cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ފަލަސްޠީނުގެ ދައުލަތް
ތާރީޚް
މީލާދުގެ ކުރީގެ ސަނަތުން 538 ގައި ފާރިސީން ފަލަސްޠީނު ފަތަޙަ ކުރުމަށް ފަހު، ފާރިސީންގެ ޢަދްލުވެރި ރަސްގެފާނު ޝެހެންޝާހު ޚުސްރޫ ނުވަތަ ޢިބްރީ ބަހުން ކިޔާ ގޮތަށް ނަމަ ކޫރުޝް (ސައިރަސް ދަ ގްރޭޓް) ވަނީ ޔަހޫދީންނަށް ފަލަސްޠީނަށް އެނބުރި އައުމުގެ ހުއްދައާއި އަޅުކަން ކުރުމަށްޓަކައި ހައިކަލެއް ބިނާ ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާފައެވެ. ތާރީޚީ މުޙައްޤިޤުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ނަންގަނެވިފައިވާ ޛުލްޤަރްނައިނި ރަސްގެފާނަކީ މިދެންނެވި ޝެހެންޝާހު ޚުސްރޫއެވެ. ޝެހެންޝާހު ޚުސްރޫއަށް ފަހު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތް ބޭފުޅެއް ކަމުގައިވާ ޝެހެންޝާހު ދާރާ ގުޝްތާސަޕް ނުވަތަ ދާރިޔޫޝް (ދާރިއަސް 1 ދަ ގްރޭޓް) ގެ ތާއީދު ލިބިގެން ޔަހޫދީން ހައިކަލެއް (ސެކަންޑް ޓެމްޕަލް) ބިނާ ކުރީ މީލާދުގެ ކުރީގެ ސަނަތުން 516 ވަނަ އަހަރުހާތާނގައެވެ.
މީލާދީން 70 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓު މަހުގެ 4 ވަނަ ދުވަހު ރޫމީން، އޫރު ޝަލީމާއި އެތަނުގައި ޔަހޫދީން ބިނާކޮށްފައިވާ ހައިކަލް (ސެކަންޑް ޓެމްޕަލް) ހަލާކުކޮށްލިއެވެ. ރޫމީންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި އޮތް ފަލަސްޠީނު މީލާދީން 330 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މީލާދީން 640 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އޮތީ، މީލާދީން 330 ވަނަ އަހަރު ޤާއިމްވި "އަލްއިމްބަރާޠޫރިއްޔާ އައްރޫމާނިއްޔާ އައްޝަރްޤިއްޔާ" ނުވަތަ ބީޒަންޓައިން އެމްޕަޔަރ (އީސްޓަރން ރޯމަން އެމްޕަޔަރ)ގެ ދަށުގައެވެ.
މުސްލިމުން ފަލަސްޠީނަށް ވަނީ ރޫމީންނާއި ފާރިސީންގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދަށުގައިވާ ޢަރަބި ބިންތައް މިނިވަންކުރި ދުވަސްވަރުގައެވެ. މުސްލިމުންގެ އެއިރުގެ ޚަލީފާ ޢުމަރު ބިން ޚައްޠާބުގެ ޚިލާފަތުގައެވެ. މުސްލިމުން ފަލަސްޠީނަށް ވަން ދުވަހަކީ މީލާދީން 12 މެއި 636 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހެވެ. ހިޖްރީ ގޮތުން ބަލާއިރު އެ ދުވަހަކީ ހިޖްރައިން 15 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއާޚިރު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހެވެ. އަލްޤުދުސް މުސްލިމުންނާ ޙަވާލުކުރީ އެ ޝަހަރުގެ ބީޒަންޓައިން ގަވަރުނަރު އަދި އޮތޮޑޮކްސް ޕެޓްރިއާކް އޮފް ޖެރޫސަލަމް ގެ މަޤާމުގައި ހުރި ޕެޓްރިއާކް ސޫފްރޫނިޔޫސް އެވެ. މުސްލިމުންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ފަލަސްޠީނު އޮތް އިރު އެތަނުގައި ދިރިއުޅެމުން އައި އެހެން ދީން ތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ އެއްވެސް ޙައްޤަކަށް މުސްލިމުން އަރައިގެންފައެއް ނުވެއެވެ.
ޖުލައި 9
ޖުލައި 9 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 190 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 191 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ފަލަސްޠީނުގެ ދައުލަތް
ތާރީޚް
މުސްލިމުންގެ އަތްދަށުގައި 15 ޖުލައި 1099 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ފަލަސްޠީނު އޮތެވެ. ދެން އެތާނގައި ވެރިކަން ހިންގަން ފެށީ ޞަލީބީންނެވެ. ޞަލީބީންވަނީ ޤުދުސްގައި ތިބި މުސްލިމުންނާއި ޔަހޫދީންގެ އިތުރުން އޮތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންނާ ދެކޮޅަށް ވެސް ޤަތުލުޢާއްމު ހިންގާފައެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 88 އަހަރު ވަންދެން އެމީހުންގެ އަތްދަށުގައި ފަލަސްޠީނު އޮތުމަށްފަހު އެތަން ފަތަޙަ ކުރީ މަޝްހޫރު ކުރުދީ އިސްލާމީ ފާތިޙު ޞަލާޙުއްދީނު އަލްއައްޔޫބީ އެވެ. ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައާ ހަމަޔަށް ފަލަސްޠީނު އޮތީ ޢުޘްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ދަށުގައެވެ.
ފަލަޞްޠީނާއި މުސްލިމުން
ފަލަސްޠީނުގައި ހުރި މުސްލިމުންގެ އެއްމެ މުޤައްދަސް ތަނަކީ ޤުދުސްގައިވާ އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއެވެ. އެއީ މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޤިބްލައެވެ. އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާ އަކީ މުސްލިމުންގެ ތިންވަނަ ޙަރަމްފުޅެވެ. ތާރީޚު އޮޅުވާލުމަށް ޓަކައި މިއަދު ޔަހޫދީން ބުނަނީ މަސްޖިދުލްއަޤްޞާ އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ އަވަހާރަވެ ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫންގެ ޚިލާފަތުވެސް ނިމުނު ފަހުން އުމަވީންގެ ފަސްވަނަ ޚަލީފާ ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން މަރްވާން ބިނާ ކުރެއްވި މިސްކިތެއް ކަމުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާން ކުރައްވާފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ އިސްރާގެ ދަތުރުފުޅު ކުރައްވާފައިވަނީ އަލްމަސްޖިދުލް ޙަރާމް އިން އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއަށް ކަމުގައެވެ. ޚަލީފާ ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން މަރްވާން ބިނާކުރެއްވި މިސްކިތަކީ އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއާ މާދުރު ނޫން ހިސާބެއްގައި ހުރި މަސްޖިދު ޤުއްބަތުއްޞަޚްރާއެވެ. މި މިސްކިތަށް މަސްޖިދު ޢުމަރުއޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މި މިސްކިތް ބިނާ ކުރެވިފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ މިޢުރާޖުގެ ދަތުރުފުޅު ފެއްޓެވި މަޤާމުފުޅު ހުރިތަނުގައެވެ.
ފަލަސްޠީނާއި ޔަހޫދީން
ޤުދުސްގައި ފަތުރުވެރިންގެ ދައްލާލުންގެ ގޮތުގައި އުޅޭ ޔަހޫދީން، މަސްޖިދުލްއަޤްޞާއޭ ކިޔާފައި މީހުންނަށް ދައްކައި ހަދަނީ ވެސް މަސްޖިދު ޤުއްބަތުއްޞަޚްރާއެވެ. މިއީ ވެސް މަސްޖިދުލްއަޤްޞާ އާއި އެތަނުގެ ތާރީޚު އޮޅުވާލުމަށް ޔަހޫދީން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތުގެ އެއްބައެވެ. ޔަހޫދީން ބުނާ ގޮތުގައި މަސްޖިދުލްއަޤްޞާގެ ޙަރަމްގެ ހުޅަނގު ފާރު (ވެސްޓަރން ވޯލް) ނުވަތަ ޙާއިޠުލްބުރާޤު (ވެއިލިން ވޯލް) އަކީ ހައިކަލްގެ ބައެކެވެ. އެހެންކަމުން މި ފާރު ކައިރިއަށް އައިސް ހައިކަލް ހަލާކުކުރެވިފައިވާތީ އެކަމާ ރޮއި ހިތާމަކޮށް ހެދުމަކީ އެމީހުން އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާ ކަމެކެވެ.
ސަޙްޔޫނިއްޔަތު
ފަލަސްޠީނާއި ޤުދުސަކީ ޔަހޫދީންނަށް "ވަޢުދުކުރެއްވިފައިވާ" ބިމެއް ކަމުގައި އެމީހުން ދެކޭތީ ފަލަސްޠީނުގެ ބިމަށް ވެރިވެގަތުމަކީ އަބަދުވެސް ޔަހޫދީން ދެކެމުން އައި ހުވަފެނެކެވެ. އެ ހުވަފެން ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދުމަށް ޓަކައި އެތައް ޒަމާނެއް ވަންދެން އެމީހުންވަނީ ސަޙްޔޫނިއްޔަތު (ޒައިނިޒަމް) ގެ ނަމުގައި އެތައް ޙަރަކާތެއް ހިންގާފައެވެ. ޞަޙްޔޫނިއްޔަތަކީ ޔަހޫދީ ދީނާއި އެމީހުންގެ ސިޔާސީ އުޞޫލުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެން އުފައްދާފައިވާ ފަލްސަފާއެކެވެ. މި ފަލްސަފާއާ ގުޅިގެން ޔަހޫދީންގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓަމުން އައި ގޮތުން ޔޫރަޕުގެ ޤައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅެމުން ގެންދިޔަ ޔަހޫދީންނާ ހެދި އުނދަގޫ ވެގެން ޔޫރަޕުގެ އެކި ޤައުމުތަކުން ޔަހޫދީން ބޭރުކުރަން ފެށިއެވެ. މި ދަނޑިވަޅުގައި އެމީހުން އަމިއްލަ ވަޠަނެއް ހޯދުމަށް ފެށި ޙަރަކާތުގެ ބާނީ އަކީ ހަންގޭރީގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާ "ތިޔޮޑޯރ ހަރޓްޒުލް" އެވެ. ޔޫރަޕުން ޔަހޫދީން ބޭރުކޮށްލުމަށް ވިސްނަމުން ދިޔަ ޤައުމުތަކުގެ ވެރިންނަށް މި ޙަރަކާތަކީ ވަރަށް ކަމުދާ ޙަރަކާތަކަށްވިއެވެ. އަދި މިއީ ޔޫރަޕުން ޔަހޫދީން ބޭރުކޮށްލުމަށް ލިބުނު ރަނުގެ ފުރުޞަތެއް ކަމުގައި އެ ފަރާތްތަކުން ދެކުނެވެ.
ނަތީޖާއަކީ 1907 ގައި އިނގިރޭސީންގެ ރިޔާސަތުގެ ދަށުގައި ޔޫރަޕްގައި ކޮންފަރެންސެއް ބޭއްވުމެވެ. އެ ކޮންފަރެންސުން ނިންމީ ސަޙްޔޫނީން އަމިއްލަ ވަޠަނެއް ހޯދުމަށް ކުރަމުންދާ ޙަރަކާތަށް ތާއީދު ކުރުމުގެ ގޮތުންނާއި، ޔޫރަޕްގެ ތަހްޛީބަށް އޮތް އެއްމެ ބޮޑު ހުރަސްކަމުގައިވާ އިސްލާމީ ޢަރަބި ޤައުމުތަކުގެ ބިރުވެރިކަމުން ސަލާމަތް ވުމަށް ޓަކައި އެ ޤައުމުތައް އަބަދުވެސް ހާސްކަން މަތީގައި ބޭއްވުމަށް، ޢަރަބި ބައްރުގައި ޔަހޫދީންނަށް ދައުލަތެއް ޤާއިމުކޮށްދިނުމަށެވެ. މިކަމުގައި އިސް ނަގައިގެން ޙަރަކާތްތެރިވީ އިނގިރޭސީންނެވެ.
