cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ހަލުވި ވެންފުންނަ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބޫޓާން
ކިންގްޑަމް އޮފް ބޫޓާން ނުވަތަ ބޫޓާން އަކީ ސީނު ކަރައާއި ހިންދުސްތާނާއި ދެމެދު އޮންނަ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމެކެވެ. ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ބޫޓާނަކީ ފަރުބަދަ މަތީ ގައުމެކެވެ. ހިމާލިޔާ ފަރުބަދަ ތަކުގެ ހިސާބުގެ އުސްމިން ގާތްގަނޑަކަށް 23 ހާސް ފޫޓަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. ބޫޓާންގެ އިގްތިޞާދު މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ފޮރެސްޓްރީ، އެނިމަލް ހަޒްބެންޑްރީ އަދި ދަނޑުވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. އޭޕްރީލް 2006ގެ ބޯހިމެނުމުގެ ތަފާސް ހިސާބު ދައްކާގޮތުން ބޫޓާންގެ އާބާދީ އަކީ 672425 އެވެ. ބޫޓާންގެ ވެރި ރަށަކީ ތިމްޕޫ އެވެ. ބޫޓާން އަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ އެކަހެރި އެއްގައުމުގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ގައުމެވެ. ފަތުރުވެރިކަމާއި ބޭރުގެ އެހީ ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުންނެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ ތެރޭގައި އޮތް ޒަމާންވީ ޓިބެޓިއަން ބުދު ދީންގެ ސަގާފަތު ހިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރި ކުރުމަށްޓަކައެވެ. ބޫޓާންގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޖޮންކާ އެވެ.
ތާރީޚީ އަދި ސަގާފީ ގޮތުން ބޫޓާން ވަނީ އުތުރަށް އޮތް ޓިބެޓާއި ގުޅިފައެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު ސިޔާސީ އަދި އިގްތިޞާދީ ގޮތުން ހިންދުސްތާން އާއި ބޫޓާންގެ ގުޅުން އިތުރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. 1907ން ފެށިގެން ބޫޓާންގައި އޮންނަނީ ރަސްކަމެވެ. ބޫޓާންގެ ރަސްކަލަކަށް ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ހުރި ޖިގްމޭ ސިންޔޭ ވަންޗުކް ވަނީ ޑިސެމްބަރު 2005 ގައި ގާނޫނީ ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލާނެ ކަން އިޢުލާން ކޮށްފައެވެ. 14 ޑިސެމްބަރު 2006 ގައި ޖިގްމޭ ސިންޔޭ ވަންޗުކު ރަސްކަމުން އަޒުލުވެ ވަޑައިގެން އޭނާގެ ދަރިކަލުން ޖިގްމޭ ކޭސަރު ނަމްޔަލް ވަންޗުކު އޭނާގެ ބަދަލުގައި ތަޚްތަށް އިސްވާނެ ކަން އިޢުލާން ކުރިއެވެ. 22 އޭޕްރީލް 2007 ގައި ޖެހިގެން އޮތް 2008 ވަނަ އަހަރު ބޫޓާންގެ ތާރީކްގައި އޮންނަ ފުރަތަމަ ބަރުލަމާނީ އިންތިޚާބު އޮންނާނެ ކަން އިއުލާން ކޮށްފައި ވެއެވެ.
ނަން
މާޒީގެ ތާރީޚްގައި ބޫޓާން އަށް ތަފާތު ނަންތައް ކިޔާފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ލޯ މޮން ( ސަދަން ލޭންޑް އޮފް ޑާރކްނެސް ) ، ލޯ ސެންޑެންޖޮންގ ( ސަދަން ލޭންޑް އޮފް ސަންޑަލްވޫޑް ) ، ލޯމެން ކަޒްހީ ( ސަދަން ލޭންޑް އޮފް އެޕްރޯޗްސް ) އަދި ލޯމެން ޖޮންގ ( ސަދަން ލޭންޑް އޮފް މެޑިސިނަލް ހާރބްސް ) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.
ތާރީޚް
މީލާދީން 1827 ވަނަ އަހަރު ބޫޓާންގެ ކުރީގެ ވެރިރަށް ޕުނާޚާގައި ހިނގި އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެއްގައި އެތަކެއް ބޭނުންތެރި ރިކޯޑްތައް އަދައި ހަލާކުވެ ދިއުމާއި ގުޅިގެން ބޫޓާންގެ ކުރީގެ ހަގީގީ ތާރީޅް ނުވަތަ ބޫޓާން އުފެދިގެން އައިއައުން އަދިވެސް ވަނީ ރަގަޅަށް ސާފު ނުވެއެވެ.
އިގިރޭސިން ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ސަރަޙައްދު ދޫކޮށް ދިޔަފަހުން 8 އޮގަސްޓް 1949 ގައި އިންޑިޔާއާއި ބޫޓާނާއި ދެމެދު ރަހުމަތްތެރިކަމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއި ކުރެވުނެވެ. 1951ގައި ޗައިނީޒް ލިބަރޭޝަން އާމީ ޓިބެޓަށް ވަނުމުން ބޫޓާން އިން އިންޑިޔާއާއި އެއްބަސްވުމަކަށް އައިއެވެ. އެއީ ސީނުކަރައިން ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލުގެ ޙާލަތުގައި އިންޑިޔާގެ އެހީ ހޯދުމަށްޓަކައެވެ. 1953 ގައި އޭރުގެ ރަސްގެފާނު ޖިގްމޭ ޑޮރުޖީ ވަންޗުކު 130 މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ނޭޝަނަލް އެސެމްބްލީ އެކުލަވާ ލެއްވި އެވެ. އެއީ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ގޮތްތައް އިތުރު ކުރުމަށްޓަކައެވެ. 1965 ގައި ޝާހީ ލަފާދޭ ކޮމިޓީ އެކުލަވާލައި އަދި 1968 ގައި ކެބިނެޓް އެކުލަވާ ލެއްވި އެވެ.
1971 ގައި ބޫޓާން އިން އެކުވެރި ދައުލަތްތައް ނުވަތަ އދ.ގެ މެންބަރަކަށް ވިއެވެ. 1972 ގައި އުމުރުން 16 އަހަރުގައި ޖިގްމޭ ސިންޔޭ ވަންޗުކް ބޫޓާންގެ ރަސްކަމުގެ ތަޚްތަށް އިސްކުރެވުނެވެ. އެއީ ބައްޕާފުޅު ރަސްކަލުން ޖިގްމޭ ޑޮރްޖީ ވަންޗުކު އަވަހާރަވެ ވަޑައިގަތުމުންނެވެ.
thumb|right|150px|ބޫޓާނުގެ މެޕެއް 1998 ވަނަ ބޫޓާންގެ ރަސްގެފާނު ސިޔާސީ އިޞްލާޙުތަކެއް އިޢުލާންކޮށް ތަޢާރަފް ކުރެއްވި އެވެ. އެގޮތުން ރަސްގެފާނަށް ލިބިގެންވާ ވަރަށް ގިނަ ބާރުތަކެއް ބޮޑު ވަޒީރުގެ އަތްމައްޗަށް ދޫކޮށް ލެއްވި އެވެ. 2003 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ބޫޓާން ސިފައިން ވަނީ ބޫޓާންގެ ދެކުނުގައި ހަރަކާތްތެރިވި ގެރިއްލާއިންނާއި ހަގުރާމަކޮށް އެެމީހުން ބަލިކޮށްފައެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރު ބޫޓާންގެ ރަސްގެފާނު ބޫޓާންގައި ޓީވީ އާއި އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރުން މަނާކޮށްފައި އޮތްއޮތުން އުވާލައްވައި އެކަންކަން ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވި އެވެ. އަދި ނުރަގަޅު ގޮތުގައި ޓީވީ ބޭނުންކޮށްފިނަމަ ބޫޓާންގެ ޒަމާންވީ ޢާދަތައް ގެއްލިގެން ހިގައިދާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ރައްޔިތުންނަށް ދެއްވި އެވެ.
ބޫޓާންގެ ރަސްކަލަކަށް ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ހުރި ޖިގްމޭ ސިންޔޭ ވަންޗުކް ވަނީ ޑިސެމްބަރު 2005 ގައި ގާނޫނީ ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލާނެ ކަން އިޢުލާން ކޮށްފައެވެ. 14 ޑިސެމްބަރު 2006 ގައި ޖިގްމޭ ސިންޔޭ ވަންޗުކު ރަސްކަމުން އަޒުލުވެ ވަޑައިގެން އޭނާގެ ދަރިކަލުން ޖިގްމޭ ކޭސަރު ނަމްޔަލް ވަންޗުކު އޭނާގެ ބަދަލުގައި ތަޚްތަށް އިސްވާނެ ކަން އިޢުލާން ކުރިއެވެ. 22 އޭޕްރީލް 2007 ގައި ޖެހިގެން އޮތް 2008 ވަނަ އަހަރު ބޫޓާންގެ ތާރީކްގައި އޮންނަ ފުރަތަމަ ބަރުލަމާނީ އިންތިޚާބު އޮންނާނެ ކަން އިއުލާން ކޮށްފައި ވެއެވެ.
thumb|150px|މަޝްހޫރު [[Trongsa|ޓްރޮންގސާ ޑްޒޮންގ.]] 1949 ވަނަ އަހަރު ވެފައިވާ އިންޑިޔާ-ބޫޓާން ރަހުމަތްތެރި ކަމުގެ އެއްބަސްވުން 8 ފެބްރުއަރީ 2007 ގައި މުރާޖަޢާ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. މިއެއްބަސްވުމުގައި ވާގޮތުން އިންޑިޔާ އަށް ބޫޓާންގެ ދާޚިލީ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއަށް ވަނުމުގެ ޙައްގެއް ނޯންނާނެ އެވެ. އަދި ހަމަމިހެން ބޭރުގެ ގުޅުންތަކުގައި ބޫޓާން އިން އިންޑިޔާގެ އިރުޝާދު ގަބޫލުކޮށް އެއަށް ޢަމަލު ކުރަން އެއްބަސްވެފައި ވެއެވެ.
އަސްކަރިއްޔާ އަދި ބޭރުގެ ގުޅުން
ބޫޓާންގެ އަސްކަރީ ޚިދުމަތް ބިނާވެގެންވަނީ ބޫޓާން ރޯޔަލް އާރމީގެ މައްޗަށެވެ. ބޫޓާން ރޯޔަލް އާރމީގައި ހިމެނެނީ ރޯޔަލް ބޮޑީގާރޑް، އަދި ރޯޔަލް ބޫޓާން ޕޮލިސް އެވެ. އުމުރުން 18 އަހަރު ވެފައިވާ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ބޫޓާންގެ އަސްކަރީ ޚިދުމަތުގެ ތެރެއަށް ވަދެވިދާނެއެވެ. އިންޑިޔަން އާރމީންގެ ފަރާތުން ތަމްރީނު ކޮށްފައިވާ ސްޓޭންޑިންގ އާރމީންގެ ޢަދަދަކީ 6000 އެވެ.
