cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ޗިސްމޭ
ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމްތައް
ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމްތައް އާންމު ގޮތެއްގައި ދޫކުރަނީ ހީވާގިކަމެއްނެތް ޕްރޯއެންޒައިމް ތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި މިއެންޒައިމްތައް މުރާލިވެ، ހަރަކާތްތެރިވަނީ ހަމައެކަނި ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ތެރޭގައެވެ. މިގޮތުން ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ ނުވަތަ ވަކިކުރާ އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ.
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ހަށިގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތައް
ހަންގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތައް
މޫނުގެ ކުލަބަދަލުވުމަކީ ވަރަށް އާންމުކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ބަދަލުވާއިރު ނިއްކުރިއާއި، ނޭފަތް ކޯ،އަދި ލޯ ވަށައިގެން މުށިކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ފާޅުވެއެވެ. މޫނުގެ ހަންގަނޑަށް އަންނަ މިބަދަލުތަކަށް ކްލޯސްމާ (Chloasma)އޭ ކިޔައެވެ. ހަންގަނޑުން ކަޅުމީހުންނަށް ކްލޯސްމާގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުސަތުބޮޑެވެ. ހަންގަނޑަށް އަންނަ މިބަދަލުތަކަކީ ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ބޭރުކުރާ ހޯރމޯންތަކުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ކަންތައްތަކެވެ.
އަވީގައި ގިނަވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ މިފަދަރޮގުތައް ނުވަތަ ފާހަގަތައް އިތުރުވެ،ގިނަވާކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ތޮއްޕާއި، އަވިއައިނުފަދަ ތަކެތި އަވީގައި އުޅޭއިރު ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ފޫޅުން ތިރިއަށް ކުރިމަތިފަރާތާއި ދިމާލަށް ދަށްބަނޑުގައި އަދިރި މުށިކުލައިގެ ރޮގެއް ފާޅުވެއެވެ. މިރޮގަށް ކިޔަނީ ލިނެއާ ނިގްރާ(Linea nigra)އެވެ. ވިހެއުމަށް ފަހު މިރޮގުވެސް މަޑުމަޑުން ފަނޑުވެ ނެތިދެއެވެ.
ޗިސްމޭ
ކީމަޓްރީޕްސިނަޖަން
ކީމަޓްރީޕްސިނަޖަން ޓްރީޕްސިން ގެ އެހީގައި ހީވާގިވެ، ކީމަޓްރީޕްސިން އަށް ބަދަލުވެއެވެ.
ފެންފުށި (އދ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ އދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
ޗިސްމޭ
ޕްރޯއިލަސްޓޭސް
ޕްރޯއިލަސްޓޭސް ޓްރީޕްސިންގެ އެހީގައި ހީވާގިވެ، އިލަސްޓޭސް އަށް ބަދަލުވެއެވެ.
ފެންފުށި (އދ. އަތޮޅު)
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ހަށިގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތައް
ހަންގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތައް
މޫނުމަތީގައި އޮށާޅަ ނެގުމުގެ މައްސަލަ ވެސް ބައެއް އަންނުންނަށް ކުރިމަތިވެއެވެ. އޮށާޅަ ނެގުމުގެ މައްސަލައިން ސަލާމަތްވުމަށް އާދައިގެ މޫނު ދޮންނަށްް ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ދެތިންފަހަރު މޫނުސާފުުކުރާށެވެ. އޮށާޅައިން ސަލާމަތްވުމަށް އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ޓެޓްރަސައިކްލިން ފަދަ ބޭސްތައް އެއްގޮތަކަށް ވެސް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ޤިސްމު:ބަލިތައް ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ފެންފުށި (އދ. އަތޮޅު)
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ޗިސްމޭ
ޕްރޯކާބޮކްސީޕެޕްޓައިޑޭސް
ޕްރޯކާބޮކްސީޕެޕްޓައިޑޭސް ޓްރީޕްސިން ގެ އެހީގައި ހީވާގިވެ، ކާބޮކްސީޕެޕްޓައިޑޭސް އަށް ބަދަލުވެއެވެ. ކާބޮކްސީޕެޕްޓައިޑޭސް އަކީ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް މޮލިކިޔޫލް ތަކުން އަމީނޯ އެސިޑް ވަކިކުރުމަށް އެހީވެދޭ އެންޒައިމް އެކެވެ.
ޕެންކްރީއެޓިކް ލައިޕޭސް
ޕެންކްރީއެޓިކް ލައިޕޭސް އަކީ ޓްރައިގްލައިސަރައިޑް މޮނަގްލައިސަރައިޑް އަދި ފެޓީ އެސިޑް އަށް ބަދަލުކުރުވާ މުރާލި ހީވާގި އެންޒައިމް އެކެވެ. ބައިލް ސޯލްޓް ހުރުމަކީ މިއެންޒައިމްގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކުރުވާ ކަމެކެވެ.
ޕްރޯފޮސްފަލައިޕޭސް އޭ-2
ޕްރޯފޮސްފަލައިޕޭސް އޭ-2 ޓްރީޕްސިން ގެ އެހީގައި ހީވާގިވެ، ފޮސްފަލައިޕޭސް އޭ-2 އަށް ބަދަލުވެއެވެ. ފޮސްފަލައިޕޭސް އޭ-2 ފޮސްފަލިލިޕިޑް ތައް ފެޓީ އެސިޑް އަދި ލައިސޯފޮސްފަލިޕިޑް ތަކަށް ބަދަލު ކުރުވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ކުޑަ ދޫ
ކުޑަ ދޫ އަކީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުން ފެންނަ އިންނަ ކުޑަކުޑަ މަސްކޮޅެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ކުޑަ ދޫ ނިކުމެފައި އިންނަނީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ބައި ނުވަތަ މަޑު ތަލި އިންނެވެ.
ޗިސްމޭ
ކޮލެސްޓަރައިލް އެސްޓަރ ހައިޑްރަލޭސް
ކޮލެސްޓަރައިލް އެސްޓަރ ހައިޑްރަލޭސް އަކީ ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ކޮލެސްޓީރޯލް އިން އެސްޓަރ ތައް ވަކިކޮށް ކޮލެސްޓިރޯލް މިނިވަންކޮށްދޭ އެންޒައިމް އެކެވެ.
ކުޑަ ދޫ
ކުޑަ ދުލުގެ ވަޒީފާ
ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ތަފާތު އަޑުތައް ލެއްވުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް ކުޑަ ދޫ އަދާކުރެއެވެ. ކަރުގެ ބުނޑުން ނުވަތަ އެތެރެއިން އުފެއްދޭ ތަފާތު ކަށި އަޑުތައް އުފެއްދުމުގައި، ކުޑަ ދޫ ބައިވެރިވެއެވެ. ބައެއް ކަހަލަ އަކުރުތައް ކިޔުމުގައި ވެސް ކުޑަ ދުލުގެ ބޭނުން ހިފަން ޖެހެއެވެ. އެގޮތުން އިބްރީ، ޢަރަބި، ފަރަންސޭސި، އަދި ޖަރުމަނު ފަދަ ބަސްތަކުން ތަފާތު އަކުރުތައް ކިޔުމުގައި ކުޑަ ދޫ ހަރަކާތްކުރަން ޖެހެއެވެ.
ބައެއް ކަންކަމާއި ކުޑަ ދުލާއި ހުރިގުޅުން
250px|thumb|left|އަނގަތެރެ
ޗިސްމޭ
ޕެންކްރީއެޓިކް އަލްފާ އަމިލޭސް
ޕެންކްރީއެޓިކް އަލްފާ އަމިލޭސް އަކީ ހީވާގި، އަދި ހަރަކާތްތެރި އެންޒައިމް އެކެވެ. މިއެންޒައިމްގެ މަސައްކަތަށް ކްލޮރައިޑްގެ އެހީ ބޭނުންވެއެވެ. އެގޮތުން ކްލޮރައިޑްގެ އެހީގައި ސްޓާރޗް މޮލްޓޯސް، މޮލްޓޯޓްރިއޯސް އަދި އަލްފާ-ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިން އަށް ބަދަލުކުރުވައެވެ.
ކުޑަ ދޫ
ކުޑަ ދުލުން ބައެއްނެގުން
އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެރިތްރިޔާ، އަދި އިތިއޯޕިޔާ ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ކަރުތެރޭގެ އިންފެކްޝަން ތަކުން ހިމާޔަތްވެ ތިބުމަށް އާދަކާދައެއްގެ ގޮތުން ކުޑަ ދުލުގެ ބައެއް ނަގައެވެ. މިހާލަތުގައި ކުޑަ ދޫ އިންނާނީ ވަަރަށް ކުރުކޮށެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޗިސްމޭ
އިންސޫލިން
ހަކުރު ބަލީގެ ބައެއް ވައްތަރުތަކަށް ފަރުވާކުރުމަށް އިންސޫލިން ބޭނުންކުރެއެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް އިންސޫލިން އެމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ނުހުންނާތީ އަބަދުވެސް ފަރުބާގެ ގޮތުގައި އިންޖެކްޝަންގެ ސިފައިގައި އިންސޫލިން ނަގަން ޖެހެއެވެ.
ގްލޫކަގޮން
ގްލޫކަގޮން ނުވަތަ އަކީ  ޗިސްމޭ ގެ އަލްފާ އައިލެޓް ސެލް(α islet cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކޮށް ކާބޯހައިޑްރޭޓް މެޓަބޮލިޒަމް ގައި ޝާމިލްވާ ވަރަށް މުހިއްމު ހޯރމޯން އެކެވެ. ޗިސްމޭ އިން ގްލޫކަގޮން ދޫކުރަން ފަށަނީ ލޭގައި ގުލްކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްވުމުންނެވެ. އަދި ގްލޫކަގޮން ދޫކުރަން ފެށުމުން ފުރަމޭ ގައި ހުންނަ ގްލައިކަޖަން(Glycogen) ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. އަދި މިގޮތުން ބަދަލުކުރެވުނު ގުލްކޯޒް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލައެވެ.
ސޯމަޓަސްޓެޓިން
ސޯމަޓަސްޓެޓިން ނުވަތަ  އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ ޕެރިވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް(Periventricular nucleus) ، މައިދާ، ޗިސްމޭ، ފަދަ ގުނަވަންތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ.މައިދާގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ޑެލްޓާ ސެލް(D Cell)  ތަކުންނެވެ. ޗިސްމޭ ގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ޑެލްޓާ އައިލެޓް ސެލް(δ islet cell) ތަކުންނެވެ.
ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް
ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ނުވަތަ އަކީ ޗިސްމޭ ގައި ހުންނަ ޕެންކްރިއެކްޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ސެލް(Pancreatic polypeptide) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ، ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ދޫކުރަނީ ޗިސްމޭ ބޮލުންނެވެ. އޮނިގަނޑުގައި 36 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ގެ މޮލިކިއުލަރ ބަރުދަނުގައި 4200 ޑެލްޓޯން ހުރެއެވެ.
ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުން
ޗިސްމޭ ރަގަޅަށް މަސައްކަތް ނުކުރާނަމަ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ޕްރޮޓީން އަދި ފެޓް ހުންނާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ މިންވަރު ގިނަވެ، ކުލަ މަޑުވެ، ދިޔާކަމާއި ތެޔޮކަން އިތުރުކަން ފާހަގަ ވާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތިން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ނުބައި ވަސް ދުވާނެއެވެ.
