cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ކައްޓަފުޅި މިޔަރު
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮކްޓޫބަރު 29
އޮކްޓޫބަރު 29 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 302 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 303 ވަނަ ދުވަހެވެ.
މަރުވި މީހުން
1961 – ދިވެހިރާއްޖެ : އައްޝައިޚް އިބްރާހީމް ރުޝްދީ އަވަހާރަވުން
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
އަލްފާ ތެލެސީމިޔާ
އަލްފާ ތެލެސީމިޔާ(Alpha Thalassemia) އަކީ ލޭގައި ހިމެނޭ ހީމަގްލޯބިން ގައިވާ އުނިކަމަކުން ވާގޮތެކެވެ. ނުވަތަ މިއީ އަލްފާ ޗެއިން އުނިވުމުން ވާގޮތެކެވެ.ހީމަގްލޯބިން އަކީ ލެއަށް ރަތްކަން ގެނެސްދީ، ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ހިސާބަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދޭ މާއްދާ އެވެ. ހީމަގްލޯބިން އުފެދިފައިވަނީ ދެބީޓާ އަދި ދެއަލްފާ ޗެއިން ގުޅިގެންނެވެ. މީގެތެރެއިން އަލްފާ ޗެއިން އުނިވުމުން ވަނީ އަލްފާ ތެލެސީމިޔާ އަށެވެ. މިއީ ދެކުނު އޭޝިޔާގައި ވަރަށް އާންމު ވައްތަރެކެވެ. މިވައްތަރު ދިވެހިރާއްޖެއިން ފެންނަލެއް ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. އަލްފާ ތެލަސީމިޔާގެ ދެ ވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ އަލްފާ ޒީރޯ ކެރިއަރުންނާއި، އަލްފާ ޕްލަސް ކެރިއަރުންނެވެ.
Adlai E. Stevenson
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އެފްރިކާ-ޔޫރޭޝިޔާ
އެފްރިކާ-ޔޫރޭޝިޔާ ނުވަތަ އެފްރޯ-ޔޫރޭޝިއާ އަކީ މާބައްރެކެވެ.
އިސްމާޢީލް ބަހާއުއްދީނު
އަލްޤާޟީ އިސްމާޢީލް ބަހާއުއްދީނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
Garret Hobart
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ފަލަސްތީނާއި އިސްރާއީލު މައްސަލަ
ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ މައްސަލައަކީ ތާރީޚުގެ ގިނަ ސަފްހާތަކެއްގައި ވަރަށް ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތާރީޚީ މައްސަލައެކެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ބިމަށް އަތް ގަދަކުރުމުގެ ރޭވުންތައް ޔަހޫދިން އެންމެ ފުރަތަމަކޮށްފައިވަނީ 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގަ އެވެ. މި ގޮތުން އޭރު ދުނިޔޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި އުޅުނު މުއްސަނދި ޔަހޫދީންނާއި ޒަޔަނިސްޓުން ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގައި ޔަހޫދީން ވަޒަންވެރިކުރުމަށް ރޭވުންތައް ރާވާފައިވަނީ 1800ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅުގަ އެވެ.
ސުވިޓްޒަލޭންޑްގައި 1897 ވަނަ އަހަރު ޒަޔަނިސްޓް މޫވްމަންޓެއް އުފައްދައި، އެ މޫވްމެންޓްގެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުން އެގައުމުގައި ބޭއްވި އެވެ. މި ބައްދަލުވުމުގައި ޒަޔަނިސްޓުންގެ ބޮޑުންގެ މަޝްހޫރު ޕްރޮޓޮކޯލްތައް އިއުލާންކުރިއެވެ. މި ޕްރޮޓޮކޯލްގައި ފަލަސްޠީނުގެ ބިމުގައި ޔަހޫދީ ދައުލަތެއް އުފެއްދުމުގެ ޕްލޭނާއި ދުނިޔެއަށް އަތްގަދަކޮށް ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ގައުމުތައް ޒަޔަނިސްޓް ހަރަކާތުގެ ދަށަށް ގެނައުމުގެ އެޖެންޑާ އެފަރާތްތަކުން ރަސްމީކޮށް އިއުލާނުކުރި އެވެ. އޭރު ފަލަސްޠީނު އޮތީ އަރަބި ގިނަ ގައުމުތައް ފަދައިން އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ދަށުގައެވެ.
މިއަށް ފަހު 1914 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ ފެށިގެންދިޔަ މި ހަނގުރާމައިގައި އުސްމާނީ ޚިލާފަތް އޮތީ ޖަރުމަނުވިލާތާއި އިޓަލީވިލާތާ އެކުގަ އެވެ. 1918 ވަނަ އަހަރު ނިމިގެންދިޔަ ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި މި ބާރުތައް ބަލިވެގެން ދިއުމާއެކު އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ދަށުގައި ހުރި ބިންތައް ބެހިގެން ދިޔައީ ހަނގުރާމައިގައި ކާމިޔާބި ހޯދި ފަރަންސޭސިވިލާތާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މެދުގައެވެ. މިގޮތުން ފަލަސްޠީނުގެ ބިން ދިޔައީ އިނގިރޭސިންގެ ދަށަށެވެ.
އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް
އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް އަކީ ކޮލުގެ އެންމެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ދަތްތަކެވެ. މިދަތްތައް ކޮލުގެ އެތެރެއަށް ދާވަރަކަށް ސައިޒުން ބޮޑުވާނެއެވެ. މިދަތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދަތްތައް ހުންނަނީ ދެމޫލައިގެން ކަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. އަނެއްބައި ދަތްތައް ހުންނަނީ ތިންމޫ ލައިގެން ކަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ.
ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ފަލަސްތީނާއި އިސްރާއީލު މައްސަލަ
ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައަށް ފަހު 1918 ވަނަ އަހަރުގެ އުފެދިގެން އައި ލީގް އޮފް ނޭޝަންސްއިން މެންޑޭޓް ނިޒާމްގެ ތެރެއިން ފަލަސްޠީނުގެ ބިމާއި ރައްޔިތުން ފައްކާކުރުމުގެ ބާރު އިނގިރޭސިންނަށް ލިބިގެން ދިޔައެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ބިން އިނގިރޭސީންނާ މެންޑޭޓް ނިޒާމުގެ ދަށުން ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް އިން ހަވާލުކުރީ ފަލަސްޠީނުގެ އާބާދީއަށް ނުވަތަ ޑިމޮގްރަފީއަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނުގެނައުން ޝަރުތުކޮށްފައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި އިނގިރޭސިންނަށް ލިބުނު މާލީ ގެއްލުންތަކުގެ ސަބަބުން ފައިސާއަށް ބޭނުންވެފައި ތިބި ވަރުން، މުއްސަނދި ޔަހޫދީންގެ މުށުތެރެއަށް އިނގިރޭސި ދައުލަތް ދިޔައެވެ. މިއާއެކު މެންޑޭޓް ނިޒާމާ ޚިލާފަށް ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނުގެ ބިމަށް ހިޖްރަކޮށް ވަޒަންވެރިވުމުގެ ހުއްދަ ދީ އެކަމާބެހޭ މުއާހަދާއެއް އެކުލަވާލިއެވެ. މި މުއާހަދާއަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ "ބެލްފޯ ޑެކްލަރޭޝަން" އެވެ.
އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް
ކިރުބޯ ދަތްތައް ފަޅައި ނިމޭއިރު އެތެރޭ ކޮލުދަތްތަކުގެ 8 ދަތް ހުރެއެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތެވެ. ނަމަވެސް ދާއިމީ ދަތްތައް ފަޅައި ނިމޭއިރު އެތެރޭ ކޮލުދަތްތަކުގެ 12 ދަތް ހުރެއެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 6 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 6 ދަތެވެ.
ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ފަލަސްތީނާއި އިސްރާއީލު މައްސަލަ
މިއަށް ފަހު ވިލާތުގެ ގައުމުތަކުގެ ޔަހޫދީން ފަލަސްތީނުގެ ބިމަށް ހިޖުރަކުރުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރުކުރި އެވެ. އަދި އޭރު ފަލަސްޠީނުގައި އުޅެމުންދިޔަ ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުންނާއި ފަލަސްތީނުގެ ބިމަށް ހިޖުރަކުރަމުން ދިޔަ ޔަހޫދީންނާ ދެމެދު ކުރިމަތިލުންތައް ހިނގަން ފެށި އެވެ. މިގޮތުން، 1917 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1947 އަހަރާ ހަމައަށް މިފަދަ ހަމަނުޖެހުންތަކެއް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.
ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ އަށް ފަހު 1945 ވަނަ އަހަރު އުފެދިގެން އައި އދ. ން 1947 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްޠީނުގެ ބިންތައް ބެހުމަށް ނިންމި އެވެ. މި ގޮތުން ބިމުގެ 55 އިންސައްތަ ޔަހޫދީންނަށް އަދި ހުޅަނގު އައްސޭރިއާއި ޣައްޒާ ފަލަސްތީނަށް އަދި ގުދުސްއަކީ އދ.ގެ ޓްރަސްޓީޝިޕެއްގެ ދަށުގައިވާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިގެންދިޔައެވެ.
އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް
Vangodento
ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ފަލަސްތީނާއި އިސްރާއީލު މައްސަލަ
މިއާއެކު 1948ގައި ފަލަސްތީނުގައި ތިބި ވިލާތުގެ ގައުމުތަކުގެ ޔަހޫދީން ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގައި އިސްރާއީލުގެ ނަމުގައި ދައުލަތެއް އިއްލާންކުރިއެވެ. ޔަހޫދީ ދައުލަތް އިޢްލާން ކުރުމުގެ ތަންކޮޅެއް ކުރިން ޔަހުދީންގެ ދުއްތުރާތަކާ ގުޅިގެން ފަލަސްތީނުގެ ބިމުން އިނގިރޭސިން ފޭބި އެވެ.
ފަލަސްތީނުގެ ބިމަށް ވެރިވެގަތް ވިލާތުގެ ގައުމުތަކުގެ ޔަހޫދީން ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގައި މިނިވަން ދައުލަތެއް އިޢްލާން ކުރުމާއެކު ޢަރަބި ގައުމުތަކުން ފަލަސްތީނު މިނިވަން ކުރުމަށްޓަކައި އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ އިއުލާނުކުރި އެވެ. މި ހަނގުރާމަ ކޮށްފައިވަނީ 1948 ވަނަ އަހަރާއި 1949 ދެމެދު އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ހަނގުރާމައިގައި ޢަރަބި ގައުމުތައް ނާކާމިޔާބީވެ ފަލަސްޠީނުގެ ބިމުގެ އިތުރު ބައިތައް އިސްރާއީލުން އަތްދަށުލައި ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގެ 78 އިންސައްތަ ބިމަށް އިސްރާއީލުގެ ޔަހޫދީން ވެރިވެގަތެވެ.