ތަފާތު 22 ގައުމަކާއި ބޫޓާންވަނީ ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުން ގާއިމްކޮށްފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޔޫރަޕުގެ އިއްތިޙާދު، ބަންގާޅު، ތައިލޭންޑް އަދި ކުވައިތު ހިމެނެއެވެ. އެމެރިކާ އަދި ޖެނީވާގައި ބޫޓާންގެ އދ. މިޝަންތައް ހުރެއެވެ. ބަންގާޅު، ހިންދުސްތާން، ގެ ސަފާރާ ތައް ބޫޓާން ގައި ހުރެއެވެ. ތައިލޭންޑްގެ ކޮންސުލޭޓް އެއް ބޫޓާންގައި ހުރެއެވެ. ބޫޓާން އާއި އިންޑިޔާ އާއި ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އެއްގައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް އަނެއް ގައުމަށް ޕާސް ޕޯޓް އަދި ވިސާއާއި ނުލައި ހަމައެކަނި އެމީހެއްގެ އައިޑެންޓިޓީ ކާޑް ހިފައިގެން ދަތުރު ކުރެވެއެވެ. ބޫޓާންގެ އުތުރަށް އޮތް ސީނު ކަރަ އާއި ބޫޓާން އާއި ދެމެދު ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުމެއް ނެތް ނަމަވެސް ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ދެގައުމުގެ ދެމެދުގައި ދަތުރުކުރާ އެގައުމުތަކުގެ ރައްޔިތުންގެ އަދަދު އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.
ބޫޓާން އާއި ސީނު ކަރައާއި ދެމެދު ފުރަތަމަ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވުނީ 1998 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ދާދި ފަހުން ބޫޓާއިން ވަނީ މަކާއޯ އަދި ހޮންގޮންގ އަށް ބޫޓާން ސަރުކާރުގެ ކޮންސުލޭޓުން ކަނޑައަޅާފައެވެ. ބޫޓާން އާއި އެމެރިކާ އާއި ދެމެދު ރަސްމީ ގުޅުމެއް އަދި ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް ނުރަސްމީ ވާހަކަތައް އިންޑިޔާގައި ހުންނަ އެމެރިކާ ސަފާރާ މެދުވެރިކޮށް ބޭއްވެއެވެ.
ސިޔާސަތު
1999 ވަނަ އަހަރު ބޫޓާންގެ ހަތަރުވަނަ ރަސްގެފާނު 10 މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މިނިސްޓަރުންގެ ކައުންސިލް އުފެއްދެވިއެވެ. ބޫޓާންގެ ހެޑް އޮފް ސްޓޭޓް އަކީ އެގައުމުގެ ރަސްގެފާނެވެ. އެގްޒެކްޓިވް ޕަވަރ ލިބިގެންވަނީ މިނިސްޓަރުންގެ ކައުންސިލް އަށެވެ. އަދި ލެގިސްލޭޓިވް ޕަވަރ އޮންނަނީ ސަރުކާރާއި ގައުމީ މަޖުލިސްގެ އަތްމަތީގައެވެ. މިހާރު ބޫޓާން ތައްޔާރު ވަމުންދަނީ 2008ގައި ބަރުލަމާނީ ނިޒާމް ހިމެނޭ ޑިމޮކްރަސީ ބޫޓާން އަށް ތަޢާރަފްކުރުމަށެވެ.
ޖޫގުރަފީ
ބޫޓާންގެ އުތުރުގެ ހިސާބުތައް އެކުލެވިގެންވަނީ އުސް ފަރުބަދަތަކާއި، އުސް ބިނާތަކުގެ މައްޗަށެވެ. މިހިސާބު ގަނޑުގައި އާއްމު ގޮތެއްގައި ބިމުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 2300 ފޫޓް މައްޗަށް އުސްމިން ހުންނަ ކަމަށްވެއެވެ. އެންމެ އުސްހިސާބުގައި 24835 ފޫޓް ހުންނަ ކަމަށްވެއެވެ. މިއީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ފިނި ހިސާބެކެވެ. މިހިސާބަށް އާއްމުކޮށް ސްނޯ ފައިބާ ކަމަށް ވެއެވެ.
ބޫޓާންގެ މެދުތެރޭގައިވާ ކަޅު ފަރުބަދަ އަކީ ބޫޓާންގައިވާ މައިގަނޑު ދެކޯރުގެ ނިޒާމް އާދެ! ދެކޯރު މޯޗޫ އަދި ޑްރެންމެޗޫ ވަކިކޮށްދޭ ތަނެވެ. ކަޅު ފަރުބަދަ ބިމުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 8-4 ހާސް ފޫޓާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް އުސްކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ބޫޓާންގައިވާ މައި ކޯރު ތަކަކީ ތޮރްސާ، ރައިޑަކް، ސަންކޯސް، އަދި މަނަސް އެވެ. ބޫޓާންގެ އާބާދީގެ އެންމެ ބޮޑު ބަޔެއް ދިރި އުޅެމުންދަނީ ބޫޓާންގެ މެދުތެރޭ ހިސާބު ގައެވެ. ބޫޓާން އަށް ތަފާތު 5 މޫސުމެއް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތި ވެއެވެ. އެއީ ހޫނު، ރަބީއު، ޚަރީފް، ފިނި އަދި މޮންސޫން އެވެ.
އިގްތިޞާދު
thumb|right|150px|ބޫޓާންގެ ދަނޑެއް ބައެއް މީހުންނަށް ހީވެފައި އޮންނަ ގޮތުން ބޫޓާންގެ އިގްތިޞާދަކީ އެންމެ ހީނަރު އިގްތިޞާދެވެ. ނަމަވެސް މިހީ އާއި ޚިލާފަށް ފާއިތުވި ދެތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި ބޫޓާންގެ އިގްތިޞާދީ ޙާލަތު ވަނީ ރަގަޅުވަމުން އައިސްފައެވެ. އިގްތިޞާދީ ކުރިއެރުމުގެ ނިސްބަތް 2005ގައި 8 އިންސައްތައިގައި އުޅޭއިރު، 2006ގައި މިނިސްބަތް އުޅެނީ 14 އިންސައްތައިގައެވެ. އާބާދީގެ ނިސްބަތުން ބޮލަކަށް ޖެހޭ ޢާއްމުދަނީ ގެ ނިސްބަތް ބޫޓާންގައި އުޅެނީ މީހަކަށް 1321 އެމެރިކާ ޑޮލަރެވެ.
ބޫޓާންގެ އިގްތިޞާދު ބިނާވެފައިވަނީ ދަނޑުވެރިކަމާއި، ފޮރެސްޓްރީ އަދި ހައިޑްރޯއިލެކްޓްރިކް ޕަވަރ އިންޑިޔާ އަށް ވިއްކުމުގެ މައްޗަށެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް އާބާދީގެ 80 އިންސައްތައިގެ ޢާއްމު ދަނީ ބިނާވެފައިވަނީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ތަފާތު ބާވަތް ބާވަތުގެ އަތްތެރި މަސައްކަތްތައް ވެސް ބައެއް މީހުން ކޮށްއުޅެއެވެ.
ބޫޓާންގައި އަދި ރެއިލްވޭގެ ނިޒާމެއް ގާއިމް ކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. އިންޑިޔާއިން ޓިބެޓަށް ބޫޓާންގެ އުތުރުގެ އުސްބިންތައް ހުރަސްކޮށް ގެންގޮސްފައިވާ ރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގު 1959ން ފެށިގެންވަނީ ބަންދުކުރެވިފައެވެ. މިމަގު ބޭނުންކުރެވުނީ ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާތަކުގައި މުދާ އުފުލައި ހެދުމަށެވެ.
ބޫޓާންގެ ދަނޑުވެރިން އުފައްދާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަނޑޫ، ހިމަގޮދަން، މިރުސް، އާފަލް، އޮރެންޖް، ބަކްވީޓް، އަދި ޒުވާރި ފަދަ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ. އިންޑަސްޓްރީގައި އުފައްދާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ލަކުޑި، ސިމެންތި، ދަނޅުގައި ބަންދުކުރާ ކާނާގެ ބާވަތްތައް، އަދި ދަޅުގައި ބަންދުކުރާ ބުއިންތައް، އަދި ކެލްސިއަމް ކާރބައިޑް ހިމެނެއެވެ.
ބޫޓާންގެ ފައިސާ އަކީ ގަލްޓްރަމް އެވެ. ނަމަވެސް އިންޑިޔާގެ ފައިސާ ރުޕީ ވެސް ބޫޓާންގައި ލީގަލް ޓެންޑަރެއްގެ ގޮތުން ގަބޫލު ކުރެއެވެ. ބޫޓާންގެ އިންފްލޭޝަން ރޭޓް 2003 ގައި 3 އިންސައްތައިގައެވެ. ބޫޓާންގެ މުދާ އެންމެ ގިނައިން ބޭރުކުރަނީ ހިންދުސްތާން، ބަންގާޅު އަދި ފިލިޕީންސް އަށެވެ. ބޫޓާން އަށް އެންމެ ގިނައިން މުދާ އެތެރެކުރަނީ އިންޑިޔާ، ޖަޕާން އަދި އޮސްޓްރިއާ އިންނެވެ. ޓިބެޓާއި ބޫޓާން އާއި ދެމެދު އޮތް ބޯޑަރު ބަންދުކުރުމާއި ވިދިގެން ބޫޓާނާއި ސީނު ކަރަ އާއި ދެމެދު މުދާ އެތެރެކޮށް ބޭރުކުރުމުގެ މަސައްކަތެއް މިހާރު ނުހިންގައެވެ.
އިދާރީ ގޮތުން ބެހިފައިވާ ބައިތައް
އިދާރީ ބައިތައް އިދާރީ ގޮތުން ބޫޓާން ބަހާލެވިފައިވަނީ މައިގަނޑު 4 ބަޔަކަށެވެ. އަދި މިއިން ކޮންމެ ބަޔެއް ވަނީ 5 ސަރަހައްދަކަށް ބަހާލެވިފައެވެ. އެހެން ކަމުން ތަފާތު 20 ހިސާބެއް ނުވަތަ ސަރަހައްދެއް ބޫޓާންގެ މައި ސަރަހައްދު ތަކުގެ ގޮތުގައި އޮވެއެވެ. މިގޮތުން ބޫޓާން ބަހާލެވިފައިވާ 20 ބައި ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
thumb|left|270px|Dzongkhag of Bhutan.
ޑިމޮގްރަފިކްސް
ޖޫން 2005ގެ ބޯހިމެނުމުގެ ނަތީޖާ ދައްކާ ގޮތުން ބޫޓާންގެ އާބާދީ އަކީ 672425 އެވެ. އާބާދީގެ 20 އިންސައްތަ މީހުން ދިރިއުޅެނީ ރަށްފުށު ހިސާބުގައެވެ. ބިމުގެ ކޮންމެ އަކަ ކިލޯ މީޓަރަކަށް ބޫޓާންގައި ޖެހެނީ 45 މީހުންނެވެ. އެހެން ކަމުން ބޫޓާން ސިފަކުރެވެނީ އޭޝިޔާގެ ބިމުގެ ނިސްބަތުން އެންމެ އާބާދީ ކުޑަ ގައުމުގެ ގޮތުގައެވެ. އެންމެ މީހުން ގިނައިން ދިރިއުޅެނީ ބޫޓާންގެ ވެރިރަށް ތިމްޕޫ ގައެވެ. އެރަށުގައި 50 ހާސް މީހުން ދިރިއުޅެއެވެ.
