cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konwerb
Někotare konwerby se njegóźe morfologiski analyzěrowaś, mjaztym až se druge wót werbalnych substantiwow wótwóźuju.
Pśikłady
W Turkojšćinje wustupuju slědujuce konwerby.
Tangelo
Tangelo (Citrus x tangelo) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae). Družyna jo hybrida z mandariny (Citrus reticulata) a grapefruita (Citrus x paradisi).
Wopowańska jagoda
Łopjena
Módrozelene łopjena su měnjate, gropne, cełokšomne, tupe, wopak jajojte a dośěgnu dłujkosć wót 2 cm. Jich dolny bok jo šerozeleny.
1965
Druge
mini|upright=0.4|[[Anton Nawka, nosaŕ Literarnego myta Domowiny 1965]]
Pódpołnocny polarny ocean
thumb|Mapa Sewjerneho polarneho oceana Pódpołnocny polarny ocean (teke Arktiski ocean) jo nejmjeńšy ocean na Zemi. Ma pśestrěń styrnasćo milionow kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć 5449 metrow.
Bislamšćina
Bislamšćina, teke Bislama, jo jadna amtskich rěcow republiki Vanuatu a zrownju Lingua franca pód 108 rozdźělnych rěcow (wobej rěcy »Aore« a »Ifo« se wěcej njepowědatej), kótarež se w Vanuatu powědaju; 90 % Ni-Vanuatu (tak mjenjeju se wobydlarje Vanuatua) wužywa Bislama ako drugu rěc, 10 % – nejmjeńša młoda generacija z wobeju městow Port Vila a Santo – ako prědnu rěc; mimo togo se wót wěcej 1.200 luźi w Nowej Kaledoniskej powěda. Wóna licy k pacifiskim na engelšćinje bazěrowanym kreolskim rěcam. Dla stawiznow Vanuatua ma wjele požčonkow z Francojšćiny a z melanesiskich rěcow. Syntaksa jo mócnje melanesiski charakterizěrowana. Pó źělach jo Pijinoju (Salomony), Tokpisinšćinje (Papua-Neuguinea) a Broken of the Torres Strait (Queensland, Awstralska) pódobna.
Leksika
Bislama jo jadnora a harmoniska rěc z něźi 2.800 słowami. Głowny źěl leksika póchada z Engelšćiny 19. lětstotka, a to něźi 90 %. Zbytk póchada z lokalnych rěcow (něźi 3,75 %; na pś. nawita "tintowa ryba"), z francojšćiny (mjaz 6 a 12 %; na pś. pamplimus "pampelmuza") a drugich rěcow (něźi 0,25; z portugišćiny jo pikinini "źiśe").
Justin Bieber
mini|Justin Bieber, 2015
Justin Drew Bieber (* 1. měrca 1994 w Londonje, Ontario) jo kanadiski popowy a Contemporary-R&B-spiwaŕ. Jogo kariera jo se z coverowymi wersijami znatych songow zachopił, kótarež jo ako wideo na YouTube wózjawił.
Tśmjel
Družyny
Rod wopśimjejo slědujuce družyny.
Rogožowe rostliny
Rogožowe rostliny (Typhaceae) su swójźba znutśika pórěda (Poales). Bagnowe a wódne rostliny su swětodaloko rozšyrjone.
Smjerźeca krjasa
Smjerźeca krjasa (Lepidium ruderale) je rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Smjerźeca krjasa jo jadnolětna abo dwójolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 10 až do 30 cm. Rostlina wósebnje pśi rozrybowanju wjelgin njepśijaznje za urinom smjerźi.
Rogožowe rostliny
Systematika a rozšyrjenje
Typhaceae wustupuju w tropiskich až měrnych stronach swěta. W Chinskej wustupujotej wobej roda z něźi 23 družynami, šesć z tych janož tam.
Smjerźeca krjasa
Stojnišćo
Rosćo na drogach, na zeleznicowym terenje a na nadroznych kšomach. Ma lubjej suche, kšute pěskowe, šćerkowe abo glinjane zemje.
Tuvalu
Geografija
thumb|left|Pśibrjog w Funafutiju Archipel namaka se w krotkowjacornem źělu Pacifika na pódzajtšo Papua-Neuguinea a na pódpołnoc Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje laže kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidži a Vanuatu.
Ohrid
thumb|right|240px|Póglěd na Ohrid.
Vác
Vác jo město w Hungorskej.