ދެން ކުރީ 1967 ވަނަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމަ އެވެ. މި ހަނގުރާމައަކީ ކުރިން ގެއްލުނު ފަލަސްޠީނުގެ ބިންތައް ހޯދުމަށް އިސްރާއީލާއި ޢަރަބި ގައުމުތަކާ ދެމެދު ކުރި މަޝްހޫރު ހަ ދުވަހުގެ ހަނގުރާމައިގައި ފަލަސްތީނުގައި އިސްރާއީލުގެ އަތްދަށަށް ނުގޮސް އޮތް ހަމައެކަނި ދެސަރަހައްދު ކަމަށްވާ ހުޅަނގު އައްސޭރިއާއި ޣައްޒާ އިސްރާއީލުން ހިފި އެވެ. މީގެ އިތުރުން މިސްރުގެ ސީނާގެ ބިމާއި ސޫރިޔާގެ ގޯލާންގެ ބިންތަކާއި އުރުދުންގެ ވާދީގެ ބައެއް ބިންތައް ވެސް އިސްރާއީލުން އަތްދަށުލި އެވެ.
ފަލަސްތީނު މިނިވަން ކުރުމަށްޓަކައި އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް ޖިހާދު ކުރުމަށް 1964 ވަނަ އަހަރު، ޕެލަސްޓައިން ލިބަރޭޝަން އޮގަނައިޒޭޝަން (ޕީއެލްއޯ)ގެ ނަމުގައި ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން ޖަމާއަތެއް އުފެއްދި އެވެ. މި ޖަމާއަތުގެ ބާނީއަކީ ފަލަސްތީނުގެ ކުރީގެ ޒަޢީމް ޔާސިރު އަރަފާތު އެވެ. އަދި އަރަފާތުގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން އުރުދުންއާއި ލުބްނާނުގެ ބިންތަކުގައި ފަލަސްތީނުގެ މުޖާހިދުން ތިބެގެން ޕީއެލްއޯ އިން އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް މިނިވަން ކަމުގެ ޖިހާދެއް ކުރަންފެށި އެވެ. މިގޮތަށް 1964 ވަނަ އަހަރުން 1982 ވަނަ އަހަރަށް ޕީއެލްއޯއިން އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް ފިދާޢީ ހަމަލާތައް ދެމުން ދިޔައެވެ.
ޕީއެލްއޯގެ މުޖާހިދުން ލުބްނާނުން ފޭބީ ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގައި އުޅެމުންދިޔަ ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީންނަށް ރައްކާތެރިކަން ދިނުމުގެ ޒިންމާ އެމެރިކާފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބާރުތަކުން ދޭނެ ކަމުގެ ގެރެންޓީއާއެކު އެވެ. ނަމަވެސް ނަތީޖާއަކަށް ވެގެންދިޔައީ ލުބްނާނުގައިވާ ފަލަސްޠީނުގެ ރެފިއުޖީ ކޭންޕްތަކުގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީންނާ ދެކޮޅަށް އިސްރާއީލުން ގަތުލުއާންމު ހިންގައި ފަލަސްތީނުގެ އާންމުންގެ ތިން ހާސް މީހުން ދެ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޝަހީދުކޮށްލުމެވެ. ލުބްނާނުގެ ނަސާރާއިންނާ ގުޅިގެން އިސްރާއީލު ސިފައިން މި ޤަތުލްޢާންމު ހިނގާފައި ވަނީ ސަބްރާ ޝަތީރާ ރެފިއުޖީ އަވަށުގައެވެ. މި ގަތުލުއާންމުގެ އިސް މޭސްތިރއަކީ އިސްރާއީލުގެ ކުރީގެ ހަރުކަށި ބޮޑުވަޒީރެއް ކަމަށްވާ އެރިޔަލް ޝެރޯން އެވެ. މިއަށް ފަހު ދެން ހުޅުވިގެން ދިޔައީ ސުލްޙައިގެ ބާބެކެވެ.
ސުލްހައިގެ ވާހަކަތަކަށް މަގު ފަހިކުރުމުގެ ގޮތުން 1982 އިން 1993 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ފަލަސްޠީނާ އިސްރާއީލާ ދެމެދު ނޯވޭ މެދުވެރިއަކަށްވެގެން ސިއްރު މަޝްވަރާތަކެއް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. މި މަޝްވަރާތަކުގެ ތެރެއިން ނިކުތް ނަތީޖާއަކީ އޮސްލޯ ގެ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އިސްރާއީލުގެ ދައުލަތަށް ފަލަސްޠީނުން އިޢުތިރާފްވި އެވެ. އަދި ފަލަސްތީނުން މިނިވަން ދައުލަތެއް އިއްލާންކުރި އެވެ. އަދި މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ފަލަސްތީނުގެ އެތެރެއިން (ޣައްޒާއާއި ހުޅަނގު އައްސޭރީން) ހަމާސް ޖަމާއަތާއި އިސްލާމިކް ޖިހާދު ފަދަ ފަލަސްތީނުގެ މިނިވަން ކަމަށް މަސައްކަތްކުރާ ހަތިޔާރުއެޅި ޖަމާޢަތްތައް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ.
އޮސްލޯ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ފަލަސްތީނުގެ ޣައްޒާއާއި ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ފަލަސްތީނުގެ ވެރިކަމުގެ އަމިއްލަ އިދާރާއެއް އުފައްދައި މި އިދާރާގެ ރައީސަކަށް ޔާސިރު އަރަފާތު އިންތިޚާބުކުރި އެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ވެރިކަމުގެ އަމިއްލަ އިދާރާއެއް އުފެއްދި ނަމަވެސް މިއީ އިސްރާއީލުގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދަށުން ހިނގާގޮތަށް އޮންނަ ލޯކަލް ކައުންސިލެއް ފަދަ އިދާރާއެކެވެ. އެއަށްފަހު ފަލަސްތީނުގެ ވެރިކަމުގެ އިދާރާއާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު އެމެރިކާ މެދުވެރިއަކަށްވެގެން 20 އަހަރުވަންދެން ސުލްހައިގެ ވާހަކަތައް ކުރިޔަށްދިޔައެވެ. ނަމަވެސް ފަލަސްތީނުގެ ހިފާފައިވާ ބިންތައް ކަމަށް އދ. އިން ގަބޫލުކުރާ ހުޅަނގު އައްސޭރިއާއި ޣައްޒާއިން ފޭބުމަށް އިސްރާއީލުން ދެކޮޅުހެދި އެވެ. އަދި ފަލަސްތީނުގެ މިނިވަން ދައުލަތަށް އިޢްތިރާފް ވުމަށް އިސްރާއީލުން ދެކޮޅުހެދި އެވެ. އަދި ހުޅަނގު އައްސޭރި އެއްކޮށް އަތްދަށުލުމަށްޓަކައި ޔަހޫދީ ން ވަޒަންވެރި ކުރުވުމުގެ މަޝްރޫޢު ހުއްޓުމެއްނެތި ކުރިޔަށް ގެންދިޔައެވެ. މިގޮތަށް ގޮސް 2000 ވަނަ އަހަރުގެ ސުލްޙައިގެ ވާހަކަތައް ވެސް ނާކާމިޔާބުވުމުން ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުން އިސްރާއީލުގެ އަޅުވެތިކަމާ ދެކޮޅަށް އުތުރި އެރުމެއް ނުވަތަ އިންތިފާޟާއެއް ފެށީ އެވެ.
އިންތިފާޟާގައި އިސްރާއީލު ސިފައިންނާ ދެކޮޅަށް ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރަކީ އޮއްގަލެވެ. އޮއްގަލުގެ ޙަމަލާތަކަށް އިސްރާއީލުން ރައްދު ދެނީ ފައިޓަރު ޖެޓްތަކާއި ޓޭންކްތަކާއި ބޮޑުބަޑިންނެވެ. އިންތިފާޟާ ހުއްޓުވުމަށް ޔާސިރު އަރަފާތު ފަސްޖެހިވަޑައިގަތުމުން ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ހުންނަ ފަލަސްތީނުގެ ރިޔާސީ މަރުކަޒުގައި އިސްރާއީލުން ޔާސިރް އަރަފާތު ދެ އަހަރުވަން ދެން ޙިސާރުކުރި އެވެ. އަދި މި މުއްދަތުގައި އިސްރާއީލުން ސިއްރިޔާތުގައި އަރަފާތަށް ވިހަލިއެވެ. އިސްރާއީލުގެ ޙިސާރުގައި ހުންނަވަނިކޮށް 2004 ވަނަ އަހަރު އަރަފާތު އަވަހާރަވީ ވިހައިގެ ސަބަބުންކަން ކަމާބެހޭ މެޑިކަލް ތަހްގީގްތަކުން ވަނީ ކަށަވަރުވެފައެވެ.
އަރަފާތު ޝަހީދުކޮށްލުމަށް ފަހު 2005 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްޠީނުގައި ބޭއްވި އާންމު އިންތިޚާބު ހަމާސް ޖަމާޢަތުން ކާމިޔާބު ކުރުމާއެކު ހަމާސްގެ ސަރުކާރެއް ފަލަސްތިނުގައި އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. މިއާއެކު ޣައްޒާގައިތިބި އިސްރާއިލު ސިފައިން އެސަރަހައްދު ދޫކޮށް އަމިއްލައަށް ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް ވަޔާއި ކަނޑުގެ މަގުން ހިސާރުގެ ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅި އެވެ. އަނެއްކޮޅުން ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުން ހަމާސްގެ އިންތިޚާބީ ސަރުކާރުން ޤަބޫލުކުރަން ދެކޮޅު ހެދުމާއެކު ފަލަސްޠީނުގެ ރައީސް މަހްމޫދް އައްބާސް، ހަމާސްގެ ސަރުކާރު އުވާލެއްވީ އެވެ.
އައްބާސްގެ މި ނިންމުމާ މެދު ހިތް ހަމަނުޖެހި ހަމާސް ޖަމާޢަތުން ފަތަޙް ޖަމާޢަތާ އޮންނަ ގުޅުން ކަނޑާލައި، ޣައްޒާއަކީ ހަމާސް އިން ވެރިކަންކުރާ ސަރަހައްދެއްގެ ގޮތުގައި އެ ޖަމާއަތުން ކަނޑައެޅި އެވެ. މިއާ ވިދިގެން ދެން ފެނިގެންދިޔައީ އިސްރާއީލުން ޣައްޒާއާ ދެކޮޅަށް ހިސާރުގެ އިތުރު ފިޔަވަޅުތައް އަޅައި ޣައްޒާ ޖަލަކަށް ހެދި ތަނެވެ. އެއީ 2006 ވަނަ އަހަރެވެ. އަދި ވަޔާއި އެއްގަމާއި ކަނޑުގެ މަގުން ޣައްޒާއަށް ވެދެ ނުކުތުން އެއްކޮށް ކޮންޓްރޯލްކޮށް އިސްރާއީލުގެ ހިސާރާއި ވަރުގަދަ އަޅުވެތި ކަމެއްގެ ދަށަށް ޣައްޒާ ގެންދިޔަ އެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް ޣައްޒާ އޮތީ އިސްރާއީލުގެ ހިސާރާއި އިސްތިޢުމާރުގެ ދަށުގައެވެ.
