހުން އެދެމުން ދިޔައީ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ ޤާތިލު ހޯދާ ޙައްޤު އަދަބު ދިނުމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޢަލީގެފާނު އެޤާތިލު ހޯދާ އަދަބު ދިނުން ފަސްކުރުމަށް ނިންމެވިއެވެ. މިކަމުގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަމަށް ބުނެ ޢަލީގެފާނަށް ގޮންޖަހަމުން ދިޔައެވެ. މިމައްސަލަ ހޫނުވެ އިސްލާމީ 4 ވަނަ ޚަލީފާ ޢަލީ ރަލިޔައްﷲއަންޙު ގެ ޚަލީފާ ކަމާއި މެދު ދެބަސްވުން އުފެދުނެވެ. މިދަޑިވަޅުބަލާ ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން އަމީރު މުޢާވިޔަތު ޤަބޫލުފުޅު ނުކުރައްވާކަން އާއްމުކޮށް އިޢުލާން ކުރެއްވިއެވެ. އޭރު ރަސޫލާގެ ގިނަ އަސްޙާބީން ތިބީ ޢަލީގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ އާންމު މުސްލިމުން ތިބީ މުޢާވިޔަތުގެ ޤަވަރުނަރުކަމުގެ ދަށުން ލިބޭ މާއްދީ އެހީތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ފަހަތުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެގެންނެވެ. ޙަޟުރަތު ޢައިޝާގެފާނާއި ޠޮލްހާ ގެފާނާއި އަލްޒުބައިރުގެފާނު އިއްސަފުގައި ފާޅުގައި ޢަލީގެފާންނާއި ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އަދި އިސްލާމީ ދަޢުލަތް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބައިބައިވިއެވެ. އިސްލާމީ ލަސްކަރު ދެބަޔަށް ބައިވެ ވަރުގަދަ ފިތުނައެއް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބޮޑު ހަގުރާމަ އިޢުލާނުކުރެވުނެވެ. ޢަލީގެފާނާއި ދެކޮޅަށް ކުރެވުނު މަސްހޫރު ޖަމަލުގެ ހަގުރާމަ ފެށުނެވެ. ބަސަރާގައި ކުރެވުނު ޖަމަލު ހަގުރާމައިގައި ޢަލީގެފާނުގެ ލަސްކަރު ގަދަވެ ޠޮލްހާ އަދި ޒުބައިރު ގަތުލުވެގެން ދިޔައެވެ. ޢައިޝަތުގެފާނު ހިފާ ހައްޔަރު ކުރެވި ފަހުން ޢަލީގެފާނު އެކަމަނާއަށް މަޢާފުދެއްވާ އެކަމަނާ ރައްކާ ތެރިކަމާއި އެކު މަދީނާއަށް ފޮނުވާލެއްވިއެވެ. މިހަގުރާމައިގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނު ބައިވެރިވެވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ. ނަމަވެސް މިހަގުރާމައގެ އަޑީގައި ހުންނެވީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނެވެ.
ސިއްފިން ހަގުރާމަ
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިން
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިން ނިސްބަތްވަނީ އުމައްޔަދު ވަންހައިގެ ދެއާއިލާއަކަށެވެ. އެއީ ސުފްޔާނީ އާއިލާއާއި މަރްވާނީ އާއިލާއަށެވެ. ސުފްޔާނީ އާއިލާއިން ޚަލީފާކަން ކުރެއްވީ 3 ބޭފުޅުންނެވެ.
1	އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ މުޢާވިޔަތު ބިން އަބޫސުފިޔާން	661 ން 680 އަށް 2	އަމީރު ޔަޒީދު ބުނު މުޢާވިޔަތު	680 ން 683 އަށް 3	އަމީރު މުޢާވިޔަތު(2) ބުނު ޔަޒީދު	683 ން 684 އަށް
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ބާނީއަކީ ފުރަތަމަ ޚަލީފާއަކީ މުޢާވިޔަތުގެފާނެވެ. މުޢާވިޔަތުގެފާނު ގެ ޚަލީފާކަން ދެމިއޮތީ މީލާދީން 661 ން 680 ވަނަ އަހަރާއި ދެމެދުއެވެ. މުޢާވިޔަތުގެފާނު އަވަހާރަވީ 6 މޭ 680 އަހަރު ފަލަވުމުގެ ސަބަބުން ޖެހިވަޑައިގެންނެވި ސްޓްރޯކެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ޚަލީފާ އަވަހާރަ ވުމާއި ގުޅިގެން މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ޚަލީފާއަކު އައްޔަނުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ދޮށީދަރިކަލުން އަމީރު ޔަޒީދު އަމިއްލައަށް ޚަލީފާކަމަށް އިސްވިއެވެ. ޔަޒީދު އަމީރުކަމާއި ހަވާލުވީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ކާފަދަރިކަލުން ޙަސަންގެފާނަށް ޚަލީފާކަން ދިނުމަށް މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތާއި ޙިލާފަށެވެ. އިސްލާމީ ތާރީޚު ގައި މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޔަޒީދަކީ އިސްލާމީ ލީޑަރެއްކަމުގައި ޤަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. އަމީރު ޔަޒީދުގެ ޚަލީފާކަމަކީ އިސްލާމް ދީން ބައިބައި ކުރި ދުވަސް ތަކެއްކަމުގައި ތާރީޚް ލިޔުންތެރިން ފާހަގަކުރެއެވެ. އަމީރު ޔަޒީދުގެ އަމުރަށް ކަރުބަލާގައި ހިންގި ލޭ އޮހޮރުވުމަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ކަޅުއަކުރުން ފެވިފައިވާ ހާދިސާ އެކެވެ. އިސްލާމީ އުއްމަތް ރޫޅި ދެމަޒްހަބް އުފެދި ޝިއައީންނާއި ސުންނީން އުފަން ކުރުވި ޙާދިސާއެވެ. މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާއި މިއަދާއި ޖެހެން ދެން ހަގުރާމަ ކުރަން ޖެހުން ސަބަބެވެ. އަމީރު ޔަޒީދުގެ ޚަލީފާކަމަށް ފަހު އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއަކަށްވީ އަމީރު ޔަޒީދުގެ ބޭފުޅެއްކަމުގައިވާ މުޢާވިޔަތު(2) އެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތަށް ކާފަވިދާޅުވާ މުއާވިޔަތުގެ ވެރިކަމުގެ ވަރަށް ކުރީކޮޅު އިސްތިއުފާދެއްވާ މުސްލިމުންނަށް އެބައިމީހުން އެދޭ ވެރިއަކު އައްޔަންކުރުމަށް ފުރުސަތު ދެއްވިއެވެ. އަމީރު މުޢާވިޔަތު (ދޭއް) ޚަލީފާކަމުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމާއި އެކު އުމަވީ ދައުލަތުގެ ސުފްޔާނީ އާއިލާގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައީ އެވެ. ސުފްޔާނީ އާއިލާގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައީ ޔަޒީދުގެ ވެރިކަން ފެށުމާއި އެކު އެވެރިކަން ޤަބޫލުނުކާ މުސްލިމުން މަދީނާގައި ޢަބްދުﷲ ބިން އައްޒުބައިރަށް ބައިތު ހިފާ ސާމުކަރައިގައި އޮތް ވެރިކަން ނޫން  އެހެން ވެރިކަމެއް މަދީނާގައި ފެށުމުންނެވެ. ޢަބްދުﷲ ބިން އައްޒުބައިރުގެ އަތުން ވެރިކަން އުމަވީ ދައުލަތުގެ މަރުވާނުގެ އާއިލާއަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ އަބްދުލް މަލިކު ބުނު މަރުވާންގެ ހިކުމަތު އަމަލީގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެން ފެށުނީ އުމަވީ ދައުލަތުގެ އުމައްޔަދު ދަރިކޮޅުގެ މަރުވާނީ އާއިލާގެ ވެރިކަމެވެ.
