cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ސީނުކަރަ
އިންސާނީ ޙައްޤުތައް
އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާ ޚިލާފަށް ޙަރަކާތްތެރިވާ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ޗައިނާގައި އެ ޤައުމުގެ ސިޔާސަތާ ދެކޮޅަށް ޙަރަކާތްތެރިވުމުގެ ފުރުޞަތެއް ވެސް އަދި ހަމަ އެހެންމެ އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގެ ފުރުޞަތެއް ވެސް ނޯވެއެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ފާޑުކިޔާ ނޫސް މަޖައްލާތަކަށް ވެސް ޗައިނާގައި ފުރުޞަތު ނޯންނަކަމީ ޗައިނާއިން އިިންސާނީ ޙައްޤުތަކަށް އިޙްތިރާމްނުކުރާ ކަމުގެ ހެތްކެކެވެ. އިންސާނުންނަށް ލިބިދޭން ޖެހޭ އަސާސީ ޙައްޤުތައް ޗައިނާގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދޭން ޖެހޭނެ ކަމުގައި އެ ޤައުމުގެ ޤާނޫނު އަސާސީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވި ކަމުގައި ވިޔަސް، ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި، ދައުލަތާ އިދިކޮޅު ޢަމަލު ހިންގިކަމަށް ބަލައި، މީގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ޙައްޤުތައް ނިގުޅައިގަނެވޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ޙަސަން ޙަމީދު އަޙުމަދު
ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތްކުރުން
ވަޒީފާގައި އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު ވެސް ޢާއްމު ރައްޔިތުންނަށް އެކި ގޮތްގޮތުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށް ދެއްވި އެވެ. ޢާއްމު ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން މީހުން ސަރުކާރުގެ ފަރާތްތަކަށް ލިޔަންޖެހޭ ސިޓީ ފަދަ ތަކެތި ލިޔާނޭގޮތް ބުނެދީ ހެއްދެވި އެވެ. އަދި މިނޫނަސް އެކި މީހުންގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމުގައި ވީވަރަކުން އެހީތެރިވެ ދެއްވައި އުޅުއްވި އެވެ.
ސީނުކަރަ
ޢާއްމު ބައެއް މަޢުލޫމާތު
އެއްތްނިކް ގޮތުން ބަލާއިރު ޗައިނާގެ 91% އަކީ ހާން ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ތަފާތު 11 ނަސްލެއްގެ މީހުން ޗައިނާގައި އުޅެއެވެ. ޗައިނާގެ ސަރުކާރަކީ އިލްޙާދީ (އެތީސްޓް) ސަރުކާރެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެ ޤައުމުގައި ޓާއޮއިޒަމް، ބުދިޒަމް، އިސްލާމް، ހިންދުއިޒަމް އަދި ކްރިސްޓިއަނިޓީ ހިމެނެއެވެ. ޗައިނާގައި ވަގުތު ބަލަނީ ޖީ.އެމް.ޓީ އަށް 8 ގަޑިއިތުރުވާ ގޮތަށެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +86 އެވެ. ޗައިނާގެ ފައިސާއަކީ ރެންމިންބީއެވެ. ޗައިނާގެ ދައުލަތް މިޒަމާނުގެ ގޮތަށް ޤާއިމުވެފައިވަނީ 1 އޮކްޓޯބަރު 1949 ގައެވެ. ޤައުމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިފައިވަނީ ސްޓޭންޑަރޑް މެންޑަރިންއެވެ. އަކުރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވެނީ ސިންޕްލިފައިޑް ޗައިނީޒްއެވެ. ޗައިނާގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ޝަންހާއީއެވެ. ޗައިނާގެ ރައީސަކަށް މިހާރު ހުންނެވީ ހޫ ޖިންޓާއޯއެވެ. ބޮޑުވަޒީރަކީ ވެން ޖިއާބާއޯއެވެ. ޗައިނާގެ އެންމެ މަޝްހޫރުތަނަކީ އެ ޤައުމުގެ ބޮޑު ފާރެވެ. ނުވަތަ ގްރޭޓް ވޯލް އޮފް ޗައިނާއެވެ.
ޙަސަން ޙަމީދު އަޙުމަދު
ފ.އަތޮޅު ވެރިކަމާއި ނިލަންދޫގެ ވެރިކަން
ހަސަން ޙަމީދު އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތް ކުރެއްވީ ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގއެވެ. އެގޮތުން ފ.އަތޮޅު ވެރިކަން، އަދި ފ.ނިލަންދޫގެ ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ގިނަ ދުވަސް ތަކެއް ވޭތިކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ފ.އަތޮޅު އަތޮޅުވެރިޔާގެ މަގާމް ޙަސަން ހަމީދު އަށް ލިބިލެއްވީ 3 ޖޫން 1973 ގައެވެ. ޖުމްލަ 4 މަހާއި 14 ދުވަހު ފ.އަތޮޅު ވެރިކަން ޙަސަން ޙަމީދު ކޮށްފައިވެއެވެ. ނިލަންދޫގެ ވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކުޑަކަތީބުކަން ލިބުނީ 8 އޮކްޓޯބަރ 1967 ގައެވެ. އަދި ކުޑަކަތީބު ކަމުން ކަތީބު ކަމަށް 30 މެއި 1970 ގައި ބަދަލު ކުރެއްވި އެވެ. ތަފާތު އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތިން ނިލަންދޫގެ ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި 15 ވަރަކަށް އަހަރު ޙަސަން ހަމީދު ހޭދަކޮށްފައި ވެއެވެ.
ޅެންވެރިކަމާއި ޘަގާފީ ކުޅިވަރުތައް
ޙަސަން ޙަމީދު އަކީ ޅެންވެރިއެކެވެ. މިގޮތުން އެކިއެކި މުނާސަބާތްތަކާއި ގުޅުވައިގެން ޅެމާއި ލަވަ ހައްދަވައި ފޮތްތަކުގެ ސިފައިގައި ޖަމާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ޙަސަން ޙަމީދު އަކީ ވަރަށް މޮޅަށް ބެރު ޖަހައި އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން ވެސް ގިނަ ކުދިންނަކީ މިހުނަރުގެ ވެރިންނެވެ. އަދި ޙަސަން ޙަމީދު ވަނީ ރަށުގެ ވަރަށްގިނަ ޒުވާނުންނަށް ބޮޑު ބެރު ޖެހުމުގެ ހުނަރު ދަސްކޮށްދީފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތާރަ ޖެހުމާއި، ޘަޤާފީ އެހެން ކުޅިވަރުތައް ވެސް ޙަސަން ޙަމީދު ދެނެލައްވައެވެ.
ޙަސަން ޙަމީދުގެ ޅެން ފޮތުން ޅެމެއް
ގުލްޝަންތަކުން ފަރިވާމަލުން، ޝުކުރޭ އަދާކުރެވޭނެނީ
ބުލްބުލްތަކާ މުނިޔާތަކުގެ، ރާގަށް ހަދައި ތުޙުފަތު ދެނީ
އެކުވެރިވިހާ އަޚްނާއި އުޚުތުން، އެކުއެކީ އެއްބަސް ވެގެން
އެކުވެވި މިރަށު އެންމެން ތިބުން، އަބަދަށްޓަކައި އެދިގެންވަނީ
އާލާވަމުން އައި ރޫހް، އެކުވެރިކަމުގެ ހިތްތައް ފަރިވަމުން
އާޒާދުކަން ލިބެވޭގޮތުން، ދެމެހެއްޓުމޭ އެދިގެންވަނީ
ޖާހިލުކަމާ ޒުލްމްގެ ދުވަސްތައް، ދައުރުވީގޮތް ހަނދުމަކޮށް
މާޒީގެ އެކުވެރިކަން އަލުން، އާލާކުރުން އެދިގެންވަނީ
ގައުމާ ވަޠަން އެދެވޭގޮތަށް، ތަހްޒީބުގައި ކުރިއަށް ދިއުން
ގައުމީ ދަރިންނަށް ވާޖިބެއް، ކަމުގައި ހެދުން ލާޒިމްވަނީ
މުސްކުޅި، ޅަ، މެދު ޢުމުރުގެ އަޚުން، އެކުވާނެހެން ޅެމުގާ އައުން
ހުސްހަށި ބަޔަށް ދާންދެން މިކަން، ދެމެހެއްޓުމަށް މިގޮވާލަނީ
ތެދުވެރި އަޚުންނާ އުޚުތުނަށް، ހެދުނާ ހަވީރުގެ މާތަކުން
އެކުލާ ގަތާ ރަންހާރުތައް، ވެދުމަށް އަރިސްކޮށް އަރުވަނީ
އައިހާ ރަބީޢީ މޫސުމެއް، ފާގަތިކަމާ އެކުވެރިކަމުން
ފައުޅާއެކީ ތިއަރިސްތަކަށް، ޝުކުރޭ މިދަންނަވަމުން ދަނީ
އެކުވެރި ވަފާތެރި މިތުރުނަށް، ދެގޮތެއް ނުވާ ވެދުމާ ސަލާމް
އެކުލާ ޅެމުން ތަކުރާރުކޮށް، މިޚިޔާލުތައް ނިންމާލަނީ
އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
ޙަސަން ޙަމީދު ގެ މަންމަ އަކީ ޙަލީމާ އެވެ. ބައްޕަ އަކީ އަހުމަދު އަލީ ( އައްމަދޭ ) އެވެ. ޙަސަން ޙަމީދުގެ ހުރި ހަމައެކަނި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ ވަނީ ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. އޭނާ ނިޔާވީ ރަށަށް އަރުވާލި އާދަނު ކިޔާ މީހަކު އޭނާ ރޭޕްކޮށް މަރާލުމުންނެވެ. ޙަސަން ޙަމީދު އަހުމަދު ހަތަރު ކައިވެނިކޮށް އޭގެ ތެރެއިން ދެބަނޑަށް 18 ކުދިން ލިބިލެއްވި އިރު ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވީ 14 ކުދިންނެވެ. ޙަސަން ޙަމީދު ފަދައިން އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ ކުދިން ވެސް ތިއްބެވީ ސަރުކާރު ޚިދުމަތުގައެވެ. ރަށުގެ އެކިއެކި ދާއިރާތަކުގަޔާއި މާލޭގެ ތަފާތު ވަޒީފާތަކުގައި ޙަސަން ޙަމީދު އަށް ބައްޕަ އަދި ކާފަ ކިޔުއްވާ ކުދިންނާއި މީހުން އެބަތިއްބެވެ.
ޙަސަން ޙަމީދު ފުރަތަމަ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ފ.ނިލަންދޫ ޢައިޝަތު އުމަރު މަނިކު(އުމަރުބޭގެ އައިޝާ މަނިކެ) އާއެވެ. އެކައިވެނިން ކުއްޖަކު ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ދެން ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ޢައިޝަތު މޫސާ އާއެވެ. އެކައިވެނިން 7 ކުދިން ލިބި 4 ކުދިން ދުނިޔޭގައި އެބަތިބި އެވެ. ޙަސަން ޙަމީދު ގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން ދޮއްޓަށް ތިބި 2 ފިރިހެން ކުދިންނާއި، 2 އަންހެން ކުދިންނަކީ އައިޝަތު މޫސާގެ ބަނޑުން ލިބިލެއްވި 4 ކުދިންނެވެ. ދެން ކައިވެނި ބައްލަވައި ގަތީ ދ.ހުޅުދެލީ ޚަދީޖާ މޫސާ އާއެވެ. އެކައިވެނިން ކުއްޖަކު ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ މިހާރުގެ އަނބިމީހާ މަރިޔަމް ޙުސައިން އާއެވެ. މަރިޔަމް ޙުސައިންގެ ފަރާތުން 11 ކުދިން ލިބި 10 ކުދިން ދުނިޔޭގައި އެބަތިބި އެވެ.