އިސްރާއީލުން 2008ގަ އާއި 2012ގައި ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް އުދުވާން ހިންގައި ގަތުލުއާންމުތައް ހިންގާފައިވެ އެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ފަހުގެ ގަތުލުއާންމުތަކަކީ އިސްރާއީލުން މިހާރު ކުރިޔަށްގެންދާ ގަތުލުއާންމުތަކެވެ. ނަމަވެސް މީގެ ދެތިން މަސްކުރިން ހަމާސް އާއި ފަތަހު ޖަމާއަތް އެއްގަލަކަށް އަރައި ފަލަސްތީނުގައިވަނީ ގުޅިފައިވާ ސަރުކާރެއް އަނެއްކާވެސް އުފައްދައިފަ އެވެ. މި ސަރުކާރަށް ވެސް އިސްރާއީލުން ރުހުން ދީފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް ހަމާސްއާއި ފަތަހު ޖަމާއަތުގެ ދެމެދުގައި އަލުން ފިތުނަ އުފައްދައި އެ ދެ ޖަމާއަތް ދުޝްމަން ކުރުމުގައި އިސްރާއީލު ވަނީ ނާކާމިޔާބުވެފައެވެ.
އަލްއަމީރާ ޙަލީމާ ނޫރައްދީން
މާކިލާފާނު ގަނޑުވަރު ގޮމާ އަކީ އަލްއަމީރާ ޙަލީމާ ނޫރައްދީން އެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އިސްކަންދަރު އެވެ. މަންމައަކީ އެއްގަމުގޭ މެދު ދީދީ އެވެ. ފުރުއްވި މަގާމްއަކީ 1932 ގައި ލިބިވަޑައިގަތް ޝާހީ އިއްޒަތް އެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އޮކްޓޫބަރު 30
އޮކްޓޫބަރު 30 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 303 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 304 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ހެނބަދޫ (ނ. އަތޮޅު)
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ. އާބާދީގައި 623 މީހުން ހިމެނޭ މިރަށުގައިވެސް ތަރައްޤީގެ ގޮތުން ވަރަށްގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވެމުން ދެއެވެ. އެގޮތުން މަސްވެރިކަމާ ދަނޑުވެރިކަން އަދި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގަޔާ ގެދޮރު ޢިމާރާތްކުރުމުގެ ދާއިރާގއިވެސް މަސައްކަތްކުރާ އުމުރުގެ މީހުން ހަރަކާތްތެރިވެއެވެ.
އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން
އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ފެށިފައި އިންނަނީ ރަހިމުގެ ކަރު ނިމޭ ހިސާބުންނެވެ. މިއީ ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ގުނަވަނެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ފިރިހެން ހަށި ވާޞިލް ކުރެވެނީ މިބަޔަށެވެ. އެނަޓަމިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ މަޑު މަހުން އުފެދިފައިވާ އިލާސްޓިކް ކެނަލް އެވެ. ރަހިމުގެ ކަރުން ފެށިގެން ބޭރަށް ފަރުޖާއި ހަމައަށް އައިސްފައިވާ މި ގުނަވަންގެ އެވްރެޖް ދިގުމިނުގައި 18-15 ސެންޓިމީޓަރު ނުވަތަ 7-6 އިންޗި ހުންނަކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިގުވަނަށް ލިބިފައިވާ އިލާސްޓިކް ކަމެއްގެ ސަބަބުން ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާއިރާއި، ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި މިގުނަވަނަށް ދެމި ފުޅާވެ، ބޮޑުވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ލިބިފައި ވެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ލޯބިވެރިންގެ ދުވަސް
ލޯބިވެރިންގެ ދުވަސް ފާހަގަ ކުރަނީ ކޮންމެ އަހަރެއްގައި ވެސް ފެބްރުއަރި މަހުގެ 14 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. މި ދުވަސް ދުނިޔޭގެ އެތައް ގައުމެއްގައި ފާހަގަކުރަމުން ދެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އެއްވެސް ގައުމެއްގައި ރަސްމީބަންދު ދުވަހެއް ނުނެވެ.
ރަހިމުގެ ދޮރު
ރަހިމުގެ ކަރު އަކީ ރަހިމުގެ ތިރީގައި ހިމަކޮށް އިންނަ ބައެވެ. ދިވެހި ބަހުން ބައެއް ފަހަރު ރަހިމުގެ ކަރަށް ރަހިމުގެ ދޮރު މިހެން ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ރަހިމުގެ ކަރު ހުޅުވިފައި އިންނަނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަށެވެ. ރަހިމުގެ ކަރު އިންނަނީ ސިލިންޑަރެއް ނުވަތަ ކޯން އެއްގެ ބައްޓަމަށެވެ. ރަހިމުގެ ކަރުން އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ތެރެއަށް ނިކުމެފައި އިންނަ ބަޔަށް ކިޔަނީ އެކްޓޮސާރވިކްސް(Ectocervix) އެވެ. މިބައިގެ ދިގުމިނުގައި 3 ސެންޓިމީޓަރު އަދި ފުޅާމިނުގައި 2.5 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. ރަހިމުގެ ކަރުން ރަހިމުގެ ތެރެއަށް ހުޅުވާދޭ ތަނަށް ކިޔަނީ އިންޓާރނަލް އޮސް(Internal Os) އެވެ. އަދި ރަހިމުގެ ކަރުން އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަށް ހުޅުވާދޭ ތަނަށް ކިޔަނީ އެކްސްޓާރނަލް އޮސް(External Os) އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
James S. Sherman
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ޖީ-ވަޅު
ޖީ-ސްޕޮޓް ނުވަތަ ގްރަފެންބާރގް ސްޕޮޓް އަކީ އަންހެނުންގެ ޅިނދު ކަށިގަނޑު ގެ ފަހަތުގައި ޖިންސީ ގުނަވަން ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ތަންކޮޅެކެވެ. މިތަނަށް ވާޞިލްވެވޭނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ކުރިމަތީ ފާރުންނެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ޖީ-ސްޕޮޓް ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރުމަކީ އަންހެނުންނަށް ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން އޭގެ އެންމެ މައްޗަށް ގެންގޮސްދޭ ކަމެކެވެ.
ޖީ-ސްޕޮޓް މިނަން ދެވިފައިވަނީ ޖަރުމަނުގެ އަންހެނުންގެ ބަލިތަކުގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރެއްކަމަށްވާ އާނެސްޓް ގްރަފެންބާރގް ގެ ނަމާ ގުޅުވައިގެންނެވެ. 1950 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖީ-ސްޕޮޓް އަކީ އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ތަންކޮޅެއްކަން ހޯއްދެވީ މިބުނި ޑޮކްޓަރެވެ
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ރޮނޑު އާއިލާ (މަސް)
250px|thumb|left|ރޮނޑުގެ ވައްތަރެއް ރޮނޑު އާއިލާ ނުވަތަ އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ. މިއީ އިންޑޯ ޕެސިފިކް، އެޓްލާންޓިކް، އަދި މެދުތެރޭ ކަނޑުގައި އުޅޭކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައވާ މަހުގެ އާއިލާ އެކެވެ. މިއާއިލާގެ މަސް 1 ފޫޓާއި 2.5 ފޫޓާއި ދެމެދުގެ ބޮޑުމިނަކަށް ބޮޑުވާކަމަށް ވެއެވެ.
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ  ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 14 ވައްތަރެއްގެ ކޮއްޔެވެ.
މޭޒު
thumb|270px|ކާކޮޓަރީގައި ބޭނުންކުރެވޭ މޭޒެއް
މޭޒަކީ އިށީނދެގެންހުންނަ އިރު ހެޔޮވަރެއްގެ އުސްމިނެއްގައި ކާތަކެއްޗާއި އެހެނިހެންތަކެތި ބެހެއްޓުމަށް ގެންގުޅެވޭ ފަރުނީޗަރެކެވެ. އާއްމުގޮތެއްގައި ބޭނިންކުރެވޭ މޭޒުތައް ބޭނުންކުރެވެނީ ގޮނޑިތަކާއި އެކުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހުރިހާ މޭޒެއްގައި ތަކެތި އަޅައި ރައްކާކުރާނެ ވައްގަނޑެއް ނުހުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ވައްގަނޑެއް ހުންނަ މޭޒެއް ނަމަ އެއަށް ކިޔަނީ އެހެންނަމެކެވެ. މިގޮތުން މިބާވަތުގެ ތެރޭގައި <ކޮމޯޑްސް>،<ލޯބޯއިސް> އަދި ހެދުންއަޅާމޭޒުގެ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ.
މިބަހުގެ ހަޤީގަތް
"މޭޒު" މިބަސް އައިސްފައިވަނީ ފްރެންޗް ބަހެއްކަމަށްވާ ޓޭބަލް"' އަދި ގަދީމީ އނގިރޭސި ޓޭބެލް އިންނެވެ. މިދެބަހުގެވެސް އަސްލަކަށް ވެފައިވަނީ ލެޓިން ބަހެއްކަމަށްވާ ޓެބިޔުލާ''' މިބަހުންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ ތުނި ވަކި ބޮޑުމިނެއްގެ ދިގު ފިލާގަނޑެވެ. މަސައްކަތް ކުރުމުގައި ހާއްސަގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރެވޭ މޭޒަށްކިޔައި އުޅެނީ މަސައްކަތުމޭޒެވެ.
މެޒުގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް
thumb|150px|ރާޒުވާމޭޒެއް،ރާޒުވާކުޅިބައަކާއިއެއްކޮށް
މުހައްމަދު ކިނާނަތު
ޑރ މުހައްމަދު ކިނާނަތު އަކީ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ވިލާކޮލެޖްގައި ކިޔަވާ ދެއްވުމަށްފަހު މިހާރު މަސައްކަތްކުރައްވަނީ މޯލްޑިވްސް ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަން ގައެވެ. ޑރ މުހައްމަދު ކިނާނަތު އަކީ އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމް ދާއިރާއިން ނިއުޒިލޭންޑް ވެލިންގޓަންގެ ވިކްޓޯރިޔާ ޔުނިވަސިޓީ އިން ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މާސްޓަރސް ހަދާފައިވަނީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ގްރިފްތު ޔުނިވަސިޓީ އިން އީ ކޮމާރސް ގެ ދާއިރާއިންނެވެ. ޑރ މުހައްމަދު ކިނާނަތަކީ އީ ބިޒިނަސް އަދި އީޓުއަރިޒަމްގެ ކޮންސަލްޓެންޓެކެވެ.
