cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ހޯމޯން ކިރުގެ ޙުކުމް އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން
އެހެންކަމާއެކު، ހޯމޯން ކިރު ކަމުގައި ވިޔަސް އަންހެނަކު ގާތުން ކިރުދީފިނަމަ ކިރުމަޔަކަށްވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އުފެދޭ އަނެއް ސުވާލަކީ ކިރުމައިމީހާއާ މެދު އުފެދޭ ކިރުގެ ގުޅުން ކިރުމައިމީހާގެ ފިރިމީހާ އާ އޮންނާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ؟ ސަބަބަކީ މި ފިރިމީހާ (ކިރުގެ ގޮތުން ބައްޕަ) އަކީ މި ދަރިފުޅު ބުއި ކިރު އުފެއްދުމުގައި އެއްވެސް ދައުރެއް އަދާކުރި މީހެއް ނޫނެވެ.
ހަތަރު މަޛްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ފިޤުހުގައި ވެސް ޠަބީޢީ ކިރުގެ ޙާލަތުގައި ފިރިމީހާއަކީ ކިރުގެ [މިލްކުވެރިޔާ] އެވެ. އެހެނީ އެކިރު އުފެދުނީ ފިރިމީހާ އަނބި މީހާއާ ޖިމާޢުވުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެގޮތުން ބަލިވެ އިނުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ވީމާ، ހޯމޯން ކިރުގެ ޙާލަތުގައި އަނބިމީހާ އެއްވެސް އިރެއްގައި ބަލިވެ އިނދެފައި ނުވާނަމަ ފިރިމީހާއަކީ ކިރުގެ [މިލްކުވެރިޔާ] އެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ އެކިރު އުފެދުމުގެ އެއްވެސް ދައުރެއް އޭނާއަކަށް ނެތެވެ. މި ސަބަބާ ގުޅިގެން ކިރުމައިގެ ފިރިމީހާއަކީ ކިރުދިން ދަރީގެ ބައްޕައެއް ނޫނެވެ. ދަރިފުޅު ބުއިކިރު އުފެދިފައިވަނީ ފިރިމީހާގެ ދައުރެއްނެތި ހޯމޯން މެތަޑްގެ ސަބަބުންނެވެ.
އެހެންކަމުގައި ވީނަމަވެސް މިޙާލަތުގައި ވެސް ދަރިއަށް ނިސްބަތްކުރާއިރު ކިރުގެ ގޮތުން ބައްޕައަކީ މަޙްރަމެކެވެ. ނަމަވެސް މަޙްރަމަކަށްވަނީ ކިރުގެ ގޮތަކުންނޫނެވެ. ކިރުމައިމީހާގެ ފިރިމީހާއަށް ވީތީއެވެ. މީނާއާ ކިރުބުއި ދަރިއާ އޮންނަ ގުޅުމަކީ ދޮންއަންހެންދަރިއާ ދޮން ބައްޕައާ އޮންނަ ފަދަ ގުޅުމެކެވެ. ވީމާ، މި ފިރިމީހާއާއި ކިރުމައިގެ ދަރިން ފިޔަވައި ދެންތިބޭ  ތިމާގެ ބަޔަކީ މި ދަރިއަށް މަޙްރަމުންނެއް ނޫނެވެ.
ޚުލާޞާކޮށް ބުނާނަމަ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މަޙްރަމަކީ ކާކުކަން އަދި މަޙްރަމެއް ނޫން މީހަކީ ކާކުކަން ސާފުކޮށް ކަނޑައަޅައެވެ. އެހެނީ މުސްލިމުންގެ ސުލޫކުގައި މަޙްރަމުންނާއި މަޙްރަމުން ނޫންމީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރާގޮތް ތަފާތެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޢިއްފަތްތެރިކަން ހިފެހެއްޓުމާއި، ޢައުރަ ނިވާކުރަންޖެހުން ފަދަ ކަންކަމުގައެވެ. މަޙްރަމެއް ނޫން މީހަކަށް ޢައުރައިގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ދެއްކުމަކީ ޝަރީޢަތުގައި ޙަރާމްކަމެކެވެ.
ހޯމޯން ކިރުގެ ސަބަބުން މަޙްރަމުންނާއި މަޙްރަމުން ނޫން މީހުން ވަކިކުރުމަކީ ތަފާތު ޙާލަތެކެވެ. މުސްލިމުންނަށް މިކަން އެނގުމަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރިކަމެކެވެ.
ތަފްޞީލުކޮށް މިކަން އޮތްގޮތް ބެލުމަށް، ސިންތެޓިކް ހޯމޯން އިންޖެކްޝަން ޖަހައިގެން އުފެދޭ ކިރުބުއި ދަރިއާއި ކިރުގެ ގޮތުން މައިމީހާގެ ފިރިމީހާގެ ޙާލަތާ ބެހޭ އިތުރު ފިޤުހީ ލިޔުންތައް ކިޔުން ބޭނުންތެރިއެވެ.
ޙުސައިން ޢާމިރު
ގަނޑުލުން
ހަށިގަނޑުގެ ލޭނުބައިވުމުގެ ސަބަބުން ދުޅަވާ މުލިހި ފާނޑުގެ ތަނެކެވެ. މިސާލަކަށް އުކުޅުވަޅުގައި ގަނޑުލުން ގަނޑުނެގުން އަކީ ހަށިގަނޑުގެ އެކިތަންތަނުގައި ގަނޑު ދުޅަވުން އެވެ. ގަނޑުލުން މިހެންވެސް ކިޔައެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ދޮސްކިހުނު
ދޮސްކިހުނު އަކީ ކިހުނު ނުވަތަ ކިހުނުވުން ގެ ވައްތަރެކެވެ. މިވައްތަރުގައި ދޮސް އަންނާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ތުންބިހި
ތުންބިހި އަކީ ތުންފަތުގައި ނުވަތަ ތުންފަތާއި ކައިރި ހިސާބުގައި ޖަހާ ވިހަގަދަ ބިއްސެކެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ތިމަރަ ވައި
ތިމަރަ ވައި އަކީ ތިމަރަ އަޅައިގެން މާބޮޑަށް ކެހުމުގެ ސަބަބުން އުރަވަޅީގައި އުފެދޭ ވައެކެވެ.ތިމަރަ ވައި އަކީ ތިމަރަބަލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބަލީގައި އުރަވަޅީގެ ހަންގަނޑު ހިރުވައި ކަހާގޮތްވެ ތޮށިބޯވެ އެތިގަނޑުގަނޑަށް ހަންނެއްޓެއެވެ
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހަންގަނޑު ދުޅަވުން
ހަންގަނޑު ދުޅަވުން ނިސްބަތް ކުރެވެނީ ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި ކޮންމެވެސް ކަމެއްގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމަށެވެ. މިއީ ވަރަށް ފުޅާކޮށް މާނަކުރެވިދާނެ ބަހެކެވެ. ނުވަތަ މެޑިކަލް ޓާރމެކެވެ. ހަންގަނޑު ދުޅަވުން ކުރިމަތިވަނީ އެކި ފަހަރު އެކިގޮތަށެވެ.
ވައްތަރުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ތިމަރަ އައްސި
ތިމަރަ އައްސި އަކީ ތިމަރަ އަޅައިގެން މާބޮޑަށް ފާރުވުމުގެ ސަބަބުން ކުރަލައިގެންވާ އައްސި އެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
އޮޅު އަލަ
އޮޅު އަލަނުވަތަ އަކީ އަލައިގެ ބާވަތެކެވެ. އޮޅުއަލައިގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ. ދިވެހި ބަހުން އޮޅު އަލަ އަށް ފުރައްދެ އަލަ މިހެން ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އޮޅު އަލަ އާންމުކޮށް ހެދެނީ ބޮޑެތި އޮޅުއޮޅުގައެވެ. ނަމަވެސް އޮޅުން ބޭރުގައި ވެސް އޮޅު އަލަ ހެދެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނައިން އޮޅު އަލަ ހައްދާކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވެނީ ހުވަދޫ ހިސާބު އެވެ.
ފިތްނެގުން (އޮޕަރޭޝަން)
ފިތް ނެގުން އަކީ އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ފިތް ނެގުމެވެ. ފިތުގައި ހިލައުފެދުން އަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ އެންމެ އާންމު ގޮތަކީ ފިތް ނެގުމުގެ އޮޕަރޭޝަން ކުރުމެވެ. މީގެ އިތުރުން ފިތުގެ ކެންސަރު ޖެހިފައިވާނަމަ ވެސް އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ފިތް ނަގަން ޖެހެއެވެ. މިފަހަކަށް އައިސް ފެޅުމަކާއި ނުލައި އެންޑޮސްކަޕީ ގެ އެހީގައި ތޮރުފައިގެން ވެސް ފިތް ނެގުމުގެ އޮޕަރޭޝަން ކުރެއެވެ. ގިނަ ފަހަރު މިއޮޕަރޭޝަން ކުރަނީ ފިތުގައި އުފެދިފައިވާ ހިލަ ބޭހުން ވިރުވާ ނުލެވިއްޖެ ނަމައެވެ.
ތޮޅޭކަތުރު
ތޮޅޭކަތުރު އަކީ ހުދުހަމުގައި ޖަހާ އުމެކެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކަނަމަދު
250px|thumb|left|ކަނަމަދު ކަނަމަދަކީ މަދުގަހުގެ މޭވާގެ މަދެވެ. އިނގިރޭސިން (Tropical Almond) އަކީ މިދިލި ގަހުގެ ވައްކެވެ. އަދި މިދިލި ގަހުގެ ވަކުގެ މަދަށް ވެސް ކިޔަނީ ކަނަމަދު އެވެ. ބައެއް ހިސާބުގައި މިދިލި ގަހުގެ ވަތްކަށް ދޮންމަދު ކިޔައެވެ. އަދި ދޮންމަދުގެ އެތޭރެގައި ހުންނަ މަދަށް ކަނަމަދު ކިޔައެވެ. ކަނަމަދު އަކީ އަނގަޔަށް މީރު ރަހަމީރު އެއްޗެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ކަނަމަދު ހުހަށާއި، އަދި ތަފާތު ކާތަކެތި ހެދުމަށް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިޔާ ހަކުރު އަދި ދޯބުރާލި ހަކުރު އާއި އެއްކޮށް ތަތްކޮށް ހަކުރުލައިގެން ވެސް ކަނަމަދު ބޭނުންކުރެއެވެ. މިދިލި ގަހުގެ ދޮންމަދު ގެ ބޭރު ތޮށިގަނޑު ވެސްދިވެހިން ކައިއުޅެއެވެ. އެއީ ދޮންމަދުގެ ގޮތުގައެވެ.
250px|thumb|left|ކަނަމަދު ކޮތަޅެއް ދޮންމަދު ނިލިކޮށް ހުންނައިރު ކިޔަނި ގޮނބު އެވެ. ގޮނބުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ބައެއް ވައްތަރުގެ ގޮނބުވެސް މީހުން ކައިއުޅެއެވެ. ގޮނބު ހުންނަނީ ފެހި ކުލައިގައެވެ. ދޮންވުމުން ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. އެހެންކަމުން ދޮންމަދު ހުންނާނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ.