ޑުއަޑީނަމްގައި ހުރި ތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުން
ޑުއަޑީނަމް ގައި ހުރިތަކެތި ތަޙްލީލު ކުރުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސިކްރީޓިން ގެ ޑޯޒެއް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލާނީއެވެ. އެއަށްފަހު މިލަރ އެބަޓް ޓިއުބް ކިޔާ ހޮޅިއެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޑުއަޑީނަމް ގައި ހުރި ތަކެތި ނަގާނީ އެވެ. އަދި ނެގުނު ތަކެތީގެ އެހީގައި ޗިސްމޭ ޖޫސް ގައި ހިމެނޭ މާއްދާތަކުގެ މިންވަރު ބަލައިގެން ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ހުރިނެތްގޮތް ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ.
ލޭގައި ލައިޕޭސް،އަދި އަމިލޭސް ހުރި މިންވަރު ބެލުން
އާންމު ގޮތެއްގައި މިއެންޒައިމްތައް ލޭގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރަކަށެވެ. ނަމަވެސް ޗިސްމޭގެ ބައެއް ބަލިތަކުގައި މިސާލަކަށް ޕެންކްރީއެޓިކް ޑަކްޓް ބެދުން، އަދި ޗިސްމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި މިއެންޒައިމްތައް ލޭގެ ތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރުވެގެން ދެއެވެ.
ސިކްރީޓިން ޓެސްޓް
ސިކްރީޓިން ޓެސްޓް ހެދުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސިކްރީޓިން އާއި މޯރފިން ލޭގެ ތެރެއަށް އިންޖެކްޝަނުން ފޮނުވާލާނީ އެވެ. މޯރފިން ކުދި ޕެންކްރީއެޓިކް ޑަކްޓް ތައް ހަނިކޮށްލާއިރު، ސިކްރީޓިން އެޑަކްޓްތަކުން ޖޫސް ނުވަތަ ދިޔަ ބޭރުކުރުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. އެހެން ކަމުން މިބުނި މާއްދާތައް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލުމުން ލޭގެ ތެރޭގައި ޗިސްމޭގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު މަތިވާން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެގޮތަށް ލޭގެ ތެރޭގައި ޗިސްމޭ ގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު އިންޖެކްޝަން ޖެހުމަށް ފަހު މަތި ނުވެއްޖެނަމަ ޗިސްމޭ މަސައްކަތް ރަގަޅު ނޫންކަމުގައި ތުހުމަތު ކުރެވިދާނެއެވެ.
އާދައިގެ ޗިސްމޭ ޓިއުމަރު
އެހެން ގުނަވަންތަކޭ އެއްފަދައިން އާދައިގެ ޓިއުމަރު ޗިސްމޭ ގައި ވެސް އުފެދި ބޮޑުވެއެވެ. އާދައިގެ ޓިއުމަރު ނެގުމަށްފަހު އަލުން ނުއުފެދޭނެއެވެ. އަދި މިވައްތަރުގެ ޓިއުމަރު އެހެން ޓިޝޫތަކަށް ނުފެތުރޭނެއެވެ.
ޗިސްމޭގެ ކެންސަރު
ޗިސްމޭގެ ކެންސަރު މާނައަކީ ޗިސްމޭގައި މެލިގްނަންޓް ޓިއުމަރެއް އަށަގަތުމެވެ. ތަފާތު ވައްތަރު ތަކުގެ ޗިސްމޭގެ ކެންސަރު ހުރެއެވެ. ޕެންކްރިއެޓިކް އެންޑަކްރިން ޓިއުމަރުތައް: މީގެ ވައްތަރުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
ތާރީޚް
ޗިސްމޭ ފުރަތަމަ ހޯދާފައިވަނީ ގްރީކްގެ ޖައްރާހެއް ކަމަށްވާ ހީރޮފިލަސް އީސާގެ ފާނުގެ 280 އަހަރު ކުރިންނެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ ޕެންކްރިއާސް މިނަން ދެއްވީ ވެސް ގްރީކްގެ އެނަޓަމިސްޓް އެވެ. އެއީ ރުފޯސް އެވެ.
ރިފަރެންސް
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
މުށި ރޮނޑު
މިމަހަށްކިޔާ ވަކިނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތަށް މުށި ރޮނޑު ކިޔާފައިވަނީ އެވެ. މިރޮނޑު ކާނާގެ ގޮތުގައި ތަފާތު ގިނަ ބާވަތްތަކުގެ ދިރުންތައް ބޭނުން ކުރެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ހިޔަމައިގެ ވައްތަރުތަކާއި، ރިނދައްޔާއި، މަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫފި ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަނޑުއުނިޔަ އާއިލާ (މަސް)
ކަނޑުއުނިޔަ އާއިލާ ނުވަތަ އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.
ޔުނިޓަރީ ނިޒާމާއި ފެޑެރަލް ނިޒާމުގެ ސަރުކާރު
ދުނިޔޭގެ ގިނަ ގައުމުތަކުގެ ޢާއްމު ސަރުކާރުގެ ތެރޭގައި އިތުރު ސަރުކާރުތަކެއް ހިމެނިގެން ވެއެވެ. މި އިން ކޮންމެ ސަރުކާރަކަށް ހިންގުމުގެ ޤާނޫނީ ބާރާއި އަމިއްލަ ޤާނޫނުތަކެއް ލިބިގެންވެއެވެ. ދުނިޔޭގައި މިއަދު ދެ ނިޒާމެއްގެ ސަރުކާރުތައް ހިނގަމުން ދެއެވެ. އެ ދެނިޒާމަކީ ޔުނިޓަރީ ނިޒާމާއި ފެޑެރަލް ނިޒާމެވެ. މި ނިޒާމުތަކުގެ ސަރުކާރުތަކުގައި ހިމެނިގެންވަނީ މުޅި ޤައުމަށް ފެތުރިފައިވާ މަރުކަޒީ ސަރުކާރަކާއި ގައުމުގެ އެކި ސަރަޙައްދު ތަކުގެ ސަރުކާރު ތަކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސްޓޭޓް ސަރުކާރު ތަކާއި ޕްރޮވިންސް ސަރުކާރު ތަކާއި ޑިސްޓްރިކްޓް ސަރުކާރު ތަކާއި ސިޓީ ތަކުގެ ސަރުކާރެވެ. މި ހުރިހާ ސަރުކާރުތަކެއް ވެސް ހިނގަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ރޭވުން ތަކެއްގެ ދަށުންނެވެ. ގިނަ ގައުމުތަކުގެ ސަރުކާރު ހިންގުމުގައި ބޭނުން ކުރެވެނީ އެހެންޏާ ޔުނިޓަރީ ނޫނީ ފެޑެރަލް ނިޒާމެވެ.
ކަނޑުއުނިޔަ އާއިލާ (މަސް)
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ  ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 3 ވައްތަރެއްގެ ކަނޑު އުނިޔައެވެ.
ޔުނިޓަރީ ނިޒާމާއި ފެޑެރަލް ނިޒާމުގެ ސަރުކާރު
ޔުނިޓަރީ ނިޒާމް
ޔުނިޓަރީ ނިޒާމުގައި މައިގަނޑު ހުރިހާ ބާރުތަކެއް ދެވިފައިވަނީ މަރުކަޒީ ސަރުކާރަށެވެ. ސްޓޭޓް ސަރުކާރާއި ޕްރޮވިންސް ސަރުކާރާއި ރަށްފުށުގެ އިދާރާތައް އުފައްދަނީ މަރުކަޒީ ސަރުކާރުންނެވެ. ލާ މަރުކަޒީ ސަރުކާރުތަކަށް ލިބެނީ މަރުކަޒީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އައްޔަން ވެގެން ލިބޭ ބާރެކެވެ. ފަރަންސޭސި ވިލާތާއި އިޓަލީ ވިލާތާއި ޖަޕާނާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގައި އޮންނަނީ ޔުނިޓަރީ ނިޒާމުގެ ސަރުކާރެވެ. ޔުނިޓަރީ ނިޒާމު އޮތް ކަމުގައި ވިޔަސް މި އިން ކޮންމެ ގައުމަކުން ވެސް ބާރުތައް މަރުކަޒީ ކުރުމާއި ލާ މަރުކަޒީ ކުރުމުގައި އަމިއްލަ ހަމަ ތަކެއް ގެންގުޅެއެވެ. ސީނުކަރައާއި އުތުރު ކޮރެއާ އާއި ކިއުބާ ފަދަ ކޮމިއުނިސްޓް ގައުމުތަކުގައި ވެސް އޮންނަނީ ޔުނިޓަރީ ނިޒާމުގެ ސަރުކާރުތަކެވެ.