ބޫޓާން މީހުންގެ އިތުރުން އެހެން ބައެއް ނަސްލު ދީންތަކުގެމީހުން ވެސް ބޫޓާން ގައި ދިރިއުޅެއެވެ. ދެވަނަ އަށް އެންމެ ގިނައީ ބޫޓާންގެ ހުޅަގު ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ ގަލޮޕްސް ދަރިކޮޅު ގެ މީހުންނެވެ. ބުދު ދީނަށް ތަބާވާ މިދަރިކޮޅު މީހުންގެ ސަގާފަތާއި ދިރިއުޅުން ޓިބެޓްގެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމާއި ވަރަށް އެއްގޮތެވެ. ހަމަމިހެން އިރުމަތީ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ ސާކޮޕްސް ދަރިކޮޅުގެ މީހުންނަކީ ވެސް މިފަދަ ބައެކެވެ. 15 އިންސައްތަ ނޭޕާލް ދަރިކޮޅުގެ މީހުން އުޅެއެވެ. އެމީހުންނަކީ ހިންދީ ދީނަށް ތަބާވާ މީހުންނެވެ.
thumb|right|150px|ބޫޓާންގެރައްޔިތެއް ބޫޓާންގެ ގައުމީ ބަހަކީ ޖޮންކާ އެވެ. މިއީ ޓިބެޓްގައި ވާހަކަ ދައްކާ ބަހުރުވައިގެ ޢާއިލާގައި ހިމެނޭ 53 ބަހުގެ ތެރެއިން ބަހެކެވެ. ލިޔަން ބޭނުންކުރާ ސްކްރިޕްޓަށް ކިޔަނީ ޗޮކޭ އެވެ. މިއީ ޓިބެޓްގެ ސްކްރިޕްޓާއި ވަރަށް އެއްގޮތް ގާތްކުރާ ސްކްރިޕްޓެކެވެ. ޓިބެޓްގައި ވާހަކަ ދައްކާ ތަފާތު 19 ބަހެއް އެއީ ބޫޓާންގައި ވާހަކަ ދައްކާ ޖޮންކާ ބަހުގެ ބަހުރުވަތަކެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. އެގޮތުން ބޫޓާންގެ ހުޅަގުގައި ލެޕްޗާ އޭކިޔޭ ބަހުރުވައަކުން ވާހަކަ ދައްކާއިރު އިރުމަތީ ހިސާބުގައި ވާހަކަ ދައްކަނީ ޝަންގަލާ އޭ ކިޔޭ ބަހުރުވަ އަކުންނެވެ. ދެކުނުގައި ޢާއްމުކޮށް ވާހަކަ ދައްކަނީ ނޭޕާލް ބަހުންނެވެ. ތަފާތު 24 ބަހަކުން ބޫޓާންގައި ވާހަކަ ދައްކައި އުޅޭކަން ހޯދިފައި ވެއެވެ.
ބޫޓާންގެ މަދަރުސާ ތަކުގައި ކިޔަވައިދެނީ އިގިރޭސި މީޑިއަމަށެވެ. ޖޮންކާ ކިޔަވާދެނީ މަޖުބޫރު ބަހެއް ނުވަތަ މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ބޫޓާންގެ ލިޔަންކިޔަން ދަންނަ މީހުންގެ ނިސްބަތަކީ 42.2 އިންސައްތަ އެވެ. ބޫޓާން މީހުންގެ ދިރިހުންނަ ކަމާ ލަފާ ކުރެވޭ މުއްދަތު އުޅެނީ 62.2 އަހަރުގައެވެ.
ސަގާފަތު
ބޫޓާން އަށް ޒިޔާރަތް ކުރުން އޮންނަނީ ވަކި މިންގަޑެއްގެ ތެރޭގައި ހިފެހެއްޓިފައެވެ. ފަތުރުވެރިންނަށް ދޫކުރެވޭ ވިސާވެސް ދޫކުރެވެނީ އަހަރަކު ވަކި މިންވަރަކަށެވެ. ބޫޓާންގެ ރަސްމީ ހެދުމަކީ ކަލުލާއި ހަމައަށް އިންނަ ގޯ އޭ ކިޔޭ ހެދުމެކެވެ. އަންހެނުން އަޅާ ރަސްމީ ނުވަތަ ގައުމީ ހެދުމަށް ކިޔަނީ ކީރާ އެވެ. ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުން ކަންފަތުގައި މުދި ލާފައި ހުންނަ ތަން ފެނެއެވެ.
ބޫޓާންގެ ޢާއްމު ކެއުމުގެ ތެރޭގައި ހަނޑުލާއި ޒުވާރި ބޭނުން ކުރެއެވެ. އަދި އުސް ހިސާބު ތަކުގައި އުޅޭ މީހުން ގެރި ބަކަރި، ކުކުޅު ފަދަ ތަކެތީގެ މަސް ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާކަމަށް ފާހަގަވެފައި ވެއެވެ. ފިނި މޫސުމްގައި އެންމެ މަޝްހޫރު ކެއުމަކީ މިރުހާއި އެއްކޮށްގެން ހަދާފައި ހުންނަ އެއްގަމު މަހާ، ހަނޑޫ އަދި ތަރުކާރީގެ ސުރުވާ އެވެ. ބަޓަރާއި ޗީޒް އަކީ ވެސް ކެއުމުގައި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރެވޭ ދެބާވަތެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަޓަރު ސައި، އަދި އާދައިގެ ސަޔަކީ ވެސް ވަރަށް ޢާންމު ބުއިންތަކެވެ. ބޫޓާން އަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލު ކޮށް ވިއްކުން މަނާކޮށްފައިވާ ހަމައެކަނި ގައުމެވެ.
thumb|left|150px|ބޫޓާންގެ ސަގާފަތް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް ބޫޓާން ގެ ގައުމީ ކުޅިވަރަކީ އާޗެރީ އެވެ. ޑާޓަކީ ވެސް ވަރަށް މަޝްހޫރު ކުޅިވަރެކެވެ. ބޫޓާންގައި ކުޅޭ މަޝްހޫރު ސަގާފީ އެއް ކުޅިވަރަކީ ޑިގޯރ އެވެ. ފުޓްބޯޅަ ކުޅޭ މީހުންނާއި ފުޓްބޯޅައިގެ މަގުބޫލުކަން ބޫޓާންގައި އަންނަނީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރު ވަމުންނެވެ. ރިގްސަރ އަކީ ބޫޓާން ގައި މަޝްހޫރު ވަމުންނަ އަންނަ މިއުޒިކްގެ ވައްތަރެކެވެ. ވަރަށް ގިނަ ބަންދު ދުވަސްތައް ބޫޓާންގައި ފާހަގަ ކުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ގައުމީ ދުވަސް ، އަދި ތަފާތު މޫސުންތައް ފެށޭ ދުވަސްތައް ހިމެނެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:SAARC
ބައްރުތައް ކަނޑަތުކޮށް ދަތުރުކުރާ ފުރަތަމަ ރޭލުމަގު
ބައްރުތައް ކަނޑަތުކޮށް ދަތުރުކުރާ ފުރަތަމަ ރޭލުމަގު އަކީ އެމެރިކާގައި 1869 ވަނަ އަހަރު ބިނާކޮށްފައިވާ ރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގެކެވެ. މިރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގު ހަދާފައިވަނީ ލޯވާ ގެ ކައުންސިލް ބްލަފްސް، ނެބްރަސްކާގެ އޮމާހާ، އަދި ކެލިފޯނިޔާގެ އަލްމީޑާ މިސިޓީތައް ގުޅޭގޮތަށް އެރަށްތަކުގެ ދެމެދުގައި ދަތުރުކުރާ ގޮތަށެވެ. ރޭލު ދަތުރުތަކަށް މިމަގު ހުޅުވާލާފައިވަނީ 10 މެއި 1869 ގައެވެ.
މިރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގު ހަދަން ފަށާފައިވަނީ އެމެރިކާގެ ކުރީ ރައީސް އަބްރަހަމް ލިންކަންގެ ރައީސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ. ނަމަވެސް މިމަގު އެއްކޮށް ހަދާ ނިމިފައިވަނީ އަބްރަހަމް ލިންކަން އަވަހާރަވީތާ 4 އަހަރު ފަހުންނެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ރޮނގުދެމި ވެންފުންނަ
ރޮނގުދެމި ވެންފުންނަ ނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަޅުތަކާއި ފަރުމަތީގައި އުޅޭ ވެންފުންނައެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ފަރުމައްޗަށްއެރި ކުދިމަސް ހިފަންއުޅޭ ކުދިން މަޖަލަކަށްވެގެން މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ހިފާއުޅެއެވެ. މިއީ ހިފަން އުދަގޫ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ އެންމެ ބޮޑުވަނީ 14 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު އަލިކުލައެކެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ގަދަ މުށިކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތާއި ދިމާގައި ހުންނަނީ ގަދަ މުށިކުލައިގެ ތިކިތަކެކެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 13 ހަރުކައްޓާއެކު 21 އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 22 އާއި 24 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު،މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ، މިމަހަށް ކިޔާ ޢިލްމީ އަދި އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް ރޮނގުދެމި ވެންފުންނަ ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ. .............
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ލަންޑަންގެ ނަރުދަމާ ނިޒާމް
ލަންޑަންގެ ނަރުދަމާ ނިޒާމް އަކީ ލަންޑަންގައި ގާއިމްކުރެވިފައިވާ ފެނުގެ އިންފްސްޓްރަކްޗަރ ގެ ބައެކެވެ. މިނިޒާމް ފުރަތަމަ ގާއިމްކުރެވުނީ 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ކަމަށްވިޔަސް ލަންޑަންގައި މީހުން ގިނަވެ، އާބާދީ އިތުރުވެ، ތަރައްގީވުމާއި ގުޅިގެން މިނިޒާމްވަނީ އެތައްގުނައެއް ބޮޑުކޮށް ފުޅާކުރެވިފައެވެ.
