cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު
އެނަޓަމީ
ފިރިހެނުންގެ ނަމަ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ކުރިމަތިން އިންނާނީ ޕެރިނިއަލް ބޮޑީ އެވެ. އަދި މިބުނި ޕެރިނިއަލް ބޮޑީ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. އަންހެނުންގެ ނަމަ މިބުނި ޕެރިނިއަލް ބޮޑީ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި، އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ގެ ނިމޭކޮޅު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ.
ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ފުރަގަހުން އިންނަނީ އޭނޯކޮކްސިޖިއަލް ބޮޑީ އެވެ. އަދި މިބުނި އޭނޯކޮކްސިޖިއަލް ބޮޑީ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި، ކޮކްސިކްސްގެ ކޮޅު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. އަރިމަތިން ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ މަތީބައި ޖެހިފައި އިންނާނީ ލެވޭޓަރ އޭނި މަސްގަނޑު ގައެވެ. އަދި އަރިމަތިން ފުރަގަސް ފަރާތުގެ މަގުގެ ތިރީބައި ޖެހިފައި އިންނާނީ އިސްކީއޯރެކްޓަލް ފޮސާ ގައެވެ.
އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ
އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ސްފިންކްޓަރ ތަކެކެވެ. މިގޮތުން ދެސްފިންކްޓަރ އެއް އިނދެއެވެ. އެއީ އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަދި އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އެވެ.
އިންޓާރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ
އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ މަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބައިގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ސްފިންކްޓަރ އެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާއި ނުލައި މަސައްކަތްކުރާ މަޑު މަސް ގެ ފަށަލައެކެވެ. މިފަށަލަ މަތިން ގޮސްގުޅިފައި އިންނަނީ ފުރަގަސް ފަރާތްގެ މަޑު މަސް ފަށަލަ އާއެވެ. ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ 2.5 ސމ ވަށައިގެން ވަނީ މިސްފިންކްޓަރ ލެވިފައެވެ. މިސްފިންކްޓަރ ގެ ބޯ މިނުގައި 5 މިލިމީޓަރު ހުރެއެވެ.
އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ އަހަރެމެންގެ ބާރަކާއި ނުލައި އޭގެ ޒާތުގައި މަސައްކަތްކުރާ މަޑު މަސް ގަނޑެކެވެ. ބޮޑުކަމުދިއުމުގެ ތެރޭގައި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު ބައްދާލުމަށް އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަށް މިސްފިންކްޓަރ އެހީތެރިވެދެއެވެ.
އެކްސްޓާރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ
އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ތިރީ ތިންބައިކުޅަ ދެބައިގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ އަަހަރެމެންގެ ބާރުގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ ސްޓްރިއޭޓެޑް މަސް ފައިބަރު ގަނޑެކެވެ. އެކްސްޓަރނަލް ސްފިންކްޓަރ އަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ އިންފިރީއާ ރެކްޓަލް ނާރު، އަދި 4 ވަނަ ސެކްރަލް ނާރު ގެ ގޮތްޕަކުންނެވެ. އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ ގެ ދިގުމިނުގައި 10-8 ސމ ވަރުހުރެއެވެ. މިސްފިންކްޓަރ ގެ އެހީގައި ބޮޑުކަމު ނުގޮސް ގިނައިރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެވިދާނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ތެޔޮފުޅިމަސް
ތެޔޮފުޅި މަސްނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ވަރަށް ހަރަކާތްތެރި އެހެނިހެން ގިނަ މަސްމަހާއި ޚިލާފަށް އޭގެ އުޅުން ގެންގުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ކައިއުޅެނީ އެހެނިހެން މަސްމަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ ބޭރުކައިރީގައި ދިރިއުޅޭ ކުދިކުދި ސޫތްޕާއި، ބޮޑެތި މަސްމަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ ބޭރުގައި ޖަހާފައި ހުންނަ ލޮނދި ފަށުގައި ހިފާފައި ހުންނަ އެއްޗިއްސެވެ. މިގޮތުން ބައެއް މަސް ތެޔޮފުޅި މަހުގެ މިއާދަ ބޭނުންކޮށްގެން މިފަދަ ސޫފިތައް އޭގެ ހަށިގަނޑުން ވަކިކުރުމަށް އޭގެ އަނގަޔާއި ކަރުތާފަތްގަނޑު ހުޅުވާ ހަދައެވެ.
މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލއަކީ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ އަނގައިން ފެށިގެން ލޯހުރަސްކޮށް ނަގޫފަތުގެ ކޮޅަށް ކަޅުފަލަ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބަޔާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ތިރި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފޯކައިދޫ (ށ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ށ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ކަޅުމަސް ހިބަރު
ކަޅުމަސް ހިބަރު އެންމެ ބޮޑުވަނީ 4.6 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި، ހަނދީގެ ވައްތަރު ތަކާއި، ބޯވަދިލަ މަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. މިހިބަރުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދު ރިހިކުލަ އެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ދެކަށިދޭތެރޭގައި ހުންނަ ހަންފައްތަކުގެ ކުލައަކީ ކަޅުނޫކުލަ އެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ފާހަގައެއް ނުވަތަ ލަފެއް ނުހުރެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ބާނާ މަސް ހިބަރުގެ ދެބާވަތަށް ވެސް ކިޔަނީ މަސް ހިބަރު އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އުފެދުމުގައި ތަފާތު ތަކެއް ހުރި ދެބާވަތެއް ކަމުން މަހުގެ އިގިރޭސި ނަމުގައި ތަފާތު ކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން މިމަހަށް ކަޅުމަސް ހިބަރު ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް ޤިސްމު:Fish ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
ސެޕްޓެމްބަރު 11
ސެޕްޓެމްބަރު 11 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 254 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 255 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ސެޕްޓެމްބަރު
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ)
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ) އަކީ 1892 އިން  1893 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ)ނުވަތަ އާގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު ގެ ބައްޕާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އިސްކަންދަރު އެވެ. މަންމާފުޅަކީ ބޮޑުގަލުގޭ ދީދީ އެވެ.
ފުނަދޫ(ށ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ށ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މޮނަސައިޓް
މޮނަސައިޓް ނުވަތަ އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ވައްތަރެކެވެ. ލޭގެ ހުދު ސެލްތަކުގެ 40-20 އިންސައްތަ ހިއްޞާކުރަނީ މޮނަސައިޓް ތަކެވެ. ލޭގެ ޒަރީޢާއިން އުފަންވާ އިންފެކްޝަން އަށަގަންނަތާ 12-8 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތް ހިސާބަށް މޮނަސައިޓް ވާޞިލް ވެއެވެެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ)
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ބޭސަފިލް
ބޭސަފިލް ނުވަތަ އަކީ ލޭގެ ހުދު ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި އެންމެ މަދުން ހުންނަ ވައްތަރެވެ. ''މަސްޓް ސެލް]](Mast cell) އާއި، ބޭސަފިލް ތަކާ އެއްގޮތް ގޮތެއް ހުރެއެވެ. މިސާލަކަށް މިދެވައްތަރުގެ ސެލްގައި ވެސް ހިސްޓަމީން(Histamine) ރައްކާ ކުރެއެވެ. ހުންނާތީއެވެ.ބޭސަފިލް ތަކުގައި ހުންނަނީ ދަނބުކުލައިގެ ގްރެނިއޫލް ތަކެކެވެ. thumb|left|ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ވައްތަރެއް ކަމުގައިވާ ބޭސަފިލް
ދިރިހުންނަ މުއްދަތު
ގްރެނިއުލޯސައިޓް ތައް ކަމުގައިވާ ނޫޓްރަފިލް،އީއަސިނަފިލް،ބޭސަފިލް ލޭގެ އާރަށް ވާސިލްވުމަށްފަހު 8-4ގަޑި އިރާއި، ދެމެދުގެ ވަގުތެން ވަންދެން ލޭގައި ދެމިހުރެއެވެ. އެއަށްފަހު އެކިއެކި ޓިޝޫތަކަށް ވާސިލްވެ، އެތާގައި 4 ނުވަތަ 5ދުވަސް ވަންދެން ދެމިހުރެއެވެ. ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކުގެ ހާލަތުގައި މިމުއްދަތު ކުރުވެއެވެ.
މޮނަސައިޓް
ދިރިހުންނަ މުއްދަތު
މޮނަސައިޓްތައް އެވްރެޖްގޮތެއްގައި ލޭގައި ހޭދަކުރަނީ 20-10ގަޑިއިރާއި ދެމެދުގެ ވަގުތެން ވަންދެނެވެ. އެއަށްފަހު ޓިޝޫތަކަށް ވާސިލްވެ، މެކްރަފޭޖްތަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މެކްރަފޭޖްތައް މަސްތަކުން ފެށިގެން ގޮސް އަހަރުތައް ފާއިތުވަންދެންވެސް ދިރިދެމިހުރެއެވެ.
މޮނަސައިޓްގެ ވަޒީފާ
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ފުނަދޫ(ށ. އަތޮޅު)
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އީއަސިނަފިލް
އީއަސިނަފިލްތައް އިތުރުވުން
އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި އީޒިނޯފިލްތަކުގެ އަދަދުއިތުރުވެ، އޭގެ ދައުރު އަދާކުރެއެވެ. އެލާޖީގެ ހާލަތުގައި ބޭސަފިލްތަކުން ބޭރުކުރާ ހިސްޓަމީން( Histamine ) ނޫޓްރަފިލް އެތެރެއަށް ވައްދައެވެ.އަދި ބޭސަފިލްއާއި މަސްޓް ސެލް އިން ބޭރުކުރާ އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމަށް އެހީވެދޭ މާއްދާތަކުގެ ބާރު ނައްތާލައެވެ. އެލާޖީއާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ބަލިހާލަތްތަކުގައި  ލިއުކޯޓްރީންC4އާއި، ޕްލޭޓްލިޓް އެކްޓިވޭޓިންގ ފެކްޓަރ ( PAF ) ނޫޓްރަފިލްތަކުން އުފައްދައެވެ.
ފުނަދޫ(ށ. އަތޮޅު)
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
އީއަސިނަފިލް
އީއަސިނަފިލްތައް އިތުރުވުން
ޕަރަސައިޓެއް ހަށިގަނޑަށް ވަނުމުން އީއަސިނަފިލްގައި ހުންނަ ގްރެނިއޫލްތަކުގައި އެކުލެވޭ ހައިޑްރަލިޓިކް އެންޒައިމް( Hydrolytic enzyme )ތަކުގެ އެހީގައި އެޕަރަސައިޓަކާއި ހަމަލާދީ ނައްތާލައެވެ.