ތިމަރަ ބަލި
ތިމަރަ ބަލި އަކީ އުރަވަޅީގެ ބައްޔެކެވެ. މިބައްޔަށް ތިމަރައެޅުން ވެސް ކިޔައެވެ. ތިމަރަ އެޅުން އަކީ އުރަވަޅީގައި ތިމަރައުފެދުން އެވެ. މިބަލި ޖެހުނީމާ ވަރަށްބޮޑަށް ހަންގަނޑު ކުރަކިވެ ކަހައި ހިރުވާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގޮބޮޅި އަލަ
ގޮބޮޅި އަލަ ނުވަތަ އަކީ އޮޅުއަލައިގެ ބާވަތެކެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ އާންމުކޮށް ހެދޭނީ، ތަންކޮޅެއް ތިރިކޮށެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ ހެދިފައި ހުންނަނީ ކުދި ފީނި ފީންޏަށް ވާގޮތަށެވެ. އޮޅު އަލައިގެ އެހެން ވައްތަރުތަކާ ޚިލާފަށް ގޮބޮޅި އަލައިގެ ނިރުފަޅާލެއް ގިނަވާނެއެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ ސައިޒުން ވެސް ކުދިވާނެއެވެ. ހުންނާނީ ރުކުގައި އަޅާފައި ހުންނަ ބޮޑެތި ގޮބޮޅި އާއި އެއް ސައިޒަކަށެވެ.
ދޯޅަނބު
ދޯޅަނބު އަކީ ގޮމަށިނުވަތަ  އަދި ލުނބޯ ޢާއިލާގެ އެއްޗެކެވެ. ދޯޅަނބު ހުންނާނީ ގޮމަށްޓާ ވައްތަރު ގޮތަކަށެވެ. އަދި ދޯޅަނބު ބޭނުންކުރަނީ ވެސް ގޮމަށި ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރާ އުޞޫލުން ތަފާތު ކާތަކެތީގައި ހުތް ރަހަ ޖެއްސުމަށެވެ. މިފަދަ މޭވާ އިން ޖޫސް ތައްޔާރުކޮށްގެން ބޭރު ގައުމުތަކުގެ ބާޒާރުގައި ވިއްކަން ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ކާތަކެތި ޤިސްމު:މޭވާ
ކަޅު މުގު
ކަޅު މުގުނުވަތަ އަކީ މުގުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިވައްތަރުގެ މުގު އެންމެ ގިނައިން ހައްދަނީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރިހަ ކައްކާއިރު ބޭނުންކުރާ އިރު ހުންނަ ގޮތަށް މުގު އުފައްދުމުގައި މިވައްތަރުގެ މުގު ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ކަޅު މުގު އަކީ ހަކުރު ބަލި ހުންނަ މީހުން ބޭނުންކުރަން ރަގަޅު އެއްޗެކެވެ. މާގިނައިން ކަޅު މުގު ނުވަތަ މުގު ގެ ބާވަތްތައް ބޭނުން ކުރުމަކީ ބަނޑުގައި ވައިހެދި ވައިބޭރުވުން ކުރިމަތި ކުރުވާނޭ ކަމެކެވެ. އިންޑިޔާ ޕާކިސްތާން، އަދި ބަނގްލަދޭޝް ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ކެއުމުގައި ވަރަށް ގިނައިން މުގު ގެ ބާވަތްތައް ބޭނުންކުރާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ކަޅު މުގު އަށް ބައެއް ފަހަރު ހުދު މުގު މިހެންވެސް ކިޔައި އުޅޭއެވެ.
ތަވީދު
ތަވީދަކީ ފަންޑިތަ ސިހުރުހާހޫރައިގައި ފަންޑިތަވެރިޔާ އޭނާގެ ބަލީމީހާއަށް ނުވަތަ ފަންޑިތަ ލިބިގަންނަ މީހާއަށް ލިޔެދޭ މައިތިރިއެކެވެ. މިބަސް ތަފާތު ގޮތްތަކަކަށް މާނަ ކުރެވިދާނެއެވެ. އެގޮތުން ތަވީދަކީ ޖިންނި ނުވަތަ ހަންޑި ފަދަ ރޫހާނީ މަހުލޫގާތް ތަކުގެ ކިބައިން ތުރައު ލިބިފައިވާ މީހާ އޭނާ އެބަލާއިން ރެކި ގަތުމަށާއި ރައްކާތެރިކަން ލިބިގަތުމަށްޓަކައި އަޅާ ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައި ބުނުމަކީ މީގެ އެއްގޮތެވެ. ތަވީދަކީ ސިހުރުހަދާފައިވާ މީހާ އެސިހުރު ބާތިލުކޮށް އެކަން ފޮށިނުގަންނާނެހެން ހަދާ ފަސޭހައެކެވެ. ތަވީދުގައި ވަކި ބައްޓަމެއް ނުހުރެއެވެ. ބައެއް ތަވީދަކީ ލޯހޮޅީގައި ބަންދު ކުރެވިފައިވާ ދެކޮޅު ބެއްދި އެތިކޮޅެކެވެ. މިއާއި ތަވީދުގެ އެތެރޭގައިވާ ލިޔުމާއި އެކު ޖަމައު ގޮތެއްގައި ކިޔަނީ ތަވީދެވެ. ވަކި ވަކިން ނަމަ ތަވީދަކީ ލިޔުމުގެ ބައެވެ. އައްޑޫ ބަހުން ތަވީދު އަޅާ ލޯ ހޮޅިއަށް ކިޔަނީ 'ބެރަ'އެވެ. އެއީ އެ އެންމެ ވައްތަރުވާނީ ބެރައަކާއި ކަމަށް ވާތީ ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. ތަވީދު ދިގުކޮށް ހުރެއެވެ. އެހެނަސް މި 3 އިންޗަށް ވުރެ ދިގުކޮށް ނުހުރެއެވެ. ހުއްޓަސް ވަރަށް މަދުކަމުގައި ނޫނީ ނުވާނެއެވެ. ލިޔެފައިވާ ފޮތިކޮޅު ނުވަތަ ތިމަރަފަތް ނުވަތަ ކަރުދާސްކޮޅު ރަގަޅަށް ބާރުކޮށް ފައް ކުރެވިފައި ހުރުމުން އަލުން އެ ރޫޅާލުމަކީ އުދަގޫކަމެކެވެ. އެފަދައިން ހެދުމަށްފަހު ތަވީދު އަޅާނީ ބެރަށެވެ. ބެރުގައި ތަވީދު ނުކުރާނަމަ އެތަވީދެއްވާނީ ފަށަކުން ބަނދެވިފައެވެ. މިފަށް ލާނީ ތަވީދު ފައް ކުރާއިރު އެތެރޭން ލާފައި ތަވީދާއި އެކުއެވެ. އެހެންކަމުން ފައްކޮށް ނިމޭއިރު ތަވީދުގެ ދެފަރާތުން ފަށް އިންނާނީ ބޭރުވެފައެވެ. އަތުގައި ނުވަތަ ފައިގައި ނުވަތަ އުނަގަނޑުގައި ބަންނާނީ މިފަށް ބޭނުން ކޮށްގެންނެވެ. ބެރުގައި ތަވީދު ކުރެވޭ ނަމަ އެތަވީދެއްގައި ފަށެއް ލުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. އެހެނީ ބަންނަފަށް ލުމަށްޓަކައި ބެރުގައި ވަކިން ދެތަންކޮޅު ހެދިފައި ވާތީ އެވެ. ބެރުގައި ނޫންގޮތަކަށް ކުރާ ތަވީދުތައް އުތުގެ ތެރެއަށް ލެވެއެވެ. މިއީވެސް ތަވީދު ހަލާކުވިޔަ ނުދިނުމަށް ކުރެވޭ ކަމެކެވެ.
ބަސްފޮތުން ތަވީދު
ތަވީދު:ތިމާގެ ރައްކަލަކައްޓަކައި ނުވަތަ ތިމާގެ ބޭނުމެއް ފުއްދުމަށްޓަކައި ކަރުދާހުގައި ނުވަތަ ފޮތީގައި ނުވަތަ ތިމަރަފަތް ފަދަ އެއްޗެއްގައި ޤުރުއާނުގެ އިސްމުފުޅު ލިޔެ ނުވަތަ އަކަކުރަހައިގެން ބޭނުންކުރާ ފަންޑިތަވެރިކަމުގެ އެއްޗެއް.
ދީނުގައި ތަވީދު
ދިނީގޮތުން ތަވީދު ބޭނުންކުރުމަކީ ޝިރުކު ކުރުން ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. ރަސޫލާ ހަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ( من علق تميمة فقد أشرك ) (السلسلةالصحيحة" 1 / 809 )
މާނައީ : ތަވީދެއް އަޅައިފިމީހާ ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ޝިރުކު ކޮށްފިއެވެ. އެހެންކަމުން އެއްވެސް ހާލެއްގައި ތަވީދު ފަދަ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރުމީ ކަނޑައެޅިގެން ނަހީ ކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ.
އަސޭމިރުސް
އަސޭމިރުސްނުވަތަ އަކީ ވަށްކޮށް ކަޅުކޮށް ހުންނަ ކުދި މިރުހެކެވެ. މިއީ ވަރަށް ކުޅި ގަދަ އެއްޗެކެވެ. އަސޭމިރުހުގައި ހުންނަނީ ޒަވި ފާނޑެއްގެ ރަހަ އެކެވެ. އަސޭމިރުހަކީ ވެސް ހަވާދު ހެދުމަށް ބޭނުން ކުރާ ބާވަތެކެވެ. އަސޭމިރުހުގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކަޅު އަސޭމިރުސް، ހުދު އަސޭމިރުސް، ރަތް އަސޭމިރުސް، އަދި ފެހި އަސޭމިރުސް ހިމެނެއެވެ. އަސޭމިރުސް ފުރަތަމަ ހައްދާފައިވަނީ ދެކުނު އިންޑިޔާގެ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. ދިވެހިންގެ ތަފާތު ކެއުން ތަކުގައި ވެސް އަސޭމިރުސް ބޭނުން ކުރަމުން ގެންދެއެވެ.
