ई–पुस्तकालय
सामुदायिक पुस्तकालय
स्थानीय जनताले चन्दा उठाइबर ,कुनै समाजसेवी व्यक्ति विशेषले, सामुदायिक संघ–संस्थाले, गैर सरकारी संघसंस्थाले वा अन्तराष्ट्रिय गैरसरकारी संघ–संस्था इत्यादी निकाय बाटाइ संस्थापन रे संचालन हुने वा भइरयाका पुस्तकालय लाइ सामुदायिक पुस्तकालय भण्णाहान् । यिसा पुस्तकालय संचालन गर्न सम्वन्धित निकायले नै आवश्यक स्रोत जुटाएको हुन्छ । सामुदायिक पुस्तकालयमा जुन सुक्कै व्यक्तिले सदस्यता लीबर वा नै लीबर आफनो रुचि अनुसारका पुस्तक र पत्र–पत्रिकाहरु पड्ड पाउने व्यवस्था मिलाइएको हुन्छ । नेपालमा यिसा लगभग १००० वटा पुस्तकालयहरु रयाका छन् । नेपालमा सामुदायिक पुस्तकालयहरुलाइ नेपाल सरकार बाटाई कहिले काँही मात्तरै सरकारी अनुदान मिलन्छ । नेपालको इतिहासमा विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला रे मनमोहन अधिकारी प्रधानमन्त्री भयाबेला मात्तरै सार्वजनिक पुस्तकालयको लागि बजेट छुट्याया पाइन्छ । यै बाहेकका कुनै पनि प्रधानमन्त्रीहरुले सामुदायिक पुस्तकालयहरुको विकास र प्रवर्धनको लागि बजेट छुट्याउने तिर ध्यान दिएका नै रैछन् । नेपालका अधिकांश सामुदायिक पुस्तकालयहरु पुस्तकपे्रमी वा अध्ययनमी रुचि राखने केही विशिष्ट व्यक्तिको पहलमा खुलेका हुन् । केही पुस्तकालयहरु दान–दातव्य, चन्दा रसिद वा देउसी भैँलो इत्यादी बाट रकम संकलन अरी संचालनमा आएका लगै छन् । केही पुस्तकालयहरु कुनै व्यक्ति विशेषको स्मृतिमा उनाराइ आफन्तीद्वारा संचालनमा आएका हुन् । केही सामुदायिक पुस्तकालयहरु स्थानीय समाजसेवीहरुले निःशुल्क प्रदान गरेको कोठामी संंचालित छन् रे तिनरोे व्यवस्थापन पनि समाजसेवीहरु वा पुस्तकालय प्रेमी स्वयंसेवीहरुले अरिरहेका छन् । यी सामुदायिक पुस्तकालयहरुमा एक समस्या के छ भने ,संस्थापन कालमा पुस्तकालय खोल्ले बेला जति उत्साह, समर्पण र लगन थियो कालान्तरमा त्यो ह्रास भैवर गएपाछा भौतै पुस्तकालयहरु नाम मात्रमै सिमित भएका रै छन् । सामुदायिक पुस्तकालयको प्रमुख महत्व भणेको युवाहरुलाइ कुलत लागन बाट बचाउनु हो । १५ देखी २५ वर्ष उमेर समुहका युवाहरुले समयको सदुपयोग गर्न नैजाणे पछीे कुलतमा लागेर बिग्रिने समस्या हुन्छ । यो उमेरमा लाग्ने बानी प्रवल हुने रैछ । उनिहरुले समय खर्चने उपयुक्त माध्यम नैपाए पछा फिल्म तकन जाने ,जुवा–तास खेल्ने , रक्सी, चुरोट जाँड ,गाँजा सेवन अन्ने, ग्याङ बनाएर गुण्डागर्दीमा हिड्ने, कानमी मुन्द्रा हाल्ने, इत्यादी कुलतमा पड्डे सम्भावना हुन्छ । यिसा पुस्तकालयहरुले ती युवाहरुलाइ उनरो इच्छा अनुसारका पत्र–पत्रिका, पुस्तक, र ज्ञान बर्धक अडियो–भिडियो उपलब्ध