ދިރިހުންނަ މުއްދަތު
ގްރެނިއުލޯސައިޓް ތައް ކަމުގައިވާ ނޫޓްރަފިލް،އީއަސިނަފިލް،ބޭސަފިލް ލޭގެ އާރަށް ވާސިލްވުމަށްފަހު 8-4ގަޑި އިރާއި، ދެމެދުގެ ވަގުތެން ވަންދެން ލޭގައި ދެމިހުރެއެވެ. އެއަށްފަހު އެކިއެކި ޓިޝޫތަކަށް ވާސިލްވެ، އެތާގައި 4 ނުވަތަ 5ދުވަސް ވަންދެން ދެމިހުރެއެވެ. ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކުގެ ހާލަތުގައި މިމުއްދަތު ކުރުވެއެވެ.
ފޭދޫ (ށ. އަތޮޅު)
ދިރިއުޅުމުގެ އިޖުތިމާއީ ހާލަތު:
މިރަށު މީހުން ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި މައިގަނޑުގޮތެއްގައި ކުރާ މަސައްކަތަކީ މަސްވެރިކަމާއި، އިމާރާތްކުރުމާއި، ތެދުވި ވަޑާންކުރުމާއި، ފަންގިވިނުމާއި، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ މަސައްކަތްކުރުމެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދަނޑުވެރިކަންވެސްކުރެއެވެ.މިރަށުގައި ވިޔަފާރިކުރާ 14 ތަނާއި، 2 ސައިހޮޓަލާއި، 1 ފާމަސީ ހުރެއެވެ.
ދިރިއުޅުމުގެ އަސާސީ ހާލަތު:
1997 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މިރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ކަރަންޓުގެ ހިދުމަތް ދެނީ ރައްޔިތުންގެ އިންޖީނުގެ އަކުންނެވެ. މިއިންޖީނުގޭގައި 24 ގަޑިއިރަށް ކަރަންޓްގެ ހިދުމަތް ދިނުމަށްޓަކައި 128 ކިލޯ ވޯޓުގެ ޖަނަރޭޓަރަކާއި، 80 ކިލޯ ވޯޓުގެ  ޖަނަރޭޓަކާއި، 60 ކިލޯ  ވޯޓުގެ  ޖަނަރޭޓަރެއް  ދަނީ ބޭނުންކުރަމުންނެވެ. އަދި މިއިންޖީނުގެ ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި 3 މުވައްޒަފުން ތިބެއެވެ. މިރަށުގެ ރައްޔިތުން ބޯފެން ރައްކާކުރުމަށްޓަކައި 2008 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން މީހުން ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ ގެއަކަށް 2500 ލީޓަރގެ ކަޅު ހަމެއް ފޯރުކޮށްދީފައިވެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ށ.އަތޮޅުގެ  ތަރައްގީ ޕްރޮގުރާމް  ދަށުން  ޔޫ.އެން.ޑީ.ޕީ.ގެ  އެހީގެ ދަށުން 2001 ވަނަ  އަހަރު 2500 ލީޓަރގެ 14 ކަޅުހަން ބެހެއްޓިފައިވެއެވެ. މިރަށުގައި ކުނި  ނައްތާލުމަށްޓަކައި ވަކި  ނިޒާމެއް (ކުނި ކޮއްޓެއް) ގާއިމު  ކުރެވިފައެއް އަދި ނެތެވެ.
ސިއްހީ ދާއިރާ:
1993ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މިރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ސިއްހީ ހިދުމަތް ދެމުންއައީ 1 އާއިލާގެ އެހީތެރިއެއް ހުރެގެންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް 20 އޭޕްރީލް 2007 ގައި މިރަށުގައި ވަނީ ސިއްހީ މަރުކަޒެއް ހުޅުވާފައެވެ. މިސިއްހީ މަރުކަޒުގައި މިހާރު 1 ޑޮކްޓަރާއި، 2 ނަރުހުންނާއިއެކު ޖުމްލަ 17 މުވައްޒަފުން، 8 ގަޑިއިރުގެ ހިދުމަތް ދަނީ ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ދެމުންނެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
އިތުރުފާލަންތައް
ށ.އަތޮޅު އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓް
ސެޕްޓެމްބަރު 12
ސެޕްޓެމްބަރު 12 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 255 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 256 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ސެޕްޓެމްބަރު
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނުރައްދީން
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނުރައްދީން ދެ ފަހަރެއްގެ މަތީން ދިވެހި ތަޚުތުގައި ރެދަލި ކުރެއްވިއެވެ.
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސްކްއޭމަސް ސެލް ކެންސަރު
ސްކްއޭމަސް ސެލް ކެންސަރު ގިނައިން ޖެހެނީ ސީދާ އަވީގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރާ މީހުންނަށެވެ. މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ގިނަ ފަހަރު ޖެހިފައި ހުންނަނީ މޫނާއި އަތަށެވެ.
ބަލީގެ އަލާމާތެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެނީ ފަސޭހަނުވާ ފާރުކޮޅެއް ނުވަތަ ފާރުކޮޅު ތަކެއް ހަމުގައި ހުރުމެވެ. ބަލި ދެނެގަންނަނީ މިއިން ފާރުކޮޅަކުން ކުޑަ އެތިކޮޅެއް ނަގައިގެން ޓެސްޓްކޮށްގެންނެވެ.
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހަރުދަނާ އާއިލާއެއް ބިނާކުރުމުގައި އަންހެނުންގެ ދައުރު
ހަރުދަނާ އާއިލާއެއް ބިނާކުރުމުގައި އަންހެނުންގެ ދައުރު
ގޮއިދޫ (ށ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ ށ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ކާށި ހިކާ
ކާށި ހިކާ ނުވަތަ އަކީ ހިކާގެ ތެރެއިން މިރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނައިން އުޅޭ އެއް ބާވަތެވެ. ފަޅުފަޅުގެ ތެރޭގައި ކުދިމަސް ހިފަން އުޅޭއިރު، ގިނައިން މިބާވަތް ހިފައެވެ. ކުދިބުޅީގައި އެންކޮޅެއް ލައިގެން ބާނާ ހަދައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބާވަތް އުޅެނީ ފަރުފަރުމަތީ ގައްޔާއި، ތޮށިތޮށިގަނޑުގެ ކައިރީގައެވެ.
މިއީ ރީތި ކުލަކުލައިން ޑިޒައިން ކުރެވިފައިވާ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅެން ވަރަށް ރީތި މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީ އުރަހަ ބައިގެ މަޑުކަށިތައް ހަރުކަށިތަކަށްވުރެ ދިގެވެ. މަހުގެ ނިގުލުގެ މަތީކޮޅާއި ތިރީކޮޅު ނަގޫފަތުގެ އެހެން ބަޔަށްވުރެ ދިގެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީނު (ދެވަނަ)
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީނު (ދެވަނަ) އަކީ 1886 އިން  1888 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ.
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކާށި ހިކާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަލަޔާޅަމް
މަލަޔާޅަމް (മലയാളം ') ބަހަކީ ހިންދުސްތާން ގެ ކެރެލާ''' ރާއްޖޭގެ ބަހެވެ.
ޤިސްމު:Languages
ސެޕްޓެމްބަރު 13
ސެޕްޓެމްބަރު 13 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 256 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 257 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ސެޕްޓެމްބަރު
ބައިނަލްއަޤްވާމީ އަޑުބިނާގެ އަލިފުބާ
The International Phonetic Alphabet (IPA) is a system of phonetic notation devised by linguists to accurately and uniquely represent each of the wide variety of sounds (phones or phonemes) used in spoken human language. It is intended as a notational standard for the phonemic and phonetic representation of all spoken languages.
For a treatment of the English language using the IPA, see International Phonetic Alphabet for English; for a brief chart, see IPA chart for English. thumb|400px|The International Phonetic Alphabet.
ލޯތްބަށްޓަކައި (ފިލްމް)
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ޓޯގޯ
ޓޯގޯ ނުވަތަ ޓޯގޯލީޒް ރިޕަބްލިކަކީ ހުޅަނގު އެފްރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޓޯގޯގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ފަރަންސޭސި ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޓޯގޯލީޒްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ލޮމޭއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިއީ ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް އޮންނަ ޤައުމެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 6 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 101 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 56785 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ tg. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +228 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ފްރޭންކެވެ.
ނަން
ޓޯގޯގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ޓޯގޯލީޒް ރިޕަބްލިކްއެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ޕަޕުއާ ނިއު ގިނީގެ އެއްބަޔަކީ ނިއު ގިނީ ޖަޒީރާގެ އިރުމަތީ ބައެވެ. މި ޖަޒީރާގެ ހުޅަނގު ބައި އޮންނަނީ އިންޑޮނޭޝީޔާގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ އިންޑޮނޭޝިޔާގެ ޕަޕުއާ ޕްރޮވިންސާއި ވެސްޓް ޕަޕުއާ ޕްރޮވިންސުގެ ގޮތުގައެެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަވަނަ)
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަތަރުވަނަ) އަކީ 1893 އިން  1902 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ.