އެޑްރީނޯޖެނިޓަލް ސިންޑްރޯމް
އެޑްރީނޯޖެނިޓަލް ސިންޑްރޯމް އުފެދުމުގައި ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. އެޑްރީނޯޖެނިޓަލް ސިންޑްރޯމް އަކީ އެޑްރީނަލް ކޯޓެކްސް އިން އެޑްރީނޯޖެނިކް 17ކީޓޯސްޓީރޮއިޑް މާގިނައިން ދޫކުރުމުން ކުރިމަތިވާ ބައްޔެކެވެ. ތުއްތު ދުވަސްވަރާއި، ޅަފުރާގައި މިސިންޑްރޯމް ޖެހުމުގެ އަސްލަކަށް ވެފައިވަނީ އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް އިން ކޯޓިޒޯލް އުފެއްދުމުގައި އުނިކަންތައްތަކެއް ހުރުމެވެ. މާނަައަކީ އެގްލޭންޑް ތަކުން މާގިނައިން އެންޑްރޯޖަން އުފެއްދުމެވެ. އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް އިން ކޯޓިޒޯލް އުފެއްދުމުގައި ހުންނަ އުނިކަމެއްގެ ސަބަބުން ކޯޓިޒޯލް އުފެއްދުން މަދުވުމުން، ޕިޓުއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން އެޑްރީނޯކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އުފެއްދުން އިތުރުވެ، ކޯޓިޒޯލް އުފައްދާއިރު މިންވަރު އާދައިގެ ޙާލަތަކަށް ގެންދެއެވެ. ހަމަ އެއާއެކު އެންޑްރޯޖަން އުފައްދާ މިންވަރު ވެސް މަތިވެގެންދެއެވެ. މާނައަކީ އެޑްރީނޯޖެނިކް 17ކީޓޯސްޓީރޮއިޑް އުފެއްދުމެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
ވޯޓަރ ހައުސް ފްރިޑެރިކްސެން ސިންޑްރޯމް
ވޯޓަރ ހައުސް ފްރިޑެރިކްސެން ސިންޑްރޯމް އަކީ ނިސީރިއާ މެނިންޖިޓިޑިސް ގެ ސަބަބުން އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް އަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ދެގުރުދާގެ މަތީގައި އިންނަ ދެ އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގެ ތެރެއަށް ލޭފާއްދާގޮތް ވެއެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ލޭގައި މެނިންގޮކޮކަސް އަށަގަތުން، ލޭދަށަށްދިއުން، ޝޮކުޖެހުން، ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައިވާ ލޭހޮޅިތަކުގައި ގަނޑުލޭކޮޅު އުފެދުން އަދި ލޭހިލުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
ޝޯގްރެންޒް ސިންޑްރޯމް
ޝޯގްރެންޒް ސިންޑްރޯމް އަކީ ލޯ އަދި އަނގަ ހިކޭ ބައްޔެކެވެ.ޝޯގްރެންޒް ސިންޑްރޯމް ނުވަތަ ސިކާ ސިންޑްރޯމް އަކީ ކްރޮނިކް އިންފްލެމޭޓަރީ ޑިސްއޯޑަރެކެވެ. މި ސިންޑްރޯމް ޖެހުމުން އަނގަ އިން ކުޅުބޭރުވުން މަދުވުމުގެ އަނގަ ހިކި، އަދި ލޮލުން ކަރުނަ އުފައްދާ ތަނުން ކަރުނަ އުފެއްދުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ލޯ ހިކޭގޮތް ވެއެވެ. އަނގަ އަދި ލޯ ހިކުމުގެ އިތުރުން ، ނޭފަތް، އަރުތެރެ، އަޑު ފޮށި، ވައިނޮޅި، އަދި ވައިނޮޅީގެ ކަފި ފަދަ ބައިތަކުގެ އެތެރެ ހިކޭގޮތް ވެއެވެ.
ޝޯގްރެންޒް ސިންޑްރޯމް ޖެހޭ މީހުންނަށް ކޮންމެވެސް ބާވަތެއްގެ ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫގެ ބަލި ތަކުގެ ތެރެއިން ބައްޔެއް ޖެހިފައި ހުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިގޮތުން ޖެހިދާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ރޫމަޓޮއިޑް އާތްރައިޓިސް، ޕޮލިމަޔޯސައިޓިސް، ސްކެލީރޯޑާރމާ، ސިސްޓެމިކް ލޫޕަސް އެރިތުމަޓޯސަސް ފަދަ ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ. މިސިންޑްރޯމް ގިނައިން ޖެހެނީ އަންހެނުންނަށް ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ޝޯގްރެންޒް ސިންޑްރޯމް ޖެހިފައިވާ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުންނަށް ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށް އެއް ކަމުގައިވާ ޕެރޮޓިޑް ގްލޭންޑް އަދި އެހެނިހެން ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށް ތައް ދުޅަވެ ބޮޑުވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެއެވެ. މިހެން ދިމާވަނީ ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށް ތަކުގެ ތެރެއަށް ލިމްފަސައިޓް، އަދި ޕްލާޒްމާ ސެލް ތައް ވަދެ ޖަމާވާގޮތް ވުމުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ހުންކޮށި ބޮޑުވުން، ލޭގެ ހުދު ސެލްތައް މަދުވުން، އިގިލިތަކުގައި ލޭދައުރުނުވުމުގެ ސަބަބުން އިގިލިތައް ކަޅުވުން، ލޭހޮޅިތައް ދުޅަވުން ، އަދި ފައިގައި ފާރުގަނޑު އުފެދުން ފަދަ ކަންތައްތައް ވެސް މެދުވެރިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ތައިރޮއިޑް ދުޅަވުން (ހަޝިމޯޓޯ ތައިރޮއިޑައިޓިސް)، ފުރަމޭ ބޮޑުވުން، އަދި ޗިސްމޭ ދުޅަވުން އަކީވެސް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަންކަމެވެ.
މިބަލީގައި މާގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ރެޓިކިޔުލަމް ސެލް ސާރކޯމާ ކިޔާ ކެންސަރުގެ ބާވަތެއް ޖެހުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަދި ލޭގައި މޮލިކިޔުލަރ ބަރުދަން މަތި ގްލޯބިއުލިން ހުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
ޢާންމު ގޮތެއްގައި މިބައްޔަށް ދެވެނީ ބައްޔާއި ގުޅިގެން ފެންނަ އުދަގޫތައް ކުޑަކުރުމަށް ދެވޭ ފަރުވާ އެކެވެ. އެގޮތުން ލޯ ހިކުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ޞިނާޢީ ކަރުނަ (ލޮލަށް ޖައްސާ ފެނެއް) ލޮލަށް އަޅަން ޖެހެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ކޯޓިކޯސްޓީރޮއިޑް އަދި އިމިޔުނޯސަޕްރެސިވް ބޭސްތައް ވެސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ.
ދިރި
ދިރިނުވަތަ އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެކެވެ. މިހުންނަނީ ދަވިއްގަނދަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ކުދިކޮށް ހިމަކޮށެވެ. ދިރި އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެއް ކަމުން އާންމު ގޮތެއްގައި ދިރި ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ހަވާދު ތައްޔާރު ކުރުމަށެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދިރި ބޭނުންކުރަނީ މުގުރައިގެން ފުށަށް ހަދައިގެންނެވެ. އިންޑިޔާ، މެކްސިކޯ، ތުރުކީ ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ކެއުމުގައި ދިރި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރާ ކަމަށް ވެއެވެ. މިހާރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް ދިރި ހައްދަނީ އިންޑިޔާ، ސްރީލަންކާ،ސީރިޔާ، ޕާކިސްތާން އަދި ތުރުކީގައެވެ. ކުރިން އެންމެ ގިނައިން ދިރި ހައްދާފައިވަނީ އިރާން ގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ދިރި ހައްދާފައިވަނީ ވެސް އިރާން ގައެވެ.
ޝޯގްރެންޒް ސިންޑްރޯމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
ޑައުން ސިންޑްރޯމް
ޑައުން ސިންޑްރޯމް އަކީ އުފެދުމުގައި ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ޑައުންސިންޑްރޯމް ނުވަތަ ޓްރައިސޮމީ 21، ނުވަތަ މޮންގޮލިޒަމް އަކީ ކްރޯމޮސޯމްގެ 21 ވަނަ ޖޯޑްގައި އިތުރު ކްރޯމޮސޯމް އެއް އިނުމުގެ ސަބަބުން އުފެދުމުގައި ހުންނަ ޢައިބެކެވެ. ނުވަތަ ބައްޔެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިޙާލަތުގައިHi! My name is What? my name is Who? my name is *freaky freaky* Slim Shady ގޮތެއްގައި ހުންނަ 46 ކްރޯމޮސޯމްގެ ބަދަލުގައި އެފަދަ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 47 ކްރޯމޮސޯމް ހުންނާނެއެވެ. މިބައްޔަށް ޓްރައިސޮމީ21 ކިޔަނީ 21 ވަނަ ޖޯޑްގައި 2 ކްރޯމޮސޯމްގެ ބަދަލުގައި 3 ކްރޯމޮސޯމް ހުންނާތީ އެވެ.
ޑައުން ސިންޑްރޯމް އާއެކު އުފަންވާ ކުދިންގެ ކިބައިން އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފާހަގަ ކުރެވޭނެއެވެ.
ޑައުން ސިންޑްރޯމް ހުންނަ މީހުންގެ ތެރެއިން 40 އިންސައްތަ މީހުންނަށް އުފެދުމުގައި ޖެހޭ ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަކަމަށް ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. ޑައުން ސިންޑްރޯމް ޖެހުމުން ކްރޯމޯސޯމް އަންނަ ބަދަލު ގެ ހަގީގަތް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.
ތަފާތު ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ދުނިޔެއަށް އުފަންވާ ކޮންމެ 800 ކުދިންގެ ތެރެއިން އެއް ކުއްޖަކީ ޑައުން ސިންޑްރޯމް ޖެހިފައިވާ ކުއްޖެކެވެ. 35 އަހަރުން މަތިވުމަށްފަހު ވިހާ އަންހެނުންނަށް ލިބޭ ކުދިންނަށް ޑައުން ސިންޑްރޯމް ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަމަށް ވެއެވެ.
ފެންކޮތަޅު ގައި ހުންނަ ފެނުން ފެން ނަގައިގެން އޭގައި އެކުލެވޭ ފީޓަލް ސެލް ތައް ޓެސްޓުކޮށްގެން ކްރޯމޯސޯމް އަށް ބަދަލު އައިސްފައިހުރިކަން ވިހެއުމުގެ ކުރިން ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ. މާނައަކީ ވިހެއުމުގެ ކުރިން ޑައުން ސިންޑްރޯމް ޖެހިފައިވާ ކުއްޖެއްކަން ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ.