މަރުވާނީ ދަރިކޮޅުގެ ޚަލީފާއިންނަކީ
1-	މަރުވާން(1) އިބުނު އަލްހަކަމް	684 ން  685 އަށް 2-	ޢަބްދުލް މަލިކު ބުނު މަރުވާން 	     685  ން  705 އަށް 3-	އަލްވަލީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	705 ން 715 އަށް 4-	ސުލައިމާން ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކް	715 ން 717 އަށް 5-	ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް ބުނު މަރުވާން	717 ން 720 އަށް 6-	ޔަޒީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	720 ން 724 އަށް 7-	ޙިޝާމް ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	724 ން 743 އަށް 8-	އަލްވަލީދު ބުނު ޔަޒީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	743 ން 744 އަށް 9-	ޔަޒީދު ބުނު އަލްވަލީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	744 10-	އިބްރާހިމް ބުނު އަލްވަލީދު ބުނު ޢަބްދުލް މަލިކު	744 11-	މަރުވާނު ބުނު މުޙައްމަދު ބުނު މަރުވާން	744 ން  750 އަށް
އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިންގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ: އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު އިބްނު މަރުވާން ބުނު ޙަކަމް
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުއަކީ އިސްލާމީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލް ކުރައްވާ ގޮތުގައި ޢަލީ ރަލިޔައްﷲ އަންޙު އަށް ފަހު އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ 5 ވަނަ ޚަލީފާއެވެ. އެކަލޭގެ ފާނަށް މިޤަދަރާއި ޢިއްޒަތް އިސްލާމީ އުންމަތުން ދީފާވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޒާހިދުކަމާއި ވަރައަވެރިކަމާއި ޚުލްޤު ހެޔޮކަމާއި އިސްލާމްދީނަށް އެކަލޭގެފާނު ލޯބި ކުރާމިންވަރާއި ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާއި ރައްޔިތުންނަށް ހެޔޮކަމާއި ޢަދުލުވެރިކަމާއި އިންސާފުވެރިކަމާއި އަމިއްލައެދުން އިސްކުރުމެއްނެތި މުޅި އުންމަތުގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ މުޅިޙަޔާތް ހޭދަކުރެއްވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުއަކީީ މުސްލިމު އުއްމަތައް ނަމޫނާ ވެރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ދީނީ ޢިލްމުވެރިންނަށް އިސްކަން ދެއްވިއެވެ. ޢުމުރާނީ ތަރައްޤީ ގެނެސްދެއްވިއެވެ. ތަޢުލީމަށް ޚާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ. ޒުވާނުންނަށް މަގުތައް ފަހިކޮށްދެއްވެވިއެވެ. ވިޔަފާރި ފުޅާކޮށް އިސްލާމުންގެ އަތުން ނެގެމުން އައި ޓެކްސްތައް ކުޑަކުރައްވާ ބައެއް ޓެކްސްތައް ކަޑުއްވާލެއްވިއެވެ. އިސްލާމީ ދަޢުލަތް އިތުރަށް ވަރުގަދަކޮށް ހަރުދަނާ ކުރެއްވިއެވެ. ދާޚިލީ ހަމަޖެހުމަށް އިސްކަންދެއްވިއެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުއަކީ ޚަލީފާއަކަށް ވުމުގެ ކުރިން ފެޝަނަށް ލޯބި ކުރައްވާ ހުވަނދު ލައްވާ ވަރަށް މުއްސަދި ދިރިއުޅުއްވުމެއް އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް ޚަލީފާއަކަށްވުމަށް ފަހު މިހުރިހާކަމެއް ދޫކޮއްލައްވާ ވަރަށް ސާދާ ދިރި އުޅުމެއް އުޅުއްވިއެވެ. ބައިތުލް މާލުން އެއްވެސް ޚަރަދެއް ނުނަންގަވައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އާއިލާގެ މެންބަރުންނަށް ވެސް ސާދާ ދިރިއުޅުއްވުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. އަނބިދަރިންގެ ގަހަނާ ދައުލަތުގެ ބައިތުލްމާލަށް ހަދިޔާކުރުމަށް އެންގެވިއެވެ. އުމަވީ ދަޢުލަތުގެ ވެރިން އޭރު ތުރުކުރެއްވި ހެދުންކޮޅުތައް ދޫކުރައްވާ އާދައިގެ ހެދުންކޮޅުތައް ތުރުކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ފަހައްރައްކާ ކުރާ ޚަރަދު ކުޑަ ބޭފުޅެކެވެ. ފަޤީރުންނަށް އެހީވާ ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު އިބްނު މަރުވާން ބުނު ޙަކަމް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ މީލާދީން 682 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޚަލީފާކަން ކުރެއްވީ މީލާދީން 717 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 720 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދުއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ގެންނެވި އިސްލާހީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުންނާއި މުސްލިމުން އެކަލޭގެފާނަށް ތާއީދުކޮށް ލޯބިވާ މިންވަރުން އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޝްމަނުން ދިޔައީ ކަންބޮޑުވަމުންނެވެ. ދުޝްމަނުންނަށް އެކަންކަމަށް ކެތްނުކުރެވިގެން އެކަލޭގެފާނުގެ ނޯކަރަކަށް ރިޝްވަތުދީ ކާނާއަށް ޒަހަރެއް ލައިގެން އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަކޮށްލެއްވީ މީލާދީން 720 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުއެވެ. އޭރު އެކަލެގެފާނުގެ އުމުރުފުޅަކީ އެންމެ ސާޅިސްއަހަރެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޚަލީފާ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. " ވެރިން އާންމު ގޮތެއްގައި އިސްކޮށްފައި ތިބެނީ ރައްޔިތުންގެ ކަންކަން ބެލުމަށެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެންގެ ކަންކަމާއި އުޅޭނޫޅޭ ގޮތް ބެލުމަށް ރައްޔިތުން މިއަދު އަހަރެން އިސްކުރަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަހަރެންގެ ފަރާތުން ނުރަގަޅު ކަމެއްފެނިއްޖެ ނަމަ އަހަންނަށް އިސްލާހުގެ މަގު ދައްކާދޭށެވެ. އަދި އެކަމެއް ކުރިޔަނުދީ ވަގުތުން ހުއްޓުވާށެވެ."