ޓޯގޯ
ތާރީޚު
މީލާދީން 11 ވަނަ ޤަރުނާއި 16 ވަނަ ޤަރުނާ ދެމެދު އެތައް ޤަބީލާއެއްގެ މީހުން ޓޯގޯއަށް، އެކި ފަރާތް ފަރާތުން ވަނެވެ. މި ގޮތުން ނައިޖީރިއާ އާއި ބެނީނުން ވަން އީވުންނާއި، ގަނާއިން ވަން މިނާއިންނާއި ގުއިނުން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. މި މީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުން ވަޒަންވެރިވެފައިވަނީ ޓޯގޯގެ އައްސޭރި ފަށުގައެވެ. 16 ވަނަ ޤަރުނުގައި އަޅުންގެ ވިޔަފާރި ފެށިގެން ދިޔައިރު، އޭގެ އަސަރު އެންމެ ބޮޑަށް ކޮށްފައިވަނީ މިނާ ޤަބީލާގެ މީހުންނަށެވެ. 16 ވަނަ ޤަރުނުން ފެށިގެން ދެން ވޭތުވެގެން ދިޔަ 200 އަހަރުގައި އަޅުން ހޯދުމުގެ ގޮތުން ޔޫރަޕުގެ މީހުން އެންމެ ގިނައިން އައިސްފައިވަނީ ޓޯގޯގެ އައްސޭރިއަށެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޓޯގޯގެ އައްސޭރި މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ “ދަ ސްލޭވް ކޯސްޓް” ނުވަތަ “އަޅުންގެ އައްސޭރީ” ގެ ނަމުންނެވެ. މީލާދީން 1905 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޓޯގޯއަކީ ޖަރުމަނުގެ ކޮލޮނީއަކަށް ވެގެންދިޔައެވެ. އެއީ ޓޯގޯލޭންޑުގެ ނަމުގައެވެ. ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިން ޖަރުމަނުން ބަލިވުމާ ގުޅިގެން ފަރަންސޭސީންނާއި އިނގިރޭސީން މިތަނަށް ވަނެވެ. އަދި މިތަން ވެގެން ދިޔައީ ފަރަންސޭސީންނާއި އިނގިރޭސީން ބަލަހައްޓާ، ލީގް އޮފް ނޭޝަންސްގެ މޭންޑޭޓެއް ކަމުގައެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައަށް ފަހުގައި މިތަން ވެގެން ދިޔައީ އ.ދ ގެ ޓްރަސްޓް ޓެރިޓަރީއަކަށެވެ. އިނގިރޭސީންގެ އަތްދަށުގައި އޮތް ޓޯގޭ މިނިވަން ގާނާއާ ގުޅުމަށް ވޯޓުލައިގެން އެގޮތަށް ގުޅިގެން ދިޔައީއެވެ. ފަރަންސޭސީންގެ އަތް ދަށުގައި އޮތް ބައި ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ، އެހެނަސް ޒާތީ ވެރިކަމެއް އޮންނަ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަ ޖެހިގެން ދިޔައީއެވެ. ޓޯގޯއަށް ފަރަންސޭސީންގެ އަތްދަށުން މިނިވަންކަން ލިބިފައިވަނީ 27 އެޕްރީލް 1960 ގައެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަވަނަ)
ނަސަބު
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން އަކީ ހުރާގޭ ޚާންދާނުން ރަސްކަންކުރެއްވި 9 ވަނަ ރަދުންނެވެ. އެއީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ހަތަރުވަނަ) ނުވަތަ މުސްކުޅި ބަންޑާރައިން ގެ އަލްއަމީރު ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ މާންދޫގޭ ލޯފަން މަނިއްޕުޅު އެވެ. މަންމާފުޅަކީ މާންދޫގޭ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ދީދީގެ ދޮންދީދީ އެވެ. މިރަދުން ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 7 ރަޖަބު 1285 ނުވަތަ 25 އޮކްޓޯބަރ 1868 ގައެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ 6 މުޙައްރަމް 1311ހ، 20 ޖުލައި 1893 ގައެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ރަސްކަމަށް އިސްކުރެވުނު ތާރީޚަކީ 21 ޖުލައި 1893 ކަމަށް ލިޔެފައި ވެއެވެ. މިރަދުން މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީން ގެ ނަންފުޅުންނެވެ. 20 ވަނަ ގަރުނު ފެށުނު އިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި އިންނެވީ މިރަދުންނެވެ.
ޓޯގޯ
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ޓޯގޯއަކީ މި ވަގުތު ދުނިޔޭގެ އާބާދީއަށް ބަލާއިރުގައި 101 ވަނަ އަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން 65% މީހުން ދިރިއުޅެނީ ރަށްފުށުގެ ސަރަޙައްދުގައެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ދަނޑުވެރިކަމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ސަރަޙައްދުތަކުގައެވެ. 1961 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2003 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ޓޯގޯގެ އާބާދީީ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެގެން ގޮސްފައެވެ. ޓޯގޯގެ އާބާދީގައި ގާތްގަނޑަކަށް ތަފާތު 40 ނަސްލެއްގެ މީހުން ދިރިއުޅެމުން ގެންދެއެވެ. އާބާދީގެ 29% މީހުންނަކީ ކިރިސްތިޔަނުންނެވެ. 20% މީހުންނަކީ މުސްލިމުންނެވެ. 51% މީހުންނަކީ އެނިމިސްޓިކް ޢަޤީދާތައް ގެންގުޅޭ މީހުންނެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަވަނަ)
ނަސަބު
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ހަވަނަ) ފުރަތަމަ ކާވެނިފުޅު ބައްލަވައިގަތީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީންގެ އާގަނޑުވަރު ދޮށީ ގޮމަޔާ އެވެ. އެބަނޑުފުޅުން އަލި ރަސްގެފާނު ގަނޑުވަރު ގޮމަފުޅު ލިބިވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ދެވަނަ އަށް ކާވެނި ބައްލަވައިގަތީ އެއްގަމުގޭ ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ އުއްމު ކުލްޘޫމް ދީދީ އާއެވެ. މިބަނޑުފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތީ ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން، ޙަސަން ޢިމާދުއްދީން، އިސްމާޢީލް އިމާދުއްދީން، އަދި ގުލިސްތާން ޢިމާދުއްދީން އެވެ. ތިންވަނައަށް ކާވެނިފުޅު ބައްލަވައިގަތީ މިޞްރުގެ އަންހެނެއްކަމުގައިވާ ޝަރީފާ ހާނިމް އާއެވެ. މިބަނޑުފުޅުން ދައުލަތު ޢިމާދުއްދީން ލިބިވަޑައިގަތެވެ.
ޓޯގޯ
ސަގާފަތު
ޓޯގޯގެ ސަގާފަތުން ރަމްޒުކޮށް ދެނީ އެ ޤައުމުގެ އާބާދީގައި ހިމެނޭ ނަސްލުތަކުގެ މީހުންގެ ސަގާފަތްތަކެވެ. މި ގޮތުން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވެނީ އީވް މީހުންނާއި، މިނާ މީހުންނާއި، ތޭމް މީހުންނާއި، ޗަންބާ މީހުންނާއި، ކަބްރޭ މީހުންނެވެ. އިސްލާމް ދިނާއި ކިރިސްތިޔަން ދީނަށް ތަބާވާ މީހުން ތިބި ކަމުގައި ވިޔަސް ޓޯގޯގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުންނަކީ އެނިމިސްޓިކް ޢަޤީދާތައް ޤަބޫލުކުރާ މީހުންނެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަވަނަ)
ނަސަބު
މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅެއް ނޯވެއެވެ. އެއީ އެރަދުން ކޮލި ނުލާތީ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިރަދުންގެ ނަންފުޅުގައި ބޭނުންކުރާ 3 ނަންފުޅެއް އޮވެއެވެ. އެއީ ޙާޖީ ބަންޑާރައިން ނަންފުޅާއި، ސުވޭހު ބަންޑާރައިން މިނަންފުޅާއި، ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީން މިނަންފުޅެވެ. މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޙާލަތު އޮތީ ވަރަށް އާދައިގެ ގޮތެއްގައެވެ. އާންމުދަނީ ލިބޭނެ މާބޮޑު ވަޞީލަތެއް ނޯވެއެވެ. ވާރަށް ނަގާ ތަކެއްޗާއި ފަޅު ރަށްރަށުން ލިބޭ ތަކެއްޗަކީ ޢާންމުދަނީ އަށް ލިބޭ ތަކެއްޗެވެ.
ހިނގި މުހިއްމު ކަންތައްތައް
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ހަވަނަ) ގެ ރަސްކަމުގައި މާލޭގެ 4 އަވަށުގައި ކިޔަވައިދޭނޭ އެދުރުން ލައްވައި، އެމީހުންނަށް ހަނޑުލުން މުސާރަ ދެއްވައި، ބަންޑާރަ އެދުރުގޭގެ ނަމުގައި މަދަރުސާ އުފެއްދެވި އެވެ. އަދި ކަޅުވަކަރު މިސްކިތް އެންމެ ފަހުން އެމިސްކިތް ނެންގެވި ތަނަށް ބަދަލުކުރެއްވެވީ ވެސް މިރަދުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން މާލޭގެ ވަށާ ތޮއްޓާއި، ބޮޑުފާރު ވެސް މަރާމާތު ކުރެއްވި އެވެ. އުސްގެ ކޮޅު އިމާރާތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވި އެވެ. ގަނޑުވަރުތެރޭގެ ކުއްލާބު ގެއާއި، ބޮޑުކިބައިގައި އިމާރާތް ބަދަލު ކުރައްވައި، އާކުރެއްވި އެވެ. އަދި ފަހުން ހުރިގޮތަށް މާންދޫގޭ ޢިމާރާތް ކުރެއްވީ ވެސް މިރަދުންނެވެ.
ޓޯގޯ
އިޤްތިޞާދު
ޓޯގޯގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ އެ ޤައުމުގެ މަސައްކަތް ކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން 65% މީހުން މަސައްކަތްކުރާ ދާއިރާއެވެ. ޓޯގޯގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އުފައްދާ އެއްޗެހި ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ކަފަ އާއި ކޮފީ އާއި ކޮކޯއެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 811 ޑޮލަރެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަވަނަ)
ހިނގި މުހިއްމު ކަންތައްތައް
އަދި މިރަދުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން އަލްޤާޟީ ޙަސަން ތާޖުއްދީންގެ ތާރީޚް ފޮތާއި، އަދިވެސް ބައެއް ޢިލްމުވެރީން ލިޔުއްވާފައިވާ މިމައުޟޫޢުގެ ފޮތްފޮތް ދިވެހި ބަހަށް ގެންނެވުމުގެ މަސައްކަތް އެކަށީގެންވާ ބޭފުޅުން މެދުވެރި ކުރައްވައިގެން ހިންގެވި އެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ހަވަނަ)ގެ ދުވަސްވަރު ބޮޑުވަޒީރުކަން އަދާކުރެއްވީ ކަކާގެ ސުމުއްވުލް އަމީރު މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އާއި، އަތިރީގެ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްރަސްކަލުންނާއި ބެހޭގޮތުން، ޢަރަބި ބަހުން ފޮތެއް ލިޔުއްވައި، މިރަދުން ޝާއިޢު ކުރެއްވި އެވެ. އަދި ޢަރަބި ބަހުން ރޫމީ މައިލެއްވެސް އެކުލެއްވެވި އެވެ.
