cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
މުޙައްމަދުގެފާނު
މުޙައްމަދުގެފާނަށް ވަޙީ ބާވާލެއްވުނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން 40 އަހަރުގައެވެ. ޙިރާ ފަރުބަދައިގެ ހޮޙޮޅައިގެ ތެރޭގައި އިންނަވަނިކޮށެވެ. ފުރަތަމަ ބާވާލެއްވުނީ ޢަލަޤް ސޫރަތުގެ ފުރަތަމަ ފަސް އާޔަތެވެ. މީގެ ތިން އަހަރު ފަހުން އެކަލޭގެފާނު ފައުޅުގައި މީސްތަކުންނަށް ވަޙީ ވިދާޅުވެދެއްވައި ދީނަށް ގޮވައިލައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ.
ފުރަތަމަ ކޮޅުގައި އެކަލޭގެފާނާ ތަބަޢަވި ވަރަށް މަދު މީސްކޮޅެކެވެ. މި މީހުންނަށް ދިޔައީ މައްކަގެ އަހުލުވެރިންގެ ގޯނާކުރުންތަކާއި ފުރައްސާރަކުރުންތައް އަމާޒު ވަމުންނެވެ. މީލާދީން 622 ވަނަ އަހަރު މުޙައްމަދުގެފާނު މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވިއެވެ. ހިޖްރީ ކަލަންޑަރު ނުވަތަ އިސްލާމީ ކަލަންޑަރު ފެށެނީ މި ހިޖްރައިންނެވެ. ހިޖްރަ ކުރެއްވުމަށްފަހު މަދީގައި އޮތް ގަބާއިލީ ދެކޮޅުވެރިކަން ނައްތަވާ ލެއްވުމަށް ގިނަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރައްވައި އެކަން ކާމިޔާބު ކުރެއްވިއެވެ. ހިޖްރައިން 8 ވަނަ އަހަރު އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ ހިޖްރައިން 10 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ މަޝްހޫރު ޙައްޖަތުލްވަދާޢު ނިންމެވުމަށްފަހު މަދީނާއަށް ވަޑައިގަތްތާ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވަނީހެވެ. އެއިރު ޢަރަބުލްޙިޖާޒުގެ ގިނަ ތަންތަނުގައި ވަނީ އިސްލާމް ދީން ފެތުރިފައެވެ.
ނަންފުޅު
މުޙައްމަދު މިނަންފުޅުގެ މާނައަކީ "ޙަމްދުލިބިގެންވާ" ކަލޭގެފާނެވެ. މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނަށް ނަބީ ކަލޭގެފާނު ނުވަތަ ރަސޫލާ ނުވަތަ އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ފަދަ ނަންފުޅު ތަކުން މުޚާޠަބުކޮށް އުޅެއެވެ. ޤުރުއާނުގައި އެކަލޭގެފާނަށް އަޙްމަދު މިނަންފުޅުން ވެސް މުޚާޠަބު ކުރެވިފައިވެއެވެ. އަޙްމަދު ގެ މާނައަކީ "އެންމެ ގިނައިން ޙަމްދު ލިބިގެންވާ" ކަލޭގެފާނެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ޔޫނާނީ އިންޖީލުގައިވާ ބާރްޤަލީޠަކީ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ.
ބަލައިލުމެއް
މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ބައްޕައަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަބްދިލްމުއްޠަލިބް އެވެ. ޒުވާން ޢުމުރުފުޅުގައި އެއްމެ ފުރަތަމަ އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅަކީ ބަކަރި ހުއި ހެއްޕެވުމެވެ. އޭގެ ފަހުގައި ވިޔަފާރި ކުރައްވަން ފެއްޓެވީއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާ ހުރެ ޒުވާން ޢުމުރުފުޅުގައި އެކަލޭގެފާނަށް 'އަލް-އަމީން (الأمين) ގެ ނަމުން މުޚާޠަބު ކުރެވެއެވެ. ކޮންމެ ރަމަޟާން މަހެއްގައި އެކަލޭގެފާނު ޙިރާ ފަރުބަދައިގެ ހޮހޮޅައަށް ވަޑައިގެން ރޯދަ ހިއްޕަވައި ދުޢާ ކުރައްވަތެވެ. އިސްލާމީ ޢަޤީދާގައިވާ ގޮތުގައި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން 40 އަހަރު ގައި (610 މ.) އެ ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ޖިބްރީލުގެފާނު ވަޑައިގެން ﷲ ގެ ވަޙީގެ އާޔަތްތައް ކިޔަވާ ވިދާޅުވުމަށް އެންގެވިއެވެ. މިއަށްފަހު 23 އަހަރުވަންދެން އެބަހީ އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވަންދެން މި ވަޙީގެ ސިލްސިލާ ދެމިއޮތެވެ. މި އާޔަތްތަކުގެ މުޖްމަޢަކީ ޤުރުއާނެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ ދުވަސްވަރު މުޖުތަމަޢުގައި ހިނގަމުން ދިޔަ ފާޙިޝް ކަންތައް ހުއްޓުވުމަށް މުޙައްމަދުގެފާނު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ނަބީކަން ޢާއްމު ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ފައުޅުގައި ދީނަށް ގޮވައިލައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. ދެގޮތެއްނުވާ އެއްކައުވަންތަކަމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތްދުވަހާ މެދު އިންޒާރު ކުރައްވަމުން، ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެދުވަހު އެމީހެއްގެ ޢަމަލުތަކަށް ޒިއްމާވާންޖެހޭނެކަން ބަޔާން ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ.
މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ރިސާލަތަކީ މައްކާގެ ބޮޑުންނަށް ހުރި ބިރެއް ކަމުގައި އެބައިމީހުން ދެކޭތީ، އެއުރެން ދިޔައީ އެކަލޭގެފާނާ ތަބަޢަވީ މީހުންނަށް އުނދަގޫތަކާއި ތުރާތައް ކުރިމަތިކުރަމުންނެވެ. މިކަން މިގޮތުގައި ދަހަޔަކަށް (decade) ދެމިގެން ދިޔައެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޚަދީޖަތުގެފާނާއި ބޮޑުބޭބޭފުޅު އަބޫޠާލިބު އަވަހާރަވުމުން މި ދުއްތުރާ ކުރުންތައް އައު ދަރަޖައަކަށް އުފުލިގެން ދިޔައެވެ. އަބޫޠާލިބު އިސްލާމް ވެވަޑައިގަތުމުން ދުރުގައި ހުންނެވި ނަމަވެސް މުޙައްމަދުގެފާނުންނަށް މައްކާގެ ބޮޑުން ފޯރުވައިފާނެ ކޮންމެ ތުރައަކުން އެކަލޭގެފާނު މިންޖުކޮށް ދެއްވައެވެ.
622މ. ވަނަ އަހަރު މުޙައްމަދުގެފާނު މަދީނާއަށް ހިޖުރަ ކުރެއްވިއެވެ. އެ ކަލޭގެފާނު ވަޒަންވެރިވެވަޑައިގަތީ ޔަޘްރިބޭ ކިޔޭ ރަށުގައެވެ. މި އަދު މި ރަށް ނުވަތަ ޝަހަރު މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ މަދީނާ ނުވަތަ މަދީނަތުލްމުނައްވަރާ ގެ ނަމުންނެވެ. މި ޝަހަރުގައި އުފެދުނު ފުރަތަމަ އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢު ގެ ޒަޢީމަކީ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ.
މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނާއި މުސްލިމުންނާ ދެމެދު އަަށް އަހަރަށް ދެމިގެން ދިޔަ ހަނގުރާމައިގެ ސިލްސިލާ ނިމިގެން ދިޔައީ މުސްލިމުންނަށް ނަޞްރު ލިބި މައްކާ ފަތަޙަ ވެގެންނެވެ. މައްކާ ފަތަޙަ ވުމާ އެކު މުސްލިމުން ކަޢުބާ ގައި ބެހެއްޓިފައި ހުރި ބުދުތައް އެތަނުން ބޭރުކުރިއެވެ. އަދި މައްކާގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުން އިސްލާމް ދީން ޤަބޫލުކޮށްފިއެވެ. މީލާދީން 632 ވަނަ އަހަރު މުޙައްމަދުގެފާނު އެކަލޭގެފާނުންގެ މަޝްހޫރު ޙައްޖަތުލްވަދާޢު ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށް މައްކާ އަށް ވަޑައިގަތެވެ. މި ދަތުރުފުޅުން ނިމިވަޑައިގެން މަދީނާއަށް ވަޑައިގަތްތާ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ އެކަލޭގެފާނު ފުރައުއްތަ ވެވަޑައިގެންފިއެވެ. އެއީ ޖޫން މަހެއްގެ 8 ވަނަ ދުވަހެވެ.
މުޙައްމަދުގެފާނަށް ފަހު އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ޒަޢާމަތު ބެލެހެއްޓެވީ ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫންގެ ހަތަރު ޚަލީފާއިންނެވެ. ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫން ގެ ދައުރުގައި މުސްލިމުންގެ އަމްބަރާޠޫރިއްޔަތު ފަލަޞްޠީނަށާއި، ސީރީއާއަށާއި، މެސޮޕޮޓޭމިއާ އަށާއި، ފާރިސްކަރައަށާއި، އުތުރު އެފްރިކާއަށާއި ދެކުނު އިސްޕޭނަށާއި، އަންޠާލިޔާއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތަށް މަގު ދައްކައިދޭ މޭލުގާތައް
ޢިލްމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތާ މެދު މަޢުލޫމާތެއް ފޯރުވައިދޭނެ އެއްމެ ޞައްޙަ ފޮތަކީ ޤުރުއާނެވެ. މަދުން ނަމަވެސް ޤުރުއާނުގައި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތުގެ ލަމްޙާތައް ރައްކާކުރެވިފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނު ދުނިޔޭގައި ހުންނަވަނިކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީން ވަނީ ޤުރުއާން އެއްކޮށް ލިޔެ ރައްކާކޮށްފައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެއިރުވެސް އަދި މިހާރުވެސް ޤުރުއާނަކީ ހިތުދަސްކޮށްގެން ދޫމަތިން ކިޔެވޭ ފޮތެކެވެ. ޤުރުއާން އެއްކޮށް އެއް ފޮތަކަށް ޖަމާ ކުރެވުނީ އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގައެވެ. 1400 އަހަރު ވެގެން ދިޔައިރުވެސް ޤުރުއާނުގެ ދެ މުޞްޙަފެއްގައި އެއްމެ ފިއްޔެއްގެ ތަފާތުވެސް ނެތެވެ.
މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތާ މެދު މަޢުލޫމާތު ލިބޭ ދެވަނަ އަޞްލަކީ ސީރާ ނުވަތަ ސީރަތުއްނަބަވިއްޔާގެ ނަމުގައި މުސްލިމް ތާރީޚް ޢިލްމުވެރިން ލިޔުއްވާފައި ހުރި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތުނާމާ (biography) ތަކެވެ. އަދި ޙަދީޘް ފޮތް ތަކެވެ. މި ފޮތްތަކުން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތާ މެދު އިތުރު އެތައް މަޢުލޫމާތެއް ލިބެއެވެ. މި ޒަމާނުގެ ތާރީޚީ ފޮތްތަކުގެ ތެރެއިން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތާ ބެހޭ އެއްމެ ޞައްޙަ މަޢުލޫމާތު ލިބޭ ފޮތަކީ އައްރަޙީޤުލްމަޚްތޫމް މިނަން ކިޔޭ ފޮތެވެ. މި ފޮތަކީ ހިންދުސްތާނުގެ އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ޞަފިއްޔުއްރަޙްމާން މުބާރަކްޕޫރީ ލިޔުއްވާފައިވާ ސިޔަރަތެކެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ހުރި ސިޔަރަތު ތަކުގެ ތެރޭގައި އެއްމެ މަޝްހޫރު ފޮތަކީ މިޞްރުގެ ހައިކަލް ލިޔުއްވާފައިވާ ލައިފް އޮފް މުޙައްމަދު މި ފޮތެވެ. ސިޔަރަތު ފޮތް ތަކުގެ ތެރެއިން ފެންނަން އޮތް އެއްމެ ކުރީގެ ފޮތަކީ އިބްނު އިސްޙާޤުގެ ސީރަތު ރަސޫލި ﷲ މި ފޮތެވެ. މި ފޮތުގެ އަޞްލު ފެންނަން ނެތް ކަމުގައި ވިޔަސް މި ފޮތުން ނަކަލު ކުރެވިފައި ހުރި ބައިތައް އިބްނި ހިޝާމުގެ ސީރަތުއްނަބަވިއްޔާ އާއި ޠަބަރީގެ ފޮތުގައި ވެއެވެ. އިބްނި ހިޝާމު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި އިބްނި އިސްޙާޤު، މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޙަޔާތުނާމާ ލިޔުއްވީ މުޙައްމަދުގެފާނު ފުރައުއްތަވި ފަހުން 120 އަހަރާއި 130 އަހަރާ ދެމެދުގައެވެ. ވަރަށް ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި މި ޙަޔާތުނާމާ ތަކަކީ ޞައްޙަ މަޢުލޫމާތު އޭގައި ހިމެނޭ ފޮތްތަކެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތައް ލިޔެވިފައިވާ ޙަދީޘް ފޮތްތަކަކީ ހުޅަނގުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ގާތުގައި ވެސް ތާރީޚީ ގޮތުން ބަރޯސާ ކުރެވޭފަދަ ޢިލްމީ މަޤާލާތަކެވެ.
އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ދިރިއުޅުނު ކަމަށް ބުނެވޭ ތާރީޚީ ޝަޚްޞިއްޔަތު ތަކާމެދު ޔަޤީން ކަމެއް ނެތް ނަމަވެސް މުޙައްމަދުގެފާނަކީ ދުނިޔޭގައި އުޅުއްވި ބޭކަލެއް ކަމާމެދަކު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. މިއީ ހުރިހާ ތާރީޚް ޢިލްމުވެރިންމެ އެއްބަސްވާ ޙަޤީޤަތެކެވެ.
ނަސަބުފުޅު
މުޙައްމަދުގެފާނު ނިސްބަތްވަނީ ޤުރައިޝް ޤަބީލާގެ ހާޝިމް ވަންހައަށެވެ. އެ ކަލޭގެފާނުގެ ނަސަބުފުޅު ކިޔެނީ އަންނަނިވި ގޮތަށެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދި ﷲ ބިން ޢަބްދިލްމުއްޠަލިބް (ޝައިބަތު) ބިން ހާޝިމް (ޢަމްރު) ބިން ޢަބްދިމަނާފް (އަލްމުޣީރަތު) ބިން ޤުޞައްޔު (ޒައިދު) ބިން ކިލާބު ބިން މުއްރަތު ބިން ކަޢުބު ބިން ލުއައްޔު ބިން ޣާލިބު ބިން ފިހްރު (ޤުރައިޝް) ބިން މާލިކް ބިން ނަޟަރު (ޤައިސް) ބިން ކިނާނަތު ބިން ޚުޒައިމަތު ބިން މުދްރިކަތު (ޢާމިރު) ބިން އިލްޔާސް ބިން މުޟަރު ބިން ނިޒާރު ބިން މަޢައްދު ބިން ޢަދްނާން، މިއެވެ.
ތުއްޕުޅުއިރު
މުޙައްމަދުގެފާނު ނިސްބަތްވަނީ ޢަރަބިކަރައިގެ އުތުރު ބިތުގައި އޮތް މައްކާ އޭ ކިޔޭ ޝަހަރުގެ ގަދަރުހުރި ޢާއިލާއަކަށެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ޢާއްމުލްފީލު ނުވަތަ އެތުގެ އަހަރުގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ވެފައިވާ އަހަރުގައެވެ. އެ އަހަރާ މީލާދީ ގޮތުން ދިމާވަނީ 570 ވަނަ އަހަރާއެވެ. ހުޅަނގުގެ ގިނަ ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ވެސް ޤަބޫލު ކުރައްވާ ގޮތުގައި އެތުގެ އަހަރަކީ 570 ވަނަ އަހަރެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ވޮޓް ބަޔާން ކުރައްވާ ގޮތުގައި ފަހުގެ ބައެއް ދިރާސާތަކުން އެ އަހަރަކީ މީލާދީން 569 ވަނަ އަހަރަށް ވެސް ނުވަތަ 568 ވަނަ އަހަރަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. އަނެއް ކޮޅުން ވެލްޝް ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އެތުގެ އަހަރަކީ 570 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރީގެ އަހަރެއް ކަމުގައި ވެފައި، މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީ 570 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުން ކަމުގައި ވުމަކީ ވެސް ދުރުކަމެއްނޫނެވެ.
ސުއްނީ މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހެއްގެ 12 ވީ ހޯމަ ދުވަހަކުއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ދެކޭ ގޮތުގައި އެދުވަހަކީ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހެއްގެ 9 ވީ ހޯމަ ދުވަހެކެވެ. ޝީޢީން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހެއްގެ 17 ވަނަ ދުވަހެއްގެ ފަތިހުގެ ވަގުތުގައެވެ.
ޤިސްމު:Islamic prophets
މާރޗް 25
މާރޗް 25 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 84 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 85 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މާރޗް
މާރޗް 26
މާރޗް 26 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 85 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 86 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މާރޗް
މާރޗް 27
މާރޗް 27 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 86 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 87 ވަނަ ދުވަހެވެ.
މާރޗް 28
މާރޗް 28 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 87 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 88 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މާރޗް
މާރޗް 30
މާރޗް 30 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 89 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 90 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މާރޗް
ޣްރެލިން
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
މާރޗް 29
މާރޗް 29 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 88 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 89 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މާރޗް
މާރޗް 31
މާރޗް 31 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 90 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 91 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:މާރޗް
ލުބުނާން
thumb|ލުބުނާން ލުބުނާނަކީ، ހުޅަނގު އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ލުުބުނާނުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ޢަރަބި ބަހެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޮންޑިޝަނަލް ރަސްމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ފަރަންސޭސި ބަސް ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ލުބުނާނުގައި ވާހަކަ ދައްކާ ބަސްތަކަކީ އަރަބި ބަސް (ލުބުނާނު ލަހުޖާ) އާއި ފަރަންސޭސި ބަހާއި އިނގިރޭސި ބަހާއި އަރްމީނިޔަން ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ލެބަނީޒްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބައިރޫތެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. ލުބުނާނުގައި އޮންނަނީީ ކޮންފެޝަނަލިސްޓް، އަދި ބަރުލަމާނީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 4 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 124 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 10452 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ lb. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +961 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ލެބަނީޒް ޕައުންޑެވެ.
ނަން
ލުބުނާނުގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ސާމީ ރޫޓް ބަހެއް ކަމުގައިވާ ލބނ އިންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ “ހުދު” އެވެ. މި ނަން ނިސްބަތްކޮށްފައިވަނީ މައުުންޓް ލުބުނާނަށެވެ. އެއީ އެ ފަރުބަދަ މަތީގައިވާ ހުދުކުލައިގެ ބަރަފް (ސްނޯ)އަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ލުބުނާނުގެ އިރުމައްޗާއި އުތުރުގައި އޮތީ ސޫރިޔާއެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ އިސްރާއީލެވެ. މި ޤައުމު އޮންނަނީ މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ އިރުމަތީ އައްސޭރީގައެވެ.