މިގޮތުން 1917 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު ސަޙްޔޫނީންނަށް ފަލަސްޠީނުގައި މިނިވަން ދައުލަތެއް އުފައްދައި ދިނުމަށް އިނގިރޭސިން ވަޢުދުވެ މަޝްހޫރު ބަލްފޯރ ޑެކްލަރޭޝަން އިޢުލާންކުރިއެވެ. މި ޑެކްލަރޭޝަނުގެ ނަން ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވަނީ އެއިރު އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރަކަށް ހުންނެވި އާތަރ ޖޭމްސް ބަލްފޯރ އަށެވެ. އިނގިރޭސީން 1917 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ޤުދުސް ހިފިއެވެ. "ލީގު އޮފް ނޭޝަންސް" އިން 1922 ވަނަ އަހަރު ބަލްފޯރ ޑެކްލަރޭޝަން ތަޞްދީޤުކޮށް ޔަހޫދީންނަށް މި ސަރަޙައްދުގައި އަމިއްލަ ދައުލަތެއް އުފައްދައިދިނުމަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން "މޭންޑޭޓު ފޯރ ޕަލެސްޓައިން" އިދާރީ ގޮތުން ހިންގުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު އިނގިރޭސީންނަށް ދިނެވެ. އިނގިރޭސީންނަށް ފަލަސްޠީނު ހިންގުމުގެ އިދާރީ ބާރު ލިބުމުން ދުނިޔޭގެ އެތަން މިތަނުގައި ތިބި ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނަށް ގެނެސް އާބާދުކުރުވުމުގެ މަސައްކަތް އެމީހުން ފެށިއެވެ. އިނގިރޭސީން 1922 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްޠީނުގައި ކުރިޔަށް ގެންދިޔަ ބޯހިމެނުމުގެ ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން އެތަނުގެ އާބާދީގެ %78 އަކީ ޢަރަބި މުސްލިމުންނެވެ. ޢަރަބި ކްރިސްޓިއަނުންގެ އާބާދީ އަކީ %9.6 އެވެ. ޔަހޫދީންގެ އާބާދީއަކީ %11އެވެ. މިޢަދަދު ވަނީ 1945 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައި އިރު ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެފައެވެ. މި ގޮތުން 1945 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްޠީނުގައި ތިބި ޔަހޫދީންނަކީ އެތަނުގެ އާބާދީގެ %31 އެވެ.
އިސްރާއީލް އުފެދުން
ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އިސްރާއީލު އުފެދުމުގެ ދެ މަސް ދުވަސް ކުރިން ޕޮލެންޑަށް އުފަން ޑޭވިޑް ބެން ގޫރިއަން އާއި ޔަހޫދީ އިސް ލީޑަރުން، "ނޭޝަނަލް މިލިޓަރީ އޮގަނައިޒޭޝަން" އާއި "ސްޓަރން ގޭންގު" ފަދަ ޔަހޫދީ ޓެރަރިސްޓު ގުރޫޕުތައް އުފެދި 1930 ގެ އަހަރުތަކުގައި ފަލަސްޠީނީ ނަސްލު އެ ސަރަޙައްދުން ނެތިކޮށްލުމަށްޓަކައި ހިންގަމުން އައި "ނަސްލު ސާފުކުރުމުގެ" ކަންތައް އަވަސްކުރުމަށް ޓަކައި ޕްލޭނެއް އެކަށައަޅައި ނިންމުމުގެ ގޮތުން ސިއްރު ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވިއެވެ. މި ޕްލޭނަށް ދީފައިވާ ކޯޑު ނަމަކީ "ޕްލޭން ދާލެތު" (ޕްލޭން – ޑީ) އެވެ. ޕްލޭން - ޑީގެ ދަށުން ފަލަސްޠީނުގެ އަވަށްތަކަށާއި ޝަހަރުތަކަށް ބޮން އަޅައި، އެތަންތަނުގެ އަހުލުވެރިންގެ ގެދޮރު ލޫޓުވައި މުދާތައް ފޭރިގަތުމަށް ފަހު ފަލަސްޠީނުގެ އާބާދީ ނައްތާލުމުގެ ކަންތައް ޔަހޫދީން ވަރަށް ބާރަށް ކުރިއަށް ގެންދިއައެވެ. އިސްރާއީލުގެ އެއްމެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ވަޒީރަކަށް ވެވަޑައިގަތް ޑޭވިޑް ބެން ގޫރިއަން 1937 ވަނަ އަހަރު ލިޔުއްވި ލިއުމެއްގައިވަނީ "ޢަރަބީން ޖެހޭނީ ދާށެވެ. އެކަމަކު އެކަމަށް ޓަކައި ހަނގުރާމަ ފަދަ ރަނގަޅު ދަނޑިވަޅެއް ބޭނުންވެއެވެ." މި ފަދައިންނެވެ. ހަތިޔާރު އެޅި ޔަހޫދީ ޖަމާޢަތްތަކަށް ޑޭވިޑް ބެން ގޫރިއަން އަންގަވާފައިވަނީ "ކޮންމެ ޙަމަލައެއް ވެސް ނިމިގެންދާންޖެހޭނީ ބިންތަކަށް ވެރިވެގަނެ، ޢިމާރާތްތައް ހަލާކުކޮށް، (ޢަރަބީން) ނެރެލުމަށްފަހުގައި،" ކަމަށެވެ. އެހެން ކަމުން މީގެ ފަހުން "ދައިރު ޔާސީން" ގައި ޔަހޫދީން ހިންގި ޤަތުލުޢާއްމާއި ފަލަސްޠީނުގެ އެހެން ހިސާބުތަކުގައި ހިންގި މިފަދަ ޤަތުލުޢާއްމުތަކުގައި ފަލަސްޠީނުގެ ފިރިހެނުންގެ އިތުރުން އެތައް ހާސް ޢަރަބި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއި މުސްކުޅިން މަރާލާފައިވުމަކީ ޙައިރާންވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ތަލް އަބީބާއި ޙައިފާ އާއި ޤުދުސާއި އެހެން ސަރަޙައްދުތަކުގައި އަވަށްތަކާއި ޝަހަރުތައް ހިފައި ހަލާކުކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން 800000 ފަލަސްޠީނީން ރެފިއުޖީންނަށްވިއެވެ. ފަލަސްޠީނުގެ މަޢުޞޫމު އެތައް ހާސް ރައްޔިތުން މަރާލެވުނެވެ. މިހިސާބުން ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ޢާއްމުވެގެންވާ ގޮތުގައި ނަކްބާ (ދަ ކެޓަސްޓްރޯފް)ގެ ދުވަސްތައް ފެށިގެން ދިޔައެވެ.
އިސްރާއީލުގެ ހަނގުރާމައިގެ ބަޠަލު އުރުދުން ވާދީއަށް އުފަން "މޯޝޭ ދާޔާން" ބުނެފައިވަނީ ޔަހޫދީ އަވަށްތައް ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޢަރަބި އަވަށްތައް ހުރި ތަންތާގައެވެ. ޢަރަބި އަވަށްތަކެއް މިހާރަކު ނެތެވެ. އެހެން ކަމުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް މިހާރު އެ ޢަރަބި އަވަށްތަކުގެ ޢަރަބި ނަންތަކެއް ވެސް ނޭނގޭނެއެވެ. ކުރިން ޢަރަބި އާބާދީއެއް ނެތް އެއްވެސް ތަނެއްގައި، މި ޤައުމުގައި އެއްވެސް ތަނެއް ފަހުން ވެސް ބިނާ ކުރެވިފައެއް ނުވާނެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ފަލަސްޠީނުގެ އަހުލުވެރިންނާއި ޔަހޫދީންނާ ދެމެދު 1947 ވަނަ އަހަރު ދާޚިލީ ހަނގުރާމައެއް ހިނގިއެވެ. މި މައްސަލަ އދ. މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅުނު ހިނދު އެތަނުން ފާސްކުރީ އިނގިރޭސީން ނިންމާފައިވާ ފަދައިން ފަލަސްޠީނު ދެބައިކޮށް އެއްބައިގައި "އިސްރާއީލު" ގެ ނަމުގައި ދައުލަތެއް އުފައްދައި އަނެއްބައި ފަލަސްޠީނުގެ އަހުލުވެރި ޢަަރަބީންނަށް ދިނުމަށެވެ.
އިނގިރޭސީން 4 މެއި 1948 ގައި ޔަހޫދީންގެ އަތްމައްޗަށް ފަލަސްޠީނު ދޫކޮށްލިއެވެ. މިކަމުގެ އެންމެ ފަހު ނަތީޖާއަކީ 1948 ވަނަ އަހަރު މެއިމަހުގެ 14 ވަނަ ދުވަހު ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އިސްރާއީލު އުފެދުމެވެ. އިސްރާއީލު އުފެދިފައިވަނީ "ފަލަސްޠީނުގެ ޤައުމީ ޤަރާރު" ގައި ފަލަސްޠީނު ކަމަށް ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ ބިމުގެ ހަތަރު ބައިކުޅަ ތިން ބައިގައެވެ. އަނެއް ބައިގައި އޮތީ ޣައްޒާ އާއި ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އިރުމަތީ ޤުދުސް އެވެ. އެއިރު ޣައްޒާ އޮތީ މިޞްރުގެ ދަށުގައެވެ. ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އިރުމަތީ ޤުދުސް އޮތީ އުރުދުންގެ ދަށުގައެވެ. ހަ ދުވަހުގެ ހަނގުރާމައިގައި 1967 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުން ވަނީ ޣައްޒާ އާއި ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އިރުމަތީ ޤުދުސް ވެސް ހިފާފައެވެ. އިސްރާއީލުން ވަނީ 1967 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މިހާތަނަށް 18147 އަށް ވުރެ ގިނަ ފަލަސްޠީނީ ގެދޮރު ބިމާ ހަމަކޮށްފައެވެ. އިސްރާއީލުން ފަލަސްޠީނުގެ 650000 އަށް ވުރެ ގިނަ ރައްޔިތުން ހިފައި ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ އިރު 2008 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައި އިރު ވެސް ފަލަސްޠީނުގެ 20000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން އިސްރާއީލުގެ ޖަލުތަކުގައި ތިއްބެވެ.
އިސްރާއީލުން 1967 ވަނަ އަހަރު ހިފި ބިންތަކުން ފޭބުމަށް އ.ދ. އިން އެ ޤައުމަށް ގޮވާލާފައިވާ އިރު ވެސް އިސްރާއީލުން އެކަމަށް ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެމެރިކާ އާއި ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކުން މިވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ފަލަސްޠީނު މީހުން ބުނަނީ "ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލަކަށް" ދެވޭނީ 1967 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުން ހިފި ބިންތައް އަނބުރާ ލިބިގެން ކަމަށެވެ. އެ ބިންތަކާ ނުލައި ފަލަސްޠީނު ނަމުގައި މިނިވަން ދައުލަތެއް ޤާއިމުކުރުމަކީ ބޭނުމެއް އޮތް ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ޞުލްޙައިގެ މަޝްވަރާ ތަކުގައި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވާ ފަލަސްޠީނުގެ އިސް މަންދޫބު އަޙްމަދު ޤުރައިޢު އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރާ ކޮންޑޮލީޒާ ރައިސްއާ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ 1967 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުން ހިފި ބިންތަކުން ފޭބުމަށް އިންކާރު ކުރާ ނަމަ ފަލަސްޠީނު މީހުންނަށް ދެން ޖެހޭނީ "ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލަކަށް" ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި "އެއް ދައުލަތުގެ ވިސްނުމަށް" ދާން ކަމަށެވެ. މެއި 2008 ގައި ފަލަސްޠީނުގެ ތަފާތު ޖަމާޢަތްތަކުން މިކަމާމެދު ބޭއްވި ފޯރަމުގައި އިސްރާއީލަށް ގޮވާލާފައިވަނީ 1967 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުން ހިފި ބިންތަކުން ފޭބުމަށް އިންކާރު ކުރާ ނަމަ، ތާރީޚީ ގޮތުން ފަލަސްޠީނުގެ ބިން ކަމުގައިވާ ސަރަޙައްދުގައި ދެ ދައުލަތް އޮތުމުގެ ބަދަލުގައި އެއް ދައުލަތް ޤާއިމުކޮށް އެތަނަކީ ޢަރަބިންނާއި ޔަހޫދީންނަށް ހަމަހަމަ ކަމާއެކު އުޅެވޭނެ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ހެދުމަށެވެ. އަދި ވަޒަނުން ބޭރުކޮށްލެވިފައިވާ ހުރިހާ ފަލަސްޠީނީންނަށް ވެސް ޤައުމަށް އެނބުރި އައުމުގެ ޙައްޤު ދިނުމަށެވެ.