އުމަވީ ދައުލަތް
ނޯޓް: މިލިޔުން ލިޔެފައިވަނީ އިސްލާމް މުދައްރިސް ފާތުމަތު ނާއިލާއެވެ. އުނި އިތުރު ގެންނެވުމަށް މަރުހަބާކިޔަމެވެ.
udeylia 10:57, 11 މެއި 2010 (UTC)
ކަނޑިތީމު (ށ. އަތޮޅު)
<DIV style="font-family: Faruma">
މި ރަށަކީ ށ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ. މިރަށް އޮންނަނީ އަތޮޅުގެ ހުޅަނގު އުތުރު ގައެވެ. މިރަށުގެ އުތުރާއި ދެކުނު ފަރާތުގައި ފަޅު އޮވެއެވެ. މިއީ ލަފާ ފުރަން ފަސޭހަ ރަށެކެވެ. މިރަށަށް ދެވިފައިވާ ކޯޑަކީ C1 އެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އާބާދީ
2021 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫންމަހުގެ 31 ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ކަނޑިތީމުގެ އާބާދީ އަކީ 1621 މީހުން. އެއީ 830 އަންހެނުން. އަދި 791 ފިރިހެނުން.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
މިރަށުގެ މަސްވެރިން، މަސްވެރިކަމުގެ ތަފާތު ވައްތަރުތަކަށް ވަރަށް ފަރިތައެވެ. އެންމެ އާއްމުކޮށް އެމީހުން ކުރާ މަސްވެރިކަމަކީ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމެވެ. ނަމަވެސް މީގެ އިތުރުން (ހާއްސަކޮށް ދޮށީގެ މަސްވެރިކަން ދޭރީވާ ދުވަސްވަރު) ލޭނު އެޅުމާއި، ފަރުމަހު މަސްވެރިކަމާއި، ހުއިފިލަނޑާ ނެގުމާއި އިހިވެރިކަން ކޮށް އުޅެއެވެ. މިހާރަކަށް އައިސް މަސްވެރިކަން ކުރާ އުޅަނދުތައް ބޮޑެތިކުރެވިފައި ވާތީ ލޭނުގެ މަސްވެރިކަމާ ދުރުވަން ވަނީ ފަށާފައެވެ. އޭގ ބަދަލުގައި އަލަށް ފެށި މަސައްކަތަކީ ކަންނެލީގެ މަސްވެރިކަމެވެ.
ތަންކޮޅެއް ކުރީގައި ރޮދުއެޅުމާއި ކަށިމިޔަރު މަސްވެރިކަން ވެސް މިރަށުގެ މަސްވެރިން ކާމިބުކަމާއެކު ކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި އޭގެ ކުރިން މާކެޔޮޅުކަން ވެސް ކޮށްފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު މި މަސައްކަތްތައް ތަފާތު ސަބަބުތަކާ ހުރެ ވަނީ މުޅިން ނެތިފައެވެ.
ކުރީގެ ހުކުރު މިސްކިތް
ދިވެހި ބަސް ލިޔާ ތާނައަކުރު ގެ ތާރީޚު މި މިސްކިތާ ވަނީ ގުޅިފައެވެ. މިހާތަނަށް ހޯދިފައިވާ ހޯދުންތަކުން އެންމެ ކުރީގެ ތާނަ ލިޔުމެއް ފެނިފައިވަނީ ކަނޑިތީމު ގަބުރސްތާނުގައި ހުރި މި މިސްކިތުންނެވެ. މި މިސްކިތުގެ އުތުރުފަރާތު ދޮރުގެ ދެފަރާތުގެ ފިލާގަނޑުގައި ތާނައިން ކަނޑާނަގައި ލިޔެފައިވަނީ "ހާހާވިހިވަނައަހަރުފަށްގެލީކަމުހަދާށް" މިހެނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1020 ވަނަ އަހަރު އެ މިސްކިތުގައި ފަންގި ލާފައި ޖަހާފައި އޮތް ތާރީހެއް ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.
1900 ގެ ފަހުކޮޅުގައި އެ މިސްކިތް ވަރަށް ބޮޑަށް ވީރާނާވެފައި ހުއްޓާ އެތާ ކައިރީގައި އެހެން މިސްކިތެއް އިމާރާތްކޮށް އެ މިސްކިތް ތަޅާލީއެވެ. އެ މިސްކިތުގެ ގާފޮޅު އަދިވެސް ގަބުރުސްތާނުގައި ފެންނަން އެބަ ހުއްޓެވެ. އެއީ އުވައިން ރާނައި ދެފަރާތުގައި އުވަ ޖަހާ ފުރާޅުގައި ޓިނު ޖަހާ ހިޔާކޮށްފައިވާ މިސްކިތެކެވެ. މިސްކިތް ތަޅާލުމާ ހަމައަށްވެސް އެތާގައި ކަށުނަމާދު ކޮށް އުޅުނެވެ.
ކާޑުގެ
މިއީ ރައްޔިތުންގެ އާމްދަނީން ހޯދާ މުދާ ގުދަންކުރުމަށާއި ވިޔަފާރިއަށް ބެނުންކުރުމަށް ހަދާފައިވާ ބޮޑު އިމާރާތެކެވެ. އިމާރާތް ކުރެވިފައި ވަނީ ލަކުޑި ޑެކް އަޅައިގެން ދެ ބުރިއަށެވެ.