މޭޒު
ބޭނުންތައް
ވަގުތީގޮތުން ފަރިއްކޮޅު ތައްޔާރު ކުރެއްވުމަށްފަހު ތަށިތަކާއި މޭވާފަދަ ތަކެތި ބެހެއްޓުމަށް މޭޒު ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ މޭޒު ޗާޓުތަކާއި ގަނޑުތައް ލިޔެކިޔެހަދާއިރު ފަތުރާލުމަށް ބޭނުންކުރެވެއެވެ. އަދި އެކަކުގެ މަސައްކަތްތެރިކަން ދައްކާލުމަށާއި އޭނާ އަތުން ހިފައިގެންގުޅޭ ތަޅުދަނޑީގައިލާތަކެއްޗާއި ގަލަން ފަދަ ސާމާނުތައް ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. މޭޒުތައް ބައެއްފަހަރު އެހެން ފަރުނީޗަރުތަކުގައިވެސް ބޭނުންކުރެވެއެވެ. މޭޒުމަތީގައި ތަކެތި ވަގުތީގޮތެއްގައި ބެހެއްޓުމުގެ ބަދަލުގައަ ދާއިމީގޮތުންވެސް ބެހެއްތިދާނެއެވެ. މިގޮތުން މޭޒުމަތީގައި ޓީވީއެއް ނުވަތަ ކޮމްޕިއުޓަރެއް ނުވަތަ ފަރުމާ ކުރުމުގެ ގޮތުން (މާވަށިގަނޑާއި މޭޒުމަތީގައި އަޅާފޮތިގަނޑު) ބެހެއްޓުން ހިމެނެއެވެ.
މުހައްމަދު ކިނާނަތު
އަދާކޮށްފައިވާ ވަޒީފާތައް
·        2019 : ޗެއާމަން – ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަން
މޭޒު
ގަދީމީ ގޮތުންމޭޒު
އެންމެ ފުރަތަމަ މޭޒު އުފައްދައި ބޭނުންކުރީ ގަދީމީ މިސްރު މީހުންނެވެ. އެއީ އެމީހުން އިށީނދެ ހެދުމަކަށް ނޫނެވެ.
މުހައްމަދު ކިނާނަތު
އަދާކޮށްފައިވާ ވަޒީފާތައް
·        2016 – 2019 : ޑިރެކްޓަރ ރެކްޓަރ އޮފީސް – ވިލާކޮލެޖް
·        2013- 2016 : ޑީން، ފެކަލްޓީ އޮފް އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ
މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު
މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު އަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އިސްކަންދަރުގެ އަލް އަމީރު މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު އެވެ. ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގެ މިމަނިއްޕުޅުގެ އާލާސްކަންފުޅު ބޮޑުކަމުން ޙަކީމުންނާއި ޑޮކްޓަރުން ލައްވާ ބޭސްކުރުމަށް އިންޑިޔާގެ ލަކަނޫ އަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފުރާ ވަޑައިގަތީ 14 ރަބީޢުލް އާޚިރު 1343 ގައެވެ. އެރަށުގައި ބޭސް ކުރައްވަން ހުންނަވާފައި ފަސޭހަވެ ރަގަޅުވެގެން މާލެ ވަޑައިގަތީ 22 ޖުމާދިލް އާޚިރު 1345 ގައެވެ. އެދުވަސްވަރު އިންޑިޔާގައި އުރުދޫ ބަސް ދަސްކުރެއްވި އެވެ. ލިބިވަޑައިގަތް މަގާމަކީ ޝާހީ ހަތް ދަށުގެ ޢިއްޒަތްތެރިކަން އެވެ. އެއީ 1902 ން 1932 އަށެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ލޭނުގުޅުން
ލޭނުގުޅުން ނުވަތަ ކުރިމަތިވަނީ އޭ އެންޓިޖަން ހުރި ލޭގެ ރަތް ސެލް'' ތަކާއި، އެންޓި-އޭ އަގުލޫޓިނިން ތައް އެއްވުން، ނުވަތަ ބީ އެންޓިޖަން ހުރި [[ލޭގެ ރަތް ސެލް ތަކާއި، އެންޓި-ބީ އަގުލޫޓިނިން ތައް އެއްވާގޮތް ދިމާވެެއްޖެ ނަމަ އެވެ. އެހެންގޮތަކަށް ބުނާނަމަ އޭ ގުރޫޕުގެ ލޭ ހުރިމީހެއްގެ ގަޔަށް ބީގުރޫޕުގެ ލޭ ހުރި މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުން ލޭ އަޅާނަމަ އެވެ.
އޭ ގުރޫޕު ހުންނަ މީހުންގެ ލޭގެ ރަތް ސެލްގައި އޭ އެންޓިޖަން ހުރެފައި، ޕްލާޒްމާ ގައި އެންޓި-ބީ ހަށިދަމަނަ ހުރެއެވެ. ބީ ގުރޫޕު ހުންނަމީހުންގެ ލޭގެ ރަތް ސެލްގައި ބީ އެންޓިޖަން ހުރެފައި، ޕްލާޒްމާގައި އެންޓި-އޭ ހަށިދަމަނަ ހުރެއެެވެ. އެހެން ކަމުން އޭ ގުރޫޕު ހުންނަ މީހެއްގެ ގަޔަށް ބީ ގުރޫޕުގެ ލޭއަޅައިފިނަމަ އޭ އެންޓިޖަންއާއި، އެންޓި-އޭ ހަށިދަމަނަ ބައްދަލުވެ، އެއްވާގޮތް ވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތުގައި އަގުލޫޓިނިން( އެންޓިއޭ)ތައް އޭގެ ޒާތުގައި ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކާއި ތަތްވެއެވެ. މިއަގުލޫޓިނިންތަކުގެ ވެލެންސީ(Valency)ގިނަވުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެއާއި އެއްވާނެ ބައިވަރު ތަންތަން ހުރުމުގެ ސަބަބުން، އެއް ވަގުތެއްގައި އެއް ސެލްއަށްވުރެ ގިނަ ސެލްތަކާއި، ތަތްވާގޮތް ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މިފަދަ ސެލްތައް ލާމެހި، އެކަތިގަނޑަކަށް ވެއެވެ. މިގޮތަށް ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް ލާމެހި އެކަތިގަނޑަކަށް ވުމަށް ކިޔަނީ ރެޑްސެލް އަގުލޫޓިނޭޝަން (Red cell agglutination)އެވެ. މިގޮތަށް ވުމަށްފަހު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ލޭގެ ހުދު ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ފާގަސައިޓިކް ސެލް(Phagocytic cell)ތަކާއި، ރެޓިކިއުލޯ އިންޑޯތީލިއަލް ސިސްޓަމް(RES)ގައި ހިމެނޭ ސެލްތައް ގުޅިގެން ކުރިން ބުނިގޮތަށް އެއްވެއެކަތިގަނޑަކަށްވެފައިވާ ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް ހަލާކުކޮށްލައެވެ. މިބީދައިން ހަލާކުވާ ހަލާކުވުމަށް ( ކުދިކުދި ނުވަތަ ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިއުން ) ކިޔަނީ ހިމޮލިސިސް(Hemolysis)އެވެ. ހިމޮލިސިސް އާއި،ގުޅިގެން، ހިމަގްލޯބިން ޕްލާޒްމާގެ ތެރެއަށް ވާސިލްވެ،ބިލިރޫބިން(Bilirubin)އަށް ބަދަލުވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ރީދޫވުން (Jaundice) ކުރިމަތިވާގޮތް ވެއެވެ. ބިލިރޫބިންގެ ކުލައަކީ ރީދޫ ކުލައެވެ.
ލޭނުގުޅުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ ކަންތައްތައް
ނުގުޅޭ ލެޔެއް ހަށިގަނޑަށް އެޅުމުން އެންމެ ފުރަތަމަ ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް އެކަތިގަނޑަކަށްވެ، ލާމެހިވެއެވެ. އެއަށްފަހު ހަލާކުވެ، ކުދިކުދިބައިތަކަށް ބައިވެގެން ދެއެވެ. މިއީ ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކުގައިވާ އެންޓިޖަން އާއި، ޕްލާޒްމާގައިވާ ހަށިދަމަނަތަކާއި ދެމެދު ( އޭ ގުރޫޕުގެ މީހެއްގެ ގަޔަށް ބީގުރޫޕުގެ ލޭއެޅުމުން އޭ އެންޓިޖަން އާއި، އޭ އެންޓިޖަން އާއި އިދިކޮޅު ހަށިދަމަނަ ( އެންޓިއޭ އަގުލިޓިނިން ) އާއި ދެމެދު ) އެންޓިޖަން- އެންޓިބޮޑީ ރިއެކްޝަން(Antigen-antibody reaction)ހިގުމުން ކުރިމަތިވާ ކަންކަމެވެ. މިއާއި ގުޅިގެން އަންނަނިވި އަލާމާތްތައް ފެނުމަކީ ގާތްކަމެކެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ރަޚުޝް
<DIV STYLE="font-family: MV Typewriter; color: black; font-size: 12pt; line-height: 20pt">
<DIV STYLE="font-family: Faruma; color: black; font-size: 12pt; line-height: 20pt">
ރަޚުޝްގެ ކުލަކަމުގައި ބުނެވެނީ "ކުކުން ކުނޑިތަކެއްގެ މައްޗަށް ފަތުރާލެވިފައިވާ ފިނިފެންމާ ފިޔަތަކެއް ފަދަ" ކަމުގައެވެ. މި އަސް ރުސްތުމަށް ފުރަތަމަ ފެނުނީ ޒުބަލިސްތާން އަދި ކާބުލުން ގެނައި އަސްތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. އޭރު އެއީ ޅަ އަހަކެވެ. ނަަމަވެސް އެ އަހަށް ލިބިފައި ވަނީ ސިންގާއެއްގެ ވަރުގަދަ މޭކައްޓާއި ކޮނޑެވެ. އަދި އެތެއްހައި ބާރުގަދައެވެ. އޭތީގެ ތޫނުފިލިކަމާއި ތެދުވެރިކަމުގެ ވާހަަކަ މަޝްހޫރުވެފައި ވެއެވެ. ރުސްތުމް ފިޔަވާ އެހެން އެއްވެސް މީހަކު ރަޚުޝްއަށް ސަވާރެއް ނުވެއެވެ. އަދި ރަޚުޝްގެ ސާހިބަކަށް ރުސްތުމް ނޫން މީހަކު ބަލައެއްވެސް ނުމެގަނޭ މެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ރަޚުޝް އަކީ ފާތިޚް ރުސްތުމް ސަވާރުވި ހަމައެކަނި އަހެވެ. ރުސްތުމްގެ ވަރުގަދަކަމާއި ބަރުދަން މަތިކަމުން މިނޫން އަހަކަށް ސަވާރުވެެއްޖެ ނަމަ، އެ އަހެއް މަރުވެދާނެއެވެ.