ފާހަގަކުރެވޭ ސިފަތައް
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ހަވަނަ) އަކީ އިސްކޮޅުން ބޮޑު، ހައިބަތުހުރި ، ދޮންބޭފުޅެކެވެ. ތަފާތު ރޮނގުރޮނގުން ރަސްމީ ޚިދުމަތް ކުރެއްވި، އަދި އަމިއްލަ ފުޅު ގޮތުން ވެސް އެކަންކަމަށް ޝައުޤުވެރި ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ހަވަނަ) އަކީ މާންދޫގޭ އެހެން ބޭފުޅުން ފަދައިން، ޢިލްމާއި އަޚްލާޤުގައި ޝާހީ ޢާއިލާގެ ރީތި ނަމޫނާ އެކެވެ. އުރުދޫ ބަހާއި، ޢަރަބި ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ފަންނީ ރޮނގުން ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ފަންނުވެރި ބޭފުޅެކެވެ.
ނޫމަސް ހިބަރު
ނޫމަސް ހިބަރު ނުވަތަ އަކީ ހިބަރުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ރާއްޖެއަށް ބާނައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 4.3 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ މަތީ ތުނބުގެ ކޮަޅަށް ފަލަވެފައި ދިގެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ދެކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ. ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 40އާއި 45އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅު ހުންނަ ކަށިތައް ފަހަތު ބައިގައި ހުންނަ ކަށިތަކަށްވުރެ ދިގުވާނެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ނުވަތަ 7 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ވެސް ދެކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ.
މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ތުންގަނޑު ހިބަރު އަދި ކަޅުމަސް ހިބަރު އާއި ޚިލާފަށް މިހިބަރު ވަރަށް މަދުން ނޫނީ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކަށް އައިސްއެއް ނޫޅެއެވެ. މިއީ ދެފެން ދޭތެރޭގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ޅަމަސް ކުދި އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. ބޮޑެތި މަސް އުޅެނީ އެކަހެރިކޮށެވެ. މިބާވަތުގެ ހިބަރުގެ ކާނާއަކީ މަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ބޯވަ ދިލަމަހެވެ. ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅުނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށްފަރާތުގައި ހުންނަނީ ރިހި ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ވަރަށް ރީތި ނޫކުލައެއްގެ 15 ވަރަކަށް ހުރަސް ރޮނގު ހުރެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ބާނާ މަސް ހިބަރުގެ ދެބާވަތަށް ވެސް ކިޔަނީ މަސް ހިބަރު އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އުފެދުމުގައި ތަފާތު ތަކެއް ހުރި ދެބާވަތެއް ކަމުން މަހުގެ އިގިރޭސި ނަމުގައި ތަފާތު ކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން މިމަހަށް ނޫމަސް ހިބަރު ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނާގަލޭންޑު
، އަކީ އިންޑިޔާގެ އިސްޓޭޓުތަކުގެ ތެރެއިން އިސްޓޭޓެކެވެ.
އެންމެ ފަހު ވިންދާ ޖެހެދެން (ފިލްމް)
ރަޔަން (ޖުމައްޔިލް) އަކީ މުއްސަނދި އާއިލާއަކަށް ލިބިފައިވާ ހަމައެކަނި ދަރިއެވެ. މީރާ (މަޖުދާ) އަކީ އާދައިގެ އާއިލާއަކަށް ނިސްބަތްވާ ދިރިއުޅުން ވަރަށް ސިމްޕަލް ކުއްޖެކެވެ. އީދު ތެރޭގައި މީރާގެ އެކުވެރިއެއްގެ ރަށުގައި މަޖާކުރަނިކޮށް، ހަމަ އެރަށަށް އަންނަ ރަޔާންއާއި ދިމާވެއެވެ. އީދު ޗުއްޓީ ނިމި މާލެ ފުރަންދެން، މީރާއާއި ރަޔަން އެކި ފަހަރު މަތީން ދިމާވެއެވެ. އަދި މީރާގެ ނަޒަރުގައި ރަޔަންއަކީ މުއްސަނދިކަމުން ކިބުރުވެރި އަދި ބޮޑާ މީހެކެވެ. މީރާ ގަބޫލްކުރާގޮތުގައި މިފަދަ މީހުންނަކީ އެއްވެސް ހާލަތެއްގައި އަންހެންކުއްޖެއްގެ އެންމެ ފަހު ވިންދާ ޖެހެންދެންވެސް ގާތުގައި ތިބެން ބޭނުންވާނެ ބައެއް ނޫނެވެ.
މާލެ އައުމަށްފަހު ރަޔަން އާއި މީރާ އަނެއްކާވެސް ދިމާވެއެވެ. އަދި އެކި ފަހަރުމަތިން ދިމާވަމުން ގޮސް، މި ދެޒުވާނުންގެ ދެމެދުގައި އެކުވެރިކަން ބަދަހިވާންފަށައެވެ. ދުވަސްކޮޅެއްގެތެރޭގައި މިއެކުވެރިކަން ހާއްސަވެ، ލޯތްބައް ބަދަލުވެ، ދެމީހުން އެކުގައި ދިރިއުޅުމެއް ފަށާން، ކައިވެނި ކުރަން ނިންމައެވެ. ނަމަވެސް މިހިސާބުން މިދެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމަށް ރަޔަންގެ ބައްޕަ (މަނިކު) ގެ ފަރާތުން ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. ރަޔަންގެ ބައްޕަގެ ހުވަފެނަކީ، ތަނަވަސްކަމުގެ ގޮތުން ރަޔަންއާއި އެއް ފެންވަރެއްގެ ކުއްޖަކާ ރަޔަން ދެވުމެވެ. ރަޔަންއަކީ އެއްވެސް އިރެއްގައި އޭނާގެ ބައްޕަގެ މުއްސަދިކަމުން އޭނާގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން ބިނާކުރަން ބޭނުންވާ ޒުވާނެއްނޫނެވެ. އެހެންވެ، ބައްޕަގެ ހަރުކަށި އެންގުންތަކާ ހިލާފަށް، ގެއިން ނުކުމެގެން ގޮސް މީރާއާއި ކައިވެނިކުރެއެވެ. މިހިސާބުން ރަޔާންއާއި ރަޔަންގެ ބައްޕަގެ ގުޅުން ނިމުމަކަށް އާދެއެވެ. އަދި ރަޔަންއަށް މިއީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތްކަމުގައި ހީކުރެވި، އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވަން ލިބޭ ފުރުސަތެއްކަމުގައިވެސް ދެކެއެވެ.
ރަޔަންއާއި މީރާ ކައިވެނި ކުރުމަށްފަހު، މާމުއި ހަނދުގެ ދުވަސްތަށް އުފަލާ މަޖަލުގަ ހޭދަކުރަމުން ދެއެވެ. ނަމަވެސް މިދެމީހުންގެ މާމިއު ހަނދަށް ބޯ ކަޅު ވިލާތަކެއް އަރާ ދިރިއުޅުން އަނދިރިވެގެންދަނީ މީރާއާއި ބެހޭ ހީވެސް ނުކުރާ ކަމެއް ފެންމަތިވާ ހިސާބުންނެވެ.
ޕްރީ ޕްރޮޑަކްޝަން
މިފިލްމުގެ ޕްރޮޑަކްޝަން ފަށާފައިވަނީ 2014 ވަނަ އަހަރުކަމުގައި ވިއަސް، ފިލްމުގެ ސްކްރީންޕްލޭ ލިޔެ ނިންމާފައިވަނީ 2011 ވަނަ އަހަރުއެވެ. މިއީ ވަރަށް އަސަރުގަދަ ލޯބީގެ ޑްރާމާއެވެ. 2011 ގައި ފިލްމުގެ ސްކްރީންޕްލޭ ނިނުމުނުތަނާހެން ޕްރީ ޕްރޮޑަކްޝަން ފެށުނެވެ. ފިލްމުގެ ތަރިންނަށް ހަމަޖެއްސީ އެވަގުތު ރާއްޖޭގެ ފިލްމީ ދާއިރާގައި ތިބި އެންމެ ފުންނާބު އުސް ތަރިންނެވެ. ފިލްމުގެ ޑައިރެކްޓަރަކަށް ހަމަޖެއްސީ ރަވީ ފާރޫގު އެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް އައި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކުން، ފިލްމުގެ ޕްރޮޑަކްޝަން ނުފެށި ލަސްވިއެވެ.
ފިލްމުގެ ޕްރޮޑަކްޝަން ނުފެށި 2 އަހަރު އޮތުމަށް ފަހު، ފިލްމުގެ ޕްރީޕްރޮޑަކްޝަން އަލުން ފެށުނީ 30 މެއި 2014 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭރު ފިލްމަށް ކާސްޓްކޮށްފައިވާ ތަރިންނާއި ޑައިރެކްޓަރުގެ ޝެޑިއުލްތައް ފުރިފައިވާތީވެ، ފިލްމުގެ ޑައިރެކްޓަރަކަށް ހަމަޖެއްސީ ސިނެމަޓޮގްރާފަރ/ އެޑިޓަރ/ ޑައިރެކްޓަރ އަލީ ޝިފާއުވެ. އަދި ޕޮރޮޑިއުސަރ އާއި ޑައިރެކްޓަރުގެ ހިޔާލަށް ފިލްމުގެ މުޅި ކާސްޓް އެވަގުތު ތިބި އެންމެ ޒުވާން ތަރިން ހަމަޖެއްސުނެވެ. އެގޮތުން ލީޑް ރޯލަށް މުހަންމަދު ޖުމައިލް އަދި މަރިޔަމް މަޖުދާ ހަމަޖެއްސުނެވެ. އަދި ޖުމައިލްގެ މައިންބަފައިންގެ ރޯލަށް މުހަންމަދު މަނިކު އާއި ޝީލާ ނަޖީބު ހަމަޖެއްސުނެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަދީޖާ މުހަންމަދުއާއި އަލީ އާޒިމް ވަރަށް މުހިންމު ރޯލްތަކަށް ހަމަޖެއްސުނެވެ.
މިބަދަލުތަކާއެކު، ފިލްމުގެ ސްކްރީންޕްލޭއަށްވެސް ކުދި ކުދި ބަދަލުގެނެވުނެވެ. އެގޮތުން ކެރެކްޓަރުންގެ ނަންތަށް ޒަމާންކުރެވުނެވެ އަދި އެމީހުންގެ ބަހުރުވައަށްވެސް ބަދަލުތަށް ގެނެވުނުވެ.