19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ކޮލެރާ ފަދަ ބަލިތައް ލަންޑަންގައި އާންމުވުމާއި ގުޅިގެން 1856 ވަނަ އަހަރު ލަންޑަން ގައި ނަރުދަމާ ނިޒާމެއް ގާއިމްކުރުމަށް ޕްރޮޕޯސަލް ހުށަހެޅުމަށް އިޢުލާން ކުރެވުނެވެ. އެކަމަކު ފަންޑު ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެމަސައްކަތް ކުރިޔަށް ނުގޮސް ހުއްޓުނެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑު ވަސް ގެ އުދަގުލަށްފަހު، 1858 ވަނަ އަހަރު މިޒަމާނުގެ ފެންވަރު ރަގަޅު ނަރުދަމާ ނިޒާމެއް ލަންޑަންގައި ގާއިމްކުރުމަށް އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ޕާލަމެންޓުން ނިންމި އެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
މަޑު މަސް
thumb|މަޑު މަސް މައިކްރޮސްކޯޕުން ބެލުމުން ފެންނަގޮތް
މަޑު މަސް ނުވަތަ އަކީ އިންސާނާގެ އެތެރެހަށީގެ ބައެއް ގުނަވަންތަކުގެ ފާރުގައި ހުންނަ މަހުގެ ވައްތަރެވެ. މިގޮތުން މަޑުމަސް ހުންނަނީ ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އެތެރޭގައި ހޮޅި ނުވަތަ މަގު ހެދިފައި ހުންނަ ގުނަވަންތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި، ކުޑަ ގޮހޮރު، ބޮޑު ގޮހޮރު ފަދަ ގުނަވަންތަކުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން މަސާނާ، ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ ބައިތައް، ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ގެ ބައިތަކުގައި ވެސް މަޑު މަސް ހުރެއެވެ. މަޑު މަސްތަކާއި ކަށި މަސް އަދި ހިތު މަސް ތައް އެކަތި އަނެކައްޗާއި ތަފާތުތަކެއް ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ހޫވަރ ޑޭމު
ހޫވަރ ޑޭމު އޮންނަނީ ލަސްވެގާސްގެ އިރު ދެކުނުން 48 ކިލޯމީޓަރުގެ ދުރުމިނުގައެވެ. މިޑޭމަށް ނަންދީފައިވަނީ މި ޑޭމު ބިނާކުރުމުގެ އަސާސީ ދައުރެއް ކުޅުއްވި އެމެރިކާގެ ކުރީގެ ރައީސެއް ކަމުގައިވާ ހާރބަޓް ހޫވަރ ގެ ނަމާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ. 1931 ގައި ހަދަން ފެށުނު ހޫވަރ ޑޭމުގެ މަސައްކަތް އެއްކޮށް ނިންމާލާފައިވަނީ 1935 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެއީ ޑޭމު ނިންމަން ހަމަޖެހިފައިވާ މުއްދަތަށްވުރެ 2 އަހަރު އަވަސް މުއްދަތެކެވެ.
ހޫވަރ ޑޭމު ބަލަހައްޓައި ކަރަންޓް ސްޓޭޝަން އޮޕަރޭޓްކުރަނީ އެމެރިކާގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް އިންޓީރިއަރ ގެ ބިއުރޯ އޮފް ރިކްލެމޭޝަން އިންނެވެ. 1981 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ ތާރީޚީ ތަންތަނުގެ ގައުމީ ރަޖިސްޓްރީގައި ހޫވަރ ޑޭމު ޖައްސާފައި ވެއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ގައުމީ ތާރީޚީ ލޭންޑް މާރކެއްގެ ގޮތުގައި 1985 ވަނަ އަހަރު ހޫވަރ ޑޭމު ކަނޑައަޅާފައި ވެއެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ހިތު މަސް
ހިތު މަސް ނުވަތަ އަކީ އިންސާނާގެ ހިތުގައި އެކުލެވިގެންވާ މަހުގެ ބާވަތެވެ. މިއީ އޭގެ ޒާތުގައި އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާ ނުލައި މަސައްކަތްކުރާ މަހުގެ ބާވަތެވެ. ހިތުގައިވާ މަސްތަކުގެ ދައުރަކީ ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމްގެ ތެރެއަށް ހިތުން ލޭ ޕަމްޕްކޮށް ކޮންޓްރެކްޝަންގެ ޒަރީޢާއިން ފޮނުވައި ދިނުމެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ޖޫން
ޖޫން މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ހަވަނަ މަހެވެ.
އަހުމަދު ޝަފީގު އިބްރާހީމް މޫސާ
Ahmed Shafeeq Ibrahim Moosa (Dhivehi: އަހްމަދު ޝަފީގް އިބްރާހިމް މޫސާ) (b. November 4, 1968), commonly known as Ahmed Moosa  or  sappé, is a member of the Maldivian Democratic Party's general council. He is a widely  outspoken critic of the current Maldivian government and the president Maumoon Abdul Gayyoom. Moosa is currently living in self-proclaimed exile in the United Kingdom with his family.
Early and personal life
Moosa was born in Malé, Maldives. He married to Miranda Moosa in 1993, with whom he had three sons. In 2002 they had a divorce. Later that year he married Fathimath Moosa, with whom he had a son and a daughter.
Before his political career began, Moosa filled several government and private company posts. He also managed and ran his own businesses. In March 1999 he founded A Company Private Limited. މި ކުންފުނިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހަރަކާތްތެރިވީ އިންޖިނިއަރިންގ، ވެބް ޑިޒައިން، ޕްރިންޓިންގ އެންޑް ޕަބްލިޝިންގ، ކޮމްޕޮޒިޝަން އޮފް ބިޒްނަސް އެންޑް މާކެޓިންގ ޕްރޮޕޯސަލްސް އެންޑް ރިޕޯޓްސް އަދި އެތައް ކަމެއްގެ ކޮންސަލްޓެންސީ މަސައްކަތްތަކުގައެވެ.
ތަޢުލީމީ ފަސްގަނޑެވެ
Moosa completed his secondarys education at Malé English School, Malé. In 1990 he acquired General Certificate of Education grade A, from  Asmai Secondary School,  Kuwait. On July 13, 1995 he graduated from University of Glasgow with Bachelor of Engineering with Honours in Mechanical Engineering. Two years later, in 1997, he graduated at University of Birmingham acquiring Master of Philosophy (Engineering) in  Metallurgy and Materials.
ސިޔާސީ ކެރިއަރެވެ
In september 19, 2003, Evan Naseem who was serving at Maafushi jail was severely beaten up and ultimately paid with his life; end result of a series of complicated disputes  between inmates. News broke out the following day and there was a civil unrest in the capital city of the Maldives, Malé. International media, namely BBC, covered this unusual event. Moosa gave an interview to BBC on the following month and left Maldives, on October 15, 2003, to United Kingdom. The interview, however, was aired on October 17, 2003. He claims that he left the country because he believes he would be in danger if remained in Maldives. "I have already left the country fearing the worst" said sappé in a written statement published on his website.
He joined Maldivian Democratic Party on November 10, 2003, soon after its official announcement and currently is a member of its general council. However, he does not get involved with day to day operations of the party for two reasons. That is; MDP's major operations are carried out in Sri Lanka and he operates his own website DhivehiObserver,  which is his major line of connection with the Maldivian public.
After his initial interview to BBC (October 2003), he gave several other interviews on different occasions. They appeared to have exerted pressure on Maldivian government and were usually responded.
އުޗިހާ ފުގަކޫ
އުޗިހާ އުޗިހާ ފުގަކޫ އަކީ މަޝްހޫރު ކާރޓޫނު ނަރުޓޯގައި ފެނިގެންދާ އުޗިހާ އާއިލާ އަށް ނިސްބަތްވާ ޝަހްސިއްޔަތެކެވެ. އުޗިހާ ފުގަކޫ އަކީ މިކާރޓޫނުގައި ފެނިގެންދާ އުޗިހާ ސަސްކޭ އާއި އުޗިހާ ިޓާޗީގެ ބައްޕަ އެވެ. އަދި އުޗިހާ މިކޯޓޯގެ ފިރިހެނުންނެވެ. އުޗިހާ ފުގަކޫ އަކީ ކޮނޮހާ މިލިޓަރީ ޕޮލިސް ފޯރސްގެ ކެޕްޓެން ވެސް މެއެވެ. އުޗިހާ ފުގަކޫ އަބަދުވެސް އުޗިހާ އިޓާޗީ ގާތުގައި އޭނާ އަކީ މުޅި އިޓާޗީ އާއިލާގެ ހަމައެކަނި ރޫހުކަމަށް ބުނެއެވެ. އަދި އަބަދުވެސް އެހެންމީހުންނަށް ނަމޫނާ އަކަށް ވުމަށް އިޓާޗީ އަށް އަބަދުވެސް ނަސޭހަތްތެރިވެއެވެ. އުޗިހާ އިޓާޗީ ފަހުން އުޗިހާ ފަގަކޫ މަރާލައެވެ.
ފްލޮރައިޑް
ފްލޮރައިޑް އަކީ ވެސް ޓްރޭސް އެލިމެންޓް އެކެވެ. ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވާ ފްލޮރީން ބަދަލުވަނީ ފްލޮރައިޑް އަށެވެ. ފްލޮރައިޑް ހުންނަނީ ކަށިތައް، ހަންގަނޑު، ދަތްތައް، އަދި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައެވެ. ފްލޮރައިޑް ހުންނަންވާ ވަރަށް ހަށިގަނޑުގައި ހުރުމަކީ ކަށިތަކާއި ދަތްތައް ވަރުގަދަކޮށްދޭ، އަދި ދަތްޕިލާ ހަލާކުވިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އެކަމަކު މިއީ ހުންނަންޖެހޭ ވަރަށްވުރެ އިތުރުވެއްޖެނަމަ މިތަންތަނަށް ބޭނުންވާ ކެލްސިއަމް ލިބުމުގައި ހުރަސް އަޅާ އެއްޗެކެވެ. އެވްރެޖް ހަށިގަނޑެއްގައި 2.6 ގްރާމް ފްލޮރައިޑް ހުރެއެވެ. ކުޑަކުދިން ދަތްފަޅަމުން އަންނަ ދުވަސްވަރު ހަށިގަނޑުގައި ފްލޮރައިޑް މަދުވެއްޖެނަމަ، ދަތްތައް ހަލާކުވުން އަވަސްވެއެވެ. ފްލޮރައިޑްގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) އެއް ނޯވެއެވެ. އަދި ބޭނުންވަނީ ކިހާ މިންވަރެއް ކަމެއްވެސް ނޭގެއެވެ. އެކަމަކު ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި 1.5 އާއި 4 މިލިގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގެ މިންވަރެއް ހިމެނުމަށް ލަފާދެއެވެ. ފްލޮރައިޑް ލިބޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި ފެން، ސައި، އެއްގަމު މަސް، ކަނޑު މަސް ހިމެނެއެވެ. ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ފްލޮރައިޑް އާންމުކޮށް ލިބެނީ ފެނުންނެވެ. ބޯފެނުގައި ފްލޮރައިޑް ހުންނަން ޖެހެނީ މިލިޔަން ބައިކުޅަ އެއްބަޔަށެވެ. ދުނިޔޭގެ ބައެއް ހިސާބު ތަކުގެ ފެނުގައި ފްލޮރައިޑް ވަރަށް މަދެވެ. އެހެންކަމުން ބޯން ދޫކުރާއިރު ފެނަށް ފްލޮރައިޑް އަޅައެވެ. ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި ލިބޭ ފެނުގައި ފްލޮރައިޑް ވަރަށް ގިނައެވެ. މިގޮތަށް ފްލޮރައިޑް ގިނަ ހިސާބުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ފްލޮރޯސިސްގެ މައްސަލަ އާއި ކުރިމަތި ވެއެވެ. ފްލޮރޯސިސް އަކީ ދަތުގެ އޮފުކަން ކެނޑި ކަޅުމުށިކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ދަތުގައި ޖެހުމަށް ކިޔާނަމެކެވެ. ފްލޮރައިޑް އަށް ވިހަވާވަރުވަނީ ދުވާލަކު ކެއުމަށް ލަފާދޭ ވަރުގެ 2500 ގުނަ އިތުރުވެގެންނެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ބްރޫކްލީން ބްރިޖް
ބްރޫކްލީން ބްރިޖް އަކީ އެމެރިކާގައި އޮތް އެންމެ ދުވަސްވީ ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖް އެވެ. 1825 މީޓަރުގެ ދިގު މި ބްރިޖަކީ އިރުމަތީ ކޯރު ހުރަސްކޮށް ނިއުޔޯކް ސިޓީ އާއި، ބްރޫކްލީން އާއި ދެމެދު އަޅާފައިވާ ބްރިޖްއެކެވެ. މިބްރިޖް ހަދާނިމުނުއިރު މިބްރިޖްވެފައިވަނީ އޭރު ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖްކަމުގައެވެ. އަދި ސްޓީލް ނަރުން ހަދާފައިވާ ފުރަތަމަ ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖް ކަމުގައެވެ.