ތާރީޚު
މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ އައްސޭރީގައިވާ ޖިބީލް ނުވަތަ ބިބްލޯސްއަކީ ލުބުނާނު ސަރަޙައްދުގައި އެންމެ ކުރީން އާބާދުވި އެއް ޝަހަރެވެ. އަދި މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު ވެސް މެދުކެނޑުމެއްނެތި މީހުން ދިރިއުޅެމުންދާ އެންމެ ދުވަސްވީ ޝަހަރުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ޝަހަރަކީ ޖިބީލްއެވެ. މި ޝަހަރު އާބާދުވެފައިވާ ކަމަށް އާސާރީ ހޯދުންތަކުން ދައްކަނީ އީސާއީ މީލާދުގެ 5000 އަހަރު ކުރީންނެވެ. ލުބުނާނުގެ އަޞްލު ރަށްވެހީން ކަމުގައި ފިނީޝިޔަނުންނަކީ ކަނޑު ދަތުރު ފަތުރަށް ވަރަށް ކުޅަދާނަ ބައެކެވެ. އުސްމާނީ ދައުލަތުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި 400 އަހަރު ވަންދެން ލުބުނާނު އޮތެވެ. 1918 އަހަރުން ފެށިގެން ލުބުނާނު އޮތީ ފްރެންޗް މެންޑޭޓް އޮފް ސީރިޔާގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން އެ ޤައުމުން އިޢުލާންކޮށްފައިވަނީ 26 ނޮވެންބަރު 1941 ގައެވެ. މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވުނީ 22 ނޮވެންބަރު 1943 ގައެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ލުބުނާނުގެ މިހާރުގެ އާބާދީއަށް ބަލާއިރު، އާބާދީގެ 95% އަކީ އަރަބި ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 4% އަކީ އަރްމީނިޔަނުންނެވެ. 1% މީހުންނަކީ އެހެން ނަސްލުތަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. މީގެއިތުރުން ސީރިޔާގެ 1.5 މިލިއަން މީހުން ރެފިއުޖީންގެ ގޮތުގައި ލުބުނާނުގައި ދިރިއުޅެއެވެ.
ދީން
ލުބުނާނުގައި މީހުން އުޅޭ ތަފާތު ދީންތަކަށް ބަލާއިރުގައި ސުންނީ މުސްލިމުންނަކީ އާބާދީގެ 28% އެވެ. ޝީޢީންނަކީ ވެސް އާބާދީގެ 28% އެވެ. 22% އަކީ މާރޫނީންނެވެ. 8% އަކީ ގްރީކް އޮތޮޑޮކްސް މީހުންނެވެ. 5% އަކީ ދުރޫޒުންނެވެ. 4% އަކީ ގްރީކް ކެތަލިކުންނެވެ. 5% އަކީ އެހެން ދީންތަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. އަރަބި ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން މުސްލިމުންގެ ނިސްބަތް އެންމެ ދަށް ޤައުމަކީ ލުބުނާނެވެ.
ސަގާފަތު
މިއަދުގެ ލުބުނާނު އޮތް ސަރަޙައްދަކީ ތަފާތު އެތައް ތަހުޒީބަކާއި ސަގާފަތްތަކެއް އައިސް ބައްދަލުވި ސަރަޙައްދެކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި ލުބުނާނަކީ ފޮއެނީޝިޔަނުންގެ އަޞްލު ވަޒަނެވެ. ލުބުނާނުގެ މައްޗަށް އޭގެ ފަހުން ބާރު ފޯރުވާފައިވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އާޝޫރީންނާއި ފާރިސީންނާއި ޔޫނާނީންނާއި ރޫމީންނާއި އަރަބީން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޞަލީބީންނާއި އުސްމާނީ ތުރުކީންނާއި ފަރަންސޭސީން ވެސް ހިމެނެއެވެ. ލުބުނާނުގެ ސަގާފަތް ބައްޓަންވެގެން ދިއުމުގައި މި ފަރާތްތަކުގެ ނުފޫޒު ވަރަށް ބޮޑެވެ. މީގެ ތެރެއިން ވެސް ބޮޑަށް ފާހަގަކޮށްލެވެނީ އަރަބީންނާއި ފަރަންސޭސީންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ލުބުނާނަކީ އަރަބި ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ހުނަރުވެރި މަސައްކަތު މީހުން ތިބި ޤައުމެވެ. އެހެންކަމުން ބޭރު ޤައުމުތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ ލުބުނާނު މީހުން ޤައުމަށް ފޮނުވާ ފައިސާއަކީ ވެސް ލުބުނާނުގެ އިޤްތިޞާދުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރަމުންދާ އެއްޗެކެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 13952 ޑޮލަރެވެ.
އެންޖީއޯޓެންސިން
އެންޖީއޯޓެންސިން ނުވަތަ އަކީފުރަމޭ ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ހެޕަޓަސައިޓް(Hepatocyte) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ އޮލިގޯޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. މިމާއްދާ ގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތައް ހަނިވުން(Vasoconstriction) ، ކުރިމަތިކުރުވައި، ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިކުރުވައި، އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގެ ކޯޓެކްސް(Adrenal cortex) އިން އަލްޑަސްޓަރޯން(Aldosterone) ދޫކުރުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. އެންޖީއޯޓެންސިން އަކީ ބާރުގަދަ ޑިޕްސަޖަން (Dipsogen) އެކެވެ. އެންޖީއޯޓެންސިން އުފެދިގެން އަންނަނީ އޭގެ ޕްރިކޯސަރ މޮލިކިއުލް ކަމުގައިވާ ފުރަމޭގައި އުފެދޭ އެންޖީއޯޓެންސިނަޖަން(Angiotensinogen) އިންނެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯތް ފެކްޓަރ
އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ ނުވަތަ  ތަކަކީ އިންސޫލިން އާ ވައްތަރު ގޮތެއް ހުންނަ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ތަކެކެވެ. އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ އަކީ ކޮމްޕްލެކްސް ސިސްޓަމް(Complex system) ބައެކެވެ. އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ފުރަމޭ ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ހެޕަޓަސައިޓް(Hepatocyte)  ތަކުންނެވެ. އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ ދެވައްތަރު ވެއެވެ. އެއީ އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ1 އަދި އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ2 އެކެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ސިކްރީޓިން
ސިކްރީޓިން ނުވަތަ އަކީ  ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ހުންނަ އެސް ސެލް(S Cell) ތަކުން ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ، ބައިކާބޮނޭޓް އާ ބަފަރކޮށްގެން، ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަބައި ގައި ހުންނަ ތަކެތީގެ ޕީއެޗް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. ސިކްރީޓިން ދޫކުރަން ފަށަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ޕީއެޗް ދަށްވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެތާގެ ޕީއެޗް ހަމަހަމަކަން މަތީ ބަހައްޓައިދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައެވެ.
އެޕްރީލް 2
އެޕްރީލް 2 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 92 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 93 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ސިކްރީޓިން
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެޕްރީލް 2
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އެޕްރީލް
އެޕްރީލް 1
އެޕްރީލް 1 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 91 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 92 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އެޕްރީލް
ކޯލިސިސްޓަކައިނިން
ކޯލިސިސްޓަކައިނިން ނުވަތަ އަކީ  ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަ ބައި ގައި ހުންނަ އައި ސެލް(I Cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ޕްރޮޓީން އަދި ސަރުބީ ހަޖަމުކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ވާގިވެރިވެ ދިނުމުގައި ޒިންމާވާ ހޯރމޯން އަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ޗިސްމޭ އިން ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމް ތައް އަދި ފިތް އިން ބައިލް ބޭރުވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. ކުރިން މިހޯރމޯން އަށް ޕެންކްރިއޯޒައިމިން(Pancreaozymin) އޭ ކިޔާފައި ވެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެޕްރީލް 3
އެޕްރީލް 3 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 93 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 94 ވަނަ ދުވަހެވެ.
އެޕްރީލް 5
އެޕްރީލް 5 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 95 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 96 ވަނަ ދުވަހެވެ.
އެޕްރީލް 3
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އެޕްރީލް
އެޕްރީލް 5
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އެޕްރީލް
ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން
ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން ނުވަތަ އަކީ ފުރަމޭ އަދި ގުރުދާ އިން އުފައްދާ ގްލައިކޯ ޕްރޮޓީން ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ ކަށީގެ މަދުގައި ޕްލޭޓްލެޓްތައް އުފެއްދުން ތަންޒީމްކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ކަށީގެ މަދުގައި ހިމެނޭ މެގަކެރީއޯސައިޓް(Megakaryocyte) ތައް އުފެދި ބައިބައިވެގެން ދިއުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. ޕްލޭޓްލެޓްތައް އުފެދިގެން އަންނަނީ މިބުނި ސެލްތައް ބައިބައިވެގެން އައުމުގެ ތެރޭގައެވެ.
އެޕްރީލް 4
އެޕްރީލް 4 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 94 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 95 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެޕްރީލް 4
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:އެޕްރީލް
ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް
ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ނުވަތަ އަކީ ޗިސްމޭ ގައި ހުންނަ ޕެންކްރިއެކްޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ސެލް(Pancreatic polypeptide) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ، ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ދޫކުރަނީ ޗިސްމޭ ބޮލުންނެވެ. އޮނިގަނޑުގައި 36 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ގެ މޮލިކިއުލަރ ބަރުދަނުގައި 4200 ޑެލްޓޯން ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އަރުމީނިއާ
މިއީ އޭޝިޔާގެ ގައުމެކެވެ.
އިންސޫލިން
އިންސޫލިން ނުވަތަ އަކީ  ޗިސްމޭ ގައި ހުންނަ ބީޓާ އައިލެޓް ސެލް(β islet cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ، ކާބޯހައިޑްރޭޓް މެޓަބޮލިޒަމް ކޮންޓްރޯލްކުރާ އެނަބޮލިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައިވެސް އިންސޫލިން ބައިވެރި ވެއެވެ. ފުރަމޭގައި ގުލްކޯޒް ރައްކާކޮށް ބޭރުކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލު ގެނުވުމުގައި ވެސް މިހޯރމޯން ބައިވެރި ވެއެވެ. އޮނިގަނޑުގައި 51 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ އިންސޫލިންގެ މޮލިކިއުލަރ ބަރުދަން ގައި 5808 ޑެލްޓޯން ހުރެއެވެ.
ހަކުރު ބަލީގެ ބައެއް ވައްތަރުތަކަށް ފަރުވާކުރުމަށް އިންސޫލިން ބޭނުންކުރެއެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް އިންސޫލިން އެމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ނުހުންނާތީ އަބަދުވެސް ފަރުބާގެ ގޮތުގައި އިންޖެކްޝަންގެ ސިފައިގައި އިންސޫލިން ނަގަން ޖެހެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ބޮސްނިޔާ އެންޑް ހެރްޒިގޮވީނާ
thumb|250px|left ބޮސްނިޔާ އެންޑް ހެރްޒިގޮވީނާއަކީ އިރުދެކުނު ޔޫރަޕަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. ކުރުކޮށް މި ޤައުުމަށް ކިޔާ ނަމަކީ ބޮސްނިޔާއެވެ.
އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް
ބޮސްނިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ބޮސްނިޔަން ބަހާއި ކްރޮއޭޝިޔަން ބަހާއި ސާބިޔަން ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ބޮސްނިޔަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ސަރަޔޭވޯއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ. ބޮސްނިޔާއަކީ ފެޑެރަލް ދިމިޤްރާޠީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 3 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 126 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 51129 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ba. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +387 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ކޮންވަރޓިބްލް މާރކްއެވެ.
ނަން
ބޮސްނިޔާގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ބޮސްނިޔާ އެންޑް ހެރްޒިގޮވީނާ ކަމުގައި ވިޔަސް، މި ޤައުމަށް ބޮސްނިޔާ-ހެރްޒިގޯވީނާއޭ ވެސް އަދި ހަމަ އެކަނި ބޮސްނިޔާއޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ޖުޣުރާފީ
ބޮސްނިޔާއަކީ އިރު ދެކުނު ޔޫރަޕުގައި ބަލްކަން ބިންދުލުގައެވެ. ބޮސްނިޔާގެ އުތުރުގައި އޮތީ ކްރޮއޭޝިޔާއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ހުޅަނގާއި ދެކުނުގައި ވެސް އޮތީ ކްރޮއޭޝިޔާއެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ސަރބިޔާއެވެ. އިރުދެކުނުގައި އޮތީ މޮންޓިނީގްރޯއެވެ. އެންމެ 26 ކިލޯމީޓަރު ފިޔަވައި ބޮސްނިޔާ މުޅި ބިންވަނީ ވަށާލެވިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ބިންބަންދު ޤައުމެއް ކަމުގައި ނުވިޔަސް މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް ބިންބަންދު ޤައުމެކެވެ.
ތާރީޚު
އެންމެ މަދުވެގެން ވެސް ނިއޯލިތިކް ޒަމާނުން ފެށިގެން ބޮސްނިޔާގައި މީހުން ދިރިއުޅެމުން ގެންދެއެވެ. މި ގޮތުން ބޮސްނިޔާގައި ދިރިއުޅުނު އެއް ބަޔަކީ އިލީރިޔަނުން ނަމަކަށް ކިޔާ ބައެކެވެ. މީލާދުގެ ހަތަރު ޤަރުނު ކުރީން ސެލްޓިކް ނަސްލުގެ މީހުން ހިޖުރަކުރި ކުރުން ވެސް ބޮސްނިޔާގެ ތާރީޚުން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އިލީރިޔަނުންނާއި ރޫމީންނާ ދެމެދު ހަމަނުޖެހުންތައް ހިނގަން ފަށާފައިވަނީ މިލާދުގެ 229 އަހަރު ކުރީންނެވެ. ރޫމީންނަށް މި ސަރަޙައްދު އެއްކޮށް އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނެވުނީ މީލާދީން 9 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ރޫމީންގެ ހަނގުރާމައިގެ ތާރީޚުގައި އެމީހުންނަށް އެންމެ އުނދަގޫ ބޮޑުވި ހަނގުރާމަތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮސްނިޔާގައި އެމީހުން ކުރި ހަނގުރާމަ ހިމެނިފައިވެއެވެ. ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޮސްނިޔާ އުފަންވެފައިވަނީ 29 އޯގަސްޓް 1189 ގައެވެ. އުސްމާނީންގެ ދަށަށް ދިޔައީ 1527 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އޮސްޓްރޮ ހަންގޭރިޔަން އެމްޕަޔަރގެ ބަޔަކަށްވީ 1908 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޔޫގޮސްލާވިޔާގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބުނީ 1 މާރިޗު 1992 ގައެވެ. މިނިވަން ދުވަސް ފާހަގަ ކުރި ފުރަތަމަ ދުވަހަކީ 6 އެޕްރީލު 1992 އެވެ.
ޑެމޮގްރަފިކްސް
ބޮސްނިޔާއަކީ ތަފާތު ތިން ނަސްލެއްގެ މީހުންނަށް ދިރިއުޅުމުގެ ގޮވަތި ފޯރުކޮށްދީފައިވާ ޤައުމެކެވެ. އެއީ ބޮސްނިޔާކް ނަސްލުގެ މީހުންނާއި ކްރޮއަތުންނާއި ސަރބުންނެވެ. އާބާދީގެ 43% އަކީ ބޮސްނިޔާކުންނެވެ. 31% އަކީ ސަރބުންނެވެ. 17% އަކީ ކުރޮއަތުންނެވެ. 6% އަކީ ޔޫގޮސްލާވް ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. މުސްލިމުންނަކީ ބޮސްނިޔާގެ އާބާދީގެ 45% އެވެ. ސަރބް އޮތޮޑޮކްސް މީހުންގެ އިންސައްތައަކީ 36% އެވެ. ރޯމަން ކެތަލިކް މަޒުހަބުގެ މީހުންނަކީ 15% އެވެ. ޔަހޫދީންނާއި ޕްރޮޓެސްޓުންގެ ނިސްބަތަކީ 4% އެވެ.
ސަގާފަތު
ބޮސްނިޔާގެ ސަގާފަތަށް ބަލާއިރުގައި ޔޫރަޕުގައި މުސްލިމް މެޖޯރިޓީއެއް އޮތް މަދު ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮސްނިޔާ ހިމެނޭ ކަމުން، ބޮސްނިޔާގެ ސަގާފަތުން މިކަންތައް ފެނެއެވެ. ކުރީން ޔޫގޮސްލޭވިޔާގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އޮތުމުން، ސަރބިޔާ އަދި ރަޝިިޔާގެ އަސަރުތައް ސަގާފަތުން ފެންނަ ފަދައިން، ޔޫރަޕުގެ އެހެން ޤައުމުތަކާއި ތުރުކީގެ ސަގާފަތުގެ އަސަރު ވެސް ބޮސްނިޔާގެ ސަގާފަތުން ފެނެއެވެ. ތުރުކީގެ އަސަރު ބޮސްނިޔާގެ ސަގާފަތުން ފެނުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ތުރުކީގެ އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ދަށުގައި އެތައް ޒަމާނެއް ވަންދެން ބޮސްނިޔާ އޮތުމެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ބޮސްނިޔާގެ އިޤްތިޞާދަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ އެ ޤައުމުގައި ކުރެވުނު ދިގު ހަނގުރާމައެވެ. ދެން ކުރީން މަރުކަޒީ އުޞޫލަކުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައި އޮތް އިޤްތިޞާދު ފްރީ މާކެޓް އިކޮނޮމީއަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ބުރަކަމެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ބޮސްނިޔާއިން އަންނަނީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ރަނގަޅު ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުންނެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 7623 ޑޮލަރެވެ.
އިރިތްރޯ ޕޮއިއިޓިން
އިރިތްރޯ ޕޮއިއިޓިން ނުވަތަ  އަކީ ގްލައިކޯޕްރޮޓީން ހޯރމޯން އެކެވެ. މިއީ ކަށީގެ މަދުގައި ހުންނަ ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކުގެ ޕްރިކޯސަރ ތަކަށް ހުންނަ ސައިޓޯކީން(cytokine) އެކެވެ. އިރިތްރޯ ޕޮއިއިޓިން އަށް ހީމަޓަޕޮއިއިޓިން(haematopoietin) އަދި ހީމަޕޮއިއިޓިން(hemapoietin) އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. އިރިތްރޯ ޕޮއިއިޓިން އުފެދެނީ ގުރުދާ ގައި ހުންނަ އެކްސްޓްރާ ގްލޯމެރީޔުލަރ މިސަންޖިއަލް ސެލް (extarglomerular mesangial cell) ތަކުންނެވެ. މިއީ ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް އުފެއްދުން ތަންޒީމް ކޮށްދޭ މައި ހޯރމޯން އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ގްލޫކަގޮން
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ރީނިން
ރީނިން ނުވަތަ އަކީ ގުރުދާގައިވާ ޖަކްސްޓަގްލޯމެރީޔުލަރ އެޕަރޭޓަސް ގައި ހުންނަ ޖަކްސްޓަގްލޯމެރީޔުލަރ ސެލް(Juxtaglomerular cell) ތަކުން އުފައްދައި ބޭރުކުރާ އެންޒައިމް އެކެވެ. މިއެންޒައިމް ބޭރުކުރަން ފަށަނީ ލޭގެ ވޮލިއުމް ދަށްވުން ނުވަތަ ސޯޑިއަމް ކްލޮރައިޑް ލޭގައި ދަށްވާ ޙާލަތްތަކުގައެވެ. މިއެންޒައިމް އަށް އެންޖީއޯ ޓެންސިނަޖިނޭސް(Angiotensinogenase) އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ކެލްސިޓްރިއޯލް
ކެލްސިޓްރިއޯލް ނުވަތަ އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ވިޓަމިންޑީ ގެ ހަރަކާތްތެރި ވައްތަރު އެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ވަން-ޓްވެންޓީ ފައިވް ޑައިހައިޑްރޯކޯލިކެލްސިފެރޯލް(1-25 Dihydrocholecalciferol) އަދި ވިޓަމިންޑީ3''(Vitamin D3) އޭވެސް ކިޔައެވެ. މިހޯރމޯން ހަށިގަނޑުގައި އުފެދެނީ ގުރުދާ ގެ ތެރޭގައެވެ. އެގޮތުން ގުރުދާ ގެ ތެރޭގައި ކެލްސިޑިއޯލް(Calcidiol) ކެލްސިޓްރިއޯލް އަށް ބަދަލުވަނީ ޚާއްޞަ އެންޒައިމެއްގެ އެހީގައެވެ. ބޭސް އުފައްދާ ކާރުޚާނާ ތަކުން މިހޯރމޯން ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައި ބާޒާރުގައި ވިއްކަން ހުރެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ހިއުމަން ކޮރިއޮނިކް ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން
ހިއުމަން ކޮރިއޮނިކް ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން ނުވަތަ އަކީ  ބަލިވެ އިންނަތަނާހެން ބަނޑުގައި އުފެދެން ފަށާ ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުން އަދި ފަހުން މާބަނޑުވުމާއި ގުޅިގެން އުފެދޭ މަހުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަދާކުރާ މައިގަނޑު ވަޒީފާ އަކީ ބިސްރަވައިގައި އުފެދޭ ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް ހަލާކުވެބައިބައިވެގެން ދިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމެވެ. މިހެންވުމުން ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް އިން ޕްރޯޖެސްޓަރޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ. ބަލިވެއިނުމަށްޓަކައި މިބުނި ކަންތައްތަކަކީ ވަރަށް މުހިއްމު އެހާމެ ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޓެލެވިޜަން މޯލްޑިވްސް
މިއީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ގައުމީ ޓީވީ ސްޓޭޝަނެވެ.