އުފަން ދަރިން
ޙަސަން ޙަމީދު ދަރިންގެ ތެރެއިން އެންމެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިފުޅު މުޙައްމަދު ނަސީމް އަކީ ފ.އ.ތ.މ ގެ އެސިސްޓެންޓް ހެޑްމާސްޓަރެވެ. ޢަބުދުއް ލަތީފް ޙަމީދަކީ ނިލަންދޫ ކޯޓްގެ އެއް މެޖިސްޓްރޭޓް އެވެ. ޢަބުދުލް ޙަލީމް ޙަމީދު އާއި، ޢަބުދުލް މަޖީދު ޙަމީދު މަސައްކަތް ކުރަނީ މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯރސް ގައެވެ. ޢާއިޝަތު ޙަމީދު ނިލަންދޫ އޮފީހުގައި މަސައްކަތްކުރާއިރު، ހަބީބާ ޙަމީދު މަސައްކަތްކުރައްވަނީ ނިލަންދޫ ކޯޓްގައެވެ. ޝާހިދާ ޙަމީދު އަތޮޅު އޮފީހުގައެވެ.
އިސްވެ ބުނެވުނީ ސަރުކާރުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރައްވާ މީހުންގެ ވާހަކަ އެވެ. ސަރުކާރުގައި ނޫޅުނަސް ރަށަށް ބޭނުން ވަރަށް މުހިއްމު ވަޒީފާއެއްގައި ޙަސަން ޙަމީދުގެ ދަރިއެއްގެ ޚިދުމަތް ރަށަށް ލިބެއެވެ. ރަށުގައި ތިބި މަދު ފާމަސިސްޓުންގެ ތެރެއިން ޒަހިއްޔާ އަކީ ޙަސަން ޙަމީދު ގެ އުފަން ދަރިއެކެވެ. ޞިއްޙީ ދާއިރާގެ މިމުހިއްމު ވަޒީފާގައި ޒަހިއްޔާ އަދާކުރާ ރޯލަށް ޝުކުރު ޙައްގެވެ.
މުޅި ނިލަންދޫ ފަސްގަނޑަށް ބަލައިލި ނަމަވެސް ޢިލްމީ ކުދިންތަކެއް ތިބި ބަގީޗާގެ ކުދިންނަކީ ވެސް ޙަސަން ޙަމީދު އަށް ކާފަ ކިޔުއްވާ ކުދިންނެވެ. ވަކިވަކިން ނަން ފާހަގަ ނުކުރި ނަމަވެސް މިއިން ކޮންމެ ކުއްޖެއް ދަނީ ފަސްޖެހުމެއް ނެތި ސަރުކާރާއި ގައުމަށް ޚިދުމަތް ކުރަމުންނެވެ.
މުޙައްމަދު ނަސީމް
މުޙައްމަދު ނަސީމް އަކީ ޙަސަން ޙަމީދުގެ ދޮށީ ފިރިހެން ބޭފުޅާ އެވެ. މުހައްމަދު ނަސީމަކީ ތަޢުލީމީ ދާއިރާގައި 20 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތް ކުރައްވައި ޕެންޝަން ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. 5 ކުދިންގެ ބައްޕަ މުޙައްމަދު ނަސީމް މިހާރު އަދާކުރާ ވަޒީފާ އަކީ ފ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގެ އެސިސްޓެންޓް ހެޑްމާސްޓަރު ކަމެވެ. މުޙައްމަދު ނަސީމް އަދާކުރި އެހެން ވަޒީފާތަކުގެ ތެރޭގައި މަޖީދިއްޔާ ސުކޫލްގެ މުދައްރިސްކަން، އަހުމަދިއްޔާ ސުކޫލްގެ މުދައްރިސްކަން، ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ނަސީމް އަކީ ސްކައުޓް ލީޑަރެކެވެ.
ޒައިދު މުޙައްމަދު
ޑރ ޒައިދު މުޙައްމަދު އަކީ ނިއުޒިލޭންޑް ގެ ކެންޓަބަރީ ޔުނިވަސިޓީގައި އިލެކްޓްރިކަލް އެންޑް އިލެކްޓްރޯނިކް އިންޖިނޭރިންގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިހާރު ޑރ ޒައިދު މުޙައްމަދު ހުންނެވީ ސްޓޭޓް އިލެކްޓްރިކް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑްގެ ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމް ގައެވެ. ޑރ ޒައިދު މުޙައްމަދު އަކީ އދ. ފެންފުށީ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ ޒައިދު މުޙައްމަދުގެ އަނބިކަނބަލުން ޝާމިލާ އަކީ އިންދިރާ ގާންދީ މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ ސްޓާފް ނާރސް އެވެ. އެދެމަފިރިންނަށް ދެކުދިން ލިބިފައި ވެއެވެ.
ޙަސަން ޙަމީދު އަޙުމަދު
ޢަބުދުއް ލަތީފް ޙަމީދު
ޢަބުދުއް ލަތީފް ޙަމީދު އަކީ މަރިޔަމް ހުސައިންގެ ބަނޑުން ޙަސަން ޙަމީދަށް ލިބިލެއްވެ ފުރަތަމަ ފިރިހެން ބޭފުޅާ އެވެ. 10 އަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ސަރުކާރުގައި ހޭދަކުރައްވާފައިވާ އިރު މިހާރު ހުރީ ފ.އަތޮޅުގެ ސީނިއަރ މެޖިސްޓްރޭޓް ގެ މަގާމް ގައެވެ. މައުހަދުން ހިންގި މުހާމީ ކޯސް ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށްފަހު ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރައްވަން ފެއްޓެވި ޢަބުދުއް ލަތީފް ޙަމީދު ވަނީ ކުރިން މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ސެކެޓްރީ ކަމާއި، ފ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގެ ސެކެޓްރީކަން ވެސް ކޮށްފައެވެ. ލަތީފްގެ ތަޢުލީމީ މަރުހަލާ ފެށިގެން އައީ ނިލަންދޫ ސުކޫލުންނެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ފ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގައި ތައުލީމް ޙާޞިލް ކޮށްފައި ވެއެވެ.
ޒައިދު މުޙައްމަދު
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙަސަން ޙަމީދު އަޙުމަދު
ޒަހިއްޔާ ޙަމީދު
ޒަހިއްޔާ ޙަމީދު އަކީ ފ.އަތޮޅު ހޮސްޕިޓަލް ގައި މަސައްކަތްކުރާ ޖޫނިއަރ އެސިސްޓެންޓް ނަރުހެކެވެ. އެޑްވާންސް ސެޓްފިކެޓް އިން ނާރސް އިން ފުރިހަމަ ކުރުމަށްފަހު ފ.އަތޮޅު ހޮސްޕިޓަލްގައި މަސައްކަތް ކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ދެއަހަރެއްވަރު ރަށުގައި ހުރި ފާމަސީގައި ފާމަސިސްޓެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މަސައްކަތްކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ އޭގެ ކުރިން އެޑްވާންސް ސެޓްފިކެޓް އިން ފާމަސީ ކޯސް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާތީ އެވެ. އެހެން ކަމުން ޒަހިއްޔާ އަކީ ނަރުހެކެވެ. އަދި ފާމަސިސްޓެންޓް އެއްވެސް މެއެވެ. މިހާރު ވެސް ނަރުހެއްގެ އިތުރުން އިތުރު ގަޑީގައި ފާމަސީ ގައި ޒަހިއްޔާ މަސައްކަތް ކުރެއެވެ.
ޑޭލައިޓް ކްލަބް
ޙަސަން ޙަމީދު އަކީ ފ.ނިލަންދޫގައި އުފެދިފައި އޮތް އެންމެ ދުވަސްވީ ޖަމްޢިއްޔާ ޑޭލައިޓް ކްލަބް ގެ އެއް ބާނީ އެވެ. މިޖަމްއިއްޔާ ވުޖޫދަށް އައުމުގައި އިސް ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ އެއް ފަރާތަކީ ވެސް ހަމަ ހަސަން ހަމީދު އެވެ. އަދި ތަފާތު ދުވަސްވަރު އެ ޖަމްޢިއްޔާ ހިންގުމުގައި ވެސް އިސް ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއަދު ޖަމްޢިއްޔާ ހިންގުމުގައި ޢަމަލީ ގޮތުން ބައިވެރި ނޫޅުއްވިޔަސް މުސްތަޝާރެއްގެ ގޮތުން ހަސަން ހަމީދުގެ ޚިދުމަތް ކްލަބަށް ދެއްވައެވެ. އަދި ކްލަބުން ރާވައި ހިންގާ ތަފާތު ކަންކަމުގައި ޚިޔާލު ދެއްވައި ކަންކުރަންވީ ގޮތް ބުނެދީ ހަދައެވެ. މިހާރު ވެސް އެކްލަބް ހިންގުމުގައި ހަސަން ހަމީދުގެ ބައެއް ދަރިންގެ ބައިވެރިވުން ވަރަށް ބޮޑުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ނިޔާވުން
ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު) ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޙައްމަދު ނަޞީރު މަނިކު (ނައިބު މަނިކު)
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޞީރު މަނިކު (ނައިބު މަނިކު) ގެ ބައްޕައަކީ އަލްވަޒީރު އަހުމަދު ފާމުލަދޭރި ތަކުރުފާނު އެވެ. މަންމަ އަކީ ދަނޑިކޮށީގޭ މަނިކެ އެވެ. އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޞީރު މަނިކު އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމު ވެރިއެކެވެ. ހިންގުންތެރި ކުޅަދާނަ ތަޖުރިބާކާރެކެވެ. ސަރުކާރަށް ވަރަށް މުހިއްމު ޚިދުމަތްތަކެއް އަދާކޮށްދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޑިސެމްބަރު 6
ޑިސެމްބަރު 6 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 340 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 341 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޑިސެމްބަރު
ދިވެހި ބަހުގެ ގަވައިދު
ދިވެހިބަހުގެ ގަވައިދު މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިން މިޒަމާނުގައި (ވިހިވަނަ ގަރުނާއި ބައްދަލު ކޮށް އަދި އޭގެ ފަހުން) އެވެރިންގެ ބަހުންވާހަކަ ދައްކާ މުއާމަލާތުކޮށް ލިޔެއުޅޭ ގަވައިދުގެ މައްޗަށް ބުރަވާ ކަންކަމަށް ބުނެވޭ ގަވައިދެވެ. ދިވެހިބަހުގެ ގަވައިދު ހިމެނޭ ގޮތަށް މިފަހަކަށް އައިސްފޮތެއްގެ ސިފައިގައި ދިވެހި ބަހުގެ އެކަޑަމީގެ ވެބްސައިޓުން ޑައުންލޯޑް ކުރެވޭގޮތަށް ހިމެނިފައި ވެއެވެ. ދިވެހިބަހުގެ ގަވާއިދު 12 ޖުލައި 1977.ހ ވަނަ އަހަރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުން ލެޓިން އަކުރުން ލިޔެޗާޕް ކޮށް ނެރެ އަދި މީގެ ތާނަ އަކުރުގެ ފޮތެއްވެސްނެރެފައިވެ އެވެ. މިލިޔުމުގައި މިވަނީ ދިވެހި ބަހުގެ ގަވާއިދު ހިމެނޭހެން އެކި ލިޔުންތަކަށް އަލިއަޅުވާލެވި އެގަވާއިދުތައް އައިސް ފައިވާ ގޮތުގެ މުހިއްމު ބައިތަކެވެ.