ކަނޑުއުނިޔަ އާއިލާ (މަސް)
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު (ތުޅާދޫގޭ ދޮންމަނިކު) ގެ ބައްޕަ އަކީ ތުޅާދޫގޭ އިބްރާހީމް މަނިކު އެވެ. މަންމައަކީ ކުޑަ ދީދީ އެވެ. އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު އަކީ ވިޔަފާރި ވެރިއެކެވެ. ހިންގުންތެރި ހީވާގި ހިތްހެޔޮ ބޭފުޅެކެވެ. މާފަންނުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ބަސްވިކޭ ހިތްވަރުގަދަ ރޭވުންތެރި ބޭކަލެކެވެ. ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ޚާދިމެކެވެ. އަދި ހއ.ކެލާގައި އިގިރޭސިން ތިބި ދުވަސްވަރު ސަރުކާރުން ފޮނުއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ވެސް އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ލޯ
ލޯ އަކީ އިންސާނުންގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ގުނަން ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު އެއް ގުނަނެވެ. އިންސާނާގެ ފެނުން ފުރިހަމަކޮށްދެނީ ލޮލުގެ އެހީގައެވެ. ލޮލަކީ ފެނުމުގެ ހިއްސު ލިއްބައިދިނުމުގައި މަސްއޫލްވާ މައިގުނަވަނެވެ. thumb|A [[human eye]]
== ލޮލުގެ ބައިތައް ==
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ނޮވެމްބަރު 30
ނޮވެމްބަރު 30 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 334 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 335 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ނޮވެމްބަރު
އިލްޔާސް އިބްރާހީމް
އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަކީ ސަރުކާރުގެ ތަފާތު ވަޒީފާތައް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އިލްޔާސް އިބްރާހީމް ގެ ބައްޕަ އަކީ ތުޅާދޫ އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު އެވެ. މަންމައަކީ ޙައްވާ އާދަމް (ހިމިތީ ޙައްވާ މަނިކެ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 18 ސެޕްޓެމްބަރު 1945 ގައެވެ. އިލްޔާސް އިބްރާހީމް ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުންނެވެ. އިގިރޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އަރިހުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރެއްވި އެވެ. އަދި މިއީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އަރިހުގައި ވަރަށް ގާތްކޮށް ގެންގުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރު ސޮއިކުރައްވަން ޖެހޭ ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ސޮއިކުރެއްވުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަށް ދެއްވާފައި ވެއެވެ. އަދި އިބްރާހީމް ނާޞިރު އެންމެ އިތުބާރުކުރައްވާ އެއްބޭފުޅާ އެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ވެރިކަމުގައި ފުރަތަމަ ވަޒީފާ ލިބިވަޑައިގަތުމަށްފަހު މެދު ނުކެނޑި އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އަރިހުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތެރި އެކެވެ. އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަކީ ވަރަށް ހަރަކާތްތެރި ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ. ޢާންމުންނާއި ގުޅުން ބެހެއްޓެވި ބޭފުޅެކެވެ. ހީވާގި މުރާލި ބޭފުޅެކެވެ. އެސްޓީއޯ އާއި ޙަވާލުވެ ހުންނެވި ދުވަސްވަރު ލ.އަތޮޅުގެ ބައެއް ރަށްރަށް އެއްފަސްކޮށް މަގުހެއްދެވިއެވެ. އަދާކުރައްވާ ވަޒީފާގެ ވާޖިބު އަދާކުރެއްވުމަށްޓަކައި، އެއޮފީހުން ހިންގާ މަސައްކަތްތައް އަމިއްލަ ފުޅަށް އެތަންތަނަށް ވަޑައިގެން، ބައްލަވާ ބައެއް ފަހަރު ޢަމަލީ ގޮތުން ބައިވެރިވާ މުރާލި ބޭފުޅެކެވެ. ލ.ކައްދޫ އެއާޕޯޓް އަދި ހދ. ހަނިމާދޫ އެއާޕޯޓް ހެދިއިރު ކުރެއްވި މަސައްކަތް މިހާރު ވެސް އެދެއަތޮޅުގެ މީހުން ފާހަގަ ކުރައްވައެވެ. އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަކީ ރާއްޖޭގައި ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ކުރެއްވި އެއް ބޭފުޅެކެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އުތުރުގެ އަލިތައް
މިއީ ދުނިޔޭގެ ދެކޮޅު (އުތުުރު ބިތް އަދި ދެކުނު ބިތް) ހިމެނޭ ހިސާބުން ރޭގަނޑު އުޑުމަތިން ފާހަގަވާ އަލިގަނޑެކެވެ. ނުވަތަ ޕޯލާރ ޒޯން އިން ބައެއް ފަހަރު ރޭގަނޑު ފެންނަ އަލިގަނޑެކެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި އަރޯރާ ޕޯލާރިސް މިއަލިތަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ދުނިޔޭގެ އުތުރު ބިތުން ފެންނަ މިވައްތަރުގެ އަލިތަކަށް އަރޯރާ ބޮރެއާލިސް، އަދި ދެކުނު ބިތުން ފެންނަ އަލިތަކަށް އަރޯރާ އޮސްޓްރާލިސް އޭ ކިޔައި އުޅެއެވެ.
ޢާންމު ގޮތެއްގައި އުތުރުގެ އަލިތަކޭ ކިޔަނީ އުތުރު ބިތުން ފެންނަ ނުވަތަ ފާޅުވާ މިވައްތަރުގެ އަލިތަކަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. އަރޯރާ ބޮރެއާލިސްގެ ނަންދެވިފައިވަނީ އިހުޒަމާނުގައި ގްރީކުންގެ ފަތިހުގެ ކަލާންގެ އަރޯރާ، އަދި ގްރީކު ބަހުން އުތުރުން ޖެހޭ ވަޔަށް ކިޔައި އުޅޭ ބޮރެއާލިސް އާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ. ގްރީކުންގެ މެދުގައި އުތުރުން ޖެހޭ ވައިގެ ކަލާންގެ އަށް ވެސް ކިޔަނީ ބޮރެއާލިސް އެވެ.
މިއަލިތައް ޢާންމުގޮތެއްގައި އުތުރު ފަރާތުގެ އުދަރެހުން ފާޅުވަނީ މަޑު ރަތްކުލައެއްގައެވެ. އަރޯރާ ބޮރެއާލިސް އޭ ކިޔޭ އަލިތައް ޢާންމު ގޮތެއްގައި ފާޅުވަނީ ސެޕްޓެމްބަރުން އޮކްޓޯބަރަށް އަދި މާރޗުން އޭޕްރީލް މަހުގެ ނިޔަލަށެވެ. ނޯރވޭގެ އުތުރުގެ ސަރަހައްދުން މިއަލިތައް އެންމެ ސާފުކޮށް ފެންނަށް ހުންނަނީ އޮކްޓޯބަރު، މާރޗް އަދި އޭޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިރުގެ ހަރަކާތްތައް މަތިވެފައިވާނަމަ ނޯރވޭގެ އެންޑިނެސް އަށް އުޑުމަތި ސާފު އަދިރި ކޮންމެ ރެއަކު ފެނެއެވެ. އެމެރިކާގެ އެލަސްކާ އަށް ކޮންމެ މަހަކު 5-10 ފަހަރާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ފެނެއެވެ. ނޯރވޭގެ އޮސްލޯ އަށް މަހަކު 3 ރޭ ފެނެއެވެ. އެމެރިކާ އަދި ކެނެޑާ ގުޅުވައިދޭ ބޯޑަރު އޮންނަ ހިސާބަށް އަހަރަކު 2-4 ފަހަރު ފެނެއެވެ. މެކްސިކޯ އަދި މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ ގައުމުތަކަށް ކޮންމެ 100 އަހަރަކުން 1 ފަހަރު ފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްކަމަށް ސައިންސްވެރިން ބުނެއެވެ.
ބުނެވޭގޮތުގައި މިއަލިތައް އުފެދެނީ ވަކި މިންވަރެއްގެ ބާރު ނުވަތަ ހަކަތަ އުފައްދައިދޭ އިލެކްޓްރޯން ތަކެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ނުވަތަ 1500-1000 ޥޯޓާއި ދެމެދުގެ ބާރު މިނުގައި ދައުރުވާ އިލެކްޓްރޯއިން އުފައްދައިދޭ ހަކަތައިންނެވެ. އަލިތައް އުފެދެނީ 150-80 ކިލޯ މީޓަރު އުހުގައި ޖައްވުގެ ތެރޭގައި މި އިލެކްޓްރޯންތަކާއި ޖައްވުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައިގެ ޒައްރާތަކާއި ޖެހި ފުށު އަރާގޮތް ވުމުންނެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިއަލިތައް ފެންނަނީ އުޑުމަތީގައި އިރުން ހުޅަގަށް ދަމާލެވިފައިވާ ފަރުދާތަކެއްގެ ސިފައިގައެވެ. އަނެއް ބައި ފަހަރު ވަށްބުރެން ހެން ނުވަތަ ވިއްސާރަ ދުންޏެއްހެން ވެސް ފާޅު ވެއެވެ.
ބައެއް ތިއަރީތައް ބުނާގޮތުން މިއަލިތައް އުފެދިގެން އަންނަނީ އިރުން ފޮނުވާ ނުވަތަ ބޭރުކުރާ ސޯލާރ ޕާޓިކްލް ތަކުންނެވެ. ފަޒާގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މިޕާރޓިކްލް ތައް ޕްލާޒްމާ ކްލައުޑްގެ ގޮތުގައި ސިކުންތަކު 1000-300 ކިލޯ މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ބާރު މިނުގައި ފަޒާގެ ތެރޭގައި ދައުރުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިޕްލާޒްމާ ކްލައުޑްތައް އަހަރެމެންގެ ބިމާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވުމަށް 3-2 ދުވަސް ނަގައެވެ. ބިމާއި ކައިރިވުމުން ބިމުގައި ހުންނަ ދަގައްފާނީ ބާރުގެ އެހީގައި ދުނިޔޭގެ ދެކޮޅަށް މިބުނި ކްލައުޑްތައް ގެންދެއެވެ.
ފަޒާގެ ތެރޭގައި ދުނިޔޭގެ ދެކޮޅުގައި މިބުނި ސޯލާރ ޕާޓިކްލް ތައް ޖަމާވުމުން ޖައްވުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައިގެ ޒައްރާތަކާއި، ޖެހި ފުށުއަރައި ހަކަތައެއް އުފައްދައެވެ. އަދި އަރޯރާ ނުވަތަ އަލިގަނޑުތައް އުފެދިގެން ދެއެވެ.
މީލާދީން 1741 ގައި ހިއޯޓަސް އަދި ސެލްޒިއަސް މިއަލިތަކުގެ ތެރޭގައި އިލެކްޓްރިކް ކަރަންޓް ހުންނަކަން ހޯދިއެވެ. އުތުރުގެ އަލިތަކަށް އޭގެ ސައިންޓިފިކް ނަން އަރޯރާ ބޮރެއާލިސް އެންމެ ފުރަތަމަ ދިނީ އިޓަލީގެ އިލްމުވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ގެލީލިއޯ ގެލީލީ އެވެ. މިއަލިގަނޑު ބެލުމަށް އަލިގަނޑު ފާޅުވާ ހިސާބަށް ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް އެތައް ހާސް ބަޔަކު ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ.
ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ސ.އަތޮޅު މަދަރުސާ
ސ.އަތޮޅު މަދަރުސާ އަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުގައި އޮތް އައްޑު އަތޮޅު ގައި ހުންނަ ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާ އެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ދިދަފުންނަ އާއިލާ (މަސް)
ދިދަފުންނަ އާއިލާ ނުވަތަ އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ  ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 2 ވައްތަރެއްގެ ދިދަ ފުންނަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކޫރު ފާނަ
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 11 ކައްޓާއި، 16 ނުވަތަ 17 މަޑު ކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއި މަޑުކަށީގެ 8 ކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ކަންފަތުގައި 17 އާއި 19 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ.
މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު މުށިކުލައެވެ. މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ގަދަ ރަތްކުލައަކަށްދާ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މިތިކިތައް މަހުގެ ފަަހަތުކޮޅުގައި ހުންނަނީ އެތިކިތައް ގުޅި ކޫރެއްހެން ދެމި މަހުގައި ހުރި މިސިފަޔަށް ބަލާ މިމަހަށް ކޫރު ފާނަ ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އުރަހަކަޅު މިޔަރު
އުރަހަކަޅު މިޔަރުނުވަތަ އަކީ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުމަތިންނާއި، ފަރުފަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ގިނައިން ފެންނަ މިޔަރެކެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ވެސް މަދުމަދުން އުޅޭކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ މެދު އިސްކޮޅެއްގެ މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1.8 މީޓަރަށެވެ. މިޔަރުގެ ތުން ކުރުވެފައި ބޮލު ކޮޅު ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވައްކޮށެވެ.
