cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
މަގޭ ރިޕޯޓް 150
ރައްޔިތުންނޭ! ތިޔަ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުން ބޭނުންވަނީ އަހަރެމެންގެ ހަންހާރަވެތި މިގައުމު ފަސާދަވެ ނެތިދާންބާ؟ ނުވަތަ މިފަސްގަނޑު ކުރިން ވެސް އޮތްހެން އަމާންކަންމަތީ އޮތުންބާ؟ އަހަރެމެންގެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އޮތް ދުވަސްވީ ވަހުދަތު ގެއްލި، ފިތުނައިގެ އަލިފާން ރޯވެ، ހަސަދައިގެ ހުޅުގަނޑު ބޮޑުވެ، މިތުރުން ހަތުރުންނަށްވެ، ރައްޓަހިން ޢަދުއްވުންނަށްވެ، ޢާއިލާގެ މީހުން ގުޅުމެއް ނެތް ބަޔަކަށްވެ، މުޅި މި ލޮބުވެތި ވަތަން ހަލާކުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓެއްބާ؟
ތިޔައިގެ ތެރެއިން ތިބާގެ އުފަން ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލާއި މެދު ވިސްނަނީ ހަރު ފުރައިގެ ކިތައްމީހުންބާ؟ ޒުވާން ކިތައް އަފުރާދުންބާ؟ ނާޒުކު ކިތައް ޖިންސުން ލަތީފުންބާ؟ މިއީ މިއަދު ގައުމު އޮތް ޙާލަތާއި މެދު ވިސްނާލުމުން ހިތަށް އަރާ ފައިބާ ސުވާލުތައް ދޮގެއްތޯ! ތިޔަބޭފުޅުން މިސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު ކޮންމެ ސިފައެއްގައި ދިނަސް އަހަރެންދޭނެ ހަމައެކަނި ޖަވާބަކީ ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި މިފަދަ ބީދައިން އިޚްލާޞްތެރިކަމާމެދު ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލާއި މެދު ވިސްނައި ފިކުރު ކުރާ ރައްޔިތުން މަދުކަން! ޚާއްޞަކޮށް މާދަމާ ގައުމު ހިންގަން ތިބި ބައެއް ޒުވާނުންގެ ސިކުނޑީގައި މިކަމަށް ސަމާލު ކަމެއް ދީފައި ނުވާކަހަލަ! އެތައް ޒުވާނުންނެއްވަނީ މަސްތުވާ ތަކެތީގެ ޝިކާރައިގެ ޖެހި ހަލާކުވެފާ!
ތެދެއް ގައުމުގެ ކޮންމެ ދިމާލަކުން ވެސް އިވެނީ ބަދަލު، ބަދަލު ވާންވެއްޖެ، ބަދަލެއް ބޭނުންވޭ މިފަދަ ލަފުޒުތަކާއި ކަލިމަތައް އެހެންނޫންތޯ! ތެދެއްމެ އަހަރެމެންގެ އުފަން ފަސްގަނޑަށް ވެސް ބަދަލުތަކެއް ގެންނަށް ޖެހިފައި އެބަހުރި! އަދި ބަދަލުތަކެއް އަންނަށް ވެސް ޖެހޭނެ! އެކަމަކު ގެނެވޭ ބަދަލު ވާންޖެހޭނީ ވިސްނާފައި ގެންނަށް ޖެހޭ ބަދަލަކަށް. ހިކުމަތްތެރި ބަދަލަކަށް. ހަރުދަނާ ބިނާކުރުވަނިވި ފާޑު ކިޔުންތަކެއްގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ބަދަލަކަށް! އަމިއްލަ ފައިދާ އަށްވުރެ ޖަމާޢަތުގެ ފައިދާއަށް އިސްކަންދީފައިވާ ބަދަލަކަށް! ފަހަރެއްގައި ވެސް ދޯހަޅި ކަމާ، ކަންކުތިކަން އޭގައި ޝާމިލްވާ ބަދަލަކަށް ނޫން.
ބަދަލެއް ގެންނަށް ޖެހޭއިރު ވިސްނާލަން ޖެހޭ ނުކުތާއަކީ ކޮބައިބާ؟ މިއީވެސް އުފެދޭ ސުވާލެއް ދޮގެއްތޯ؟ ޝައްކެއްނެތް. އެއީ މިހާރު އޮތް ޙާލަތާއި ބަދަލު އައުމުން ދެން ވެދާނެގޮތް ފުންކޮށް ވިސްނައި ލަފާކޮށް އަންދާޒާކުރުން. ބަދަލު އައުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ ހުރިހާ ކަމެއްގެ ޙައްލާއި، ވާނޭ މަންފާ، ގެއްލުންތައް ތިލަފަތުގެ ދެކޮޅުގައި ބަހައްޓައިގެން ކިރާލަމާ ހިނގާ! ބަދަލުގެ ސަބަބުން ތިލަފަތުގެ ފައިދާގެ ކޮޅު ބަރުވިނަމަ އެބަދަލެއް ގެންނަށްވީ. އެހެންނޫނީ ގެނެވޭ ބަދަލުން ފަހަރުގައި އުއްމީދު ނުކުރާ ކަންތައްތަކެއް ފެންމަތިވެގެން އައުމަކީ ކައިރި ކަމެއް! އަމިއްލައަށް ރައްޔިތުން ވިސްނާނުލައި ގެންނަ ބަދަލުގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ އަށް ފޭހުނު އިލޮށިގަނޑު އަމިއްލަ ލޮލަށް ވަނުން ފަދަ މިސާލުން ކަންތައްތައް ދިއުމަކީ ދުރުގައި އޮތްކަމެއް ނޫން.
ވިސްނަންވީ ޕާޓީގެ ނިޒާމަކަށް ނޫން. އަދި ޕާޓީތަކުގެ މަޞްލަހަތަކަށް ވެސް ނޫން. ވިސްނަންވީ އަމިއްލަ ގައުމާ މެދުގައި، އަމިއްލަ ބިމާއި ގޯތި ގެދޮރުހުރި، ކާބަފައިން އުޅެބޮޑުވި، އަނބިންނާއި ދަރިން އުޅެމުންދާ އަދި މާދަމާގެ ޅަދަރިން އުޅެން އޮތް މާހައުލާ މެދުގާ! އަމިއްލަ ފަސްގަނޑު ކުރިއަރާނީ އެންމެން އެކުގައި ތަރައްގީއަށްޓަކައި އަތްތައް ލާމަހައި ގުޅުވާލައިގެން. އެންމެން އެއް ޞަފެއްގައި ތިބެ، އެކައްޗެކޭ ކިޔައިގެން! ފަހަރުގައި ވެސް ފޮރުވިގެން ތިބެ، ނުވަތަ ހާމަކޮށް ބޮޑު ގޮތެއްގައި ވެރިކަމުގައި ތިބި މީހުންނަށް ހަޖޫޖަހައި ޖޯކް ކިއުމަކީ ބުއްދިވެރިންގެ ސިފައެއް ނޫން. އެއީ މުފައްކިރުންނާއި ޢާލިމުން ކަންތައް ކުރިގޮތެއް ނޫން. އެކަމަކު އެއީ ފިނޑިންނާއި، ކަންކަމުގައި ފަސްޖެހޭ މީހުން ކަންކޮށް އުޅުނުގޮތް. ތަންދޮރުން ވަކިނުވާ ނާތަހުޒީބީ މީހުން ޢަމަލު ކުރާގޮތް.
ތެދުތެދަށް ބުނާނަމަ ހަގީގީ ބަދަލު ގެންނަށް ބޭނުންވާ މީހުން ކިޔާނީ ހަރުދަނާ ފާޑުތައް! ހުށަހަޅާނީ ބޭނުންތެރި ޚިޔާލުތައް.ކަންކަން އިޞްލާޙު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރާނީ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުން ބޭރުނުވެ، ދީނީ، ޝަރުޢީ، ތަރަޙައިގެ ތެރޭގައި ތިބެގެން!އަދަބުވެރިކަމާއި، އިޙްތިރާމާއި، ރީތި މުޢާމަލާތްތަކުން ޒީނަތްތެރިވެ، ތިބެ، އަޑު އަހާލަން ފަސޭހަ ބަސްމަގެއް ބޭނުންކޮށްގެން! އެކުވެރިކަމާއި، އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ޖައްވެއްގެ ތެރޭގައި ތިބެގެން!އެއީ އިސްލާމްދީން އަހަރެމެންނަށް އެންމެ ކުރިއްސުރެ މަޝްވަރާގެ ރީތި އުސޫލު ދަސްކޮށް އަންގައިދީފައިވާތީ!
ގަދަ ބާރުން ކަންކަމާއި، މައްސަލަތަކަށް ޙައްލު ހޯދޭނޭ ކަމަށް ހީކޮށް، ރުޅި އައިސް ވެރިންނަށް ތިބޭ މީހުންނާއި، ދެކޮޅުވެރިވެ، ޒުވާބުކޮށް، މަގުމައްޗަށް ނިކުމެ، މަގުމަތީގެ އަމާންކަން ނަގާލުމަކީ ޙައްލެއް ނޫން. ފަހަރުގައި ވެސް ހިތުގައި އޮންނަ ޒާތީ ހަސަދައިގެ އޮއިވަރު ފިލުވުމަށް އަނެކާގެ އިއްޒަތުން ނަފުސަށް އަރައި، އަބުރު ހިރަފުހާ ވެލީގެ ތެރޭގައި މޮޑެލުން އެއީ ތިބާއަށް ލިބިފައިވާ ޙައްގެއް ނޫން. އަދި އެއީ މާތް ވެގެންވާ އިސްލާމްދީން އަހަރެމެންނަށް ގެނެސްދިން ކަމެއް ވެސް ނޫން. އަދި އެއީ އަހަރެމެން ފުރިހަމަ މުސްލިމުން ކަމަށް ވީހިނދު ކަންތައް ކޮށްގެންވާނޭ ގޮތެއް ވެސް ނޫން!
އަދިވެސް ބުނަން. އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކީ އެކަކު އަނެކަކުގެ އަޚުން، އުޚުތުން. އާއިލާގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ ތިމާގެ މީހެއް. އެހެންނޫނީ ދުރުތާ ތިމާގެ މީހެއް. ގިނަ މީހުން ތިބޭނީ ދުރު ހިސާބަކުން ނަމަވެސް ލޭގެ ގުޅުމުން ގުޅިފާ. ވީއިރު އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން މީހަކު ވަކި ޕާޓީއަކަށް ނިސްބަތްވުމުން އެކަކު އަނެކަކާ ފުސްމޫނު ހަދައި، ފަސްދީ ދާއިރު އަގަަައިން ނުބުނެ ތިބުމުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައިބާ؟ ގޮތް ދޫނުކުރުމަކީ މާތް ސިފައެއް ކަމުގައި ދެކިގެން ތިބާ އެގޮތަށް ޢަމަލު ކުރާނަމަ ތި ހިގަނީ އަދި އިންޞާފުގެ މަގަކުން ނޫން. އެއީ ގޮތްދޫ ނުކުރުމަކީ ފުރިހަމަ މުއުމިނުންގެ ސިފައަކަށް ނުވާތީ. އެހެންވީމާ ތިހިގާ މަގުގެ މިސްރާބު ބަދަލުކޮށް ހެޔޮކަމުގެ ބަނދަރަށް ތިބާ ހަޔާތު ނަވާއިގެން ދަތުރު ފައްޓަވާ! އެބަނދަރުގެ ނެރު ތިބާއަށް އަދިވެސް އޮތީ ހުޅުވިފައި. އަދި އޮންނާނީ ވެސް ހުޅުވިފައިކަން ޔަގީން.