ދިވެހިބަހުގެ ގަވައިދު ފޮތް
މިފޮތުގެ އެއްވަނަބާބުގައި ހިމެނެނީ ބަހުގެބައިތަކެވެ. ބެހިގެންވަނީ 8 ބައެއްގެ މައްޗަށެވެ.
ދިވެހިބަސް ޖުމްލަކޮށް ބެހެނީ އެބަސްތަކެއް ކުރާ މަސައްކަތެއްގެ މައްޗަށެވެ. މިބައިތަކަކީ ނަން، ކަން، ނަންއިތުރު، ކަންއިތުރު، މަސްދަރު، ނަންއިތުރުގެ ނަން، އިތުރު އަދި އަކުރު މިބައިތަކެވެ.ލިޔުމުގެ ގަވާއިދާ ކިޔުމުގެ ގަވާއިދު އަދި ބަސްމަގާއި ބަސް ބުނާ ގޮތް މިއީ ދިވެހި ބަހުގެ ގަވާއިދުގެ ތެރޭ ހިމެނޭ ކަންކަން ކަމުގައި މިފޮތްޗާޕަށް ނެރުނުއިރު އޭރު މަރުކަޒުގެ ރައީސްއަކަށް ހުންނެވި މުޙައްމަދު ޖަމީލް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
ބަހުގެ ގަވައިދުގެ ތަރަހަ
ދިވެހި ބަހުގެ ގަވައިދަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ އަދީބުންގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރާއިރު ތަފާތެއްނެތި ގިނަ އެދުރުން ބުރަވާ ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި އަލްވަޒީރު އެދުރު އުމަރު މާފަތް ކިލެގެފާން، ބަނޑޭރި ހަސަން މަނިކުފާނު، އައްޝައިހް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނައިބު ތުއްތު، އަލްވަޒީރު އަހްމަދު ހަކުރާ މަނިކުފާނު، މަޢުލީ ހުތްއަލި ދީދީ، ފަޞީލަތުއްޝައިހު ހުސެއިން ސަލާހުއްދީން ޞާހިބުލް ފަޚާމާ ސުމުއްވުލް އަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިވެހިބަހަށް ޚާއްސަ ކަންކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި ބަހާބެހޭގޮތުން ދިރާސާ ކުރެއްވި ބައެއް ބޭރުގެ އަދީބުންވެސް ދިވެހިބަހަށް އަގުހުރި ޙިދްމަތް ތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ.
ދިވެހި ބަހުގެ ގަވައިދު ފޮތެއް އެންމެ ފުރަތަމަ އެކުލަވައި ލެއްވީ ނައިބު ތުއްތު، ނުވަތަ މިހާރުގެ ގިނަބަޔަކު ދަންނަ ނަމުން ނަމަ އައްޝައިހް މުހައްމަދު ޖަމާލުއްދީން އެވެ. ނައިބުތުއްތު ލިޔުއްވި ތަޤްވީމުއްލިސާން ( ރަގަޅު ބަހުރުވައާއި ހެޔޮދުލެއްގެ މަތިވެރިކަމާއި މެދު ވިސްނަވައި 05 ރަމަޟާން 1308 ހ ގައި ލިޔެ ނިންމެވި ފޮތް) އަދި ތާނަ ލިޔުމުގެ ޤަވާއިދު ( ލިޔެ ނިމުނީ 1308 ހ) މިދެފޮތް އެއީ ދިވެހި ބަހުން އެންމެ ފުަރަތަމަ ބަހުގެ ގަވައިދުތަކެއް ލިޔެވި ވުޖޫދަށް ގެނެވުނު އިރު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މީގެއިތުރުން އަލްވަޒީރު އެދުރު އުމަރު މާފަތް ކިލެގެފާނު 1150.ހ ވަނަ އަހަރު ލިޔުއްވި ބޮޑުތާހީދޭ ކިޔާ ރައިވަރު ފޮތް (ޗާޕުކުރެވިފައެއް ނެތް) ، ބެނޑޭރި ހަސަން މަނިކުފާނު ލިޔުއްވި އަރުމާދު ރައިވަރާއި، ދިޔޯގެ ރައިވެރު މީވެސް ބަހުގެ ގަވާއިދުގެ އަސްލު ކަމަށް ބެލެވޭ ލިޔުންތަކެވެ.
ވައިލުން
ވައިލުމޭ ބުނެވެނީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގައި ހުރި ވައި އަނގައިން ބޭރުކުރުމަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ވައިލެވޭއިރު ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އަޑެއް އުފެދެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަަހަރު ނުބައި ވަސް ވެސް ދުވައެވެ.
މާ އަވަހަށް ބުއިން ނުވަތަ ކެއުމަކީ ވައިލެވޭގޮތް ވާކަމެކެވެ. ނުވަތަ ނުހަފައި ކެއުމުންނެވެ. ވައި ލެވޭއިރު ބޭރުވާ ވައިގައި އެކުލެވިގެންވަނީ އޮކްސިޖަން އާއި ނައިޓްރޯޖަން އެވެ. ބިއަރު ކޮކާކޯލާ ފަދަ ބުއިންތައް ބުއިމުން ވެސް އަނގައިން ވައިލެވޭގޮތް ވެއެވެ. މިފަަދަ އެއްޗެއް ބުއިމުން ބޭރުވާ ވައިގައި އެކުލެވޭނީ ކާބަން ޑައި އޮކްސައިޑް އެވެ. އެއީ އެބުއިމުގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވާ މާއްދާއެކެވެ. ބައެއް ފަަހަރު ގަސްޓްރޯ-އީސަފޭޖަލް ރިފްލެކްސް ޑިޒީޒް ކިޔާ ބައްޔެއްގެ ސަަބަބުން ވެސް އަނގައިން ވައިލުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.
އަނގައިން ވައިލެވޭ ހިނދު އަނޑެއް އުފެދެނީ ކާތަކެތި ހިގާހޮޅި ނުވަތަ އީސަފޭޖަސް ނިމޭ ހިސާބުގައި އީސަފޭޖަލް ސްފިންކްޓަރ ހުރަސްކޮށް ވައިދަތުރު ކުރާ ވަގުތު އެސްފިންކްޓަރ ވައިބްރޭޓް ވެގެންދާތީއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ދިވެހި ބަހުގެ ގަވައިދު
ބަހުގެ ގަވައިދުގެ ތަރަހަ
ނައިބު ތުއްތު ލިޔުއްވާފައިވާ ތަނާ ލިޔުމުގެ ގަވާއިދު ( ޗާޕް 1350ހ)، މިފޮތުގައި ބަހުގެ ގައިދަ އަދި ނަހްވު ގެ މައްޗަށް އަލި އަޅުވާފައި އޮވެއެވެ. އެއީ ބަސްތައް ކިޔުމާއި ލިޔުމާއި ދޭތެރޭ ގެންގުޅެވޭ ފަރަގަކައި ހެދި ބަހަށް އަންނަ އުނިކަމެއްގެ މިސާލު ކިޔައިދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. "ދިވެހިރާއްޖޭގެ މީހުން ތާނަ ލިޔަން ފެށުމުގެ ކުރީގައި ލިޔެ އުޅުނީ ދިވެސް އަކުރެވެ. އެއީ ކުޑަތަފާތެއް ހުއްޓަކަސް ސިންގަޅަ އަކުރެވެ." މިގޮތަށް ނައިބުތުއްތު އިޝާރާތް ކުރައްވާފައި އޮތުމުން ދިވެހިންގެ ބަހާއި އިހު ސިންގަޅަ 'އިންޑޯ އާރްޔަން' މީހުންގެ ބަހުރުވަޔައާއި ގުޅުމެއް ވާކަމަށް ބެލެވޭ ބެލެވުމަކީ މުޅިއަކުން ރަނގަޅު ހިއެއް ނޫނެވެ. އެއް ޒަމާނެއްގައި މިދެބަހާއި ގުޅުންހުރި ކުރީގެ ބަހެއް އުޅެދާނެ ކަމަށް ވެއެވެ(ދިވެހި ބަސް). ޒަމާން ތަކަކަށް ދިވެހީންގެ ބަހުރުވައިގެ ތެރެއިން މިއަދާ ހަމައަށް އައިސްފައިވާ ރައިވަރާއި، ޅެން އަދި ވާހަކަ އިން ދިވެހިންގެ އަމިއްލަ ބަހުގެ ގަވައިދުތަކެއް، އަމިއްލަ ބަސްތަކެއް ވާކަމަށް ކަށަވަރު ކުރެވެއެވެ.
ދިވެހިބަހުން (ތާނަ) އިން ލިޔާއިރު އެންމެބޮޑަށް އިޝާރާތް ކުރެވެނީ ނަމަށެވެ. އެއްޗެއް ނުވަތަ މީހެއް ނުވަތަ ތަނެއްގެ ނަމެވެ. ދެން ނަންއިތުރު، ކަން، ކަންއިތުރު އަދި އަސްލަށެވެ.
ދިވެހިބަހަށް ޚިދްމަތް ކުރެއްވި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަދީބުން.
އަތޮޅުތައް އުފެދިއެތުރިފައިވާގޮތް
އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ މެދުތެރޭ އުތުރުބައިގާ ދިވެހިރާއްޖެ އުފެދިފައި އޮތް އިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުތުރުން އޮތީ ލަކުޑިދީބު (ލަކްޝަދީބު) އެވެ.
ކޮކާމަސް އާއިލާ (މަސް)
250px|thumb|left|ކޮކާމަހުގެ ވައްތަރެއް ކޮކާމަސް އާއިލާ ނުވަތަ އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ  ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 7 ވައްތަރެއްގެ ކޮކާ މަހެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މާމުއި
މާމުއި އަކީ މާމުއި ކުޅަދުރު އުފައްދާ ފޮނި ދިޔައެކެވެ. މާމުއި ކުޅަދުރު މާމުއި އުފައްދަނީ މަލާއި މަލުގެ ކަރުގަނޑުންނެވެ. މާނައަކީ ތަފާތު މަލުގެ ފިޔަ އާއި، މަލުގެ ކަރުގަނޑުން ދިޔަ ނަގައި، މާމުއި ކުޅަދުރުގެ ހަތާ އަށް ޖަމާކޮށްގެން މާމުއި އުފެއްދުމެވެ. މާމުއި އަށް ފޮނިކަން ގެނެސްދެނީ އޭގައި ހިމެނޭ ފްރަކްޓޯޒް އަދި ގުލްކޯޒް ގެ ސަބަބުންނެވެ. ކުދިކުދި ޖަރާސީމް ތަކަށް މާމުއިގެ ތެރޭގައި އާލާވެ ބޮޑުވެ ދިރުމަކީ އުދަގޫ ކަމެކެވެ. އެއީ މާމުއިގައި ހިމެނޭ ފެނުގެ އެކްޓިވިޓީ ދަށްވީމައެވެ.