ރައްޔިތުންގެ ބޭސްފިހާރަ އިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރި ދުވަސްވަރު މި އިމާރާތް ވަނީ ތަޅާލައި ބިން ސާފު ކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް ރައްޔިތުންގެ ބޭސް ފިހާރަ އިމާރާތް ކުރެވުނީ ކާޑުގެ ހުރި ތަނުގައެއް ނޫނެވެ. ކާޑުގެ އިމާރާތް ހުރީ މިހާރު 'ސައިބަރކެފޭ' އިމާރާތް ހުރި ހިސާބުން ފެށިގެން އިރަށް ގާތްގަނޑަކަށް 3 ކޮޓަރީގެ ދިގުމިގުގައެވެ.
ބޭރު ދަތުރުކުރާ ބައްތެލި
މިއީ އަވައްޓެރި ގައުމުތަކަށް ވިޔަފާރި ދަތުރު ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި ރައްޔިތުންގެ ނާލު ބައްތެއްޔެކެވެ. މިބައްތެއްޔަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ "ނާއިންފަރު" މި ނަމެވެ.
އެ ޒަމާނުގައި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ވިއްކަން ގެންދަނީ ހިކި ކަނޑުމަހާއި، ކާއްޓާއި، ބޮއްޔާއި ރޯނު ފަދަ ތަކެއްޗެވެ. މި ތަކެތި ވިއްކާފައި ލިބޭ ފައިސާއަށް، ކާޑުގެ ބާވަތްތަކާއި، އެތަނަކުން ލިބެން ހުންނަ ބޭނުންތެރި މުދާ ގަނެގެން ރަށަށް ގެނެއެވެ. އަދި މި ތަކެތި "ކާޑުގެ" ގައި ވިއްކައެވެ. އެދުވަސްވަރު، މުދާ ގަންނަން ދުރު ރަށްރަށުން މީހުން މިރަށަށް އައިސް އުޅުނެވެ.
އޮކްޓޫބަރު 8
އޮކްޓޫބަރު 8 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 281 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 282 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ފޭދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)
ފޭދު އަކީ އައްޑުއަތޮޅު ގެ ރަށެކެވެ.
މަނަދޫ އިދުރީސް މުޙައްމަދު
މަނަދޫގައި ހުންނަ ޕޮލިސް ސްޓޭޝަންގެ އިރުމަތީފަރާތުގައި ހުންނަ ހޮޅުއަށީގައި ހުސްގަޔަށް ހަދާލައިގެން އޮންނަ މީހަކު ފެންނާނެއެވެ. އަތިރިމަތީގައި ހެދިފައިވާ ރުއްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ހޮޅުއަށީގައި މަދު ފަހަރަކު ނޫނީ އެމީހާ އޮންނަތަން ފެންނާނީ އެކަނިމައި އެކަންޏެވެ. ކަނޑުން އަންނަ ފިނިވައިރޯޅި ތަކަށް މޫނު ދިމާކޮށްގެން ގިނަ ފަހަރަށް އިންނާނީ މާސިންގާ ކަނޑާދިމާލަށް ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ. ނޫނީ ވަޔާއެކު ނަށަމުންދާ ފަންތަކަށް ބަލަހައްޓައިގެން އޭނާ އޮންނާނީ އޮށޯވެއެވެ. ރަށުން ބޭރުން އަރާ މީހުންނަށާއި މިހާރު ބޮޑެތިވަމުންދާ މަނަދޫ ކުދިންނަށް އެއީ ކާކުކަން ނޭނގިދާނެއެވެ. އެއީ މަނަދޫ ސާތީވިލާ އިދުރީސް މުޙައްމަދު (އިދުރިސްބެ) އެވެ. އެއީ މަނަދޫގައި ސިމެންތީގެ މަސައްކަތް އެންމެ ފުރަތަމަ ފަންނުވެރިކަމާއެކު ކުރަންފެށި ހުނަރުވެރިޔާއެވެ. އެއީ ރޭނުމުގެ މަސައްކަތުގެ މޭސްތިރިއެކެވެ.
ފޭދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)
ތާރީޚު
މިއަދު ފޭދޫ ގައި އުޅެމުން ދަނީ ކުރީން ގަމު ގައި އުޅުނު ރައްޔިތުންނެވެ.
ކަނޑިތީމު (ށ. އަތޮޅު)
ރަށްވެހިގެ (އުޖާލާ ވިދުވަރު)
މިއީ، މިހާރު ސިއްހީ މަރުކަޒު އެހުރި ތާނގައި ކުރިން ހުރި އިމާރާތެކެވެ. ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން ރަށު އޮފީސް ހިންގީ މި އިމާރާތުގައެވެ.
އޮކްޓޫބަރު 8
ޙާދިސާތައް
1960 – ދިވެހިރާއްޖެ : ރާއްޖޭގައި އިގިރޭސި ދައުލަތުގެ ސަފީރަކު ދާއިމީކޮށް ހުންނަ ފެއްޓެވި އެވެ. ފުރަތަމަ ހުންނެވި ސަފީރަކީ އެޗްއޭ އާތިން ތަންޑޭވީ އެވެ. ދިވެހި ދައުލަތުން ފަހުން މީނާ ބެހެއްޓެވީ ކ.ދޫނިދޫގައެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ކަނޑިތީމު (ށ. އަތޮޅު)
ރަށްވެހިގެ (އުޖާލާ ވިދުވަރު)
ރާނައި، އުވަ ޖަހައި، ލަކުޑި ޑެކް އަޅައި، ދެ ބުރިއަށް ހެދިފައިވާ މި އިމާރާތުގެ ދެފަރާތުގައި ފެންޑާ ލެވިފައި ވެއެވެ. އިމާރާތް ކުރެވިފައި ވަނީ ރަށަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ މެހުމާނުން ނިދުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ގޮތަށެވެ. ފުރާޅުގައި ހުރީ އީޓު ޖަހައިފައެވެ.
މިހާރު ކައުންސިލް އިދާރާ ހިންގަމުން އެދާ އިމާރާތް ބިނާ ކުރެވުމާ އެކު، އުޖާލާވިދުވަރު އޮފީސް އިމާރާތުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓާލެވުނެވެ. އޭގެ ފަހުން ދުވަސް ކޮޅަކަށް މި އިމާރާތް ޕްރީ ސްކޫލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވުނެވެ. އަދި އެއަށްފަހު، 1998 ވަނަ އަހަރު ބަނދަރުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައިރު ގުދަނެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވުނު ހަނދާނެއް ވެސް ވެއެވެ.