ނިންމާލުމުގެ ކުރިން ބުނެލަމެވެ. ''އޭ އަހަރެންގެ މަންމަ ފަދައިން އަހަރެން ލޯބިވާ ގައުމާއެވެ. އަހަރެން މިތުރާއާއި ދުރު ކޮންމެތާކު ހުއްޓަސް މިތުރާގެ މަތިން ހަދާން ކުރަން! އެއީ އަހަރެންގެ ހަށިގަނޑުން ވަކިކުރެވުނު ފޫޅު ދަނޑިއާއި، މަސް، ތިޔަ ބިމުގައި ވަޅުލެވިފައި ވާތީ! އެއީ އަހަރެންގެ ޅަފަތުގެ ދައުރު ހެޔޮގޮތުގައި އަހަރެންގެ މައިންބަފައިން ތިޔަ ފަސްގަނޑުގައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރީތީ! އެއީ އަހަރެންގެ ދުވަސްވީ ރަހުމަތްތެރިން ތިޔަ ބިމުން ހިޔާވަހިކަން ހޯދާފައި ވާތީ! އެއީ އަހަރެންގެ ހަށިގަނޑުތެރޭގައި ތިޔަ ބިމުގެ ލޭ ދައުރުވެ ދައުރުވެ ހުރީތީ! މިތުރާ ހޯދާ ކޮންމެ ކުރިއެރުމަކާއި ކާމިޔާބީއެއް އަހަރެން ދެކެނީ އެއީ އަހަރެންނަށް ވެސް ލިބޭ ކުރިއެރުމަކާއި، ކާމިޔާބަކަށް! މިތުރާއެވެ. އަހަރެންނަށް އިންތިޒާރު ކުރޭ! އަހަރެން ވެސް އަދި ކޮންމެ ވެސް ދުވަހަކުން މިތުރާގެ ޚިދުމަތުގައި ހުންނާނަން! އެއީ އަހަރެންނަށް ކާންދިން އަތުގައި ދަތްއެޅި މީހަކަށްވުމަށް ބޭނުން ނުވާތީ! އަހަރެންގެ ދުޢާއަކީ މާތްﷲ ތިޔަ ފަސްގަނޑުގެ އަހުލުވެރިން އަބާއްޖަ ވެރިކަމުން ދުރުކުރައްވައި، ބާއްޖަވެރި، އުފާވެރި މުސްތަގުބަލެއް ދެއްވުން! އާމީން''.
ކޮންމެ އަކަސް އަހަރެންގެ މިގޮވެލި ފަތި ނިމުމަކަށް މިއައީ! މިއިން ތިޔަ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުންނަށް މަންފާއެއް ކޮށްފިނަމަ އަހަރެންނަށް ފުދުނީ! އަހަރެންގެ މަންމަ ބިން ދިވެހި ރާއްޖެއަށް އުފަން މީހެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މިހިތުގައި އެފަސްގަނޑަށް، އެބިމަށް އެމާހައުލަށް ވަނީ ލޯތްބާއި ގަދަރު ދެވިފާ! ދިވެހި ބިމަށް އުފަންވީތީ އަހަރެން ފަޚުރު ވެރިވަން! ތިބާ ކެތްތެރިކަމާއެކު އަހަރެންގެ މި ހާސަރު ފަތި އަޑުއަހާ ނިންމާލީތީ އެންމެ ފަހުބަހަކަށް މިހިތުގައި ތިބާއަށް ބުނެލަން އޮތީ ޝީނަކުން ފެށޭ ފަސް އަކުރުގެ ގެ ލަފުޒެއް! އެއީ ޝުކުރިއްޔާ!.
ނޮވެމްބަރު 11
އުފަންވި މީހުން
މައުމޫން މެރި މީހުން==
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ނުޒުހަތު ޝުޢައިބު
ނުޒުހަތު ޝުއައިބު އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ނުޒުހަތުވަނީ ތަފާތު ދިެވހި ފިލްމްތައް ކުޅެފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި =ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް ==
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އިބްރާހީމް ޒަކީ(ފާމުދޭރިގޭ ތުއްތު ދީދީ)
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޒަކީ(ފާމުދޭރިގޭ ތުއްތު ދީދީ) އަކީ މުހައްމަދު ކަލޭފާނުގެ ޙަސަން ފާމުދޭރި ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމަ އަކީ ކަތީބު މަނިކުފާނުގެ ޅަދީދީ އެވެ. އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޒަކީ(ފާމުދޭރިގޭ ތުއްތު ދީދީ) އަކީ ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގައި ހިގާދިޔަ މޮޓަރުބޯޓް ގަޑުބަޑުގައި، ހަވަރުގެ ފަރާތުން ބަސްކިޔުމަށް އެކުލެއްވި، 68 ބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި އިސްބަސް ވިދާޅުވި ވެރިއެކެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުވާލައި ދިވެހި ވެރިކަން ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުކޮށްލުމުގައި ރައްޔިތުންގެ އިސްބަސް ވިދާޅުވި ބޭފުޅެކެވެ. ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ ގައި ވަޑައިގެންނެވި ދަތުރުފުޅުގެ ބައިވެރި އެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މަނި އުފެދޭ ހޮޅިތައް
މަނި އުފެދޭ ހޮޅިތައް އަކީ އޮށުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މަނި އުފައްދައިދޭ ކުދިކުދި ހޮޅިތަކެކެވެ. މިހޮޅިތަކުގެ ކައިރިފަށުގައިވާ އެޕިތީލިއަމް ގައިވާ ސާރޓޮލި ސެލް ހުރެއެވެ. ސާރޓޮލި ސެލްގެ ދެމެދުގައި ސްޕަމަޓޯޖެނިކް ސެލް ތައް ވެއެވެ. އަދި މިސެލްތައް ބައިބައިވަމުން ގޮސް ސްޕާރމް ސެލް ތައް އުފެދެއެވެ. މިހޮޅިތައް ހުންނަނީ އޮށުގެ އަރިމަތިން ފެށިގެން ގޮސް ހުރިހާ ދިމާލަކުން ރީޓީ ޓެސްޓިސް އާއި ގުޅިފައެވެ. ދެވައްތަރެއްގެ މިފަދަ ހޮޅިތައް ވެއެވެ. އެއީ އޮޅިފައިވާ ހޮޅިތަކާއި އަދި ސީދާ ހޮޅިތަކެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
މިރުސް
މިރުހަކީ ކާނާއެކެވެ
ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް
ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ލޭ ޓްރައި ކަސްޕިޑް ވޭލް(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް ކަނާތު އެޓްރީއަމް އިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް އާދެއެވެ. މިގޮތުން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވި ލޭ ދެން ފޮނުވާލަނީ ޕުލްމަނަރީ ވޭލް(Pulmonary valve) ހުރަސްކޮށް ފުއްޕާމެޔަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary artery) ގެ ޒަރީޢާއިން ފުއްޕާމޭ އަށެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
Herz
އަތްދަނޑި
އަތްދަނޑި އަކީ އަތުގެ އުޅަބޮށި ހުޅުން ފެށިގެން ކުޑަ ހުޅު އާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ.އަތްދަނޑީގައި ހިމެނެނީ މައިގަނޑު ދެކަށިގަނޑެވެ. އެއީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑު އެވެ. މިބުނި ދެކަށިގަނޑުގެ ދެމެދުގައި އިންޓަރޯސިއަސް މެންބްރޭން ކިޔާ ފުޅާ ތުނި ފައިބަރަސް ޓިޝޫގެ ފަށަލަ އެއް ވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަތްދަނޑީގެ ކުރިމައްޗަށްވުރެ ފަހަތު ގައި އިސްތަށި ގިނަވާނެއެވެ. ތަފާތު ހަރަކާތްތައް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ އެތައް މަސްގަނޑު ތަކެއް އަތްދަނޑި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވެއެވެ. މިމަސްތަކުގެ ހަރަކާތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ މައިގަނޑު 3 ނާރަކުންނެވެ. އެއީ މީޑިއަން ނާރު، ރޭޑިއަލް ނާރު، އަދި އަލްނާ ނާރު އެވެ. މިހިސާބަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދެނީ ރޭޑިއަލް އާޓަރީ އަދި އަލްނާ އާޓަރީ އިންނެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ބިސް ރޮނޑު
ބިސް ރޮނޑު އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ ރީތި މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރު އަދި ކެއުމަށްވެސް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ރޮނޑެކެވެ. މިމަހުގެ ޚާއްޞަ ކަމަށްޓަކައި، ދިރޭމަހުގެ ވިޔަފާރީގައި ޚާއްޞަ ގަދަރެއްދެވި، ރަގަޅު އަގުގައި ވިކެއެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި ބިސް ރޮނޑު އުޅެނީ ފަރުގެ ބޭރުފަރާތުގައި އެކަހެރިކޮށެވެ. ފަރުބޭރުން ވަރަށް ފުނުންވެސް މިބާވަތް ފެންނަ ކަމަށް ވެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 45 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
ބިސް ރޮނޑުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 24 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 21 އާއި 23 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ކުރިން ތުނބާ ދިމާލުން އަޑިވުމެއް ހުރެއެވެ. ތުނބުގެ ވަށައިގެން ހުންނަނީ ގަދަ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ކުރިން މޫނު މަތީގައި ކައްޗަށްވާގޮތަށް ރީނދޫކުލައިގެ ކުރެހުމެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ހަރު ކޮތަރިބައިގެ ތިރިން މަހުގެ ބުރަކަށިމަތި ހުންނަނީ ރީނދުލާއި މުށިކުލައިން އެކުލެވޭ ކުރެހުމެއް އަޅާފައެވެ. މަހުގެ މަޑު ކޮތަރިބައިތަކުގެ ބުޑުދަށް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ބުޑުދަށާއި، ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅު ހުންނަނީ ހުދާއި ރީނދޫކުލައިގެ ކުރެހުމެއް އަޅާފައެވެ. މިބާވަތުގެ ޅަމަސް ހުންނަނީ މާބޮޑަށް ކަޅުކޮށް ހުދުކުލައިގެ ގިނަ ލައްތަކެއް ޖަހާފައެވެ. މިއީ ދެނެގަންނަށް ފަސޭހަ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އަޑީގައި އުޅޭ ކުދި ދިރުންތަކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނޮވެމްބަރު 12
ނޮވެމްބަރު 12 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 316 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 317 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
މުޙައްމަދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު
ސުމުއްވުލް އަމީރު މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ ދިވެހި ދައުލަތަށް ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
ނަސަބު
މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1262 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ބޮޑުފުޅުވީ އެބޭފުޅުންގެ އާއިލާގެ ގެކޮޅު ކަމުގައިވާ ކަކާގޭ ގައެވެ. އެގެއަކީ ފެންފުށީ ކަކާ ތަކުރުފާނު ބިނާކުރެއްވި ގެއެއް ކަމަށްވާތީ، އެތަކުރުފާނަށް ގޭގެ ނަން ނިސްބަތް ވެފައިވަނީ އެވެ.
މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭފުޅުންނަކީ:-
ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު ތަޢުލީމް ހޯއްދެވީ މާލެއިންނެވެ. ކިލެގެފާނުގެ ޚާއްޞަ ފަންނުތަކުގެ ތެރެއިން ހެވިކަމުގެ ރޮނގުގައި އެމަނިކުފާނަކީ ޚާއްޞަ އުސްތާޛެކެވެ.
ގައުމީ ޚިދުމަތް
މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން މުސްކުޅި ބަންޑާރައިންގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އެމަނިކުފާނު ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އިސްވެރިއެއްގެ ގޮތުން އުޅުނު ދައުރުތަކުގައި ދައުލަތަށް ކުރިމަތިވި ބޮޑެތި މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލު ކުރައްވާފައިވަނީ ވަރަށް ވެސް ކެތްތެރި އިޚްލާޞްތެރި ސިޔާސަތެއްގެ މަތީންނެވެ. މިގޮތުން 1887 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ދައުލަތާއި، ދިވެހި ދައުލަތާއި ދެމެދު ކުރެވުނު މަޝްހޫރު އެގްރީމެންޓްގެ މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ. އެކަމުގައި އެކިލެގެފާނު މުޅިންވެސް ބުރަވެވަޑައިގެން ބާރުއަޅުއްވާފައިވަނީ، ދިވެހީން ރައްކާތެރި ކުރެއްވުމުގެ ފަރާތަށެވެ. އަދި އެދުވަސްވަރު އޮތް ޚާންދާނީ ވެރިކަމުގެ ވާދަވެރިކަމުގައި އެކިލެގެފާނު ހިމެނިވަޑައިގަތީ ތަޢައްޞުބާއި ޒާތީ ނުފޫޒު މުޅިން ނައްތާލެއްވުމާއި، ޢަދުލު އިންޞާފު ގާއިމުކުރެއްވުމުގެ މައްޗަށް ބާރުއެޅުއްވި ވެރިއެއް ކަމުގައެވެ. މިގޮތް ގޮތުން އެކިލެގެފާނަކީ ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންނަށް އިޚްލާޞްތެރި ޚާދިމެއްކަން ފާހަގަވެގެން ދިޔައެވެ.
އަވަހާރަވުން
ވަރަށް ރީތި ހަމަހިމޭން ޙަޔާތްޕުޅަކަށްފަހު މުޙައްމަދު ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ 26 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1326 ގައެވެ. ފަސްދާނު ލެވުނީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގައެވެ.
ސްޕަމެޓިކް ކޯޑް
މިއީ ބަނޑުގެ ތިރިން ފެށިގެން އުރަވަޅި އަށް ފައިބައިފައިވާ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގެ ބައިތައް ހިމެނޭ ކޯޓެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ސްޕަމެޓިކް ކޯޑްގެ ތެރެއިން ތިރިއަށް އުރަވަޅިއާއި ދިމާލަށް ގޮސްފައިވާ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ތަފާތު ނާރުތައް، ލޭހޮޅިތައް، ލިމްފް ހޮޅިތައް، އަދި މަނި ހޮޅި ހިމެނެއެވެ. ސްޕަމެޓިކް ކޯޑް އުފެދިފައިވާ އިރު އޭގެ ބޭރުން 3 ފަށަލަ ލެވިފައިވެއެވެ. އެއީ އެކްސްޓާރނަލް ސްޕަމެޓިކް ފެޝިއާ، ކްރިމަސްޓެރިކް މަސަލް އަދި ފެޝިއާ، އަދި އިންޓާރނަލް ސްޕަމެޓިކް ފެޝިއާ ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ޢަލީ އާޒިމް
އަލީ އާޒިމް ( ދޮން އައްޔަ) އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ކުޅެފައިވާ ފިލްމް ތަކުގެ ތެރޭގައި
ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ވެލި ފާނަ
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 9ކައްޓާއި، 13 މަޑު ކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއި މަޑުކަށީގެ 9 ކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ކަންފަތުގައި 18 އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.
މަހުގެ ކުލައަކީ ނާރިނގު ނުވަތަ އޮރެންޖް ކުލައަކަށްދާ ރަތް ކުލައެކެވެ. ހުދުކުލައިގެ ކުދިކުދި ތިކިތަކެއް މަހުގައި ފަނޑުގޮތަކަށް ހުރެއެވެ. ބޮލުގައި ހުންނަނީ ވައިލެޓް ކުލައެކެވެ. އަދި ނާރިނގު ކުލައިގެ ކުދި ތިކިތަކެއް ވެސް ބޮލުގައި ހުރެއެވެ. ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މެންދަން މިޔަރު
250px|thumb|left|މެންދަން މިޔަރު މެންދަން މިޔަރު ނުވަތަ އަކީ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ވަރަށް ގިނަ ހިސާބުތަކުގެ ކަނޑު އަޑީގައި އުޅޭކަަަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވާ މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު އުޅޭކަމަށް ބެލެވިފައިވަނީ 90 މީޓަރާއި 430 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި މިބާވަތުގެ މިޔަރު ބޭނިފައި ހުންނަނީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި ލޭނު އަޅައިގެންނެވެ. އެންމެ ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރެވެނީ މިބާވަތުގެ މިޔަރު ރޭގަނޑުގައި ބޭނޭ ކަމެވެ. ވުމާއެކު މިއީ ދުވާލުގެ ވަގުތު އަޑީގައި އުޅުމަށްފަހު ރޭގަނޑު ޝިކާރަކުރުމަށް ނިކުންނަ މިޔަރެއްކަމަށްވުމީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
މެންދަން މިޔަރަށް މަސްވެރިން ދީފައިވާ ނަމަކީ ހަމައެކަނި މެންދަމުގެ ވަގުތުގައި ނުވަތަ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުގައި ބޭނޭ މިޔަރަކަށްވާތީ ދީފައިވާ ނަމެއްކަމަށް ފެނެއެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު އަލިހުރަސް ކަނޑުން ވަަރަށް ގިނައިން ބާނާ ކަމަށް ވެއެވެ. މެންދަން މިޔަރުގެ ކާނާއަކީ އެހެނިހެން މިޔަރާއި، މަހާއި، މަޑިއާއި، ބޯވަ އެވެ.
މިއީ ބިޔަހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ މިޔަރެކެވެ. މިޔަރުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ އަޅި ކުލައެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތު ހުންނަނީ ކުލަ ފަނޑުކޮށެވެ. މެންދަން މިޔަރު 3 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ ކަމަށްވެއެވެ. މިމިޔަރު ވިހާ ކޮންމެ ފަހަރަކު 3އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ޅަމިޔަރު ވިހާކަމަށް ވެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މުޙައްމަދު ޒަކީ
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޒަކީ އަކީ ފާމުދޭރީގޭ ތުއްތު ދީދީ ނުވަތަ އިބްރާހީމް ޒަކީގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ވެލާނާގެ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ޅަދީދީ (އަބުގަސްދޮށުގޭ ދޮންދީދީ) ނުވަތަ އަތިރީގޭ ތުއްތު ދީދީ އެވެ.
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޒަކީ އަކީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ ސިލޯނުންނެވެ. ހިސާބު އިލްމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދިވެއްސެކެވެ. އިގިރޭސި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ، ތަމަޅަ ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އޭނާއަކީ ވިޔަފާރި އުޞޫލަށް ލޯބިކުރައްވާ ދިރިއުޅުން އެމަގަށް ބައްޓަންކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުލައްދަނޑި
thumb|left|284px|bone structure of a human arm މުލައްދަނޑި އަކީ އަތުގެ ކޮނޑުހުޅުން ފެށިގެން އުޅަބޮށިހުޅާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. މުލައްދަނޑި ހިމެނޭ ހިސާބުގައި އެތެރޭގައި ވާ ކަށިގަނޑަށް ކިޔަނީ މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އެވެ. މަތިން މިކަށިގަނޑު އިންނަނީ ބޮބިފަޅި ކަށިގަނޑު އަދި ކޮނޑުހުޅާއި ގުޅިފައެވެ. ތިރިން އިންނަނީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އަލްނާ ކަށިގަނޑު އާއި ގުޅިފައެވެ. ތިރިން މިބުނި ކަށިގަނޑު ތަކާއި މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު ގުޅިގެން އުޅަބޮށި ހުޅު އުފެދިގެން ދެއެވެ. މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އަކީ އެހާ ފަސޭހައިން ބިއްދައިގެންދާނެ ކަށިގަނޑެއް ނޫނެވެ.
ނޮވެމްބަރު 13
ނޮވެމްބަރު 13 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 317 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 318 ވަނަ ދުވަހެވެ.
މާ ރޮނޑު
250px|thumb|left|މާ ރޮނޑު މާ ރޮނޑު ނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގަޔާ ވިލުތަކުގައި ގިނައިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. ދުވާލު ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި މާ ރޮނޑު ބޭނެއެވެ. މިއީ ދަތްތައް ވަރުގަދަ، ހަށިގަނޑު ބޮޑު މަހެކެވެ. މިއީ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރެއިން ގަދަފަދަ ކަމަށް މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. މާ ރޮނޑަކީ އެސޮރުގެ ބިސްހާލި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަލަހައްޓާ ގާޑްކުރަމުން ބިސް ވިއްސާ މަހެކެވެ. މިގޮތުން ހާލި ބަހައްޓާއިރު އެހެނިހެން މަސްމަހާ، އަދި ބައެއް ފަހަރު މޫދަށްއެރިއުޅޭ ފީނުންތެރިންނަށް ޙަމަލާދީ އުޅެއެވެ.