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް
ދިރިއުޅުމުގެ ކުރީކޮޅު
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ އެމެރިކާ މާސަޗޫސެޓްސްގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ ކްއިންސީ ގެ ބްރޭންޓްރީ އަށެވެ. ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އުފަންވެ ވަޑައިގެންނެވި ގެކޮޅު ހުރިތަން މިހާރު އޮންނަނީ އެޑަމްސް ނޭޝަނަލް ހިސްޓަރިކަލް ޕާރކް ގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގެ އުމުރުން 7 އަހަރުގައި މަންމާފުޅު އަބީޖައިލް އެޑަމްސް އާއެކު ބަންކާރ ހިލް ހަގުރާމަ ބެއްލެވުމަށް މަޑުކޮށްލައިގެން ހުރިތަން ފާހަގަކުރުމަށް ހަދާފައިވާ ގާފޮޅު ވެސް ހުންނަނީ މިތަނާއި ކައިރީގައެވެ.
ޑެކްލަރޭޝަން އޮފް އިންޑިޕެންޑެންސް އާ ބެހޭގޮތުން ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަށް ފުރަތަމަ މައުލޫމާތު ލިބިލައްވާފައިވަނީ ފިލަޑެލްފިއާ ގައި ހުންނަވައިގެން ބައްޕާފުޅު ޖޯން އެޑަމްސް މަންމާފުޅު އަބީޖައިލް އަށް ފޮނުއްވާފައިވާ ސިޓީ ތަކުންނެވެ. އުމުރުގެ ކުރީކޮޅު ބައްޕާފުޅު ޖޯން އެޑަމްސް އާއެކު ބޭރުގައުމު ތަކުގައި އުޅުއްވި އެވެ. އެގޮތުން 1778ން 1779އަށް ފަރަންސޭސި ވިލާތަށް ކަނޑައެޅުއްވި މަންދޫބެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ފަރަންސޭސި ވިލާތު ގައި އަދި 1780ން 1782 އަށް ނެދަލޭންޑްސް ގައި ބައްޕާފުޅު ޖޯން އެޑަމްސް އާއެކު ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އުޅުއްވާފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުުރުން ޖަރުމަނު، ސްވިޑަން، ފިންލޭންޑް، އަދި ޑެންމާރކް ފަދަ ގައުމުތަކަށް ވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ.
ސިޔާސީ ޙަޔާތުގެ ކުރީކޮޅު
ޖޯޖް ވޮޝިންގޓަން ގެ ވެރިކަމުގައި 1794ން 1796 އަށް ނެދަލޭންޑްސް އަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަ މިނިސްޓަރެއްގެ މަގާމް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަށް ދެއްވި އެވެ. އަދި ބައްޕާފުޅު ޖޯން އެޑަމްސް ގެ ވެރިކަމުގައި 1797ން 1801 އަށް ޕްރަޝިއާ އަށް ކަނޑައެޅުއްވި މިނިސްޓަރަކަށް ހަމަޖެއްސެވި އެވެ. އެދުވަސްވަރުގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާގެ ވިޔަފާރި ވެރިއެއްގެ ދަރިއެއް ކަމަށްވާ ލުއިޒާ ކެތަރިން ޖޯންސަން އާ ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ކައިވެނި ބައްލަވައި ގެންނެވި އެވެ.
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގެ ހަގީގީ ސިޔާސީ ޙަޔާތް ފެށިގެންއައީ 1802 ވަނަ އަހަރު މާސަޗޫސެޓްސް ގެ ސެނޭޓް އަށް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ހޮވިވަޑައިގަތުމުންނެވެ. ހަމައެއަހަރު ޔޫއެސް ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓެޓިވްސް އަށް ވާދަކުރާ ފެޑެރަލިސްޓް މެންބަރެއްގެ ގޮތުން ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެން ނާކާމިޔާބާއި ކުރިމަތި ލައްވާފައި ވެއެވެ. މާރޗް 4 1803ން ޖޫން 8 1808 އަށް އެމެރިކާގެ ސެނޭޓް ގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ފެޑެރަލިސްޓެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. ޖޫން 8 ގައި ސެނޭޓްގެ މަގާމުން ވަކިވެލެއްވީ މާރޗް 1808 ގައި ފެޑެރަލިސްޓުންނާއި ވަކިވެޑައިގެން ރިޕަބްލިކަން ފާޓީ އާއި ގުޅިވަޑައިގަތުމުންނެވެ.
1809ން 1814 އަށް ރަޝިޔާ އަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަ މިނިސްޓަރުގެ މަގާމް އަދާކުރެއްވި އެވެ. 1814 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވުނު ގެންޓް އެއްބަސްވުން ގައި ބައިވެރިވި އެމެރިކާ ވަފުދުގެ އިސްވެރިއެއްގެ ގޮތުން ހުންނެވީ ވެސް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އެވެ. 1815ން 1817 އަށް އިގިރޭސި ވިލާތަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މިނިސްޓަރުގެ މަގާމް ވެސް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަދާކުރެއްވި އެވެ.
ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓް
ޖޭމްސް މޮންރޯއިގެ ކެބިނެޓްގައި ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓްގެ ހައިސިއްޔަތުން 1817ން 1825 އަށް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓްގެ މަގާމްގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެޑަމްސް-އޮނީސް ގެ އެއްބަސްވުމާމެދު ވާހަކަ ދައްކާފައި ވެއެވެ. އަދި މޮންރޯއި ޑޮކްޓްރިން ލިޔުއްވި އެވެ.
1824ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބު
1824 ވަނަ އަހަރުގެ އެމެރިކާގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބު ގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އާ އިތުރު 4 ކެންޑިޑޭޓުން ވާދަކުރެއްވި އެވެ. އެ 4 ބޭފުޅުންނަކީ ޖޯން ސީ ކެލްހޯން، އެންޑްރޫ ޖެކްސަން، ސެކެޓްރީ އޮފް ޓްރެޜަރީ ވިލިއަމް އެޗް ކްރޯފޯޑް، އަދި މަޖިލީހުގެ އަމީން ޢާއްމު ހެންރީ ކްލޭ އެވެ. މިއިންތިޚާބުގައި ވަރަށް ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ހޯއްދަވާފައި ވެއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ރައީސްކަމަށް މާރޗް 4 1825 ގައި އިސްވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
އެމެރިކާގެ ރިޔާސަތުގައި
އެމެރިކާގެ ރިޔާސަތުގައި އެމެރިކާގެ 6 ވަނަ ރައީސެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އެމަގާމް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ފުރުއްވާފައިވަނީ މާރޗް 4 1825ން މާރޗް 4 1829 އަށެވެ. ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަކީ އެމެރިކާގައި ދެވަނަ އަށް ރައީސްކަން ކުރެއްވި ޖޯން އެޑަމްސް ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަސީޙީ ދީނުގެ މުގައްދަސް ފޮތް ބައިބަލްގެ ބަދަލުގައި ރައީސްކަމުގެ ހުވާކުރެއްވި އިރު ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ނަންގަވައިގެން ހުންނެވީ ގާނޫނު ފޮތެއް ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
އެތެރޭގެ ސިޔާސަތު
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގެ ރިޔާސަތުގައި އެމެރިކާ އަށް ތަފާތު ގިނަގުނަ ކުރިއެރުންތައް ގެނެސްދީފައި ވެއެވެ. ގައުމީ ބޭންކް އުފެއްދުމުގެ އިތުރުން ގައުމީ ފައިސާ އެއް ރަސްމީގޮތުން އެކުލަވާލައްވައި ކަނޑައެޅުއްވި އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގެ ވެރިކަމުގައި އުމްރާނީ ގޮތުން ބޮޑެތި ބަދަލުތައް އެމެރިކާއަށް ގެންނެވި އެވެ. ރައީސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެން ދެއްވި ފުރަތަމަ ތަގްރީރުގައި މަގުތައް ހައިވޭތައް، ބިންގަރާސް މަގުތައް، ނޭޝަނަލް ޔުނިވަސިޓީއެއް، އަދި އެސްޓްރޮނޮމިކަލް އޮބްޒަވޭޓަރީ އެއް ހެދުމަށް ހުށަހެޅުއްވި އެވެ. ކޮންގްރެސްގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ހުށަހެޅުއްވި ގިނަ ހުށަހެޅުންތަކާއި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުކިޔައި އިދިކޮޅު ހަދާފައެވެ.
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ހުށަހެޅުއްވި ހުށަހެޅުންތަކުގެ ތެރެއިން އަމަލީ ސިފައެއް ޖެހުނު އެއް ހުށަހެޅުމަކީ ކަމްބަރލޭންޑް ރޯޑް ނުވަތަ މަގު އޯހިއޯ ސިޓީ އާއި ހަމައަށް ހަދައި އޯހިއޯ އާ ގުޅުވާލުމެވެ. ޢަމަލީ ސިފަ ގެނެވުނު އެހެން މަޝްރޫޢުތަކުގެ ތެރޭގައި ޗެސަޕީކް އަދި އޯހިއޯ ކެނަލް ބިނާކުރަން ފެށުން، ޑެލްވެއަރ އެންޑް ޗެސަޕީކް ކެނަލް ބިނާކުރުން، ގްރޭޓް ލޭކްސް ނުވަތަ ބޮޑު ކުޅި އޯހިއޯ ކޯރާއި ގުޅުވާލުން، އަދި އުތުރު ކެރޮލީނާ ގައި އޮތް ޑިސްމަލް ސްވޭމްޕް ކެނަލް އަލުން ބިނާކުރުން ހިމެނެއެވެ.
ހެންރީ ކްލޭ އަދި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގުޅިވަޑައިގެން ނޭޝަނަލް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީ އުފެއްދެވިއެވެ. 1827 ވަނައަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އާއި އޭނާގެ ސަޕޯޓަރުންނަށް ކޮންގްރެސްގެ ކޮންޓްރޯލް ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ. ނިއުޔޯކް ސެނެޓަރ އަކަށް ހުރި މާޓިން ވެން ބިއުރެން ކޮންގްރެސް ގެ އިސް ލީޑަރަކަށް އެދުވަސްވަރު ވެގެން ދިޔައެވެ.
ބޭރުގެ ސިޔާސަތު
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަކީ އެމެރިކާގެ ތާރީކްގައި ވަރަށް ފާހަގަކުރެވޭ ޑިޕްލޮމެޓެކެވެ. ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓް ކަމުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެކުލަވާލެއްވި މޮންރޯއި ޑޮކްޓަރިން ފަރުމާކުރެއްވި އެއް ފަރުމާކުރުންތެރިޔަކީ ހަމަ ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އެވެ. ރައީސް ކަމުގައި ހުންނަވައިގެން ބޭރުގެ ގުޅުންތައް މާބޮޑަކަށް ގާއިމްކުރެއްވި ފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ސަބަބަކަށް ވަނީ ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަށް ކޮންގްރެސް ގައި ކުރިމަތިވެ ވަޑައިގެން ދެކޮޅު ހެއްދެވުންތަކެވެ.
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ރިޔާސަތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ތަފާތު ގައުމުތަކާއެކު ގުޅުން ބަދަހިކުރުން ހިމެނެއެވެ. އެގޮތުން ޑެންމާރކް، މެކްސިކޯ އަދި އޮސްޓްރިއާ ފަދަ ގައުމުތަކާ އެކު ގުޅުން ބަދަހިކުރެއްވި އެވެ.
