ई–पुस्तकालय
सार्वजनिक पुस्तकालय
सरकारले आफनाइ लगानीले स्थापना अरेर आफुइले संचालन र रेखदेख अद्दे अरी विभिन्न स्थानीय निकायहरुमा स्थापना अरेका पुस्तकालयलाइ सार्वजनिक पुस्तकालय भण्णाहान्् । हाल नेपालमी यिसा पुस्तकालयहरु आथिन्् । तर निकट भविष्यमा यस प्रकारका पुस्तकालयहरु स्थापना हुने तिर काम भइरहेको सुणियाछ । हाल संसारमी जम्मा ३ किसिमका पुस्तकालयहरु रहेका छन् । जुन यै प्रकार छन् । एक्कीसौ शताब्दि रे ई– पुस्तकालय ः आफूलाइ मनपड्डे विभिन्न विषयका पुस्तकहरु रे विभिन्न ज्ञानवर्धक सूचनाहरु, इन्टरनेट प्रयोग गरेर वा नगरेर कम्प्युटर वा स्मार्टफोनको माध्यम बाटाइ अडियो÷भिडियो द्वारा हेर्न रे सुन्न सकिने गरि व्यवस्था मिलाइएको पुस्तकालय लाई नै ई– पुस्तकालय भण्णाहान्् । अहिलेको युग भनेको इन्टरनेटको युग हो । संसारमा द्रुत गतिमा ई– लाईब्रेरीहरु स्थापना भइराख्या छन् । इन्टरनेट ज्ञान र सूचनाको भौत सस्तो ,सुलभ, रे शीघ्र प्राप्त हुने माध्यम भएको हुनाले आफनो १५/२० वर्षको सव्रिmय लघुयात्रामा यैले संसारका आधा भन्दा बर्ता जनसंख्यामा पहुँच बनाइ सक्या छ । अहिले संसारमा भएको जुनकुनै देशको भाषा, धर्म, संस्कृति,साहित्य,विषय र विधाको ज्ञान  इन्टरनेटमा छ, भण्ण अतिशयोक्ति नहोला । ई–लाइब्रेरीमा पुस्तकहरुलाइ कम्प्युटर वा स्मार्टफोन मोबाइल बाटाइ भिडियो वा दृष्य सामग्री तकिबर, गीत वा श्रव्य सामग्री सुणिबर रे भाषा तकिबर पढिन्छ, । लाइब्रेरीमा नभएको विषय वस्तुलाइ ई–लाइब्रेरीका पाठकहरु आफूलाइ चाहिएको सामग्रीको विषय, शीर्षक, लेखकको नाम वा उक्त पाठभित्र हुनसक्ने अनुमानित शब्दलाइ इन्टरनेटको माध्यम बाटाइ गुगल, याहु ,युट्यूब जसा सर्च इन्जनमी राखेर आफूलाइ चाहिने आवश्यक ज्ञान वा सूचनाहरु खोज्जाहान । यी सूचना र ज्ञानका सामग्रीहरुलाइ डाउनलोड अरी इन्टरनेट लाइन नभएको बेला वा अफ लाइनमा पनि हेद्द रे सुन्न सकिन्छ । यिसा भौतै सूचना सामग्रीहरु अनलाइनमा निःशुल्क पढ्न, सुन्न रे हेर्न सकिने खालका हुन्छन भने कतिपयलाई पैँसा तिरेर किन्नु पड्डे पनि हुन्छ । कतिपय सूचना रे ज्ञानका सामग्रीहरु निःशुल्क डाउनलोड अद्द मिलने खालका हुन्छन् भणे, कतिपय नैहुना । अर्थात ती ज्ञान रे सूचनाका सामग्री डाउनलोड अरे वाफत पैसा तिर्नु पड्डे हुन्छ । संक्षेपमी यो प्रविधि अत्यन्तै सस्तो, सरल ,छिटाइ रे जन उपयोगी लगै छ । जस्तै ः हामीले बजारमा कागतको शताब्दि पंञ्चाङ्ग (सय वर्षको पात्रो) किन्नुहो भणे लगभग २०००/– रुप्पे खचर्नु पडन्छ । तर ई–लाइब्रेरीमा १ जी.वि. मेमोरी कार्डमी १००० वर्षको पातडो अटाउँछ । १ जि.वि.मेमोरी कार्ड हाल भारतमी रु ५०/– रे नेपालमी रु २५०/– सम्ममा आउँछ । तिसोइ अरेर कागजको पूmल भर्जन अक्सफोर्ड डिक्सनरी किन्न १२००/– रुप्पे खर्चिनु पडन्छ भणे यसलाइ मेमोरीकार्डमी हालीबर प्रयोग अद्दा आधा जि.वि.पनि नै लाग्दो । पुस्तककोे डिक्सनरी तकनु भण्णा ई–डिक्सनरी तकनु  झन् सजिलो रे छिटाई हुने अद्दछ । ई–लाइब्रेरी आफैमा माथि उल्लेख गरिएका पुस्तकालयका सबै ३ प्रकारहरुको मिश्रण स्वरुप हो । यसलाइ पुस्तकहरु राख्ने कोठा र ¥याक चाहिए जस्तै तिसो केही पनि चाँहिनैन् । कम्प्युटर भितरको १००० जि.