ޕްރޯޖެސްޓަރޯން
ޕްރޯޖެސްޓަރޯން ނުވަތަ އަކީ ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ މައްސަރު ކަންތައް ލައިގަތުން، މާބަނޑުވުން، އަދި ތުއްތު ދަރިފުޅު ބަނޑުގައި ބޮޑުވަމުން އަންނަ އައުން ފަދަ ކަންތައްތަކުގައި ޝާމިލްވާ އެއްޗެކެވެ. ބޭހުގެ ގޮތުގައި ބޭސް ކާރުޚާނަތަކުން އުފައްދައި ވިއްކަން ހުންނަ ޕްރޯޖެސްޓަރޯން އަށް ކިޔަނީ ޕްރޯޖެސްޓަޖަން(Progestogen) އެވެ.
ޕްރޯޖެސްޓަރޯން އުފައްދާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ބިސް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ބިސްރަވައިގައި އުފެދޭ ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް، މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބަނޑުގައި އުފެދޭ މަސް ނުވަތަ ޕްލަސެންޓާ ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިކުނޑި، އަދި އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގައި ވެސް މިހޯރމޯން އުފެދެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ހިއުމަން ޕްލަސެންޓަލް ލެކްޓަޖަން
ހިއުމަން ޕްލަސެންޓަލް ލެކްޓަޖަން ނުވަތަ އަކީ މަސް ނުވަތަ ޕްލަސެންޓާ އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯންގެ އޮނިގަނޑާއި، މިހޯރމޯން އިން ކޮށްދޭ މަސައްކަތް ގްރޯޘް ހޯރމޯން އާ ވަރަށް އެއްގޮތެވެ. ކުޑަ ދަރިފުޅަށް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންވާ ހަކަތަ ފޯރުކޮށް ދިނުމަށްޓަކައި މާބަނޑު އަންހެނާގެ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މިހޯރމޯން މޮޑިފައި ކުރުވައެވެ. މިއީ އިންސޫލިން އާ ދެކޮޅު ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ހިއުމަން ކޮރިއޮނިކް ސޯމަޓަމެމޯޓްރޮޕިން އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އިންހިބިން
އިންހިބިން ނުވަތަ އަކީ ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އުފައްދައި ބޭރުކުރުން މަނާކޮށް އެކަމަށް ހުރަސްއަޅާދޭ ޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުން ތަންޒީމްކޮށް ބަރާބަރަށް ގެންދިއުމުގައި އިންހިބިން ބައިވެރި ވެއެވެ. ޑައިސަލްފައިޑް ބޮންޑް އަކުން ގުޅިފައިވާ އަލްފާ އަދި ބީޓާ ޔުނިޓް އިންހިބިން ގައި އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އިންހިބިން އުފައްދާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ބިސް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ބިސްރަވައިގައި އުފެދޭ ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް، މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބަނޑުގައި އުފެދޭ މަސް ނުވަތަ ޕްލަސެންޓާ ހިމެނެއެވެ. މަހުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ އޭގައި ހިމެނޭ ޓްރޮފޮބްލާސްޓް އޭ ކިޔާ ސެލްތަަކަކުންނެވެ. އަދި އުރަވަޅީގައި މިހޯރމޯން އުފެދެއެވެ. އުރަވަޅީގެ މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ އޭގައި ހިމެނޭ ސާރޓޯލީ ސެލް ތަކުންނެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ރިލަކްސިން
ރިލަކްސިން ނުވަތަ  އަކީ  1926 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހޯދުނު ހޯރމޯން އެކެވެ. ތަފާތު 3 ވައްތަރެއް މި ހޯރމޯންގެ ހުރެއެވެ. އަންހެނުންނަށް ނިސްބަތްކުރާއިރު މިހޯރމޯން އުރަމަތީގައި ވެސް އުފެދެއެވެ. އަދި ބިސްރަވައިގައި އުފެދޭ ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް(Corpus luteum) އިންވެސް ދޫކުރެއެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ރަހިމުގެ ފާރުންނާއި، އަދި ވިހާއިރު ތުއްތު ދަރިފުޅާއެކު ފައިބާ މަސް(Placenta) އިންވެސް މިހޯރމޯން ދޫކުރެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ސޮމާލީލޭންޑު
thumb|250px|left ، މި ޤައުމަކީ އެހެން ޤައުމު ތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ.
އެންޑްރަސްޓިނެޑިއޯން
އެންޑްރަސްޓިނެޑިއޯން ނުވަތަ އަކީ އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް އަދި ބިސްރަވަ ތެރޭގައި އުފެދޭ ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ބިސްރަވައިގެ ތެރޭގައި މިހޯރމޯން އުފެދެނީ ތިކާ ސެލް(Theca cell) ތަކުންނެވެ. މިއީ އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންގެ ހޯރމޯން އަށް ވެސް ވަރަށް ޢާންމު ޕްރިކޯސަރ އެކެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ވާމަސް
ވިހާއިރު ފައިބާ މަސް އަކީ މާބަނޑު ދުވަސްވަރު އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އަށަގަންނަ ވަގުތީ ގުނަވަނެކެވެ. ކުޑަ ދަރިފުޅާ މައިމީހާ އާ ދެމެދު ގޭސްތައް ބަދަލުކުރުވައި، އަދި ކުޑަ ދަރިފުޅަށް ބޭނުންވާ ކާނާގެ ބައިތައް މަންމަގެ ހަށިގަނޑު ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވަނީ މަސް ހުރަސް ކޮށެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
އެސްޓްރަޑައޯލް
އެސްޓްރަޑައޯލް ނުވަތަ އަކީ ޖިންސީ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިއީ އަންހެން ހޯރމޯން އެއްގެ ގޮތުގައި ލޭބަލްކުރެވިފައިވާ ހޯރމޯން އަކަށް ވިޔަސް ފިރިހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ވެސް މިހޯރމޯން ހުރެއެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ މައިގަނޑު އެސްޓްރަޖަން އަކީ މިއީ އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް
ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ނުވަތަ އަކީ  އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެންޑަކްރިން ގްލޭންޑް އެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިންނަނީ ކަރުގެ މެދެއްހާ ހިސާބުން އެޑަމްސް އެޕަލްގެ ތިރީގައެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯންތަކުން ހަށިގަނޑުގައި ހަކަތަ އެންދުން އަދި ޕްރޮޓީން އުފެއްދުން ފަދަ މަސައްކަތްތަކުގައި ބައިވެރިވެއެވެ.
ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑަކީ ކަރުގެ ދެފަރާތުގައި އިންނަ ކުޑަކުޑަ ގްލޭންޑެކެވެ. އެއީ ރަތް މުށިކުލައަކަށްދާ އޭގެ ކަނާތް ފަރާތާއި ވާތްފަރާތުގައި ލޯބްސް ތަކެއް ހުންނަ ކޮކާފިޔައިގެ ބައްޓަމަށް އިންނަ ގްލޭންޑެކެވެ. އާއްމުކޮށް އޭގެ ބަރުދަނުގައި އައުންސެއް ނުހުންނާނެއެވެ.
މިގްލޭންޑަކީ އޭގެ ސައިޒަށްބަލާއިރު ކިތަންމެ ކުޑަ ގްލޭންޑެއް ކަމުގައިވިއަސް އެއަދާކުރާ ވަޒީފާތައް ގިނަވެފައި މުހިއްމެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފުރާވަރު ކުދިންގެ ޙަޔާތުގައެވެ. އެގްލޭންޑުން ފޮނުވާ ހޯމޯންތަކުގެ ތެރޭގައި މެޓަބޮލިޒަމްއިންތިޒާމު ކުރުމާއި ހެދިބޮޑުވުމަށް ބޭނުންވާ މުހިއްމު ހޯމޯންތައް ހިމެނެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އޭގެ ވަޒީފާ އަދާކުރުމަށްޓަކައި އަޔޮޑިންކިޔާ ކެމިކަލް މާއްދާއެއް ބޭނުންވެއެވެ. ހަށިގަޑަށް އަޔޮޑިން ލިބެނީ އަހަރެމެންކާ ކާނާއިންނާއި ބޯފެނުންނެވެ.
މުޅިހަށިގަޑުގައި ހުންނާނީ ގާތްގަޑަކަށް 50 މިލިގްރާމްގެ އަޔޮޑިންއެވެ. ހަށިގަޑުގައި ހުންނަ އަޔޮޑިންގެ ތެރެއިން އޭގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔާއި ފަސްބައި ކުޅައެއްބަޔާއި ދޭތެރޭގެ މިންވަރެއް (10 - 15 މިލިގްރާމް) ރައްކާކުރަނީ ތައިރޮޑްގައެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގައި އަޔޮޑީންއާއި ތައިރޯސީން (މުހިއްމު އެމީނޯ އެސިޑެއް) އެއްކޮއްގެން ބޭނުންތެރި ހޯމޯނެއް އުފައްދައެވެ.
ތައިރޮއިޑް ހޯމޯންސް އޭގެ ގްލޭންޑުން ދޫކޮށްލުމާއެކު ލޭގެ ދައުރު ކުރުމުގެ ތެރެއިންގޮސް ހަށިގަޑުގެ ސެލްތަކަށް ފޯރައެވެ. މިހޯމޯން އިންސާނާގެ ހެދި ބޮޑުވުމަށާއި ކަށިބައްޓަންވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ޖިންސީގޮތުން މީހާ ބޮޑުވެ ފައްކާވުމާއި (ބާލިޣުވުމަށް) ހަށިގަޑުގެ މުހިއްމު ވަޒީފާތައް ފުރިހަމަވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ހަށިގަޑުގެ ސެލްތަކުން އޮކްސިޖަންއާއި ކެލޮރީ އަންދައިގެން ހަކަތަ ހޯދައިދޭން މިހޯމޯންތައް އެހީވުމާއެކު ހަށިގަޑު ބޮޑުވަމުން ގޮސް ފުރާފުރިހަމަ ވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްގްލޭންޑަކީ މިއެވެ.
ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން
ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން ނުވަތަ އަކީ  ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އުފެދެނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ތެރޭގައި ހުންނަ ތައިރޮއިޑް އެޕިތީލިއަލް ސެލް(Thyroid epithelial cell) ތަކުންނެވެ. މިއީ ތައިރޮކްސިން އާ އެއްގޮތް ކަމެއް ހުންނަ ނަމަވެސް މާހަރަކާތްތެރި ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އާއި ތައިރޮކްސިން އާއި ހުރި ތަފާތަކީ މިހޯރމޯންގައި ތައިރޮކްސިން އަށްވުރެ ކޮންމެ މޮލިކިއުލް އެއްގައި އެއް އައޮޑިން އެޓަމް މަދުވާނެއެވެ. އަދި ނިސްބަތުން މިހޯރމޯން އުފައްދާ މިންވަރު ވެސް މަދުވާނެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބާރުގަދަ ހޯރމޯން އަކީ މިއީއެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން، ހިތުގެ ވިންދުޖެހުން، އަދި ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް މިހޯރމޯން ބާރު ފޯރުވައެވެ.
ތައިރޮކްސިން
ތައިރޮކްސިން ނުވަތަ އަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ފޮލިކިއުލާ ސެލް(Follicular cell)  ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ މައިގަނޑު ހޯރމޯން އެވެ. ލޭގެ ތެރެއަށް ވާޞިލްވާ 99 އިންސައްތަ ތައިރޮކްސިން ހުންނަނީ ތައިރޮކްސިން ބައިންޑިންގ ގްލޯބިއުލިން(TBG) ކިޔާ ޕްރޮޓީން އަކާ ތަތްވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އަލްބިއޫމިން(Albumin) އަދި ޓްރާންސްތައިރެޓިން(Transthyretin) ކިޔާ ޕްރޮޓީން ތަކާ ބާކީ ހުރިބައި ތަތްވެއެވެ.
ހަށިގަނޑުގައި ހިގާ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގަޔާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުމުގެ މަސައްކަތުގައި ތައިރޮކްސިން ބައިވެރި ވެއެވެ.
ކެލްސިޓޯނިން
ކެލްސިޓޯނިން ނުވަތަ އަކީ  32 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ ޕަރަފޮލިކިއުލާ ސެލް(Parafollicular cell) ތަކުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހިންގާ ކެލްސިއަމް އަދި ފޮސްފަރަސް ގެ މެޓަބޮލިޒަމްގެ ހަރަކާތުގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ލޭގައި ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށް މިހޯރމޯން ބާރުއަޅައެވެ.
ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ބަލިތައް
ތައިރޮއިޑް ބަލިތައް ފާޅުވަނީ ހަށިގަޑަށް ބޭނުންވާ، އެގްލޭންޑުން އުފައްދާ މުހިއްމު ހޯމޯންތައް އެދެވޭ ގޮތުގައި އުފެއްދުމަށް މައްސަލަތައް ދިމާވުމުންނެވެ. ތައިރޮއިޑްގެ މަސައްކަތް މާބޮޑަށް އިތުރުވެއްޖެނަމަ އެދެވޭ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ލޭގެ ތެރެއަށް ހޯމޯންތައް އިތުރުވެގެން ދާނެއެވެ. މިހެންވެއްޖެނަމަ ކިޔަނީ ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒްމްއެވެ. ލެޓިންބަހުން ހައިޕަރ ކިޔަނީ ކަމެއް މައްޗަށް ދިއުމަށެވެ. ހައިޕަރ ތައިރޮއިޑިޒްމްގެ ޙާލަތު އުފެދިއްޖެނަމަ ހަށިގަޑުގައި ބޭނުންވާވަރަށްވުރެ އިތުރަށް މާއަވަހަށް ހަކަތަ ބޭނުންކުރާނެއެވެ. އެއާއެކު ސެލްތަކުގައި މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތް ނޭދެވޭ މިންވަރެއްގައި ހަލުއިވެގެން ދާނެއެވެ.
މިދެކަންތަކަކީވެސް ތަފާތު ދެކަމަށްވެފައި އަދި އެއްކަމަކީ ގިނަވުން ކަމުގައި ވެފައި އަނެއްކަމަކީ މަދުވުން ކަމުގައިވިއަސް މިދެޙާލަތުގައިވެސް ތައިރޮއިޑް ދުޅަވެފައި އިންނަފަދައިން ބޮޑުކޮށް ފެންނާނެއެވެ.
ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ބޮޑުވެފައިވާނަމަ ލަމްޕެއް އިންނަފަދައިން އަތްލީމާވެސް އެކަން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. ލޮލަށް ފެނުމުން ބޮޑުވެފައި އިންކަން އެގޭވަރަށް ދުޅަވެއްޖެނަމަ އެކަމަށް ކިޔަނީ ގޮއިޓަރއެވެ. ކާނާގައި އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް އަޔޮޑިން ނުހުންނަނަމަ ތައިރޮއިޑް ދުޅަވުމަކީ އެކަށީގެންވާކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު މިހެން ދިމާވުން ވަރަށް ދުރެވެ. އެއީ އަޅުގަޑުމެން ބޭނުންކުރާ ލޮނުގައިވެސް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް އަޔޮޑިން އިތުރުކޮއްފާ ހުރެއެވެ.
ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒަމް
ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒަމް ހުންނަމީހަކު އަވަހަށް ނާވަރސްވުން، ކަންތައް ކުރުމުގައި ދެކޮޅަށް ކިރިކިރިހުރުން، ދާހިއްލުން، ހޫނަށް ކެއްކުރަން އުދަގޫވުން، އަވަހަށް ވަރުބަލިވުން، ނިދަން އުދަގޫވުން، ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުން، އަންހެންކުދިންނަށް ޕީރިއަޑް އިންތިޒާމު ނުވުމާއި މާއަވަސް އަވަހަށް ޕީރިއަޑްވުން، މަސަލްތަކުގައި ވާގިނެތުން ހިމެނެއެވެ. މިމައްސަލަ ހުންނަމީހުން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ކާނާބޭނުންކުރިއަސް ބަރުދަން ލުއިވެގެން ދާތަން ފެންނާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ލޯހިރުވުމާއެކު ލޮލަށްބަލާލީމާ ހީވާނީ ކަޅިއަޅައިގެން ހުންނަހެންނެވެ. ބައެއްފަހަރު ލޮލުގެ ކައިރިފަށުގައި ހުންނަ ޓިޝޫތައް ހުންނާނީ ހަލާކުވެ ދުޅަވާގޮތް ވެފައެވެ.
ގްރޭވްސް ބަލި
މިއީ ހަށިގަޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމަށް ޖެހޭބައްޔެކެވެ. ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒަމް ޖެހެން ދިމާވާ އެންމެ މުހިއްމު އެއްސަބަބަކީ މިއެވެ. މިޙާލަތަކީ ހަށިގަޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުން އާދަޔާއި ޚިލާފު އެންޓިބޮޑީއެއް އުފައްދަނީއެވެ. (އާއްމު ގޮތެއްގައި އެންޓި ބޮޑީސްގެ ބޭނުމަކީ ހަށިގަޑަށް ވަންނަ ގެއްލުންދޭ ޖިސްމުތަކާއި ހަގުރާމަކުރުމެވެ.) މިއާދަޔާއި ޚިލާފު އެންޓިބޮޑީސްގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑުން ރިލީޒްކުރާ ހޯމޯންގެ މިންވަރު އިތުރުކުރެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެންމެފަހުން ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ދުޅަވަނީއެވެ. ގޮއިޓަރ އުފެދެން ދިމާވާ ސަބަބަކީމިއެވެ.
ޑޮކްޓަރުން އޭގެ ވަކިސަބަބެއްނޭގޭ ދިފާއީ ނިޒާމަށް ޖެހޭމިބަލި އަންހެނުންނަށް ޖެހުން ފިރިހެނުންނަށްވުރެ ގިނައެވެ. ހަމައެގޮތަށް ޒުވާންއުމުރުގެ ކުދިންނާއި ދެބައި އުމުރުގެ މީހުންނަށް ޖެހޭލެއް ގިނަކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ޑޮކްޓަރުން ގިނަފަހަރަށް ގްރޭވްސް ބަލި ދެނެގަންނަނީ ބޭރުފުށުން ބަލާބެލުމަށާއި ލޭޓެސްޓްކޮށްގެން ލޭގައި ތައިރޮއިޑް ހޯމޯން އެކަށީގެންވާވަރަށްވުރެ ގިނައިން ހުރިކަން ދެނެގަނެގެންނެވެ.
ޑައިގްނޯސްކޮށް ބަލިދެނެގަތުމަށްފަހު ގްރޭވްސް ބަލިހުންނަ ޒުވާންކުދިންނަށް ދޭފަރުވާއަކީ ތައިރޮއިޑްއާއި އިދިކޮޅަށް ބޭސްދިނުމެވެ. މިބޭހުގެ ސަބަބުން ތައިރޮއިޑް ހޯމޯން އުފެއްދުން މަނާކުރެއެވެ. މިބޭހުގެ ސަބަބުން އެއްމަހާއި ދެމަހާއި ދޭތެރޭގެ މުއްދަތެއްގައި ތައިރޮއިޑް ހޯމޯން އޭގެ އާދައިގެ މިންވަރަށް އާދެއެވެ. މިބަލި މުޅިންފިލައިގެން ނުގޮސް ހުރެދާނެއެވެ.
ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް
ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް ކުޑަމިންވަރަކަށް ހުންނަ މީހަކު އެކަމުގެ އުދަގޫ މާބޮޑަށް ނުހުރެވެސް ހިގައިދާނެއެވެ. ބައެއްފަހަރު މިކަމުގެ އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނެތިވެސް ހިގައިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައް ބޮޑުވެގެން ދާނަމަ އެކަމުގެ އުދަގުލާއި އަލާމާތްތައް ފެންނާނެއެވެ.