ޕްރޮޑަކްޝަން
ފިލްމުގެ ޕްރޮޑަކްޝަން ފެށުނީ 08 ސެޕްޓެމްބަރު 2014 ވަނަ ދުވަހުގެ 1625 ގައެވެ. ފުރަތަމަ ޝޫޓްކުރެވުނީ ސީން 47 އެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ސެޕްޓެމްބަރު 14
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ސެޕްޓެމްބަރު
ކުންނާރު ގަސް
މިގަހުގެ ފަތަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 1 އިންޗި ނުވަތަ ދޮޅު އިންޗި ހައި ދިގުމިނުގެ މެދަށް ފަލަ ތަނޑުކޮޅަށް ހިމަ، އަދި ފަތުގެ ނިމޭ ކޮޅު ވަށްކޮށް ހުންނަ ފަތެކެވެ. ގަހުގެ ތޮށިގަނޑު ހުންނަނި ދިގަށް ޅިޔަ އެޅިފައި ހުންނަ ގޮތަށް ފެޅިފައި ރާޅުކޮށެވެ. ގަހުގެ ލަކުޑިއަކީ ކީލި ހިމުން ތަތް ލަކުޑިއެކެވެ. ރާޒުވަ ކުޅިބައި ފަދަ ތަކެތި ލިޔުމަށް މި ލަކުޑި ބޭނުން ކުރެއެވެ.
ކުންނާރު މަލަކީ މަޑުފެހި ކުލައެއްގައި ފަސް ފިޔަޔަށް ހުންނަ ކުދި މަލެކެވެ. މި މާ ނުކުންނަނި ފަތުބުޑުންނެވެ. މި މަލުން އުފެދޭ މޭވާ ނުވަތަ ކުންނާރަކީ ފެހިކުލައިގައި ހުންނަ، ވިޓަމިންސީ ގިނަ މޭވާއެކެވެ. މި މޭވާ ފައްކާވީމާ ހުންނަނި ދޮން ކުލައިގައެވެ. ފާވީމާ ހުންނަނީ ރަތް ކުލައިގައެވެ. ކުންނާރުގެ ތެރޭގައި ހުތް ކުންނާރާއި، ފޮނި ކުންނާރު ހުރެއެވެ. ސަިޒުގެ ގޮތުން ލާގުޅަ ވަރުގެ ކުންނާރާއި ލުބޯ ވަރުގެ ކުންނާރު ހުރެއެވެ.
ބޭނުން
ކުންނާރާއި ކުންނާރު އޮށާއި ކުންނާރު ފަތަކީ ދިވެހި ބޭހުގައި ބޭނުންކުރާ ތަކެއްޗެވެ. މައްޔިތަކު ހިނަވާ އިރު ކުންނާރު ފަތް ފުނޑާފައި އެފަތް ގިރުވާފައި ހުންނަ ފެން ބޭނުންކުރުމަކީ ކުންނާރު ފަތުން ކުރާ ހާއްސަ ބޭނުމެކެވެ.
ގަސް އިންދާ ހެއްދުން
ކުންނާރު ގަސް ގިނަ ކުރެވޭނީ އޮށް މުޑުވައްކޮށްގެންނެވެ. ނުވަތަ ވެލި ބަނދެ މުލައިވައިގެންނެވެ.
ގަސް ހެދޭ ސަރަހައްދު
މިއީ ހައްތުއިސްތިވާ ސަރަހައްދުގައި ގިނައިން ހެދޭ ގަހެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހުރިހައި ސަރަހައްދެއްގައިވެސް ކުންނާރު ގަސް ގިނައިން ހެދެއެވެ.
ޤިސްމު:ގަސްގަހާގެހި
މިޒޮރާމް
، އަކީ އިންޑިޔާގެ އިސްޓޭޓުތަކުގެ ތެރެއިން އިސްޓޭޓެކެވެ.
ބަޑި ބުރާސްފަތި
3 ނޮވެމްބަރ 1988 ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަސް މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ މި ނަމުންނެވެ.
އެދުވަހަކީ ރާއްޖޭގެ ބަޔަކު ހަތިޔާރާއެކު އޮޅުދޫކަރައިގެ ތަމަޅަ ކުލީސިފައިން ގެނެސް ރާއްޖޭގެ ރައީސުލް ޖުމުހޫރިއްޔާ ކަމުގައި ހުރި އަލްއުސްތާޒު މައުމޫން އަބްދުލް ގައްޔޫމްގެ ވެރިކަން ވައްޓާލުމަށް ބަޣާވާތް ކުރި ދުވަހެވެ. އެދުވަހުގެ ފަތިހު ތަމަޅަ ކުލީ ސިފައިން މާލެ އަރައި ސިފައިންގެއާއި ރައީސް އޮފީހާއި މުލިއާގެ (ރައީސްގެ ގެކޮޅު) ހިފުމަށް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ހިތްވަރުގަދަ ކެރޭ ދިވެހި ސިފައިން އެމީހުނާ ވަރުގަދަޔަށް ހަނގުރާމަކޮށް އެދުވަހުގެ އިރު އޮއްސުމަ ހަމައަށް ދިޔަ އިރުވެސް އެމީހުންގެ އަތްދަށަށް ރާއްޖެ ދިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓި އެވެ. އަދި ބަޣާވާތް ކާމިޔާބު ނުވާނެކަން އެނގުމުން ބައެއް ދިވެހިން ރަހީނުކޮށްގެން އެމް. ވީ. ޕްރޮގްރެސް ލައިޓް ގައި ފިލަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އިންޑިޔާ ސިފައިންގެ އެހީތެރިކަމާ އެކު އެ ބޯޓް ފައްތާލައި އެމީހުން ހިފައި ހައްޔަރު ކުރެވުނެވެ.
ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން
=ތައާރަފު=
ނަންފުޅަކީ އަބްދުﷲ ދީދީއެވެ. ފަހުން ޢަބްދުﷲ ފަހުމީދީދީއެވެ. އެއަށްފަހު ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން ޝައިޚުލް އިލްލާމްއެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ އައްޝައިޚް ހުތްޢަލީދީދީ އެވެ. މަންމާފަޅަކީ ނައިފަރު ތަންހަޅެގެ ފާތިމަތު ޙުސައިނެވެ. ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 11 ޛުލްޤައިދާ 1319ހ. (21 ފެބްރުއަރީ 1902މ.) ގައި ފާދިއްޕޮޅު ނައިފަރުގައެވެ.
=ކިޔަވާވިދާޅުވުން=
ފަޞީލަތުއް ޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ފެއްޓެވީ އެމަނިކުފާނުންގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުންނެވެ. އަރަބިބަހުގެ ތެރެއަށް ވަދެވަޑައިގަތީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނުގެ އަރިހުން ކިޔަވާވިދާޅުވެގެންނެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ އަރިހުގައި ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން އުޅުއްވަމުން ދިވެހި ސަރުކާރުގެ އެހީގައި މިޞްރަށް ކިޔަވާވިދާޅުވުމަށް 23 ނޮވެމްބަރ 1926މ. ގައި ވަޑައިގަތެވެ. އެމަނިކުފާނު ޖާމިޢުލްއަޒްހަރަށް ވަދެވަޑައިގެން އެތަނުގައި ހަތްއަހަރު ދީނީ ޢިލްމު އުގެނިވަޑައިގަތެވެ. ކިޔަވާ ވިދާޅުވެ ނިންމަވާ ލެއްވުމަށްފަހު މާލެ ވަޑައިގަތީ 6 ނޮވެމްބަރ 1932މ. ގައެވެ.
=ރާއްޖެއަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތުން=
ކިޔަވާ ވިދާޅުވުން ނިންމެވުމަށްފަހު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން އެމަނިކުފާނު ގަސްތު ކުރެއްވީ އެމަނިކުފާނުގެ ރަށްކަމުގައިވާ ނައިފަރުގައި ދިރިއުޅުއްވާށެވެ. ދެން އެމަނިކުފާނު އެދިވަޑައިގަންނެވި ގޮތަށް ސަރުކާރުން ހަމަޖައްސައި ދެއްވުމުން ރަށަށް ވަޑައިގެން މީހުންނަށް ޢިލްމު އުނގަންނައި ދެއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އަދި މިދުވަސްވަރު އެމަނިކުފާނު ސަރުކާރުގެ އެހީ ހޯއްދަވައިގެން ނައިފަރުގައި މަދަރުސާ އެއް އުފެއްދިއެވެ. އެއީ މިހާރުވެސް އަޅުގަނޑުމެން ދަންނަ އަދި ރާއްޖޭގައި މެދުކެނޑުމެއް ނެތި ހިނގާތާ އެންމެ ގިނަ ދުވަސްވީ މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާޙް އެވެ. މި މަދަރުސާ ހުޅުވުނީ 27 ޞަފަރު 1352ހ. ( 22 ޖޫން 1933މ. ) ގައެވެ. އެމަދަރުސާގެ މުދައްރިސަކީ ޚުދު އެމަނިކުފާނު އެވެ. ސަރުކާރުން އެތަނަށް ޢައްޔަން ކުރެއްވި ނާޡިރަކީވެސް އެމަނިކުފާނުއެވެ. އެމަނިކުފާނު ނައިފަރުގައި ދިރިއުޅުއްވަމުން ގެންދެވި ދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ވެރިކަމެއް ޤާއިމް ވިއެވެ. އަދި ޤާނޫނީ އަސާސީ އެއްގެ ދަށުން ކަނޑައެޅިގެންވާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހެއް އުފެދި އެމަޖިލީހުގެ ފާދިއްޕޮޅުގެ ދެމެމްބަރުން ކުރެ އެއް މެމްބަރުކަމަށް ޝައިޚް އަބްދުއްﷲ ޖަލާލުއްދީން އިންތިޚާބު ވިއެވެ. ހަމަ އެދުވަސްވަރު ޝަރީޢަތަށް ލަފާ އަރުވާ ދަންނަ ބޭކަލުންގެ މަޖިލީހެއްވެސް އުފެދުނެވެ. އެމަޖިލީހުގައިވެސް އެމަނިކުފާނު ހިމެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
ދީނީ ތަޢުލީމަށާއި ދިވެހި އަދަބަށް ކޮށްދެއްވި ޚިދުމަތްތައް
ފަޟީލަތުއްޝައިޅް އަބްދުއްﷲ ޖަލާލުއްދީނަކީ މީހުންނަށް ދީނީ އިލްމު އުނގަންނައި ދެއްވުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މިގޮތުން ލިޔުއްވާފައިވާ ގިނަގުނަ މަޒްމޫނުތަކާއި ދީނީ ފޮތްތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި އެމަނިކުފާނަކީ ދިވެހި އަދަބިއްޔާތަށް ވަރަށް މަތިވެރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މިގޮތުން ވަރަށް ގިނަ ޅެންތަށް ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެއްވެސް މެއެވެ. އެމަނިކުފާނު އިމާރާތް ކުރެއްވުމުގައި ގެންގުޅުއްވާ ގޮތްކޮޅާއި އޭގެ ފޭރާން ހެޔޮކަމާއި ރީތިކަމާއި މޮޅުކަން އެމަނިކުފާނު ލިޔުއްވި ރަބީޢީ ނޫރު ވިދާޅުވަމުންދާއިރު ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.