वि.को हार्डडिक्स (मेमोरी)मी एक मिनि ई– पुस्तकालय अटाउन सकन्छ । यिति फाइदा हुँना–हुँनै पनि इन्टरनेटका केही बेफाइदा लगै छन् । अहिले नेपालमी २ प्रकारले इन्टरनेटको दुरुपयोग भइरया अवस्था छ । पहिलो अवयस्क युवा–युवतीहरुले इन्टरनेटमा अश्लील सामग्री तकनु हो । यसले समाजमा अश्लीलतालाई भौत बढी फैलाएको छ । जसले गर्दा बलत्कार, छेडछाड, र यौन मनोविकृतिहरु लाइ झन्बढी बढावा मिलि राख्या छ । यौन दुराचारका घटनाहरुमा भौत बृद्धि भएका छन् । कैयौं युवा युवतीहरुको भविष्य समेत बिग्रियाको छ । दोसरो अर्खाको नक्कली फेसबुक,यूट्यूव आई.डी.बनाएर चलाउनु हो । यहाँ पहिलो भन्दा दोसरो और बढी घातकसिद्ध भयाको छ । कसैको (विशेषतःजात्कीनहरुको) नक्कली फेसबुक आइ.डि. बनाएर अर्कैले चलाइ दिनाले पनि समाजमा धेरै विकृति र विसंगतीहरु जन्मायाको छ । नक्कली फेसबुक आइ.डि बाट पीडित यस्ता कैयौँ घटनाहरुमा महिलाहरुले आत्महत्या समेत अरि सकेका छन् । यो इन्टरनेट प्रविधिको चरम दुरुपयोग हो । चीनमा जस्तै नेपालले पनि अश्लील वेब–साइटहरुमा प्रतिवन्ध लगाउनु पडन्छ । नती यसले भविष्यमी विकराल रुप लिन सकन्छ । फेसबुकका नक्कली आइ.डि प्रयोगकर्ता खुरापाती मुलेहरुले आफू जोगिन अर्खाको सीम आई.डि. पनि प्रयोग अरिरहेका हुनाहान् । यसलाइ निर्मूल पार्न फेसबुकको अपराध रोक्ने फोनट्रेस प्रविधि भित्य्राउनु पर्दछ, जसले प्रहरीहरु लाई कुन फेसबुक आई डि. कहाँबाट ,कै स्मार्टफोन बाटाइ, कै कम्प्युटर बाटाइ चलन्छ भन्ने जानकारी दिन्छ । यो प्रविधिमा प्रयोकर्ताको सीम आई. डि. को पनि जरुरत पड्डैन । भारतले यो प्रविधि भित्य्राइ सकेको रैछ । यो प्रविधिमा फोन हराए पछा चोरले सिम निकालेर फाले पनि फोन पत्ता लगाउन सकिन्छ । ई–लाइबे्ररीहरुमा यिसा अश्लील वेब–साइटहरु र फेसबुक, युट्यूब, ह्वाटसप जस्ता सामाजिक संजालहरुमा प्रतिवन्ध लगाइने हँुदा त्यहाँ युवा–युवतीहरु बिगड्डे समस्या हुँनैन । त्यहाँ नियन्त्रित वातावरणमा केवल ज्ञानवर्धक साइट मात्रै हेर्न स्वीकृत अरिएको हुनाले ज्ञानवर्धक सामग्रीहरु मात्रै अनलाइन तकन सकिने रे तिसाइ सामग्री मात्तरै डाउनलोड गरी पाठकहरुलाइ प्रदान गरिने व्यवस्था मिलाइएको हुन्छ । समग्रमा इन्टरनेट प्रविधि बाटाइ बेफाइदा भन्दा फाइदाहरुनै बर्ता हुनाहान् । इन्टरनेटको दुष्प्रभाव बाट बचाउन अभिभावकहरुले आफ्ना चेला–चेलिनलाइ पर्याप्त निगरानीमा राखनु पडन्छ । जथाभावी स्मार्ट फोन किनिदिनु हँुनैन । स्मार्ट फोनको प्रयोग कसरी अरिरहेको छ भण्णे निगरानी अरिरहनु पडन्छ । यो युग इन्टरनेटको युग हो । जसरी आजको यै संसारमी सवारी साधनहरु, बिद्युत, संचारका विविध साधनहरु इत्यादी दैनिक जीवन यापनका अभिन्न अङ्ग बनिसकेका छन् , तिसोइ अरीबर भविष्यमी इन्टरनेट पनि अभिन्न अङ्गबन्ने निश्चित छ । नयाँ पुस्ताले यसको तिरस्कार अद्द पनि सम्भव छैन । अतः यसबाट प्राप्तहुने फाइदा मात्रै ग्रहण अरी बेफाइदा बाट बचन सिकु रे सिकाऔँ भण्णे यै लेखको मूल उदेस्य हो ।