ރުސްތުމް ނުރައްކާތަކުން ރައްކަތެރި ކުރުމަށްޓަކައި، ކަލާނގެ ގުދުރަތްތެރިކަމުން ރަޚުޝް އަށް އާދަޔާ ހިލާފު ދިގު އުމުރެއް ދެއްވި އެވެ. ރުސްތުމާއި ރަޚުޝް މަރުވީ، ރުސްތުމްގެ އެއްބަފާ ޝަޣާދުގެ ހިޔާނާތްތެރި ރޭވުމަކުން ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
ގިނިމަސް ފާނަ
ގިނިމަސް ފާނަނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ މުރަތަކާއި، ގާތަކުގެ މާހައުލުގައި ގިނައިން އުޅޭ ފާނައިގެ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން ބޭނިފައި ހުންނަނީ ދުވާލު ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައެވެ. މިއީ ގިނައިން ބޭނޭ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށްއުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މިމަސް ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅެނީ އެކަހެރިކޮށެވެ. މިއީ މަސް ބޭނުމަށް އެއްލާ އެއްގަނޑުގެ ވަށައިގެން ވަރަށް ގިނައިރު އެންގަނޑުގައި ނުހިފާ އުޅޭ މަހެކެވެ. ގިނިމަސް ފާނަ އަކީ ފުޅާކޮށް ފަތިކޮށް، ގިނިމަހުގެ ސިފަޔަށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިއީ ބާނާފައި އޮންނައިރު އާއި މޫދުތެރޭގައި އުޅޭއިރު ދެނެގަންނަން ފަސޭހަ މަހެކެވެ. ސަބަބަކީ މަހުގެ ސިފަޔާއި ކުލަވަރު އެހެނިހެން ފާނަތަކާއި ވަރަށްބޮޑަށް ތަފާތުކޮށް ހުންނާތީ އެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތް ގަނޑުގެ ކުރީބައިގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ކަށިކޮށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 9ކައްޓާއި، މަޑުކަށީގެ 17 ނުވަތަ 18 ކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލަ އަކީ ގަދަ މުށި ކުލަ އެވެ. މަހުގެ އަނގައިގެ އެތެރޭގަޔާއި، ކަރުތާފަތުގެ އެތެރެއަށް ހުންނަ ބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ރަތްކުލަ އެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 60 ސމ ބޮޑުވާ މަހެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ތޯމަސް ރ. މާޝަލް
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އޮކްޓޫބަރު 31
އޮކްޓޫބަރު 31 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 304 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 305 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އޮކްޓޫބަރު
ފަރުޖު
ފަރުޖަކީ ބޭރަށް ފެންނަން އިންނަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެވެ.ނުވަތަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި ތަނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ފަރުޖޭ ބުނުމުން މީހުން މާނަ ކުރަނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ނުވަތަ ވެޖައިނާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަކީ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ނުވަތަ އެތެރޭގައިވާ ބައެކެވެ. އަދި ފަރުޖަކީ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ފެންނަ އިންނަ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ނުވަތަ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގެ ބައެކެވެ.
ފަރުޖު ގައި ހިމެނޭ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ފަރުޖު ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ޖަމާވެފައިވާ ފެޓް އެކުލެވޭ ޓިޝޫތައް، ނުވަތަ ފެޓް ބޮޑިވަރު، ބޮޑު ދެތުންފަތް، ކުޑަ ދެތުންފަތް، ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ލޯވަޅު، ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާ ލޯވަޅު، ބިކުރުގެ ދުލިފަށް އަދި ފަރުޖާއި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރާއި ދެމެދުގައިވާ ހިސާބު ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ހިމަފަތި ރޮނޑު
ހިމަ ފަތިރޮނޑު ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ 40 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ސަރަހައްދު ތަކުގައި ކަމަށްވާތީ މޫދަށްއެރި އުޅޭ މީހުންނަށް މިބާވަތުގެ މަސް ފެނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. ވުމާއެކު މިއީ ރާއްޖޭގައި ގިނައިން އުޅޭކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވެސް ނެތް މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އެންމެ ބޮޑުވަނީ 18 ސެންޓި މީޓަރަށް ކަމަށް ވިޔަސް ގިނައިން ފެންނަ އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގައި ހުންނަނީ 12 ސެންޓި މީޓަރެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރު ކައްޓާއި، 43 އާއި، 50 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ހަރުކަށި ފަޅާފައި ހުންނަނީ މަހުގެ ބޯމަތިން ލޮލަށްވުރެ ކުރިންނެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 41 އާއި، 46 އާއި ދެެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހަށިގަނޑު ބޮޑުވި ބޮޑުވިހެން ފަތާވަމުން ދެއެވެ. މަހުގެ އާންމު ކުލައަކީ މުށިއަޅި ކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ. މަހުގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ކުދިކުދި ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ އާއްމު ސިފަޔަށް ވިސްނާ ހިމަ ފަތިރޮނޑު ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް
އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް އަކީ އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް ގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދަތް ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އެތެރެއަށް ވާގޮތަށް ކޮލު ތެރޭގައި އިންނަ ދަތެވެ. ނުވަތަ މިއީ އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތިންވަނަ އަދި އެންމެ ފަހު ދަތެވެ.
އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް ފަޅައި ނިމެނީ މީހާގެ އުމުރުން 21-18 އަހަރާއި ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރެއްގައެވެ. އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް އަށް ވިސްޑަމް ޓޫތު އޭ ކިޔައެވެ. ވިސްޑަމްގެ މާނައަކީ ވިސްނުން ނުވަތަ ބުއްދި އެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިދަތް އެއްގޮތަކަށް ނުފަޅައިވެސް ހުރެދާނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
Diş
ޖޭމްސް މެޑިސަން
މިއީ އެމެރިކާގެ 4 ވަނަ ރައީސެވެ. ޖޭމްސް މެޑިސަން އަކީ އެމެރިކާގެ 4 ވަނަ ރައީސެވެ. ޖޭމްސް މެޑިސަން އުފަންވެފައިވަނީ 16 މާރޗް 1751 ގައެވެ. އެމެރިކާގެ 4 ވަނަ ރައީސެއްގެ ގޮތުން 4 މާރޗް 1809ން 4 މާރޗް 1817 އަށް ރައީސްކަން ކުރެއްވި ޖޭމްސް މެޑިސަން ދުނިޔެ ދޫކޮށްފައިވަނީ 28 ޖޫން 1836 ގައެވެ. 1787ގައި އެމެރިކާގައި އެކުލަވާލެވުނު ގާނޫނުތައް ހެދުމުގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން ކުޅެފައިވާ ފުރިހަމަ ދައުރުގެ ސަބަބުން އޭނާ އަށް ދުސްތޫރުގެ ބައްޕަގެ ނަމުން މުޚާތަބު ކުރެވިފައި ވެއެވެ. 1788 ގައި ފެޑަރަލިސްޓް ޕޭޕާރސްގެ ތިންބައި ކުޅައެއްބައި ޖޭމްސް މެޑިސަން ލިޔުއްވި އެވެ. ފުރަތަމަ ކޮންގްރެސްގައި ބައިވެރިވި ލީޑަރެއްގެ ގޮތުން ޖޭމްސް މެޑިސަން ވަނީ އަސާސީ އެތައް ގާނޫނު ތަކެއް ލިޔުއްވާފައެވެ. ޚާއްޞަ ކޮށް އޭރު އިސްލާހުކުރެވުނު ގާނޫނަށް ގެނެވުނު ފުރަތަމަ 10 އިސްލާާޙަކީ ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެންނެވި އިސްލާހުތަކެވެ. މިސަބަބާހުރެ ހައްގުތަކުގެ ބިލް ގެ ބައްޕަ ގެ ނަމުންވެސް ނިސްބަތް ކުރެވިފައި ވެއެވެ.
ލީޑަރެއްގެ ގޮތުން ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވްސް ގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން މަސައްކަތްކޮށްފައިވަނީ ރައީސް ޖޯޖް ވޮޝިންގޓަން އާއި ގުޅިވަޑައިގެން އާ ފެޑެރަލް ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލުމަށްޓަކައެވެ. 1791 ވަނަ އަހަރު އެލެގްޒެންޑަރ ހެމިލްޓަން އާއި ދެކޮޅަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ތޯމަސް ޖެފަރސަން އާއި ގުޅިވަޑައިގެން ފެޑެރަލިސްޓުންގެ ސިޔާސަތާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. އެގޮތުން ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީ އުފެއްދެވިއެވެ. އަދި ޖޭ ޓްރީޓީގެ އެއްބަސްވުމާއި، ބޭންކް އުފެއްދުމުގެ ސިޔާސަތަކީ ވެސް ފެޑެރަލިސްޓުންނާއި ދެކޮޅަށް ކުރެއްވި ކަންތައްތަކެވެ.
ތޯމަސް ޖެފަރސަން ގެ ސަރުކާރުގައި ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓްގެ ހައިސިއްޔަތުން 1801ން 1809 އަށް މަގާމް ފުރުއްވި އިރު ލޫޒިޔާނާ އަނބުރާ އެމެރިކާ އަށް ހޯދުމަށް ކުރެވުނު މަސައްކަތް އެންމެ ކައިރިން ބެލެހެއްޓެވީ އެކަކީ ޖޭމްސް މެޑިސަން އެެވެ. 1812 ވަނަ އަހަރު ގެ ހަގުރާމަ ހިނގާފައިވަނީ ވެސް ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެ ވެރިކަމުގައެވެ. މިއީ އިގިރޭސީންނާއި ދެކޮޅަށް އެމެރިކާގެ އިގްތިޞާދީ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކުރެވުނު ހަގުރާމަ އެކެވެ. އެމެރިކާގެ ދެވަނަ ގައުމީ ބޭންކެއް އުފެއްދުމަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ތާއީދު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
ޖޭމްސް މެޑިސަން އާއި ޑޮލީ ޕޭން ޓޮޑް ގެ ކައިވެނި ކުރެވުނީ ސެޕްޓެމްބަރ 14 1794 ގައެވެ. ފަސްޓް ލޭޑީ އެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ޑޮލީ ޕޭން ޓޮޑް ވަނީ ރައީސް ޖޭމްސް މެޑިސަން އަށް ލަފާ އަރުވާ ބޭފުޅެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށްފައެވެ.
ސިޔާސީ ޙަޔާތް
1776ން 1779 އަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ވަނީ ތޯމަސް ޖެފަރސަން ގެ ޕްރޮޓަޒޭ އެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ސްޓޭޓް ލެޖިސްލޭޗަރ ( ގާނޫނު ހަދާ މަޖްލިސް ) ގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައެވެ. ވާޖީނިއާގެ ސިޔާސަތު އެކުލަވާލުމުގެ ތެރޭގައި ޑެކްލަރޭޝަން އޮފް ރިލިޖަސް ފްރީޑަމް ޑްރާފްޓް ކުރުމުގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން އެހީތެރިވެ ދީފައި ވެއެވެ. މިބުނި ޑެކްލަރޭޝަންގެ ދަށުން ޗާރޗް އޮފް އިންގްލަންޑް އުވާލައި، އަދި ދީނީ މިނިވަންކަމުގެ ތެރެއަށް ދައުލަތުގެ ބާރު ފޯރުވުމުގެ ހައްގެއް ނޯވެއެވެ. 1780ން 1783 އަށް ކޮންޓިނެންޓަލް ކޮންގްރެސް ގައި މަންދޫބެއްގެ ގޮތުން ބައިވެރި ވެފައި ވެއެވެ.