މިކަމަށް އިސްރާއީލުން އިޖާބަދީފިނަމަ ޢަރަބިންނާއި ޔަހޫދީންގެ މެދުގައި ހިނގަމުން އަންނަ ޒަމާންވީ ތަޅާފޮޅުން ހުއްޓި، ޞުލްޙައިގެ މަގު އަލިވެގެންދާނެކަމަށް މެދުއިރުމަތީގެ މަސްރަޙް ދިރާސާ ކުރައްވާ ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ހަލުވި ކަމާއެކު އިތުރުވަމުންދާ ޢަރަބި އާބާދީއަކީ، ޔަހޫދީންނަށް ލިބިފައިވާ ހުރިހާ ޙައްޤެއް ލިބިގެން ފަލަސްޠީނުގެ ބިމުގައި އުޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާ ބަޔަކަށް ހަދައިފި ނަމަ ޔަހޫދީންގެ އަތުން ޑިމޮކްރެޓިކް ފަލަސްޠީނު (އިސްރާއީލު) ގެ ވެރިކަން ގެއްލިގެން ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ވެސް ޔަހޫދީން ވިސްނާނެ ކަމެކެވެ. މިއަދު ދުނިޔޭގައި ނަގާ ކިޔާ ޤައުމުތައް އޮތީ އިސްރާއީލާ އެއްކޮޅަށެވެ. އެހެން ކަމުން އިސްރާއީލު ނުރުހޭ ގޮތަކަށް މި މައްސަލަ ނިމިގެން ދިއުމަކީ މުސްތަޙީލު ކަމެކެވެ. މިވަގުތު ކަންތައް ހިނގަމުންދާ ގޮތަށް ބަލާއިރު ފަލަސްޠީނުގެ ޙަޤީޤީ ރަށްވެހިން ކަމުގައިވާ ޢަރަބީންނަށް އަދި ވެސް އޮތީ ނަކްބާގެ ދުވަސްތައް ގުނުމެވެ.
ރިފަރެންސް
ހިސްޓްރީ އޮފް މިޑްލްއީސްޓް ޕެލެސްޓައިން އެންޑް އިޓްސް ހިސްޓްރީ ތާރީޚް އިސްލާމް – (މައުލާނާ ޣުލާމް ރަސޫލު މެހެރުގެ) ފްރޮންޓްލައިން މަޖައްލާގެ މެއި 2008 އަދި ޖޫން 2008 ގެ ޢަދަދު އިނގިރޭސި، ޢަރަބި، ފާރިސީ އަދި ހިބްރޫ އޮންލައިން އެންސައިކްލޮޕީޑިއާ
50 ފަސްޓް ޑޭޓްސް
50 ފަސްޓް ޑޭޓްސްއަކީ 2004 ވަނައަހަރު ނެރެވުނު މަޖާ، ލޯބީގެ ފިލުމެކެވެ. މީގައި ތަރިންގެ ރޯލު އަދާކޮއްފައިވައީ އެކްޓާރ އެޑަމް ސޭންޑްލާރ އާއި އެކްޓްރެސް ޑްރޫ ބެރީމޯރއެވެ. މި ކުރުފިލުމު ޑައިރެކްޓް ކޮއްފާވައީ ޕީޓާރ ސީގަލްއެވެ.
ވާހަކަ
މިފިލުމުގެ ވާހަކަ ބިނާވެފައި ވަނީ މޫދުގައި އުޅޭ އެކިބާވަތް ބާވަތުގެ މަސްމަހާ މެއްސާބެހޭ ގޮތުން ތައުލީމު ހާސިލްކޮއްފައިވާ ހެންރީ ރޮތް (އެޑަމް ސޭންޑްލާރ) ގެ ލޯބީގެ ހަޔާތުގެ މައްޗަށެވެ. މީނާއަކީ ހަވާއީ ގައި ދިރިއުޅޭ މީހެކެވެ. އެއްދުވަހު ހެންރީ ސައިބޯންދާ ކެފޭއިން ހެންރީއަށް ވަރަށް ރީތި އަންހެންކުއްޖެއް، އާދެ ލޫސީ ވިޓްމޯރ (ޑްރޫ ބެރީމޯރ) ފެނެއެވެ. ހެންރީ، ލޫސީއާ ވާހަކަ ދައްކާ ރަހްމަތްތެރިވެ އެކުގައި ސައިބުޔެވެ. އަދި ލޫސީއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ނިޔަތުގައި އަނެއްދުވަހުވެސް އެކެފޭއަށް ދިޔައެވެ. ހިތާމައަކީ ލޫސީއަށް ހެންރީ އަކީކާކުކަން ނޭންގުމެވެ.
ބެލުންތެރިންގެ ނަޒަރު
ބެލުންތެރިން މިފިލްމާ ދޭތެރޭގައި ދެކިފައިވަނީ ދެކޮޅަށްވެސް ހަމަހަމަވާ ގޮތަކަށެވެ. ފާހަގަ ކޮއްލެވޭ ފަރާތް ތަކުން (ނިއުޔޯރކް ޓައިމްސް ފަދަ ފަރާތްތަކުން) ފިލްމަށް ތާއީދުކޮށް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އަދި ހިތާމަޔާއެކު ފާހަގަކުރީ މިފިލްމުގައި ޑްރަގުގެ ވާހަކަތައް ދައްކައިފާވާކަން ގިނަކަމެވެ.
އެމް.ޓީ.ވީ މޫވީ އެވޯރޑްސް ގެ އެންމެމޮޅު ބަތަލް އަދި ބަތޮލާގެ ޓީމުގެ އެވޯރޑް ހާސިލްކޮއްފައިވާ ސޭންޑްލާރ އާއި ބެރީމޯރ ބުނިގޮތުގައި، އެމީހުން އެންމެ ހިތްހަމަޖެހޭ ފިލުމަކީ މިއީއެވެ. މިދެތަރިން ވަނީ ފާހަގަކޮއްލެވޭ އެހެން ފިލްމުތައްވެސް އެކުގައި ކުޅެފައެވެ. މީގެތެރޭގައި ދަ ވެޑިންގ ސިންގާރ ހިމެނެއެވެ.
ކާސްޓް
ކީލީ އޮލްމޯސް, ޓޭޝް އިއުސާގީ .... އޫލާގެ ކުދިން
ޝެނިކާ ވިލިއަމްސް .... ސެލޫންގައި ޚިދުމަތް ލިބިގަންނަން ތިބޭ މީހުން
* Playing himself.
އަނގަ
އަނގަ ލެއްޕިފައި އިންނަނީ ދެތުންފަތްގެ އެހީގައެވެ. ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިގެން އަންނަނީ އަނގައިގެ ތެރޭގައި ކާތެކަތި ހަފަން ފަށާ ހިސާބުންނެވެ. އަނގައިގެ ތެރޭގައިވާ ތެތް ދުލިފަށް ގައި ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށްތައް ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދޫ، ކުޑަ ދޫ، އަދި ދަތް ތަކާއި، ހިރުގަނޑު ވެސް ހުންނަނީ އަނގައިގެ ތެރޭގައެވެ.
ވަޒީފާ
ތުއްތު ދަރިފުޅު އުފަންވާއިރު ސަކިންގ ރިފްލެކްސް އޭ ކިޔޭ ރިފްލެކްސް އެއް ދަސްވެފައި ހުރެއެވެ. މިރިފްލެކްސްގެ ސަބަބުން މައިމީހާގެ އުރަމަތިން ކިރު ތުންފަތުގެ އެހީގައި ދަމައިގެން ބޯން ދަސްވެފައި ހުރެއެވެ.
ކާތަކެތި ދިރުވުމުގެ މަރުޙަލާ އެއް އަނގައިގެ ތެރޭގައި ވެސް ހިގައެވެ. އެގޮތުން ކާތަކެތި ދިރުވުމުގައި އަނގައިގެ ތެރޭގައި ހިގާ މަރުޙަލާ އަކީ އަހަރެމެންގެ ބާރާއެކު ހިގާ މަރުޙަލާއެކެވެ. އަނގައިގެ ތެރޭގައި ހެފުނު ކާތަކެތި އަރުތެރެ އަށް ފޮނުވާލުމަށްޓަކައި، ދޫ މަތީ ތަލި ނުވަތަ ހަރު ތަލި އާއި ދިމާލަށް އުފުލަން ޖެހެއެވެ. މިގޮތަށް އުފުލުމުން ކާތަކެތިކޮޅު އަރުތެރެ އަށް ދެއެވެ. އަދި ކާތަކެތި ދިރުވިގެންދާއިރު އަނގަޖެހޭނީ ބަންދުވެފައި ހުންނާށެވެ. އެހެންނޫނީ ބައެއް ފަހަރު ކާތަކެތި ދިރުވަން އުދަގޫވެދާނެއެވެ.
އިތުރު ފޮޓޯތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ހައިޕަރނެފްރޯމާ
ހައިޕަރނެފްރޯމާ ޖެހޭ ވަކި ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައި ނެތްނަމަވެސް، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންނަށް މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު 5 ގުނަ އިތުރެވެ. ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް ކެމިކަލްގެ ސަބަބުން ވެސް މިކެންސަރު ޖެހޭކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ގިނައިން ޖެހެނީ އުމުރުން 50 އަހަރަށްވުރެ މަތީ ފިރިހެނުންނަށެވެ.
ފަރުވާ
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
24 (ޓީވީ ސިލްސިލާ)
އެމީ އަދި ގޯލްޑަން ގްލޯބު އިނާމް ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ އިނގިރޭސި ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ 24 އަކީ އިމޭޖިން ޓެލެވިޒަން އިން ޕްރޮޑިއުސްކޮށް ޖޯއީލް ސަރނޯވް އަދި ރޮބާޓް ކޮކްރާން އުފައްދަމުން އަންނަ ސިލްސިލާ އެކެވެ. މިޑްރާމާ ސިލްސިލާގެ 6 ސީޒަން މިހާތަނަށްދައްކާފައި ވެއެވެ. ފޮކްސް ނެޓް ވޯރކް އިން ދުރަށް ފޮނުވާ މި ސިލްސިލާގެ ފުރަތަމަ މޫސުމްގެ ފުރަތަމަ އެޕިސޯޑް ދައްކާފައިވަނީ 6 ނޮވެންބަރު 2001 ގައެވެ.