Mandžu (lud)
Póchad
Mandžu póchadaju wót Džürčenow, kótarež w 12. stolěśu su dłujkozajtšnu Chinsku dobyli. Mě „Mandžu“ jo se 1635 oficielnje zawjadło wót Huang Taiji, (皇太极) kótaryž jo słušał k Tiangčou-Džürčenam. Huang Taiji jo rozsuźił, mě „Mandžu“ wužywaś a jo zakazał wužywanje mjenja „Džürčen“. Do 16. stolěśa su se prědowniki luda Mandžu wót góńtwy, rybarstwa a pó źělach wót rolnikaŕstwa žywili.
Pódpołdnjowy Sudan
miniatur|330px|Statna granica jo granica něgajšnych prowincow mimo teritoriuma [[Abyei (Gebiet)|Abyei a Ilemi.]]
Nigerija
thumb|left|Wjelika mošeja w nowej stolicy Abuja Nigerija (engelski Nigeria, igbo Naíjíríà, joruba Nàìjíríà, hausa Nijeriya) jo wjeliki a gusće wobsedlony stat pśi Guinejiskem golfje w pódwjacornej Africe. Granicujo z Nigerom na pódpołnocy, z Čadom na dłujkem zajtšu, z Kamerunom na pódzajtšu a z Beninom na pódwjacorje. Stolica jo Abuja w srjejźišću kraja, mjaztym až jo pśi atlantiskem pśibrjoze lažecy Lagos nejwětše město.
Sopot
Sopot jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 37 683 luźi.
Górka žerlina
Wopis
Górka žerlina jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 10 až do 60 cm.
Śerlica
Śerlica (Galium) jo rod ze swójźby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae). W srjejźnej Europje mjaz drugim žołta śerlica (Galium verum) a lěpjaca śerlica (Galium aparine) wustupujotej. Teke wónjata śerlica (Galium odoratum) jo tu znaty.
Lębork
Lębork jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Lębork. W lěśe 2014 jo how bydliło 35 475 luźi.
Sozialdemokratische Partei Deutschlands
Sozialdemokratische Partei Deutschlands (Socialdemokratiska strona Nimskeje; SPD) jo politiska strona w Nimskej, kótaraž jo była dnja 23. maja 1875 załožona. Pśedsedarka jo Saskia Esken & Lars Klingbeil.
Tuneziska
Geografija
Tuneziska granicujo z Algeriskeju, Libyskeju a Srjejźnym mórjom. Nejwětše města su Tunis, Sfax, Sousse, Ettadhamen, Kairouan, Gabès, Bizerte, Aryanah, Gafsa a El Mourouj.
Retoromanšćina
Romanšćina abo Retoromanšćina (swójske mě Rumantsch, Rumantsch dal Grischun) jo pódwjacornoromaniska rěc we šwicarskej kantonje Graubündaskej (Grischun) w Alpach. Źož jo wóna oficielna rěc w Graubünda, ako maminu rěc ju ma něźi 35 000 až 60 000 luźi. Nejbližej stej jej Furlanšćina a Ladinšćiny.
26. julija
26. julija jo 207. źeń gregorjaniskeje pratyje (208. w pśestupnych lětach), toś wóstawa hyšći 158 dnjow až do kóńca lěta.
Sahara
Na pódpołnocy Sahary namaka se Maghreb (arabski za „pódwjacor“), na pódpołdnju tak mjenjowany sahel („pśibrjog“). Staty w Saharje su Egyptojska, Libyska, Mali, Niger, Čad, Sudan, Mawretanska, Pódwjacorna Sahara, Marokko, Algeriska a Tuneziska.
Cerwjeny janowy krick
Cerwjeny janowy krick abo běły janowy krick (Ribes rubrum) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow.
Anja Kochojc
Anja Kochojc, nim. Anja Koch (roź. 1974) – jo serbska moderatorka a reportaŕka Bramborskego serbskego radija RBB.
Arabiske mórjo
Arabske morjo jo źěl Indiskego oceana mjaz Aziju a Afriku. Na pódzajtšu granicujo z Indiskeju połkupu, na pódpołnocy z Iranom a Pakistanom, a na pódwjacorje z Omanom a Jemenom na Arabiskej połkupje a ze Somaliju w Africe. Arabiske mórjo jo pśez Adenski zalew z Cerwjenym mórjom zwězane (a dalej pśez Suezkanal ze Srjejźnym mórjom) a pśez Omanski zalew z Persiskim zalewom.
Kastanija
Systematika
Pó kuždem awtorje se 8-12 družynow rozeznawaju.
Mosonmagyaróvár
Mosonmagyaróvár jo město w Hungorskej.