އުރަހަކަޅު މިޔަރަކީ ގޯނާކޮށްފިނަމަ ބައެއް ފަހަރު އިންސާނުންނަށް ވެސް ނުރައްކާތެރި ހަމަލާދޭ މިޔަރެއްކަމަށްވަނީ ބެލެވިފައެވެ. ފަރުމަތީގައި ދަގަނޑު ޖަހައިގެން މަސްހިފަން އުޅޭ ފަރާތްތަކަށް މިބާވަތުގެ މިޔަރު ޙަމަލާ ދިނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ގިނަމިޔަރާ ޚިލާފަށް ތަންކޮޅެއް މަޑުމައިތިރި އިސްކޮޅުން އެހާ ބޮޑު ނޫން މިޔަރެއްކަމުން މިއީ މާ ނުރައްކާތެރި މިޔަރެއް ކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. އުރަހަކަޅު މިޔަރު އަށް ފަޅު މިޔަރު އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
އުރަހަކަޅު މިޔަރުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ މަޑު މުށި ކުލައެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލަ އަކަށެވެ. މިޔަރުގެ ހުރިހާ އުރަހަތަކެއްގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ކަޅުކުލަ އަށެވެ. އުރަހަކަޅު މިޔަރު ވިހާއިރު ގިނައިން ވިހާފައި ހުންނަނީ 4 މިޔަރެވެ. އަދި ވިހާ ޅަމިޔަރުގެ ދިގުމިން ހުންނަނީ 33 ސެންޓި މީޓަރާއި، 50 ސެންޓި މީޓަރާއި ދެމެދުގައެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ ކާނާއަކީ ކުދި މަހާއި ބޯވައެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށްއުޅޭ އަދި ވިޔަފާރިއަށް އުރަހަ ބޭނުން ކުރެވިދާނެ މިޔަރެކެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފުންނަ އާއިލާ (މަސް)
ފުންނަ އާއިލާ ނުވަތަ އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ  ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 5 ވައްތަރެއްގެ ފުންނަ އެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މައިކަލް ޝޫމާކަރ
1969 ޖެނުއަރީ 3 ގައި، ޖަރުމަންވިލާތުގެ ކޮލޯން ކައިރި އަށް އުފަން މައިކަލް ޝޫމާކަރ އަކީ ފޯމިއުލާ 1 ގެ ކާރު ރޭހުގެ ގިނަ ގުނަ ކާމިޔާބީތަކެއް ހޯދާފައިވާ ޝަހުސިއްޔަތެކެވެ. ޝޫމާކަރ ވަނީ ފޯމިއުކާ 1 ގެ ޗެމްޮިއަންކަން 7 ފަހަރު ހޯދާފައެވެ. ފޯމިއުލާ 1 ގެ އޮފިޝަލް ވެބްސައިޓް ގައި ޝާޢިއުކޮށްފައިވާ ލިޔުމެއްގައި ވާގޮތުން ޝޫމާކަރ އަކީ ފޯމިއުލާ 1 ގައި މިހާތަނަށް އައި އެންމެ މޮޅު ޑްރައިވަރެވެ. އަދި އެންމެ ޙާއްސަ ގޮތެއްގައި މައިކަލް ޝޫމާކަރ އަކީޖަރުމަންވިލާތުގެ ޑްރައިވަރުންގެ ތެރެއިން ފޯމިއުލާ 1 ރޭސް ކާމިޔާބު ކޮށްފައިވާ ހަމައެކަނި ޑްރައިވަރެވެ.
ހަޔާތުގެ ކުރީ ސަފްޙާތައް
މައިކަލް ޝޫމާކަރގެ މައިންބަފައިންނަކީ ރޮލްފް އަދި އެލިޒަބަތް ޝޫމާކަރ އެވެ. މައިކަލްގެ ބައްޕަ ރޮލްފް ވަނީ މައިކަލްގެ އުމުރުން 4 އަހަރުގައި ޕެޑަލް ކާޓްއެއް ހޯދައި ދީފައެވެ. ނަމަވެސް ހޮޅިދަނޑިއެއްގައި ޕެޑަލް ކާޓް ޖެހި ހަލާކުވުމުން، މައިކަލްގެ މައިންބަފައިން އޭނާ ކާޓް ކްލަބް އަކަށް ވެއްދިއެވެ. މައިކަލް ޝޫމާކަރ ވެގެން ދިޔައީ ކާޓް ކުލަބްގެ އެންމެ ހަނގު މެމްބަރަށެވެ. އުމުރުން އެންމެ 6 އަހަރުގައި މައިކަލް ވަނީ ކްލަބް ޗެމްޕިއަންޝިޕް ކާމިޔާބު ކޮށްފައެވެ. މިހެންކަމުން ރޮލްފް އޭނާގެ ދަރިފުޅަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ގޮތުން ދެވަނަ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ކާޓް ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ސަރކިޓްގައި ކާޓް ހަދައި ދިނުމުގެ ޚިދުމަތް ދޭން ފެށިއެވެ. އަދި މައިކަލްގެ މަންމަ އެލިޒަބަތް ޓްރެކްގެ ކެންޓިނުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. ލިބެމުން ދިޔަ އިތުރު އާމްދަނީ އިންވެސް މައިކަލްގެ މައިންބަފައިންނަށް ވަނީ އޭނާއަށް 800 ޑޮއިޝް މާކް (މިހާރު ފައިސާ އަށް ބަލާނަމަ 400 ޔޫރޯ) އަށް ލިބޭ ކާޓް އިންޖީނެއް ހޯދައި ދެވޭ ވަރު ނުވެފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަވަށުގެ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ދީލަތި އެހީ އާއި އެކު އެކިއެކި ރޭސްތަކުގައި މައިކަލް ބައިވެރިވިއެވެ.
ޖަރުމަންވިލާތުގެ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުން ކާޓް ލައިސަންސް ނެގޭނީ 14 އަހަރު ވުމަށްފަހުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް 1981 ގައި އުމުރުން އެންމެ 12 އަހަރުގައި ލަގްޒެމްބާގްއިން އޭނާ ލައިސަންސް ހޯދިއެވެ.
1983 ގައި ޖަރުމަންވިލާތުން ކާޓް ލައިސަންސް ހޯދުމަށްފަހު ޖެހިގެން އައި އަހަރު ޖަރމަން ޖޫނިއަރ ކާޓް ޗެމްޕިއަންޝިޕް މުބާރާތާއި ޔޫރަޕްގެ އިތުރު މުބާރާތްތަކުން ކާމިޔާބު ހޯދިއެވެ. 4987 ގައި ޔޫރަޕިއަން ކާޓް ޗެމްޕިއަންޝިޕް ހޯދުމަށްފަހު ކިޔެވުމުގެ ދާއިރާއިން ވަކިވިއެވެ. އަދި 1988 ގައި "ސިންގަލް ސީޓް" ޖަރމަން ފޯމިއުލާ ފޯޑް ރޭހާއި ފޯމިއުލާ ކޮއެނިގް ސީރީސްގައި ބައިވެރިވެ ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ.
ފޯމިއުލާ ސީރީސްގެ ކެރިއަރ
1989 ގައި މައިކަލް ޝޫމާކަރ، ވިލީ ވެބާރ ގެ ފޯމިއުލާ 3 ގެ ޓީމާ ގުޅުނެވެ. ޖެހިގެން އައި 2 އަހަރު ވެބާރ ފަންޑުކޮށްގެން ޖަރމަން ފޯމިއުލާ 3 ގެ ސީރީސްގައި ބައިވެރިވެ 1990 ގެ މުބާރާތް ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. ވެބާރގެ ނަސޭހަތުން 1990 އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު މާރސިޑީސް ޖޫނިއަރ ރޭސިންގ ޕްރޮގްރާމްގައި ބައިވެރިވިއެވެ. އެއީ ޅަ ޑްރައިވަރުން ފޯމިއުލާ 1 ގައި ވާދަ ކުރުމަށްޓަކައި ބައިވެރިވަނީ ފޯމިއުލާ 3000 ގައި ކަމަށްވާތީއެވެ. ދިގު ރާސްތާ އަށް ދުއްވަން ހަދާފައި ހުންނަ ކާރު ދުއްވުން މައިކަލްގެ ކެރިއަރ އެހީވާނެކަމަށް ވެބާރ އެއް ފެންނާތީ ބޮޑެތި ކާރު ދުއްވުމަށް ވެބާރ މައިކަލް އަށް ޚިޔާލުދިނެވެ. އެއަހަރުގެ އޮޓޯޑްރޯމޯ ހާމެނޮސް ރޮޑްރީގޭޒް ގެ މުބާރާތުގެ ފައިނަލްވެސް މައިކަލް ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. އަދަ 1991 ގައި ޖަޕާނުގައި ބޭއްވުނު އޮޓޯޕޮލިސް މުބާރާތުގައި ދުއްވައިގެން އެންމެ ފަހު ރޭހުގައިވެސް ކާމިޔާބު ހޯދިއެވެ. އަދި ޑްރައިވަރުންގެ ލިސްޓުގެ 9 ވަނަ ހޯދިއެވެ. އަދި ހަމަ އެއަހަރު ޖަޕާނުގައި ބޭއްވުނު ފޯމިއުލާ 3000 ގެ ޗެމްޕިއަންޝިޕް މުބާރާތުން 2ވަނަ ހޯދިއެވެ. އޭރު މައިކަލް ދުއްވީ ސައުބަރ-މާސިޑީޒް-ބެންޒް ގެ ޓީމުގައެވެ.
ފޯމިއުލާ 1
ޝޫމާކަރ އެންމެ ފުރަތަމަ ފޯމިއުލާ 1 މުބާރާތެއްގައި ވާދަކުރީ ބެލްޖިއަމް ގްރޭންޑް ޕްރީ ގައެވެ. އޭނާ މިމުބާރާތުގައި ދެއްވީ އޭރު ބަންދުކޮށްފައިވާ ބެޓްރަންޑް ގަޝޯޓް ގެ ބަދަލު ދުއްވުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޝޫމާކަރ ވަނީ އޭނާގެ ޓެސްޓް ޑްރައިވްގައި ޖޯޑަން ޓީމްގެ މެނޭޖަރ ޓްރެވަރ ފޮސްޓަރ އަޖައިބު ކޮށްލާފައެވެ. ޓްރެކް ހަދާފައިވާ ގޮތް ދެއްކުމަށްޓަކައި ޓީމުގެ އެހެން ޑްރައިވަރެއް ކަމުފައުވާ އެންޑްރެއާ ޑި ކެސަރީސް ހަމަޖެހިފައިވި ކަމުގައި ވިޔަސް ޓްރެކް އަމިއްލަ އަށް ޝޫމާކަރ އަށް ދަސްކުރަން ޖެހުމުންނެވެ. ޓްރެކްގެ އުނދަގޫކަމަށް ބަލާ، ޝޫމާކަރ ވަނީ އެފަހަރު ރޭސް 7 ވަނަ އަށް ނިންމާފައެވެ. މިކަންވެގެންދިޔައީ ޓެކްނިކަލް ދާއިރާގައި ތިބި މީހުން އަޖައިބު ކުރަނިވި ކަމަކަށެވެ. އަދި މި ރެކޯޑާއި އެކު 11 އަހަރު ވަންދެން ޓީމުގައި ދުއްވާފައިވާ އެންޑްރެއާ ޑި ކެސަރީ އަށްވުރެ ގްރިޑް ޕޮޒިޝަން ކުރި ލިބުނެވެ. (ގްރިޑް ޕޮޒިޝަންގައި ދުވެލި އެންމެ މަޑު 5 ކާރަށް ރޭހުގައި ބައިވެރި ނުވެވޭނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ދެން ހުރި ހުރިހާ ކާރުތަކަށް ރޭހުގައި ބައިވެރި ވެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ރޭސް ފެށުމަށް އެތުރިފައި ހުންނާނީ 1 ވަނަ އަށް ދިޔަ ފަރާތް އެންމެ ކުރީގައި، 2 ވަނަ އަށް ދިޔަ ފަރާތް އޭގެ ފަހަތުގައި، މިގޮތަށް 10 އަކާއި ހަމައަށެވެ.)