24 ގެ ފުރަތަމަ މޫސުމްގެ ފުރަތަމަ 10 އެޕިސޯޑް ގައި 24 ސިލްސިލާގެ އިސް ދައުރު އަދާކުރާ ކެއިފަރ ސައުތަރލޭންޑް ކުޅެފައިވާ ބަޔަށް ގޯލްޑަން ގްލޯބް އެވޯޑް ލިބުމާއި ގުޅިގެން ފޮކްސް އިން 24 ސިލްސިލާގެ ބާކީ އެޕިސޯޑް ތައް ގަތުމަށް އޯޑަރު ދިނެވެ. 24 ސިލްސިލާގެ 6 މޫސުން ނުވަތަ 6 ސީޒަން މިހާރު ވަނީ ނިމިފައެވެ. މިއިން ކޮންމެ މޫސުމެއް އެކުލެވިގެންވަނީ 24 އެޕިސޯޑް ނުވަތަ ބައިގެ މައްޗަށެވެ. 15 މެއި 2007 ގައި ފޮކްސް އިންވަނީ 24 ސިލްސިލާގައި އަންނަން އޮތް ދެމޫސުމުގެ އެޕިސޯޑްތައް ވެސް ގަތުމަށް އޯޑަރުކުރިކަން ރަސްމީގޮތުން އިޢުލާން ކޮށްފައެވެ. 24 ސިލްސިލާގެ 7 ވަނަ ސީޒަން ދައްކަން ފަށާނީ ޖެނުއަރީ 2008 ގައެވެ.
24 ސިލްސިލާގެ ކޮންމެ މޫސުމެއްގައި ދައްކައިދެނީ ސިލްސިލާގެ ބަތަލުގެ ހަޔާތުގައި އަންނަ ދުވަސްތަކެވެ. ކޮންމެ ސީޒަން އަކީ އެއް ދުވަހެވެ. މާނައަކީ ކޮންމެ މޫސުމެއްގައި ދުވަހެއްގައި ހިމެނޭ 24 ގަޑިއިރު 24 އެޕިސޯޑްގެ ގޮތުގައި ދައްކައެވެ. މިސިލްސިލާގައި އިސް ދައުރު އަދާކުރާ ޖެކް ބޯއަރ ނުވަތަ ކެއިފަރ ސައުތަރލޭންޑް މަސައްކަތް ކުރަނީ އެމެރިކާގެ ލޮސްއެންޖަލްސްގައި ހުންނަ ކައުންޓަރ ޓެރަރިސްޓް ޔުނިޓް ނުވަތަ ސީޓީޔޫ ގައެވެ. ސީޓީޔޫގެ މަސައްކަތަކީ އެމެރިކާއަށް ޓެރަރިސްޓުން ދޭ ރާވައިފައިވާ ހަމަލާތައް ހޯދައި އެކަން ތަންފީޒުކުރުމުގެ ކުރިން އެމެރިކާގެ ރައްޔިތުން އެކަމުން ސަލާމަތްކުރުމެވެ.
ފިޔޯރީ (ގދ. އަތޮޅު)
މިއީ ގދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ޖުލައި 10
ޖުލައި 10 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 191 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 192 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ޑޭވިޑް ލެރީ
ޑޭވިޑް ލެރީ އަކީ ނާސާގެ ގޮޑާރޑް ސްޕޭސް ފްލައިޓް ސެންޓަރ (GSFC) ގައި މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ އިނގިރޭސި ސައިންސްވެރިއެކެވެ. ނާސާގެ ކޮމްޕިޔުޓަރ ސޮފްޓްވެއަރ ކަމަށްވާ އޮޓޯ ކެމް ލިޔެފައިވަނީ ވެސް ޑޭވިޑް ލެރީ އެވެ. އޮޓޯ ކެމް އަށް ވަނީ ފަސް ނާސާ އެވޯރޑް ލިބިފައެވެ. މި ސޮފްޓްވެއަރ ވަނީ ދިގު މުއްދަތަކަށް އެޓްމޮސްފެރިކް ކެމިސްޓްރީގެ ކެމިކަލް ޑޭޓާ އެސިމިލޭޓް ކުރަން ބޭނުންކުރެވިފައެވެ. އަދި ނާސާގެ އޯރާ ސެޓެލައިޓްގެ ބޭނުންތަކުގައިވެސް އޮޓޯ ކެމް ވަނީ ބޭނުން ކުރެވިފައެވެ. ޑޭވިޑް ލެރީ އޭނާގެ ތަޢުލީމީ ހަޔާތް ނިންމީ ޔުނައިޓެޑް ކިނގޑޮމް (ޔޫ.ކޭ) އިންނެވެ. 1991 ގައި ޑޭވިޑްގެ ހޯދުންތަކުން އީ.ސީ.އެމް.ޑަބްލިޔު.އެފް (ECMWF) ނިޔުމެރިކަލް ވެދަރ ޕްރެޑިކްޝަން މޮޑެލް ހުންނަންވީ ގޮތް ކޔާ ދިނެވެ. އެއަށްފަހު ކޭމްބްރިޖް ޔުނިވާރސިޓީގައި ޕޯސްޓް ޑޮކްޓްރަލް ރިސާރޗް އެސިސްޓެންޓް އެއްގެ މަޤާމުގައި 1996 ކާ ޖެހެންދެން ރޯޔަލް ސޮސައިޓީއިން ޔުނޮވާރސިޓީ ރިސާރޗް ފެލޯވޝިޕް ލިބެންދެން ދެމި ހުރިއެވެ. 1998 ން 2000 އަށް ކޭމްބްރިޖްގައި އެއް މަޤާމަށް ވުރެ ގިނަ މާޤާމް ތކެއްގައިގައި އަދި ދަ ޔުނިވާރސިޓީ އޮފް ޓެލް އެވީވްގައި ސީނިޔަރ ލެކްޗަރަރ އަދި އެލޮން ފެލޯ އެއްގެ މަޤާމުގައި ދެމި ހުރިއެވެ. 2001 ގައި މީނާ UMBC/GEST އާއި ގުޅުނެވެ.
ޑޭވީޑް ލެރީ ހޯދައިފާވާ ކާމިޔާބީތައް
1987ގައި :
އިތުރު ފާލަންތައް
ޑޭވިޑް ލެރީ ހިންގާ ވެބްސައިޓް ތަކުގެ ތެރޭގައި:
ޖުލައި 11
ޖުލައި 11 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 192 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 193 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ހޯނޑެއްދޫ (ގދ. އަތޮޅު)
މިއީ ގދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ތަނބިކަށި
ތަނބިކަށި އަކީ ފައިތިލަ އާއި، ފައި ގުޅުވައިދޭ ހުޅެވެ. މިހުޅު އުފެދިފައިވަނީ ފައިގެ ތިރީބައި ނުވަތަ ފައި ދަނޑީގައިވާ މައި ދެކަށިގަނޑު ކަމުގައިވާ ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު އަދި ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު އާއި ތަނބި ކަށިގަނޑު ގުޅިގެންނެވެ. ފައިތިލައިގެ އެކި އެކި ހަރަކާތްތައް ފުރިހަމަ ކުރުމުގައި ޒިންމާވާ މައިގަނޑު ހުޅަކީ މިއީ އެވެ.
Ankle
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު
ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު އަކީ މީލާދީން1335 ން 1343 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 735 ން 742 އަށެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 735 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ނަސަބު
ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު ގެ ބައްޕާފުޅަކީ ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު އެވެ. އިބްނި ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވާ ގޮތުން ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ އާއި ، ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު އަކީ އެއްބައްޕާފުޅު، ދެބަނޑު ދެބޭފުޅުންނެވެ. މިހެނީ ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ދެވަނައަށް ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތް، އަލްވަޒީރު ޢަބްދުﷲ ބިން މުޙައްމަދު އަލްޙަޟްރަމީ، އަކީ ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު ގެ ދޮންބައްޕަ ކަމުގައި އިބްނި ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ. މިނަންގަތް ވަޒީރަކީ ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ދެވަނަ ރަސްކަމަށްފަހު ތަޚްތަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތް ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ އެވެ.
ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ލޯކަ އާދީއްތަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕާފުޅަކީ ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު އެވެ. އިބްނިބަޠޫޠާ މިރަދުންނާ މެދު ލިއުއްވާފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ. "ޢުމަރުވީރު ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވީއިރު ޝިހާބުއްދީނު ތަޞައްރަފެއް ނުފުދެއެވެ. އެހެންކަމުން އަލްވަޒީރު ޢަބްދުﷲ ބިން މުޙައްމަދު އަލްޙަޟްރަމީ، ޝިހާބުއްދީނުގެ މާތް މަންމާ އާއި ކާވަނި ކުރައްވައި ޝިހާބުއްދީނުގެ ބަދަލުގައި ރަސްކަން ހިންގަވައިދެއްވުމަށް ވެރިވެވަޑައިގެންފިއެވެ." މިވަޒީރު ފަހުން ކައިވެނި ބެއްލެވީ ޝިހާބުއްދީނުގެ މަންމާފުޅުގެ ދޮންދަރިކަނބަލުން އަދި އެ ރަދުންގެ ދައިތާފުޅު ސުލްޠާނާ ރެހެންދި ޚަދީޖާ އާ އެވެ. އަދި ފަހުން ސުލްޠާން މުޙައްމަދުލްޖަމީލު މިނަމުގައި ރަސްކަން ވެސް ކުރެއްވިއެވެ. މުޙައްމަދު އަމީނު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ދިވެހިން އޭނާ އަށް ކިޔާއުޅެނީ ރީތި މުޙައްމަދެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި އެއީ ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ ކަމަށް ވެސް ލިޔެފައި ވެއެވެ.
"ޝިހާބުއްދީނަށް ތަޞައްރަފު ފުދުމާއެކު، އަލްވަޒީރު ޢަބްދުﷲ ހުވަދު އަތޮޅަށް އަރުވާލައްވައި، ޝިހާބުއްދީނު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގެންފިއެވެ. އެއަށްފަހު އެއްމެ އިސް ވަޒީރެއް ކަމުގައި، ޝިހާބުއްދީނު، ޚިޔާރުކުރެއްވީ، ޢަލީ ކިލެގެއޭ ނަމަކަށް ކިޔާ، އޭނާގެ މިނިވަންކޮށްފައިވާ އަޅެކެވެ. ޢަލީކިލެގެގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ޝިހާބުއްދީނު ރަސްކަމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގަވަމުން ގެންދެވީ، 3 އަހަރު ވާންދެނެވެ. އެ މުއްދަތު ވޭތުވެ ދިއުމަށްފަހު، ޢަލީ ކިލެގެއަށް ވެސް ޖެހުނީ، އަލްވަޒީރު ޢަބްދުﷲ އަށް ޖެހުނު ޙާލެވެ. ޔަޢުނީ ހުވަދު އަތޮޅަށް އަރުވާލައްވައިފިއެވެ."
އަޚްލާޤް
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ އާރާސްތު ކުރެއްވި، ފުރާމާލޭ ހުކުރު މިސްކިތް ދެވަނަ ފަހަރަށް، އައު ކުރެއްވީ، ޝިހާބުއްދީނު ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް 738ހ. ވަނަ އަހަރު އެވެ. އިބްނިބަޠޫޠާގެ ނަޒަރުގައި ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނަކީ، އަޚްލާޤީ ގޮތުން ތަޢުރީފުކުރެވޭފަދަ ބޭފުޅެއްނޫނެވެ. އެ ރަދުންގެ އަޚްލާޤާ މެދު އިބްނިބަޠޫޠާ ލިއުއްވާފައިވަނީ އަންނަނިވި ޢިބާރާތެވެ. "އާދަވެގެން ރޭގަނޑު ސަރުކާރުގެ ކުރިޔަށް ތިބި މީހުންގެ އަނބީންނާއި، އަދި، އާދައިގެ ދޯދިޔާ އަންހެނުންނާ އެކު ނަހަމަ ގޮތްތަކުގައި އުޅުއްވާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ."
އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު ރަދުން އަވަހާރަވީ ނުވަތަ ގަތުލުކުރެވުނީ ހިޖުރައިން 742 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ. އިބްނި ބަޠޫޠާގެ ނަޒަރުގައި ޝިހާބުއްދީނު އަވަހާރަވީވެސް އެ ރަދުންގެ ހުރި ނުރަނގަޅު ސިފަތަކަށް ޓަކައި ރައްޔިތުން ނުރުހިގެން ހައްދުންމައްޗަށް އަރުވާލާފައި ވަނިކޮށެވެ. މާލެއިން މީހަކު ފޮނުވައި، ޝިހާބުއްދީނު އަވަހާރަކޮށްލީ ކަމުގައެވެ. ޝިހާބުއްދީނު ރަދުންގެ އަޚްލާޤާ މެދު ނުވަތަ އެ ރަދުން އަވަހާރަވީ ގޮތާ މެދު ޙަސަން ތާޖުއްދީނު އެއްވެސް އެއްޗެއް ލިޔުއްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އިބްނި ބަޠޫޠާ ރާއްޖެއަށް ދުރުވީ، ޝިހާބުއްދީނު އަވަހާރަވިތާ ވަރަށް ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެންކަމުން ޝިހާބުއްދީނާމެދު އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވާ ވާހަކަތައް ބިނާ ކުރައްވާފައިވަނީ ހަރުދަނާ ބިންގަލެއްގެ މައްޗަށް ކަމާމެދު ޝައްކުކުރާންވީ ކަމެއް ނުވިސްނޭކަމަށް މުޙައްމަދު އަމީނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކަނޑު ކަޅުއޮށް
ކަނޑު ކަޅުއޮށް އަކީ ރާއްޖޭގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ތިލަ ފަޅުތަކާއި ފުންވިލުތަކުގައެވެ. ރަށްރަށުގެ ފަޅުފަޅުގައި ހުއިފަޅާފައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި ވެސް މިބާވަތް އުޅެއެވެ. މިމަސް ކުދި އައިން ހަދައިގެން ބައިބަޔަށް ވެސް ރަށްރަށުގެ ފަޅުތެރޭގައި އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. ކަނޑު ކަޅުއޮށް އެންގަނޑު ވަޅުލައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނެއެވެ. އަދި ފަޅުފަޅުގައި ދާއަޅައިގެން ވަރަށް ގިނައިން ހިފައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސ.މ އަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 8 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު، 6 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުނބުގައި ދިގުކޮށް ހުންނަ ދެނަރުވާ ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ ކަށި އެހެނިހެން ކަށިތަކަށްވުރެ ކުރުވާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަޑަވެލި (ގދ. އަތޮޅު)
މިއީ ގދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ސައްތްޔަމޭވަ ޖަޔަތޭ
ސައްތްޔަމޭވަ ޖަޔަތޭ މިއީ ހިންދުސްތާން ގެ މޮޓޯއެވެ.
ޝަރީޢަތް
ޝަރީޢަތަކީ އިސްލާމީ ޤާނޫނު ތަކުގެ މަޞްދަރެވެ.
ޖުލައި 12
ޖުލައި 12 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 193 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 194 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ނަޑެއްލާ (ގދ. އަތޮޅު)
މިއީ ގދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
އިންޑިޔާގެ ނިޝާން
މިއީ ހިންދުސްތާންގެ ނިޝާނާބެހޭ މަޒުމޫނެކެވެ.
ފައިތިލަ
ފައިތިލަ އަކީ ކޮންމެ ފަޔެއްގެ ނިމޭތާގައި އިގިލިތައް އެއިން ނިކުމެފައިވާ ބައެވެ. އިންސާނުން ހިގާއިރު ބިންމަތީގައި ޖެހޭނީ ފައިތިލައިގެ ދަށް ފުށެވެ.ފައިތިލައިގައި ހިމެނޭ މުހިއްމު ކަށިތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަށިތައް ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
މަތަރެސްމާ
މަތަރެސްމާއަކީ އޭގެ ތަފާތު 20 ވައްތަރެއް އެކުލެވޭ މަލެކެވެ. މަތަރެސްމާ ފާހަގަ ކުރެވިގެންދަނީ އެމާ ތަފާތު އެތައް ކުލައަކަށް ހުންނާތީ އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މަތަރެސް މަލުގެ ހުންނަނީ އަލި މަޑު ކުލަތަކެވެ. މަތަރެސްމާ ގަހުގެ ފަތަކީ އޭގެ މެދުން ތަނޑެއް ހުރުމެއް ނެތި އުފެދިފައިވާ ފަތެކެވެ. ބަގީޗާ ތަކުގައި ޒީނަތަކަށް އެންމެ އާއްމު ކޮށް ހައްދައި އުޅޭ އެއްވައްތަރަކީ ވެސް މަތަރެސް މަލެވެ. މަތަރެސް މަލަކީ ކޮކާ ތައް ވަރަށްގިނައިން ޖައްސައި އުޅޭ މަލެއްކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ.
މިނިވަން ދުވަސް
މިނިވަން ދުވަހަކީ އަޅުވަތިކަމުން ސަލާމަތްވާ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެ ގޮތުންފާހަގަ ކުރާދުވަހެކެވެ. މާޒީގެތެރެއިން ސަފްޙާ ތަކައް ނަޒަރުހިންގާލާއިރު، ކޮލޯނިއަލިޒަމް އޭ މިކިޔާ އިސްތިއުމާރުގެ ދަވަސްވަރު ބާރުގަދަ ޤައުމުތަކުން ހަންފަތުރާފައި ނުވަތަ އަތްގަދަކޮއްފައިވާ ނިކަމެތި ޤައުމުތައް މިނިވަންވީ އެކިއެކި ދުވަސްތައް މިނިވަން ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮއް އުޅެއެވެ. އެއްބައި ޤައުމުތަކުގައި މިދުވަސް ޤއުމީ ބަންދު ދުވަހެއްކަމުގައި ހަދާފައި ވާއިރު އަނެއްބަޔަކު ކުލަގަދަ ޢީދެއް ކަމުގައި ދެކެއެވެ.
ތިރީގައި އެވަނީ ދުނިޔޭގެ އެކިއެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މިނިވަން ދުވަސް ފާހަގަކުރާ ދުވަސް ތަކެވެ:
ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަވަނަ)
އަކީ މީލާދީން 1557 ން 1558 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 965 ވަނަ އަހަރުއެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 965 ވަނަ އަހަރުއެވެ.
ނަސަބުފުޅު
އަލީ ރަސްގެފާނު ގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ އައްސުލްޠާން ޢަލީ 6 ވަނަ ސިރީ އައުދަ ސިޔާކަ ކައްތިރި މަހާރަދުންނެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ އަލްވަޒީރު ޢަބުދުއް ރަޙްމާން އެވެ. މަންމާފުޅަކީ އ.އ. ފެރިދޫ ސިއްތި ކަނބައިދި ކިލެގެއެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން މިރަދުންގެ ނަންފުޅަކީ ޢަލީ ރަންނަ ބަޑޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ. ރާދަވަޅީގައި މިރަދުންގެ ކޮލި ނަންފުޅު ލިޔެފައިވާ ގޮތް ކުޑަކޮށް ތަފާތެވެ. އެއީ ސިރީ އައުދަ ސިޔާކަ ތަންތުރަ މަހާރަދުން މިފަދަ އިންނެވެ.
އާއިލާ
ޢަލީ ރަސްގެފާނު ކައިވެނި ބައްލަވައި ގެންނެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ނަން އެނގޭ ބޭފުޅަކީ ހިލާލީ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގެންނެވި ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ނުވަތަ އައްސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނާއި ބުރެކި ރަނިންގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ ކަނބާފާނު ނުވަތަ ކަނބާ ޢާއިޝާ އެވެ. ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ސިއްތި މާވާ ރަނިކިލެގެފާނު، ކުޑަކަމަނާ ފާނު، އަދި ކުޑަކަލާފާނު ކަމަށް މަޢުލޫމާތު ލިބިފައި ވެއެވެ. ސިއްތި މާވާ ރަނިކިލެގެފާނުގެ މަންމާ ފުޅަކީ ކަނބާ ޢާއިޝާ އެވެ. ކުޑަކަމަނާ ފާނު، އަދި ކުޑަކަލާފާނުގެ މަންމާފުޅަކީ އެހެން ބޭފުޅެކެވެ. މިބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ސިއްތި މާވާ ރަނިކިލެގެފާނު ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ބޮޑު ތަކުރުފާނު އާއެވެ. ކުޑަކަމަނާފާނު ކައިވެނިފުޅު ކުރެއްވީ ބޮޑު ތަކުރުފާނުގެ ކޮއްކޯފުޅު ޙަސަން ތަކުރުފާނު އާއެވެ. 1602މ ވަނަ އަހަރު ޕިރާޑް ޑި ލަވާލް ރާއްޖެ ދުރުވިއިރު ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ދަރިކަލަކު ހުންނެވިކަމަށް އޭނާ ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ. އެއީ ކުޑަ ކަލާފާނު ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
ޕޯޗުގީޒުންނާއި ހަނގުރާމަ ކުރެއްވުން
އަލީ ރަސްގެފާނު ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 2 މަހާ 15 ދުވަސްވީތަނާ 'ޕޯޗުގީޒުން ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިމާކޮށްލި އެވެ. ވަރަށްގިނަ ނައުތަކެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންއައި މިލަޝްކަރުގެ ވެރިޔަކަށްހުރީ އަނދިރިއަނދިރިން ކިޔާ އޮފިސަރެކެވެ. ބައެއް ލިޔުން ތަކުގައި މިލަޝްކަރުގެ ވެރިއަކަށްހުރީ ކެޕްޓަން މެނުއަލް ޑަސިލްވޭރާ ޑިއަރައުރޯ ކަމަށް ލިޔެފައި ވެއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިއީ ދިވެހިރާއްޖެއާއި ހަމަލާދިން ޕޯޗުގީޒުންގެ 3 ވަނަ އަދި އެންމެ ބޮޑު ލަޝްކަރު ވެސްމެއެވެ.
މާލެއާއި ދެކޮޅަށް އައި ޕޯޗުގީޒުން މާލޭގެ ބޭރު ބަނދަރުގައި ތިބެގެން މާލެއަށް ބޮޑު ބަޑިން ޙަމަލާދޭން ފެށުމުން މާލޭން ވެސް ރައްދު ޖަވާބު ދިނެވެ. އަދި ދުޝްމަނުން މާލެ އެރުމަށް ކުރަމުން ގެންދިޔަ މަސައްކަތަށް ދިވެހިން ހުރަސް އަޅަމުން ގެންދިޔައެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްތައް ދިގުވަމުން ދިޔަވަރަކަށް ދުޝްމަނުންގެ ފޯރިކުޑަވެ، އެމީހުން އަތުގައި ހުރި ކާބޯ ތަކެއްޗާއި، ބަޑިބޭހާއި އުންޑަ މަދުވި އެވެ. އަދި ހަމަ މިގޮތަށް ދިވެހި ލަޝްކަރުގެ ތެރޭގައި ވެސް ދެކޮޅުވެރިކަމާ ހަމަނުޖެހުން އުފެދެމުން ދިޔައެވެ. އެއްބަޔަކަށް ފެނުނީ ހަނގުރާމަ ހުއްޓައި އަމާންދޭށެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް ފެނުނީ ހަނގުރާމަ ކުރުމަށެވެ.'