ޢާއިލާ އާއި ދިރިއުޅުން
ފަޟީލަތުއްޝައިޅް އަބްދުއްﷲގެ ޢާއިލާ ދިރިއުޅުއްވުމާއި ބެހޭގޮތުން "ޢިލްމީ ޙިދުމަތްތެރިން 1" މިނަން ކިޔާ ފޮތުގައި ހ.ޝަފީޤުގެ އަލްފާޟިލް އަހްމަދު ޝަފީޤު ލިޔުއްވާފައިވަނީ: "އަބްދުއްﷲ ފަހުމީ ނުވަތަ އަބްދުއްﷲ ޖަލާލުއްދީނަކީ، ތުނި ހަށިކޮޅެއް ހުރި އިސްކޮޅުން މެދު މިނުގެ ދޮންއޮޅަލި ބޭފުޅެކެވެ. ހަރުދަނާ އާއިލާ އެއްގެ ލޮބުވެތި ބައްޕަ އެކެވެ. އޭނާގެ ބައްޕް އަލިދީދީ އާއި ހަމައިން އާއިލާ ހިމަނާ ނަމަ، އޭނާގެ އަޚުންނަކީ، ޢިލްމާއި ފަންނުން ޤާބިލް އެތައް ބޭފުޅުން ހިމެނޭ ދަރިކޮޅެކެވެ. ދިރިއުޅުން ހަރުދަނާ މަތިކޮޅެކެވެ."
އަބްދުއްﷲ ފަހުމީ އަށް ދެތިން ބަނޑަށް ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. ބައެއް ދަރިކަލުންނާއި ދަރިކަނބަލުން ބައްޕަގެ ހަޔާތްޕުޅުގައި ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވިއެވެ. 1980މ. ގެ އަހަރުތަކަސް އެޅިގެން މިހާރު ހުންނެވި އިސް ދަރިކަލަކީ ޢިލްމީ ޤާބިލިއްޔަތުކަން ހުރި އަޙްމަދު ހަމީދު ފަހުމީ އެވެ. ބައްޕަ އާއި އެންމެ އެއްކަހަލަ ދަރިކަލުންނެވެ. އަބްދުއްﷲ ފަހުމީ އަކީ އަބަދުވެސް ދުނިޔެ އުޅުންތެރިއެކެވެ. އަބަދުވެސް އަމިއްލަ މަސައްކަތްޕުޅުން އަތްޕުޅުމަތި ތަނަވަސް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މާބޮޑު މުދާވެރި ފައިސާވެރި ބޭކަލަކަށް ނުވިޔަސް ދީލަތިކަމާއި އެކު އަނެކުންނަށް އެހީވެވޭ ވަރުގެ ތަނަސްވަކަމެއް ހުރެގެން އެހީ ފޯރުއްވެވި ދީލަތި އުޅުންތެރިއެކެވެ. އުޚްރަވީ ކަންކަމުގައި މިބުނި ހިނދުންވެސް މަރުވެދާނެކަމަށް ދުނިޔަވީ ކަންކަމުގައި އަބަދަށް ދެމިހުރި މުޙައްރިރެއްކަމަށް ބެލުމަށް ބުނެވޭ ބުއްދިވެރި ބަހަށް އަމަލު ކުރި ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އެމަނިކުފާނު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
އަވަހާރަވުން
ފަޟީލަތުއްޝައިޅް އަބްދުއްﷲ ޖަލާލުއްދީން ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވީ 11 ރަމަޟާން 1377ހ. ( 01 އޭޕްރީލް 1958މ.) ގައެވެ. އޭރު އެމަނިކުފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ 57 އަހަރެވެ. އެމަނިކުފާނު ފަސްދާނުލެވިފައިވަނީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ޤަބުރުސްތާނުގައެވެ.
ޖަޕާނީ
ޖަޕާނީ ބަހަކީ ޖަޕާނު މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ ބަހެވެ.
ޤިސްމު:Japan ޤިސްމު:Languages
ޒިމްބާބުވޭ
ރިޕަބްލިކް އޮފް ޒިންބާބުވޭ އަކީ އެފްރިކާ ދެކުނަށް ނިސްބަތްވާ ބިން ބަންދު ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޒިންބާބުވޭގެ ރަސްމީ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުގެ އިތުރުން ސަރަޙައްދީ ބަސްތަކެއް ގޮތުގައި ޝޯނާ ބަހާއި އެންޑެބެލޭ ބަސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. ޝޯނާ ބަހަކީ ބަންޓޫ ދަރިކޮޅަށް ނިސްބަތްވާ ބަހެކެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޒިންބާބްވިއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ހަރާރޭއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މި ޤައުމަކީ ސެމީ ޕްރެޒިޑެންޝަލް، ޕާލަމެންޓަރީ، ކޮންސޯޝަނަލިސްޓް ރިޕަބްލިކެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 12 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 72 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.39 މިލިޔަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ވާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ zw. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +263 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޒިންބާބްވިއަން ޑޮލަރެވެ.
ނަން
ޒިންބާބްވޭ އަށް ކުރީގައި ކިޔާފައިވާ ނަންތަކަށް ބަލާއިރުގައި ސަދަން ރޮޑީޝިޔާ އާއި ރިޕަބްލިކް އޮފް ރޮޑީޝިޔާ އާއި ޒިިންބާބްވޭ ރޮޑީޝިޔާ ހިމެނެއެވެ. ޒިންބާބްވޭ ގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ ޒިންބާ ޒަމަ ބްވޭ މި ނަމުންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ “ގްރޭޓް ހައުސެސް އޮފް ސްޓޯން” އެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ޒިންބާބުވޭގެ ދެކުނުގައި އޮތީ ދެކުނު އެފްރިކާއެވެ. ހުޅަނގު ދެކުނުގައި އޮތީ ބޮޓްސްވާނާއެވެ. ހުޅަނގު އުތުރުގައި އޮތީ ޒެންބިޔާއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ މުސިންބީއެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ޒިންބާބްވޭގެ އާބާދީގެ 85% މީހުންނަކީ ކްރިސްޓިޔަނުންނެވެ. އާބާދީގެ 98% މީހުންނަކީ ކަޅު މީހުންނެވެ. ސަގާފަތު ޒިންބާބްވޭގެ ސަގާފަތަށް ބަންޓޫ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންގެ ސަގާފަތުގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮށްފައިވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މިއަދު ވެސް ޝޯނާއިންގެ ބައެއް ޢީދުތައް ފާހަގަ ކުރުން އޮވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދު
މިއަދު ޒިންބާބްވޭއަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އޮތް އެންމެ ފަޤީރު އެއް ޤައުމެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 200 ޑޮލަރެވެ. މީގެ މާނައަކީ ޒިންބާބްވޭގެ އިޤްތިޞާދުގައި ދައުރުވާ ފައިސާގެ ނިސްބަތަކީ އަހަރަކަށް އެޤައުމުގެ ކޮންމެ މީހަކަށް 200 ޑޮލަރެވެ. މިއީ ދުވާލަކަށް އެންމެ ޑޮލަރަކަށް ވުުރެ ވެސް ދަށް ޢަދަދެކެވެ.
ލިމްފަސައިޓް
ލިމްފަސައިޓް ނުވަތަ އަކީ  ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ޝާމިލްވާ ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ސީދާ ދިފާއުކުރުމުގެ ނިޒާމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ސެލްތަކެކެވެ. މިސެލްތަކުގެ 3 ވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. ލިމްފަސައިޓްގެ މައިގަނޑު 3 ވައްތަރެއްގެ ސެލް ހުރެއެވެ.
ބީ ލިމްފަސައިޓް
ބީ ލިމްފަސައިޓް ނުވަތަ އަކީ  ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ޝާމިލްވާ ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސެލް އެކެވެ. ބީ ލިމްފަސައިޓް އިން ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ޖަރާސީމަށް ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާނެ ހަށިދަމަނަ(Antibodies) އުފައްދައެވެ.
ޓީ ލިމްފަސައިޓް
ޓީ ލިމްފަސައިޓް ނުވަތަ އަކީ  ލިމްފަސައިޓްގެ ވައްތަރެކެވެ. ސެލްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ހަށިގަނޑު ދިފާޢުކުރުން(Cell mediated immunity) ފުރިހަމަކުރުމުގައި ހިއްސާވަނީ ޓީ ލިމްފަސައިޓް ތަކެވެ.
ދިރިހުންނަ މުއްދަތު
ލިމްފަސައިޓް ތައް ލިމްފް ޓިޝޫ ( ހުންކޮށި، ލިމްފް ގޮށް، ތައިމަސް )ތަކާއި، ލިމްފް ދިޔައާއި،ލެޔާއި ދެމެދު ދައުރުވެ،ދައުރުވެ ހުރެއެވެ. ލޭގައި އެތައް ގަޑިއިރެއްވަންދެން ލިމްފަސައިޓްތައް ދެމިހުރެއެވެ. މިސެލްތައް ވެސް ހަފްތާ،މަސް، އަދި އަހަރުތައް ފާއިތުވެދާއިރުވެސް ދިރިދެމިހުރެއެވެ
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
白血球
އުއްތަރުކަންދު
، އަކީ އިންޑިޔާގެ އިސްޓޭޓުތަކުގެ ތެރެއިން އިސްޓޭޓެކެވެ.
މެސޮޕޮޓޭމިއާ (އެހެނިހެން ޙާލަތްތަކުގައި)
މެސޮޕޮޓޭމިއާ މި ބަހުން މުރާދަ ކުރެވެނީ:
ދިންވޭނުގެ ހިތާމާގައި (ފިލްމް)
ދިންވޭނުގެ ހިތާމާގައި އަކީ 2010 ވަނަ އަހަރު ގެ އެޕްރީލް މަހު ނިކުންނާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ނިލަމެހި
ނިލަމެހިނުވަތަ އަކީ ވަރަށް ގިނައިން ބައިބަޔަށް ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ގާތަކާއި މުރަކަތަކުގެ ނިވަލުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިންކުރާ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައި އެމުގެ ގޮތުގައި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރާ ބާވަތެކެވެ. ހުޅަގުގެ ގަދަ ދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުން އެން ދަތިވެގެން، ކޮންމެހެން ބޭނުންކުރަން ޖެހޭ އެމެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ނިލަމެހި އުޅެނީ މުރަކަތަކުގެ މަތީގައެވެ. ދުޝްމަނުންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމުގެ ގޮތުން މުރަކަތަކުގެ ތެރެއަށްވަދެ ރައްކާތެރިކަން ނިލަމެހި ހޯދައެވެ.