ތައިރޮއިޑް ހޯމޯން ރަގަޅަށް ނުއުފައްދާ މީހަކަށް ދިމާވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރުބަލިކަމާއި ކަންތައް ކުރާހިތްނުވުން ހިމެނެއެވެ. މިބައިމީހުން ބޮޑަށް ފަލަވާނެއެވެ. އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ކަސްރަތެއްކޮށް މަދުން ކައިހެދިއަސް މިހެންވެދާނެއެވެ. ޒުވާން އުމުރުގައި މިފަދަކުދިން ބޮޑުވުމާއި އިސްކޮޅުން ދިގުވުން ލަސްވެދާނެއެވެ. ވަރުބަލިކަމާއި ހަންހިކުމާއި އިސްތަށި ފޭބުމާއި ހަދާން ބަލިވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެންޑްރަޖަން
އެންޑްރަޖަން ނުވަތަ އަކީ ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިއީ އެސްޓްރަޖަން ގެ ހުރިހާ ވައްތަރުތަކަށް ޕްރިކޯސަރ އެކެވެ. އެސްޓްރަޖަން އަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ހޯރމޯން އެވެ. ފިރިހެނާގެ އެންމެ މަގުބޫލު ޖިންސީ ހޯރމޯން ޓެސްޓޮސްޓަރޯން އުފެދިގެން އަންނަނީ އެންޑްރަޖަން އިންނެވެ. އެހެންކަމުން ފިރިހެނުންނަށް ފިރިހެންވަންތަ ސިފަތައް ލިއްބައި ދިނުމުގައި މަސްއޫލުވާ މައިގަނޑު ހޯރމޯން އަކީ މިއީއެވެ. މިގޮތުން ފިރިހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން އުފެދި ބޮޑުވުން، ތުބުޅި ފެޅުން، ގައިން އިސްތަށި ފެޅުން، ގައިގައި މަސްޖަހައި ވަރުގަދަވުން އަދި މިނޫނަސް ފިރިހެންވަންތަކަމާ ގުޅޭ ސިފަތައް ފުރިހަމަވެގެން އަންނަނީ މިހޯރމޯންގެ އެހީގައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެންކެފަލިން
އެންކެފަލިން ނުވަތަ އަކީ ޕެންޓަޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. އެންކެފަލިންގެ ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. އެއީ މެޓް އެންކެފަލިން(Met-enkephalin)، އަދި ލިއު އެންކެފަލިން(Leu-enkephalin) އެވެ. މިމާއްދާ ހަށިގަނޑަށް އިހްސާސްވާ ތަނދު ކެނޑުވުމުގައި ބައިވެރި ވެއެވެ. އެޑްރީނަލް މިޑުލާގެ އިތުރުން ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގައިވެސް އެންކެފަލިން ހުރެއެވެ. އެންކެފަލިން ބައިބައިވެގެން އެހެން މާއްދާތައް އުފެދިގެން ދަނީ އެންކެފަލިނޭސް ކިޔާ އެންޒައިމެއްގެ އެހީގައެވެ. އެޑްރީނަލް މިޑުލާ ގައި އެންކެފަލިން އުފެދެނީ އޭގައި ހިމެނޭ ކްރޯމަފިން ސެލް (Chromaffin cell) ތަކޭ ކިޔާ ސެލްތަކަކުންނެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ނޯއެޑްރެނަލިން
ނޯއެޑްރެނަލިން ނުވަތަ އަކީ  އެޑްރީނަލް މިޑުލާ(Adrenal medulla) ގައި ހިމެނޭ ކްރޯމަފިން ސެލް(Chromaffin cell)  ތަކުން އުފައްދައި ލޭގެ ތެރެއަށް ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިއީ ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އަދި ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ގައި މަސައްކަތްކުރާ ނިއުރޯ ޓްރާންސްމިޓަރ އެއްވެސް މެއެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔާ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި ނޯއެޕިނެފްރިން(Norepinephrine) ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެޑްރެނަލިން
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
މިނެރަލޯ ކޯޓިކޮއިޑް
މިނެރަލޯ ކޯޓިކޮއިޑް ނުވަތަ އަކީ އަކީ ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯންގެ ގުރޫޕެކެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ އެންމެ އާއްމު މިނެރަލޯ ކޯޓިކޮއިޑް އަކީ އެލްޑޮސްޓެރޯން(Aldosterone) އެވެ. މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގައި ހިމެނޭ ޒޯނާ ގްލޯމެރިޔޫލޯސާ ސެލް(Zona Glomerulosa cell) ތަކުންނެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެސްޓްރަޖަން
އެސްޓްރަޖަން ނުވަތަ ތަކަކީ ސްޓީރޮއިޑް ކަމްޕައުންޑް ގެ ގުރޫޕެކެވެ. މިގްރޫޕްގައި ހިމެނޭ ހޯރމޯންތަކަކީ އެސްޓްރަޑައޯލް(Estradiol)، އެސްޓްރައިއޯލް(Estriol)، އަދި އެސްޓްރޯން(Estrone) އެވެ. މިއީ އަންހެނުންގެ ޕްރައިމަރީ ޖިންސީ ހޯރމޯން އެވެ. މިހޯރމޯން
ދޭތެރެ ދުރުކުރުމަށްދޭ ގުޅަބޭހުގެ ގޮތުގައި އެސްޓްރަޖަން ބޭނުންކުރެއެވެ. އަދި އިއްދައިން ކެނޑުމަށްފަހު ކުރިމަތިވާ އުދަގޫތައް ކުޑަކުރުމަށް ދޭ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް އެސްޓްރަޖަން ބޭނުންކުރެއެވެ. އެސްޓްރަޖަން އުފައްދާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ބިސް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ބިސްރަވައިގައި އުފެދޭ ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް، މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބަނޑުގައި އުފެދޭ މަސް ނުވަތަ ޕްލަސެންޓާ ހިމެނެއެވެ. މަހުން އާއްމުކޮށް ދޫކުރަނީ އެސްޓްރަޖަންގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން އެސްޓްރައިއޯލް އެވެ. ކޯޕަސް ލޫޓިއަމް ގައި އުފެދެނީ އެސްޓްރަޑައޯލް އެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޑރ އާމިނަތު ޖަމީލް
ޑރ އާމިނަތު ޖަމީލަކީ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިއީ އެމްޑީޕގެ ޝެޑޯ ކެބިނެޓްގެ ހެލްތުގެ މިނިސްޓަރެވެ. އާމިނަތު ޖަމީލަކީ މުސްކުޅިންގެ ބަލިތަކުން ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވައިގެން ހުންނެވި ބޭކަނބަލެކެވެ.
ޖާދުﷲ ޖަމީލް
ޖާދުﷲ ޖަމީލަކީ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ދަރިކަލެކެވެ. ސަރުކާރުގައި ވަރަށް ދިގު މުއްދަތެއް ވަންދެން ޖާދުﷲ ޖަމީލް ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފާތިމަތު ޖަމީލް
ފާތިމަތު ޖަމީލަކީ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ހަތިފުށި (ހއ. އަތޮޅު)
ހަތިފުށި އަކީ ހއ.އަތޮޅުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށް ތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
އެވޭލާއަކުރު
އެވޭލާއަކުރަކީ ދިވެހި ލިޔުމުގެ ތެރެއިން ފެންނަން އޮތް އެއްމެ ދުވަސްވީ ނިޒާމެވެ.
ގްލޫކޯ ކޯޓިކޮއިޑް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޑރ މަޙުމޫދު ޝައުގީ
ޑރ މަޙުމޫދު ޝައުގީ އަކީ ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓަރެވެ. ކެނެޑާގައި ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވާފައިވާ ޝައުގީ ވަނީ ކުރިން ބައެއް އެހެން މިނިސްޓްރީތަކުގެ މިނިސްޓަރުކަން ވެސް ކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން، އަދި މިނިސްޓަރ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން ގެ މަގާމް ފުރުއްވާފައި ވެއެވެ.
2006 ވަނަ އަހަރު މަޖީދިއްޔާ ސުކޫލްގެ ހުރިހާ ގޮތަކުން އެންމެ ރަގަޅު ދަރިވަރަކަށް ހޮވިފައިވަނީ ޑރ ޝައުގީގެ ދަރިކަލުން އަބުދުއްރަހުމާން ޝައުގީއެވެ. ޑރ ޝައުގީ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރެއްވީ ކެނެޑާގެ އަލްބާޓާ ޔުނިވަސިޓީ އިންނެވެ. ޑރ މަޙުމޫދު ޝައުގީ އަކީ ރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު އޮގަރު ޢާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ މަޙުމޫދު ޝައުގީގެ މަންމާ ފުޅަކީ އޮގަރު ފާއިޒާ އެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މާރަންދޫ (ހއ. އަތޮޅު)
މާރަންދޫ އަކީ ހއ.އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށެކެވެ.
ޢަބުދުﷲ ޖަމީލް
ޢަބުދުﷲ ޖަމީލަކީ ކުރިން ރާއްޖޭގެ ވަރަށް ގިނަ މިނިސްޓްރީތަކުގައި މިނިސްޓަރުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މިއީ އަލްމަރުހޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިހާރުގެ މިނިސްޓަރެއް ކަމުގައިވާ މަޢުރޫފް ޖަމީލަކީ ޢަބުދުﷲ ޖަމީލްގެ ދަރިއެކެވެ.ޢަބުދުﷲ ޖަމީލް(ކުއްޅަވައްގޭ ޢަބުދުﷲ ޖަމީލް) އަކީ އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލްދީދީގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ދޮށީ ކަލޭފާނުގެ މެދުސީދީގެ ސިއްތި އެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަމީލް ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން އެކިއެކި ކޯސްތައް ހައްދަވާފައި ވެއެވެ. އިގިރޭސިބަސް ދެނެލައްވައެވެ. ދިވެހި ޘަޤާފަތާއި ތާރީޚަށް ލޯބި ކުރައްވައެވެ. ގަސްގަހާ ގެހީގެ މަޢުލޫމާތު ދެނެލައްވައެވެ. ގަސްހެއްދެވުމަށް ލޯބިކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތުގައި
ޢަބުދުﷲ ޖަމީލް ސުކޫލް ނިންމުމަށްފަހު ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާ އަދާކުރަން ފެއްޓެވީ 6 މެއި 1953 ގައެވެ. އެއީ ވުޒާރަތުލް މުވާޞަލާތުގެ އޮބްޒާވަރެއްގެ މަގާމުންނެވެ. ތަފާތު މަގާމްތައް އަދާކުރެއްވި އެވެ. ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ވެރިކަން ނިމިދިޔައިރު ހުރީ ކޮންޓްރޯލް އޮފް ކޮމިޔުނިކެބަލް ޑިޒީޒަސް ގެ ވަކީލްކަމުގެ މަގާމްގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޅަދޫ (ހއ. އަތޮޅު)
މޮޅަދޫ އަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ،މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށެކެވެ.