އޮފީސް ދޫކޮށްލެއްވުން
1828 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި އެންޑްރޫ ޖެކްސަން ހޯދި ކާމިޔާބީ އާއެކު ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އެމެރިކާގެ ރިޔާސީ ގަނޑުވަރު ދޫކޮށްލެއްވީ މާރޗް 4 1829 ގައެވެ. އެންޑްރޫ ޖެކްސަން ރައީސް ކަމަށް އިސްކުރުމަށް ބޭއްވި ޖަލްސާ އަށް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ޙާޟިރެއް ނުވެއެވެ. ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަކީ އެމެރިކާގެ ތާރީކްގައި ރައީސްކަމުގައި ހުންނެވުމަށްފަހު ޖެހިގެން އިސްކުރެވޭ ރައީސް އިސްކުރެވުމަށް ބާއްވާ ހަފްލާ އަށް ވަޑައިނުގަންނެވި 3 ރައީސުންގެ ތެރެއިން އެއް ބޭފުޅެކެވެ. އަނެއް ދެބޭފުޅުންނަކީ ބައްޕާފުޅު ޖޯން އެޑަމްސް އަދި އެންޑްރޫ ޖެކްސަން އެވެ.
1828ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބު
1824 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ކާމިޔާބު ހޯއްދެވުމުން އެންޑްރޫ ޖެކްސަން ސެނޭޓް ގޮނޑި ދޫކޮށްލައްވައި މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވިއެވެ. އަދި 4 އަހަރުވަންދެން 1828 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ބަލިކުރެއްވުމަށް ސަޕޯޓް ހޯއްދެވުމުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. އެގޮތުން ފާޅުގަޔާއި ސިއްރުގައި ތަފާތު ކެމްޕޭންތައް އެންޑްރޫ ޖެކްސަން ކުރެއްވި އެވެ.
1828 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަށް ނާކާމިޔާބު ލިބިލެއްވި އިރު ކާމިޔާބު ހޯއްދެވުނީ ބައްޕާފުޅު ޖޯން އެޑަމްސް ވެސް ފަހު އިންތިޚާބުގައި ކާމިޔާބު ހޯއްދެވި ސިޓީ ތަކުންނެވެ. އެއީ ނިއު އިންގްލޭންޑް، ނިއު ޖާޒީ، އަދި ޑެލްވެއަރ އެވެ.
ކޮންގްރެސް މޭން
ވެރިކަމުން ދުރުވެ ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު 1831 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ނިޔާވުމާއި ހަމައަށް ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އެމެރިކާގެ ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވްސް ގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. މާނައަކީ 17 އަހަރުވަންދެން އެތަނުގައި ކޮންގްރެސް މޭން އެއްގެ ގޮތުގައި އުޅުއްވި އެވެ. ކޮންގްރެސް ގައި އިންޑިއަން އެފެއާރޒް، ފޮރިން އެފެއާރޒް، މަނުފެކްޗަރ ކޮމިޓީ، ގެ ޗެއާރމަން ކަން ކުރެއްވި އެވެ. 1836 ވަނަ އަހަރު ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ވަނީ ކޮންގްރެސް އަށް އަޅުވެތިކަން ނެތިކޮށްލުމަށް ގޮވާލައި ތަފާތު ޕެޓިޝަންތައް ހުށަހަޅާފައެވެ.
ނިޔާވުން
21 ފެބުރުއަރީ 1848 ގައި ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް ގައި ތަގްރީރު ކުރަންވަން ތައްޔާރުވަމުން ދަނީ ސިކުނޑި އަށް ލޭހިލުމުގެ މައްސަލަ ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަށް ކުރިމަތިވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އޭގެ ދެދުވަސްފަހުން 23 ފެބުރުއަރީ 1848 ގައި ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ނިޔާވި އެވެ. ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ކްއިންސީގައިވާ އެއާއިލާގެ މަގްބަރާގައެވެ.
އާއިލާ
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގެ ފިރިހެން ދަރި ޗާލްސް ފްރެންސިސް އެޑަމްސް ވެސް ސިޔާސީ ދާއިރާގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ. 1870 ވަނަ އަހަރު ޗާލްސް ވަނީ އެމެރިކާގެ ތާރީކްގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މެމޯރިއަލް ޕްރެޒިޑެންޝަލް ލައިބްރަރީ އެއް އުފައްދަވާފައެވެ. މިލައިބްރަރީ ހަދާފައިވަނީ ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް ގެ ޝަރަފްގައެވެ. މިލައިބްރަރީގައި 12 ބަހަކުން ލިޔެފައިވާ 14 ހާހަށްވުރެ ގިނަ ފޮތް ހުރެއެވެ. މިލައިބްރަރީ ހުންނަނީ އެމެރިކާގެ މާސަޗޫސެޓްސްގެ ކްއިންސީގައިވާ އެޑަމްސް ނޭޝަނަލް ހިސްޓަރިކަލް ޕާރކް ގައެވެ.
ޖޯން ކުއިންސީ އެޑަމްސް އަދި ލުއިޒާ ކެތަރީން އެޑަމްސް ވަނީ އެމީހުންގެ ދަރިއަކަށް ޖޯޖް ވޮޝިންގޓަންގެ ނަންދެއްވާފައެވެ. 1811 ވަނަ އަހަރު ލިބުނު އަންހެން ދަރިޔަކު އެއާއިލާ ރަޝިޔާގައި އުޅެނިކޮށް ބަލިވެގެން ނިޔާވެފައި ވެއެވެ. އެމެރިކާގެ އެކްޓްރެސް މޭރީ ކޭ އެޑަމްސް އަށް މިއާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތެކެވެ.
ހދ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު
ހދ. އަތޮޅު ތައުލީމީ މަރުކަޒު (ކުރީގައި ހދ. ކޮމިޔުނިޓީ ސްކޫލް) އަކީ 1979 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރުކާރީ ސްކޫލެކެވެ. 18 މާރޗް 1978ގައި މި ސްކޫލުގެ ފައުންޑޭޝަން އެޅިފައި ވަނީ ހދ. އަތޮޅު ކަތީބުު ތިޔަރަ މުހައްމަދު ރާޝީދުގެ އަތުންނެވެ. އަދި މި ސްކޫލު ހުޅުވުނީ 1 މާރޗް 1979 ގައެވެ. މި ސްކޫލު ހުޅުއްވީ ރައީސް މައުމޫން ޢަަބްދުލްޤައްޔޫމް އެވެ. އޭގެފަހުން ކޮންމެ އަހަރެއްގެ 1 މާރޗް އަކީ މިސްކޫލްގެ އަހަރީ ދުވަހެވެ، އެގޮތައްގޮސް މިސްކޫލްގެ 41 އަހަރީ ދުވަސްތައް ހިނގައްޖެ އެވެ.
ށ. އަތޮޅު މަދަރުސާ
'''ށ. އަތޮޅު މަދަރުސާ''' ހުންނަނީ ށ. ކަނޑިތީމުގައެވެ. ޖަޕާނު ސަރުކާރުގެ އެހީގެ ދަށުން އިމާރާތް ކުރެވިފައިވާ މި މަދަރުސާ ހުޅުވުނީ 1986 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ 22 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
ށ. އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ކިޔަވައިދިނުން ފެށިގެން އައީ ފަށާ ތައުލީމު (ޕްރައިމަރީ) ގެ މިންވަރަށް އުނގަންނައިދޭ މަދަރުސާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭރު ގްރޭޑް 1 އިން 5 އަށް ކިޔަވައިދެމުން ދިޔަ ނަމަވެސް 1998 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ސާނަވީ ގްރޭޑްތައް ތައާރަފް ކުރެވި ކިޔަވައިދެމުން ދިޔައެވެ. އަދި 2006 ވަނަ އަހަރުން ފެސިގެން މަތި ސާނަވީ ފެންވަރަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށުނެވެ.
ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި މި ސްކޫލް ވަނީ ސާނަވީ ފެންވަރުގައި ރާއްޖެއިން ފާހަގަ ކުރެވޭ ވަނަތައް ހޯދާފައެވެ.
ސްކޫލުގެ ފުރަތަމަ
ސްކޫލްގެ ފުރަމަ ނާޒިރަކީ އަލްފާޟިލް ޢަލީ މުޙައްމަދު މަނިކެވެ. އޭނާ އަކީ ބ. ކުޑަރިކިލު ބޭފުޅެކެވެ.
ސްކޫލުގެ ފުރަތަމަ އަހަރު މަސައްކަތް ކުރެއްވި ޓީޗަރުންނަކީ މުޙައްމަދު ވަހިދު (މުލަކު)، ޒާހިރު (މަރޮށި) އަދި އިސްމާއިލް ޝަރީފް (ކޮމަންޑޫ) ފަޒުނާ (މާކަނޑޫދޫ) މިއެވެ.
ސްކޫލުގެ ފުރަތަމަ ބިދޭސީ ޓީޗަރަކީ މރ. މުއްތުލިންގަމް އެވެ. އޭނާ ކިޔަވައިދެއްވީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. އޭނާއަކީ ސްރީލަންކާ ރައްޔިތެކެވެ.
ސްކޫލުގެ ފުރަތަމަ ހެޑްމާސްޓަރަކީ އަލްފާޟިލް ހަސަން ހަނީފް އެވެ.
ފުރަތަމަ ސްކޫލް ކެޕްޓަނަކީ ހުސައިން ސޮލަހް އެވެ.
ސްކޫލުގައި ފުރަތަމަ ރަޖިސްޓްރި ކުރެވުނު ދަރިވަރަކީ .... އެވެ.
ސްކޫލުގައި މަަސައްކަތް ކުރެއްވި ޓީޗަރުން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ބަހުގެ ޤަވާޢިދު
ބަހުގެ ގަވައިދަކީ ބަހެއްގައި ލަފްޒު އެތުރި ތަރުތީބު ވާ ހަމައެވެ.
މަސްދަރު
ލެޓިން ބަހާއި އިނގިރޭސި ބަހުގެ ގަވައިދުގައި މަސްދަރަކީ ޒަމާނެއް ނުހިމެނޭ ފިއުލެއްގެ ސިފަ ހުންނަ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ނަމުގެ އިބާރާތެއްގެ ބަދަލުގައި ބޭނުން ކުރެވޭ ކަމުގެ އިބާރާތް އުފެއްްދުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ކަމުގެ ނަން ވެސް މެއެވެ.
މަސްދަރު ޖުމްލައެއްގެ މާއްދާ ނުވަތަ އިސްބައިގެ ގޮތުގައި ވެސް އަތުވެދާނެއެވެ. މިސާލު: ފެތުމަކީ ހިތްގައިމު ކަމެކެވެ. އަދި ރައްދުވާގެ ގޮތުގައި ވެސް އަތުވެދާނެއެވެ. މިސާލު: ފެތުމާ އަހަރެން ގަޔާވެއެވެ.
ޓީވީ ބަލާން އިންނަ އިރު ބިސްކޯދު ކެއުމަކީ ތަސްކީނު ވެލުމުގެ ގޮތެކެވެ. (މި ތަނުގައި ކުލަގަދަކޮށް ލިޔެފައި މި ވަނީ މަސްދަރުގެ އިބާރާތެކެވެ. މި ތަނުގައި މަސްދަރުގެ އިބާރާތް ބޭނުން ކޮށްފައި މިވަނީ މި ޖުމްލައިގެ އިސްބައިގެ ގޮތުގައެވެ.)