ނިލަމެއްސަކީ ކުޑަ އިސްކޮޅެއްގެ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ބޮލަށްވުރެ ކުރެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހިމަކޮށް އޫވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފެހި ނޫކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މަޑެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބު ތަކުގައި ކުޑަ ހުދުކުލައިގެ ތިއްކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުނބުން ފެށިގެން ލޮލާއި ހަމައަށް ގަދަ ފެހިކުލައަކަށްދާ ރޮނގެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގެ ކޮތަރި ތަކުގެ ކުލައަކީ މަޑުނޫ ފެހިކުލައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޕަންޖާބު (އިންޑިޔާ)
thumb| ޕަންޖާބަކީ، އަކީ އިންޑިޔާގެ އިސްޓޭޓުތަކުގެ ތެރެއިން އިސްޓޭޓެކެވެ.
ސެޕްޓެމްބަރު 15
ސެޕްޓެމްބަރު 15 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 258 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 259 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ސެޕްޓެމްބަރު
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް(Osteoarthritis) އަކީ ހުޅުތައް ދުޅަވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބައްޔަށް ދިވެހިބަހުން "މަޑުކަށިގިރޭ ބަލި" މިހެން ބައެއް ފަރާތްތަކުން މުޚާތަބުކޮށްއުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ފަހަރުގައި މިހެން ކިޔަނީ މިބަލީގެ ސަބަބުން ހުޅުތަކުގެ ދެމެދުގައި މަޑުކަށިކޮޅު(Cartilage) ނުވަތަ ކާޓިލޭޖު، ނޫނީ ލޮނދިފަށް ހަލާކުވެ، ވީދި، ގިރެމުންދާތީ ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ. ހުޅުތައް ދުޅަވުމުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އާންމު އެއްވައްތަރަކީ ވެސް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވަނީ އަތްތިލައިގެ ހުޅުތަކާއި، ޅިނދުހުޅު، މައިބަދަ، އަދި ކަކުލު ހުޅަށެވެ. އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ ސަބަބުން ދެހުޅުދޭތެރޭގައި މަޑުކަށިކޮޅު ހަލާކުވެ، އޭގެ ޖެހިގެން ހުޅުގައި ހިމެނޭ ކަށިތަކަށް ބަދަލުތައް ގެނުވައެވެ. މިބަދަލުތައް ކަށިތަކަށް އަންނަނީ ލަސްލަހުންނެވެ. އަދި ދުވަސްވާރަކަށް ކަށިތަކުގެ ހާލަތު ގޯސްވަމުންދާނެ އެވެ. އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ ސަބަބުން ހުޅުގައި ރިހުން، ހުޅުހަރުއެރުން، އަދި ހުޅުދުޅަވުން ކުރިމަތިކުރުވައެވެ. ހުޅުތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ދަށްވެ، ނުކުޅެދުންތެރިވާ ހާލަތަށް ކަންތައްތައް ގެންދެއެވެ. މާނައަކީ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން އަމިއްލައަށް ކުރުމަކީ އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ހުންނަ މީހުންނަށް ބައެއް ފަހަރު ދަތިކަމަކަށް އޮންނަނީ ވެފައެވެ.
ސަބަބު
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވަނީ ދެހުޅު ދޭތެރޭގައި ހުންނަ މަޑުކަށިތައް ހަލާކުވެ، ވީދި، ގިރެން ފެށުމުންނެވެ. ހުޅުގެ ދެމެދުގައި ހުންނަ މަޑުކަށި ނުވަތަ ކާޓިލޭޖް އަކީ ސާބިތުކޮށް ހުންނަ، ލޮނދި، ލޫންދާލާ ސެލޯއްޓެކެވެ. މިސެލޯށީގެ ސަބަބުން ހުޅުއުފެދުގައި އިންނަ ދެކަށިކޮޅު ޖެހި، ގޭނުމަކާ ނުލައި، ހުޅު ލަންބައި، ހަރަކާތްކޮށް ހެދޭނެ އެވެ. ނަމަވެސް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ ސަބަބުން މިގޮތަށް ހުންނަ މަޑުކަށިކޮޅު ގިރުމުން ދެކަށިގަނޑު ޖެހި، ގޭނެން ފަށައެވެ.
މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް
(ހ) ހުޅަށް އަނިޔާވުން، ނޫނީ މާބޮޑަށް އެހުޅެއްގެ ބޭނުންހިފަންޖެހުން : މިސާލަކަށް ހުޅުގެ ކަށިތަކަށް ލިބޭ އަނިޔާތައް ( ކަށިގަނޑެއް ބިދުން، ރެނދުއެޅުން، ލިގަމެންޓެއް ވީދައިގެންދިއުން، އަދި ހުޅުގެ އޮޕަރޭޝަނެއް ކުރުން) އަބަދު ހުޅު ލަންބައިގެން އިންނަންޖެހުން، ގިނައިރު ކޮޅަށް ހުންނަން ޖެހުން، މާގިނައިން ބަރު އެއްޗެހި އުފުލުން ނޫނީ އުފުލަންޖެހުން، ނޫނީ ތަކުރާރުކޮށް ހުޅަށް ބާރުބޮޑުވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަކީ ހުޅަށް ގެއްލުންވެ، އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރާނެ ކަމެކެވެ. އެކްސިޑެންޓް ތަކާއި، ކުޅިވަރު ކުޅުމުގެ ތެރޭގައި ހުޅަށް ލިބޭ އަނިޔާގެ ސަބަބުން ވެސް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އަށް މަގުފަހިކުރާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. (ށ) މާބޮޑަށް ބަރުހެލިވެ، ފަލަވުން : ހަށިގަނޑު މާބޮޑަށް ބަރުހެލިވެ، ފަލަވުމަކީ ހުޅުތަކަށް ބާރުކުރާނެ ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ބަރޯސާވާ ހުޅުތަކަށް މިސާލަކަށް ކަކުލުހުޅާއި، ޅިނދުހުޅު ފަދަ ހުޅުތަކަށް ބާރުބޮޑުވާނެ ކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ހުޅުތަކަށް ބާރުބޮޑުވުމަކީ އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވާ ކަމެކެވެ. ހަށިގަނޑު ބަރުހެލިވާ ވަރަކަށް އޮސްޓިއޯ އާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވެއެވެ. މީގެ ހަށިގަނޑުގައި ގިނަވާ ފެޓް ޓިޝޫ ތަކުން އުފައްދާ ޕްރޮޓީން ނުވަތަ އިންފްލެމޭޓަރީ ކެމިކަލް ސައިޓޯކައިން ގެ ސަބަބުން ވެސް ހުޅުތަކަށް ގެއްލުންވެ، ހުޅުވަށައިގެން ދުޅަވުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. (ނ) ތަކުރާރުކޮށް ހުޅަށް ބާރުބޮޑުވުން : ކުޅޭ ކުޅިވަރެއްގެ ސަބަބުން ނޫނީ ވަޒީފާގެ ގޮތުން ނަމަވެސް ތަކުރާރުކޮށް ވަކި ހުޅަކަށް ބާރު ބޮޑުވެއްޖެނަމަ، އެހުޅަކަށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވެއެވެ. (ރ) އުފެދުމުގައި ކަށީގައި ހުންނަ އައިބުތައް : ބައެއް މީހުން އުފަންވާއިރު ހުޅެއް ރަނގަޅަށް އުފެދިފައި ނުހުރެދާނެ އެވެ. ނޫނީ މަޑުކަށިކޮޅު ރަނގަޅަށް ނުއުފެދި ހުރެދާނެ އެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އަށް މަގުފަހިކުރެއެވެ. (ބ) ބައެއް ކަހަލަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތައް : މިސާލަކަށް ހަކުރު ބަލި، ހަށިގަނޑުގައި ދަގަނޑުގެ ބައި އިތުރުވުން(Haemochromastosis) ފަދަ ހާލަތްތަކާ ގުޅިގެން އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެއެވެ. (ޅ) އުމުރު : އުމުރުން މަތިވާ ވަރަކަށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވެއެވެ. (ކ) ޖިންސް : ފިރިހެނުންނަށް ވުރެ އަންހެނުންނަށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ޚާއްޞަކޮށް އުމުރުން 50 އަހަރުން މައްޗަށް ދިއުމަށްފަހު އިތުރުވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. (އ) ވާރުތަވުން : އާއިލާގެ މެންބަރުންގެ ތެރޭގައި އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ މައްސަލަ ހުރިނަމަ އެމީހަކަށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރުވައެވެ. މީގެ އިތުރުން އަތްތިލައިގެ ހުޅުތަކުގައި އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ މައްސަލަ ހުރިނަމަ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ކަކުލު ހުޅަށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވެއެވެ. އުފެދުމުގައި ވިރާސީ ގޮތުން ހުންނަ ބައެއް ކަހަލަ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ. މިސާލަކަށް މަޑުކަށި ނުވަތަ ކާޓިލޭޖް ތައް އުފެދުމަށް ބޭނުންވާ ''ކޮލަޖަން" އޭ ކިޔާ ޕްރޮޓީން އުފެދުމުގައި އުނިކަމެއް ހުރިނަމަ، ނޫނީ ހަށިގަނޑުގައި އެ ޕްރޮޓީން އުފެއްދުމުގައި މައްސަލައެއް އުޅޭނަމަ އެކަމުގެ ސަބަބަން އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތި ވެދާނެ އެވެ. (ވ) ނަސްލު : އޭޝިޔާގެ ބައެއް ނަސްލުތަކުގެ މީހުންނަށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް ކުޑަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
އަލާމާތްތައް