އެދުވަސްވަރު މާލޭގައި ހަމަނުޖެހުން ގިނަވެފައި ވެއެވެ. ގައުމީ ރޫޙްވަނީ ކުޑަވެފައެވެ. މިނުރައްކާތެރި ދަނޑިވަޅުގައި މާލޭގެ ދިފާޢުގެ މުހިއްމު ތަނެއް ކަމުގައިވާ ބޮޑު ބުރުޒުގެ ވެރިޔަކަށްހުރި ބ.އަތޮޅު އޭދަފުށީ ޙަސަން ވަތަބަނޑޭރި ތަކުރުފާނު ދުރުވެ ކީރިތި މަހާރަދުންނަށް ދެންނެވި ކަމަށްވަނީ ދުޝްމިނުންޖެހި ކޮންމެ އުއްޑައަކަށް ބޮޑު ކޯއްޓޭ ބުރުޒުން އޭނާ އުއްޑައެއް ޖަހާނެކަމަށެވެ. އަދުއްވުންގެ އުއްޑައަކުންޖެހި ޚުދު އޭނާ މަރުވެއްޖެކަން ދެން ތިބި 4 މީހުން އައިސް ރަދުންގެ އަރިހުގައި އެވާހަކަ ނުދަންނަވަނީސް އަމާން ނުދެއްވުމަށެވެ. ބަޣާވާތްކުރަން ތައްޔާރަށް ތިބި ބަޔަކު އައިސް ރަދުންގެ އަރިހުގައި ދެންނެވިކަމަށްވަނީ ރަދުންގެ އަމުރުފުޅެއްނެތި ބޮޑު ކޯއްޓޭ ބުރުޒަށް ކޮންމެވެސް ބަޔަކު އަމާން ދިދަނެގިކަމަށެވެ. ދެން ދުޝްމަނުންގެ ބަޑީގެ އަޑާއެކު ރަދުންނަށް އިވިވަޑައިގަތީ މާލޭގެ ހުޅަގު އުތުރުކޮޅަށް ޕޯޗުގީޒުން ފޭބި ޚަބަރެވެ. ( މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީގެ ލިޔުއްވުމަކުން ނެގިފައި )
ފަތިސްވީއިރު އެމީހުންގެ ބަޑިތަކާއި ސިލޭހަތައް ހިފައިގެން މާލޭގެ ހުޅަގު އުތުރު ފަރާތު އަތިރިއަށް ޕޯޗުގީޒުން ފައިބައިފި އެވެ. ޢަލީ ރަސްގެފާނު އެމީހުންނާއި ހަނގުރާމައަށް ލަޝްކަރީންނާއިގެން ނިކުމެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ދެކޮޅުވެރި ޕޯޗުގީޒުންނާއި ހަނގުރާމަކުރެއްވުމަށް ކުރިމަތިލެއްވި ދިވެހި ލަޝްކަރުގެ ވެރިޔަކަށް ހުންނެވީ ހަމަ ސީދާ އަލި ރަސްގެފާނު އެވެ. ދިވެހިންގެ ލަޝްކަރު ތުނިވަމުންގޮސް 3 މީހުންނަށް ވީއިރުވެސް އަލި ރަސްގެފާނުގެ ހިތްވަރު ފުޅަކަށް ބަދަލެއް ނުގެންނަވައެވެ. ރަސްގެފާނު ކަނޑި އައްޑަނަ ހިއްޕަވައިގެން ލަޝްކަރީންގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތުން ކުރީގައި ހިންގަވައިފައި ވަޑައިގެން ޢީދު މިސްކިތާއި ހަމައަށް ވަޑައިގެންފައި އެބުރި ވަޑައިގަތް ފަހަތް ބެލިއިރު ބޮޑުވަޒީރާ، ޚާދިމުންކުރެ އެކަކު ނޫން އެހެން އެންމެން ފިލައިގެން ހިގައްޖެއެވެ. ދެން ޢަލީ ރަސްގެފާނު އެދެމީހުންނާއިގެން ދުޝްމަނުންގެ ކުރިމައްޗަށް ނުކުމެވަޑައިގެން މީގެ ތިން ބޭފުޅުން ކަނޑިއާއި އައްޑަނަ ހިއްޕަވައިގެން ހިތްވަރާއި އެކު އެމީހުންނާއި ޙަމަލާ ދެއްވި އެވެ.
ޕޯޗުގީޒުންގެ ލަޝްކަރުން ބަޑި ޖަހަން ފެށިއެވެ. މިޖެހި ބަޑީގެ އުންޑަތަކުން ރަސްގެފާނާއި، ރަސްގެފާނުގެ އަރިހުގައި ތިބި އަނެއް ދެކަލުންވެސް ޝަހީދު ވެއްޖެއެވެ. މިބޭފުޅުން ޝަހީދުވެ ވަޑައިގެންފައިވަނިކޮށް ފެނިގެން އެތިން ބޭފުޅުން އަވަހާރަވެފައި ތިއްބެވި ތަނުގައި ފަސްދާނުލީ އެވެ. އަދި ފަސްދާނު ލުމަށްފަހު އެތައް ވަށައިގެން ގައުޖައްސައި ފާރެއް ފަދައިން ގަދައަށް ހެދީއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އޭރު ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު ފާރުގެ ވަށައިގެން ހިނގަހިނގާ އޮވެއެވެ. މާލޭގައި ހިތި ދުވަސް ފާހަގަކޮށް އުޅުނުއިރު އާދަކާދައިގެ ގޮތުން މާފަންނު ބޮޑު ހިތީގައި އެދުވަސްވަރަކު ހުންނެވި ރަސްކަލަކު ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ޒިޔާރަތަށް ވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ޢަލީ ރަސްގެފާނު ޝަހީދުކުރުމަށްފަހު ޕޯޗުގީޒުންގެ މީހުން މާލޭގެ މައްޗަށް ވެރިވެ، އެބައިމީހުންގެ މަރުކަޒު މާލޭގެ އުތުރު ފަރާތުން މާފަންނުގައި ގާއިމުކޮށްފި އެވެ. މިތަނަށް އެޒަމާނުގައި ދާންއޮންނަ މަގަށް ދާދި ފަހަކާ ޖެހެންދެން ދިވެހިން ނަންދީފައިވަނީ އަނދިރި އަނދިރިން މަގު ގެ ނަމުންނެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކިއެކި ތަންތަނަށް ޕޯޗުގީޒުން އެމީހުންގެ އިސްމީހުން ފޮނުއްވި އެވެ.
ޕޯޗުގީޒުންގެ ދުވަސްވަރަކީ ދިވެހިން ދުށް ވަރަށް ބިރުވެރި ނާމާން ދުވަސްވަރެކެވެ. ދިވެހިންގެ ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު މަރައި އިސްލާމުންގެ ލެއިން ކަނޑުތައް ރަތްވެގެން ދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ. މިގޮތުގެ މަތީން 15 އަހަރު ދުވަސް ވޭތުވެ ދިޔައެވެ.
ޕޯޗުގީޒުން ދިވެހިރާއްޖެ ހިފަން އަންނަން މެދުވެރިވި ސަބަބު
ޕޯޗުގީޒުން ދިވެހިރާއްޖެ ހިފަން އަންނަން މެދުވެރިވި ސަބަބަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ހިލާލީ ދަރިކޮޅުގެ 9 ވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮއިލުގެ ތެރޭގައި އުފެދުނު ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ތެރޭގައި، އިންޑިޔާގައި ތިބި ޕޯޗުގީޒުންގެ މީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެން ނަޞާރާ ދީނަށް ވެދެވަޑައިގަންނަވައި، އޭގެ ފަހުން އަނެއްކާ ވެސް ރާއްޖޭގެ ތަޚްތު ހޯއްދެވުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ކުރެއްވުމެވެ. މިރަދުން އިންޑިޔާގެ ކޮއްޗޭއަށާއި، ގޯވާއަށް ވަޑައިގެން ފުރަތަމަ ކުރެއްވި ކަމަކީ މާލޭގައި ތިބި ވަޒީރުންނާއި އަދިވެސް ކުރިއަށް ތިބި މީހުންނަށް ނަޞާރާ ދީނަށް ވެއްދުމަށްޓަކައި އެބައިމީހުން ބަލާ ނަވެއް ފޮނުއްވުމެވެ. މިނައު މާލެއައުމުން މާލޭގައި ކުރިއަށް ތިބި އެންމެން މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު އެރަސްގެފާނަށް އެންގީ ދީން ބަދަލުނުކުރާނޭ ކަމަށާއި، އަދި އެރަސްގެފާނުގެ އަރިހަށް ނުދާނޭ ކަމަށެވެ. ދެން އެނަވުގައި އައި މީހުންނާއި ދިވެހިން ހަނގުރާމަކޮށް އެމީހުންގެ ހަތިޔާރާއި މުދާ ދިވެހިން އަތުލީ އެވެ. މިހަނގުރާމަ ކުރެއްވީ ޢަލީ ރަސްގެފާނާއި، އަބޫބަކުރު ރަސްގެފާނާއި، ދެބޭފުޅުންނާއި އެދެބޭފުޅުންނަށް ތަބާވީ މީހުންނެވެ. މިކަންތައް ހިނގީ މިދެބޭފުޅުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިންނެވެ.
މިހާދިސާއަށް ފަހު އަނެއްކާވެސް ޕޯޗުގީޒުންގެ ނައުތަކެއް މާލޭގެ ބަނދަރަށް ޙަސަން ރަސްގެފާނު ފޮނުއްވި އެވެ. ދިވެހިން މިބައިމީހުން ވެސް ބަލިކޮށް އެމީހުންގެ ހުރިހާ ތަކެތި އަތުލި އެވެ. ޕޯޗުގީޒުންނަށް ދިވެހި ރާއްޖެ ހިފުނީ އެމީހުން ހަނގުރާމައަށް އައި 3 ވަނަ ފަހަރު އެވެ. މިފަހަރު ޕޯޗުގީޒުން އައީ ކުރީގެ ލަޝްކަރަށްވުރެ ވަރުގަދަ ލަޝްކަރަކާއި، ކުރިއަށްވުރެ މޮޅު އާރުކާޓީން ގޮވައިގެންނެވެ. އާދެ! މިފަހަރު އެމީހުންނަށް ކާމިޔާބު ލިބުނީ އެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޝްހޫރު ބޮޑުތަކުރުފާނު ވާހަކައިގައި ޕޯޗުގީޒުންގެ ވެރިއަކަށްހުރި މީހާއަށް ނިސްބަތްކުރާ ނަމަކީ އަނދިރި އަނދިރިން ނެވެ. މީނާއާ ބެހޭގޮތުން ރިވާވެގެން އައިސްފައިވާ ވާހަކައެއް އޮވެއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އައްސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު ރަސްކަމުގައި ޕޯޗުގީޒު ނަވެއް ހުވަދު އަތޮޅަށް ދިޔައެވެ. މިނަވުގެ ވެރިއަކަށްހުރީ ގޯވާގައި ހުންނަ ވައިސްރޯއީ އާ ތިމާގެ މީހެކެވެ. މީނާއާ އެކުގައި މީނާގެ އަންހެނުންވެސް ވިއެވެ. މިނައު ހިފުމަށް ގާފަރު ކަޅު އުނބުށޭމު ފާށަނާ ތަކުރުފާނު ރަދުން ފޮނުއްވި އެވެ.
މިތަކުރުފާނު ގޮސް ހަނގުރާމަކޮށް ނަވުގެ ކައްޕިތާނާއި ފަޅުވެރިން ގަތުލުކުރީ އެވެ. ނަމަވެސް ނައުގެ ވެރިޔާގެ އަންހެނުން ގަތުލެއް ނުކުރެއެވެ. މިއަންހެންމީހާގެ ފުރާނަ ސަލާމަތް ކުރިއެވެ. މިކަމަނާގެ ނަމަކީ ޚާންޒީ ކަމަނާ އެވެ. މިކަން ހިނގިއިރު މިޚާންޒީ ކަމަނާ އިނީ ބަލިވެއެވެ. މިކަމަނާއަށް ލިބުނު ޕޯޗުގީޒު ދަރިފުޅު ބޮޑުކުރީ އިސްލާމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މީނާއަށް ކިޔުނީ މުޙައްމަދު އެވެ. މިއީ ފަހުން ކެޕްޓަން އަނދިރި އަނދިރިން ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މީހެކެވެ. ގާފަރު ކަޅު އުނބުށޭމު ޚާންޒީ ކަމަނާއާއި އިނދެގެން ފިރިހެން ކުއްޖަކުވެސް ލިބުނެވެ. އެކުއްޖަކީ މަތުއްކަލާ އެވެ. އިސްވެ ދެންނެވި މުޙައްމަދު އޭނާގެ ކޮއްކޮ މަރާލުމަށްފަހު ގޯވާއަށް ގޮސް ހިޖުރައިން 965 ވަނަ އަހަރު ޕޯޗުގީޒު ފްލީޓެއް ގޮވައިގެން މާލެ އައިސް މާލެ ހިފީއެވެ.