ކުރިން މިބްރިޖްއަށް ނިއުޔޯކް އެންޑް ބްރޫކްލީން ބްރިޖް ވެސް ކިޔާފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް ބްރޫކްލީން ބްރިޖް މިނަންދީފައިވަނީ 1867 ވަނަ އަހަރު ބްރޫކްލީންގައި ނެރޭ މަޖައްލާ އެއްކަމަށްވާ ބްރޫކްލީ ޑެއިލީ އީގަލް އިންނެވެ. އަދި ރަސްމީ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބްރޫކްލީން ބްރިޖް ބޭނުންކުރަން ފަށާފައިވަނީ 1915 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ހަރުފަ ފުންނަ
ހަރުފަ ފުންނަ ނުވަތަ  އަކީ ވަރަށް އާދަޔާ ޚިލާފު ސިފައަކަށް ހުންނަ ވެންފުންނަ އެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ފެންނަ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ އުޅެނީ ވެލިގަނޑުގައި ހުންނަ ލޯވަޅުތަކުގައެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް ހިމަކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތުގެ މަސްހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ނޯވެއެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 99 އާއި 104 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 97 އާއި 104 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 10 ނުވަތަ 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދަތްތޫނު ފުންނަ
ދަތްތޫނު ފުންނަ ނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި އުޅޭ ވެންފުންނައިގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތުގެ މަސްހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް ދިރޭމަސް ހިފާ ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ހިފާއުޅެއެވެ. މިއީ މޫދުގައި ފަރި ހަރަކާތްތަކެއްކުރާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑުއަލި ކުލައަކަށްދާ ކްރީމް ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ލޮލުން ފެށިގެން މަތީ ކޮތަރިބައި ފެށިފައި ހުންނަ ހިސާބަށް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދިގަށްވެސް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 8 ސެންޓި މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 3 އާއި 5 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކައްޓާއެކު 24 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ސިފަޔާ، އަދި އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް ދަތްތޫނު ފުންނަ ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
މަސްތަކުގެ ނިޒާމް އަކީ އިންސާނާ އަށް ހަރަކާތްތެރިވެ އުޅުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ހޯދައިދޭ ޙަޔަވީ ނިޒާމެވެ. މައިބަދަ ހުންނަ ޖަނަވާރު ތަކުގައި މަސްތަކުގެ ނިޒާމް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް އިންނެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ކަހަލަ މަސްތަކަކީ މިސާލަކަށް ހިތުގައިވާ މަސްތައް އޭގެ ޒާތުގައި އަމިއްލައަށް މަސައްކަތްކުރާ މަސްތަކެކެވެ.
އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ މަސްތަކުގެ ވައްތަރުތައް
އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ތަފާތު 3 ވައްތަރެއްގެ މަސްތައް ހުރެއެވެ. އެއީ ކަށި މަސް، ހިތު މަސް، އަދި މަޑު މަސް އެވެ.
ކަށި މަސް
ކަށި މަސް ނުވަތަ އަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ކަށިތަކާއި ތަތްވެފައި ހުންނަ މަސްތަކަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ހަރަކާތްކުރެވެނީ މިމަސްތަކުގެ އެހީގައެވެ. ނުވަތަ މިމަސްތައް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މިވައްތަރުގެ މަހުގެ ސެލް ނުވަތަ މަހު ސެލް ހުންނަނީ ދިގުކޮށް ސިލިންޑަރެއްގެ ބައްޓަމަށް ބައިވަރު ނިއުކްލިއަސް ލާފައެވެ. މިބުނި ނިއުކްލިއަސްތައް ހުންނަނީ ސެލްގެ އަރިމަތީގައި ޕްލާޒްމާ މެންބްރޭންގެ ދަށުގައެވެ. އެހެންކަމުން މަހު ސެލް ނުވަތަ މަސަލް ފައިބަރު ގެ މެދު ހުންނަނީ މަޔޯފިބްރިލް(Myofibril) އަށް ޖާގަ ދިނުމަށްޓަކައި ހުސްކުރެވިފައެވެ.
ސްކެލިޓަލް މަސަލްގެ ވައްތަރުތައް ބައިކުރެވިދާނެ ވަރަށް ގިނަގޮތްތައް ހުރެއެވެ. އެއްގޮތަކީ މަޔޯސިން(Myosin) ގައި އެކުލެވޭ ޕްރޮޓީންގެ ވައްތަރު ބެލުމެވެ. މިގޮތަށް ބަލާއިރު ސްކެލިޓަލް މަސަލް ފައިބަރުތައް ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވައްތަރަކީ ރަތްކުލަ އަށް ހުންނަ ޓައިޕް1 ފައިބަރު ތަކެވެ. މިވައްތަރުގެ މަސަލް ފައިބަރުތައް ވަރުދެރަވެ، ބާރުދިއުން ކުޑަވާނެއެވެ. އަނެއް ވައްތަރަކީ ހުދު ކުލައަށް ހުންނަ ޓައިޕް2 ފައިބަރު ތަކެވެ. މިވައްތަރުގެ މަސަލް ފައިބަރުތައް އަވަހަށް ވަރުދެރަވެ، ފަސޭހަކަމާއެކު ބާރުދޫވާނެއެވެ.
ހިތު މަސް
ހިތު މަސް ނުވަތަ އަކީ އިންސާނާގެ ހިތުގައި އެކުލެވިގެންވާ މަހުގެ ބާވަތެވެ. މިއީ އޭގެ ޒާތުގައި އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާ ނުލައި މަސައްކަތްކުރާ މަހުގެ ބާވަތެވެ. ހިތުގައިވާ މަސްތަކުގެ ދައުރަކީ ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމްގެ ތެރެއަށް ހިތުން ލޭ ޕަމްޕްކޮށް ކޮންޓްރެކްޝަންގެ ޒަރީޢާއިން ފޮނުވައި ދިނުމެވެ.
މަޑު މަސް
މަޑު މަސް ނުވަތަ އަކީ އިންސާނާގެ އެތެރެހަށީގެ ބައެއް ގުނަވަންތަކުގެ ފާރުގައި ހުންނަ މަހުގެ ވައްތަރެވެ. މިގޮތުން މަޑުމަސް ހުންނަނީ ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އެތެރޭގައި ހޮޅި ނުވަތަ މަގު ހެދިފައި ހުންނަ ގުނަވަންތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި، ކުޑަ ގޮހޮރު، ބޮޑު ގޮހޮރު ފަދަ ގުނަވަންތަކުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން މަސާނާ، ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ ބައިތައް، ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ގެ ބައިތަކުގައި ވެސް މަޑު މަސް ހުރެއެވެ. މަޑު މަސްތަކާއި ކަށި މަސް އަދި ހިތު މަސް ތައް އެކަތި އަނެކައްޗާއި ތަފާތުތަކެއް ހުރެއެވެ.
މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވުން
މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވުން ކުރިމަތިވަނީ މަހު ސެލް ނުވަތަ މަހުގެ ފައިބަރު ދިގުދެމި ނުވަތަ ކުރުވާ ހިނދު އެވެ. މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓްވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އިންނެވެ. އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރުގައި ކޮންޓްރެކްޓްވާ މަސްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސިކުނޑި ންނެވެ. އަހަރެމެންގެ ބާރަކާ ނުލާ ކޮންޓްރެކްޓްވާ މަސްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިންނެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ޒިންކް
ޒިންކް އަކީ އިންސާނުންނާއި، ޖަނަވާރުންނާއި އަދި ގަސްގަހާ ގެއްސަށް ވެސް މުހިއްމު ޓްރޭސް އެލިމެންޓް އެކެވެ. އާދައިގެ ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 3-1.5 ގްރާމް އާއި ދޭތެރޭގެ މިންވަރަކަށް ޒިންކް ހުރެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން %60 ހުންނަނީ މަސް އަދި ކަށި ތަކުގައެވެ. %20 ހުންނަނީ ހަންގަނޑު ގައެވެ. ނިސްބަތުން ފިރިހެނުންގެ ގައިގައި އެންމެ ގިނައިން ޒިންކް ހުންނަނީ މަނި އަދި ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް ގައެވެ. ޒިންކް އަކީ ހަށިގަނޑުގެ މަސައްކަތްތަކަށާއި، ދިފާޢީ ބާރު ގަދަކުރުމަށާއި، އަދި ހޯރމޯންތައް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ އެއްޗެކެވެ. ހަމަ މިގޮތަށް ކަށި، ދަތް، ހަން، އަދި ސިކުނޑި ފުރިހަމަ ކުރުމަށް ޒިންކް ބޭނުންވެއެވެ. 200 އަށްވުރެ ގިނަ އެންޒައިމްގެ މަސައްކަތުގައި ޒިންކް ހަރަކާތްތެރި ވެއެވެ. ޒިންކް އަކީ ކުޑަކުދިން ހެދިބޮޑުވުމަށް ވެސް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާ އެކެވެ. އަދި ގައިގާ ހެދޭ ފާރުގަނޑު ފަދަ ތަންތަން އަވަހަށް ފަސޭހަވުމަށް ވެސް ޒިންކް އަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާ އެކެވެ. ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޒިންކް އިން ހަށިގަނޑަށް ނަގައިދެނީ ހަމައެކަނި %20 އެވެ. މިހެން ދިމާވަނީ ވެސް ކެވޭ ބާވަތަކުންނެވެ. ކަނޑުމަހާއި އެއްގަމުމަހުގައި ހިމެނޭ ޒިންކް މޭވާ އާއި ތަރުކާރީގައި ހިމެނޭ ޒިންކް އަށްވުރެ ހަށިގަނޑަށް ނެގޭލެން ގިނައެވެ. ހަށިގަނޑުން ޒިންކް މަދުވުމުން ދިމާވެދާނެ ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި، ހަމުގެ ބަލިތައް ޖެހުން، ދަރިވެހިވުމުގެ މައްސަލަތައް ޖެހުން، ލިބޭކުދިން ޢައިބުވުން، ލޮލުގެ މައްސަލަތައް ޖެހުން، އަދި ކަށީގެ މައްސަލަ ޖެހުން ހިމެނެއެވެ. ޒިންކް އެންމެ ގިނައަދަދަކަށް ބޭނުންވަނީ ހެދިބޮޑުވަމުން އަންނަ ކުދިންނަށާއި، މާބަނޑު އަންހެނުންނަށާއި، އަދި ގާތުންކިރުދޭ މައިންނަށެވެ. ޒިންކް ހަށިގަނޑުގައި މަސައްކަތްކުރަނީ ދަގަނޑު އާއި އެއްގޮތަކަށެވެ. ކޮންމެ އިންސާނަކަށް ވެސް ގާތްގަނޑަކަށް ދުވާލަކު 6-4 މިލިގްރާމް އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ޒިންކް ބޭނުންވެއެވެ. ޒިންކްގެ ކެލަމިން (ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު) އަކީ ފިރިހެނުންނަށް 15 މިލިގްރާމް، އަދި އަންހެނުންނަށް 12 މިލިގްރާމް އެވެ. ޒިންކް ހިމެނޭ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި ކަނޑުފަޅުގައި އުޅޭ ތަކެތި، އެއްގަމުމަސް، ނުކަނޑާހުރި ގޮވާން ހިމެނެއެވެ.ޒިންކް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ލިބެން ހުރެއެވެ. މިބައި ގިނަވެގެން ދިމާވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ހޮނޑުލެވުން އަދި ބޭރަށްހިންގުން ހިމެނެއެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ޖޯޖިޔާ (ޤައުމު)
ޖޯޖިޔާއަކީ ޔޫރޭޝިޔާގެ ކައުކަސަސް ސަރަޙައްދަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ޖޯޖިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޖޯޖިޔަން ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ޖޯޖިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ތިބިލްސީއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. ޖޯޖިޔާއަކީ ޔުނިޓަރީ އަދި ސެމި ޕްރެޒިޑެންޝަލް ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 4 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 122 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 69700 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ge. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +995 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޖޯޖިޔަން ލާރިއެވެ.