ޑައުން ސިންޑްރޯމް އާއި ގުޅިގެން އުފެދޭ އައިބުތަކުގެ ތެރެއިން އުފެދުމުގައި ހިތުގައި ހުންނަ ޢައިބުތައް ފިޔަވައި އެހެން ގިނަ ކަންތައްތައް އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ. އަދި އެފަދަ މީހުން ބޮޑުވެ ފުރާ ފުރިހަމަ މީހެއްގެ ގޮތުގައި އުޅުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ލިބިގެންދެއެވެ. އާންމުކޮށް ޑައުން ސިންޑްރޯމް ޖެހިފައި ތިބޭ މީހުންނަކީ އުމުރު ކުރު ބައެކެވެ. ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި އެމީހުންގެ އުމުރު އުޅެނީ 55 އަހަރުން ދަށުގައެވެ. މާނައަކީ 55 އަހަރު ވުމުގެ ކުރިން މަރުވެއެވެ. މިހެން ދިމާވާ މައިގަނޑު ސަބަބެއް ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ އުމުރުން ދުވަސްވުމުން ކުރިމަތިވާ ޑިޖެނެރޭޓިވް ކަންޑިޝަން ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގެ ސެލްތައް ހަލާކުކޮށްނެތިދާ މަރުޙަލާ މާއަވަހަށް ޑައުން ސިންޑްރޯމްގެ އަހުލުވެރިންނަށް ކުރިމަތިވާތީ އެވެ. އަދި އެމީހުންނަކީ ސިނކުޑީގައި އުނިކަމެއް ހުންނަ ބަޔަކަށް ވެފައި ގިނަ ފަހަރު އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރު ގައި ކަންކަން ކުރަން ނޭނގޭ ބަޔަކަށް ވާތީ އެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ދަންގު ބަލި
ދަންގު ބަލި އަކީ ފިނިބަލީގެ ބާވަތެކެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
އުރަމަތި ދުޅަވުން އަކީ އުރަމަތި އާއި އޭގެ ވަށައިގެންވާ ޓިޝޫ ތަކުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުރަމަތި ދުޅަވުން ނިސްބަތް ކުރެވެނީ ދެވައްތަރަކަށެވެ. އެއީ ވިހެއުމަށްފަހު ގާތުންދޭ މައިންނަށް ދިމާވާ އުރަމަތި ދުޅަވުން އާއި އެފަދަ ނޫންމީހުންނަށް ދިމާވާ އުރަމަތި ދުޅަވުން މިދެވައްތަރެވެ. ތުއްތު ދަރިފުޅަށް ކިރުދޭން ފެށުމާއި އެކު އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަކީ އަލަތު މައިންނަށް ވަރަށް ގިނައިން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. ފަރުވާ ކުރުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލައެއްގެ ސަބަބުން ވަރަށް ގިނަ ޒުވާން އަންހެނުންގެ އުރަމަތި ޢައިބުވެ، އަދި ކުޑަކުއްޖާއަށް އުރަމަތިން ކިރުނުދެވޭ ހިސާބަށް ވެސް ބައެއް ފަހަރު ކަންތައް ދެއެވެ. ނަމަވެސް މިމައްސަލަ ދެނެގަނެ ދޭންޖެހޭ ފަރުވާ ލަސްނުކޮށް ލިބިގަނެވެއްޖެނަމަ މިއީ ޙައްލުކުރެވިދާނެ މައްސަލަ އެކެވެ.
ދޮސްގަތުމާއި އޭގެ ސަބަބު
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަކީ އުރަމަތީގެ ޓިޝޫތަކުގެ ތެރޭގައި ޖަރާސީމް އަށަގަނެ ވަކި އޭރިޔާއެއްގައި ދޮހުގެ ޖީބެއް ނުވަތަ ކޮތަޅެއް އުފެދުމެވެ. ބައެއް ފަހަރު ފާހަގަކުރެވޭ މިފަދަ އޭރިޔާއެއް ނެތި މުޅި އުރަމަތި ދުޅަވެ، ރަތްވެ އަދި ހޫނުމިން މައްޗަށް ދާގޮތް ވެސް ވެއެވެ. އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަކީ ކިރުދޭ މައިންނަށް ގިނައިން ދިމާވާ ކަމަކަށް ވިޔަސް އެނޫން އަންހެނުންގެ އުރަމައްޗަށް ވެސް މިމައްސަލަ ދިމާވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ހާމަވާގޮތުގައި ގާތުންކިރުދޭ މައިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ 3 މީހުންގެ ތެރެއިން 1 އަކަށް އުރަމަތި ދުޅަވުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވެއެވެ. އެންމެ ގިނައިން ދިމާވަނީ ވިހެއުމަށްފަހު 3 ނުވަތަ 4 ހަފްތާގެ ތެރޭގައެވެ.
އާންމުގޮތެއްގައި ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ގޮތުން ވިހެއުމަށްފަހު އަންނަ ފުރަތަމަ 2 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން އިތުރެވެ. ދޮސްގަތުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި :-
އުރަމަތި ދުޅަވުމުގެ އަލާމާތްތައް
ހުންއައުން، ހީކެރުވުން، ގައިގައި ރިހުން، ވަރުބަލިވުން، އުރަމަތީގައި ރިހުން، އަދި އުރަމަތި ރަތްވެ ދުޅަވުން އަކީ އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުގެ އަލާމާތްތަކެވެ. އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ރަގަޅުވަގުތުގައި ނުދެވިއްޖެނަމަ ފަޅައިގެން ގޮސް ދޮސް އައުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
އޭޑީއެޗްޑީ
އޭޑީއެޗްޑީ އަކީ ޅައުމުރުގައި (ކުޑަކުދިންނަށް) ދިމާވާ އެންމެ އާންމު "ނިއުރޯޑިވެލޮޕްމެންޓަލް" ޑިސްއޯޑަރ އެވެ. ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ފުރަތަމަ ދެނެގަނެވެނީ ޅައުމުރުގައި ކަމަށްވިޔަސް، ޒުވާން އުމުރަށް އަޅާއިރު ވެސް މިބަލީގެ އުދަނގޫ ދެމިހުންނަގޮތް ވެއެވެ. ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންނަށް ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭން ދަތިވުމާއި، އިމްޕަލްސިވް ބިހޭވިއަރ ތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އުދަނގޫވުމާއި، އަދި މާބޮޑަށް ހަލަނިކޮށް އުޅުމަކީ ދިމާވެދާނެ ކަންކަމެވެ.
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
ޑޮކްޓަރަކާ މަޝްވަރާކުރުން
ކުރިން މިއިޝާރާތްކުރި އަލާމާތްތައް ފެންނަން ފަށައިފިނަމަ ލަސްނުކޮށް، ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިގެން ފަރުވާ ހޯދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އުރަމަތީގެ ވަކި އޭރިޔާއެއް ދުޅަވެ، ރަތްވެ، އެހިސާބުގެ ހޫނުމިން މައްޗަށް ގޮސް، އަތްޖައްސާލަން ވެސް ނުކުރެވޭ ތަދުވުމަކީ އެތާގައި ދޮސް އުފެދިފައިވާ ކަމުގެ އަލާމާތެކެވެ. މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ބޮޑަށް ރަގަޅުވާނީ އޮޕަރޭޝަންގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރަކަށް ދެއްކުމެވެ. ލަސްވުމަކީ ބައެއް ފަހަރު ޖަރާސީމްގެ އަސަރު އެހެން ހިސާބުތަކަށް ފޯރާނެކަމަށްވާތީ އަވަހަށް ފަރުވާ ހޯދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.
އޭޑީއެޗްޑީ
އަލާމާތްތައް
ޅައުމުރުގައި ކުއްޖާއަށް ހިމޭނުން ނުހުރުމާއި، މާބޮޑަށް ހަލަނިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ނަމަވެސް ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންނަށް މިގޮތަށް ހުންނަ ހަލަނިކަމާ، މަޑުން ނުހުރެވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ސުކޫލަށްދާ އުމުރަށްއަޅާ އިރު ވެސް ފިލައިނުގޮސް ހުންނަގޮތް ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ސުކޫލް މަދަރުސާގައި، ގޭތެރޭގައި ، އަދި ރައްޓަހި ރަހުމަތްތެރިންނާއި، އެކު އުޅުމަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާގޮތް ވެއެވެ. ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންގެ ކިބައިން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި:- •	މަޑުމަޑުން ނުހުރެވުން (ހިފި ހިމޭނުން ނުހުރެވުން) •	ކުއްލި ކުއްލިއަކަށް ރުޅިގަނޑު އައުން •	އެހެން ކުދިންނަށް އުދަނގޫކުރުން / އެހެން ކުދިންނާއެކު އުޅެން އުދަނގޫވުން •	ސަމާލުކަން ދެވޭ ދަރަޖަ ކުޑަވުން •	ކުރަން ހަވާލުކުރާ މަސައްކަތް ނުނިންމުން •	އަތްމުނިމުނި ކަވައިގެން އުޅުން •	ސަމާލުކަން ގެއްލުން : ތަފާތު ކަންތައްތަކަށް ސަމާލުކަން އެނބުރިގެންދިއުން •	ފަސޭހައިން ރޮވުން •	އަވަސް އަވަހަށް މިޒާޖަށް ބަދަލުއައުން •	ކުއްލި ރުޅިގަނޑު އައިސް ކޮންޓްރޯލް ކުރަން އުދަނގޫވުން •	ގިނައިރު އެއްތަނެއްގައި މަޑުން ނުއިދެވުން •	ހިނގާލަ ހިނގާލަ، ދުވެލަ ދުވެލާ، އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް އަރާފައިބާ އުޅުން •	އަނގަ ގަދަވެ، އަވަސް އަރުވާލައިގެން އުޅުން (އަނގަ ގަދަވުން) •	ކުދިކުދި ކަންތައްތައް ހަދާން ނެތުން •	އެހެން މީހުންގެ ވާހަކަ މެދުކަނޑުވާލާ ވާހަކަ ދެއްކުން •	ކުރަން ހަވާލުކުރާ މަސައްކަތް ނުނިންމާ ދޫކޮށްލުން •	ފަރުވާކުޑަކަމުން ކަންކަމުގައި ގޯސްތައް ހެދުން •	ކެތްތެރިކަމެއް ނެތުން (ނުހުރުން)
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
އަމިއްލައަށްކުރެވިދާނެ ފަރުވާ
އުރަމަތީގައި ރިއްސައި ތަންކޮޅެއް ރަތްވެފައިވާނަމަ، ތަދު ރަގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި ތާފަނާ ފެންފޮދެއް ބޭނުންކޮށްގެން، ބޮޑިތާންކުރުމުން ތަދު ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ރަގަޅުވެއެވެ. މިފަދަ ކަމަކުންވެސް ރަގަޅުނުވާނަމަ ދަރިފުޅަށް ގާތުން ކިރުދިނުމަށްފަހު، އައިސް ފެންއެޅުމުން ވެސް ތަދު ލުއިވާގޮތް ވެއެވެ. ކިރު ދިނުމުގެ ކުރިން އައިސް ފެން އެޅުމުން ކިރުދޭން ދަތިވެދާނެއެވެ.
އޭޑީއެޗްޑީ
ވައްތަރުތައް
ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލީގެ 3 ވައްތަރެއް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވެއެވެ. އެއީ:-
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
ޝަޚްސީ ވަނަވަރު
ގދ. ތިނަދޫ ކުދިމާގޭ ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފުގެ އުފަން ރަށަކީ ހުވަދު އަތޮޅު ދެކުނުބުރީ ތިނަދޫއެވެ. އަނބިކަނބަލުންނަކީ އަލްފާޟިލާ ބަޝާރަތު އާދަމެވެ. މި ދެ ބޭފުޅުންނަށް ދެ ދަރިން ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.