Žerlina
Žerlina (Cardamine) jo rostlinski rod ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae). Dalšnej serbskej mjeni stej žerchlica a žerglica.
Fuchsijokwětny janowy krick
Rozšyrjenje
Póchada z Kaliforniskeje.
Wokrejs
Wokrejs (nimski: Landkreis, w někotarych zwězkowych krajach teke Kreis) jo pó nimskem komunalnym pšawu zwězk gmejnow a teritorialna korporacija. Wón zastoj swój teritorij pó zasadach gmejnskego samozastojanja.
Jemjelica
Jemjelica (Viscum) jo rod ze swójźby sandelowych rostlinow (Santalaceae). Dalše serbske mě jo cartowe chóžyšćo.
Viktoriaski jazor
Viktoriaski jazor bu pśez natwarjenje nasypa „Owen Falls Dam“ pśi Viktoriskem Nilje w lěśe 1954 kumštnje pówětšony a wužywa se wót togo casa teke za dobywanje energije. Dla gustego wobsedlowanja spóromje pśibrjogow ma jazor wjele ekologiskich problemow, kaž na pśikład wunjerěšenje wódy a njedostatk kislika.
British National Front
British National Front jo ekstremistiska pšawicarska strona w Zjadnośonem kralojstwje, kótaraž bu w lěśe 1967 załožona. Pśedsedaŕ jo Ian Edward.
Leonard Cohen
Leonard Norman Cohen (roź. 21. septembra 1934 w Ontario – wum. 7. nowembra 2016 w Los Angeles) jo był kanadiski spiwaŕ, basnikaŕ a muzikaŕ. Awtor młogich spiwow, teke šyroko znatych, ako Hallelujah, Dance Me to the End of Love, I’m Your Man a druge.
Pšawa kastanija
Wopis
Pšawa kastanija jo za cas lěta zeleny bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 20 až do 30 m a ma wusoko wugjarbjanu, šyroko wusegujucu kronu a śamnozeleny list.
Liberal Democrats
Liberal Democrats jo liberalna strona w Zjadnośonem kralojstwje, kótaraž bu 3. měrca 1988 ze stronowu Liberal Party a Social Democratic Party załožona. Pśedsedaŕ jo Nick Clegg.
Wšedna kultura
Pśepytowanje wšedneje kultury jo centralna tema w ludowěźe, sociologiji, kulturnej a medijowej wědomnosći.
Słodka źiśelina
Słodka źiśelina (Hedysarum) jo rod ze swójźby łušćinowych rostlinow (Fabaceae). Dalšne serbske mě jo słodka kwiśina.
Roubaix
thumb|300px|Radnica Roubaix jo stare industrijowe město w pódpołnocnem źělu Francojskeje, blisko belgiskeje granicy. Z pśisamem 96 tysacami wobydlarjow jo teke pó Lillu a Amiensu tśeśe nejwětše město cełego regiona Hauts-de-France.
Kšuška
Kšuška někotare witaminy a balastowe maśizny wopśimjejo.
Tśemuśnica
Tśemuśnica jo z pśestrěnju wót 12,1 km² pó Gójackem jazorje drugi nejwětšy pśirodny jazor w cełej Bramborskej. Z maksimalnej dłymokosću wót 29 metrow jo Tśemuśnica wšak dwójce tak dłymoka kaž Gójacki jazor. Wóna bu k prědnemu razoju w lěśe 1316 abo 1319 ako Tschermitzel naspomnjona.
Bagnowa cypresa
Wopśimjejo slědujucej družynje:
Japańska kryptomerija
Stojnišćo
Rosćo jano w regionach z miłych zymami. Ma lubjej do dłymi duce, włožne a małokalkate zemje.
Rozšyrjenje
Bom jo w Japańskej rozšyrjona.
Jemjelicowe rostliny
Jemjelicowe rostliny (Viscaceae) jo była rostlinska swójźba, kótarejež družyny pó nowych spóznaśach něnto słušaju k swójźbje (Santalaceae).
Toruń
Toruń ( Thorn) jo město w Pólskej, nad rěku Wisłu, kótarež lažy w kujawsko-pomorskem wójwodstwje. Historiski centrum jo na lisćinje UNESCO.
Skonstruěrowane słowjańske rěcy
Konstruowane słowjańske rěcy su napśikład	Glagolica, Lydnevi, Mezislovanska, Mjazysłowjańšćina, Proslava, Ruslavsk a Slovio. Wětšynu z nich su rěcywědniki stwórili za dorozměśe głownje mjazy słowjańskimi narodami. Słušaju k słowjańskim rěcam.
Don
Běg
Na 1360 wót 1870 kilometrow jo Don łoźowny.