ނަން
ޖޯޖިޔާ މީހުން އެމީހުންގެ ނަސްލަށް ކިޔާ ނަމަކީ ކަރް^ްވެލެބީއެވެ. އެމީހުންގެ ޤައުމަށް، އެމީހުންގެ ބަހުން ކިޔަނީ ސަކަރް^ްވެލޯއެވެ. މި ބަހުގެ މާނައަކީ ކަރް^ްވެލެބީންގެ ބިމެވެ.
ޖުޣުރާފީ
މި ޤައުމު އޮންނަނީ އިރުމަތީ ޔޫރަޕާއި ހުޅަނގު އޭޝިޔާ ގުޅޭ މަގާމުގައެވެ. ޖޯޖިޔާގެ ހުޅަނގުގައި އޮތީ ކަޅު ކަނޑެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ ރަޝިޔާއެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ތުރުކީ އާއި އަރްމީނިޔާއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ އަޒަރުބައިޖާނެވެ.
ތާރީޚު
ހިލައިގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން ވެސް ޖޯޖިޔާގައި މެދުކެނޑުމެއް ނެތި މީހުން ދިރިއުޅެމުން ގެންދެއެވެ. ޖޯޖިޔާގެ ޤަދީމީ ފަތްފުށްތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި، ކަރް^ްވެލީ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންގެ އެންމެ އިސް ކާފައަކީ ނޫޙުގެފާނުގެ ޔާފިސްގެ މުނިކާފަ ދަރިކަލުން ކަރްތުލޫސްއެވެ. ރަސްކަމެއްގެ ގޮތުގައި ޖޯޖިޔާގެ ދައުލަތް ޤާއިމުވީ 1008 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ޖޯޖިޔާ ޤާއިމުވީ 26 މެއި 1918 ގައެވެ. ޖޯޖިޔަން ސޯވިއެޓް ސޯޝަލިސްޓް ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފެދުނީ 25 ފެބުރުވަރީ 1921 ގައެވެ. ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަންއިން ވަކިވެ އަމިއްލަ މިނިވަންކަން އިޢުލާންކޮށްފައިވަނީ 9 އެޕްރީލު 1991 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ޖޯޖިޔާގެ އާބާދީއަށް ބަލާއިރުގައި ޖޯޖިޔާގެ މައިގަނޑު ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންގެ އިންސައްތައަކީ 83.8% އެވެ. އާބާދީގެ 6.5% އަކީ އަޒޭރީންނެވެ. 5.7% އަކީ އަރުމީނިޔަނުންނެވެ. 1.5% އަކީ ރަޝިޔަނުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން އަބްޚާޒީންނާއި އޮސެޓީން ވެސް މި ޤައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް އަސީރިޔަނުންނާއި، ޝީޝާނީންނާއި، ޗައިނާ މީހުންނާއި ޔަހޫދީންނާއި، ޔޫނާނީންނާއި ކަބަރްދީންނާއި ކުރުދީންނާއި ތަތާރުންނާއި ތުރުކީންނާއި ޔުކްރޭނިޔަނުން ވެސް ޖޯޖިޔާގައި ދިރިއުޅެމުން ގެންދެއެވެ. ޖޯޖިޔާގެ ޔަހޫދީ ސަމާޖަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރުގައި ވެސް އެންމެ ދުވަސްވީ އެއް ޔަހޫދީ ސަމާޖެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީގެ 80% މީހުން ވާހަކަ ދައްކަނީ ޖޯޖިޔަން ބަހުންނެވެ. ރަޝިޔަން ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަނީ 7% މީހުންނެވެ. އަރްމީނިޔަން ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަނީ 6% މީހުންނެވެ. ޖޯޖިޔާގެ ލިޔަންކިޔަން ދަތުމުގެ ނިސްބަތަކީ 100% އެވެ. އެހެން ކަމުން މި ޤައުމުގެ އާބާދީގައި 18 އަހަރު ފުރިފައިވާ މީހުންގެ ތެރެއިން ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި ހަމަ ކޮންމެ މީހަކަށް ލިޔަންކިޔަން އެނގެއެވެ.
ސަގާފަތު
ޖޯޖިޔާގެ ސަގާފަތު ގުޅިފައިވަނީ ކައުކަސަސް ސަރަޙައްދުގެ ޤައުމުތަކުގެ ސަގާފަތްތަކާއެވެ. މި ސަގާފަތްތައް އެކުލެވިގެން ގޮސްފައިވަނީ އެތައް ހާސް އަހަރަކުންނެވެ.
ހާރޫނުގެފާނު
ހާރޫނުގެފާނަކީ މޫސާގެފާނުގެ އަޚެކެވެ. މިއީ ވެސް ނަބީ އެކެވެ. ހާރޫން ގެ ފާނު ދިރިއުޅުއްވީ މޫސާގެ ފާނާއި އެކު މިޞްރުގެ ބިމުގައެވެ. ހާރޫނު ގެ ފާނުގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ހާރޫން ބިން ޢިމްރާން ބިން ޢިމްރާން ބިން ޔަޞްހަރު ބިން ޤާހިތު ބިން ލާވީ ބިން ޔަޢުޤޫބު ބިން އިސްޙާޤު ބިން އިބްރާހީމް ބިން އާޒަރު އެވެ. ހާރޫނުގެ ފާނަށް 3 ފިރިހެން ބޭފުޅުން ލިބިލެއްވި އެވެ. އެއީ ޝައްބަރު، ޝައްބީރު، އަދި މުބައްޝިރު އެވެ. މޫސާގެ ފާނުގެ ރަސޫލު ކަމުގައި ހާރޫންގެ ފާނު ހުންނެވީ އެހީތެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހާރޫނުގެ ފާނު ވަނީ މޫސާގެ ފާނުގެ ކުރިން އަވަހާރަވެ ވަޑައިގެންފައެވެ.
Aaron
ދުނިޔޭގެ ޞިނާޢީ 7 އަޖައިބު
ދުނިޔޭގެ ޞިނާޢީ 7 އަޖައިބު ކަމުގައި ބެލެވެނީ އިންސާނުންގެ އަމިއްލަ އަތުން ބިނާކޮށް މިޒަމާނަށް އައުމަށްފަހު އުފައްދައި ބިނާކޮށްފައިވާ ބައެއް ތަންތަނެވެ.
ސަލްފަރު
ސަލްފަރު އަކީ ވެސް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މަޢުދަނެކެވެ. ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަކުޑަގޮހޮރު ގެ ތެރެއިންނެވެ. ބާކީވާ ބައި ފަހަރުވާ (ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި) އާއި ނުވަތަ ނަޖިސް ( ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ) އާއި އެކުވެގެން ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެދެއެވެ. ސަލްފަރ ގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގައި ކެއުމަށް ލަފާދޭ މިންވަރު ) އެއް ނޯވެއެވެ. ޕްރޮޓީން ހިމެނޭ ކާނާ އެކަށޭނަ ވަރަށް ކާނަމަ، ސަލްފަރ ހަށިގަނޑަށް ލިބިދޭނެއެވެ. ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި 850 މިލިގްރާމްގެ ސަލްފަރ އެކުލެވިފައިވާނަމަ، ފު ސަލްފަރ މަދުވެގެން ދިމާވާ މައްސަލަތަކެއް ހުންނަކަމަކަށް އަދި ފާހަގަކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ސަލްފަރ އެކުލެވޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި، އެއްގަމު މަސް، ކަނޑު މަސް، ފަރު މަސް، ކުކުޅު ބިސް، ކިރު، ކިރުގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް، މަދު، މުގު، ރެވި، އަދި ތޮޅި ހިމެނެއެވެ. ސަލްފަރ ގެ ބާވަތެއް ކަމަށްވާ ސަލްފޭޓް ހަށިގަނޑަށް ލިބެނީ ބޯން ބޭނުންކުރާ ފެނުންނާއި، މޭވާ، ތަރުކާރީގެ ބާވަތްތަކުންނެވެ. ސަލްފަރ އެކުލެވޭ ކާނާ ގިނައިން ކެއުމަކުން ސަލްފަރ އިތުރުވާނެ ކަމަކަށް ނުވަތަ ވިހަވާނެ ކަމަކަށް ނުވެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ޞިނާޢީ 7 އަޖައިބު
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް އަކީ ދަގަނޑުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ސްޓީމް ޝިޕް އެކެވެ. މިއާގުބޯޓް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އިސާމްބަރޑް ކިންގްޑަމް ބުރޫނެލް އެވެ. 1858 ވަނަ އަހަރު މިބޯޓް ބޭނުންކުރަން ފެށުނު އިރު މިއީ އެވަގުތު ދުނިޔޭގައި އޮތް މިފަދަ އެންމެ ބޮޑު ބޯޓްކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް އަކީ އެއްފަހަރާ 4 ހާސް މީހުން އުފުލުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ހުރި އާގުބޯޓެކެވެ. މިބޯޓްގެ ދިގުމިނުގައި ފުރަތަމަ ހުރީ 211 މީޓަރު ނަމަވެސް 1899 ވަނަ އަހަރު މިބޯޓްގެ ދިގުމިން 215 މީޓަރަށް އިތުރުކުރެވުނެވެ.
ބެލް ރޮކް ލައިޓް ހައުސް
ބެލް ރޮކް ލައިޓްހައުސް އަކީ ކަނޑުގެ ތެރޭގައި ހަރުކޮށްފައިވާ އެންމެ ދުވަސްވީ ލައިޓްހައުސް އެވެ. މިލައިޓްހައުސް ހުންނަނީ ސްކޮޓްލޭންޑްގެ އަންގަސްގެ އައްސޭރިފަށުން 12 މޭލު ބޭރުގައި އުތުރު ކަނޑުގެ ތެރޭގައެވެ. އުސްމިނުގެ 35 މީޓަރު ހުންނަ މިލައިޓްހައުސް އިން ފޮނުވާ އަލިކަން 55 ކިލޯމީޓަރު ދުރުން ފެންނަކަމަށް ވެއެވެ.