އޭޑީއެޗްޑީ
ސަމާލުކަން ގެއްލުން ބޮޑަށްހުރުން
ސަމާލުކަން ގެއްލުން މާބޮޑަށް ހުރުން (Predominantly Inattentive Presentation): މިވައްތަރުގެ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ މީހުންނަށް، ކަމެއް ރޭވުން، ނުވަތަ ކަމެއްކޮށް ނިންމުމަކީ އުދަނގޫ ކަމެކެވެ. ކަންކަމަށް ރަގަޅަށް ސަމާލުކަން ދޭން ދަތިވާނެ އެވެ. ފަސޭހައިން ސަމާލުކަން ގެއްލި، އެހެން ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން އެނބުރިގެންދާގޮތް ވާނެއެވެ. މީހަކު ބުނާގޮތެއް ހަދަން އުދަނގޫވާނެ އެވެ. ވާހަކަ އެއް އަޑުއަހަން ގިނައިރު ހުންނަން އުދަނގޫވާނެ އެވެ. ވަރަށް ފަސޭހައިން ކަންތައްތައް ހަދާން ނެތި، ދުވަހުގެ އެކިއެކި ކަންކަން ފުރިހަމަ ކުރުމުގައި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވާނެ އެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
ވަޒީފާ
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގަތީ 19 ޖޫން 1994 ގައެވެ.
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
އަމިއްލައަށްކުރެވިދާނެ ފަރުވާ
އުރަމަތި ދުޅަވި ކަމުގައި ވިޔަސް ދަރިފުޅަށް ގާތުން ކިރުދިނުން ހުއްޓާނުލުން މުހިއްމެވެ. ކިރުގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅަށް އެއްވެސް ބައްޔެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. ހަގީގަތުގައި މަންމަގެ އުރަމަތީގައި އުފެދޭ ދުޅައިގެ އަސްލަކީ ދަރިފުޅުގެ އަނގައިގެ ތެރެއިން އައިސްފައިވާ ޖަރާސީމެވެ. ތަދުވުމުގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅަށް ކިރުނުދެވޭ ކަމަށްވާނަމަ، ބްރެސްޓް ޕަމްޕެއް ބޭނުންކޮށްގެން ވިޔަސް، ނުވަތަ އަތުން ފެލައިގެން ކަމަށްވިޔަސް އުރަމަތިން ކިރު ހުސްކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ދުޅަވެފައިވަނީ ކުޑަކުޑަ އޭރިޔާ އަކަށްވެފައި، އެހެން އަލާމާތްތައް ނެތްނަމަ، ތަދު ކެނޑުވުމަށްޓަކައި ބޭޙެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ބޭހެއްގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅަށް އަސަރެއް ކުރޭތޯ ބެލުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.
އޭޑީއެޗްޑީ
މާބޮޑަށް ހަލަނިވުން
މާބޮޑަށް ހަލަނިވުން (ހިމޭނުން ނުހުރެވުން) (Predominantly hyperactive-impulsive presentation): މިވައްތަރުގެ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ މީހުން، ހީވާނީ އަތް މުނިމުނިކަވައިގެން އުޅޭހެންނެވެ. އަނގަ ގަދަވާނެ އެވެ. ގިނައިރު އެއްތަނެއްގައި (މިސާލަކަށް ކެއުމަށް، ސުކޫލުންދޭ ފިލާވަޅުތައް ހެދުމަށް) އިށީދެ އިންނަން އުދަނގޫވާނެ އެވެ. ކުޑަކުދިން ދުވެލަ ދުވެލާ، އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް އަރާފައިބާ، ފުއްމައި ހަދާ އުޅެފާނެ އެވެ. ކުއްލި ރުޅިގަނޑު އައިސް ކޮންޓްރޯލް ކުރަން އުދަނގޫވެދާނެ އެވެ. އެހެން ކުދިންނަށް އުދަނގޫކޮށް، އެހެން މީހުންގެ އަތުގައި ހުންނަ އެއްޗެހި ޖަހައިގަނެފާނެ އެވެ. ނުދަންނަ މީހުންނާއި، ނުގުޅޭ ހާލަތު(ވަގުތު)ގައި ވާހަކަ ދައްކައިފާނެ އެވެ. ކިޔޫ އެއް ފަދަ ތަނެއްގައި އިންނައިރު، ތިމާއާއި ޖެހެންދެން މަޑުކޮށްގެން އިންނަން (ގިނައިރު އެއްތަނެއްގައި މަޑުން ނީދެވުން) އުދަނގޫވެދާނެ އެވެ. އަދި ދެވޭ ލަފާތަކާއި، އިރުޝާދުތަކާއި އެއްގޮތަށް އަމަލުކުރަން އުދަނގޫވެދާނެ އެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް އެކުސިޑެންޓުވުމާއި، އެކި ކަހަލަ އަނިޔާ ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އެހެން މީހުންނަށްވުރެ ބޮޑުވާނެ އެވެ.
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
އުރަމަތި ދޮސްގަތުމުން ދޭފަރުވާ
ހަމައެކަނި ދުޅަވެފައިވާނަމަ ނުވަތަ ދޮސްގަނެފައި ނެތްނަމަ، ޖަރާސީމް މެރުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސް ނުވަތަ އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުންކުރުމުން ރަގަޅު ވެއެވެ. މިފަދަ ބޭސްދިނުމުގައި ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި މައިމީހާއާއި ދަރިފުޅަށް ރައްކާތެރި، އަދި އެބޭސް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން އިތުރު މައްސަލަތައް ދިމާނުވާ ބޭސް ބޭނުންކުރުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަނދުކެނޑުވުމާއި، ދުޅަ ތިރިކުރުމަށް ބޭސް ދެވެއެވެ. ނަމަވެސް އުރަމަތި ދުޅަވެ، ދޮސްގަނެފައިވާނަމަ، އެދޮސްނެރުމަށްޓަކައި އޮޕަރޭޝަން ކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއޮޕަރޭޝަން ކުރާނީ ކުޑަ އިރުކޮޅަކަށް ހޭނެއްތުމަށްފަހު ގައެވެ. ވުމާއެކު މިކަމަށްޓަކައި ހޮސްޕިޓަލްގައި އެދުމަތިވެ، އަދި 6 ގަޑިއިރު ވަންދެން އެއްޗެއްނުކައި ނުބޮއި ގޮހޮރު ހުސްކުރަން ޖެހެއެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
އެން.ސީ.އޯ އިންޗާޖް – އެޑްމިން އެންޑް ވެލްފެއަރ، ކްއޯޓަރމާސްޓަރ ސާރވިސް
އޭޑީއެޗްޑީ
ސަމާލުކަން ގެއްލުމާއެކު، ހިމޭނުން ނުހުރެވުން
ސަމާލުކަން ގެއްލުމާއެކު، ހިމޭނުން ނުހުރެވުން (combined presentation): މިވައްތަރުގައި މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދެވައްތަރުގައި ހިމެނޭ އުދަނގޫތައް ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ހަދާން ބަހައްޓަންވީ ކަމަކީ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ މީހުންނަށް ވެސް އެއް ފަހަރާ މިހުރިހާ އަލާމާތްތައް ކުރިމަތި ނުވެދާނެ ކަމެކެވެ. އަދި އެކި މީހުންނަށް އަލާމާތްތައް ފެންނަ މިންވަރާއި، ގޮތްތައް ތަފާތު ވެދާނެ ކަމެވެ.
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
އުރަމަތި ދޮސްގަތުމުން ދޭފަރުވާ
އޮޕަރޭޝަނަކީ ދޮސް ނެރުމަށްޓަކައި ދޮސްގަނެފައިވާތަން ފަޅާލުމަށްފަހު، ދޮސްތަން ނެރެ އެތަން ސާފުކޮށް ބޭސް އެޅުމެވެ. އެއަށްފަހު ފާރުކޮޅު ރަގަޅުވަންދެން ކޮންމެ ދުވަހަކު އެއްފަހަރު ބޭސް އަޅަމުން ދިއުމެވެ. އޮޕަރޭޝަނަށްފަހު ވީހާވެސް އަވަހަށް ގާތުން ދިނުމަކީ އެންމެ ރަގަޅު ގޮތެވެ. އޮޕަރޭޝަން ކޮށްފައިވާ ފަރާތުން ކިރުނުދެވޭނަމަ ބްރެސްޓް ޕަމްޕެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކިރުތަން ނެރެ ސާފުކުރުމަކީ އެންމެ ރަގަޅު ގޮތެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
އެން.ސީ.އޯ އިންޗާޖް – ޕްރޮކިއުމަންޓް، ކްއޯޓަރމާސްޓަރ ސާރވިސް
އޭޑީއެޗްޑީ
ސަބަބުތައް
ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ޖެހޭ ހަގީގީ ސަބަބުތަކާއި، ބައްޔަށް މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް އަދި ޔަގީންކަމާއެކު ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. މިހާރު ވެސް މިބަލިޖެހުމަށް ކުރިމަތިވާ ސަބަބުތަކާއި، ބައްޔަށް މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް އިލްމުވެރިން ދަނީ ދިރާސާކުރަމުންނެވެ. ބަލީގެ ސަބަބުތަކާއި، މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް ހޯދުމުގެ ގޮތުން އަންނަނިވި ކަންތައްތައް އިލްމީ މާހިރުން މިހާރު ވެސް ދަނީ ދިރާސާކުރަމުންނެވެ. •	އާއިލާގައި ބަލި ދައުރުވަމުން އައުން •	ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ އަނިޔާ (ޚާއްޞަކޮށް ނިއްކުރިމައްޗާއި ދިމާލުން ބޮލުގެ ކުރިމަތިން ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ އަނިޔާ) •	މާހައުލުން ހުށައެޅޭ މާއްދާތައް (މިސާލަކަށް ތިމަރައަށް ހުށަހެޅުން) / ހަށިގަނޑުގައި ތިމަރައިގެ މިންވަރު މަތިވުން •	މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބަނގުރާ ބޭނުންކުރުމާއި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން •	ދުވަސްނުފުރާ ވިހެއުން •	އުފަންވާއިރު ބަރުދަން ލުއިވުން އާންމުކޮށް ގަބޫލުކުރެވިފައި އޮންނަ ގޮތާއި، ޚިލާފަށް މާގިނައިން ހަކުރު ބޭނުންކުރުން، މާގިނައިން ސްކްރީން މީޑިޔާ ބޭނުންކުރުން (ޓީވީ ބެލުން، ފޯން، ޓެބްލެޓް، އައިޕެޑް، އައިޕޮޑް، ފަދަ ތަކެއްޗާއި ކުޅުން (ލަވަ ބެލުން، ގޭމްކުޅުން)، ވީޑިޔޯ ގޭމްކުޅުން)، ކުދިން ތަރުބިއްޔަތުކުރަން ނޭގުން، ފަގީރުވުން ފަދަ އިޖުތިމާޢީ މައްސަލަތައް، ވެށީގައި ހުންނަ މައްސަލަތައް ފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ކުރިމަތިވާކަމަށް، ޔަގީންކޮށް ކަށަވަރުކޮށްދޭ، އެކަށޭނަ ހެކިތައް އިލްމީގޮތުން އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ މިދެންނެވި ކަންކަމަކީ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންގެ ކިބައިގައި ހުންނަ ނޭއްގާނީ އާދަތަކާއި، އެކުދިންނަށް ކުރިމަތިވާ އުދަނގޫތައް، އިތުރަށް ގޯސްކުރާ ކަންތައްތަކެއް ކަމެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