ނޮވެމްބަރު 13
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ކިރުޅިޔަ މަސް
ކިރުޅިޔަ މަސްނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގައި ގިނައަދަދަކަށް އުޅޭ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ފަރުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަޅުފަޅުން ދާއަޅައިގެންނާއި ރޮދުލައިގެން އަދި ބުޅީގައިވެސް މިމަސް ބާނާ ހިފައިހަދާ އުޅެއެވެ. ކިރުޅިޔަ މަހަކީ ހަންބޯ އަދި ހަރުމަސްގަނޑެއް އޮންނަ މީރު މަހެއްކަމުން ވަރަށް ގިނަ ދިވެހިން މިމަސް ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ދެއެވެ. އަދި ގިނައިން ހިފައިގެން ލޮނުއެޅުމަށް ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މިމަސް ކުދި އައިން ހަދައިގެން ފަޅުތެރޭގަޔާއި ވިލުވިލުގައި އަދި ފަރުމަތީގައި އުޅެއެވެ. ނަމަވެސް ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި މިބާވަތުގެ މަސް ގިނައިން އުޅެނީ މޫދުގެ އަޑީބައިގައި އެކަހެރިކޮށެވެ. މިމަހުގެ މައިގަނޑު ކާނާއަކީ މޫދު ފެއްސެވެ. ނަމަވެސް މަދުމަދުން އެހެން ފާނޑުފާނޑުގެ ކާނާވެސް ކައިއުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 45 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށިތައް ހަރުކަށިތަކަށްވުރެ ދިގެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ކުރެވެ. މަހުގައި ހުންނަނީ ކުދިކުދި ހުޅުނބު ތަކެކެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ އަޅިކުލައެކެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލަ މަތީބަޔަށްވުރެ ފަނޑެވެ. މަހުގެ ދިގަށް ހުންނަ ހުޅުނބު ބަރި ދެމެދުގައި ރަންކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މާ ރޮނޑު
ބިސް ރޮނޑުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 24 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 23 އާއި 24 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ކުރީގައި ކުޑަކޮށް އަޑިވުމެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގައި 4 ނުވަތަ 6 ކަށި ހުޅުނބު ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފެހި ރީނދޫ އަދި މުށި ކުލައެކެވެ. ތުނބުގެ މަތިން ފެށިގެން ލޯ ހުރަސްކޮށް ގަދަ ރޮނގެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މޫނު މައްޗާއި، ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކާނާގެ ގޮތުގައި ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ހިޔަމައާއި، ގަލުގައި އެކުލެވޭ ދިރުންތަކާއި، ބޮލީގެ ބާވަތްތައް ކައި އުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 75 ސެންޓިމީޓަރަށެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޖޭމްސް މޮންރޯއި
އެމެރިކާގެ 5 ވަނަ ރައީސް ކަމަށްވާ ޖޭމްސް މޮންރޯއި އުފަންވެފައިވަނީ އެޕްރީލް 28 1758 ގައެވެ. މީނާ އަވަހާރަ ވެފައިވަނީ ޖުލައި 4 1831 ގައެވެ. 1817އިން 1825 އަށް އެމެރިކާގެ ރައީސްކަން ކުރެއްވި ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަކީ ވާޖީނިއާ އިން އެމެރިކާގެ ރައީސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތް 4 ވަނަ ބޭފުޅާއެވެ. ކުރީގެ ރައީސެއްކަމަށްވާ ތޯމަސް ޖެފަރސަން ގެ ގާތްރަހުމަތްތެރިއެއް ކަމަށްވާ ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަކީ ފަރަންސޭސި އިންގިލާބަށް ތާއީދު ކުރެއްވި ޑިޕްލޮމެޓެކެވެ. ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެ ސަރުކާރުގައި ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓް އަދި ސެކެޓްރީ އޮފް ވާރ ގެ ހައިސިއްޔަތުން 1812 ވަނަ އަހަރުގެ ހަގުރާމައިގައި އިސްދައުރެއް ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަދާކޮށްފައި ވެއެވެ. ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީގެ ފަރާތުން އެމެރިކާގެ ރިޔާސަތުގައި އިށީދެ ވަޑައިގެންނެވި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ގެ ރިޔާސީ ދުވަސްވަރު ސިފަކުރެވިފައިވަނީ ރަގަޅު އިހްސާސްތަކުގެ ޒަމާނެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ޙަޔާތުގެ ކުރީކޮޅު
ޖޭމްސް މޮންރޯއި އުފަންވެފައިވަނީ 1758 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް 28 ގައި އެމެރިކާގެ ވާޖީނިއާގެ ވެސްޓްމޯރލޭންޑް ކައުންޓީ ގައެވެ. ޖުލައި 1774 ގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ވިލިއަމް އެންޑް މޭރީ ކޮލެޖަށް ވަދެވަޑައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ބަރާބަރު ދެއަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖެނެރަލް ވިލިއަމް އެލެގްޒެންޑަރ ގެ ދަށުގައި ކާނަލެއްގެ ގޮތުން ޖޭމްސް މޮންރޯއި މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. 1777ން 1778 އަށް ފޯރޖް ވާދީގައި ކޭމްޕް ޖަހައިގެން ތިބި ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ހިމެނި ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އަދި މަންމައުތު ހަގުރާމައިގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
1780 ވަނަ އަހަރު ޖޭމްސް މޮންރޯއި އެބުރި ވާޖީނިއާ އަށް ދިޔައެވެ. އެއީ ތޯމަސް ޖެފަރސަން ގެ އަރިއަހުން ގާނޫނީ ޢިލްމު އުގެނުމަށްޓަކައެވެ. 1782 ވަނަ އަހަރު ވާޖީނިއާ ހައުސް އޮފް ޑެލިގޭޓްސް އަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި އިންތިޚާބު ކުރެވުނެވެ. ޖޭމްސް މޮންރޯއި ޢާންމު ރައްޔިތުންނާއި ބޭއްވި ގުޅުމާއި ކޮށްދެއްވި ޚިދުމަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން 1783 ވަނަ އަހަރު ކޮންފެޑެރޭޝަން ކޮންގްރެސް އަށް ހޮވި ވަޑައިގަތެވެ. އަދި 1786 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ކޮންފެޑެރޭޝަން ކޮންގްރެސްގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
ކޮންފެޑެރޭޝަން ކޮންގްރެސް ގައި ޖޭ ގާރޑޮގީ ގެ ހުށަހެޅުމާއި ޖޭމްސް މޮންރޯއި އިދިކޮޅު ހެއްދެވިއެވެ. އެހުށަހެޅުމުގައި ވާގޮތުން މިސިސިޕީ ކޯރު ގެ ތެރެއިން ދަތުރުކުރުމުގެ ޙައްގު ސްޕޭން އަށް ލިބިގެންވެއެވެ. 1789 ވަނަ އަހަރު ޖޭމްސް މޮންރޯއި ގެ ކައިވެންޏަށް ފަހު އަލްބެމާރލް ކައުންޓީއަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލު ކުރެއްވި އެވެ. ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަދި އެލިޒަބަތު ކޯރޓްރައިޓްގެ ކައިވެނިން ލިބުނު ދެ އަންހެންކުދިން ކަމަށްވާ އެލީޒާ އަދީ މާރިއާ ހެސްޓަރ އުފަންވެފައިވަނީ މިބުނި އަލްބެމާރލް ކައުންޓީ ގައެވެ. އެދެމަފިރިންގެ ހަމައެކަނި ފިރިހެން ދަރިފުޅު ޖޭމްސް ސްޕެންސް ވަނީ އުމުރުގެ ފުރަތަމަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ނިޔާވެފައެވެ.
ފެޑެރަލިސްޓުންނާއި ދެކޮޅު ހެއްދެވުން
ޖޭމްސް މޮންރޯއި 1790 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ ސެނޭޓަށް އިންތިޚާބު ކުރެވުނެވެ. ޖޭމްސް މޮންރޯއި ޖޭމްސް މެޑިސަން އާއި ގުޅިވަޑައިގެން އެލެގްޒެންޑަރ ހެމިލްޓަން ގެންގުޅުއްވި ފެޑެރަލް ސަރުކާރުގެ ބާރުތައް ސެންޓްރަލައިޒް ކުރުމާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. ޖޯޖް ވޮޝިންގޓަން ގެންގުޅުއްވި ޕްރޯ-ބްރިޓިޝް ފޮރިން ޕޮލިސީ އާވެސް ޖޭމްސް މޮންރޯއި އިދިކޮޅު ހެއްދެވި އެވެ. ތޯމަސް ޖެފަރސަން، އަދި ޖޭމްސް މެޑިސަން އާއި ގުޅިގެން ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީ އުފެއްދުމުގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ހަމަމިހެން މީޑިއާގައި ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކަންގެ މަގާމް ދިފާއުކުރުމަށް ވެސް ޖޭމްސް މޮންރޯއި ޖޭމްސް މެޑިސަން އަށް އެހީތެރިވެދީ ފައިވެއެވެ.
1794 ވަނަ އަހަރު ޖޯޖް ވޮޝިންގޓަން ، ޖޯން ޖޭ މިޝަން އެއްގައި ތުރުކީ ވިލާތަށް ފޮނުވުމުން ޖޭމްސް މޮންރޯއި ފަރަންސޭސި ވިލާތަށް ކަނޑައެޅި މިނިސްޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހުނެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކަން ގެ ފާޑުކިޔުން ސަރުކާރަށް ކުޑަކުރުމެވެ. ސަރުކާރުގެ ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް އަކަށްވުރެ ބޮޑަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި މަސަައްކަތް ކުރައްވާފައިވަނީ ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީގެ ތަރުޖަމާނެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން 1797 ވަނަ އަހަރު ޕެޓިޝަނެއް ހުށަހަޅައިގެން ޖޭމްސް މޮންރޯއި ސަރުކާރުގެ ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވްގެ މަގާމުން ދުރުކުރެވުނެވެ. 1799ން 1802 އަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި ވަނީ ވާޖީނިއާގެ ގަވަރުނަރުގެ ހައިސިއްޔަތުން މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ.
ތޯމަސް ޖެފަރސަންގެ ޑިޕްލޮމެޓެއްގެ ގޮތުގައި
1803 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ އޭރުގެ ރައީސް ތޯމަސް ޖެފަރސަން އޭނާގެ ޚާއްޞަ މަންދޫބެއްގެ ގޮތުން ޖޭމްސް މޮންރޯއި ފަރަންސޭސި ވިލާތުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ މިނިސްޓަރު ރޮބަރޓް އާރް ލިވިންގސްޓަން ގެ އެހީތެރިއަކަށް ފަރަންސޭސި ވިލާތަށް ފޮނުވުނެވެ. ލިވިންގސްޓަން އަދި މޮންރޯއި އަށް ނަޕޯލިއަނުން ދެގޮތެއް ހުށަހެޅުއްވި އެވެ. އެއްގޮތަކީ ލޫޒިޔާނާ އެއްކޮށް ގަތުމެވެ. އަނެއްގޮތަކީ އެއްވެސް ބައެއް ނުގަތުމެވެ. އެކަމުގެ ތެރޭގައި ދިމާވި ހުރިހާ ކަމަކާއި ކުރިމަތި ލައްވަމުން ލޫޒިޔާނާ ގަތުމަށް އެއްބަސްވި އެވެ.