ބެލް ރޮކް ލައިޓްހައުސް އެއެއްޗެއްގެ މަތީގައި ހަރުކުރެވިފައިވާ ކޮންކްރީޓް ގަނޑު ހަދާފައިވަނީ ވަރަށް ފެންވަރު ރަގަޅުކޮށެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެބައި ހަދާފައިވަނީ 200 އަހަރުވަންދެން ވެސް ހަލާކު ނުވެ ހުންނާނެ ގޮތަށެވެ. ބޮކި ތަކާއި ރެފްލެކްޓަރސް ތައް، ވަނީ 1843 ވަނަ އަހަރު އަލުން ހަރުކުރެވިފައެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ބެލް ރޮކް ލައިޓްހައުސް އަކީ އުޓޮމެޓިކުން މަސައްކަތްކުރާ ލައިޓްހައުސް އަކަށްވަނީ ބަދަލު ކުރެވިފައެވެ.
ބްރޫކްލީން ބްރިޖް
ބްރޫކްލީން ބްރިޖް އަކީ އެމެރިކާގައި އޮތް އެންމެ ދުވަސްވީ ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖް އެވެ. 1825 މީޓަރުގެ ދިގު މި ބްރިޖަކީ އިރުމަތީ ކޯރު ހުރަސްކޮށް ނިއުޔޯކް ސިޓީ އާއި، ބްރޫކްލީން އާއި ދެމެދު އަޅާފައިވާ ބްރިޖްއެކެވެ. މިބްރިޖް ހަދާނިމުނުއިރު މިބްރިޖްވެފައިވަނީ އޭރު ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖްކަމުގައެވެ. އަދި ސްޓީލް ނަރުން ހަދާފައިވާ ފުރަތަމަ ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖް ކަމުގައެވެ.
ކުރިން މިބްރިޖްއަށް ނިއުޔޯކް އެންޑް ބްރޫކްލީން ބްރިޖް ވެސް ކިޔާފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް ބްރޫކްލީން ބްރިޖް މިނަންދީފައިވަނީ 1867 ވަނަ އަހަރު ބްރޫކްލީންގައި ނެރޭ މަޖައްލާ އެއްކަމަށްވާ ބްރޫކްލީ ޑެއިލީ އީގަލް އިންނެވެ. އަދި ރަސްމީ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބްރޫކްލީން ބްރިޖް ބޭނުންކުރަން ފަށާފައިވަނީ 1915 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ލަންޑަންގެ ނަރުދަމާ ނިޒާމް
ލަންޑަންގެ ނަރުދަމާ ނިޒާމް އަކީ ލަންޑަންގައި ގާއިމްކުރެވިފައިވާ ފެނުގެ އިންފްސްޓްރަކްޗަރ ގެ ބައެކެވެ. މިނިޒާމް ފުރަތަމަ ގާއިމްކުރެވުނީ 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ކަމަށްވިޔަސް ލަންޑަންގައި މީހުން ގިނަވެ، އާބާދީ އިތުރުވެ، ތަރައްގީވުމާއި ގުޅިގެން މިނިޒާމްވަނީ އެތައްގުނައެއް ބޮޑުކޮށް ފުޅާކުރެވިފައެވެ.
ބައްރުތައް ކަނޑަތުކޮށް ދަތުރުކުރާ ފުރަތަމަ ރޭލުމަގު
ބައްރުތައް ކަނޑަތުކޮށް ދަތުރުކުރާ ފުރަތަމަ ރޭލުމަގު އަކީ އެމެރިކާގައި 1869 ވަނަ އަހަރު ބިނާކޮށްފައިވާ ރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގެކެވެ. މިރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގު ހަދާފައިވަނީ ލޯވާ ގެ ކައުންސިލް ބްލަފްސް، ނެބްރަސްކާގެ އޮމާހާ، އަދި ކެލިފޯނިޔާގެ އަލްމީޑާ މިސިޓީތައް ގުޅޭގޮތަށް އެރަށްތަކުގެ ދެމެދުގައި ދަތުރުކުރާ ގޮތަށެވެ. ރޭލު ދަތުރުތަކަށް މިމަގު ހުޅުވާލާފައިވަނީ 10 މެއި 1869 ގައެވެ.
މިރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގު ހަދަން ފަށާފައިވަނީ އެމެރިކާގެ ކުރީ ރައީސް އަބްރަހަމް ލިންކަންގެ ރައީސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ. ނަމަވެސް މިމަގު އެއްކޮށް ހަދާ ނިމިފައިވަނީ އަބްރަހަމް ލިންކަން އަވަހާރަވީތާ 4 އަހަރު ފަހުންނެވެ.
ޕެނަމާ ކެނަލް
މީލާދީން 1534 ވަނަ އަހަރު ސްޕޭން ގެ ރަސްގެފާނު ޗާރލްސް-1 ޕެނަމާގެ އިސްމަސް ހުރަސް ކޮށް ކެނަލް އެއް ހެދުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި އެވެ. އިސްމަސްގެ މާނައަކީ ދެފަރާތުން ކަނޑު ނުވަތަ ކޯރު އޮވެފައި މެދުން އޮންނަ ބިމުގެ ހަނި ބައެކެވެ. މިބުނި ރަސްގެފާނު އެކަމަށް އަމުރު ނެރުނުތާ 3 ގަރުނު ފަހުން 1880 ވަނ އަހަރު ޕެނަމާ ކެނަލް ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނެވެ. ނަމަވެސް 20 އަހަރު ފަހުން ބައްޔާއި ފައިސާގެ މައްސަލަތަކާއި ހުރެ މަސައްކަތް ހުއްޓާލަން ޖެހުނެވެ. އެފަހަރު މިމަސައްކަތް ކޮށްފައިވަނީ ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ކުންފުންޏަކުންނެވެ.
ހޫވަރ ޑޭމު
ހޫވަރ ޑޭމު އަކީ ކޮލޮރާޑޯ ކޯރު ގައިވާ ކަޅު ހޮހަޅަ ނުވަތަ ބްލެކް ކެންޔަން ހުރަސްކޮށް ހަދާފައިވާ ކޮންކްރީޓް އާރކް ގްރެވިޓީ ޑޭމް އެކެވެ. މިޑޭމު އޮންނަނީ އެމެރިކާގެ ދެސްޓޭޓް ކަމަށްވާ އެރިޒޯނާ އާއި، ނެވާޑާ ބައްދަލުވާ ބޯޑަރު މަތީގައެވެ. 1935 ގައި މިތަން ހަދައި ނިމުނު އިރު އެއީ ދުނިޔޭގައިހުރި އެންމެ ބޮޑު ކަރަންޓް އުފައްދާ މަޞްދަރުގެ އިތުރުން، ދުނިޔޭގައި އޭރު ހުރި އެންމެ ބޮޑު ކޮންކްރީޓް އޮނިގަނޑު ވެސް މެއެވެ. މިއަދު ހޫވަރ ޑޭމު އަކީ ދުނިޔޭގައި ހުރި 35 ވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު ފެނުން ކަރަންޓް އުފައްދާ ސްޓޭޝަނެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
މަލިމް މުޙައްމަދުދީދީ
އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ އަލްއަމީރު މޫސާ މާފަތް ކަލޭފާނު (މަލިމް މަނިއްޕުޅު)ގެ ބޭފުޅެކެވެ. މައިކަނބަލަކީ ދަހަރާގެ ތުއްތު ދީދީގެ ދޮންދީދީ އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ 15 މާރޗް 1896 ( 13 ރަމަޟާން 1313 ) ވަނަ ދުވަހު ފުރަމާލޭގައެވެ.
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް އަކީ ދަގަނޑުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ސްޓީމް ޝިޕް އެކެވެ. މިއާގުބޯޓް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އިސާމްބަރޑް ކިންގްޑަމް ބުރޫނެލް އެވެ. 1858 ވަނަ އަހަރު މިބޯޓް ބޭނުންކުރަން ފެށުނު އިރު މިއީ އެވަގުތު ދުނިޔޭގައި އޮތް މިފަދަ އެންމެ ބޮޑު ބޯޓްކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
މަލިމް މުޙައްމަދުދީދީ
ތައުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީންއުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ އަރިހުންނާއި،މުޙައްމަދު ސަޢީދު ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނާއި، އައްޝައިޚް އިބްރާހީމް ރުޝްދީ އަލްއަޒްހަރީގެ އަރިހުންނާއި، އޭރުގެ މަދަރުސަތުއް ޞަލާހިއްޔާ ( ފަހުން މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ މިހާރުގެ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް) އިންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމަނިކުފާނު މަދަނީ ޢިލްމުތަކާއި، ދިވެހި ތާރީޚާއި ބެހޭ މަޢުލޫމާތާއި، މިހުރިހާ ޢިލްމަކުން ވެސް އަމިއްލައަށް މުޠާލިޢާ ކުރައްވައިގެންނާއި، ޢިލްމުވެރީންނާއި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވައިގެން ވަރަށް ކާމިޔާބު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީންއުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު ކިޔަވައި ދެއްވި ދަރިވަރުން ގެންދަވައިގެން ސިޔަރަތު ކުށްފިލުއްވި އިރު އެދަރިވަރުންގެ ތެރޭގައި މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެމަނިކުފާނު ޢަރަބި ބަހާއި އުރުދޫބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ކުޑަކޮށް އިގިރޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް އަކީ އެއްފަހަރާ 4 ހާސް މީހުން އުފުލުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ހުރި އާގުބޯޓެކެވެ. މިބޯޓްގެ ދިގުމިނުގައި ފުރަތަމަ ހުރީ 211 މީޓަރު ނަމަވެސް 1899 ވަނަ އަހަރު މިބޯޓްގެ ދިގުމިން 215 މީޓަރަށް އިތުރުކުރެވުނެވެ.
މަލިމް މުޙައްމަދުދީދީ
ލިޔުންތެރިކަން
އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ ލިޔުންތެރި އަދީބެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ލިޔުއްވާފައިވާ ކޮންމެ ލިޔުއްވުމަކީ އެއަށް އަމިއްލަ ވަކި ހައިސިއްޔަތެއް ލިބިފައިވާ ލިޔުއްވުމެކެވެ. އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ ވަނީ އެތަކެއް ފޮތެއް ލިޔުއްވާފައެވެ. ލިޔުންތެރިކަމުގެ ރޮނގުން ބަލާއިރު އަދަބީ ހަރަކާތްތައް އެމަނިކުފާނު ފައްޓަވާފައި ވަނީ އައްރަފީޤު މަޖައްލާ ނިކުތް ދުވަސްވަރުގައެވެ.ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުންވުންތަކުގެ ތެރޭގައި އިހުގެ ކުޅިވަރާއި މިހާރުގެ ކުޅިވަރު ، ރައިވެރިބެއާއި ރުކާ ފަދަ ވާހަކަތަކާއި މިނޫންވެސް ލިޔުއްވުންތައް ހިމެނެއެވެ. އައްރަފީޤު މަޖައްލާއަށް ލިޔުއްވި އިރު އޭނާގެ ނަމަކަށް ބޭނުންކުރެއްވީ އަބޫގުއްޕާލުއް ދީފުރަމީ އެވެ.