ބެނެޓަން ޓީމް
މާރސިޑީސް ބެންޒްގެ ހުއްދަ އާއި އެކު ޖޯޑަން ޓީމުގައި ދުއްވަމުން ދިޔަ ޝޫމާކަރ އަށް ބެނެޓަން-ފޯޑް ގައި ދުއްވުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުނެވެ. ޖޯޑަން ޓިމުން މިކަމާ ދެކޮު ހަދައި މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ސޮއިކޮށްފައި ނެތުމުން ބެނެޓަން-ފޯރޑް އަށް ކާމިޔާބު ލިބުނެވެ. 1992 ވަނަ އަހަރުގެ ކާރު ސީޒަން ފެއްޓުމުގައި މަރސިޑީޒް ބެންޒް ފޯރމިއުލާ އެކެއްގައި ސައުބަރ އެކީ ބައިވެރިވުމަށް ވާހަކަ ދެކެވުނެވެ. އަދި ސައުބަރ ވަނީ އެ ދެކުންފުނި ގުޅިގެން މުބާރާތުގައި ވާދަކުރާނަމަ މައިކަލް ޝޫމާކާރ ރޭހުގައި ދުއްވަންޖެހޭނީ އެމީހުންގެ ޓީމުގައި ކަމަށް ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބަޔާންކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް ބެނެޓަން-ފޯރޑް އިން ޝޫމާކަރ އާއި އެކީ ކޮންޓްރެކްޓް ހަދާފައިވުމުން ސައުބަރ-މާރސިޑީޒް ބެންޒް އަށް ޝޫމާކާރ ލިބޭގޮތް ނުވިއެވެ. 1992 ވަނަ އަހަރަކީ ރީނޯލްޓްގެ ބާރުގަދަ އިންޖީނުލީ ކާރުތަކުގެ އަހަރެވެ. އޭރުގެ އެންމެ ކާމިޔާބު މީހުންނަކީ މެންސަލް އާއި ރިކާޑޯ ޕެޓްރަސްއެވެ. ބެނެޓަންގެ އާދައިގެ އިންޖީނެއްގައި ޝޫމާކާރ އަށް ކާމިޔާބަށް ވާސިލްވެވުނީ މެކްސިކަން ގްރޭންޑް ޕްރީގައެވެ. އެރޭހުގައި ޝޫމާކާރ 3 ވަނަ ހާސިލްކުރިއެވެ. ޝޫމާކާރ އަށް 1ވަނަ އެންމެ ފުރަތަމަ ލިބުނީ ބެލްޖިއަމް ގްރޭންޑް ޕްރީގައި ވަރަށް ވިއްސާރަ ދުވަހެއްގައެވެ. 1992 ގައި ޑްރައިވަރުންގެ ޕޮއިންޓް ލިސްޓްގައި ޝޫމާކާރއަށް 53 ޕޮއިންޓް ލިބިގެން ރަނަރއަޕް ޕޭޓްރީސް އަށް ވުރެ އެންމެ 3 ޕޮއިންޓް ފަހަތުންނެވެ.
1994 ވަނަ އަހަރަކީ ފޯމިއުލާ 1 އަށް ވަރަށް ބަނަ އަހަރެކެވެ. ސަން މަރިނޯ ގްރޭންޑް ޕްރީގައި އާރޓަން ސެނާ އާއި ރޯލަންޑް ރަޓްޒެންބަރގަރ ވަނީ ދިމާވި އެކްސިޑެންޓެއްގައި މަރުވެފައެވެ. އަދި ޝޫމާޚާރގެ ބެނެޓަން އާއި ފެރާރީ އަދި މެކްލާރަން، އެފް.އައި.އޭ ގެ ޤަވާއިދާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކުރިކަމަށް ބުނެ ތަހްޤީޤްކޮށް އަދި 100،000 ޑޮލަރުން ޖޫރިމަނާ ކޮށްފައެވެ. އިނގިރޭސިވިލާުގެ ގްރޭންޑް ޕްރީގައި ފޯރމޭޝަން ލެޕްގައި އޯވަޓޭކް ކުރުމުން ޝޫމާކާރ ޖޫރިމަނާ ކުރެވުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޖޫރިމަނާ އާއި ޚިލާފްވުމުން ރޭހުން 2 މެޗަށް ސަސްޕެންޑްކުރެވުނެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ބެނެޓަންގެ ސްކިޑް ބޮކްސް އަށް ދިމާވި މައްސަލައެއްގައި އެފް.އައި.އޭ އެޓީމުން ޕޮއިންޓް ކެނޑިއެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކާ ހުރެވެސް ޝޫމާކާރ އެންމެ ޕޮއިންޓެއްގެ ތަފާތުން އެފަހަރު ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދިއެވެ. 1995 ގެ މުބާރާތުގައި ޝޫމާކާރ ވަނީ ކޮންސްޓްރަކްޓަރ ޗެމްޕިަންޝިޕް ހޯދާ އަދި ފޯމިއުލާ 1 ގެ ސީރީސް ގެ ތާރީޚުގައި ވިދިވިދގެން ދެފަހަރު ކާމިޔާބު އެންމެ ޒުވާން މީހާކަމަށްވެސް ވެފައެވެ.
2000-2006
އަހަރެއްގެ ހިންމަތާއި މިއްނަތުން ޝޫމާކާރ އަށް 2000 ވަނަ އަހަރޔ ވާދަވެރި "ހަކިނަން" ފަހަތަށް ޖައްސުވާ ކާމިޔާބު ހޯދިއެވެ. ޝޫމާކާރ އަށް ކާމިޔާބު ލިބުނީ އިޓާލިއަން ގްރޭންޑް ޕްރީ ކާމިޔާބު ކުރެވުމުންނެވެ. މިއީ ޝޫމާކާރގެ 41 ވަނަ ކާމިޔާބީއެވެ. މިރޭހަށްފަހުގައި ބޭއްވި ޕްރެސް ކޮންފަރެންސްގައި ޝޫމާކާރގެ ނަމޫނާ ޑްރައިވަރު އާރޓަން ސެނާގެ ރެކޯޑާ އެއްވަރު ކުރެވުމުން އެކަމާ އޭނާ އުފަލުން ފެންކަޅިވިއެވެ.
2001ގަައި ޝޫމާކާރގެ ހަތަރުވަނަ ޑްރައިވިންގ ޓައިޓްލް ހޯދިއެވެ. މުބާރާތުގައި ހަތަރު ޑްރައިވަރަކު އެކިރޭހުން ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް މުޅި މުބާރާތަށް ބަލާއިރު ޝޫމާކާރ އާއި ވާދަ ކުރެވޭނެ ވަރުގެ ޑްރައިވަރެއް ނެތުމުން ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމާއި އެކު އޭނާ ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރު ވެސް ދިޔައީ މިކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. 17 ރޭހުން 15 ރޭސް ފެރާރީ ޓީމުން ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. އަދި ޑްރައިވަރސް ޗެމްޕިއަންޝިޕް ދިފާއުކުރިއެވެ.
2003 ވަނައަހަރަކީ ޝޫމާކާރ އާއި ވާދަ ކުރާނެ މީހަކު އަނެއްކާވެސް އައި އަހަރެކެވެ. އެއީ ކިމީ ރޮއިކަނަން އެވެ. ރޭސްތަކަށް ބަލާއިރު ރޮއިކަނަން އިޓާލިއަން ގްރޭންޑް ޕްރީގެ ކުރިން ޝޫމާކާރ އާއި ދެމެދު އޮތީ އެންމެ ޕޮއިންޓެކެވެ. ނަމަވެސް އެފް.އައި.އޭ ގެ ޤަވާއިދުގެ ތެރޭގައި ފުރޮޅުގެ ފުޅާ މިނަށް ބަދަލު ގެނައުމުން ރޮއިކަނަން ޓީމުގެ މެކްލާރަން އަށް ދިމާވި އުނދަގޫތަކުގެ ފައިދާ ފެރާރީ އިން ވަރަށް ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހޯދިއެވެ. އަދި ޖެހިގެން އައި ދެ ރޭހުންވެސް ފެރާރީ ކާމިޔާބު ހޯދިއެވެ. މިމުބާރާތުގައިި އަދި ރޮއިކަނަން އަށް ކާމިޔާބު ކުރުމުގެ ހަމައެކަނި އޮތް ފުރުޞަތަކަށްވީ ޖަޕަނީސް ގްރޭންޑް ޕްރީ ކާމިޔާބު ކުރުމެވެ. އަދި ހަމަ އެފަދައިން ޝޫމާކާރ ކާމިޔާބުކުރަން ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި އެންމެ ޕޮއިންޓެކެވެ. ޝޫމާކާރ ބޭނުންވާ އެއް ޕޮއިންޓް ހޯދައިގެން 6 ވަނަ ފަހަރަށް މުބާރާތް ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ.
2004 ގައި ފުރަތަމަ 13 ރޭސް ކާމިޔާބު ކުރިއެެވެ. އަދި އެއަހަރު ނިންމާލީ 148 ޕޮއިންޓާ އެކު ޓީމުގެ ދެވަނަ ޑްރައިވަރު ރޫބަން ބެރިޝެލޯ އަށްވުރެ 34 ޕޮއިންޓް ކުރީގައި އޮވެގެންނެވެ. މިމުބާރާތުގައި 18 ރޭހުން 13 ރޭސް ޝޫމާކާރ ކާމިޔާބު ކޮށް ރެކޯޑް ހެދިއެވެ.
2005 ގައި ޝޫމާކާރގެ ހަމައެކަނި ކާމިޔާބު އައީ އެމެރިކާގެ ގްރޭންޑް ޕްރީގައެވެ. އެފް.އައި.އޭ އަނެއްކާވެސް ފުރޮޅުތަކުގެ ޤަވާއިދަށް ބަދަލުގެނައެވެ. މިބަދަލު އެފް.އައި.އޭ އިން ގެނައީ އެހްން ޓީމުތަކަށް ފެރާރީ ޓީމާއި ވާދަކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ވުމާއި އެކު ބްރިޖްސްޓޯން ޓަޔަރުތައް ބޭނުންކުރާ ޓީމުތަކަށް މިކަމުން ގެއްލުން ވެގެންދިޔައެވެ. އަދި އެ އަހަރު މުބާރާތް ކާމިޔާބު ކުރީ ރީނޯލްޓްގެ ފެނާންޑޯ އޮލޮނސޯއެވެ.