މުރައިދޫ (ހއ. އަތޮޅު)
މުރައިދޫ އަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ.
ކެލާ (ހއ. އަތޮޅު)
ކެލާ އަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މީހުން ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ރަށެކެވެ.
ތަޢުލީމު
ކެލާގައި ހުންނަ އެންމެ ދުވަސްވީ މަދަރުސާ، މަދަރުސަތުލް ޝޭއިޚް އިބްރާހިމް ހުޅުވުނީ މީގެ 63 އަހަރު ކުރިން މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިއުކޭޝަން ގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ. މިމަދަރުސާގައި 465 ދަރިވަރުން ތައުލީމު ހާސިލް ކުރަމުންދެއެވެ. އަދި 42 މުދައްރިސުން ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދެއެވެ.
ސުއޯމީ
ސުއޯމީ ނުވަތަ ފިނިޝް ބަހަކީ ފިންލޭންޑު މީހުންގެ ބަހެވެ.
ޤިސްމު:Languages
ބޯކިމާލު
މި ބަހަކީ ނޮވޭޖިއަން ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެއްމެ ގިނައިން ބޭނުން ކުރެވޭ ވައްތަރެވެ.
ޤިސްމު:Languages
ސީނީ
މި ބަހަކީ ސީނުކަރައިގެ މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ ބަހެވެ.
އުލިގަމު (ހއ. އަތޮޅު)
އުލިގަމަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ. ގުދުރަތީ ގޮތުން އުލިގަން ނިސްބަތްވަނީ އިހަވަންދިއްޕޮޅު އަތޮޅަށެވެ.
މުޙައްމަދު ނަޝީދު
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޝީދަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި 11 ނޮވެންބަރު 2008 އިން ފެށިގެން 7 ފެބްރުއަރީ 2012 އަށް ވެރިކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅާއެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މިހާރުގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދު އުފަންވެވަޑައިގެންނެވީ 17 މޭއި 1967 (ހިޖްރީ ސަނަތުން 7 ޞަފަރު 1387) ވީ ބުދަ ދުވަހުއެވެ. މުޙައްމަދު ނަޝީދު އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެދުނު ފުރަތަމަ ދިމިޤްރާޠީ ސިޔާސީ ޕާޓީ، ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީގެ އުފެދުމުގައި އެންމެ އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވީ ފަރާތެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ދިމިޤްރާޠީ އިންތިޚާބުގެ ދެވަނަ ބުރު ކާމިޔާބު ކުރެއްވުމަށްފަހު މުޙައްމަދު ނަޝީދު ވެރިކަމާ ހަވާލުވެލެއްވީ އޭރުގެ ރައިސް މައުމޫން ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމްއަށް ފަހުއެވެ.
މުޙައްމަދު ނަޝީދު 7 ފެބްރުއަރީ 2012ގައި އިސްތިއުފާ ދެއްވުމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ގެ މަޤާމާއި ހަވާލުވެލެއްވީ މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ރައިސްކަމުގެ ނާއިބު ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކުއެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ ޤިސްމު:ދިވެހި ސިޔާސީ ލީޑަރުން
ވަށަފަރު (ހއ. އަތޮޅު)
ވަށަފަރު ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މިހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ.
ތަކަންދޫ (ހއ. އަތޮޅު)
ތަކަންދޫ އަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރއިން މީހުން ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ރަށެކެވެ.
އިތުރު ފާލަންތައް:
| ތަކަންދޫ ޑިވެލޮޕްމެންޓް
އުތީމު (ހއ. އަތޮޅު)
އުތީމަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ.
ރޫސީ
ރޫސީ ބަހަކީ (русский язык)، މާދަރީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ދޭސީކޮއް ރޫސީވިލާތާއި، ބެލަރޫސްއާއި، ޔުކްރޭނާއި، ކަޒަކިސްތާނުގައި ވާހަކަ ދައްކައި އުޅޭ، އަދި ސްލާވިކް އާއިލާގެ ބަހެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ނެތް ނަމަވެސް، ލެޓްވިޔާއާއި އެސްޓޯނިޔާއާއި އަދިވެސް ކުރީގެ ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަންގައި ހިމެނުނު ދުސްތޫރީ ޖުމްހޫރިއްޔާ ތަކުގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މި ބަސް ބޭނުން ކޮއް އުޅެއެވެ.
އަލިފުބާ
ޤިސްމު:ބަސް ޤިސްމު:Russian ޤިސްމު:Languages
ކިލިމަންޖާރޯ ފަރުބަދަ
މިއީ ޓެންޒޭނިއާގެ އިރު އުތުރުގައި ހުންނަ އަލިފާން ފަރުބަދަ އެކެވެ. [[ފައިލް:ReliefKilimanjaro.png|thumb|300px|Kilimanjaro ]]
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
އޭންޖެލް ފޯލް
މިއީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް ވޯޓަރ ފޯލް އެވެ. މިތަން އޮންނަނީ ވެނެޒުއޭލާ ގައެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ނިއަގަރާ ފޯލް
thumb މިއީ އެމެރިކާގެ ނިއުޔޯކް ސިޓީ އާއި ކެނެޑާގެ އޮންޓާރިޢޯ އާއި ދެޝަހަރުގެ ބޯޑަރުގައި އޮންނަ ނިއަގަރާ ކޯރުން އުފެދިފައިވާ ވޯޓަރ ފޯލް އެކެވެ.
ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް
thumb|left|200px|ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އަކީ ބެލީޒްގެ އައްސޭރި ފަށުގައި އޮންނަ މުރަކައިގެ ފަރެކެވެ. މިފަރު އޮންނަނީ ބެލީޒްގެ އައްސޭރިފަށުގެ އުތުރުން 300 މީޓަރު ދުރުގައި އަދި ދެކުނުން 25 މޭލު ދުރުގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ނެގުމަށްފަހު ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނުވަތަ ދުނިޔޭގައިވާ ދެވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު ފަރަކީ ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އެވެ. ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އަކީ މީސޯއެމެރިކަން ރީފް ސިސްޓަމް ގައި ހިމެނޭ ބައެވެ. ނުވަތަ މިބުނި ރީފް ސިސްޓަމުގައި ހިމެނޭ 300 ކިލޯ މީޓަރުގެ ސަރަހައްދެކެވެ. ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް ފަތުރުވެރިން ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް އަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ކަމަށް ވެއެވެ.
ނިއަގަރާ ފޯލް
އަދިވެސް ބައްލަވާލައްވާ
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް
1842 ވަނަ އަހަރު ޗާރލްސް ޑާރވިން ބެލީޒް ބެރިއަރ ރީފް ސިފަކޮށްފައިވަނީ ވެސްޓް އިންޑީޒްގައިވާ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރުގެ ގޮތުގައެވެ. މިތަނަކީ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުގެ ޖަނަވާރު އާއި ގަސް ފާނޑުގެ ތަކެއްޗަށް ހިޔާވައްސެކެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
އިގުއަޒޫ ފޯލް
އިގުއަކޫ ނުވަތަ އިގުއަޒޫ ފޯލް އަކީ އަކީ އާޖެންޓީނާގެ މިސިއޯން ޝަހަރާއި ބްރެޒިލްގެ ޕަރާނާ ޝަހަރުގެ ބޯޑަރުގައި އޮންނަ އިގުއަޒޫ ކޯރުން އުފެދިފައިވާ ވޯޓަރ ފޯލް އެކެވެ. ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ފުޖީ ފަރުބަދަ
މިއީ ޖަޕާންގައި ހުންނަ އަލިފާން ފަރުބަދަ އެކެވެ.
ފަންޑީ އެތެރެވަރި
މިއީ އުތުރު އެމެރިކާގައި ކެނެޑާގެ އައްސޭރި ފަށުގައި އޮންނަ އެތެރެ ވަރިއެކެވެ.
ފުޖީ ފަރުބަދަ
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ފަންޑީ އެތެރެވަރި
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ކްރަކަޓޯއާ އައިލޭންޑް
ކްރަކަޓޯއާ އަކީ އިންޑޮނޭޝިޔާގެ ސުމަޓްރާ އަދި ޖާވާ އާއި ދެމެދުގައި އޮންނަ ސަންޑާ ސްޓްރައިޓްގައިވާ ވޮލްކެނިކް އައިލޭންޑް އެކެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ގެބޯން
، މި ޤައުމަކީ އެހެން ޤައުމު ތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާ ވެގެންވަނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތް ތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ފަތުހުﷲ ޖަމީލް
ފަތުހުﷲ ޖަމީލަކީ ކުރިން ރާއްޖޭގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރުކަން މެދުކެނޑުމެއް ނެތި 27 އަހަރު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ މިޞްރުގެ މަޝްހޫރު ޖާމިޢަތުލް އަޒުހަރުންނެވެ.އަލްއުސްތާޛު ފަތުޙުﷲ ޖަމީލް އަކީ އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލްދީދީގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ދޮށީ ކަލޭފާނުގެ މެދުސީދީގެ ސިއްތި އެވެ.
ފަތުޙުﷲ ޖަމީލް އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ކުއްޅަވައްގެއިންނާއި މަދަރުސަތުއް ޞަލާޙިއްޔާ އިންނެވެ. މަތީ ތައުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒްހަރު އިންނެވެ. ޢަރަބި، އިގިރޭސި، ސިންގަޅަ، ތަމަޅަ، އަދި މިނޫން ބައެއް ބޭރުބަސް ދެނެލައްވައެވެ. ފަތުޙުﷲ ޖަމީލް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި އެންމެ ގިނަ ދުވަސްވަންދެން ޚާރިޖީ ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ފަރާތެވެ.
ގެރެންޑާ
، މި ޤައުމަކީ އެހެން ޤައުމު ތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާ ވެގެންވަނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތް ތަކުގެ މައްޗަށެވެ.