अराएर कुलत बाट बचाउनुका साथै सकारात्मक बानीको विकास अरेर समयको उचित सदुपयोग गर्न सिकाउन सकन्छ । दोसरो फाइदा शिक्षित बेरोजगार युवाहरुलाई विभिन्न समयमा खोलिने  सरकारी वा गैरसरकारीे  रिक्त दरबन्दीहरुको  सूचनाकोे जानकारी प्रदान अराउनु हो । अहिले हामरो देश नेपालका अधीकांश दुर्गम क्षेत्रमा देशभित्र समय–समयमा खोलिने सरकारी र गैरसरकारी रिक्त दरबन्दीहरुको आधिकारिक जानकारी पाउने कुनै सूचनाकेन्द्र नैथिन् । इन्टरनेटको पहँुच पुराइ देशमा छैन । जहाँ छ , त्यहाँका सबै युवाहरुको पहँुच इन्टरनेट सम्म पुगन सक्या छैन । शिक्षित युवाहरुले आफनाइ गाउँघरमी बसेर देशभित्रको रिक्त दरबन्दीको सूचना पाउने आधार आथिन् । सरकारी सूचना आउने आधिकारिक समाचार पत्र गोरखापत्र सबै सरकारी कार्यालयमा आउने अरे पनि त्याँका कर्मचारीहरुले गोरखापत्र तक्द आउनेलाइ त्यो देखाउनै पडन्छ भन्ने नियम आथिन । साथै पुरानो गोरखापत्र लौ अनिवार्य संग्रह गरेर राखनु पडन्छ भण्णे पनि छैन । यिसो अवस्थामी शिक्षित युवाहरुले रिक्त दरबन्दीको सूचना पाउने स्रोत भणेकोे यात भन्सुन् हो या इन्टरनेट नै हो । भन्सुन्को भर हुँदैन भण्णान् । इन्टरनेट अँझै देशका सुगम मानिएका जिल्लाहरुमी समेत सर्वसुलभ भइसक्या आथिन । उदाहरणको लागी कञ्चनपुर जिल्लाको कुरा गर्ने हो भने यस जिल्लाको परासन ,अमरबस्ती रे त्रिभुवनवस्ती लगायतका गा.वि.स.हरु बाटाइ नयाँ सरकारी रिक्त दरबन्दीको सूचना हेद्द मोटरसाइकलमी १ घण्टा भन्दा बढी लाग्ने कैलाली जिल्लाको अत्तरियास्थीत श्री प्रतिभा सामुदायिक पुस्तकालयमा पाठकहरु पुगने अरेकोे यै पंङ्तीकारको संज्ञानमी रहेको छ । इन्टरनेटको पहुँच भएर मात्रै नहँुदो रहेछ । हामरो जसोे गरीब राष्ट्रमा सबै शिक्षितहरुको हात्मा स्मार्ट फोनहरु हुनाहान भण्णे पनि छैन  । यिसो अवस्थामी शिक्षित बेरोजगारहरुलाई नयाँ खुलने रिक्त दरबन्दीको सूचना प्रदान अद्द सकनु सामुदायिक  पुस्तकालयहरुको अर्को प्रमुख विशेषता होे । यै को तेसरो विशेषता भणेको बुढापाका रे रिटायर्ड भएका कर्मचारीहरुको भेटघाट अद्दे,भलाकुसारी अद्दे चौतारी हुनु लगै हो । सामुदायिक पुस्तकालयका भितर सबैले जान पाउन भया हुनाले याँ जोपनि आएर आफना साथिभाइ वा आफन्ती सित भलाकुसारी भेटघाट कुराकानी अद्द सकिन्छ । आफुलाइ मनलाग्याका पुस्तक पत्रपत्रिका पड्ड सकन्छ । यो समय सदुपयोगको भौतै रामडो ठौर हो । यै ठौरमी दारुखाने, जुवाखेल्ने, सिगरेट,गुट्का खाने रे और गलतकाम अद्दे लाई प्रबेश नैहुनदिने भया हुनाले याँ खराब पकृतिका मान्स नै आउना । याँ रामडोइ मान्स आउछ । त्यसैले यो निका मान्सन को चिनजान रे भेटघाट हुने ठौर पनि हो ।