2006 ވަނަ އަހަރަކީ ޝޫމާކާރ ފޯރމިއުލާ އެކެއް ގައި ވާދަ ކުރި އެންމެ ފަހު އަހަރެވެ. ފުރަތަމަ 3 ރޭސް ނިމުނު އިރު ޝޫމާކާރ އަށްވަނީ 11 ޕޮއިންޓާއި އެކު 2004 ގެ ޗެމްޕިއަން އޮލޮންސޯއަށް ވުރެ 17 ޕޮއިންޓް ފަހަތުގައެވެ. ޗައިނާ ގައި އޮތް ރޭހުގައި އޮލޮންސޯގެ ކާރުގެ އިންޖީނަށް ދިމާވި މައްސަލައަކާއި ގުޅިގެން ޗެމްޕިއަން ސްޓޭންޑިންގ ގައި ޝޫމާކާރ އަށް ކުރި ލިބުނެވެ. ނަމަވެސް ޖަޕާނުިގައި ބޭއްވި ރޭހުގައި އޮލޮންސޯ މޮޅުވުމުން އަނެއްކާވެސް 10 ޕޮއިންޓުގެ ކާމިޔާބެއް އޭނާ އަށް ލިބުނެވެ. ފައިނަލް ރޭހުގައި ޝޫމާކާރ ވަނީ އޮލޮންސޯ ކާމިޔާބު ކުރާނެ ކަމަށް ބުނެފައެވެ. އަދި ޝޫމާކާރ އަށް މިޝަރަފް ލިބުން ވަރަށް ހަނިކަމަށް ވެސް ބުންޏެވެ. ކަންތައް ދިމާވީ ވަރަށް އެހެންކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. ކާރުގެ ތެޔޮ ހޮޅިއަށް ލިބުނު ގެއްލުމަކާއި އެކީ ޝޫމާކާރ ރޭސް ފެށީ 10 ވަނާގައި އޮވެގެންނެވެ. ރޭހުގެ ކުރީ ކޮޅު ޝޫމާކާރ 6ވަނަ އަށް ޖެހިލިއެވެ. ނަމަވެސް އޮލޮންސޯގެ ޓީމްމޭޓް ފިޝެލާގެ ކާރުން ޝޫމާކާރގެ ކާރުގައި ޖެހި ފުރޮޅު ފަޅައިގެން ދިޔުމުން ޕިޓް ސްޓޮޕްގައި ޝޫމާކާރ މަޑުކުރަން ޖެހުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ރޭހުގެ ފަހުކޮޅު ފިޝެލާ އާއި ރޮއިކަނަން ފަހަތަށް ޖައްސާލައި 4 ވަނަ މަޤާމް ހޯދިއެވެ.
އިސްތިފާ އަށްފަހު
ޝޫމާކަރ އަކީ މިހާރު ފެރާރީގެ އެޑްވައިޒަރެކެވެ. 1995 ގައި ޝޫމާކަރ ވަނީ ކޮރީނާ ބެޝް އާއި ކައިވެނީގެ ގޮތުން ގުޅި 2 ކުދިން ހޯދާފައެވެ. އަދި މިހާރު އުޅެމުން ދަނީ ސްވިޒަރލޭންޑް ގައެވެ. ޝޫމާކަރ އަކީ މަޝްހޫރު މީހެއްކަމަކު އެފަދަ މީހުންމީޑިޔާ އާއި ބާއްވާ ގުޅުން ބާއްވަން ބޭނުންވާ މީހެއް ނޫނެވެ. ވުމާ އެކު އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ބައްޓަންކޮށްފައިވަނީ މީޑިއާ އާއި ދުރު އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެކެވެ.
ހަންޏާމީދޫ (އދ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ އދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ޑިސެމްބަރު 2
ޑިސެމްބަރު 2 އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ 336 ވަނަ ދުވަހެވެ. ލީޕް އަހަރެއްގައި 337 ވަނަ ދުވަހެވެ.
ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި
ޤިސްމު:ޑިސެމްބަރު
ނަރުވާ ހަނދި
ނަރުވާ ހަނދިނުވަތަ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރު ފަށުގައްޔާއި، އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ކުދިމަސް ކަނޑުގައި އޮޔާދާ، އެތިގަނޑު ދަށުގައި ތިބެގެން ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. މިމަސް ގިނައިން ބޭނިފައި ހުންނަނީ ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ހަނދި ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް ބޭނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މިބާވަތުގެ ޅަމަހުގައި މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ނަރުވާތަކެއް ވަރަށް ދިގުކޮށް ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް ދުވަސްވީމާ ނަރުވާތައް ނެތި ހިގައިދެއެވެ. އެކަމަކު މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ މަޑުކަށިތައް އެހެނިހެން ކަށިތަކަށްވުރެ މާދިގުކޮށް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1.3 މީޓަރަށެވެ.
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ކުރުކޮށް ހުންނަ 7 ކަށި ހުރެއެވެ. އަދި މިކަށިތަކުގެ ފަހަތަށް އެއް ކައްޓާއެކު 18 އާއި 22 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރުކައްޓަށްފަހު، އިތުރު 1 ހަރުކައްޓާއި، 18 އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ނަރުވާ ހަނދީގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލަ އެވެ. ނަމަވެސް މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ހުންނަނީ ގަދަނޫކުލަ އެވެ. ނަރުވާ ހަނދީގެ ބޮޑެތި މަސް ގާތްގަނޑަކަށް 100 މީޓަރު ފުނުގައި އުޅެއެވެ. މިމަހުގެ ކާނާއަކީ ކުދި ކަކުންޏާއި، ޑިނގާ ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ކުދިމަހެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބާލިޣުވުން
ބާލިޣުވު(puberty)މަކީ އެންމެ ތިލަ ބަހުން ބުނާނަމަ ބޮޑުވުމެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ރަދީފުގައި ވާގޮތުން ބާލިޣުވުމަކީ "ފިރިހެން ކުއްޖާ ނުވަ އަހަރު ފުރުމަށްފަހު ނިދީގައި ނުވަތަ އެހެން ވެސް ހާލެއްގައި މަނިބޭރުވުން"، ނުވަތަ " އަންހެން ކުއްޖާއަށް ނުވަ އަހަރު ފުރުމަށްފަހު ޙައިޟުވުން" މިއެވެ. ބާލިޣުވުމަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހޯރމޯންގެ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. ފިރިހެންކުދިންނާ އަންހެންކުދިންނަށް ބާލިޣުވާ އުމުރު ތަފާތުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ބާލިޣުވާ އުމުރު ބަރޯސާވަނީ ކުއްޖާގެ ޖިންސު، ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ކާނާ، އަދި ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ވިރާސީބަހާ ގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން އަންހެންކުދިންނާ ފިރިހެންކުދިން ބާލިޣުވާ އުމުރު ތަފާތުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަންހެންކުދިން ބާލިޣުވުން އަންހެން ކުދިން ބާލިޣުވިކަން އެނގޭނެ ގޮތަކީ ޙައިޟުވުމެވެ. ނުވަތަ މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުމެވެ. ބާލިޣުވުމުން އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ގުނަވަންތައް ފުރާ ފުރިހަމަވެއެވެ. އަންހެން ވަންތަ ސިފަތައް އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑުން ފާޅުވާން ފަށާނެ އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަންހެން ކުދިން ބާލިޣުވަނީ އުމުރުން 14-12 އަހަރާ ދެމެދުގައެވެ. ނަމަވެސް ތަންކޮޅެއް ޞިއްޙަތު ރަގަޅުކޮށް ތިބޭކުދިން އެއަށްވުރެ ކުރިން (އުމުރުން 9 އަހަރުގައި) ބާލިޣުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިއީ ދަރިމައިވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު އަންހެނުންނަށް ލިބެން ފަށާ އުމުރު ވެސް މެއެވެ. ބާލިޣުވުމަށްފަހު މައްސަރު ކަންތައް ގަވާޢިދުން ޖެހެމުންދާނެ އެވެ. ސިކުނޑީގައި ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑުން ދޫކުރާ ގޯނަޑަޓްރޮޕިން ހޯރމޯން ތައް ކަމުގައިވާ ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިން ހޯރމޯން އަދި ލޫޓީނައިޒިންގ ހޯރމޯން ގެ ސަބަބުން އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ބިސް އުފައްދާ ތަން ހީވާގިވެ، މުރާލިވެ އެތަނުގެ މަސައްކަތްތައް ހިންގަން ފަށާނެ އެވެ. އެގޮތުން ބިސް އުފައްދާ ތަނުން "އެސްޓްރަޖަން"(estrogen) ހޯރމޯން އުފައްދަން ފަށާނެ އެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވަކި އުސޫލަކުން ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު މައްސަރު ކަންތައް ޖެހެމުންދާނެ އެވެ.
މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނަޞީރު
މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނަޞީރު އަކީ އަލްފާޟިލް އާދަމް ނަޞީރު މަނިކުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމަ އަކީ ފާޠިމާ މަނިކެ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 18 ޑިސެމްބަރު 1929 ގައެވެ. މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނަޞީރު އަކީ ސިލޯނަށް ވަޑައިގެން ސޯސަންވިލާގައި ހުންނަވައިގެން އިގިރޭސި ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ޞިއްޙީ ރޮނގުންނާއި ކުޅިވަރުގެ ރޮނގުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހިބަހުގެ އަދީބެއްގެގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ލިޔުންތެރި އެކެވެ.
ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ބައެއް އިނާމުތައް
ރާއްޖޭގައި ކުޅިވަރު ތަރައްޤީ ކުރެއްވުމުގެ ރޮނގުން ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ޚިދްމަތްތައް ފާހަގަކުރައްވައި، މުޙަންމަދު ޒާހިރު ނަޞީރަށް، 1979 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ވަނީ ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ހިތްވަރު ދިނުމުގެ އިނާމު ދެއްވާފައެވެ. އަދި އެރޮނގުން 1992 ވަނަ އަހަރު ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ޝަރަފުވެރިކަމުގެ އިނާމުވެސް ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
އަދި މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނަޞީރު ދިވެހި ޤައުމަށް ކޮށްދެއްވި ޚިދްމަތްތަކުގެ އަގުވަޒަން ކުރައްވައި ދިވެހި ސަރުކާރުން 2011 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ މަތިވެރި ޢިއްޒަތް ( ނިޝާން ޢިއްޒުއްދީންގެ ޢިއްޒަތުގެ ވެރިކަން ) އަރުވާފައެވެ.
އަވަހާރަވުން
މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނަޞީރު އަވަހާރަވީ 25 މެއި 2016 ވީ ބުދަ ދުވަހުގެ ވަގުތެއްގައެވެ.
މަރުޖިޢުތައް
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކަންފަތް
އަޑު އެހުމުގެ ހިއްސު ފުރިހަމަ ކޮށްދެނީ ކަންފަތުގެ އެހީގައެވެ. ކަންފަތް ބެހިފައިވާ ބައިތައް
ކަންފަތުގެ ބޭރުބައި
ކަންފަތުގެ ބޭރު ބައިގައި ހިމެނެނީ ހަށީގަނޑުން ބޭރުން ކަންފަތުން ފެންނަ އިންނަ ބަޔާއި، ކަންފަތުގެ ފޫޅުގެ އިތުރުން ކަންފަތުގެ ހޮއިން ކަންފަތުގެ ތޫރީގެ ބޭރު ފަށަލަ އާއި ހަމައަށްވާ ބައެވެ.