އާދަމް ނަޞީރު މަނިކު(ފެންފިޔާޒުގޭ އާދަމް މަނިކު)
އަލްފާޟިލް އާދަމް އަޙުމަދު ނަޞީރު މަނިކު(ފެންފިޔާޒުގޭ އާދަމް މަނިކު) އަކީ އަލްވަޒީރު އަޙުމަދު ފާމުލަދޭރި ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ދަނޑިކޮށީގޭ ދޮންމަނިކެ އެވެ. އާދަމް ނަޞީރު މަނިކު އަކީ ހީވާގި ހިންގުންތެރި ވެރިއެކެވެ. ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ޚާދިމެކެވެ. ގުޅުންހުރި ފަގީރުންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އެހީފޯރުއްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ތަޢުލީމީ ގޮތުން ފެންވަރު ރަގަޅު، ލިޔުންތެރިކަމާއި، ބޭރު ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. ދެކުނު ތިންއަތޮޅުގައި ހިނގި ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށް އޭރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު އާއެކު، މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ ގައި ގައުމީ ޚިދުމަތުގައި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދޮންތިކި ހަނދި
މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި ހަރު 8 ކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި ހަމަ އެކަހަލަ 1 ކައްޓާއެކު 25އާއި 30އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރުކައްޓަށްފަހު، އިތުރު 1 ހަރުކައްޓާއި، 21 އާއި، 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ސިފަޔަށާއި، މަހަށް ކިޔާ ޢިލްމީ ނަމާއި، އިގިރޭސި ނަމަށް ވިސްނާ މިމަހަށް ދޮންތިކި ހަނދި ކިޔާފައިވަނީ އެވެ. މަހުގެ އާއްމު ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، މަހެވެ.
ތިލަފުށި
ތިލަފުށި އުފެދުނު ގޮތް
ތިލަފުށްޓަކީ މާލެއަތޮޅު ގިރާވަރާއި ގުޅިފާޅާއި ދެމެދު ވާދޫކނަޑާއި އިންވެގެން އޮތް "ދެކުނު ތިލަފަޅު" ގެ ނަމުން މަޝްޙޫރުވެފައިވާ 7 ކިލޯ މީޓަރުދިގު އެތެރޭގައި ފުންވިލެއް އޮތް ތިލަފަޅެކެވެ. ފަޅުގެ ހިކިތަނުގެ އެވްރެޖް ފުޅާމިނަކީ 200 މީޓަރެވެ. ތިލަފުށްޓަކީ މާލެއާއި 6.85 ކިލޯ މީޓަރު ދުރުގައި އޮތް މަސްނުޢީ ރަށެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ގެންގުޅޭ މެދުފަންތީގެ ދޯނުފަހަރުގައި 20 މިނެޓާއި 35 މިނެޓާއި ދެމެދުގެ ވަގުތުކޮޅަކުން ތިލަފުށްޓާއި މާލެއާއި ދޭތެރޭގައި ދަތުރުކުރެވެއެވެ.
މާލޭގައި ބޮޑުވެފައި އޮތް ކުނިގޮނޑު ހުސްކޮށްލުމަށްޓަކައި ކުނި ގެންދާނެ ތަނެއް ހޯދުމާއި ބެހޭގޮތުން ބޭއްވުނު މަޝްވަރާތަކާއި ތަޖްރިބާ ދަތުރުތަކާއި މަސައްކަތްތަކަށްފަހު ތިލަފުށި ވުޖޫދަށް އައީ 1991 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު 5 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ތިލަފުށީގެ ޙަޔާތުން މި ވޭތުވެދިޔަ ދިގު އަހަރުތަކަށްފަހު މިހާރުވަނީ މާލެއާއި މާލެ ކައިރީގެ ރިސޯރޓްތަކާއި އެއަރޕޯޓް އަދި ވިލިނގިއްޔާއި 2004 މެއި މަހުގެ ތެރޭގައި މީހުން އާބާދުވި ހުޅުމާލެއިން ކުނި ނައްތާލާ ރަށަކަށްވުމުގެ އިތުރުން ސިނާޢީ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާ ކާރުހާނާތަކެއްވެސް ހުރި ބިމަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ.
މިކަންކަން ތިލަފުށީގައި ފަށައިގަނެވުމުން އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ޙާސިލްވި އެއްބަޔަކީ މާލޭގެ ރައްޔިތުންނޭ ދެންނެވިދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ ގެދޮރު ފުރި ބާރުވަފައި އޮތް މާލޭގެ އާންމުން ދިރިއުޅޭ ހިސާބުގެ މެދެތެރޭގައި ހެދިފައިހުރި ސިމެންތި ގުދަންތަކުގެ ސަބަބުން ލިބެމުން އައި ގެއްލުމާއި އުނދަގުލުން މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުން ސަލާމަތްވީކަމެވެ. ސިމެންތި ބަންދުކުރާ ކާރުޚާނާތަކާއި ރައްކާކުރާ ހުރިހާ ގުދަނެއް މިހާރު ހުރީ ތިލަފުށީގައެވެ. އަދި އެހެނިހެން ގެދޮރު ޢިމާރާތްކުރާ ހިލައާއި ހިލަވެލި ދަގަނޑުފަދަ ހުރިހާ ބާވަތެއްވެސް މިއިގަނޑު ޖަމާވެފައިހުރީ ތިލަފުށީގައެވެ.
ތިލަފުށްޓަށް ކުނި އުފުލުން
މާލޭގެ ކުނި ތިލަފުށްޓަށް ފުރަތަމަ ގެންދެވުނީ 7 ޖެނުއަރީ 1992 ގައެވެ. މާލޭގައި (މާލެ،ވިލިނގިލި،ހުޅުމާލެ) އުފެދޭ ކުނި ތިލަފުށްޓަށް އުފުލަމުންދަނީ ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި 15 ޓަނުގެ ޑަމްޕް ޓްރްކްގައި ކޮޅުވެއްޓީގެ އެހީގައެވެ. އެއާރޕޯޓާއި މާލެ ކައިރި ރިސޯރޓްތަކުން ތިލަފުށްޓަށް ކުނި އުފުލަނީ އެފަރާތްތަކުގެ އަމިއްލަ ޚަރަދުގައި ދޯނިފަހަރާއި ބާޖް ފަހަރުގައެވެ.
ތިލަފުށީގައި ކުނި ނައްތާލުމަށްޓަކައި ފަރަތަމަ ބޭނުންކުރިގޮތަކީ ތިލަފަޅުމަތީގައި 50 ފޫޓް ދިގު 50 ފޫޓް ފުޅާ ވަޅެއް 15 ފޫޓް އަޑިއަށް ކޮނެ ލިބޭ ވެލިތަކުން ވަޅުގެ ވަށާފާރު 20 ފޫޓް ފުޅާކޮށް ތައްޔާރުކުރުމަށްފަހު ވަޅުގަނޑުގެ އެތެރެއަށް ކުނި އަޅަމުންގޮސް ފުރުމަށްފަހު ވަޅުގެ މައްޗަށް ގައުކުނޑި އަޅާ އެއްވަރުކޮށް ރީތި ބިމަކަށް ހަދާލަނީއެވެ. ތިލަފުށްޓަށް ކުނި ގެންދަންފެށިތާ ކުރީކޮޅު މާލޭގައި ޖަމާވެފައިވާ ކުނީގެ އަދަދު ބޮޑުކަމުން ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ ކުންޏެއް އޮތީ ވަރަށްބޮޑަށް އެކުވެ އެކައްޗަކަށްވެފައެވެ. އެދުވަސްވަރު ކުނީގެ ބާވަތްތަށް ވަކިކުރާނެ ވަގުތާއި ޖާގަ ނެތުމުން ތިލަފުށީގައި ހެދުނު ވަޅުގަނޑުތަކަށް ތިލަފުށްޓަށް ގެންދެވޭ ކުނި އަޅަމުން ގެންދިޔައީ ހުރިގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް މާލޭގައި މިއަދު ކުނި ޖަމާވާންހުރީ ތަފާތު ދެކޮށްޓެވެ. އަދި ކުނީގެ ތެރޭގައި ހުރި ތަފާތު ބާވާތްތައް ވަކިކުރުވަން ބާރު އެޅުމުގެ ގޮތުން ކުނީގެ މައިގަނޑު ބާވަތްތައް ޖަމާކުރަމުންދަނީވެސް އަދި ތިލަފުށްޓަށް ގެންދަނީވެސް ނައްތާލަނީވެސް އެކި ބާވަތްތައް އެކި ގޮތަށެވެ.
ތިލަފުށީގެ ބިން ބޭނުންކުރުން
1991 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހު އެންމެ ހިކިތަންކޮޅެއްވެސް ނެތް ތިލަފުށީގެ ބިމުގެ މިއަދުގެ ބޮޑުމިނަކީ 4.6 މިލިއަން އަކަފޫޓެވެ. (2001 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް) މި ބޮޑު ބިން ހިކެމުން އަންނަ ތަން ފެނުމުން އެ ބިމުގެ ބޭނުން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހިފުމަށްޓަކައި 1997 ވަނަ އަހަރު ނޮވެމްބަރު މަހު ތިލަފުށީގެ ބިން އެކި މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި އެކި ފަރާތްތަކަށް ކުއްޔަށް ދޭންފެށުނެވެ. ފުރަތަމަ ތިލަފުށިން ބިން ނެގީ 22 ފަރާތަކުންނެވެ. 2001 ވަނަ އަހަރު ވަނައަހަރު ތިލަފުށްޓަށް 10 އަހަރު ފުރުނުއިރު 54 ފަރާތަކަށް 1.2 މިލިއަން އަކަފޫޓްގެ ބިން ވަނީ ކުއްޔަށް ދޫކުރެވިފައެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަހަރަކު 14 މިލިއަން ރުފިޔާގެ އާމްދަނީއެއް ސަރުކާރަށްދަނީ ލިބެމުންނެވެ.
ތިލަފުށީގައި ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތަކާއި ހަދަންޖެހޭ ފެކްޓްރީތައް ގިނަވުމާއިއެކު އެ ތަންތަނަކީ ގެނބުމެއްނުހުންނަ ބިމުގައި އަޅަންޖެހޭ ތަންތަނަށް ވެގެންދިއުމުން ތިލަފުށީގައި އުތުރުބައިން 1 ކިލޯމީޓަރު ދިގު 200 މީޓަރުފުޅާ ބިމެއް ޚާއްޞަކޮށް ވެލިން ހިއްކުނެވެ.
ތިލަފުށީގެ އުތުރުބައިން މި ހިއްކުނު ސަރަޙައްދާއި ކުނިއަޅައިގެން ފުރަތަމަ ހިއްކުނު ބަޔާއިމެދު އެކަށީގެންވާ ދުރުމިނެއް ހުރުމުގެ ސަބަބުން ތިލަފުށީގެބ ފުރަތަމަ ބައިގައި ބިނާކުރެވިފައިވާ މަސްޖިދުލް އީޘާރަށް ނަމާދުކުރުމަށް އައުމަށް އުތުރުބައިގައި އުޅޭމީހުންނަށް ދަތިކަމަކަށްވާކަން ފާހަގަކުރެވިގެން ތިލަފުށީގެ އުތުރުބައިގައި މަސްޖިދުލް އާލާއި 1422 ވަނަ އަހަރުގެ ރަޖަބްމަހުގެ 27 ވަނަ ދުވަހު ބިންގާ އަޅުއްވާދެއްވާ ހަމަ އެއަހަރުގެ ރަމަޟާންމަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހު ހުޅުއްވާދެއްވީ އޭރުގެ މިނިސްޓަރ އޮފް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް ޕަބްލިކް ވާރކްސް އޮނަރަބަލް އަލްފާޟިލް ޢުމަރު ޒާހިރެވެ.