މި އިމާރާތް ތަޅާ ސުންނާފަތިކޮށްލީ، އެެތަނުގައި ސިއްހީ މަރުކަޒު ބިނާކުރުމަށެވެ.
ޒިޔާރަތް
ޒިޔާރަތް ހުންނަނީ ގަބުރުސްތާނު ތެރޭގައެވެ. ރާނައި ހިޔާކޮށްފައިވާ ޒިޔާރަތުގެ އެތެރޭގައި ލަކުޑި ޒިޔާރަތެއް ހުރެއެވެ. ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި އަސްލު ޒިޔާރަތަކީ މިބުނި ލަކުޑި ޒިޔާރަތެވެ. އެތަން ހަލާކުވެދާނެ ކަމަށްޓަކައި އޭގެ ބޭރުން ފާރު ރާނައި ހިޔާކޮށްފައި ވަނީއެވެ.
މިއީ ނަދުރު ބުނާ ޒިޔާރަތެކެވެ. އެކި ބޭނބުންތަކުގައި ނަދުރު ބުނެ ހަދިޔާކޮށްފައިވާ ކާށި އެތާގައި ފުންޏަކަށް ހުރެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން ރަށުގައި މަހަށް ފުރާ ކޮންމެ ދޯންޏަކުން ޒިޔާރަތަށް ދަނޑިމަސް ދޭން ޖެހެއެވެ. ދަނޑިމަސް ދޭނީ ޒިޔާރަތް ބަލަަހައްޓާ މީހާއަށެވެ. ޒިޔާރަތް ބަލަހައްޓަނީ މަތިފުށު ވާރުތައިން ކަނޑައެޅޭ މީހެކެވެ. އަދި އަހަރަކު އެއްފަހަރު ޒިޔާރަތްފުޅު މައުލޫދު ކިޔުން އޮންނާނެއެވެ.
ރަށްވެރިކަން
ކަނޑިތީމުގެ ކަތީބުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުން
މަކްތަބް
ރަށުގައި ތައުލިމު ދިނުމަށް ރޭވިގެން ނުވަތަ ވަކި ނިޒާމަކަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ހެދުނު މަރުކަޒަކީ ކުރީގެ މަކްތަބެވެ. ށަވިޔަނި އަތޮޅު މަދަރުސާ އިމާރާތް ކުރެވި ކިޔަވައިދިނުން ފެށުމަށް ފަހު މި މަކްތަބުގައި ކިޔަވައިދިނުން ހުއްޓާލިއެވެ. މި އިމާރާތް ފަހުން ރައްޔިތުންގެ އިންޖީނުގޭގެ ގޮތުގައި ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ބޭނުން ކުރެވުނެވެ. އަދި އިންޖީނުގެ އާ އިމާރާތަކަށް ބަދަލުކުރެވުމުން ކޭބަލް ޓީވީ ގެ ހިދުމަތް ދޭ މަރުކަޒަކަށް މި އިމާރާތް ބޭނުންކުރަން ފެށުނެވެ.
މިއީ ރަށުގެ ހުރިހައި ކުދިންނަށް އަސާސީ ތައުލީމު ފުރިހަމަ ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމަށް ރައްޔިތުންގެ ހިންގާ މަކްތަބެކެވެ. ކުރިކޮޅުގައި ނައިފަރުގެ މުދައްރިސަކު ގެނެސްގެން ކިޔަވައިދިނުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން މުދައްރިސުންގެ ގޮތުގައި މުޅިންވެސް ތިބީ ރަށުގެ އެކިއެކި މީސްމީހުންނެވެ. ރަށުގެ ކަތީބުންނާއި މުދިމުންގެ އިތުރުން ވެސް އެކިއެކި ކަމުވޮށިން މަކްތަބުގެ މުދައްރިސުންގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ.
މިއީ އުވައިން ރާނައި އީޓު ޖަހައި ހިޔާކޮށްފައިވާ އިމާރާތެކެވެ. ޖާގައިގެ ދަތިކަން ކުރިމަތި ވުމުން، މި އިމާރާތުގެ އުތުރުން، ދަނޑިފަނުގެ އިމާރާތެއް ކުރެވި ބޭނުން ކުރެވުނެވެ.
ށަވިޔަނި އަތޮޅު މަދަރުސާ
ޖަޕާނު ސަރުކާރުގެ ހިލޭ އެހީގެ ދަށުން ކަނޑިތީމުގައި އަތޮޅުމަދަރުސާ ބިނާކުރެވި ކިޔެވުން ފެށުނީ 1986 ޖެނުއަރީ 23 ގައެވެ. މި މަދަރުސާގައި މިހާރު މަތީ ސާނަވީ އާ ހަމަޔަށް ކިޔަވައިދެއެވެ.
ކަނޑިތީމު ޕްރީސްކޫލް
ކުރިން ޕްރީ ސްކޫލް ހިންގާފައިވަނީ ރަށުގެ އަންހެނުންގެ ކޮމިޓީންނެވެ.
މިއީ ދަރިވަރުން އަތުން ފީނަގައިގެން ހިންގި (ޕްރައިވެޓް) ސްކޫލެކެވެ. މި ސްކޫލްގައި ބޭބީނާސަރި، އެލް ކޭ ޖީ އަދި ޔޫ ކޭޖީ ލެވެލް ތަކަށް ކިޔަވައިދޭ ކްލާސްތައް ހިންގައެވެ.
މިހާރު ސަރުކާރުން ޕްރީސްކޫލުގެ ޚިދުމަތް ދޭން ފެށުމާއި އެކު ށ.އަތޮޅު މަދަރުސާގައި އެލްކޭޖީ އަދި ޔޫކޭޖީގެ ދަރިވަރުންނަށް ޕްރީ ސްކޫލްގެ ޚިދުމަތް ލިބެެވެ. އޭގެ އިިތުރުން ބޭބީ ނަސަރީ ލެވެލްގެ ކުދިންނަށް ޕްރީ ސްކޫލުގެ ޚިދުމަތްދެނީ އަލް އުލާ ޤްރާން ކުލާހުންނާއި އަދި އަލިވާ ޤުރްއާން ކުލާހުުންނެވެ.