1803ން 1807 އަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި ވަނީ އިގިރޭސި ވިލާތަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުރި މިނިސްޓަރެއްގެ ގޮތުން ޚިދުމަތް ކޮށްފައެވެ. 1805 ގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ސްޕޭންގެ މެޑްރިޑަށް ދިޔައެވެ. އެއީ ލޫޒިޔާނާ ގަތުމުގެ ތެރޭގައި ހުޅަގު ފްލޮރިޑާ ވެސް ހިމަނައިތޯ ސްޕޭނުން އެއްބަސްވޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައެވެ. 1806ވަނަ އަހަރު ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަދި ވިލިއަމް ޕިންކްނީ އާއެކު އިގިރޭސިންނާއި އެކު ވިޔަފާރިއާ ގުޅޭ އެއްބަސްވުންތައް ހެދޭތޯ މަސައްކަތް ކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ އިގިރޭސި ވިލާތުން ހިފަހައްޓާފައި އޮތް ވިޔަފާރީކުރުމުގެ މިންގަނޑުތައް އުވާލުމަށްޓަކައެވެ.
ޖޭމްސް މެޑިސަންގެ ކެބިނެޓްގައި
1810 އަދި 1811 ގައި ވާޖީނިއާގެ އެސެމްބްލީގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ބައިވެރި ވެފައި ވެއެވެ. 1811 ވަނަ އަހަރު ޖޭމްސް މެޑިސަން ގެ ކެބިނެޓްގައި ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓް ގެ މަގާމް ދެވުނެވެ. މިމަގާމްގެ ސަބަބުން ޖޭމްސް މެޑިސަން އަދި ތޯމަސް ޖެފަރސަން އާއި، ޖޭމްސް މޮންރޯއި އާއި ދެމެދު އޮތް ރަހުމަތްތެރިކަމުގެ ގުޅުން އިތުރަށް ބަދަހިވެގެން ދިޔައެވެ.
1814 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސިން ވޮޝިންގޓަން އަށް އެރުމާއި ގުޅިގެން ރައީސް ޖޭމްސް މެޑިސަން ސެކެޓްރީ އޮފް ސްޓޭޓްގެ މަގާމްގައި ހުންނެވި، ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަށް ސެކެޓްރީ އޮފް ވާރ ގެ މަގާމް ދެއްވި އެވެ. އެހެންކަމުން އެއްފަހަރާ ކެބިނެޓްގެ ދެމަގާމް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅަކަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި ވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. 1816 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަށް ކާމިޔާބު ލިބުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސިއްރަކީ ޖޭމްސް މެޑިސަންގެ ކެބިނެޓްގައި ކުރެއްވި ފުރިހަމަ ޚިދުމަތް ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އެއަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކަން ޕާޓީގެ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުން ރައީސްކަމާ ކުރިމަތި ލައްވައި އެފަަހަރު ކުރިމަތި ލެއްވި އަނެއް ކެންޑިޑޭޓް ވިލިއަމް އެޗް ކްރައުފޯރޑްގެ މައްޗަށް ކާމިޔާބު ހޯއްދެވިއެވެ.
ރިޔާސީ ދައުރަށްފަހު
މާރޗް 4 1825 ގައި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ގެ ރިޔާސީ ދައުރު ހަމަވިއިރު އޭނާ ދިރިއުޅުއްވީ ވާޖީނިއާ ޔުނިވަސިޓީގެ ގްރައުންޑްގައިވާ މޮންރޯއި ހިލް ގައެވެ. މިއަދު ވާޖީނިއާ ޔުނިވަސިޓީގެ ކެމްޕަސް ހުރިތަނަކީ 1788ން 1817 އަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި ގެ އާއިލީ ފާރމްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެއްވި ތަނެކެވެ. އެކަމަަކު ޖޭމްސް މޮންރޯއިގެ ރައީސްކަމުގެ ފުރަތަމަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ވާޖީނިއާ ޔުނިވަސިޓީއަށް އެތަން ވިއްކާލެވުނެވެ. ޖޭމްސް މޮންރޯއި ވަނީ ވާޖީނިއާ ޔުނިވަސިޓީގެ ބޯޑް އޮފް ވިޒިޓާރސް ގެ ގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ.
ވަރަށްގިނަ ދަރަނިތަކާއި ޖޭމްސް މޮންރޯއި ކުރިމަތި ލައްވާފައި ވެއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އޭނާގެ ހައިލޭންޑް ޕްލާންޓޭޝަން ވިއްކާ ލެއްވި އެވެ. އެބިން ވިއްކާލެއްވީ ކޮލެޖް އޮފް ވިލިއަމް އެންޑް މޭރީ އަށެވެ. އެއީ ޖޭމްސް މޮންރޯއި ކިޔަވާ ވިދާޅުވި ކޮލެޖް ވެސް މެއެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު 30 1830 ގައި އަނބިކަނބަލުން އެލިޒަބަތު ނިޔާވުމާއި ހަމައަށް އެދެމަފިރިން ދިރިއުޅުއްވީ އޯކް ހިލްގައެވެ.
ނިޔާވުން
1830 ވަނަ އަހަރު އަނބިކަބަލުން އެލިޒަބަތު ނިޔާވުމުން ޖޭމްސް މޮންރޯއި ނިއުޔޯކް ސިޓީއަށް އޭނާގެ ދަރި ކަނބަލުން މާރިއާ ހެސްޓަރ މޮންރޯއި ކައިރިއަށް ބަދަލު ވިއެވެ. ޖޭމްސް މޮންރޯއި ނިޔާވެފައިވަނީ ޖުލައި 4 1831 ގައި ނިއުޔޯކް ސިޓީގައެވެ. އޭނާ ނިޔާވިކަމަށްވަނީ ހިތް ފޭލްވެގެންނާއި ކެއްސުން ބަލި ޖެހިގެންނެވެ. ޖޭމްސް މޮންރޯއި ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ނިއުޔޯކްސިޓީގެ މާރބްލް މަގްބަރާ ނުވަތަ ގަބުރުސްތާން ގައެވެ. އޭގެ 27 އަހަރު ފަހުން 1858 ގައި ވާޖީނިއާގެ ރިކްމަންޑް ގައިވާ ހޮލީވުޑް މަގްބަރާގައި ހެދުނު ރައީސުންގެ ވަށްބުރަށް ޖޭމްސް މޮންރޯއި ގެ ސަންދޯއް ބަދަލު ކުރެވުނެވެ.
ދީނީ ގަބޫލު ކުރުން
ޖޭމްސް މޮންރޯއި ދިރިއުޅެ ބޮޑުވަމުން އައީ ޗާރޗް އޮފް އިންގްލޭންޑް އަށް ނިސްބަތްވާ އާއިލާއެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ ވާޖީނިއާ ސްޓޭޓް ޗާރޗް ގެ ގޮތުގައި މިބުނި ޗާރޗް ހުރި ދުވަސްވަރު އެވެ. ބޮޑުވެ ތަޞައްރުފު ފުދުނު ފަހުން ޖޭމްސް މޮންރޯއި އެޕިސްކޮޕާލިއަން ގެ ޗާރޗް އަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވި އެވެ. ބައެއް ތާރީކް އިލްމުވެރިން ސިފަކުރައްވާ ގޮތުން ޖޭމްސް މޮންރޯއި އަކީ ޑެއިސްޓް އެކެވެ.
މިލަދޫ (ނ. އަތޮޅު)
މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނުބުރީ މިލަދޫ އަކީ އާބާދީގައި 1393 މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ. މީގެތެރެއިން 702 މީހުންނަކީ އަންހެނުން އަދި 691 މީހުންނަކީ ފިރިހެނުންނެވެ. ރަށުގެ އާބާދީގެ 904 މީހުންނަކީ 18 އަހަރުން މަތީމީހުންނެވެ. މިރަށުން ޕްރީސްކޫލާއި ޕްރައިމަރީއާއި ސެކަންޑްރީ އަދި ސާނަވީ ތަޢުލީމު ފުރުސަތު ލިބޭނެއެވެ. ޕްރީސްކޫލުކުދިންގެ އަދަދަކީ 63 އެވެ. ޕްރައިމަރީއާއި ސެކަންޑްރީ ތަޢުލީމު މިވަގުތު ހޯދާ ދަރިވަރުންގެ އަދަދަކީ 151 ، އަދި ސާނަވީ ކުދިންގެ އަދަދަކީ 81 އެވެ. މިރަށުގައި މީހުން ދިރިއުޅެނީ 176 ގޭގައެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ. ޒަމާނުއްސުރެ މިލަދޫ އަކީ އެކުވެރި އެއްބައިވަންތަ ބައެއް އުޅޭ ރަށެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
މިލަދޫގެ ތާރީޚް
މިރަށަކީ މިލަދުންމަޑުލު އެރަށަކަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ރަށެވެ. ރާއްޖޭގެ ވަރަށް ޤަދީމީ ރަށެކެވެ. މިރަށުގައިވެސް “ރެދިންގެ ގާފުނި” ކިޔާތަނެއް ހުއްޓެވެ. އެތަނުން އެކި ބޭނުމުގައި ގާ ނަގަނިކޮށް ގަލޮޅުގޭ އަލްފާޟިލް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒްގެ އަތޮޅުވެރިކަމުގައި ހިރިގަލު ފޮށްޓެއްގެ ތެރޭގައި “ރަނުން ހަދާފައިއޮތް ހާލެއް” އޮތްވާފެނިގެން އެ ހާ މާލެ ގެނެވުނެވެ. އެ އުސްގަނޑު މަތީގައި ހުރި ބޮޑު ނިކަގަހެއް 1987މ ވަނައަހަރު ފުރޮޅާލައިގެން ވެއްޓުނުއިރު އިމާރާތްތަކެއްގެ ހުރަސްފާރާއި ދިގުފާރުފެނިފައި ވަނިކޮށް އެދުވަސްވަރު އެރަށަށް އެރި އުދައެއްގެ ސަބަބުން ގަސްވެއްޓުނުދިމާ ގޮނޑުދޮށް ގިރައިގެން ދިޔުމުން އެފާރުތައް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ފެނިގެންދިޔައެވެ. އެއިރު ޤައުމީ މަރުކަޒުގެ ޓީމެއް ލަންދޫގައި މަސައްކަތްކުރަމުން ދިޔައެވެ. އެ ޚަބަރު ލިބިގެން އެޓީމުގެ މެމްބަރުން މިލަދުއަށްގޮސް ބެލިބެލުމުގައި މިލަދޫގައިވެސް މޮނާސްޓްރީއެއް ހުރިކަން އެނގުނެވެ. އެ މޮނާސްޓްރީ ތަޅާލުމަށްފަހު އެރަށުގައި ޢިމާރާތްކުރެވުނު ކުޑަމިސްކިތްވެސް ހުރިކަން ފާހަގަކުރަމެވެ. މިއީ ވަރަށް ޤަދީމީ އާސާރީ މިސްކިތެއްކަން ޔަޤީނެވެ. (މިހާރު މި މިސްކިތްވަނީ ތަޅާލެވިފައެވެ.)