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަމުން އަންނާނީ މަޑުމަޑުން، ލަސްލަހުންނެވެ. އަދި ގިނަ ދުވަސްވާވަރަކަށް އަލާމާތްތައް އިތުރުވެ، ގޯސްވަމުންދާނެ އެވެ. މިބައްޔާއި ގުޅިގެން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކާ، ނިޝާންތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. •	ހުޅުގައި ރިހުން : ހުޅުތައް ހަރަކާތްކުރުމުން، ނޫނީ އޭގެ ފަހުން ތަދާއި ރިހުން، ހުންނާނެ އެވެ. •	ހުޅު ހަރުއެރުން : ހުޅު ހަރުއަރާފައި ހުންނަކަން އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަވާނީ ހެދުނު ހޭލާއިރު، ނޫނީ ޖިސްމާނީ ހަރަކާތެއް ނުކޮށް ގިނަވަގުތު ހޭދަކުރުމަށްފަހު، ޖިސްމާނީ ހަރަކާތެއް ކުރަން ފެށުމުންނެވެ. •	ބީހިލުމުން ރިހުން : މަޑުން މަޑުން ފިތާލި ނަމަވެސް، ނޫނީ ކައިރީގައި އަތް ހާކާލި ނަމަވެސް ތަދާއި ރިހުން އިހުސާސް ވެދާނެ އެވެ. •	ހުޅުގެ ހަރަކާތްތެރިކަން ނޫނީ ހުޅަށް ލިބިފައިވާ އެކި ފަރާތަށް ލަންބައި، ދެމިހެދުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ގެއްލުން : ހުޅު ލަންބަންޖެހޭ މިންވަރަށް ނުލެންބުން، ނޫނީ އަތްފައިގެ ހުޅުތަކުގައި އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ހުރުމުގެ ސަބަބުން އަތްފައި ދަމާލަންޖެހޭ ވަރަށް ދަމާނުލެވުން އެއީ ވެދާނެ ކަމެކެވެ. •	ހުޅުތެރެއިން އަޑުކިޔުން : ހުޅު ހަރަކާތްކުރާއިރު، ނޫނީ ހުޅު ލަންބާއިރު ހުޅުން އަޑުކިޔުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. •	އިތުރު ކަށިކޮޅު އުފެދުން : އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ހުންނަ ހުޅުގެ ވަށައިގެން ހުންނަ ހިސާބު އިތުރު ކަށިކޮޅު އުފެދުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. •	ހުޅު ދުޅަވުން : އާންމު ގޮތެއްގައި ހުޅު ދުޅަވަނީ ހުޅުގެ ވަށައިގެން ހުންނަ އެހެނިހެން މަޑު ސެލޯށިތައް ދުޅަވާތީ އެވެ. އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ދިމާވާ ހުޅެއްގެ މައްޗަށް ރިއާޔަތްކޮށް ކުރިމަތިވާ އުދަނގޫތަކުގައި ތަފާތު ކަމެއް ހުރުމަކީ ވެދާނެ ކަމެކެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ކުރިމަތިވާ ހުޅުތަކާ ހިސާބުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. •	އުކުޅުވަޅު ހުޅު : އުކުޅުވަޅާއި، އުނަގަނޑު، އަދި ފައިގެ ފަލަމަސްގަނޑުގައި ރިހުން ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. •	ކަކުލު ހުޅު : ކަކޫ ހަރަކާތްކުރުމުން ކަކުލު ހުޅުން އަޑުކިޔާނެއެވެ. •	އަތުގެ އިގިލިތައް : ހުޅުތައް ކައިރިން އިތުރުކަށިކޮޅުތައް އުފެދި، އިގިލިތައް ދުޅަވެ، ރަތްވެ، ބީހިލުމުން ތަދު އިހުސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. •	ފައިތިލަ : ބޮޑުވައި އިގިލީގައި ބުޑުގައި އިންނަ ބޮޑު ހުޅަށް ތަދުވެ، ރިއްސާނެއެވެ. ފައިގެ އިގިލިތައް ދުޅަވެ، ނޫނީ ތަނބިކަށި ދުޅަވެފައި ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ދިގުލައިދިއުމުން ދިމާވެދާނެ މައްސަލަތައް
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އަކީ ގިނަ ދުވަސްވާވަރަކަށް ގޯސްވަމުންދާ ބައްޔަކަށްވުމާއެކު، ހުޅުގައި ދާއިމީ ތަދެއް ނޫނީ ރިހުން ހުރުމަކީ އެންމެ އާންމު އެއް މައްސަލަ އެވެ. ހުޅުގައި ރިހުމާއި، ހުޅުހަރުއެރުން ފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ހުޅު ލަންބަން އުދަނގޫވެ، ދިރިއުޅުމުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމުގައި ދަތި އުދަނގުލާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. މާނައަކީ ހެލިފެލިވެއުޅުން މަދުވާގޮތް ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބަރުދަން އިތުރުވުމާއި، އާދަޔާ ޚިލާފަށް ހަށިގަނޑު ފަލަވެ، ބަރުހެލިވެގެން ދެއެވެ. އާދަޔާ ޚިލާފަށް ހަށިގަނޑު ފަލަވެ، ބަރުހެލިވުމަކީ ހަކުރު ބަލި، ހިތުގެ ބަލި، ސަރުބީ މަތިވުން، އަދި ލޭމައްޗަށްދިއުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި މައްސަލަތަކަށް މަގުފަހިކުރާނެ ކަމެކެވެ. އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ ސަބަބުން ބައެއް މީހުންނަށް މާޔޫސްވުމުގެ ބަލި، އަދި ނިދިނައުން ފަދަ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުމަކި އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ވެއްޓުމާއި، ކަށިގަނޑު ބިއްދައިގެން ދިއުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ވެސް އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ މައްސަލަތަކެވެ.
ދެނެގަތުން
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ދެނެގަންނަނީ ޑޮކްޓަރުން ބަލާބެލުންތަކާ ހަދާ ޓެސްޓުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައެވެ. ޑޮކްޓަރުން ހުޅުތައް ބަލައިހަދާއިރު، ހުޅުގައި ބީހިލުމުން ރިހުން ހުރުން، ދުޅަހުރުން، ހުޅުގައި ހޫނުކަމެއް ހުރިތޯ ބެލުން، ރަތްކަމެއް ހުރިތޯބެލުން، ފަދަ ކަންކަން ހުރިތޯ ބަލައި ޔަގީންކުރާނެއެވެ. އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ހުރިކަން ދެނެގަތުމަށް ހަދައިފާނެ ބައެއް ޓެސްޓުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
އިމޭޖިންގ ޓެސްޓުތައް
(ހ) އެކްސްރޭ ނެގުން (chest x ray): މަޑުކަށި ގިރޭކަން ސީދާ އެކްސްރޭ އިން ނޭނގިދާނެއެވެ. ނޫނީ ފެންނަން ނުހުރެދާނެ އެވެ. މަޑުކަށި ގިރޭނަމަ ހުޅުގެ ދެކަށިގަނޑުގެ ދެމެދުގައިވާ ޖާގަ ހަނިވަމުންދާކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނެ އެވެ. ހުޅުގެ ވަށައިގެންވީ ސަރަހައްދުގައި އިތުރުކޮޅު ކަށިކޮޅެއް(bone spurs) އުފެދޭނަމަ އެކަން އެކްސްރޭ އިން ފެންނަށް ހުންނާނެ އެވެ. (ށ) މެގްނެޓިކް ރިސޮނަންސް އިމޭޖިންގ ހެދުން (MRI): އެމްއާރުއައިގެ އެހީގައި ރޭޑިޔޯ ރާޅުބާނި ތަކާއި، ބާރުގަދަ ދަގައްފާނީ ފީލްޑް ބޭނުންކޮށްގެން ކަށިތަކާއި، މަޑުކަށިތައް، އަދި ހުޅުގެ ވަށައިގެންވާ މަޑު ސެލޯށިތަކުގެ ތަފްސީލީ މަންޒަރެއް ކުރަހައިދޭނެ އެވެ. އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސްގެ ކޮންމެ ބަލިމީހަކަށް އެމްއާރުއައި ހަދާކަން ނުޖެހޭނެ އެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ނޫނީ ނާޒުކު ހާލަތްތަކުގައި ނުރައްކާތެރި ކަމެއް ހުރިތޯ ދެނެގަތުމަށް އެމްއާރުއައި ހަދަންޖެހިދާނެ އެވެ.
ލެބޯޓަރީ ޓެސްޓުތައް
(ހ) ލޭގެ ޓެސްޓުތައް : އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް ދެނެގަތުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ ޓެސްޓެއް ކަނޑައެޅިފައި ނެތަސް ބައެއް ކަހަލަ ލޭގެ ޓެސްޓުތަކުގެ އެހީގައި ހުޅުތައް ދުޅަވުމުގެ އެހެން ބައެއް ވައްތަރުތައް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިކަން ލިބެއެވެ. މިސާލަކަށް ރޫމަޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް، އަދި ގައުޓީ އާތުރައިޓިސް ފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ލޭގެ ޓެސްޓުތައް ހަދައި އުޅެއެވެ. (ށ) ހުޅުތެރޭގައި ހުންނަ ދިޔަ ތަހުލީލުކުރުން : މައްސަލަ ހުރި ހުޅުން އިންޖެކްޝަން ކަށްޓެއްގެ އެހީގައި ޑޮކްޓަރުން ހުޅުގެ ތެރެއިން ދިޔަކޮޅެއް ނަގައިފާނެއެވެ. މިދިޔަ ޓެސްޓުކުރަނީ އިންފްލެމޭޝަންގެ ސަބަބު ހޯދުމަށެވެ. ނޫނީ ކްރިސްޓަލް ހުރިތޯ ބެލުމަށެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ހުޅު ދުޅަވެފައިވަނީ އިންފެކްޝަންގެ ސަބަބުންތޯ، ނުވަތަ ޔޫރިކް އެސިޑް މަތިވެގެންތޯ ބެލުމަށެވެ.
ޑަޗު
ޑަޗު ބަހަކީ ހޮލެންޑުގެ ރަސްމީ ބަހެވެ.
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް
ފަރުވާ
އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އަށް ވަކި ޚާއްޞަ ފަރުވާއެއް ނޯވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ޑޮކްޓަރުން މަސައްކަތްކުރަނީ އޮސްޓިއޯއާތުރައިޓިސް އާއި ގުޅިގެން ބަލިމީހާއަށް ކުރިމަތިވާ އުދަނގޫތައް ލުއިކޮށްދިނުމަށެވެ. އެގޮތުން ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑުގެ ޖިސްމާނީ ހަރަކާތްތެރިކަން އިތުރުކުރުން، ބަރުދަން ލުއިކުރުން، މަސްތަކުގެ ބާރުގަދަކުރުމަށް ކުރެވޭ ކަސްރަތުތައް، އަސާ ނޫނީ އަތްދަނޑި ބޭނުންކުރުން، ތަދުކަނޑުވާ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުން، ފަދަ ތަފާތު އެކި ކަހަލަ ކަންތައްތައް ހިމެނިފައި ހުރެއެވެ.
ޑަޗު
ޤިސްމު:Dutch ޤިސްމު:Languages