އެން.ސީ.އޯ އިންޗާޖް – ކޭޓަރިންގ ސާރވިސް، ކްއޯޓަރމާސްޓަރ ސާރވިސް
އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން
އުރަމަތި ދޮސްގަތުމުން ދޭފަރުވާ
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
އޭޑީއެޗްޑީ
އާއިލާގައި ބަލި ދައުރުވުން
ފަހުގެ ދިރާސާތައް ދައްކާގޮތުގައި ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ކުރިމަތިވުމާއި، ވިރާސީ ބަހާއާއި، (ވާރުތަވުމާއި) ގުޅުމެއް ވެއެވެ. މާނައަކީ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބައްޔަކީ މައިންބަފައިންގެ ފުށުން ދަރިންނަށް ލިބިދޭ ވިރާސީ ބަހާއެއްގެ ސަބަބުން ވާރުތަވެދާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ އާއިލާގެ ތެރޭގައި ދައުރުވަމުން އަންނަ ކަމަކަށް ވެދާނެ އެވެ. މައިންބަފައިންގެ ތެރެއިން އެކަކުގެ ކިބައިގައި ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުރިނަމަ، ދަރިންނަށް އެބަލިކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު %50 އޮވެއެވެ. އަދި ދޮށީ ދަރިއެއްގެ ކިބައިގައި މިބަލި ހުރިނަމަ، ފަހުން ލިބޭކުދިންނަށް މިބަލި ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު %30 އޮވެއެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ދިމާވާ މައްސަލަތައް ދިރާސާތައް ދައްކާގޮތުގައި ދުވަސްނުފުރާ ވިހާ ކުދިންނާއި، އުފަންވާއިރު ބަރުދަން ލުއިކުދިންނަށް، ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ. މީގެ އިތުރުން މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މައިމީހާ ބަނގުރާ ބުއިން، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުން ފަދަ އާދަތައް ގެންގުޅޭނަމަ، ލިބޭ ދަރިންނަށް ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތިމަރަ، ޕޮލީކްލޮރިނޭޓެޑް ބައިފީނައިލް، އަދި ފަނިފަކުސަމަރާ ބޭސްތަކަށް މާގިނައިން ހުށަހެޅުމަކީ ވެސް ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންގެ ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރުކޮށްފާނެ ކަމެއްކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް ޔަގީންކަމާއެކު އެއްވެސް ދިރާސާއަކުން މިކަންކަން ސާބިތުކޮށްދެވިފައެއް އަދި ނުވެއެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
އެން.ސީ.އޯ އިންޗާޖް – ޕްރޮކިއުމަންޓް، ސަޕްލައި ސަޕޯރޓް ސާރވިސް
އެކްޓިންގ ކޮމާންޑް ސާރޖެންޓް މޭޖަރ – ސާރވިސް ކޯ
އޭޑީއެޗްޑީ
ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބައްޔާ އެކުއެކީގައި ދިމާވެދާނެ އެހެން ބައެއް ހާލަތްތަކާ، ބަލިތައް
•	އުގެނުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުރުން •	އޮޕޮޒިޝަނަލް ޑިފިއެންޓް ޑިސްއޯޑަރ •	ކަންޑަކްޓް ޑިސްއޯޑަރ •	ހާސްވެކަންބޮޑުވުން •	ހިތާމަކުރުމުގެ ބަލި •	ބައިޕޯލަރ ޑިސްއޯޑަރ •	ޓޫރެޓް ސިންޑްރޯމް
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
ޕްރޮގްރާމް ކޯޑިނޭޓަރ އެން.ސީ.އޯ ކެރިއަރ ކޯސް – އެން.ސީ.އޯ އެކެޑެމީ	2011
އެކްޓިންގ ސާރޖެންޓް މޭޖަރ - އެން.ސީ.އޯ އެކެޑެމީ	2011
އޭޑީއެޗްޑީ
ފަރުވާ
ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންގެ މައިންބަފައިން ވިސްނަންޖެހޭ އެންމެ މުހިއްމު ކަމަކީ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބައްޔަކީ އެއްކޮށް ރަގަޅު ނުކުރެވުނަސް، އޭގެ އުދަނގޫތައް ކުޑަކުރެވިދާނެ ބައްޔެއް ކަމެވެ. އެކުއްޖަކަށް އެންމެ ރަގަޅު ބޭހާއި، ފަރުވާ ކަނޑައެޅޭނީ ބަލަންޖެހޭ ބެލުންތަކާއި، ނަފްސާނީ ގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ޓެސްޓުތައް ހެދުމަށްފަހު ގައެވެ. މިފަދަ ކުއްޖެއް ހުންނަ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އެމީހަކު ދިރިއުޅޭ މުޖުތަމަޢުން މިފަދަ ކުދިންނަށް ދެވެން ހުރި ފަރުވާތައް ހޯދައި، އެފަރުވާތައް ދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެންމެ ރަގަޅު އެންމެ ގިނަފަހަރު އަމަލުކުރެވޭ ގޮތަކީ ބޭސް ބޭނުންކުރުމާއެކު، "ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ"(behavior therapy) ދިނުމެވެ. ބޭސް ބޭނުންކުރަމުންދާ ދުވަސްވަރާއި، ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ ދެމުންދާއިރު، ކުއްޖާއަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ގާތުން ބަލަމުން ގެންދަން ވާނެއެވެ. ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލީގެ ކުދިންނަށް ދީއުޅޭ ފަރުވާތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. •	ބޭސް ބޭނުންކުރުން •	ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ ދިނުން •	މައިންބަފައިން ތަމްރީނުކުރުވުން (ކުއްޖާއާއި މެދު އަމަލުކުރާނެގޮތް މައިންބަފައިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުން) •	ސުކޫލް، މަދަރުސާތަކުގައި ފަހިކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންތައްތައް (މުދައްރިސުން ތަމްރީނުކުރުވުން)
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
ސީނިއަރ އެންލިސްޓެޑް ލީޑަރ - އެން.ސީ.އޯ އެކެޑެމީ 	2017
ޕްރޮގްރާމް ކޯޑިނޭޓަރ އެން.ސީ.އޯ އެޑްވާންސް ކޯސް
އޭޑީއެޗްޑީ
ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ ދިނުން
ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ އަކީ ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލީގެ ކުދިންނަށް ދެވޭ ފަރުވާގެ ވަރަށް މުހިއްމު ބައެކެވެ. ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީގެ ސަބަބުން ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލީގެ ކުދިންނަށް މެދުވެރިވާ، ސަމާލުކަން ގެއްލުމާއި، އެއްތަނެއްގައި ގިނައިރު ނީދެވުން، ހިމޭނުން ނުހުރެވުން، އަދި އެހެން މީހުންނާއި އެކު އުޅެން އުދަނގޫވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް ލުއިކަން ގެނެސްދީ، އެކަންކަން ރަގަޅުކުރުމަށް މަގުފަހިވެގެން ދެއެވެ. އެހެންކަމުން ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބައްޔަށް ޑައިގްނޯސްކުރެވޭ ހިސާބުން ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ ދޭން ފެށުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ ދެމުންދާއިރު އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުން އެހީތެރިކަން ހޯދިދާނެ އެވެ. •	ކަނޑައެޅޭ ވަކި ގޮތަކަށް އަމަލުކުރަމުން ގެންދިއުން : ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެދުނު ހޭލީއްސުރެ ނިދުމާއި ހަމައަށް ވަކި އުސޫލަކުން، ވަކި ތަރުތީބަކުން ކަންކަން ކޮށްދެމުން، ކުރަމުން ގެންދިއުން މުހިއްމެވެ. •	ވަކި ގޮތަކަށް ކަންކަން ތަރުތީބުކުރުން : ސުކޫލް ދަބަސް، އަންނައުނު، ކުޅޭ ތަކެތި، ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް އެއްތަނެއްގައި ބަހައްޓާށެވެ. އޭރުން ދަރިފުޅަށް އެތަކެތި ގެއްލުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަވާނެ އެވެ. •	ފަސޭހައިން ކުއްޖާގެ ސަމާލުކަން އެނބުރިގެން ދިޔަނުދިނުން : ކުއްޖާ ސުކޫލްގެ ފިލާވަޅުތައް ހަދާ ގަޑީގައި ޓީވީ، ރޭޑިޔޯ، ކޮމްޕިއުޓަރު ފަދަ ތަކެތި ނިއްވާލާށެވެ. މިގޮތަށް ހެދުމުން ފިލާވަޅު ހަދާގަޑީގައި ކުއްޖާގެ ސަމާލުކަން އެހެން ކަންކަމަށް އެނބުރިގެން ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަވާނެ އެވެ. •	އިޚުތިޔާރުތައް ވަކި ހުދޫދެއްގައި ބެހެއްޓުން : އެކި ކަންކަމުގައި ތަފާތު ދެ އިޚްތިޔާރެއް ދޭށެވެ. މިގޮތަށް ހެދުމުން އިޚްތިޔާރުކުރާނެ އެއްޗެއް ނޭގިގެން އުޅުން، ގޮތެއް ނިންމަން ނޭނގިގެން އުޅުން ފަދަ ކަންކަން ކުޑަކުރެވޭނެ އެވެ. •	ދަރިފުޅާމެދު ކުރާ މުއާމަލާތް ބަދަލުކުރުން : ދަރިފުޅު ޒިންމާތައް ދިގުކޮށް، ތަފްސީލްކޮށް ބުނެދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ކުރުކޮށް، ރީތި ބަހުން ދަރިފުޅަށް ކިޔާދެވިދާނެ އެވެ. •	