ކަންފަތުގެ މެދުބައި
ކަންފަތުގެ މެދުބަޔަކީ ކަންފަތުގެ ބޭރު ބަޔާއި، ކަންފަތުގެ އެންމެ އެތެރޭގެ ބަޔާއި ދެމެދުގައިވާ ހިސާބެވެ. މިހިސާބުގައި ހުންނަނީ ކަންފަތުގައި ހުންނަ ކުދި ކަށިކޮޅުތަކާއި، އެތެރޭގައި ވައި-ހަރުލާފައި ހުންނަ "ކަންފަތުގެ ތޫރިގެ މަގާއި، އޮޑިޓަރީ ޓިއުބް އަދި ރައުންޑް ވިންޑޯ އާއި އޯވަލް ވިންޑޯ އެވެ. ކުދިކަށިކޮޅުތައް ހިފަހައްޓައިދޭ އެއްސުންތައް ނޫނީ ލިގަމެންޓްތައް ވެސް ކަންފަތުގެ މެދުބައިގައި ހުރެއެވެ. ކަންފަތަށް ވަންނަ އަޑު ކަންފަތުގެ ތޫރިއަށް ވާޞިލްވުމުން އެއަޑުތައް ބަލައިގަނެ، ދެނެގަނެ، އެއަޑުތައް ކަންފަތުގެ އެތެރޭ ބަޔަށް ފޮނުވައިދެނީ މިހިސާބުގައި ހުންނަ ކުދި ކަށިކޮޅުތަކުންނެވެ. އެގޮތުން މިހިސާބުގައި ހުންނަ ކަށިކޮޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ސްޓެޕީސް"، އިންކަސް"'، އަދި 'މެލިއަސް" ހިމެނެއެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ ކުޑަ ކަށިކޮޅަކީ ކަންފަތުގެ މެދުބައިގައި އިންނަ ސްޓެޕީސް އޭ ކިޔާ ކަށިކޮޅެވެ. ކަންފަތާއި ކަރުގުޅުވައިދޭ ހޮޅި "ޔޫސްޓެޗިއަން ޓިއުބް" ކަންފަތަށް ގުޅިފައިވަނީ ވެސް ކަންފަތުގެ މެދުބައިންނެވެ.
ކަންފަތުގެ ވަޒީފާ
ކަންފަތުގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަޑުއިވުމުގެ ހިއްސު ގެނެސްދިނުމާއި ހަށިގަނޑުގެ ހަމަ ހިފެހެއްޓުމެވެ
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ކުނބުރުދޫ (އދ. އަތޮޅު)
މި ރަށަކީ އދ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.
އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް
މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލަކީ މާލޭގައި ބިނާ ކުރެވުނު ސަރުކާރުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ސްކޫލެވެ. މި ސްކުލަކީ ހަމަ އެކަނި ފިރިހެން ކުދިންނަށް އިސްލާމް ދިވެހި ފޮޔަވައި އެހެން ހުރިހާ މާއްދާތަކެއް އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ސަނަވީ ތަޢުލީމު ދޭ ސްކޫލެކެވެ.
މާއަވަހަށް މަނިބޭރުވުން
މާއަވަހަށް މަނިބޭރުވުން(Premature Ejaculation) ނުވަތަ އަވަހަށް ވެރުމަކީ ފިރިހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ޖިންސީ މައްސަލަ އެކެވެ. މިއީ ފިރިހެނުންގެ މެދުގައި ވަރަށް އާންމު މައްސަލަ އެކެވެ. ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ 3 މީހުންކުރެ އެކަކަށް މިމައްސަލަ އުމުރުގެ ކޮންމެ ވެސް ހިސާބެއްގައި ދިމާވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަވަހަށް ވެރުމޭ ބުނެވެނީ އަންހެނާގެ ފަރުޖުގައި ފުރަހަ (ފިރިހެން ހަށި / ފިރިހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން) ބީހިލުމާއެކު،(ޖިންސީގުޅުން ހިންގަން ފެށުމުގެ ކުރިން) މަނިބޭރުވުމަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ނުވަތަ ފަރުޖުގެ ތެރެއަށް ފިރިހެން ހަށި ފޯރާތާ ކުޑަ ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މަނިބޭރުވުމަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ކުރިން އެކަކު އަނެކަކާއި ލޯބި ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ފިރިހެން ހަށީގައި ވަރުޖެހި، ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގަން ފެށުމުގެ ކުރިން މަނިބޭރުވުމަކީ ވެސް މިފަދަ ކަމެކެވެ. އަވަހަށް މަނިބޭރުވުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ފިރިހެން މީހާ އަށާއި، އަންހެން މީހާ އަށް ވެސް ނުތަނަވަސްކަން މެދުވެރިކުރުވާނޭ ކަމެކެވެ. އެހެނީ ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ދެމަފިރިން އެކުއެކީގައި ކުންނަށް ވާޞިލްވެގެންމެނުވީ އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ޖިންސީ ލައްޒަތު ޙާޞިލްވުމަކީ ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިޒަމާނުގައި އަވަހަށް މަނިބޭރުވުން ސިފަކުރެވެނީ ފިރިހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ޖިންސީ ބަލިކަށިކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ކޮންމެ ފިރިހެނަކަށްމެ ހަޔާތުގެ ކޮންމެ ވެސް ހިސާބަކުން މިފަދަ މައްސަލަތަކާއި ކުރިމަތިލާންޖެހުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް
ސްކޫލުގެ ލަވަ
މަޖީދީ މަޖީދީ ފަޙުރުވެރި ހިޔާ މަޖީދިއްޔަ ނޫރުން ތަނަށް އަލިކުރާ
ދިރޭ ރޫޙު ގާޒީ ޝަހީދުވި ޢަލީ ނެރޭ ޖޯޝު ހުރަވީ މި އިސްކަންދަރީ މުރާދަށްޓަކައި ގެނުވި އިލްހާމުގައި ކުރާނީ ޖިހާދޭ މިއުންމީދުގައި
މަޖީދީ މަޖީދީ ފަޙުރުވެރި ހިޔާ މަޖީދިއްޔަ ނޫރުން ތަނަށް އަލިކުރާ މަޖީދީ މަޖީދީ ފަޙުރުވެރި ހިޔާ މަޖީދިއްޔަ ނޫރުން ތަނަށް އަލިކުރާ
އަދިވެސް ބައްލަވާލައްވާ
ދަރުމަވަންތަ ސުކޫލް
އިތުރު ފާލަންތައް
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ގުރުދާ ފޭލްވުން
ގުރުދާ ފޭލްވުން އަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ދެގުރުދާގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުމަކަށް އައުމެވެ. ބައޯކެމިކަލް ގޮތުން ގުރުދާ ފޭލްވިކަން އަންގައިދެނީ ލޭގައި ކްރިއެޓިނިން ހިމެނޭ މިންވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރުވެފައި ވާނަމަ އެވެ. ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު ގުރުދާ ފޭލްވުން ކަމުގައި ބެލެވެނީ ގްލޯމެރިޔުލަރ ފިލްޓްރޭޝަން ރޭޓް ދަށްވުމަށެވެ. ގުރުދާ ފޭލްވުން ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. އެއީ ވަގުތީ ސިފައެއް ގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން އަދި ދާއިމީ ސިފައެއްގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން މިދެވައްތަރެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް ޤިސްމު:ބަލިތައް
ސީއެޗްއެސްއީ
ސެންޓަރ ފޮރ ހަޔަރ ސެކަންޑަރީ އެޑިޔުކޭޝަން އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލޭގައި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ހިންގާ ހަމައެކަނި މަތީ ސާނަވީ ތަޢުލީމު ދޭ މަރުކަޒެވެ.
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ލޭގެ ގުރޫޕް
ލޭގެ ގުރޫޕް ކަނޑައަޅަނީ އުފެދުމުގައި ލޭގެ ރަތް ސެލްގެ ސަތަހައިގައި ހުންނަ އެންޓިޖަން ތަކާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ. މިގޮތުން ހުންނަ އެންޓިޖަން އަކީ ޕްރޮޓީން، ކާބޯހައިޑްރޭޓް، ގްލައިކޯ ޕްރޮޓީން ނުވަތަ ގްލައިކޯ ލިޕިޑް ކަމަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. ބައެއް ވައްތަރުގެ އެންޓިޖަންތައް ލޭގެ ރަތް ސެލް ނޫން އެހެން ސެލްތަކުގެ ސަތަހަައިގައި ވެސް ހުރެދާނެއެވެ.
އޭބީއޯ ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމް
އޭބީއޯ ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމް ނުވަތަ ބިނާވެފައިވަނީ ލޭގެ ރަތް ސެލްގެ ސަތަހައިގައިވާ ޕްރޮޓީންތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. މިޕްރޮޓީންތަކަށް އެންޓިޖަން ނުވަތަ އަގުލޫޓިނަޖަން(Agglutinogen) އޭ ކިޔައެވެ. ދެބާވަތެއްގެ އެންޓިޖަން ހުރެއެވެ. އެއީ އޭ އަދި ބީ އެންޓިޖެން އެވެ. އަގުލޫޓިނަޖަން އޭ ކިޔަނީ މިފަދަ އެންޓިޖަން އެއް ހުރުމުން ސެލްތައް އެއްވެ އެކަތިގަނޑަކަށް ވުމަށް (Aggulutination) ވުމަށް ނުވަތަ އަގުލުޓިނޭޓްވުމަށް އެހީތެރިވެދޭތީއެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި މިއިން އެއް އެންޓިޖަން ނުވަތަ ދެއެންޓިޖަން ވެސް ހުރެދާނެއެވެ. ހަމަ މިހެން އެއްވެސް އެންޓިޖަންއެއް ނުހުރެވެސް ހިގައިދާނެއެވެ.
ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ވައްތަރުތައް
މިއެންޓިންޖަންތައް ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ހުރުމަށް ނިސްބަތްކޮށް ލޭ މައިގަނޑު 4ގްރޫޕަކަށް ބެހިފައިވެއެވެ.
އޭ އަދި ބީ އެންޓިޖަން ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް އެހެން ގުނަވަންތަކުގައި ވެސް ހުރެއެވެ. މިގޮތުން ގުރުދާ، ޗިސްމޭ، ފުރަމޭ، ފުއްޕާމޭ، އުރަވަޅި، ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށްތައް ފަދަ ޓިޝޫތަކުގައި ހުރެއެވެ. ލޭގެ ގްރޫޕްތަކަކީ އޯޓަސޯމް(Autosome)ގެ އެހީގައި މައިންބަފައިންގެ ފަރާތުން ދަރިންނަށް ވާރުތަވާ ސިފައެކެެވެ.