ގްރޭޓް އީސްޓަން އާގުބޯޓް
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
މަލިމް މުޙައްމަދުދީދީ
އަވަހާރަވުން
އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަވަހާރަވީ 15 އެޕްރީލް 1967 ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 5 މުޙައްރަމް 1387 އެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙުމަދު ހަކުރާ މަނިކުފާނު
އަލްވަޒީރު އެއްގަމުގޭ އަޙުމަދު ދީދީ ނުވަތަ އަޙުމަދު ހަކުރާ މަނިކުފާނު އަކީ ދިވެހި އަދީބުންގެ ތެރޭގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ ނުވަތަ އެއްގަމުގޭ އަޙުމަދު ދީދީ އަކީ އެއްގަމުގޭ އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުންގެ 3 ވަނަ ފިރިހެން ދަރިކަލުން އައްނަބީލް އަޙުމަދު ދީދީ އެވެ. މަންމަ އަކީ މާފަންނު ފޮތުމުރީދު ޙުސައިން ދީދީގެ ފާތިމާ ދީދީ އެވެ.
އަލްވަޒީރު އަޙުމަދު ހަކުރާ މަނިކުފާނު (އެއްގަމުގޭ ހަކުރާ މަނިކުފާނު / އެއްގަމުގޭ އަޙުމަދު ދީދީ) އަކީ އެއްގަމުގޭ އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ މާވާ ޙުސައިން ދީދީގެ ފާތިމަތު ދީދީ އެވެ. އެއްގަމުގޭ ހަކުރާ މަނިކުފާނު އަކީ އެއްގަމުގެއިން ދިވެހިރާއްޖެ ހިންގަމުން އައި ދުވަސްވަރު އައްސުލްޠާނުލް ޙާއްޖު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (6) ވަނަ ގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ސަރުކާރުގެ މަސައްކަތްތައް ބަލަހައްޓަވައި ހިންގެވުމުގައި އުޅުއްވި، ދައުލަތުގެ ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ތަޢުލީމީ ގޮތުން ރާއްޖޭގެ ފެންވަރުގައި ދީނީ ޢިލްމު އުގެނިވަޑައިގެން، ހެވިކަން ދަސްކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ.
ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވުން
އަބަދުވެސް ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރަށް ނުގޮސް ތިބެގެން ބޭރުގެ ކޮންމެވެސް ބަހެއް ދަސްކޮށްގެން އެބަހަކުން ޢިލްމު ހޯދާ މީހުން ރާއްޖޭގައި ވެސް އުޅެއެވެ. އެގޮތުން އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ އަކީވެސް މާލޭގައި ހުރެގެން ހިސާބަކަށް އުރުދޫ ބަހާއި އިގިރޭސި ބަސް ދަސްކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އަދި އެދެބަހުގެ މަޢުރިފާއިން ސިކުނޑިފުޅު ތަނަވަސް ކުރައްވައި ޢިލްމު ހޯއްދެވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ އުރުދޫ ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ މުލީގޭ ދޮށީދީދީގެ ފާމުދޭރި މަނިކުފާނުންގެ އަރިހުންނެވެ. އޭނާ އަކީ އަހުމަދު ޙަސަން ދީދީގެ ބަފައިކަލޭގެ ވެސް މެއެވެ.
ވަޒީރު ކަމުގައި
އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ އުމުރުފުޅުން 22 ނުވަތަ 23 އަހަރު ގައި އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން ނުވަތަ ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީންގެ ވަޒީރުކަން ދެއްވައި ، ހަކުރާކަމަށް ކޮލިލައިފި އެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ މަޝްހޫރުވެގެންވަނީ ހަކުރާ މަނިކުފާނުގެ ނަމުންނެވެ. އޭނާ އަކީ ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީނުގެ މުޝީރުންގެ ތެރޭގައި ކުރިއަށް ހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ބޭރާ ބެހޭ ކަންތައްތަކުގައި ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީނަށް ލަފާދެއްވާ ބޭފުޅަކަށްވީތީ އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަފަހަރު ރަދުންގެ ފަތްކޮޅު ހިފައިގެން ސަފީރެއްގެ ގޮތުގައި ކޮޅުބަށް ވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
އަރުވާލެއްވުން
ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީނުގެ ރަސްކަމަށް 10 އަހަރު ފުރުނުތަނާ ރަސްކަން ބަދަލުވެ އަރުވާލެވުނު މީހުންގެ ތެރޭގައި އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ ހިމެނިވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ފުރަތަމަ އަރުވާލާފައި ހުންނެވީ އަރިއަތޮޅު މާމިގިލީގައެވެ. އެއަށްފަހު މާލެއަތޮޅު ގުރައިދޫ ގައެވެ. ތިމާގެ އަނބި ދަރިންނާއި ގެދޮރު ދޫކުރައްވައި އަރުވާލައްވާފައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރަކީ ނުހަނު އެކަނިވެރިކަމާ ހިތްދަތިކަން ލިބުނު ފޫހި ދުވަސްވަރެއް ކަމަށް ވިއެވެ.
އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ އަރުވާލާފައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު ވެގެންދިޔައީ ޢިލްމީ މަސައްކަތް ކުރައްވާން ލިބުނު ފުރުޞަތަކަށެވެ. އެދުވަސްވަރުގެ ތެރޭގައި އުރުދޫ ބަހުން ލިޔެފައިވާ ފޮތްތައް ދިވެހި ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެއްވި އެވެ. އޭނާ ތަރުޖަމާކުރެއްވި ގިނަ އުރުދޫ ފޮތްތައް ހުރީ ޅެންބަހުންނެވެ.
ތަރުޖަމާކުރެއްވި ފޮތްތައް
އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ މެންގެ ޒަމާނުގައި ލިޔެކިޔުން މަދުކަމާއި ޗާޕުކުރުން ނެތްކަމުން، އޭނާގެ ގިނަ ލިޔުންތައް ގެއްލިގެން ދިޔައީއެވެ. އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ އަރުވާލައްވާފައި 6 އެއްކަ އަހަރު ބެހެއްޓުމަށްފަހު، މާލެ ގެންނަވައިފިއެވެ. ދެން އޭނާ ހުންނެވީ މުލީގޭ ދޮށީދީދީގެ ފާމުދޭރި މަނިކުފާނުންގެ ގޭގައެވެ. މާލޭގައި ދިރިއުޅުއްވަން ފެއްޓެވުމަށްފަހު އެއްދުވަހެއް އަނެއް ދުވަހަކަށް އައީ ދީނީ އަޅުކަން ކުރެއްވުން އިތުރުވަމުންނެވެ. އެއްގަމުގޭ އައްނަބީލް އަޙުމަދު ޙަސަން ދީދީ އަވަހާރަވީ އުމުރުފުޅުން 51 އަހަރުގައެވެ.
ފާތިމަތުގެ ފާނު ވާހަކައިން ތަންކޮޅެއް
ކުރާމީ ރިވާހުން ކުރެއްވީ ރިވާ ދުރާލާ އަހާވަމެ ކަލޭނޭ ހިތާ
ވިތާ ޒޫހަރާ ވަކި ރަސޫލާ މަގޭ ހިތާ މާލުގާ ހާ ދެމަސް ފޮއިވިޔޭ
ހުމެއް ނުފިލަތޭ ހަށިކޮޅުން ޒޫހަރާ ވުމެއްނެތެ ފަރިއްކުޅު ރެޔާލަށް ދުވާ
ވަރަށްވާތި ކީރިތި އަބަދުގައި ކުރަން ހަރަށް އެފަވިޔޭ ޒަރުދުގައި ކޮޅުއެކަށް
ވަޑައިގަތް ފަހުން ދުނިޔެއިން ދެން ރަސޫލާ ވަޑައިގްނަންވަން ޖަންނަތަށްވީ ބަތުލޫ
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކަށި މަސް
left|thumbnail|300px|މައިކްރޮސްކޯޕުން ބެލުމުން ކަށި މަސް ފެންނަގޮތް
މަސް ގަނޑުގެ ދެކޮޅު ހަށިގަނޑާއި ތަތްވެފައި އިންނައިރު ހަށިގަނޑު މެދުބައި ނުވަތަ ނާރެސް އާއި ކައިރީގައި ކަށިގަނޑުގައި މަސްގަނޑު ހަރުލާފައި ހުންނަ ބަޔަށްކިޔަނީ އޮރިޖިން އެވެ. އަދި ނާރެސް އާއި ދުރުގައިވާ ކަށިގަނޑުގައި މަސްގަނޑު ހަރުލާފައިވާ ބަޔަށް ކިޔަނީ އިންސާޝަން އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ބެލް ރޮކް ލައިޓް ހައުސް
ބެލް ރޮކް ލައިޓްހައުސް އެއެއްޗެއްގެ މަތީގައި ހަރުކުރެވިފައިވާ ކޮންކްރީޓް ގަނޑު ހަދާފައިވަނީ ވަރަށް ފެންވަރު ރަގަޅުކޮށެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެބައި ހަދާފައިވަނީ 200 އަހަރުވަންދެން ވެސް ހަލާކު ނުވެ ހުންނާނެ ގޮތަށެވެ. ބޮކި ތަކާއި ރެފްލެކްޓަރސް ތައް، ވަނީ 1843 ވަނަ އަހަރު އަލުން ހަރުކުރެވިފައެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ބެލް ރޮކް ލައިޓްހައުސް އަކީ އުޓޮމެޓިކުން މަސައްކަތްކުރާ ލައިޓްހައުސް އަކަށްވަނީ ބަދަލު ކުރެވިފައެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ޖުލައި
ޖުލައި މަހަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ހަތްވަނަ މަހެވެ.
ލައްނިގޫ އަލަތަނޑު
ލައްނިގޫ އަލަތަނޑު ނުވަތަ  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ އަލަތަނޑުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫނެވެ. ވީމާ މިއީ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާ އަދި ބާނާ އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ފަޅުމަތީގައި ވަދާ ދުއްވާއިރު މަދުމަދުން މިބާވަތުގެ މަސް ވަދުގައި ބޭނެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ތިލަ ފަޅުން ފެށިގެން ފަރުގެ ބޭރުގެ ސަރަހައްދު ތަކުގައި ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 26 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
މަހުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ މަޑުފެހިކުލައަކަށްދާ މުށިކުލައެއްގައެވެ. މުޅިމަހުގައި މުށި ކުލައިގެ ރޮނގުބުރިތަކަކާއި، ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތުގައި ކަޅުކުލައިގެ ވަރަށް ބޮޑު ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މަހުގެ ދިގަށް ކަޅުކުލައިގެ ތިކިބައެއް ހުރެއެވެ. މިތިކިތަކުގެ ބޭރުކައިރިފަށް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މިއީ ޝިކާރަކޮށްގެން ކައިއުޅޭ މަހެކެވެ. މައިގަނޑު ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި މަހެވެ.