އަމާޒުތަކެއް ކަނޑައަޅައި، އެއަމާޒުތަކަށް ވާޞިލްވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށް ބާރުއެޅުން : ދަރިފުޅު ޙާޞިލްކުރާނެ އަމާޒުތަކެއް ކަނޑައަޅާށެވެ. ކުރާނެ ރަގަޅު ކަންތައްތަކުގެ ލިސްޓެއް ތައްޔާރުކުރާށެވެ. އޭގެތެރެއިން ދަރިފުޅު ޙާޞިލްކުރި ކަންކަން ފާހަގަކުރާށެވެ. ދަރިފުޅުގެ ކުރި މަސައްކަތަށް ހިތްވަރުދީ، ތައުރީފުކުރާށެވެ. އަދި ކަނޑައެޅި އަމާޒަށް ވާޞިލްވީތީ، އެކަން ފާހަގަކުރުމުގެ ގޮތުން ދަރިފުޅަށް ރަގަޅު ހަދިޔާއެއް ދޭށެވެ. •	އަޚްލާގު ރަގަޅުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުން : ދަރިފުޅު ގޯސްކަމެއް ކުރުމުން، ހަޅޭލަވާ، އެއްޗެހި ކިޔާ ހެދުމުގެ ބަދަލުގައި ރީތި ބަހުން ހެޔޮ ނަޞޭހަތްދޭށެވެ. އަދި ގޯސްކޮށް ކުރި ކަންތައް ރަގަޅުކޮށް އިސްލާހުވުމަށް ދަރިފުޅަށް ވަގުތު ދޭށެވެ. •	ދަރިފުޅުގެ ކިބައިގައި ހުރި ހުނަރެއް ކުރިއެރުވޭތޯ ބެލުން : ދަރިފުޅަށް ރަގަޅަށް ކުރެވެނީ ކޮންކަމެއްތޯ، ދަރިފުޅުގެ ކިބައިގައި ހުރީ ކޮން ހުނަރެއްތޯ ހޯދާ ބަލައި ފާހަގަ ކުރާށެވެ. އެއަށްފަހު އެ ހުނަރެއް ތަރައްގީކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭށެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
އެކްޓިންގ ކޮމާންޑް ސާރޖެންޓް މޭޖަރ – އެމް.އެން.ޑީ.އެފް ސެންޓްރަލް އޭރިއާ
އޭޑީއެޗްޑީ
ބޭސް ބޭނުންކުރުން
ހިމޭނުންނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންނަށް ބޭސްދީގެން ފަރުވާ ކުރުމަކީ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ދިރިއުޅުމުގައި ބަލީގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އުދަނގޫތައް ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. ތަފާތު ބޭސްތައް ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލީގެ ފަރުވާގައި ބޭނުންކުރެވެއެވެ. އެގޮތުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި:- •	ސްޓިމިއުލެންޓްސް (stimulants): މިއީ އެންމެ އާންމުކޮށްދީ އުޅޭ ބޭސް ތަކެވެ. މިބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމުން ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަކުދިންގެ ތެރެއިން %80-70 ކުދިންނަށް ލުއިލިބޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ސްޓިމިއުލެންޓްސް ގެ ގޮތުގައި ދީއުޅޭ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި މީތައިލްފެނިޑޭޓް، އަދި އެމްފިޓަމިން ފަދަ ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ. •	ނަން ސްޓިމިއުލެންޓްސް (non-stimulants): މިއީ ސްޓިމިއުލެންޓްސް އަށްވުރެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފެނުން ކުޑަ ބޭސް ތަކެކެވެ. މިބޭސްތައް ތަޢާރަފްކުރެވުނީ 2003 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ނަންސްޓިމިއުލެންޓްސް ގެ ގޮތުގައި ދީއުޅޭ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި އެޓޯމޮކްސީޓިން، ގުއެންފޭސިން، އަދި ކްލޮނިޑިން، ފަދަ ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ. އެކި ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން އެކި ކުދިންނަށް އަސަރު ކުރަނީ އެކި މިންވަރަށް، އެކި ގޮތަށް ކަމަށްވުމުން، ތަފާތު ބޭސްތައް ދީގެން، ކުއްޖާއަށް އެންމެ ރަގަޅީ އެތަނުން ކޮން ބޭހެއްކަން ހޯދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިކަމުގައި ނަފްސާނީ ބަލީގެ ޑޮކްޓަރުންނަށް މައިންބަފައިން އެއްބާރުލުން ދެއްވުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މައިންބަފައިން ތަމްރީނުކުރުވުން ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލީގެ ކުއްޖަކާމެދު ގޭގައި އަމަލުކުރެވިދާނެގޮތްތައް މައިންބަފައިންނަށް ދަސްކޮށްދީ، ތަމުރީނުކުރުވުމަކީ މިބަލީގެ ފަރުވާގެ މުހިއްމު ބައެކެވެ. އާންމު ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ އުސޫލުތަކަށް ހިމޭނުންނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުއްޖަކު ބޯނުލެވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އެހެންކަމުން މައިންބަފައިންނަށް މިފަދަ ކުއްޖަކާމެދު ގޭގައި އަމަލުކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ދަސްކޮށްދީފައި ބޭއްވުމަކީ މައިންބަފައިންނާއި، މިފަދަ ބަލި ހުންނަ ކުދިންނަށް އޭގެ ހެޔޮ ފައިދާ ލިބިދޭނެ ކަމެކެވެ. މުދައްރިސުން ތަމްރީނުކުރުވުން މައިންބަފައިންނެކޭ އެއްފަދައިން ހިމޭނުން ނުހުރެވޭ ބަލި ހުންނަ ކުދިންނަށް ކިޔަވާދޭ މުދައްރިސުންނަށް ވެސް މިފަދަ ކުއްޖަކާ މެދު ސުކޫލު މާހައުލުގައި އަމަލުކުރަންޖެހޭގޮތްތަކާއި، ގެންގުޅެންޖެހޭ އުސޫލްތަކާއި، އެނގެންޖެހޭ ހުނަރުތައް، އެނގިފައި އޮތުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އަދި މުދައްރިސުން އެކަމަށް ތަމްރީނުކުރުމަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
ދަތް ވިދުރި
ދަތް ވިދުރި އަކީ ދަތަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖެހުނީމާ ހިރުގަނޑު ގިރި ދޮސްގަނެ، ދަތުގައި ރިއްސައި ދަތްތައް މުޅިން ހަލާކުވާނީ އެވެ. މިއީ ފަސޭހަކުރަން އުދަގޫ ބައްޔެކެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
ސިފައިންގެ ކޯޕަރޭޓިވްސްގެ މެނޭޖްމެންޓް ކޮމިޓީގެ މެންބަރ
ދަތް ވިދުރި
ޤިސްމު:ބަލިތައް
އޭޑީއެޗްޑީ
މައުލޫމާތު
•	http://www.cdc.gov/ncbddd/adhd/facts.html •	http://www.cdc.gov/ncbddd/adhd/diagnosis.html •	http://www.cdc.gov/ncbddd/adhd/treatment.html •	http://www.help4adhd.org/en/about/causes •	http://www.nimh.nih.gov/health/publications/attention-deficit-hyperactivity-disorder/index.shtml •	http://www.webmd.com/add-adhd/guide/adhd-causes
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
އެކްޓިންގ ކޮމާންޑް ސާރޖެންޓް މޭޖަރ – އެމް.އެން.ޑީ.އެފް މާލޭ އޭރިއާ
އެސިސްޓެންޓް ޑައިރެކްޓަރ - އެން.ސީ.އޯ އެކެޑެމީ
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ - ސާރވިސް ކޯރ
ތަޢުލީމް
އެސްއެސްސީ (ޑިސެންބަރު 1993)
ޖީސީއީ އޯލެވެލް (ޖެނުއަރީ 1994)
ޕޯސްޓް ގްރެޖުއޭޓް ޑިޕްލޮމާ އިން ސްޓްރެޓެޖިކް މެނޭޖްމަންޓް ޑިޕްލޮމާ އިން މިލިޓަރީ ސްޓަޑީޒް މެނޭޖުމަންޓް
ތަމްރީނުތައް
އަސާސީ ތަމްރީނު
އިންޓޮރޮޑަކްޝަން ޓު މައިކްރޯ ކޮމްޕއުޓަރސް
ވޯޑް ޕްރޮސެސިންގ އެންޑް ސްޕްރެޑްޝީޓް މެނޭޖްމަންޓް
އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ ޑިޕްލޮމާ
އޮޓޮމޭޓަޑް ޑާޓާ ޕްރޮސެސިންގ ސެޕް ކޯސް
އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ މެނޭޖަރސް ކޯސް
ޕަބްލިކް އެކައުންޓިންގ އެންޑް ގަވަރަމަންޓް ފައިނޭންސް ރެގިއުލޭޝަން
އޮޓޮމޭޓަޑް ޑާޓާ ޕްރޮސެސިންގ ސިސްޓަމް 13
ދިއްގޮނޑި
ދިއްގޮނޑި އަކީ ކިހިލި ފަތް ދޮށުގައި ޖަހާ މުލިހި އެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
ތަމްރީނުތައް
އިންސްޓްރެކްޓަރ ޓްރޭނިންގ ކޯސް
ހޭންޑް ބޯލް ރެފްރީ ކޯސް
ދިއްގޮނޑި
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
ތަމްރީނުތައް
ފުޓްބޯޅަ ރެފްރީ ކޯސް
ފުޓްބޯލަ މެޗްކަމިޝަން ކޯސް
ކުއާރޓަރމާސްޓަރ އޮފިސަރސް ކޯސް
ކޯޕްރަލް ކޯސް
އެންސީއޯ ކެރިއަރ ކޯސް
އެންސީއޯ އެޑްވާންސް ކޯސް
ސެމިނާރު / ވޯކްޝޮޕް
ޑިވެލޮޕްމަންޓް ވޯކްޝޮޕް އން ޑީޑަރޝިޕް
ދާބިހި
ދާބިހި އަކީ ހޫނު ގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި ނަގާ ކުދިކުދި ބިހިތަކެކެވެ. މިބިހި ނެގުމުން ވަރަށް ބޮޑަށް ގައި ހިރުވައި ކަހާނެ އެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
ސެމިނާރު / ވޯކްޝޮޕް
ލީޑަރޝިޕް ކައުންސެލިންގ ވޯކްޝޮޕް
އިންފޮމޭޝަން އޮޕަރޭޝަންސް ވޯކްޝޮޕް
ރިސާޗް ވޯކްޝޮޕް
މަސައްކަތްކުރި ޔުނިޓްތައް
ކްއޯޓަރމާސްޓަރ ސާރވިސް
ދަވިއްގަނދު
250px|thumb|left|ދަވިއްގަނދު
ދަވިއްގަނދުނުވަތަ އަކީ ހަވާދުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވެތެކެވެ. ދަވިއްގަނދު އަކީ ދިރިއަށްވުރެ ފުއްތައް ބޮޑެތި ޒަވިރަހަ ގަދަ އެއްޗެކެވެ. ދަވިއްގަނދު އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެއް ކަމުން އާންމު ގޮތެއްގައި ދަވިއްގަނދު ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ހަވާދު ތައްޔާރު ކުރުމަށެވެ.