ލޭގެ ގުރޫޕް ކަނޑައެޅުން
މިގްރޫޕްތައް ކަނޑައަޅަނީ ޖެހިޖެހިގެން އިންނަ ދެ ކްރޯމަސޯމް(Chromosome)ގައި ހުންނަ ބަހާ(Gene)ތަކަކުންނެވެ. މިބަހާތަކުގެ ތަފާތު 3ވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ އޭ، ބީ، އޯ އެވެ. ކޮންމެ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި މިފަދަ ދެބަހާވެއެވެ. އެއް ބަހާ ލިބެނީ މަންމަގެ ފަރާތުންނެވެ. އަނެއް ބަހާ ލިބެނީ ބައްޕަގެ ފަރާތުންނެވެ. މިބަހާތަކަށް ޖިނަޓައިޕް(Genotype)އޭ ކިޔައެވެ. މިއިން އެއްވެސް ބަހާއަކީ އަނެއް ބަހާގެ މައްޗަށް ބާރުފޯރުވޭ ނުވަތަ އަނެއް ބަހާއަށްވުރެ ބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވެވޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
ރީސަސް ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމް
ރީސަސް ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމް ނުވަތަ އަކީ ވެސް ލޭގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ނިޒާމެކެވެ. ލޭގެ ރަތް ސެލްގެ ސަތަހައިގައި ބައިވަރު އާރްއެޗް އެންޓިޖަން(Rh antigen) ތައް ހުރެއެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް ހުންނަ އާރްއެޗް އެންޓިޖަން އަށް ކިޔަނީ ޑީ-އެންޓިޖަން(D-antigen) އެވެ. ޑީ-އެންޓިޖަން ހުރިނަމަ އެމީހަކީ އާރް އެޗް ޕޮޒިޓިވް(Rh+ve)މީހެކެވެ. އަދި ޑީ-އެންޓިޖަން ނެތްނަމަ އެމީހަކީ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް(Rh-ve)މީހެކެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި 85އިންސައްތަ މީހުންނަކީ އާރްއެޗް ޕޮޒިޓިވް މީހުންނެވެ. ބާކީ 15އިންސައްތަ މީހުންނަކީ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް މީހުންނެވެ. އޭބީއޯ ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމްއާއި، ޚިލާފަށް އާރްއެޗް އެންޓިޖަން އަށް ނިސްބަތްވާ ހަށިދަމަނަތައް އޭގެ ޒާތުގައެއް ނުއުފެދެއެވެ. މިފަދަ ހަށިދަމަނަތައް އުފެދެނީ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް މީހެއްގެ ގަޔަށް ލޭއެޅުން، ނުވަތަ ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި އާރްއެޗް އެންޓިޖަން އަށް ހުށަހެޅުމުންނެވެ. މާބަނޑުމީހާ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް ވެފައި، ބަނޑުގައިވާ ކުޑަދަރިފުޅު އާރްއެޗް ޕޮޒިޓިވް ނަމަ، މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި މިފަދަ ހަށިދަމަނަތައް އުފެދި، މަހުގެތެރެއިން ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑަށް ވާސިލް ވެއެވެ. މިހާލަތުގައި ކުޑަދަރިފުޅަށް އިރިތްރޯބްލާސްޓޯސިސް ފީޓާލިސް(Erythroblastosis fetalis )އޭ ކިޔާ ބައްޔެއް ޖެހެއެވެ.
ލޭގެ ގުރޫޕް ދެނެގަތުން
ސާފު ސްލައިޑެއްގެ މައްޗަށް ދެ ލޭތިކި ޖައްސާށެވެ. އެއަށްފަހު ފުރަތަމަ ލޭތިއްކަށް އެންޓި އޭ ސީރަމް އަޅާށެވެ. ދެވަނަ ލޭތިއްކަށް އެންޓި ބީ ސީރަމް އަޅާށެވެ. 2ނުވަތަ 3މިނިޓްފަހުން ލޭގެ ރަތް ސެލް ތައް އެއްވެ، އެކަތިގަނޑަކަށްވެފައި ނުވަތަ އަގުލުޓިނޭޓް ވެފައި(Agglutination) ހުރިތޯ ބަލާށެވެ. އަންނަނިވި ނަތީޖާތަކުން ނަތީޖާއެއް ލިބޭނެއެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ލޫޕަސް ނެފްރައިޓިސް
މިއީ ދިފާޢީ ނިޒާމް އަށް ޖެހޭ ބައްޔެއް ކަމުގައިވާ '''ސިސްޓެމިކް ލޫޕަސް އިރިތްމަޓޯސަސް(އެސްއެލްއީ) ކިޔާ ބައްޔެއްގެ ޖެހުމުން އޭގެ ސަބަބުން ގުރުދާ އަށް އަސަރުކޮށް ގުރުދާގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. މިބުނި ބަލީގެ ސަބަބުން ގުރުދާގެ އިތުރުން ހަންގަނޑު، ހުޅުތައް، އަދި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްއަށް އަސަރު ފޯރުވައެވެ.
ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުން ހުންނަ ގޮތް ބެލުން
ފެށުން
ވިހެއުން ނުވަތަ ކުޑަދަރިފުޅު މިދުނިޔެއަށް އުފަންވާ ވަގުތަކީ މައިމީހާއާއި، ކުޑަދަރިފުޅަށް ހާސްކަން އެންމެ ބޮޑަށް އިތުރުވާ ވަގުތެވެ.ސަމާލުކަން ބޭނުންވާ ވަގުތެއްގައި މައްސަލައެއް ނުވަތަ ކަމެއް ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި ކުއްޖާގެ ހިތުގެ ތެޅުން ނުވަތަ ހިތް މަސައްކަތްކުރާގޮތް ރަގަޅުތޯ ޔަގީންކުރުމަށްޓަކައި ޗެކްކުރެވެއެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިވާނަމަ އެއީ ކޮންމެވެސް މައްސަަލައެއް ހުރިކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ. ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި އަބަދުވެސް ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި ދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ މަސައްކަތް ހުރި ގޮތް ބެލެވެއެވެ. ވިހެއުމުގެކުރިން ކޮންމެވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުމަށް ބަދަލު އާދެއެވެ. މިގޮތަށް ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑު ބެލުން ނުވަތަ މޮނީޓަރ ކުރުމުގެ މާނައަކީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުން މަދުވުމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު މީގެ ބޭނުމަކީ އެފަދަ މައްސަލައެއް ( ހިތުގެ ތެޅުމަށް ބަދަލު އައުން ) ހުރިކަން ފާހަގަވިނަމަ ޞިއްޙީ ލަފާދޭ ބޭފުޅުން ނުވަތަ ޑޮކްޓަރުންނާއި، ނަރުހުން އެކަމަށް ސަމާލުވެ، ތައްޔާރުވެ ތިބުމެވެ. އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ފީޓަލް މޮނީޓަރިންގ(Fetal monitoring)އަކީ ފުރިހަަމަ ޓެސްޓެއް ނޫނެވެ. މިއަދު މޮނީޓަރ ކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ހުނަރުތައް ވަނީ އެތައް ގުނައަކަށް ތަރައްގީކުރެވިފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވިހެއުމުގެ ކުރިން ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުން ނުވަތަ މަސައްކަތްކުރުމުގައި މައްސަލައެއް ހުރިނަމަ ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުން ހުންނަގޮތް ބެލުމަކީ ވަކިގޮތަކަށް ދީ އުޅޭ ފަރުވާގެ ބައެކެވެ. އިލެކްޓްރޯނިކް ފީޓަލް މޮނީޓަރިންގ(Electronic fetal monitoring)އަކީ ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުމުގެ އިޖާބަދިނުންތައް މައިމީހާގެ ރަހިމުގެ ކޮންޓްރެކްޝަން އަށް ހުންނަ ނުހުންނަގޮތް ބެލުމަށް ވަރަށް ރަގަޅު ގޮތެކެވެ. މިގޮތަށް ބަލާއިރު ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުން ބެލުމަށް އިކްއިޕްމެންޓް އެއް ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ހަމައެއާއެއްވަގުތެއްގައި ރަހިމުގެ ކޮންޓްރެކްޝަން(Contraction) ހުރި މިންވަރު ވެސް ބަލައެވެ. މިގޮތަށް ރަހިމުގެ ކޮންޓްރެކްޝަން ވެސް ބެލެނީ އިލެކްޓްރިކް އިކްއިޕްމެންޓް އެއްގެ އެހީގައެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ މަސައްކަތް ހުންނަ ނުހުންނަގޮތް ވިހެއުމުގެ އެކި މަރުހަލާތަކުގައި ބެލެވެއެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި ކޮންމެ 5މިނިޓަކުން ނުވަތަ 30މިނިޓަކުން މިގޮތަށް ބަލައި ޗެކްކުރެވެއެވެ.
އިލެކްޓްރޯނިކް ފީޓަލް މޮނީޓަރިންގ ގެ ވައްތަރުތައް
އިލެކްޓްރޯނިކް ފީޓަލް މޮނީޓަރިންގ ގައި އިކްއިޕްމެންޓެއްގެ އެހީގައި މައިމީހާގެ ރަހިމުގެ ކޮންޓްރެކްޝަންއަށް ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުމުގެ އިޖާބަދިނުން ހުންނަ މިންވަރު ބެލެވެއެވެ. އިލެކްޓްރޯނިކް ފީޓަލް މޮނީޓަރިންގ ގެ ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ އިންޓާރނަލް މޮނީޓަރިންގ(Internal monitoring)އާއި، އެކްސްޓާރނަލް މޮނީޓަރިންގ(External monitoring)އެވެ.
އެކްސްޓާރނަލް މޮނީޓަރިންގ
އެކްސްޓާރނަލް މޮނީޓަރިންގ ގައި ކުޑަ ދެ ޑިވައިސް(Device) މައިމީހާގެ ބަނޑުގައި ހަރުކުރެވެއެވެ. މިއިން އެއް ޑިވައިސް އަލްޓްރާ ސައުންޑްގެ އެހީގައި ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުން ބަލައެވެ. އަނެއް ޑިވައިސް މައިމީހާގެ ރަހިމު ކޮންޓްރެކްޝަންގައި ހޭދަކުރާ މިންވަރު ބަލައެވެ.
އިންޓާރނަލް މޮނީޓަރިންގ
އިންޓާރނަލް މޮނީޓަރިންގ ބޭނުންކުރެވެނީ ހަމައެކަނި ފެންކޮތަޅު ނުވަތަ އެމްނިއޮޓިކް ސެކް(Amniotic sac) ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާނަމައެވެ. މިހާލަތުގައި ފީޓަލް ސްކަލްޕް އިލެކްޓްރޯޑް(Fetal scalp electrode) އޭ ކިޔޭ ކުޑަ ޑިވައިސްއެއް މައިމީހާގެ ފަރުޖު(Vagina)ގެ ތެރެއިން ގެންގޮސް ކުޑަދަރިފުޅުގެ ބޮލުގައި ހަރުކުރެވެއެވެ. މިޑިވައިސް ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ތެޅުން ރިކޯޑް ކުރެއެވެ. ހަމައެއާއި އެއްވަގުތެއްގައި ކެތީޓަރ(Catheter) އޭ ކިޔޭ ހިމަހޮޅިކޮޅެއް މައިމީހާގެ ފަރުޖުގެ ތެރެއިން އެތެރެއަށް ރަހިމާއި ހަމައަށް ފޯރުވައެވެ. މިޑިވައިސްއިން މައިމީހާގެ ރަހިމުގެ ކޮންޓްރެކްޝަންގެ ބާރު ދެނެގަނެއެވެ. އިސްވެބުނެވުނު ހޮޅިކޮޅު އެތެރެއަށް ފޯރުވާއިރު ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އުދަގޫ އިހްސާސްވުމަކީ ވެދާނެގޮތެކެވެ. ނަމަވެސް އެއްކޮށް އެތެރެއަށް ފޯރުމުން މިގޮތަށްވާ އުދަގޫތައް ފިލައިދެއެވެ.
އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ދެގޮތަށް އަމަލުކުރާ އިރު ވެސް މައިމީހާއާއި، ކުޑަދަރިފުޅުގެ މައުލޫމާތުތައް ކުޑަ މެޝިނަކުން ރިކޯޑްކުރެވެއެވެ.