މިލަދުއަކީ ހޭލުންތެރި ތަނަވަސްބަޔަކު އުޅުނު ރަށެކެވެ. ނަމަވެސް އެއްޒަމާނެއްގައި ދެކޮޅުވެރިކަން އުފެދި ޝަރީއަތްތައް ގިނަ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވިގެން ދިޔައެވެ. މަޙުކަމަތުއްޝަރުޢިއްޔާގެ ބޮޑު ނާއިބެއް ކަމުގައިވާ އަލްމަރްޙޫމް ބޮޑުފެންވަޅުގޭ މޫސާދީދީގެ ޢިބާރާތުންނަމަ “މިލަދުއަކީ 18 ޢާލަމުން ޢާލަމެކެވެ.” ސަބަބަކީ އެރަށުމީހުންގެ މެދުގައި ޝަރީޢަތްތައް ގިނަވެފައި އެ ޤަޒިއްޔާތައް ހައްލުކުރުމަށް ދަތިކަމުންނެވެ. އެދުވަސްވަރު އަތޮޅުގައި މީހުންދިރިއުޅޭ 16 ރަށާއި މިލަދުއާއި ނުބައްދަލު ކަމަށްޓަކައެވެ. މިލަދުއަކީ މާލޭ ގަލޮޅުގޭ އަންނަބީލް މުޙައްމަދު ދީދީގެ ވިޔަފާރި މަރުކަޒެވެ. އެވިޔަފާރި ހިންގަނީ މިލަދޫ ހަސަންއެވެ. އަނެއްކޮޅުން އަތިރީގޭ ޕާޓީގެ ވެރިޔަކަށް ހުންނެވީ ރަށުގެ ޚަތީބު ކަލޭގެފާނެވެ. މިހެންވުމުން ރަށްއޮތީ ދެބައިވެފައެވެ. ކަންދިމާވަމުންދިޔައީ “ބޮޑުދެގެރި ތަޅާނަމަ ކަށްގަލަށް ބާރުކުރާނެއެވެ.” އެބުނާ ބުނުމާ އެއްގޮތަށެވެ.
ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމަ ފެށުނުއިރު އަތޮޅުން 2 ވަނައަށް އެންމެ މީހުން ގިނަ ރަށަކީ މިލަދުއެވެ. އޭރު ރަށުގައި މަހައްފުރާ އަދި މާލެ ދަތުރުކުރާ 32 ގަނޑެތި ހުރިކަމަށް ބުނެވެއެވެ. އަލްސުލްތާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުންދީނުގެ ރަސްކަމުގެ (1187-1193ހ)ފަސްވަނަ އަހަރު “މުސްކުޅި އޮޅީ މުސްކުޅިކަމު” ހުންނެވި އަލްވަޒީރު މުޙައްމަދު ވެލާނާ ތަކުރުފާނު ، މިލަދޫ އައިމިނާބީ އަށާއި އޭނާގެ ދަރިންނަށް ހުއްދަކުރެއްވީ “ތަޅުދަނީ ރިހިކެވެލި އާއި އިނގިލީ ރަންމުދިއާއި ކަރުފަށްޓަރާއި ކަންފަތުރަންމުދި އަދި އަތުކުރީ އުޅާ”އެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން “ބޮމާ ފޭލިގަނޑާއި ކުޑަކުދީން ގިލޭފައްޗާއި މުދިފަތި ،އުޅުބު ތުނިފޭލި،”ގޮންގެ” ދަމާދޮރު ،އެންދު އުނދޯލި ވައިފޭލި ” މިތަކެއްޗެވެ. ވީމާ މިލަދުއަކީ މުސްކުޅި އޮޅިންގެ ރަށެއްކަމަށް ވިސްނެއެވެ. އެދުވަސްވަރުގެ އާދަކާދައާއި އަދި ޢިބާރާތްކުރުމުގެ ހަމަ މިހުއްދަފަތުން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ.
މިލަދޫ އިންޓަނެޓްގައި
މިލަދުއަށް ޚާއްޞަ ވެބްސައިޓެއް ޤާއިމް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. މިލަދޫ އޮންލައިންގެ ނަމުގައި ފެބްރުއަރީ 2012 ގައި ލޯންޗްކުރެވުނު މި ވެބްސައިޓްގެ އެޑްރެހަކީ www.miladhoo.com އެވެ.
ވާތު އެޓްރީއަމް
ވާތު އެޓްރީއަމް ނުވަތަ އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް  ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކުރިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އިން ފުއްޕާމޭއަށް ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ލޭ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަންއާ އެއްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދިކުރެވުނު ލޭ ފުއްޕާމޭ އިން ހިތަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary vein) ގެ ތެރެއިން ގޮސް ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ މައިޓްރަލް ވޭލް(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް ވާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ފޮނުވާލައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން
އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން (ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީންގެ ދޮށީ މަނިއްޕުޅު) އަކީ އައްސުލްޠާނުލް ޙާއްޖު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން ރަދުން (ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީން) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމާފުޅަކީ ނޫރައްދީންގެ ބަންޑާރައިންގެ ގޮމާ އެވެ. އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން އަކީ މިޞްރުން ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވި ޢިލްމުވެރި އެކެވެ. ޢަރަބި، އުރުދޫ، ފަރަންސޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ވަރަށް ހަރަކާތްތެރި މުރުއްވަތްތެރި، އަޒުމް ވަރުގަދަ ބޭފުޅެކެވެ. ޝަމުސުއްދީން ރަދުންގެ ދުވަސްވަރުގައި މިމަނިއްޕުޅުގެ ބައްޕާފުޅުގެ މައްޗަށް ރަސްކަން އަބުރައިލެއްވުމުގެ ހަރަކާތްތަކެއް މާލޭގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ހިންގުމުގެ ސަބަބުން އެމަނިއްޕުޅުގެ މަގުބޫލްކަން އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން އަށް ވަލީ ޢަހުދުކަން އެރުވުނެވެ. އަވަހާރަވީ 18 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1375 ގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ނޮވެމްބަރު 14
ނޮވެމްބަރު 14 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 318 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 319 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ރީޓީ ޓެސްޓިސް
ރީޓީ ޓެސްޓިސް އަކީ އޮށުގެ އެތެރެއިން މެދުގައި ކުދިކުދި ހޮޅިތަކެއް ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ވިއުގަ އެކެވެ. ރީޓީ ޓެސްޓިސް ހުރަސްކޮށް މަނި އުފެދޭ ހޮޅިތަކުން މަނި އިފެރެންޓް ޑަކްޓްތަކަށް ގެންގޮސް ދެއެވެ. ރީޓީ ޓެސްޓިސްގެ ތެރޭގައި މަނީގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން މަތިވެގެން ދެއެވެ. މަނި ކޮންސެންޓްރޭޓްނުވެ، މަނި ގުދަނަށް ވާޞިލްވެއްޖެނަމަ ދަރިން ލިބުމުގައި މައްސަލަ ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ
ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ ހުންނަނީ ނޭފަތުގެ މަގުގެ ފަހަތުގައެވެ. ނުވަތަ ނޭފަތްގެ ފަހަތުގައެވެ. މަޑު ތަލި އަށްވުރެ މަތީގައިވާ ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ އިންނަނީ އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެ އަދި އަޑުފޮށްޓާގުޅޭ އަރުތެރެއާއި ޚިލާފަށް އަބަދުވެސް އޭގެ މަގު ހުޅުވިފައެވެ. ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ ކުރިމަތިން ގުޅިފައިވަނީ ނޭފަތުގެ މަގު އަދި ނޭފަތުގެ ހިނދުރި އާއެވެ.
ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ އިންނަނީ ހަރު ޕަލޭޓް، އަދި މަޑު ޕަލޭޓް ގުޅޭ ޖަންކްޝަން ނުވަތަ ކަނުން ފެށިގެން މައްޗަށް ބޮލުގެ ނާށިގަނޑުގެ ބުނޑާއި ހަމައަށެވެ. ދެފަރާތުގެ އަރިމަތިން އިންނަނީ ފެރިންޖީއަލް ރިސެސް އެވެ. މީގެ އިތުރުން އަރިމަތީ ފާރުގެ ތެރެއަށް ކަންފަތުން ނޭފަތަށް އައިސްފައިވާ ހޮޅި ނުވަތަ ޔޫސްޓާކިއަން ޓިއުބު ހުޅުވިފައި އިދެއެވެ. އެންމެ ތިރިން އިންނަނީ މަޑު ޕަލޭޓްގެ ތިރީ ފާރެވެ. ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރޭގެ ފަހަތު ފާރުގައި ވަނީ އަރުތެރޭގެ ޓޮންސިލް އެވެ.
އިތުރު ފޮޓޯތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
ކޭލަ
ކޭލަނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުތަކުގައްޔާއި ގޮނޑުދޮށުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެކެވެ. ކޭލަ ކުޅިކުޅިއާއި ގުޅިފައި ހުންނަ މޫދުގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި ވެސް އުޅެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހާއި އަޑީގައި އުޅޭ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ދިރުންތަކެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. މިބާވަތުގެ ކުދިމަހުގައި މަހުގެ ހުރަހަށް ހުންނަ 3 ގަޅި ހުރެއެވެ. އަދި ކަންފަތްގަނޑުނޫން އެހެން އުރަހަތަކުގައި ކަޅުކުލަ ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ކުދިމަސް ގޮނޑުދޮށުގައި މަސްހިފަންއުޅޭ ކުދިން ހިފާއުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 8 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު، 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑުގައި 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތްގަނޑު ކައިރީގައި ދިގުކޮށް ހުންނަ 6 ނަރުވާ ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ދަތް ކުއްޖެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބުތައް ހުންނަނީ ކުދިކޮށެވެ. މަހުގެ ތުން ހުންނަނީ އޫކޮށެވެ. އަނގަ ހުންނަނީ ތުންގަނޑުގެ ދަށުގައެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަޑު މިޔަރު
މަޑު މިޔަރަކީ ބިޔަ ބަރުހެލި ހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ މިޔަރެކެވެ. މިޔަރުގެ ލޯ ކުޑައެވެ. ބޯ ފަތިވެފައި އަނގަމަތި ވަށްވާނެއެވެ. މިމިޔަރުގެ ބުރަކަށި މަތީގައި ހުންނާނީ އެންމެ އުރަހަ އެކެވެ. މިޔަރުގެ ތިރީ ހިރުގަނޑުގައި 6 ބަރިއަށް އެތުރިފައިވާ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިބުނި ދަތްތަކުގެ އެތެރެ ކައިރިފަށް ހުންނާނީ ރާޅުކޮށެވެ. މަޑު މިޔަރުގެ ކުލައަކީ ގަދަ އަޅި ކުލައެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު ގާތްގަނޑަކަށް 4.8 މީޓަރަށް ބޮޑުވާކަމަށް ވެއެވެ. މަޑު މިޔަރު ވިހާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 22 އާއި 108 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ޅަމިޔަރު ވިހައެވެ. މަޑު މިޔަރުގެ ކާނާ އަކީ އެހެނިހެން މަސްމަހާ މެއްސާއި، މަޑިޔާއި މިޔަރެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ
ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ(cerebral palsy) އަކީ ޖިސްމާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެކެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑު ހަރަކާތްކުރުމާއި، ހަމަ ހިފެހެއްޓުމާއި، ހަށިގަނޑު އެއްގޮތަކަށް (ސީދަލަށް) ބެހެއްޓުމަށް ހުރަސްއަޅާ (އަސަރުކުރުވާ ނޫނީ ބާރުފޯރުވާ) ބައްޔެކެވެ. ނޫނީ ހަށިގަނޑުގެ ހަރަކާތްކުރުމާއި، ހަމަހިފެހެއްޓުމާއި، ހަށިގަނޑުގެ ބެހެއްޓޭގޮތުގައި ހުންނަ އުނިކަމަކުން ދިމާވާ ބައްޔެކެވެ. އާންމުކޮށް މިދެންނެވި އުނިކަން ދިމާވަނީ އުފަންވުމުގެ ކުރިންނެވެ. ޅަފަތުގައި ދިމާވާ އެންމެ އާންމު ހަރަކާތްކުރުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަ(motor disability)މަކީ މިއީ އެވެ. ލަފުޒީ މާނައަށް ބަލާއިރު "ސެރެބްރަލް" ނިސްބަތްވަނީ ސިކުނޑި އަށެވެ. "ޕަލްސީ" ގެ މާނައަކީ ބާރުދެރަވުން، ނުވަތަ ބާރުދޫވުން ނުވަތަ ވާވުމެވެ. ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ ކުރިމަތިވަނީ ސިކުނޑި ރަގަޅަށް ނުއުފެދުމުންނެވެ. ނުވަތަ ސިކުނޑި އުފެދެމުން އަންނައިރު ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ ގެއްލުމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ މަސްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ގާބިލިއްޔަތަށް އަސަރު ކުރެއެވެ. ސެރެބްރަލް ޕަލްސީގެ އަލާމާތްތަކާ އުދަނގޫތައް އެކަކު އަނެކަކާ ތަފާތުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ސެރެބްރަލް ޕަލްސީގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތުގައި ހިނގުމަށް ދަނޑިގަނޑެއް ފަދަ އަދަވާތެއް ޚިޔާރު ކުރަންޖެހިދާނެ އެވެ. ނޫނީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނުހިނގިދާނެއެވެ. އަދި މުޅި އުމުރަށް އެހެންމީހުންގެ އަޅާލުން ބޭނުންވެދާނެ އެވެ. ތަންކޮޅެއް އާދައިގެ މިންވަރަކަށް ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ ހުންނަ ކުދިންނަށް އުދަނގުލުން ނަމަވެސް ހިނގާބިނގާވެ އުޅެވިދާނެއެވެ. އަދި އެހެންމީހުންގެ މާބޮޑު އެހީތެރިކަމެއްނެތި ވެސް އުޅެވިދާނެ އެވެ. ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ އަކީ ދުވަސްވާވަރަކަށް ވަކި އިތުރަށް ގޯސްވަމުންދާނެ ބައްޔެއް ނޫނެވެ.