ދަވިއްގަނދު ގަސް 2.5 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށް ވެސް ހެދޭކަމަށް ވެއެވެ. ދަވިއްގަނދު ގަހުގެ މާ ހުންނަނީ ބޮނޑި ބޮނޑި އަށް ނުވަތަ ކޯނި ކޯންޏަށް ވާކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އިބްރާހީމް ލަތީފް
މަސައްކަތްކުރި ޔުނިޓްތައް
ދ.ކުޑަހުވަދޫ ޕޮލިސް ސްޓޭޝަން
ސަޕޯޓް ބެޓޭލިއަން 2
ސާރވިސް ކޯ
އެމް.އެން.ޑީ.އެފް ސެންޓްރަލް އޭރިއާ
އެމް.އެން.ޑީ.އެފް މާލޭ އޭރިއާ
އެމް.އެން.ޑީ.އެފް އެން.ސީ.އޯ އެކެޑެމީ
ޚާއްޞަ މަސައްކަތްތައް
ސުނާމީ ކާރިސާ 2004
އެމްއެންޑީއެފް އެންސީއޯ އެކެޑެމީ ވުޖޫދަށް ގެނައުމުގައި ކަރިކިއުލަމް އެކުލަވާލި ޓީމުގައި މަސައްކަތްކުރުން
17 ވަނަ ސާކް ސަމިޓް އޮޕަރޭޝަން 2011
ޝަރަފުގެ ނިޝާން
17 ވަނަ ސާކު ސަމިޓް މެޑެލި
އަޚްލާޤީ މެޑެލި
މިނިވަން ފަންސާހުގެ މެޑެލި
ޖުމްހޫރީ ފަންސާހުގެ މެޑެލި
އަޚްލާޤީ ކުލަ 1 ވަނަ ފަހަރަށް
އަޚްލާޤީ ކުލަ 2 ވަނަ ފަހަރަށް
އަޚްލާޤީ ކުލަ 3 ވަނަ ފަހަރަށް
ޚާއްޞަ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ
ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ
އިޚްލާޞްތެރިކަމުގެ ކުލަ
ރައީސުލްޖުްމޫރިއްޔާގެ ކުލަ
ދިލަ ފޮޅު
ދިލަ ފޮޅު އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ތަންތަނުގައި ނަގާ ފޮޅެކެވެ. މިފޮޅު ނެގުމުން އެފޮޅު ނަގާ ތަނެއް ދުޅަވެ، ރަތްވެ، ދޮސްގަނެ ވަރަށް ބޮޑަށް ދިލަ ނަގާނެ އެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ދުރަނު ވައި
ދުރަނު ވައި އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރުގެ ކައިރީގައި އުފެދޭ ވައެކެވެ.
ދުޅަ ބަލި
ދުޅަ ބަލި އަކީ މުޅި މީހާ ދުޅަވެގެން ގޮސް ފެންކަނޑައިގެންދާ ބައްޔެކެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކޮތަނބިރި
ކޮތަނބިރިނުވަތަ އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ އަސޭމިރުސް ފުކެއް ވަރަށް ވަށްކޮށް މަޑު ރީނދޫ ކުލައިގައި ހުންނަ ފުކެކެވެ. ކޮތަނބިރި ގަހުގެ ފަތުގެ ކުލަ ހުންނަނީ މަޑު ފިޔާތޮށި ނުވަތަ ހުދު ކުލައިގައެވެ. މިގަހުގެ މާ ހުންނަނީ ބޮޑިކޮށެވެ. ކޮތަނބިރި އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެއް ކަމުން އާންމު ގޮތެއްގައި ކޮތަނބިރި ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ހަވާދު ތައްޔާރު ކުރުމަށެވެ.
ކޮތަނބިރި ހަވާދު ތައްޔާރުކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާއިރު ކޮތަނބިރި ފަތަކީ ކެއުމަށާއި، ތަފާތު ވައްތަރުތަކުގެ ސުރުވާ، އަދި ސަޓަނި ފަދަ ތަކެތީގައި ރަހަ ޖެއްސުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ.
ދޮން ނަހަނާ
ދޮން ނަހަނާ އަކީ ހަމުގެ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ނަހަނާ ބަލީގެ ބާވަތެކެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު
ޝަޚްސީ ވަނަވަރު
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު އުފަން ރަށަކީ މާޅޮސް މަޑުލު ދެކުނުބުރީ (ބ. އަތޮޅު) ގޮއިދޫއެވެ. ޢުމުރުން ވަރަށް ޒުވާން ދުވަސްވަރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިލެއްވި ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރުގެ ޚިދުމަތުން ބޮޑު ބައެއް ހޭދަ ކުރެއްވީ އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑްގައެވެ. ކޯސްޓްގާޑުގެ ލޯންޗް ފަހަރުގެ ކެޕްޓަންކަމާއި ފަޅުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ތަފާތު ގިނަ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ޢަމަލީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވެލައްވާފައިވެއެވެ. މީގެތެރޭގައި ކަނޑުމަތީގައި ހިނގާފައިވާ ނުރައްކާތެރި ހާދިސާތަކުން މީހުންގެ ފުރާނައާއި މުދާ ސަލާމަތްކުރުމުގައި ކާމިޔާބު އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރުގެ ކެޕްޓަންކަމުގެ ދަށުން ވެސް ކުރިއަށް ގެންދަވާފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން މެޑިކަލް އިވެކްއޭޝަންތަކާއި ސެކިއުރިޓީ ގިނަ އޮޕަރޭޝަންތަކެއްގައި ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު ޢަމަލީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވެ ލައްވާފައިވެއެވެ.
ވަޒީފާ
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގަތީ 26 ޖަނަވަރީ 1989 ގައެވެ.
އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް
ކެޕްޓަން (ކޯސްޓްގާޑުގެ 20 މީޓަރުގެ ޕެޓްރޯލް ލޯންޗް ފަހަރު)
ސީނިއަރ އެންލިސްޓެޑް ލީޑަރު އޮޕް ކޯސްޓްގާޑް
ސީނިއަރ އެންލިސްޓެޑް ލީޑަރ އޮފް އެމްއެންޑީއެފް ނޮދަން އޭރިއާ
ސާޖަންޓް މޭޖަރ އޮފް އެމްއެންޑީއެފް ސަދަން އޭރިއާ
އެމްއެންޑީއެފް އެންލިސްޓެޑް ބޯޑުގެ މެންބަރުކަން
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އޮފް އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑް
ތަޢުލީމު
ޑިޕްލޮމާ އިން މިލިޓަރީ ސްޓަޑީޒް މެނޭޖުމަންޓް
ތަމްރީނުތައް
ކޯސްޓަލް ނެވިގޭޝަން ކޯސް
ސްޕެޝަލް ޓާސްކް ފޯސް ޓްރޭނިންގ
ޑްރިލް އިންސްޓްރެކްޓަރ ކޯސް
ޕޮލިސް މެނޭޖްމަންޓް ކޯސް
އެންސީއޯ އެޑްވާންސް ކޯސް
ސެމިނާރު / ވޯކްޝޮޕް
ޓްރައިލެޓްރަލް ޓޭބަލް ޓޮޕް އެކްސަސައިޒް (ސްރީލަންކާ)
ސައުތު އޭޝިއާ ރީޖަނަލް އޮއިލް ސްޕިލް ރެސްޕޮންސް ވޯކްޝޮޕް (ސްރީލަންކާ)
މަސައްކަތްކުރި ޔުނިޓްތައް
2. އެމްއެންޑީއެފް ނޮދަން އޭރިއާ
3. އެމްއެންޑީއެފް ސަދަން އޭރިއާ
4. އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑް
ޝަރަފުގެ ނިޝާން
17 ވަނަ ސާކު ސަމިޓް މެޑެލި
އަޚްލާޤީ މެޑެލި
ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ މެޑެލި
ދޮން ދޫމި
ދޮން ދޫމި އަކީ ދޫމި ގެ ބާވަތެކެވެ. މިހުންނާނީ ދޮން ކުލައިގައެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު
ޝަރަފުގެ ނިޝާން
މިނިވަން ފަންސާހުގެ މެޑެލި
ދޮން ދޫމި
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު
ޝަރަފުގެ ނިޝާން
ޖުމްހޫރީ ފަންސާހުގެ މެޑެލި
އަޚްލާޤީ ކުލަ 1 ވަނަ ފަހަރަށް
އަޚްލާޤީ ކުލަ 2 ވަނަ ފަހަރަށް
އަޚްލާޤީ ކުލަ 3 ވަނަ ފަހަރަށް
ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ
އިޚްލާޞްތެރިކަމުގެ ކުލަ
ބާދިރީ
250px|thumb|left|ބާދިރީ
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު
ޝަރަފުގެ ނިޝާން
ރައީސުލްޖުްމޫރިއްޔާގެ ކުލަ
ހިމަ ގޮދަން
ހިމަ ގޮދަންނުވަތަ އަކީ ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. ހިމަ ގޮދަނަކީ ވަރަށް ގިނައިން ޖަނަވާރުތަކަށް ކާންދިނުމަށް ވެސް ބޭނުން ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ޕާން، ފާރޮށި ފަދަ ތަކެތި ތައްޔާރު ކުރުމަށް ހިމަ ގޮދަނުގެ ފުށް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބިޔަރު، އަދި ބަގުރަލުގެ ތަފާތު ބުއިންތައް ތައްޔާރު ކުރުމަށް ވެސް ހިމަ ގޮދަން ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ފިނި ބުއިންތައް ދަޅުގައި ތައްޔާރު ކުރާއިރު ހިމަ ގޮދަން ބޭނުންކޮށްފައި ހުރެއެވެ.
ގޮދަން
250px|thumb|left|ގޮދަން ގޮދަންނުވަތަ އަކީ އޮއްޓަރު ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. ގޮދަން އާންމުކޮށް ހެދެނީ ހޫނު ހިސާބުތަކުގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ގޮދަން ހެެދުނީ ފާރިސް ކަރައިގައެވެ. ގޮދަން ފުށް ހަދަނީ ގޮދަން މުގުރައިގެންނެވެ. ގޮދަން ފުށަކީ ދިވެހިންގެ ކެއުމުގައި ތަފާތު ކާތަކެތި ތައްޔާރު ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. ގޮދަނުގެ ތަފާތު އެތައް ވައްތަރުތަކެއް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ގޮދަނުގައި ޕްރޮޓީން، ފެޓް، އަދި ކާބޯހައިޑްރޭޓް، ދަގަނޑު، އަދި ފައިބަރު ގިނަ އަދަދަކަށް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.
ވިހަ ބޮނޑި
ވިހަ ބޮނޑި އަކީ ލޮލުގެ މަތީ ބޮނޑީގައި ޖަހާ ބިއްސެކެވެ.
ސާޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުއްނާޞިރު މޫސާ ދީދީ
ވަނަވަރު
ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުއްނާޞިރު މޫސާދީދީއަކީ، 1976 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން، މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގައި ތެދުވެރިކަމާއި އިޚްލާޞްތެރިކަމާ އެކުގައި 37 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމަށްފަހު، 2014 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުވަރީ މަހުގެ 3 ވަނަ ދުވަހު، ދިވެހި ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަކިވެވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.