ވެބްސައިޓް
ކަނޑިތީމުގެ ޚަބަރާއި މަޢުލޫމާތު އާއްމުރައްޔިތުންނާއި ހަމައަށްގެނެސްދިނުމަށްޓަކައި ކަނޑިތީމުގެ ޒުވާނަކު އިސްނަގައިގެން 2009 ވަނަ އަހަރުންފެށިގެން އަންނަނީ ކަނޑިތީމު އޮންލައިންގެ ނަމުގައި އޮންލައިން ނޫހެއް ހިންގަމުންނެވެ. މި ނޫހުގެ ފަރާތުން ކަނޑިތީމުގެ އެންމެފަހުގެ ޚަބަރާއި މަޢުލޫމާތު ދުވަހުން ދުވަހަށް ކިޔުންތެރިންނާއި ހަމައަށް ގެނެސްދެއެވެ. އަދި މިނޫހުގެ ފޭސްބުކް ޕޭޖުގައި ކަނޑިތީމުގައި ހިންގާ އެކިހަރަކާތްތަކުގެ ފޮޓޯއާއި ވީޑިއޯ ހިއްސާކުރެއެވެ.
ޤިސްމު:Islands of the Maldives
މަނަދޫ އިދުރީސް މުޙައްމަދު
އިދުރިސްބެ ރޭނުމުގެ މަސައްކަތް ދަސްކުރީ އަމިއްލައަށެވެ. އޭނާއަކީ އިނގިރޭސިން ހއ. ކެލާގައި ތިބި ދުވަސްވަރު އެމީހުންނާއެކު މަސައްކަތްކުރި މީހެކެވެ. އިދުރިސްބެއަށް އިނގިރޭސިން ކަމުދަނީ އެހެންވެއެވެ. އަބަދުވެސް އިނގިރޭސިންގެ މޮޅުކަމުގެ ވާހަކައާއި އޭރު ގަމުގައި މަސައްކަތްކުރަންއުޅުނު ޕާކިސްތާނު މީހުންގެ ވާހަކަ އިދުރިސްބެ ދައްކައެވެ.
"އެމީހުން (އިނގިރޭސިން) އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރާނެ ހަމަ ކަމަކަށް ކަމެއް ކޮށްލާގޮތަކަށް. ވަރަށް ފުރިހަމަވާނެ. އަހަރެމެން އެއްޗަކަށް އެއްޗެއް ހަދާލާހެން ކަންކަން ކުރީމާ އެމީހުންނަކަށް ކަމަކުނުދާނެ. އެހެންވެ އެމީހުންނާއެކު ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކަށް ނުވެސް އުޅެވޭ" އިދުރިސްބެ ބުންޏެވެ. އިނގިރޭސިން ކެލާއިން ފައިބަންދެން އިދްރިސްބެ އެމީހުންނާއެކު މަސައްކަތުގައި އުޅުނެވެ. އެމީހުންގެ ކައިރިން ތަފާތުން މަސައްކަތްތައް ދަސްކުރިއެވެ. "ރޭނުމުގެ މަސައްކަތަކީ އެންމެ ރަނގަޅަށް ދަސްވި މަސައްކަތް. އަހަރެން މި މަސައްކަތް މާލޭގަޔާއި މިރަށުގައި (މަނަދޫގައި) އަދި އަތޮޅުތެރޭގައިވެސް ކޮށްފައިހުންނާނެ. އަހަރެން އޭރު އެންމެ ބޮޑަށް ކުރީ ފާޚާނާ ބެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތް. މަނަދޫގައިވެސް އަދި މިއޮތް މިލަދޫގައިވެސް ފުރަތަމަ ފާޚާނާ ތައްޓެއް ބަހައްޓާފައި ހުންނާނީ އަހަރެން" މިލަދޫއާ ދިމާލަށް އިޝާރާތް ކުރަމުން އިދުރިސްބެ ބުންޏެވެ. "މިއީ ފޮންޏެއްނޫން. އަހަރެން ޔަގީންކަމާއެކު ބުނެފާނަށް އަހަރެން ބެހެއްޓި ފާޚާނާއެއްގައި އަދިއަދަށް ދާންދެންވެސް މައްސަލަ ޖެހިފައެއް ނުހުންނާނެޔޭ"
އިދުރިސްބެ ރާނާ ހެދުމުގައި އެންމެ ކުރީ ސަފުގައި އުޅުނު ދުވަސްވަރަކީ އުވައިން ރާނާ ހެދި ޒަމާނެވެ. އުވަޔަށްފަހު ސިމެންތިއަށް ބަދަލުވެގެންދިޔައީ އިދުރިސްބެ ރާނަން އުޅެނިކޮށެވެ. އެދުވަސްވަރު އުވަޔާއި ސިމެންތި އެއްކޮށްގެން ރޭނުމުގެ އިޖާދުކޮށް އެކަންވެސް އިދުރިސްބެ ކުރިއެވެ. އެއީ އަތިރިމަތިން އަކިރި ނަގައިގެން އެތެރެއަށް ކުރެދި ލައްވައިގެން ބެރި ކޮންކްރިޓްކުރި ޒަމާނެވެ. މާލޭ ހިޔަމަ އަލްމަރުޙޫމް އިބްރާހިމް މުޙައްމަދު (އިބްރާހިމްކޮއި) ދުނިޔޭގައި އެގޭގެ ރޭނުމުގެ މަސައްކަތްތައްވެސް ކުރި މީހަކީ ހުނަރުވެރި އިދުރިސްބެއެވެ. "އިބްރާހިމްކޮއި ދުނިޔޭގައި ހިޔަމައިގަ ހުންނާނެ ވަރަށް ގިނަ ކަންތައްތައް ކޮށްދީފަ. އެއީވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ދުވަސްކޮޅެއް" ސެޕްޓިކް ޓޭންކް ބަހައްޓައިގެން ފާޚާނާ ތަށި ބަހައްޓަން އިދުރިސްބެ ފެށިއިރު މާލޭގައިވެސް ގިނަގޭގޭގައި ހުންނަނީ ހަޑަސްބުރި ކަމަށް އިދުރިސްބެ ބުންޏެވެ. އިދުރިސްބެ ފުރަތަމަ މަނަދޫގައި ފާޚާނާއެއް ބެހެއްޓީ މަނަދޫ މާލްރޯޑްގައެވެ. އޭގެ ކުރިން އަތޮޅުގެއަށް ފާޚާނާ ލައިފިއެވެ. ސިމެންތިން ތަށި ހަދައިގެން ސެޕްޓިކް ޓޭންކް ނުލައި ސީދާ މޫދަށް ގުޅައިގެން ބަހައްޓާފައިވާ އެ ފާޚާނާތަށި ބެހެއްޓީ އަޅުގަނޑަށް މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ގޮތުގައި ނ. ހޮޅުދޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާނުބޭ ކިޔާ މީހެކެވެ. މާލްރޯޑްގައި ތިރި ތައްޓަކާއެކު އޭރު ބެހެއްޓެހި އެ ފާޚާނާ މަނަދޫގައި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމު ޤާއިމުވަންދެންވެސް ދިޔައީ ބޭނުންކުރަމުންނެވެ. އޭރު ގާތްގަޑަކަށް އެ މަސައްކަތަށް 25 އަހަރުވަރު ވެދާނެއެވެ. "އެފާޚާނާ ވަޅު ބެހެއްޓުމަށް ކޮނުނުއިރު އެތަނުން ފެނުނު ގަބުރެއްވެސް އަހަރެމެން ނަގައިގެން ގެންގޮސް އެހެން ތަނެއްގައި ރީތިކޮށް ވަޅުލިން" އިދުރިސްބެ ކުރީގެ ހަނދާންތައް އާކުރިއެވެ.