ތިލަފުށްޓަކީ މިއަދު ބޮޑުބިމަކަށްވީފަދައިން ތިލަފުށީގެ ބިން ނަގާފައިހުރި ފަރާތްތަކުން ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ތިލަފުށީގައި ވަނީ އެތައް ކާރުޚާނާތަކެއް ހެދިފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުޙިއްމު ކާރުޚާނާތަކަކީ:- 1-	މޯލްޑިވް ގޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް 2-	މޯލްޑިވްސް މެރިން ސިމެންތި ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް 3-	ގަލްފް ކްރާފްޓް ސާވިސް ސެންޓަރ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް 4-	ވިލާ ހަކަތަ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް 5-	ބޯޓް އެންޑް އިންޖިނިއަރިންގ ސާވިސަސް 6-	ގެރެންޓީ ފައިބަރ ގްލާސް ފެބްރިކޭޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް 7-	މޯލްޑިވްސް ސްޓްރަކްޗަރަލް ޕްރޮޑަކްޓްސް
ހިންގާ ބަލައްޓަނީ:
ތިލަފުށީގެ ބިން ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ސިނާއީ އެހެނިހެން މަސައްކަތް ބަލަހައްޓަނީ ތިލަފުށި ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑުންނެވެ. ތިލަފުށީގައި ކުރެވޭ ކުނިނައްތާލުމުގެ މަސައްކަތް ބަލަހައްޓަނީ މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ވޭސްޓް މެނޭޖްމަންޓް ސެކްޝަނުންނެވެ. ވޭސްޓް މެނޭޖްމަންޓް ސެކްޝަން، ފޯން: 3323859 960+ ފެކްސް: 3323801 960+ 6640065 960+
ކަޅުއޮށް އާއިލާ (މަސް)
ކަޅުއޮށް އާއިލާ ނުވަތަ އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ  ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 3 ވައްތަރެއްގެ ކަޅޯށެވެ.
ކަޅުއޮށް އާއިލާގައި 6 ޖިންސް އަކުން 67 ވައްތަރެއްގެ ކަޅުއޮށް ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަޅު ފެމުނު މިޔަރު
ފަޅު ފެމުނުގެ ތުން ކުރުވެފައި ފުޅާވާނެއެވެ. އުރަހަތައް ވެސް ބޮޑުވާނެއެވެ. އަދި އުރަހަތައް ހުންނަނީ ކޮޅަށް އޫކޮށެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ ކުލައަކީ ދޮން މުށި ކުލައެވެ. އަދި މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 3.1 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މިޔަރެއްކަމަށް ވަނީ ބެލެވިފައެވެ. މިމިޔަރުގެ ކާނާއަކީ އަޑީގައި އުޅޭ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ މަހެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކަށި ކޮއްޔާއި، ނަރުނަގޫ މަޑި ވެސް ހިމެނެއެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު ވިހާ ކޮންމެ ފަހަރަކު 1އާއި 13 އާއި ދެެމެދުގެ އަދަދަަކަށް ޅަމިޔަރު ވިހައެވެ. އަދި ވިހާ ޅަމިޔަރުގައި 80-45 ސެންޓިމީޓަރާއި ދެމެދުގެ ދިގުމިން ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކެޓޮވިސް
ކެޓޮވިސް އަކީ ރަވާ ކޯރާއި ކްލޮޑްނިކާ ކޯރުގެ ކިނާރާ ގައި އޮތް ޝަހަރެކެވެ. މިއީ ދެކުނު ޕޮލެންޑްގައިވާ ތާރީޚީ ސަރަހައްދެއް ކަމުގައިވާ އަޕަރ ސައިލޭސިއާ އަށް ނިސްބަތް ވާ މުހިއްމު ޝަހަރެކެވެ.
ޑިސެމްބަރު 7
ޑިސެމްބަރު 7 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 341 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 342 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޑިސެމްބަރު
ބާފޮތި ފާނަ
ބާފޮތި ފާނަ ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅާއި، ހާހަލާއި، ތިލަތިލައިގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން ބޭނިފައި ހުންނަނީ ފައްތައިގެން ދުވާލުކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައެވެ. ކޮށި ފައްތައިގެން ކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ވެސް ހިފެއެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 1 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބައިގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ އެއްވަރަކަށް ރާޅުކޮށެވެ. ބާފޮތި ފާނަ 2 މީޓަރުން ފެށިގެން 90 މީޓަރުގެ ފުންމިނުގައި އުޅެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 11 ކައްޓާއި، 16 މަޑު ކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއި މަޑުކަށީގެ 8 ކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ކަންފަތުގައި 18 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
ބާފޮތި ފާނައިގެ ޅަމަހުގެ ނިގޫކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. ބޮޑެތި މަހުގައި އެއް ވަރަކަށް ކަނޑާލެވިފައެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ އަޅިމުށި ކުލައެވެ. ބުރަކަށިމަތީގައި ހުދުކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަސް މަރުވުމުން މުޅި މަސް ގަދަ އަޅިކުލައަކަށް ބަދަލުވެ ހަސްނެތި ބާވެފައިވާ ފޮތިގަނޑެއްގެ ކުލައަށް ބަދަލުވެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގުރުދާގެ ކެންސަރު
ގުރުދާގެ ކެންސަރުގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ފާހަގަ ކުރެވޭ އެއް ވައްތަރަކީ ވިލްމްސް ޓިއުމަރު އެވެ. އަނެއް ވައްތަރަކީ ގުރުދާ ސެލް ކެންސަރު ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ވެފައިވާ ވައްތަރެވެ. ވިލްމްސްޓިއުމަރު އަށް ނެފްރޯބްލާސްޓޯމާ އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިޓިއުމަރު އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދީ ޖަރުމަނުގެ ސާޖަރީ ޑޮކްޓަރެއް ކަމުގައި ޑރ ވިލްމްސް އެވެ. އެހެންކަމުން މިޓިއުމަރަށް މިބުނި ޑޮކްޓަރުގެ ނަމުން ނަންދެވުނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ވިލްމްސް ޓިއުމަރު ކުރިމަތިވަނީ ކުޑަކުދިންނަށް ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް ދެގުރުދާ އޮވެއެވެ. މިއީ ތޮޅިއޮށެއްގެ ސިފައިގައި އޮންނަ ގުނަވަނެކެވެ. މިއީ އެތެރެހަށީގައި ބުރަކައްޓާއި ކައިރީގައި އޮންނަ ގުނަވަނެކެވެ. ގުރުދާ ކޮށްދޭ އެއް މަސައްކަތަކީ ލޭގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ބޭނުމެއްނެތް ބައިތައް ފުރާނައިދީ، ކުޑަކަމުދާ ނަޖިހަށް ބަދަލުކުރުމެވެ. ކުޑަކަމުދާ ނަޖިސް ގުރުދާ އިން ފޮނުވަނީ ގުރުތާ ނުވަތަ ޔުރެޓަރ ކިޔާ ދެހޮޅީގެ މަގުން މަސާނާ އަށެވެ. މަސާނާއަށް ޖަމާވާ ކުޑަކަމުދާ ނަޖިސް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވަނީ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅިންނެވެ. ގުރުދާކޮށްދޭ އަނެއް މަސައްކަތަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ މާއްދާއެއް އުފައްދައި ދިނުމާއި، ލޭގެ ރަތް ސެލް، އުފައްދާ މިންވަރު، ވަކި މިންގަނޑެއްގައި ހިފަހައްޓައި ދިނުމެވެ. ގުރުދާގައި ދެބާވަތެއްގެ ކެންސަރެއް އުފެދެއެވެ. އެއީ ހައިޕަރނެފްރޯމާ، އާއި ވިލްމުސް ޓިއުމަރު ކިޔާ ބާވަތުގެ ކެންސަރެވެ. ހައިޕަރނެފްރޯމާ އާންމުގޮތެއްގައި ބޮޑެތިމީހުންނަށް (ޚާއްޞަކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް) ޖެހޭއިރު، ވިލްމުސް ޓިއުމަރު ގިނައިން ޖެހެނީ ކުޑަކުދިންނަށެވެ.
ހައިޕަރނެފްރޯމާ
ހައިޕަރނެފްރޯމާ ޖެހޭ ވަކި ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައި ނެތްނަމަވެސް، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންނަށް މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު 5 ގުނަ އިތުރެވެ. ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް ކެމިކަލްގެ ސަބަބުން ވެސް މިކެންސަރު ޖެހޭކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ގިނައިން ޖެހެނީ އުމުރުން 50 އަހަރަށްވުރެ މަތީ ފިރިހެނުންނަށެވެ.
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް ޤިސްމު:ބަލިތައް
މައިދާ
މައިދާ އަކީ ތޮޅިއެއްގެ ބައްޓަމަން އެތެރެ އޮންނަ މަޑު މަސް އިން އުފެދިފައިވާ ގުނަވަނެކެވެ. ކާތަކެތި ހަފައި ދިރުވުމަށްފަހު އަންނަ ހަޖަމުކުރުމުގެ ދެވަނަ މަރުހަލާ ފުރިހަމަކުރަނީ މައިދާގެ ތެރޭގައެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ބޭނުންކުރާ ގެސްޓްރިކް، ގެސްޓްރޯ ފަދަ ބަސްބަހުން ދޭހަކޮށްދެނީ މައިދާއާއި ގުޅުންހުރި ނުވަތަ ބަނޑާއި ގުޅުންހުރި މިހެންނެވެ. މައިދާ އަކީ އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަން ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުޅާ އެންމެ ތަނަވަސް ޖާގައެއް އެތެރޭގައިވާ ގުނަވަނެވެ. މައިދާ އެކުލެވިގެންވަނީ މައިގަނޑު 2 ބައެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ފަންޑަސް، ޖިސްމު، އަދި އެންޓްރަމް އެވެ.
ލެސަރ ކާރވަޗަރ
ހެޕަޓޯގެސްޓްރިކް ލިގަމެންޓްގެ ދެފަށަލަ ތަތްވެފައިވަނީ ލެސަރ ކާރވަޗަރ ގައެވެ.މިދެފަށަލަ ދެމެދުން ވާތު ގެސްޓްރިކް އާޓަރީ އާއި، ހެޕަޓިކް އާޓަރީ އިން އައިސްފައިވާ ކަނާތު ގެސްޓްރިކް ގޮފި އޭ ކިޔޭ ލޭހޮޅި ދައުރުކޮށްފައިވެއެވެ.
ކުރިމަތިން މަތީގައިވާ ފަރާތް
ކުރިމަތިން މަތީގައިވާ ފަރާތް އިންނަނީ އެއްކޮށް ޕެރިޓޯނިއަމް އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ. ފުރަމޭގެ ވާތު ލޯބް އާއި، ކަނާތު ލޯބްގައި އިންނަ ކޯޑޭޓް ލޯބް އިންނަނީ މައިދާގެ މިހިސާބުގައި ޖެހިފައެވެ. ހަމަމިހެން ޑައަފްރަމްގެ ބައެއް ވެސް މިހިސާބުގައި ޖެހިފައި އިނދެއެވެ. ޑައަފްރަމް އަކީ ވާތު ފުއްޕާމޭ އާއި ހިތް އަދި އެހިސާބުގެ އެހެން ބައިތަކާއި މައިދާ ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. މިސަތަހައިގެ މަތިން ވާތް ފަރާތް އިންނަނީ ހުންކޮށި ގައި އިންނަ ގެސްޓްރިކް އިމްޕްރެޝަން އޭ ކިޔާ އަޑިކޮޅުގައި ޖެހިފައެވެ. ނުވަތަ އެއަޑިކޮޅުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ.