ބިނާތަކާއި، ހަދާންތައް
ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ޒިޔާރަތަކީ ޢަލީ ރަސްގެފާނު އާއެކު ޕޯޗުގީޒުންނާއި ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރުމުގައި އެންމެ ފަހުވަގުތާއި ޖެހެންދެން ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވި 3 ބޭފުޅުން ފަސްދާނު ލެވުނު ތަނެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެބޭފުޅުން ޝަހީދުވެ ވަޑައިގެންފައިވަނިކޮށް ފެނިގެން އެތިން ބޭފުޅުން އަވަހާރަވެފައި ތިއްބެވި ތަނުގައި ފަސްދާނުލީ އެވެ. އަދި ފަސްދާނު ލުމަށްފަހު އެތައް ވަށައިގެން ގައުޖައްސައި ފާރެއް ފަދައިން ގަދައަށް ހެދީއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އޭރު ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު ފާރުގެ ވަށައިގެން ހިނގަހިނގާ އޮވެއެވެ. މާލޭގައި ހިތި ދުވަސް ފާހަގަކޮށް އުޅުނުއިރު އާދަކާދައިގެ ގޮތުން މާފަންނު ބޮޑު ހިތީގައި އެދުވަސްވަރަކު ހުންނެވި ރަސްކަލަކު ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ޒިޔާރަތަށް ވަޑައިގަންނަވައެވެ.އަލި ރަސްގެފާނު ފަސްދާނުލެވުނުކަމަށް ބުނެވެނީ އޭނާ އަވަހާރަވެގެން ވެއްޓި ވަޑައިގަތްތާގައެވެ. އާދެ މިހާރުގެ މަޝްހޫރު އަލި ރަސްގެފާނު ޒިޔާރަތް އެހެރަތާގައެވެ. މާފަންނުގައި ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ޒިޔާރަތް ހުރި މަގަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ ޝަހީދު އަލީ ހިނގުން އެވެ.
މާލޭގެ ހެންވޭރު ކޮޅުގައި ބިނާކުރައްވާފައިވާ ޝަހީދު ޢަލީ މިސްކިތަކީ ޢަލީ ރަސްގެފާނުގެ ހަދާނުގައި ބިނާކުރައްވާފައިވާ ތަނެކެވެ. މިމިސްކިތްވަނީ ތަފާތު ފަހަރުތަކުގެ މަތީން ސަރުކާރުން މަރާމާތުކުރައްވައި ބޮޑުކުރައްވާފައެވެ. އެންމެ ފަހުން ބޮޑުކުރެއްވި އިރު މިމިސްކިތްވަނީ ދެބުރިއަށް އުސްކުރައްވައިފައެވެ.
ޝަހީދުވުން
ޢަލީ ރަސްގެފާނު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތީ މީލާދީން 1558 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ 19 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެއީ ހިޖުރީގޮތުން 965 ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާން މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ވަނީ އެއީ 18 މެއި 1658 ކަމުގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ޝަޢުބާން މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަސް ޝަހީދުންގެ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރަނީ ޢަލީ ރަސްގެފާނު އެދުވަހު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތުމާއި ގުޅިގެންނެވެ. ޢަލީ ރަސްގެފާނަކީ ވަޠަނަށްޓަކައި ގުރުބާންވެ ވަޑައިގަތް އަގުމާތް ދިވެހި ދަރިއެކެވެ. މާތް ރަސްކަލާނގެ އެރަދުންގެ ފުރާނަފުޅަށް ރަޙްމަތްލައްވައި ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރި ނިއުމަތް މިންވަރުކޮށްދެއްވާށި! އާމިން.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:Sultans of the Maldives ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޕްރިޒަން ބްރޭކް
ޕްރިޒަން ބްރޭކް އަކީ ގޯލްޑަން ގްލޯބް އަދި އެމީ އެވޯޑްސް އަށް ހޮވިފައިވާ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އެކެވެ. 29 އޮގަސްޓް 2005 ގައި އެންމެ ފުރަތަމަ މި ސިލްސިލާ ދައްކާފައިވަނީ ފޮކްސް ބްރޯޑްކާސްޓިންގ ކޮމްޕެނީ އިންނެވެ. ޕްރިޒަން ބްރޭކް ބިނާވެފައި ވަނީ ކަމެއްގެ ތުހުމަތުގައި ޖަލަށްލާފައިވާ ލިންކިން ބަރޯލްސް ޖަލުން ސަލާމަތް ކުރުމަށް އޭނާގެ ކޮއްކޮ މައިކަލް ސްކޯފިލްޑް ކުރާ މަސައްކަތެވެ. މިހާތަނަށް ޕްރިޒަން ބްރޭކް 3 މޫސުން ވަނީ ދައްކައި ނިމިފައެވެ. މިހާރު ސީޒަން 4 ގެ މަސައްކަތް ވަނީ އަމަލީ ގޮތުން ފެށިފައެވެ.
ޕްރިޒަން ބްރޭކް ޕްރޮޑިއުސްކުރަނީ ޓްވެންޓީތް ސެންޗަރީ ފޮކްސް އާއި، އެޑަލް ސްޓެއިން ޕަރައުސް ޕްރޮޑަކްޝަން ގުޅިގެންނެވެ. އަދި މިޝޯ އުފެއްދީ ކުރަނީ ޕައުލް ސްކައުރިންގ އެވެ. ޕްރިޒަން ބްރޭކްގެ ތީމް މިއުޒިކް އުފައްދާފައިވަނީ ރަމީން ޑިޖަވާޑީ އެވެ. 2006 ވަނަ އަހަރުގެ ޕްރައިމް އެމީ އެވޯޑް އަށް މިއުޒިކްގެ ބައިން ޕްރިޒަން ބްރޭކް ހޮވިފައި ވެއެވެ.
ޖުލައި 13
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ރަތަފަންދޫ (ގދ. އަތޮޅު)
މިއީ ގދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ނޭފަތުން ލޭއައުން
ނޭފަތުން ލޭއައުން ، ނޭފަތު އެތެރެހިކުން، ނޭފަތް ބެދުން، ފަދަ އުދަގޫތައް ކުރިމަތިވަނީ ނޭފަތާއި، އަނގަޔާއި، އަދި ކަރުގައިވާ ޓިޝޫތަކަށް ހޯރމޯންގެ އަސަރު ކުރުމާއި، ވިދިގެންނެވެ. ލޭއަންނަގޮތް މެދުވެރިވަނީ ހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ނޭފަތުގެ އެތެރޭގައިވާ ލޭހޮޅިތައް ފުޅާވުމުންނެވެ.މިއީ އެހާ ސީރިއަސް މައްސަލަތަކެއް ނޫނެވެ. މިފަދަކަންކަން ބައެއްފަހަރު ފާހަގަނުވެވެސް ހިގައިދާނެއެވެ.
ޓިޝޫ ނުވަތަ ރުމާ ފަދަ އެއްޗަކުން ނޭފަތް ފޮޅާލާއިރު ލޭއައުމަކީ އެކަށީގެންވާކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ދިމާވެއްޖެނަމަ ޝަހާދަތް އިގިލި އާއި ބޮޑުވައި އިގިލި އިން ނޭފަތުގެ ދެފަރާތުގައި ހިފަހައްޓާ ބާރަށް ފިއްތާލާށެވެ. އިރުކޮޅަކު މިގޮތަށް ހުރުމުން ލޭއައުން ހުއްޓެއެވެ. ނަމަވެސް މިބީދައިން އަމަލުކުރުމަށްފަހު ވެސް ލޭއައުން ނުހުއްޓޭނަމަ ޑޮކްޓަރަކަށް ދެއްކުމަކީ އެދެވިގެންވާކަމެކެވެ.
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ނޭފަތުއެތެރެ ފުރި ބެދޭގޮތްވުމަކީ ދިމާވެދާނެކަމެކެވެ. ގިނައިން ފެންބުއިމާއި، ނިދާކޮޓަރީގައި ހިއުމިޑިފަޔރއެއް ބެހެއްޓުން، މިފަދަކަންކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް އެހީއަކަށް ވާނެއެވެ. ނޭފަތުގެ ހިދުރީގެ އެތެރޭ ކައިރީގައި ޕެޓްރޯލިއަމްޖެލް ފަދަ ތެޔޮކޮށްދޭ އެއްޗެއް އުގުޅުމަކީ ވެސް ރަގަޅުކަމެކެވެ. މިއިންކަމަށް ބޭހެއް ބޭނުން ކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ޑޮކްޓަރަކާއި މަޝްވަރާކުރުން ރަގަޅެވެ.
ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ބެލުމަށްކުރެވޭ ޓެސްޓްތައް
ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުން
ޗިސްމޭ ރަގަޅަށް މަސައްކަތް ނުކުރާނަމަ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ޕްރޮޓީން އަދި ފެޓް ހުންނާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ މިންވަރު ގިނަވެ، ކުލަ މަޑުވެ، ދިޔާކަމާއި ތެޔޮކަން އިތުރުކަން ފާހަގަ ވާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތިން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ނުބައި ވަސް ދުވާނެއެވެ.
ޑުއަޑީނަމްގައި ހުރި ތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުން
ޑުއަޑީނަމް ގައި ހުރިތަކެތި ތަޙްލީލު ކުރުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސިކްރީޓިން ގެ ޑޯޒެއް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލާނީއެވެ. އެއަށްފަހު މިލަރ އެބަޓް ޓިއުބް ކިޔާ ހޮޅިއެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޑުއަޑީނަމް ގައި ހުރި ތަކެތި ނަގާނީ އެވެ. އަދި ނެގުނު ތަކެތީގެ އެހީގައި ޗިސްމޭ ޖޫސް ގައި ހިމެނޭ މާއްދާތަކުގެ މިންވަރު ބަލައިގެން ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ހުރިނެތްގޮތް ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ.
ގްރޭސް އެނަޓަމީ
މިއީ އިގިރޭސި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އެކެވެ
ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ބެލުމަށްކުރެވޭ ޓެސްޓްތައް
ލޭގައި ލައިޕޭސް،އަދި އަމިލޭސް ހުރި މިންވަރު ބެލުން
އާންމު ގޮތެއްގައި މިއެންޒައިމްތައް ލޭގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރަކަށެވެ. ނަމަވެސް ޗިސްމޭގެ ބައެއް ބަލިތަކުގައި މިސާލަކަށް ޕެންކްރީއެޓިކް ޑަކްޓް ބެދުން، އަދި ޗިސްމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި މިއެންޒައިމްތައް ލޭގެ ތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރުވެގެން ދެއެވެ.
2015
މިއީ 21ވަނަ ޤަރުނުގެ 15ވަނަ އަހަރެވެ.
ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ބެލުމަށްކުރެވޭ ޓެސްޓްތައް
ސިކްރީޓިން ޓެސްޓް
ސިކްރީޓިން ޓެސްޓް ހެދުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސިކްރީޓިން އާއި މޯރފިން ލޭގެ ތެރެއަށް އިންޖެކްޝަނުން ފޮނުވާލާނީ އެވެ. މޯރފިން ކުދި ޕެންކްރީއެޓިކް ޑަކްޓް ތައް ހަނިކޮށްލާއިރު، ސިކްރީޓިން އެޑަކްޓްތަކުން ޖޫސް ނުވަތަ ދިޔަ ބޭރުކުރުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. އެހެން ކަމުން މިބުނި މާއްދާތައް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލުމުން ލޭގެ ތެރޭގައި ޗިސްމޭގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު މަތިވާން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެގޮތަށް ލޭގެ ތެރޭގައި ޗިސްމޭ ގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު އިންޖެކްޝަން ޖެހުމަށް ފަހު މަތި ނުވެއްޖެނަމަ ޗިސްމޭ މަސައްކަތް ރަގަޅު ނޫންކަމުގައި ތުހުމަތު ކުރެވިދާނެއެވެ.