ދުސްތޫރުގެ ބައްޕަ
ވާޖީނިއާގެ ގާނޫނު ހަދާ މަޖްލީހުގައި ޞުލްޙަ މަސަލަސް ކަން ގައުމުގައި ގާއިމް ކުރުމަށް ބާރު އެޅުއްވި އެވެ. 1787 ވަނަ އަހަރު ފިލަޑެލްފިއާ ގައި އޮތް ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް ކޮންގްރެސް ގައި ވާޖީނިއާ ޕްލޭން ޖޭމްސް މެޑިސަން ޑްރާފްޓް ކުރެއްވި އެވެ. މިއަދު އެމެރިކާގެ ދުސްތޫރުގެ އަސާސެއް ކަމުގައި ބެލެވޭ ތިން ބަޔަށް ބެހިފައިވާ ފެޑެރަލް ނިޒާމް އަކީ ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެ ޚިޔާލެކެވެ.
ފެޑެރަލިސްޓް ކަރުދާސްތައް
ފެޑެރަލިސްޓް ކަރުދާސްތައް ލިޔެ ތައްޔާރު ކުރުމަށްޓަކައި އެލްގްޒެންޑަރ ހެމިލްޓަން އަދި ޖޯން ޖޭ އާއި ޖޭމްސް މެޑިސަން ގުޅިވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އެގޮތުން މިކަރުދާސްތަކުގައި ހިމެނޭ 10 ވަނަ ކަރުދާސް ލިޔެ ތައްޔާރު ކޮށްފައިވަނީ ޖޭމްސް މެޑިސަން އެވެ. މިކަރުދާހުގައި މަދު އިންޓަރެސްޓް ތަކާއެކު އޮންނަ ކުޑަ ގައުމަކަށްވުރެ ތަފާތު ގިނަ އިންޓަރެސްޓް ތަކާއެކު އޮންނަ ބޮޑު ގައުމަކަށް ޖުމުހޫރިއްޔަތުން ކުރާނެ ފައިދާ އަދި ޖުމުހޫރިއްޔަތު އެފަދަ ބަޔަކަށް ރަގަޅުވާނޭ ކަން ޖޭމްސް މެޑިސަން ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. އެދުވަސްވަރު ޖޭމްސް މެޑިސަން މިހުށަހެޅުންތަކާއި ވަރަށް ބޮޑެތި ދެކޮޅު ހެދުންތަކާއި ފާޑު ކިޔުންތައް އަމާޒު ވިއެވެ.
ޙައްޤުގެ ބިލްގެ ލިޔުންތެރިޔާ
ވާޖީނިއާ ގާނޫނު ހަދާ މަޖްލިހަށް އެތާގެ ސެނެޓެއްގެ ގޮތުގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން ނުހޮވުމަށް ޕެޓްރިކް ހެންރީ ބާރު އަޅުއްވާފައި ވެއެވެ. އެކަމަކު ޔުނައިޓެޑް ސްޓޭޓްސް ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓެޓިވް އަށް ސީދާ ޖޭމްސް މެޑިސަން އިންތިޚާބު ކުރެވި، 1789ން 1797 އާއި ދެމެދު ބޭއްވުނު 4 ކޮންޓިނެންޓަލް ކޮންގްރެސްގައި ވާޖީނިއާގެ ފަރާތުން އިސް ދައުރެއް ޖޭމްސް މެޑިސަން އަދާކޮށްފައި ވެއެވެ.
ޖޫން 1789 ގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން ތަފާތު 12 އިސްލާހެއް ގާނޫނަށް ނުވަތަ ދުސްތޫރަށް ގެނައުމަށް ހުށަހެޅުއްވި އެވެ. 1791 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން ހުށަހެޅުއްވި އިސްލާހު ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހު 10 އިސްލާހު ހުށަހެޅުއްވި ގޮތަށް ބަދަލުކޮށް މަޖުލީހުން ތަޞްދީގު ކުރިއެވެ. ޙައްގު ތަކުގެ ބިލްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ވެފައިވަނީ މިބުނި އިސްލާޙު ތަކެވެ.
ހެމިލްޓަން އާއި ދެކޮޅު ހެއްދެވުން
ޖޭމްސް މެޑިސަން ކޮންގްރެސްގައި ޚިދުމަތް ކުރެއްވި އިރު އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވުނު އެއްކަމަކީ ފެޑެރަލް ސަރުކާރުގެ ބާރުތައް ވަކި ހުދޫދެއްގެ ތެރޭގައި ހިފެހެއްޓެވުމަށް ކުރެއްވި މަަސައްކަތެވެ. 1793 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ވިލާތާއި ފަރަންސޭސި ވިލާތުން ހަގުރާމަ ކުރިއިރު އެމެރިކާއޮތީ އެދެގައުމުގެ ދެމެދުގައި ތާށިވެފައެވެ. ނުވަތަ ހިފެހެއްޓިފައެވެ. 1778 ވަނަ އަހަރު ފަރަންސޭސި ވިލާތާއި އެއްކޮށް ހެދި ޓްރީޓީ އޮފް އެލިއެންސް ގެ އެއްބަސްވުން މިއަދާއި ހަމައަށް ވެސް އެބައޮތެވެ. 1794 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސިން ފަރަންސޭސި ވިލާތާއި އެމެރިކާ އާއި ދެމެދު މުދާ އުފުލާ އެތައް ބޯޓްތަކެއް ހިފެހެއްޓުމާއި ގުޅިގެން އިގިރޭސި ވިލާތާއި އެމެރިކާ އާއި ދެމެދު ހަގުރާމަ އެއް ފެށިދާނެ ކަމަށް ހީކުރެވުނެވެ.
ސެކްޓްރީ އޮފް ޓްރެޜަރީ އެލެގްޒެންޑަރ ހެމިލްޓަން ފެޑެރަލިސްޓް ޕާޓީގެ ތާއީދު ވަރުގަދަކޮށް މުޅި ގައުމުގައި ބޮޑު ވިއުގައެއް ގާއިމް ކުރިއެވެ. އަދި ވަރުގަދަ މަރުކަޒީ ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލައި، ގައުމީ ބޭންކެއް އެކުލަވާލެއްވި އެވެ. ފެޑެރަލިސްޓުންނާއި ދެކޮޅު ހެއްދެވުމުގެ ގޮތުން ޖޭމްސް މެޑިސަން އާއި، ތޯމަސް ޖެފަރސަން ގުޅިގެން ޑިމޮކްރަޓިކް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީ އުފެއްދެވި އެވެ. ގައުމީ ބޭންކެއް ހެދުމަށް ހެމިލްޓަން ކުރެއްވި މަސައްކަތާއި ދެކޮޅު ހެދުމަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ކުރެއްވި މަސައްކަތް ފޭލްވިއެވެ.
އެމެރިކާގެ ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓް
ތޯމަސް ޖެފަރސަން ގެ އިދާރާގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން އަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ އިގިރޭސިންނާއި ފަރަންސޭސިންނާއި ދެމެދު މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރުމެވެ. މިގޮތުން ހޯދި އެންމެ ފުރަތަމަ ކާމިޔާބީ އެއް ކަމަށް ބެލެވެނީ 1803 ވަނަ އަހަރު ލޫޒިޔާނާ އަނބުރައި އެމެރިކާ އަށް ހޯދައިދިނުމެވެ. ނަޕޯލިއަނުން ލޫޒިޔާނާ ފަދަ ބޮޑު ޓެރިޓަރީ އެއް ނުހޯދޭނޭ ކަމަށް ހީކުރި ހީކުރުން ބަދަލު ކުރައްވައި އެކަމުގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން ކާމިޔާބު ހޯއްދެވި އެވެ.
ބައިނަލް އަގްވާމީ ގާނޫނުތަކުގެ ދަށުން އެމެރިކާއަށް ލިބިދޭ ގާނޫނީ ޙައްގުތަކަށް ބާރު އަޅުއްވަމުން އިގިރޭސީންނާއި، ފަރަންސޭސިންނާއި ދެމެދު ހަމަހަމަކޮށް ކަންތައްތައް ކުރެއްވުމަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން މަސައްކަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަމަށް އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ވެރިރަށް ލަންޑަން ނުވަތަ ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ވެރިރަށް ޕެރިސް އިން ވެސް މާބޮޑު އެއްބާރުލުމެއް ދީފައެއް ނުވެއެވެ.
ތޯމަސް ޖެފަރސަން އަދި ޖޭމްސް މެޑިސަން ގުޅިވަޑައިގެން އިގިރޭސިންނާއި، ފަރަންސޭސިންނަށް އަދަބެއްގެ ގޮތުން އެމެރިކާ މީހުންނަށް އެއްވެސް ބޭރު ގައުމަކާއެކު ވިޔަފާރީގެ ގުޅުން ބޭއްވުން މަނާކުރެއްވުމަށް އެމްބާރގޯ އެއް ތައްޔާރު ކުރެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް މިކަންވަނީ ފޭލް ވެފައެވެ.
1812 ވަނަ އަހަރުގެ ހަގުރާމަ
1812 ވަނަ އަހަރުގެ ހަގުރާމައާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާނެ ޢާންމުންގެ ފާޑުކިޔުންތަކަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ހުންނެވީ ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ތައްޔާރުވެ ވަޑައިގެންނެވެ. ބައެއް މީހުން މިހަގުރާމަ ސިފަކުރަނީ މރ މެޑިސަންގެ ހަގުރާމައިގެ ގޮތުގައެވެ. މިހަގުރާމައަށް އާރމީން އަދި ނޭވީން އަދި އަސްކަރީ ކޭމްޕްތައް ތައްޔާރު ކުރެއްވުމަށް މާބޮޑު ފައިސާއެއް ޚަރަދު ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.
މިހަގުރާމައިގައި އިގިރޭސި ފައުޖުތަކުން ބޮޑެތި ކާމިޔާބުތައް ހޯދިއެވެ. އެގޮތުން ޑެޓްރޮއިޓް އޭ ކިޔުނު ރަށް އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނެސް، އެމެރިކާގެ ރިޔާސީ ގެކޮޅު ހުދުގަނޑުވަރުގައި އިގިރޭސިން އަލިފާން ރޯކޮށްލާފައި ވެއެވެ. މިހަގުރާމަ ނިމިފައިވަނީ 1815 ވަނަ އަހަރު އެކުލަވާލެވުނު ގެންޓްގެ އެއްބަސްވުން ގެ ދަށުންނެވެ.
ޙަޔާތުގެ ފަހު ދުވަސްތައް
1817 ވަނަ އަހަރު ޖޭމްސް މެޑިސަން އެމެރިކާގެ ރިޔާސަތުން ވަކިވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ވާޖީނިއާގެ މޮންޓެޕެލިއަރ ގައި ހުންނަ ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެ ޓޮބާކޯ ޕްލާންޓޭޝަން އަށް ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އޭރު ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެ އުމުރަކީ 65 އަހަރު އެވެ. އަދި އަނބިކަނބަލުން ޑޮލީ ޕޭން ޓޮޑް ގެ އުމުރަކީ 49 އަހަރުއެވެ. ޖޯޖް ވޮޝިންގޓަން، ތޯމަސް ޖެފަރސަން އެކޭ އެއްގޮތަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ވެސް ރިޔާސަތު ދޫކޮށްލެއްވީ އެމަގާމަށް އެރިއިރު ދިރިއުޅުން ހުރި ޙާލަތަށްވުރެ ފަގީރު ޙާލަތަކާއެކުގައެވެ.