އިދުރިސްބެއަކީ މަނަދޫގައި ފުރަތަމަ ވާރޭފެން ރައްކާކުރުމަށްޓަކައި ފެންތާންގީ ހެދުމުގެ މަސައްކަތްވެސް ފެށި ފަރާތެވެ. އިދުރިސްބެވަނީ ގޭގެ ގިފިލިތެރޭގައި ބޮޑު ފެންތާގީއެއް ބަހައްޓައިގެން މަނަދޫ މީހުންނަށް ވާރޭފެނަކީ ގިނަ ދުވަހަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބެހެއްޓިދާނެ އެއްޗެއްކަން ދަސްކޮށްދީފައެވެ. އޭގެކުރިން މަނަދޫ މީހުން ވާރޭފެން ރައްކާކުރަމުން އައީ ރުނބާ އާއި ބޮޑެތި ތެލި ކަހަލަ ކަންވާރުތަކުގައެވެ. އާންމުކޮށް ވާރޭފެން ބޮއި އުޅުނީ ވާރޭ ވެހޭ މޫސުމުގައެވެ. އިދުރިސްބެވަނީ މަނަދޫގެ އެތައް ގެއެއްގައި ވާރޭފެންތާނގީ ރާނައިދީފައެވެ. ފެންވަޅުތަކުގެ ފެންނުބައިވެ ނުވަތަ ފެން ލޮނުވުމުން އެމައްސަލަ ހައްލުކުރާނެ އީޖާދުތަކާއި ފެންވަޅުދޮށުންދާ ފެންތަން ބޮޑުނުވެ ހިންދާލެވޭނެ ފަސޭހަތް ގޮތްތައް އިދުރިސްބެ އީޖާދުކުރިއެވެ. އެގޮތުން ވަޅުގެ ތިލަވަތްގަލުން ފެންއަރާގޮތަށް ބެހެއްޓުމުގެ ބަދަލުގައި ވަޅުގެ އަރިމަތިން ފެން އަރާގޮތްތައް މަނަދޫއަށް ތަޢާރަފުކުރީވެސް އިދުރިސްބެއެވެ.
އިދުރިސްބެއަކީ މީހަކު ބުނާހާ އެއްޗެއް ޤަބޫލުކުރާ ކަހަލަ މިޒާޖެއްގެ މީހެއްނޫނެވެ. އަބަދުވެސް އޭނާއަށް އެކަމެއް ހަގީގަތް އެނގެންޖެހޭނެއެވެ. އެވާހަކައެއް ދައްކާ މީހަކަށް އެކަމެއް އިދުރިސްބެ ޤަބޫލުކުރާ ވަރަށް ބުނެނުދެވިއްޖެނަމަ އިދުރިސްބެ ގާތުގައި ކިތަންމެ ބޮޑުކަމެއްވެސް އެއީ އެއްވެސް ކަމަކަށްނުވެއެވެ. އެކަމެއްގައި އިދުރިސްބެ ޤަބޫލުކުރާގޮތް އެއީ އެންމެ ރަނގަޅުގޮތެވެ. މިހެން ބުނުމުން އިދުރިސްބެގެ މިޒާޖަކީ ކޮބައިކަން އެގިދާނެއެވެ.
އިދުރިސްބެގެ ގެއަށް ފުރަތަމަ ކީނަމަކީ ބިއްލޫރިޖެހިގެއެވެ. ފަހުން އެގޭގެ ނަން ސާތީވިލާއަށްވަނީ ބަދަލުކޮށްފައެވެ. ބިއްލޫރިޖެހިގެ އެގެއަށްކީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟ އެގެއަކު އޭރަކު އެންމެ ބިއްލޫރިގަޑެއްވެސް ނެތެވެ. " މަށަކީ އޭރު މިރަށުގައި ރާނާ ހަދާ މީހާ. އެކަމަކު މިގެ އޭރު ހުރީ ވަރަށް ދެރަކޮށް. ފަނުން ހުންނާނީ. ތަންތަން ހާއަޅާނެ. އެހެންވެ މަލާމާތަކަށް އެހެންމީހުން ކީނަމެއްއެއީ" އިދުރިސްބެ ބުންޏެވެ. އިދުރިސްބެގެ ތިން ދަރިން މިވަގުތު ދުނިޔޭގައި އެބަތިއްބެވެ. އެއީ ހަބީބާ އާއި ޢަބްދުއްރަޙުމާނާއި ވަޙީދާއެވެ. އިދުރިސްބެގެ އަނތްބަކު މިވަގުތަކު ދުނިޔެއަކުނެތެވެ.
މަނަދޫގައި ސިމެންތިން ރާނާ ސިމެންތި ޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ފެށި މޭސްތިރިޔާގެ ބަލިހާލަތު ހުރިގޮތުން މިއަދު އޮތީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ ތަޖުރިބާ އެހެން މީހުންނަށް ހިއްސާކުރުމެވެ. އޭނާއާ ވާހަކަދައްކާ ކޮންމެ މީހަކަށް އެވާހަކަތައް މިހާރުވެސް އެދަނީ ކިޔައިދެމުންނެވެ. ގެއާދިމާލުގައި ހުންނަ ހޮޅުއަށްޓަށް ޖައްސާލުމުން ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް އިދުރިސްބެއާ ދިމާވާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:މަނަދޫ (ނ. އަތޮޅު)
މަރޮށި (ށ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ށ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ހުޅުދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)
ހުޅުދު އަކީ އައްޑުއަތޮޅު ގެ ރަށެކެވެ.