ސުވޭދު
ސުވޭދަކީ ޔޯރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ގައުމެކެވެ.
އިފެރެންޓް ޑަކްޓް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ނޮވެމްބަރު 15
ނޮވެމްބަރު 15 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 319 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 320 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
ދޯނގި
ދޯނގި އަކީ ފައިގެ މާކަޅުވާ މަހާ، ކުޑަ ކަޅުވާމަހާއި ދެމެދުން ކަކޫ ހުޅުގެ ދަށްފަރާތެވެ. އެހެން ކަމުން ދޯނގި އަކީ ކަކުލު ހުޅުގެ ދަށްފަރާތުގައިވާ ތިލަކޮޅެއްގެ ސިފައިގައިވާ ޖާގައެކެވެ. ދޯނގި އާއި ދިމާލުގައިވާ މައިގަނޑު ދެކަށިގަނޑަކީ ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު އަދި ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު އެވެ.
ދޯނގީގެ ތެރެއިން ގޮސްފައިވާ ބައިތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ސުވިސަރާ
ސުވިސަރާ ނުވަތަ ސުވިޒަރލޭންޑަކީ ޔޯރަޕުގެ ބައްރަށް ނިސްބަތްވާ ގައުމެކެވެ.
އޮއިވާލި ރޮނޑު
އޮއިވާލި ރޮނޑު ނުވަތަ އަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ރޮނޑު ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ މާކަނޑުގައި އޮޔާދާ އޮއިވާލި އެއްޗެހީގެ ނިވަލުގައި ތިބެގެން ދަތުރުކޮށް އުޅޭތަނެވެ. މިގޮތަށް އޮއިވާއްޔާ ވަކިނުވެ، އޮއިވާލިދާ ކޮންމެ ތަނަކަށް މިބާވަތުގެ ރޮނޑު ދެއެވެ. މިގޮތުން ފަޅުތެރެއަށް ވެސް ވަދެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ރޮނޑެއް ނޫނެވެ. އަދި މިބާވަތުގެ ރޮނޑު ބޭނުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަމެއް ވެސް ކޮށެއް ނޫޅެއެވެ.
އޮއިވާލި ރޮނޑުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 23 އާއި 27އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 20އާއި 23 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 14 ނުވަތަ 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ކުރިމަތީގައި ވަރަށް ފުންކޮށް ހުންނަ ކެނޑުމެއް މަހުގެ ނިގޫފަތަށްވުރެ ތިރީގައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ކުޑައެވެ. މަހުގެ އަނގައިގައި ވަރުގަދަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަނޫ ނުވަތަ ގަދަ މުށި ކުލައެކެވެ. މަހުގައި ހުދުކުލައިގެ ލައްތަކެއް ފަނޑުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އުރަހަތައް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. މިބާވަތުގެ ރޮނޑު އާއްމު ގޮތެއްގައި 50 ސެންޓި މީޓަރަށް ބޮޑުވާ ކަމަށް ވެއެވެ. މަހުގެ ހަންގަނޑު ހަރުވެފައި ވަރުގަދަ ވާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮސްޓްރިއާ
އޮސްޓްރިޔާއަކީ މެދުތެރޭ ޔޫރަޕު ސަރަޙައްދަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
އޮސްޓްރިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޖަރުމަނު ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ އޮސްޓްރިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ވިއެނާއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. އޮސްޓްރިޔާއަކީ ފެޑެރަލް ބަރުލަމާނީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 8 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 92 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 83879 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ at. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +43 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޔޫރޯއެވެ.
ނަން
އޮސްޓްރިޔާގެ މާނައަކީ އިރުމަތީ ވެރިކަމެވެ.
ޖުޣުރާފީ
އޮސްޓްރިޔާއަކީ ބިންބަންދު ޤައުމެކެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ އުތުރުގައި އޮތީ ޖަރުމަނާއި ޗެކް ރިޕަބްލިކެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ސްލޮވާކިޔާ އާއި ހަންގޭރީއެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ސްލޮވީނިޔާ އާއި އިޓަލީއެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ސުވިޒަލޭންޑާއި ލީކްތަންސްޓައިނެވެ.
ތާރީޚު
އޮސްޓްރިޔާގައި ރޯމަނުންގެ ވެރިކަމުގެ ބާރު ކެނޑުމަށް ފަހުގައި ބަވާރީންނާއި ސްލާވުންނާއި އަވާރުން މި ސަރަޙައްދުގެ މައްޗަށް އެމީހުންގެ ބާރު ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައިވެއެވެ. ނަޞާރާ ދީން އޮސްޓްރިޔާއަށް ތަޢާރަފު ކުރެވިފައިވަނީ މީލާދީން 8 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ ނަން އެންމެ ފުރަތަމައަށް ލިޔުމެއްގައި ޑޮކިއުމެންޓްކުރެވިފައިވަނީ މީލާދީން 996 ގައެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު މީލާދީން 1156 އިން ފެށިގެން އޮސްޓްރިޔާ އޮތީ ޑަޗީއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މީލާދީން 1804 ވަނަ އަހަރާ ހަމައިގައި އޮސްޓްރިޔަން އެމްޕަޔަރގެ ގޮތުގައި ފާޅުވިއެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ޤާއިމުވެފައިވަނީ މީލާދީން 1918 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެ ޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ 1938 ހިސާބުގައި އުވިގެން ގޮސްފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ޤާއިމުވެފައިވަނީ 1945 ގައެވެ. އޮސްޓްރިޔާއިން ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގައި ބައިވެރިވީ 1 ޖަނަވަރީ 1995 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
އޮސްޓްރިޔާގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 25% މީހުން ދިރިއުޅެނީ ވެރިރަށް ވިއެނާ ކައިރީގައެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ ރަސްމީ ބަސް ކަމުގައިވާ ޖަރުމަނު ބަހުން، އެ ޤައުމުގެ އާބާދީގެ 88.6% މީހުން ވާހަކަ ދައްކައެވެ. ތުރުކީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ ނިސްބަތަކީ 2.3% އެވެ. ސާބިޔަން ބަހުން 2.2% މީހުން ވާހަކަދައްކާއިރު ކްރޮއޭޝިޔަން ބަހުން 1.6% މީހުން ވާހަކަ ދައްކައެވެ. ހަންގޭރީ ބަހުން 0.5% މީހުން، ބޮސްނިޔަން ބަހުން 0.4% މީހުން ވާހަކަ ދައްކައެވެ. 20 ވަނަ ޤަރުނު ނިމިގެން ދިޔަ އިރު އޮސްޓްރިޔާގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައި ތިބި ރޯމަން ކެތަލިކް ކްރިސްޓިޔަނުންގެ ނިސްބަތަކީ 74% އެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ 5% މީހުންނަކީ ޕްރޮޓެސްޓެންޓް ކްރިސްޓިޔަނުންނެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ އާބާދީގެ 12% މީހުން، އެއްވެސް ދީނަކަށް ތަބާ ނުވާ ކަމަށް ބުނާއިރު، 340000 މުސްލިމުން މި ޤައުމުގައި ދިރިއުޅެއެވެ. މިއީ މުސްލިމުންގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ ޢަދަދެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން 8% މީހުންނަކީ އިލާހަކުވާކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރާ މީހުންނެވެ.
ސަގާފަތު
ބަހާއި ސަގާފަތުގެ ގޮތުން އޮސްޓްރިޔާއާ އެންމެ ގާތް ޤައުމަކީ ޖަރުމަނެވެ. މިއުޒިކުގެ ގޮތުން ބަލާއިރުގައި އޮސްޓްރިޔާއަކީ ވަރަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ. ޔޫރަޕުގެ މަޝްހޫރު ސަންގީތުކާރުންގެ ތެރޭގައި އޮސްޓްރިޔާގެ ފައްނާނުން ހިމެނޭ ކަމީ މިކަމުގެ ހެތްކެކެވެ. އޮސްޓްރިޔާގެ ކެއުންތައް އައިސްފައިވަނީ އޮސްޓްރޯ-ހަންގޭރިޔަން އެމްޕަޔަރގެ ޒަމާނުން ފެށިގެންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އޮސްޓްރިޔާއަކީ ޖީ.ޑީ.ޕީއަށް ބަލާއިރުގައި ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުއްސަނދި 12 ޤައުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤައުމެކެވެ. އޮސްޓްރިޔާގައި އޮންނަނީ ވަރަށް ވެސް ބޮޑަށް ތަރައްޤީވެފައިވާ ސޯޝަލް މާކެޓް އިކޮނޮމީއެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 8634 ޑޮލަރެވެ.