ފަހަތުން ތިރީގައިވާ ފަރާތް
ފަހަތުން ތިރީގައިވާ ފަރާތް ވެސް އިންނަނީ ޕެރިޓޯނިއަމް އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ. މިފަރާތް ޖެހިފައި ހުންނަނީ މައިދާގެ ތަންމަތި އުފެދުމުގައި ބައިވެރިވާ ބައިތަކުގައި ޖެހިފައެވެ. މައިދާގެ ތަންމަތި އުފެދުމުގައި ހިމެނިފައިވާ ބައިތަކަކީ ޑައަފްރަމްގެ ބައެއް، ވާތު ގުރުދާގެ ބައެއް، ވާތު ސްޕްރަރީނަލް ގްލޭންޑް، ހުންކޮށި އާޓަރީ، ޗިސްމޭގެ ކުރިމަތީ ފަރާތް، ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު އެވެ.
މައިދާގެ ހުސްޖާގަ
މައިދާގެ ހުސްޖާގައަކީ މައިދާގެ ފަހަތުން ތިރީގައިވާ ފަރާތު ގައި ޕެރިޓޯނިއަމް އިން ނިވާނުވެ އިންނަ ތަންކޮޅެކެވެ. މިތަން އިންނަނީ ކާޑިއެކް އޮރިފިސް ކައިރީގައެވެ. އަދި މިތަނުގައި އެއްވެސް ހުރަހެއްނެތި ޑައަފްރަމް ޖެހިފައި އިނދެއެވެ.
ކާޑިއެކް ޕޯޝަން
ކާޑިއެކް ޕޯޝަން : މިބައި އެކުލެވިގެންވަނީ އަންނަނިވި ބައިތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ޕައިލޮރިކް ޕޯޝަން
ޕައިލޮރިކް ޕޯޝަން: މިބައި އެކުލެވިގެންވަނީ އަންނަނިވި ބައިތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
މައިދާގެ އެތެރޭގެ ދުލިފަށް
މައިދާގެ އެތެރޭގެ ދުލިފަށް އިން މައިދާގެ ތެރެއަށް ހުޅުވިފައި ހުންނަ ކުދި ގްލޭންޑް ތަކެއް ހުރެއެވެ. މައިދާގެ ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި އާއި ކައިރި ހިސާބު އަދި ކުޑަ ގޮހޮރު އާއި ކައިރި ހިސާބު ގައި ހިމެނޭ ގްލޭންޑް ތަކުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ މިޔޫކަސް ނުވަތަ ދަވަ ދޫކުރާ ސެލް ތަކެވެ. އެކަމަކު ފަންޑަސް އަދި މައިދާގެ މައިގަނޑު ބައި ނުވަތަ ޖިސްމުގެ ފާރުގައި އަންނަނިވި ވައްތަރުގެ ސެލްތައް ހިމެނެއެވެ.
މައިދާއަށް ލޭފޯރުކޮށްދިނުން
މައިދާ އަށް ލޭފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ބައިވެރިވަނީ އަންނަނިވި ލޭހޮޅިތަކެވެ. އެގޮތުން ތަފާތު 5 ލޭހޮޅިއަކުން މައިދާއަށް ލޭފޯރުކޮށްދެއެވެ.
މައިދާގެ ވަޒީފާ ކޮންޓްރޯލްކޮށްދޭ ނާރުތައް
މައިދާ ގެ ވަޒީފާ ކޮންޓްރޯލްކޮށް މައިދާގެ ހަރަކާތްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް ގައި ހިމެނޭ ތަފާތު 3 ނާރަކުން ބައިވެރިވެއެވެ.
މައިދާ އަށް ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އަދި ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އިން ބާރުފޯރުވައެވެ. ނުވަތަ މިދެންނެވި ދެބައި ވެސް މައިދާގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ބައިވެރި ވެއެވެ.
ގެސްޓްރިން
ގެސްޓްރިން ނުވަތަ އަކީމައިދާގެ ޕަރައިއިޓަލް ސެލް(Parietal cell) ތަކުން ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ބޭރުކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ މަޢިދާ އަދި ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ހިމެނޭ ޖީސެލް(G Cell) ތަކުންނެވެ. ގެސްޓްރިން ހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ލޭގެ ތެރެއަށެވެ. މައިގަނޑު 3 ވައްތަރެއްގެ ގެސްޓްރިން ހުރެއެވެ. އެއީ
ޣްރެލިން
ޣްރެލިން ނުވަތަ  އަކީ މަޢިދާގައި ހުންނަ ޕީޑީ1(P/D1) ސެލްތަކުން ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ކާހިތްވުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. ނުވަތަ ކާތަކެތި ކެއުމަށް ހިތްޖެހޭގޮތް ވެއެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ޣްރެލިން ގެ ލެވެލް ކެއުމުގެ ކުރިން މަތިވެ، އަދި ކެއުމަށްފަހު ދަށްވެގެން ދެއެވެ.
އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ގްރޯޘް ހޯރމޯން ދޫކުރުމަށް ވެސް ޣްރެލިން ބާރުއަޅައެވެ. ބަލީގެ ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ޣްރެލިންގެ ލެވެލް ދަށްވެ، މާއަވަހަށް ފުރިފައި ހުންނަ އިހްސާސް ބަލިމީހާއަށް ވާގޮތްވެއެވެ.
ސޯމަޓަސްޓެޓިން
ސޯމަޓަސްޓެޓިން ނުވަތަ  އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ ޕެރިވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް(Periventricular nucleus) ، މައިދާ، ޗިސްމޭ، ފަދަ ގުނަވަންތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ.މައިދާގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ޑެލްޓާ ސެލް(D Cell)  ތަކުންނެވެ. ޗިސްމޭ ގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ޑެލްޓާ އައިލެޓް ސެލް(δ islet cell) ތަކުންނެވެ.
މައިދާގެ މަސައްކަތް ބެލުމަށް ކުރެވޭ ޓެސްޓްތައް
ހައިބަނޑާ ހުންނަތާ 12 ގަޑިއިރު ވުމަށްފަހު ބަލިމީހާގެ އަނގަ އިން މައިދާ އަށް ހިމަހޮޅި(ރައިލް ޓިއުބު) އެއް ލައްވައިގެން މައިދާ ޖޫސް ނަގާނީ އެވެ. އެއަށްފަހު އެޖޫސް ޓެސްޓް ކުރާނީ އެވެ. މިޓެސްޓްކުރާއިރު ބެލޭކަންތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ހިސްޓަމީން އަކީ ސީދާ ގޮތެއްގައި ޕަރައިޓަލް ސެލްތައް ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރާ މާއްދާއެކެވެ. މިޓެސްޓް ހެދުމަށް ހައިބަނޑާހުރެ މައިދާ ޖޫސް ކުރިން ބުނިގޮތަށް މައިދާ އިން ނަގައެވެ. އެއަށްފަހު 0.5 މިލިގްރާމްގެ ހިސްޓަމީން ހަންގަނޑުގެ ދަށަށް އިންޖެކްޝަނަކުން ފޮނުވާލައެވެ. އަދި އެއަށްފަހު 1 ގަޑިއިރުވަންދެން ކޮންމެ 5 މިނިޓަކުން 1 ފަހަރު މައިދާ ޖޫސް ނަގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި 15-10 މިނިޓާއި ދެމެދުގެ ވަގުތެއްގެ ތެރޭގައި އެސިޑް ބޭރުކުރާ މިންވަރު އޭގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އަދި އެގޮތުގައި 20 މިނިޓްވަންދެން އެސިޑް ބޭރުކޮށްކޮށް ހުރެއެވެ.
މިޓެސްޓަކީ މައިދާގެ އެތެރޭގެ ދުލިފަށްތަކުގެ ބާރު ދެނެގަންނަ ޓެސްޓެކެވެ. އަދި މިއީ ޓްރޫ އެނަސިޑިޓީ އާއި ފޯލްސް އެނަސިޑިޓީ ވަކިކޮށްދޭ ޓެސްޓެކެވެ. ޓްރޫ އެނަސިޑިޓީ ގައި މިޓެސްޓް ނެގެޓިވް ވާއިރު ފޯލްސް އެނަސިޑިޓީ ގައި މިޓެސްޓް ވާނީ ޕޮޒިޓިވް އެވެ. ނަމަވެސް ހިސްޓަމީން އަކީ ލޭހޮޅިތައް ފުޅާކޮށްދޭ މާއްދާ އެއްކަމުން ހިސްޓަމީން އިންޖެކްޝަން ޖެހުމުން ބޮލުގައި ރިހުން، ލޭގެ ޕްރެޝަރުދަށްވުން އަދި ޝޮކްޖެހުން ފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިސަބަބާހުރެ މިހާރު ހިސްޓަމީންގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރެވެނީ ޕެންޓަގެސްޓްރިން ކިޔާ މާއްދާއެކެވެ.
އިންސިޔުލިން އަކީ ނުސީދާކޮށް މައިދާ ޖޫސް ބޭރުކުރުން އިތުރުކޮށްދޭ މާއްދާއެކެވެ. މިޓެސްޓް ހެދުމަށް ހައިބަނޑާހުރެ މައިދާ ޖޫސް ކުރިން ބުނިގޮތަށް މައިދާ އިން ނަގައެވެ. އެއަށްފަހު އިންސިޔުލިންގެ ކުޑަ ޑޯޒެއް ލޭގެ ތެރެއަށް އިންޖެކްޝަނަކުން ފޮނުވާލައެވެ. އަދި އެއަށްފަހު 1 ގަޑިއިރުވަންދެން ކޮންމެ 5 މިނިޓަކުން 1 ފަހަރު މައިދާ ޖޫސް ނަގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި 30-15 މިނިޓާއި ދެމެދުގެ ވަގުތެއްގެ ތެރޭގައި އެސިޑް ބޭރުކުރާ މިންވަރު އޭގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ވާޞިލްވެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
ރާއްޖޭގެ ޤުދްރަތީ އަތޮޅުތައް
ރާއްޖޭގެ ޤުދްރަތީ އަތޮޅުތަކުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު މެދުތެރޭ އިންޑިޔާ ކަނޑުގައި 14 ޑިގިރީ އުތުރުން ފެށިގެން އައްޑު އަތޮޅާ ދެމެދުގައި ހިމެނޭ ސަރަޙައްދަށް ބަލާލުން ބޭނުމެވެ.
އަލްޤާޟީ ޝެއިޚް ޢަލީ ދީދީ
އަލްޤާޟީ ޝެއިޚް ޢަލީ ދީދީ އިބްނި އައްނާއިބު ޙަސަން ދީދީ ގެ ބައްޕައަކީ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު އަލްކަބީރުގެ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގަތް އައްނާއިބު ޙަސަން ދީދި އެވެ. މަންމައަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީންގެ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ޢާއިޝަތުދީދީ އެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