މަލްޓިޕްލް ސާރކޯމާ
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ. އޮޕަރޭޝަންކުރުމުގެ ނަތީޖާ މާރަގަޅެއް ނޫނެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ)
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަކީ 1779 އިން  1799 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1193ން 1213 ވަނަ އަހަރަށެވެ. މިރަދުން 19 އަހަރާއި 11 މަހާއި 15 ދުވަހު ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަކީ އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ދޮންބަންޑާރައިންގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1193 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތާ ހައެއްކަ އަހަރުވީތަނާ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު މުޙިއްބުއްދީން ނިޔާވެއްޖެއެވެ. މިކަލޭގެފާނު ނިޔާވީ 4 ޝައްވާލް 1199ހ ގައެވެ. މިކަލޭގެ ފާނު އަކީ ޙަސަން ތާޖުއްދީން ލިޔުއްވަވަން ފެއްޓެވި ދިވެހި ތާރީޚްގެ ފަހުބައި ލިޔުއްވެވި ކަލޭގެފާނުއެވެ.
ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތުން
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ދެފަހަރަށް ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރު ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1203 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އަރިހުގައި ގެންދެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި އަލްއަމީރު އަލްޙާއްޖު އަލްމަރުޙޫމް އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ މުނިކާފަ އަލްއަމީރު ޙުސައިން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ހިމެނިގެން ވެއެވެ.
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ދެވަނަ ފަހަރު ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތުމަށް މާލެއިން ފުރާވަޑައިގަތީ 17 ޝަޢުބާން 1213ހ ގައެވެ. ވަޑައިގަތީ މާލޭގައި ބެންނެވި ވަރަށްބޮޑު ނައުކޮޅެއްގައެވެ. ރަދުންގެ ނައު ކޮޅާއެކު އެހެން ނަވެއް ވެސް ދިޔައެވެ. ރަދުން ވަޑައިގެންނެވި އިރު ވަޑައިގަތީ އެދުވަސްވަރު ހުވަދުއަށް އުރުނު، ނަވަކުން ލިބިވަޑައިގަތް، ފައުނު ތަކަކާއި، ފައްޓަރުތަކަކުން ބައެއްވެސް ހިއްޕަވައިގެންނެވެ. ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ދަތުރުކުރެއްވި ނައުކޮޅު ޖިއްދާއަށް ދިއުމަށްފަހު ރަދުން މައްކާ އަށް ވަޑައިގަތީ ހައްޖު މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.
އޭގެ ފަހުން ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އާއި މައްކާގެ ދަހިވެތި ޝަރީފް އާއި ދެމެދު ވަރުގަދަ ދެބަސްވުމެއް މެދުވެރިވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ނާކޮޅުގައި ހުރި ޚަޒާނާތަކާއި ބަޑިތައް ޝަރީފް ފޭރިގެންފިއެވެ. އެތައް އުދަގޫތަކެއް އުފުއްލެވުމަށްފަހު ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަށް އެބުރި ޖިއްދާއަށް ވަޑައިގެންނެވުނެވެ.
އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އެބުރި ޖިއްދާއަށް ވަޑައިގަތްތަނާ ކަށިވިދުރީގެ އާލާސްކަންފުޅެއް ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. އެއާލާސްކަންފުޅުގައި ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަވަހާރަވީ ޖިއްދާގައި 27 ޛުލްޙިއްޖާ 1213ހ ގައެވެ. އެދަތުރުފުޅުގައި ރަދުންގެ އަރިހުގައި ދިޔަ މީހުންގެ ތެރެއިން 230 މީހުން މަރުވި ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ރަދުންގެ ދަރިކަލަކާއި ދަރިކަނބަލެއް ވެސް ހިމެނެއެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ހެލްޕަރ ޓީ ސެލް
thumb|left|ޓީ ލިމްފަސައިޓްގެ ވައްތަރުތައް ހެލްޕަރ ޓީ ސެލް ނުވަތަ ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ސީޑީ4 ކިޔާ ފްރޮޓީންއެއް ހުރެެއެވެ. އެހެންކަމުން މިސެލްތަކަށް ސީޑީ4 ޓީ ސެލް އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އަދި މިސެލްތަކުން ސައިޓަކައިން(Cytokine) ކިޔާ މާއްދާއެއް ބޭރުކުރެއެވެ. ސައިޓަކައިން ހަށިދަމަނަ އުފައްދާ ޕްލާޒްމާ ސެލް(Plasma cell) އުފެއްދުމަށް ބީ ލިމްފަސައިޓް އަށް ބާރު އަޅައެވެ. މީގެ އިތުރުން ސައިޓަޓޮކްސިކް ޓީ ސެލް(Cytotoxic T-cell) ތަކާއި އަދި ސަޕްރެޝަރ ޓީ ސެލް(Suppressor T-cell) ތައް އުފެއްދުމަށް ބާރުއެޅުމާއެކު، މެކްރަފޭޖްތައް ހީވާގި ކުރުވައެވެ. އޭޑްސް ބަލި ހަމަލާދެނީ މި ސެލްތަކަށެވެ. ނަތީޖާއެއްެގެ ގޮތުން ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމްގެ ބާރު ފަސޭހަކަމާއެކު ދަށްކޮށްލައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ހާޖަރާ ޢަބުދުލް ކަރީމް
ހާޖަރާ ޢަބުދުލް ކަރީމް (ނުވަތަ  ހުތްހާޖަރާ) އަކީ ކުރީގެ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ހާޖަރާ އަކީ އެކްޓްރެސް އެކެވެ. ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. އަދި ޕްރޮޑިއުސަރެކެވެ. މަންމަގެ ބައިތަކާއި، ރުޅިވެރި، އަދި ޒީލަގަދަ ބައިތަކާއި، ކޮމެޑީ ބައިތަކުން މަޝްހޫރުކަން ހޯދި، ހާޖަރާ ނިޔާވީ އުމުރުން 69 އަހަރުގައި 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 13 ވީ ހޯމަދުވަހުގެ ރޭ ފަތިހުގެ ވަގުތެއްގައެވެ.
ފިލްމީ ދާއިރާގައި
ހާޖަރާ އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ދާއިރާގައި ކުލަގަދަކޮށް ފާހަގަ ކޮށްލެވޭނެ ތަރިއެކެވެ. އޭނާ ދިވެހި އެތައް ފިލްމް ތަކާއި، ވީޑިއޯ ލަވަތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. ހާޖަރާ ފިލްމީ މަސައްކަތުގައި އެންމެ ފަހުން ބެލުންތެރިންނަށް ހާޖަރާ ފެނިގެން ގޮސްފައިވަނީ 2004 ވަނަ އަހަރު ދިވެހި ޓީވީން ދެއްކި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތިޔޭ މިހިތުގެ ވިންދަކީ އިންނެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ގްރީސް
މިއީ ޔޫރަޕްގެ ގައުމެކެވެ.