1829 ވަނަ އަހަރު އުމުރުން 78 އަހަރުގައި ވާޖީނިއާ ސްޓޭޓްގެ ދުސްތޫރު އިސްލާހުކުރުމަށް ރިކްމަންޑް އޮތް ކޮންވެންޝަން އެއްގައި ރެޕްރެޒެންޓެޓިވް އަކަށް ޖޭމްސް މެޑިސަން ހޮވުނެވެ. ސިޔާސީ ނުވަތަ ގާނޫނު އެކުލަވާލުމުގެ ދާއިރާގައި ޖޭމްސް މެޑިސަން އެންމެ ފަހުން ބައިވެރިވެފައިވާ ހަރަކާތަކީ މިކޮންވެންޝަން އެވެ. ޖޭމްސް މެޑިސަން އަވަހާރަވެފައިވަނީ ޖޫން 28 1836 ގައެވެ. އެއީ ވާޖީނިއާގެ މޮންޓެޕެލިއަރ ގައެވެ.
ޏ. އަތޮޅު
ޤިސްމު:Atolls of the Maldives ޤިސްމު:Indian Ocean atolls
Charles G. Dawes
އަކީ އެމެރިކާ ގެ ނާއިބް ރައީސް ކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ކުޑަ ދަހަރާގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ
ކުޑަ ދަހަރާގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފެންވަރުން ތަންދޮރު ދެނެވަޑައިގެން ކިޔަވާ ވިދާޅުވި ބޭފުޅެކެވެ. ބައްޕައަކީ ދަހަރާ މުޙައްމަދު މަނިކު އެވެ. މަންމަ އަކީ ބަބުރު ނާއިބު ކަލޭފާނުގެ ދޮންނާއިބު މަނިކުގެ ތުއްތު ދީދީ އެވެ. ލިޔެކިޔުމާއި ހިސާބު ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. ބޭރު ބައެއް ބަސްވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ތެދުވެރި އަމާނާތްތެރި އެކެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ
ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ނުވަތަ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ނަސަބު
ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ އެއްގަމުގޭ އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ އައްނަބީލް ތުއްތު ޢަލީ ދީދީގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ޢަލިދީދީ އެވެ. މަންމާފުޅަކީ ވެލިދޫގޭ ސިއްތި ނުވަތަ މުލީގޭ ތުއްތު ދީދީގެ ސިއްތި އެވެ. ތުއްތު ޢަލީދީދީގެ ސީދީ އަކީ ވެސް މިކިލެގެފާނު އެވެ. އިބްރާހީމް ޢަލީދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 4 ޝަޢުބާން 1309ހ، 11 ޖޫން 1889މ ގައި ފުރަމާލޭގައެވެ.
ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
މާލެއިން އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމް ހޯއްދެވުމަށްފަހު، މަތީ ތަޢުލީމް ހޯއްދެވީ ސިލޯނުގެ ސެންޓް ތޯމަސް ކޮލެޖްއިންނާއި، އިންޑިޔާ އިންނާއި،މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒުހަރު އިންނެވެ. މިކިލެގެފާނު އަކީ ޢަރަބި، އުރުދޫ، އިގިރޭސި، މިބަސް ބަހުގެ ތެރެއަށް ވަރަށް ރަގަޅަށް ވެދެވަޑައިގެން ހުންނެވުމާއެކު، ތާރީޚް ޢިލްމާއި، ބޭސްވެރިކަމުގެ ޢިލްމްގައި، ދިވެހިންގެ ތެރެއިން އަރާހުންނެވި ޙަކީމެކެވެ. އެކިއެކި ޢިލްމްގެ ތެރެއިން ދަނޑުވެރިކަން، ހެވިކަން، މަތީ ފެންވަރަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި އެމަނިކުފާނަކީ ނަކަތްތެރިކަމާއި ގުރުއާންގެ ފައިދާ ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ގަވައިދާއި އެއްގޮތަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބިންގާއެޅުނު ކްރިކެޓްގެ ފުރަތަމަ އުސްތާޛެވެ.
ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށްފަހު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން އޭނާ ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ކިޔަވައި ދިނުމާއި، ބޭސްވެރިކަމުގެ ރޮނގުގައެވެ. އެގޮތުން ތުއްތު ޢަލީ ދީދީގެ ސީދީ އަށް ދިވެހިންގެ މެދުގައި ވަރަށް ޚާއްޞަ މަގާމެއް ދެވިފައި ވެއެވެ.
ގައުމީ ޚިދުމަތް
އިބްރާހީމް ޢަލީދީދީ ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވާން ފެއްޓެވީ ގާނޫނީ ސަރުކާރެއް ދިވެހި އުއްމަތުގައި ފުރަތަމަ ހިންގަން ފެށުމަށް، ހަރަކާތްތެރިވެ ވަޑައިގަތް އެއްބޭފުޅެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އާ ގާނޫނީ ސަރުކާރު ގާއިމްވެގެންދިޔަ އިރު ވަޒީރުއްޞިއްޙާ، އަދި ވަޒީރުލް އައުޤާފް ލިބިވަޑައިގަތީ އެމަނިކުފާނު އަށެވެ. މިދެމަގާމްގެ އިތުރަށް އެމަނިކުފާނު ފުރުއްވި މަގާމްތަކުގެ ތެރޭގައި ރައްޔިތުން މަޖުލިސްގެ މެންބަރުކަން، ރައްޔިތުން މަޖްލިސްގެ ރައީސްކަން، ސްރީލަންކާގައި ހުންނަވާ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ރެޕްރެޒެންޓެޓިވް ކަން، ދައުލަތް ހިންގާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން، ވަލީ ކޮމެޓީގެ މެންބަރުކަން، ހިމެނެއެވެ. އެންމެ ފަހުން ވަޒީރުލް އަޢުޒަމްގެ މަގާމްގައި ހުންނަވައި އެމަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ސުމުއްވުލް އަމީރު ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ ދައުލަތުގެ މުސްތަޝާރެވެ. މިމަނިކުފާނަށް ކިލެގެ ކަމުގެ ޢިއްޒަތް ލިބިވަޑައިގަތީ 10 ޖުމާދިލް އޫލާ 1365ހ ގައެވެ.
ރާއްޖޭގެ ތައުލީމީ ފަންޑު އުފައްދަވާ އިލްޒާމީ ތައުލީމްގެ ގާނޫނު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގަވަން ފެއްޓެވީ އެކިލެގެފާނު އެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ދިވެހި ގައުމަށް ދިމާވި ކޮންމެ ސިޔާސީ ނުރައްކަލެއްގައި ޖެހިލުމަކާއި ނުލައި ރައުޔު ފާޅުކޮށް، ކުރިމަތިލައްވަން ކެރިވަޑައިގަތް ވެރިއެއްގެ ގޮތުންނާއި، އަދި ރައްޔިތުން ބަސް ގަބޫލުކުރި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުން ގައުމުގައި ފާހަގަވެގެން ވިއެވެ. ގާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނު އަސާސީ ދެމިހުރުމުގެ ބާރު ވެރީންގެ ތެރޭގައި ވެސް އެމަނިކުފާނު ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ އުމުރުފުޅުން އެންމެ ފަހު ވަގުތާ ހަމައަށް ވެސް އުޖޫރައަކާ ނުލާ ބޭސްކޮށްދެއްވުމުގެ ޢާންމު ޚިދުމަތުގައި ދެމިހުންނެވި އެވެ.
ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ އިސްކޮޅުން ބޮޑު ބޭފުޅެކެވެ. މީހުންގެ މައްޗަށް ވަރަށް އޯގާތެރި ހަރުދަނާ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. ދޫފުޅު ހިނގާ އަދި ލިޔުއްވުމުގެ ޚާއްޞަ ރޮނގެއް ގެންގުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ހަރުދަނާ ވިސްނުންފުޅާއި މަތިވެރި އަޚްލާގެއްގެ އަބުރުވެރި އެކެވެ.
ގާނޫނު އަސާސީ ފާސްވުމާއި ގުޅިގެން ހިނގި މޮޓަރު ބޯޓު ގަޑުބަޑު ގައި އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ކޮޅުބު އަށް ފޮނުވާލެވުނެވެ. އޭގެ ފަހުން މާލެ ގެނެސް އއ. ތޮއްޑޫ އަށް އަރުވާލެވުނެވެ. ދެން މާލެ ގެންނެވުމަށްފަހު އޭރު އޮތް ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން ދެއްވި އެވެ.
އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަރީދު ދީދީ ދައުލަތް ހިންގެވި ދުވަސްވަރު މަޖްލިސްތަކުން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ޖާގަ ހޯއްދެވި އެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ގާނޫނު އަސާސީ އުވާލުމަށް އެދުވަސްވަރު އެއްކުރެވުނު ޚާއްޞަ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން ގާނޫނު އަސާސީ އުވާލުމަށް ފެނިވަޑައިނުގަތް ހަމައެކަނި މެންބަރަކީވެސް އެކިލެގެފާނު އެވެ.
އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދައުލަތް ހިންގެވުމާއި ޙަވާލުވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ވަޒީރުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިންނާއި، މަޙްކަމާތަކުގެ ވެރިންގެ ތެރޭގައި އިބްރާހީމް ޢަލީދީދީ ވަރަށް ޚާއްޞަ މަގާމްތައް ފުރުއްވި އެވެ. އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަފަހަރު ވަޒީރުއްދާޚިލިއްޔާގެ ގާއިމް މަގާމް ފުރުއްވި އެވެ. އަދި އޭރު އެކިލެގެފާނަކީ ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ބ.އަތޮޅު މެންބަރެވެ. މިގޮތުގައި ކަން ހިގަމުންދަނިކޮށް އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން ރަދުން ރަސްކަމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމުން އުފެދުނު ވަލީ ކޮމިޓީގެ މެންބަރަކަށް ވެސް އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ހޮވި ވަޑައިގަތެވެ. ދައުލަތުގެ ވަޒީފާ އަދާކުރެއްވުމުގެ ތެރޭގައި ކޮޅުނބުގައި ހުންނަވާ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވްގެ މަގާމް ފުރުއްވި އެވެ.
އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދީދީގެ އެންމެ އަރިސް އެއްބޭފުޅަކީ ވެސް އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމުހޫރީ ސަރުކާރުގައި އެކިލެގެފާނު ވަކި މަގާމެއް ނުފުރުއްވައެވެ. 1372 ވަނަ އަހަރު ޛުލްޙައްޖާ މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ވެރިކަމަށް އައި ބަދަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަމާއި ޙަވާލުވި ދެބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އިސްބޭފުޅަކީ ވެސް އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ.
އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ އަކީ ސަރުކާރަށް ތަފާތު ޚިދުމަތްތައް ކޮށްދެއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާ އަދާކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ގާނޫނީ ސަރުކާރެއް ރާއްޖޭގައި ހިންގަވަން ހަރަކާތްތެރިވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައެވެ. އިގިރޭސިންނާއި ދިވެހިންނާއި ދެމެދު 1887 ވަނަ އަހަރު ބަދަލުކުރެވުނު ލިޔުމަށް އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ ގެ ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް ކަމުގައި އިސްލާހު ގެނައުމުގެ އެގްރީމެންޓެއްގައި 23 އެޕްރީލް 1948 ގައި ސޮއި ކުރެވުނެވެ. މި ލިޔުމުގައި އިގިރޭސި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ކޮޅުބުގައި ހުންނެވި ހައިކޮމިޝަނަރ ސަރ ވޯލްޓަން ހެންކިސަން އެވެ. އޭރު ރާއްޖޭގެ ރަދުން ނެތުމާޢެކު ރަދުންގެ ފަރާތުން ސޮއި ކުރެއްވީ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ އަދި އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން އެވެ. މީގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން ދިވެހި ސަރުކާރުން އިގިރޭސި ސަރުކާރަށް ޖިޒީ ފޮނުވަން ޖެހެއެވެ.
ބޮޑުވަޒީރުކަން
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލުގެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ވަޒީރަކީ އަދި ވަޒީރުއް ދާޚިލިއްޔާ އަކީ ވެސް އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ. ކުރިން ބުނެވުނު ފަދައިން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަށް ބޮޑު ވަޒީރުކަން ދެއްވީ 3 ރަޖަބު 1373 ގައެވެ. އެމަނިކުފާނު އެކުލަވާލެއްވި ކެބިނެޓް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގައި މިކެބިނެޓަށް އެކިފަހަރު މަތިން ބަދަލު އައެވެ. އެގޮތުން 17 ޝަޢުބާން 1374 ގައި 4 މެންބަރަކު އިތުރުކުރެވުނެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ ވަޒީރުންގެ ގޮތުގައެވެ. އެ 4 މެންބަރުންގެ ނަން ތިރީގައިމިވަނީ އެވެ.
ބޭސްވެރިކަން
އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ އަކީ އެމަނިކުފާނު ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ޔޫނާނީ ބޭސްވެރިކަން ގިނަ ބަޔަކަށް ދަސްކޮށްދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ހިލޭ ސާބަހަށް އެކި މީހުންނަށް ބޭސް ކޮށްދެއްވި އެވެ.
އަވަހާރަވުން
ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރާއި ލޯބި ވަރަށް ބާރު ހުރިގޮތެއްގައި ލިބިވަޑައިގެން، ހުންނެވި ދިވެހި ދަރިއެއްގެ ގޮތުގައި ޙަޔާތް ވޭތި ކުރައްވައި، އެކިލެގެފާނު އަވަހާރަވީ 28 ޛުލްޙިއްޖާ 1395ހ، 10 ޖެނުއަރީ 1975 ގައެވެ. ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ މާލޭ ގަލޮޅު ގަބުރުސްތާނުގައެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަފެރިސިސް
އަފެރިސިސް ނުވަތަ އަކީ ހަދިޔާކުރެވުނު ލެއިން ވަކި ބައެއް ނެގުން ނުވަތަ ވަކިކުރުމެވެ. އަފެރިސިސް ހެދެނީ ކޮންމެ 4މަހުން 1ފަހަރުއެވެ. މިބީދައިން ލޭނެގުމަށް ނުވަތަ ހަދިޔާކުރުމަށް އެކެއް ނުވަތަ ދެގަޑިއިރު ހޭދަވެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެ އާންމުކޮށް ވަކިކުރެވެނީ ލޭގެ ޕްލާޒްމާ، ޕްލޭޓްލިޓް، އަދި ލޭގެ ހުދު ސެލް ތަކެވެ. މިގޮތަށް ލޭ ނެގުމަށްފަހު ލޭގެ ކޮންމެ ޔުނިޓެއް ތަފާތު ބައިތަކަށް ވަކިކުރެވެއެވެ. އަދި މިއިން ކޮންމެ ބައެއްމެ، އެބައެއް ބޭނުންވެފައިވާ މީހުންނަށް ފޯރުކޮށް ދެވެއެވެ. އެހެން ކަމުން ލޭގެ އެންމެ ޔުނިޓަކުން ވެސް އެތައް ބަޔަކަށް މަންފާ ލިއްބައިދެއެވެ.
ލޭގެ ރަތް ސެލް
ލޭބޭރުވުމާއި، ލޭމަދުވުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވެފައިވާ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އޮކްސިޖަން ގެންގޮސްދޭ މިންވަރު މަތިކުރުމަށްޓަކައި އެފަދަމީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް ލޭގެ ރަތް ސެލް ތައް ވާސިލްކޮށް ދެވެއެވެ. ލޭގެ އެންމެ ޔުނިޓަކުން ކޮންމެ ޑެސިލިޓަރެއްގައި 1ގްރާމްގެ ހިމަގްލޯބިން އިތުރުކޮށް، 2 ނުވަތަ 3އިންސައްތަ ހީމަކްރައިޓް މައްޗަށް ޖައްސައެވެ. ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް ރެފްރިޖެރޭޓަރ ފަދަ އެއްޗެއްގައި 42ދުވަސްވަރު ވަންދެން ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓިދާނެ އެވެ. ގަނޑުކޮށްފައި 10އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ވެސް ބެހެއްޓިދާނެ އެވެ.
ލޭގެ ޕްލާޒްމާ
ލޭގަނޑުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ މާއްދާތައް މަދުވުމާއި އެކު، ލޭބޭރުވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިކުރުވާ ބަލިތަކަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ޕްލާޒްމާ އެފަދަމީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް ފޯރުކޮށްދެވެއެވެ. މިފަދަ ޕްލާޒްމާ ގަނޑުކޮށްފައި އަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ވެސް ބެހެއްޓިދާނެ އެވެ. އާދައިގެ ފިނިހޫނުމިނެއްގައި ނަމަ އެންމެ ގިނަވެގެން ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓޭނީ 5ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
ޕްލޭޓްލިޓް
ޕްލޭޓްލިޓް ފޯރުކޮށްދެވެނީ ފުރިހަމަގޮތުގައި ޕްލޭޓްލިޓްތައް މަސައްކަތްނުކުރުމާއި، ޕްލޭޓްލިޓްގެ އަދަދު މަދުވުން(Thrombocytopenia) ފަދަ ހާލަތް ތަކުގައެވެ. ލޭގެ ކޮންމެ ޔުނިޓަކުން ޕްލޭޓްލިޓްތަކުގެ އަދަދު ކޮންމެ މައިކްރޯލިޓަރެއްގައި 5،000ހާސް ވަރު އިތުރުކޮށްދެއެވެ.
އަލްބިއުމިން
ޕްލާޒްމާގައި ހިމެނޭ ޕްރޮޓީންގެ 60އިންސައްތަ އަކީ އަލްބިއުމިން އެވެ. ފުރަމޭ(Liver)އިން އުފައްދާ އަލްބިއުމިން ބޭނުންކުރެވެނީ ލޭގެ މިންވަރު އިތުރުކުރަށް ބޭނުންވާ ހާލަތްތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ފުރަމޭ ހަލާކުވުން(Liver failure)، ފިހުން، އަދި މާބޮޑަށް ލޭފޭބުން ފަދަ ހާލަތްތަކުގައެވެ.
އިމިއުނަގްލޯބިއުލިން
ރަބީޒް، އިދިފުށަށް ދަމާބަލި، އަދި ފުރަމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ބަލިތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް އިމިއުނަގްލޯބިއުލިން ތަކުގެ ބޭނުން ހިފައެވެ.
ލޭގެ ހުދު ސެލް
ލޭހަދިޔާކުރާތާ 24ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އަނެކާގެ ހަށިގަނޑަށް ފޯރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.
ފެކްޓަރ8 ކޮންސެންޓްރޭޓް
ހީމަފީލިއާ-އޭ ކިޔާބައްޔަކަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. ހީމަފީލިއާ-އޭ ޖެހެނީ ކްލޮޓިންގ ފެކްޓަރ-8 މަދުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ނޮވެމްބަރު 1
ނޮވެމްބަރު 1 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 305 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 306 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ޢައިޝަތު ރިޝްމީ
ޢައިޝަތު ރިޝްމީ އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ދިވެހި ތަފާތު އެތައް ފިލްމްތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވީޑިއޯ ލަވަތަކާއި، ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތަކުން ވެސް ރިޝްމީގެ ހުނަރު ބެލުންތެރިންނަށް ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ.
އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
ޢައިޝަތު ރިޝްމީ އަކީ މަޝްހޫރު ފިލްމީ ތަރި އައިމިނަތު ރަޝީދާގެ ދަރިއެކެވެ. ދިވެހި ފިލްމީ ދާއިރާއަށް މަތީ ސާނަވީ ތައުލީމުގެ މަރުކަޒު ސީއެޗްއެސްއީ ނިންމުމަށް ފަހު ވަތް ޢައިޝަތު ރިޝްމީ މިހާރު ވަނީ ކައިވެންޏެއް ކޮށްފައެވެ. ރިޝްމީގެ ފިރިމީހާ އަކީ ރިޝްމީ އާއެކު ގިނަ ލަވަތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައިވާ އަހުމަދު އަޒްމީލް(އަޒޭ) އެވެ.
ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
ޢައިޝަތު ރިޝްމީ ވަނީ ތަފާތު އެތައް ވީޑިއޯ ލަވަތަކެއް ކުޅެފައެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ގިނައިން ލަވަކުޅެފައިވަނީ ފިރިމީހާ އަޒޭ އާއެކުގައެވެ. ޢައިޝަތު ރިޝްމީ ގެ މަންމަގެ މިއުޒިކް ގުރޫޕް ޔާރާ ޕްރޮޑަކްޝަން އިން އުފެއްދި އެތައް ވީސީޑީ އަދި އޯޑިއޯ ސީޑީ، ފަދަ ތަކެތި ހެދުމުގައި މަންމައާއި އެކު އައިޝަތު ރިޝްމީ ބައިވެރި ވެފައި ވެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް
ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް އަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައިވާ ދޮރުގެ ދެފަރާތުގައި އިންނަ ކުޑަ ކުޑަ ދެ ގްލޭންޑް އެވެ. އަންހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައިވާ ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް އާ އެއްގޮތްކަމެއް ހުންނަ ގްލޭންޑެއް ކަމަށް ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އިންނަނީ ކައުޕާރސް ގްލޭންޑް(Cowpers gland) އެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ތެތް ކަމެއް ހުންނަ ދިޔައެއް މި ގްލޭންޑުން ބޭރުކުރާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
ބާރތޮލިން ގްލޭންޑް ފުރަތަމަ ހޯއްދެވި ކަމަށް ބުނަނީ 17 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ޑެންމާރކްގެ އެނަޓަމީ ޢިލްމު ވެރިއެއް ކަމަށްވާ ކެސްޕަރ ބާރތޮލިން (1738-1655) އެވެ. ބައެއް މީހުން މިގްލޭންޑް ހޯއްދެވީ 1629-1585 އަށް ދިރިއުޅުއްވި ކެސްޕަރ ބާރތޮލިން ދިއިލްޑަރ ކަމަށް ބުނެއެވެ. އެއީ ކުރިން ބުނި ކެސްޕަރ ބާރތޮލިންގެ ކާފަ އެވެ.