ވެނިޝްޑް
މިއީ އިގިރޭސި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އެކެވެ
ޖަނަ ގަނަ މަނަ
left|thumb|250px|ޖަނަ ގަނަ މަނަ އިގެ ސަންގީތު ކަރުދާސް. <font face=Times New Roman">ޖަނަ ގަޱަ މަނަ  (ބެންގާލީ ބަހުން: জন গণ মন ޖޯނޮ ގޯނޮ މޮނޮ — "އެންމެންގެ ވިސްނުން") މިއީ ހިންދުސްތާން ގެ ޤައުމީ ސަލާމެވެ. މި ލިޔެވިފައިވަނީ ބެންގާލީ ބަހުންނެވެ. މިއީ ނޯބެލްގެ އިނާމު ޙާޞިލު ކުރައްވާފައިވާ މަޝްހޫރު އަދީބު ރަބިންދްރަނާތު ޓޭގޯރ ހެއްދެވި ޅެމެއްގެ ފުރަތަމަ ފަސް ބައިތެވެ. ލަވައެއްގެ ގޮތުގައި އެއްމެ ފުރަތަމަ މިޅެން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އިންޑިއަން ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް ގެ ކަލްކަތާ ސެޝަނުގައި ޑިސެމްބަރު 27، 1911 ގައެވެ. ހިންދުސްތާނުގެ ޤައުމީ ސަލާމުގެ ގޮތުގައި "ޖަނަ ގަނަ މަނަ" ދުސްތޫރީ އެސެމްބްލީ އިން ކަނޑައެޅީ ޖެނުއަރީ 24، 1950 ގައެވެ. ފުރިހަމަ ގޮތެއްގައި ޤައުމީ ސަލާމް ހުށަހެޅުމަށް ނަގާ ވަގުތަކީ 52 ސިކުންތެވެ. ފުރަތަމަ ލައިނާއި ފަހު ލައިން އެކަނި ހިމެނޭ ގޮތަށް ހުށަހެޅޭ ޙާލަތްތަކުގައި ނަގާނީ 20 ސިކުންތެވެ.
ޅެން
ބެންގާލީ ބަހުން ލިޔެވިފައިވީ ނަމަވެސް ހިންދުސްތާނުގެ ތަފާތު ސަރަޙައްދު ތަކުގެ ބަސްތަކުގެ ތަފާތު ކަމުން މި ޤައުމީ ސަލާމުގެ ގިރާއަތު އެކި ސަރަޙައްދު ތަކުގައި ތަފާތެވެ.
އިންޑިޔާގެ ތަފާތު ސަރަޙައްދު ތަކުގެ މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ ބަސް ތަފާތު ވުމުގެ ސަބަބުން ޤައުމީ ސަލާމް ކިޔަމުން ދާއިރު ފާޅު ނުކުރާ އަޑު ތަކާއި ފާޅު ކުރާ އަޑުތައް އެއް ސަރަޙައްދާއި އަނެއް ސަރަޙައްދާ ތަފާތެވެ.
ތިރީގައި މިވާ ލިޔުމުގައި އެވަނީ އެ ޤައުމީ ސަލާމް ބެންގާލީ ބަހުން، ލެޓިނުން އަދި ކަލްކަތާ ލައިބްރަރީގައި ލިޔެފައި އޮންނަ ލިޔުން ތާނަ އަކުރުން ހުށަހަޅާ ދެވިފައެވެ.
ދިވެހި ތަރުޖަމާ
ތިބާއީ އެންމެންގެ ވިސްނުންތަކުގެ ވެރިޔާ އެވެ.،
އިންޑިޔާގެ ތަޤްދީރު ބައްޓަން ކުރާ ފަރާތެވެ.
(ތަރުޖަމާ ފުރިހަމަ ނުވޭ!)
އިންޑިޔާގެ ޑެމޮގްރަފީ
މި މަޒުމޫނަކީ ހިންދުސްތާންގެ ޑެމޮގްރަފީ އާ ބެހޭ މަޒުމޫނެކެވެ.
ލައް ކަޅުއޮށް
ލައް ކަޅުއޮށް އަކީ ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ތަފާތު ކަޅުއޮށުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ގިނައިން ފެންނަ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ރަށްރަށުގެ ތިލަފަޅުފަޅާއި ފުންވިލުތަކުގައެވެ. މިއީ ދޮންފަސް ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅުމަށް ލޯބިކުރާ މަހެކެވެ. އަދި ކާނާ ހޯދުމަށް ފަސްގަނޑުގެ ތެރެއަށް ތުންބާނައިގެން ކުދި ފަނި ފާނޑުގެ އެއްޗެހި ހޯދައިގެން ކައިއުޅެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި އެންގަނޑު ވަޅުލައިގެން ކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ވަރަށްގިނައިން ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ ހިމަދިގުކޮށް ހުންނަ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. ފަޅުފަޅުގައި ދާއަޅައިގެން ވެސް ވަރަށް ގިނައިން ހިފާއުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސމ އަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 8 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު، 6 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުނބުގައި ދިގުކޮށް ހުންނަ ދެނަރުވާ ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ ކަށި އެހެނިހެން ކަށިތަކަށްވުރެ ކުރުވާނެއެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ އޮރެންޖް ކުލައަކަށްދާ ރީނދޫ ކުލައެކެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައި ނިމޭ ހިސާބުން މަހުގެ އަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގެ މަޑުކަށިތަކުގެ ބުޑުދޮަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތަކާއި ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޖުލައި 14
ޖުލައި 14 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 195 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 196 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
Entrena
Entrena ,ޖަރުމަނުވިލާތް
އަކަމިން - 21,03
އާބާދީ - 1503
ވަގުތު ޒޯނ - CET (ވ.ބ.ގ+1) ހޫނު މޫސުމް (ދ.ރ.ވ) - CEST (ވ.ބ.ގ+2)
ޖިމީ ވޭލްސް
thumb|250px|left|Jimmy Wales
ދާންދޫ (ގއ. އަތޮޅު)
މިއީ ގއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ޖިމީ ވޭލްސް
ޖިމީ ޑޮނާލް (ޖިމްބޯ) ވޭލްސް ( އުފަންވީ އޯގަސްޓް 7 1966 ) އަކީ ވިކިމީޑިއާ ފައުންޑޭޝަންގެ ބާނީ އަދި ރައީސް ވެސް މެއެވެ. ވިކިމީޑިއާ ފައުންޑޭޝަން އަކީ ވިކިޕީޑިއާ އަދި ވެސް ވިކިގެ ތަފާތު އަޚަވީ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގާ ކޯޕަރޭޝަން އެކެވެ. ވޭލްސް އަކީ ވިކިއާ ކިޔާ ޕްރޮފިޓް ކޮމްޕެނީ އެއްގެ ބާނީ ވެސް މެއެވެ.
ކަލާމް
ކަލާމް ނުވަތަ ޢިލްމުލްކަލާމަކީ އިސްލާމީ ޢިލްމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެމުން އަންނަ ޢިލްމެކެވެ.
ޒައްގޫމް
ބައެއް ކަހަލަ ހަމުގެ ބަލިތަކާއި، އަދި ރީދޫވުން ފަދަ ކަންކަމަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ޒައްގޫމް ތެޔޮ ބޭނުންކުރެއެވެ. ޒައްގޫމް ތެޔޮ މާގިނައިން ބޭނުންކޮށްފިނަމަ ވިހަވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
ސީރާ
ސީރާ ނުވަތަ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސިޔަރަތު އަކީ މުޙައްމަދުގެފާނު ގެ ޙަޔާތްޕުޅާ ބެހޭ ގޮތުން ލިޔެވިފައި ހުންނަ ޙަޔާތުނާމާ ތަކެވެ.
އާމިނަތު ރިޝްފާ
އާމިނަތު ރިޝްފާ އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ.
ސުއްނީ މުސްލިމުން
ސުއްނީ މުސްލިމުންނަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ގެ ސުއްނަތަށް ތަބަޢަވާ މީހުންނެވެ.
ޖުލައި 15
ޖުލައި 15 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 196 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 197 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޖުލައި
ދެއްވަދޫ (ގއ. އަތޮޅު)
މިއީ ގއ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ބަސްނީ ބެލީމާ
ބަސްނީ ބެލީމާއަކީ އިންޑިޔާގެ ރާޖުސްތާނުގެ ނަގަރު ހިސާބުގަނޑުގައިވާ ބޯހިމެނިފައިވާ އަވަށެކެވެ.
އާބާދީގެ ތަފާސް ހިސާބުތައް
2001ގެ ބޯހިމެނުމުގެ ނަތީޖާ ދެއްކިގޮތުގައި، ބަސްނީ ބެލީމާގެ އާބާދީ އަކީ 21،557 އެވެ. އާބާދީގެ %50 ޙިއްސާކުރަނީ ފިރިހެނުންނެވެ، އަދި އަނެއް %50 އަކީ އަންހެނުންނެވެ. ލިޔަންކިޔަން ދަންނަނީ އާބާދީގެ އެންމެ %54 މީހުންނެވެ. މިއީ މުޅި އިންޑިޔާގެ ޖުމްލަ އިންސައްތަ އަދަދައްވުރެން %5 ދަށްއަދަދެކެވެ. އެހނީ މުޅި އިންޑިޔާގެ ލިޔަންކިޔަން ދަންނަ މީހުންގެ އަދަދަކީ %59.5 އެވެ. މީގެނެރެއިން %63 އަކީ ފިރިހެނުންނެވެ. އަދި %37 އަކި އަންހެނުންނެވެ. މުޅިޖުމްލަ އާބާދީގެ %20 އަކީ 6 އަހަރުން ދަށުގެ ކުޑަކުދިންނެވެ.
ލިބަރަލް ޑިމޮކްރަސީ
، އާ ގުޅޭ މި މަޒުމޫނަކީ ކޮންމެވެސް މަޒުމޫނަކުން ފާލަން އެޅިފައިވާ މަޒުމޫނެކެވެ. މި މަޒުމޫނު ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވަން ބޭނުންފުޅު ނަމަ އިނގިރޭސި ވިކިޕީޑިއާ ގައި މި ޢުންވާނުގެ ދަށުން ލިޔެވިފައިވާ މަޒުމޫނު ބައްލަވައިގެން ތަރުޖަމާގެ ނުނިމި އޮތް ބައި ފުރިހަމަކޮށް ދެއްވާށެވެ. ކަނާތްފަރާތުގެ އަރިމަތީގައިވާ ފާލަންތަކުން އިނގިރޭސި ބަހުން އޮތް މަޒުމޫނަށް ވަޑައިގެންނެވޭނެއެވެ.
ޤިސްމު:ތަރުޖަމާ ކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކެވެ
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމްތައް
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމް ތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ މިޔޫކޯސަލް ސެލް ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ވިލަސް ތަކުގެ ކޮޅު ނިވާކޮށްދޭ ކުދިކުދި ވިލަސް ތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގަނީ މިބުނި ކުދިކުދި ވިލަސް ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ފިޤްހު
ފިޤްހަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އޭގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ޢިލްމެވެ. ބަހުގައި ފިޤުހުގެ މާނައަކީ ދޭހަވުން ނުވަތަ އެނގުމެވެ. އިސްޠީލާޙީ މާނަ؛ އެއީ ޢަމަލީ ކަމަކަށް، ތަފުޞީލީ ދަލީލަކުން ނުވަތަ ދަލީލު ތަކަކުން އިސްތިންބާޠުކުރެވިގެން ނެރެވޭ ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ދަސްކޮށްދޭ ޢިލްމެވެ.
ޢަމަލީ ކަމަކަށް؛ ލޮލަށްފެންނަ ނުވަތަ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރާ ކަންތައްތައް (އަޅުކަމުގެ ގޮތުންނާއި މުޢާމަލާތުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ކަންތައް)