މައްކާ
މައްކާ (مكة المكرمة) އަކީ ތާރީޚީ ޙިޖާޒުގެ ސަރަޙައްދުގައިވާ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ މަންޠިޤާ މައްކާ ގެ ވެރި ރަށެވެ. 2004 ގެ ބޯހިމެނުމުގައި ބުނާގޮތުން މައްކާގެ އާބާދީއަކީ 1،294،167 މީހުންނެވެ. މައްކާ އޮތީ ޖިއްދާއާ 73 ކިލޯމީޓަރު (45 މޭލު) ދުރުގައި، އިބްރާހީމް ވާދީގައި ކަނޑުގެ ސަޠުހުން 277 މީޓަރު އުހުގައެވެ. ރަތްކަނޑާއި މައްކާއާ ހުރި ދުރުމިނަކީ 80 ކިލޯމީޓަރެވެ.
މި ޝަހަރުގައި މުސްލިމުންގެ އެއްމެ މުޤައްދަސް ޙަރަމްފުޅު ހުރުމުގެ ސަބަބުން އަދި ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ ކޮންމެ މުސްލިމަކު ޢުމުރުން އެއްފަހަރު މި ޙަރަމްފުޅަށް، ޙައްޖުވާން އަންނަން ޖެހޭތީ، މި ޝަހަރު ވެފައިވަނީ މުސްލިމުންގެ ޤަދަރު ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖައަކަށް ދެވިފައިވާ ޝަހަރަކަށެވެ.
މުސްލިމުންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީވެސް މި ޝަހަރުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މައްކާގެ ޤަދަރުހުރި ޢާއިލާއަކުން ވަޑައިގަތް ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފާފުޅު ޢަބްދުލްމުއްޠަލިބު މައްކާގެ ވެރިކަން ކުރެއްވިއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެކަލޭގެފާނުގެ އެހެން ކައުބަފައިންނަކީ ވެސް މައްކާގެ ބޮޑުންގެ ތެރެއިން ހިމެނިގެންވާ ބޭފުޅުންނެވެ.
ޝަހަރު
މައްކާ ވަނީ ކަނޑުގެ ސަޠުހުން 277 މީޓަރު އުހުގައެވެ. މި ޝަހަރު އޮތީ ފަރުބަދަތަކެއްގެ ދެމެދުގައެވެ. މައްކާގެ ޝަހަރު ބިނާވެގެންވަނީ މަސްޖިދުލްޙަރާމް ގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަޙައްދުގައެވެ. މިސްކިތުގެ ކައިރީގައިވާ ހިސާބުތައް ނިސްބަތްވަނީ މުސްކުޅި ޝަހަރަށެވެ. މިސްކިތުގެ ކައިރީގައި ހުރި ގެތައް ނަގައި އެތަންތަން ވަނީ ފުޅާ މަގުތަކަށް ބަދަލުކުރެވިފައެވެ. މީހުން އުޅޭ އެކުވެނިތައް ގިނައީވެސް މުސްކުޅި ޝަހަރުގައެވެ. މި ޝަހަރުގައި ޤަދީމީ ގޮތަށް ތަނުގެ ހިލަ ބޭނުންކޮށް ގެން ދެ ބުރި އަށާއި ތިން ބުރި އަށް ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ގެތައް ވެއެވެ. އަދި ޙައްޖު ކޮށް ނިމިގެން އަމިއްލަ ރަށަށް ދެވޭނެ ފަދައެއް ނެތް ފަޤީރުން ދިރިއުޅޭ ޖިފުޓިތައް ވެސް މަދުމަދުން ހުރެއެވެ.
މީހުން
މައްކާގެ އާބާދީގެ އަކަބުރަ ވަނީ ވަރަށް މަތިވެފައެވެ. އަހަރަކު ގާތް ގަނޑަކަށް 4 މިލިއަން މީހުން ހައްޖު ވުމަށް މައްކާ އަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ.
ސަރުކާރު
މައްކާގެ ގަވަރުނަރު ކަމަށް ބޭފުޅަކު ޢައްޔަން ކުރައްވަނީ ސައޫދީ ރަސްގެފާނެވެ. ޝަހަރުގެ މުނިސިޕަލިޓީ ހިންގެވުމަކީ އިންތިޚާބު ކުރެވިފައިވާ ސާދަ މެންބަރުންގެ މުނިސިޕަލް ކައުންސިލުގެ ޒިއްމާއެކެވެ. މައްކާއަކީ މަންޠިޤާ މައްކާގެ ވެރިރަށެވެ. އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު 2007 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަ ވުމާ ހަމައަށް 2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މައްކާގެ ގަވަރުނަރަކަށް ހުންނެވީ އެމަނިކުފާނެވެ.
ތާރީޚު
ކަޢުބާ އަކީ ހަތަރެސްކަން ކޮޑި ބައްޓަމަށް ހުރި ޢިމާރާތެކެވެ. މި ޢިމާރާތް ބިނާ ކުރެއްވީ އިބްރާހީމްގެފާނެވެ.
ގިނަ ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިންވެސް އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ކުރީގެ އެތައް ޖީލެއްގެ މީހުންނަށް ވެސް މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒެއް އަދި ޒިޔާރަތެކެވެ. މައްކާމީހުންގެ ވިޔަފާރީގެ ފުޅާމިނަކީ ކޮބައި ކަމާ މެދު ވަރަށް ހޫނުކޮށް މިއަދުވެސް ބަހުސްކުރެވެމުން ދެއެވެ. ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ ދަތުރުމަގެއްގެ މަތީގައި އޮތް ރަށެކެވެ. އެގޮތުން މިރަށުގެ ތެރެއިން ލާފައި ރޫމާނީ އަމްބަރާޠޫރިއްޔަތުގެ ރަށްތަކަށް މުދާ ގެންދެވިފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޕެޓްރީޝިއާ ކްރޯން އެކަމަނާ ލިއުއްވި މެއްކަން ޓްރޭޑް އެންޑް ދަ ރައިޒް އޮފް އިސްލާމް ގައި ބުނުއްވަނީ މައްކާގެ މީހުންނަކީ އާދައިގެ ކުދިވިޔަފާރިވެރިން ކަމުގައެވެ.
ޤުރުއާނާއި މުސްލިމް ތާރީޚީ ފަތްފުށްތައް ބުނާ ގޮތުން މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތް އަހަރު ނުވަތަ އެއަހަރުގެ ކުރީ އަހަރު ކަމުގައިވާ 570މ. ވަނަ އަހަރު ޙަބުޝްކަރައިގެ ޔަކްސޫމީން އަބްރަހާގެ ޤިޔާދަތުގައި މައްކާއަށް ޙަމަލާދިނެވެ. މިމީހުންގެ ކިބައިން މައްކާ ސަލާމަތްވި ކަމަށް ބުނެވެނީ އަބާބީލު ދޫނިތަކެއް އައިސް ހިލައިގެ ވާރޭ އޮއްސުމާއި އެފަހުން އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ޠާޢޫން ފެތުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އިސްލާމީ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޒަމާނުގެ ކުރިން މައްކާގެ ބާރު އޮތީ ބަނޫ ޤުރައިޝް ގެ އަތުގައެވެ. ބަނޫ ޤުރައިޝް އަށް ނިސްބަތްވާ މުޙައްމަދުގެފާނު، ބުދަށްއަޅުކަން ކުރުމާ ދެކޮޅަށް ފެއްޓެވި ރިސާލަތުގެ ސަބަބުން މައްކާ ދޫކޮށް މަދީނާއަށް ހިޖުރަ ކުރުމަށް މަޖުބޫރުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އެއަށް ފަހު 630މ. ވަނަ އަހަރު އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ފަތަޙަ ކުރައްވައި ކަޢުބާ ގެ ތެރޭގައި ހުރި ބުދުތަކާއި ތަޞްވީރުތައް އެތަނުން ނެރުއްވައި، އެއީ މުސްލިމުން ޙައްޖުވާނޭ ތަންކަން ބަޔާންކޮށްދެއްވިއެވެ.
މައްކާ އަކީ އެއްވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށް ކަމުގައި ހަމަ ޖެހިފައެއް ނެތެވެ. އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ފުރަތަމަ ވެރިރަށަކީ މައްކާއާ 250 މޭލު ފޭގައި އޮތް މަދީނާ އެވެ. ޢަލީގެފާނު ގެ ޚިލާފަތުގައި އިސްލާމީ ވެރިކަން ކޫފާ އަށް ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އުމަވީން އެ ވެރިކަން ދިމިޝްޤަށް ބަދަލު ކުރިއެވެ. ޢައްބާސީންގެ ވެރިކަމުގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިރަށަކީ ބަޣުދާދެވެ. މޮންގޯލުން ބަޣުދާދަށް އަރައި ހަމަލާ ދިނުމުން ވެރިކަން ކުރާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަ ޖެހުނީ ޤާހިރާ އެވެ. ޢުޘްމާނީން ގެ ވެރިރަށަކީ ޤުޞްޠަންޠީނިއްޔާ އެވެ.
މިހާރުގެ ޙާލަތު
މި ޝަހަރުވަނީ މިދިޔަ ދަހަ ތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑުވެފައެވެ. ޙައްޖު ގެ އަޅުކަމުގައި ބައިވެރިވާ އެތައް ސަތޭކަ ޙައްޖުވެރިން ކޮންމެ އަހަރަކު ޖެޓު ތަކުގައި މައްކާއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ. އެތައް ހާސް ސުޢޫދީންނަށް ޙައްޖާޖީންނަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ. މިއަދު މައްކާވަނީ ޝޮޕިން މޯލްތަކާއި ސްކައި ކްރޭޕަރ ތަކާއި ފަހިމަގު ތަކުން ފުރިފައެވެ.
ޣައިރު މުސްލިމުންނާއި މައްކާ
އެހެން ނަމަވެސް މުސްލިމުން ކަމުގައި ހެދިގެން ބައެއް މީހުން މައްކާއަށް ވަދެފައިވާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މި ގޮތުން މައްކާއަށް ދަތުރުކޮށް ސައްޔާޙެއްގެ ޔައުމިއްޔާ ލިޔެފައިވާ މަޝްހޫރު އެކަކީ ސަރ ރިޗަރޑް ފްރާންސިސް ބަރޓަން އެވެ. ބަރޓަން މައްކާއަށް ދަތުރު ކުރީ އަފްޣާނިސްތާނު މަގުން ޤާދިރީ ޞޫފީ އެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އިމްލާ
އިނގިރޭސި ބަހުން ލިޔާ އިރު މައްކާ ޢާއްމުކޮށް ލިޔެ އުޅެނީ (Mecca) މި ގޮތަށެވެ.
ޤަދީމީ ފަތްފުށް ތަކުގައި މައްކާ
ކުރީގެ ޔޫނާނީ ފަތްފުށްތަކުގައި މައްކާގެ ވާހަކަ އައިސްފައިވާ ކަމުގައި ވެއެވެ.