Listowa jemjelica
Wopis
Gałuzy su wěcej raz widlickojśe roznogaśowane.
Pandemija koronawirusa
mini|Koronawirus SARS-CoV-2 Pandemija koronawirusa (teke: korona-pademija, koronowa pandemija , pandemija korony korona-epidemija ) jo na cełem swěśe rozšyrjona epidemija infekciskeje chórosći COVID-19 (skrotconka wót engl. coronavirus disease 2019). Toś tu chórosć zawinujo tak pomjenjony koronawirus, kótaryž we wobchadneje rěcy teke se jadnorje korona pomjenjujo.
Lutki
"Lutki" nakładujo Ludowe nakładnistwo Domowina a Rěcny centrum WITAJ.
Wusoka słynica
Wusoka słynica (Fragaria moschata) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Toflowa krida
thumb|Běła toflowa krida thumb|Barwna toflowa krida thumb|Francojska toflowa krida Toflowa krida jo material, kótaryž se wužywa aby na gropnych pówjerchach pisaś, wósebnje na toflach. Wóna zawóstaja partikle, kótarež se jano słabje njepušća a se góźe lažko wótrěwaś.
Sardišćina
Substantiw (wěcownik)
Sardiski wěcownik ma dwa roda (maskulinum a femininum) a dwě cysle (singular a plural).
assu, assa, assos, assas; kissu, kissa, kissos, kissas; dessu, dessa, dessos, dessas; issu, issa, issos, issas.
Pronomen (naměstnik)
suo, sua (jogo, jeje)
Werb (słowjeso)
Kondicional
'''III. konjugacija'''
Łužyske jazorišćo
Jazorišćo lažy we Łužycy mjaz Lubnjowom w dłujkem wjacorje a Niskej w krotkem zajtšu a wupśestrěwa se na dłujkosći wót wěcej ako 80 kilometrow. Jědro łužyskego jazorišća jo Łužyski jazoraty rěd, pótakem źewjeś jazorow mjaz Złym Komorowom a Wojerecami, kenž su pśez łoźowne kanale mjaz sobu zwězane.
Azowske mórjo
Azowske mórjo ( - Azowske more, - Azowskoje more, ) jo małke mórjo w krotkozajtšnem źělu Europy. Granicujo na pódwjacorje z Ukrainu a na pódzajtšu z Rusojskej federaciju. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana a płaśi ako źěl wětšego Carnego mórja, wót kótaregož jo na krotkem wjacorje wótźělone pśez połkupu Krim a z kótarymž jo zwězane na pódpołdnju pśez Kerčsku wuscynu njedaloko Kerča.
Žarnowski Halšter
Žarnowski Halšter, teke Wólšynka ( Sornoer Elster, teke Sornische Elster) jo była rěka w Dolnej a Górnej Łužycy. Źinsajšny kanalowy system w Łužyskem jazorišću wopśimjejo teke mały, na krotke zajtšo wót Kóšynki lažecy kanal, kótaryž wjeźo wót Leniskego jazora do Carnego Halštera. Toś ten kanal nosy źinsa mě Žarnowski Halšter.
Ernst Eichler
Publikacije (wuběrk)
]
Wósadnik
thumb|right|Titelny bok Wósadnika z lěta 1908. Wósadnik (teke: Wosadnik) z pódtitelom: Cerkwine powěsći za dolnołužyske serbske wosady - jo był dolnoserbski cerkwiny casopis (mjasecnik), kótaryž jo se wudawał w lětach 1904-1913. W decembrje 1904 toś ten casopis jo wujšeł prědny raz na probu.
Veritas
Veritas (serbski wěrnosć) jo mała pšawicarska strona w Zjadnośonem kralojstwje, kótaraž bu w lěśe 2005 załožona. Pśedsedarka jo Therese Muchewicz.
Wokrejs Odra-Sprjewja
Historija
Wokrejs Odra-Sprjewja jo nastał w ramiku wokrejsneje reformy 1993.
Herbert Nowak
Myto Ćiśinskego jo dostał 1997 za "jogo wurědnu literarnu a pisnu dolnoserbšćinu konsolidujucu tworiwosć". Literarne wózjawjenja jo w Serbskej Pratyji a w antologijach publicěrował.
Módra sykorka
Wopis
Młode ptaški maju swětłožołte woblico a šerozelenu kapku.
Cardiff
Cardiff jo stolica a nejwětše město Waliziskeje w Zjadnośonem kralojstwje. Z wěcej ako 341 000 wobydlarjami jo teke źasete nejwětše město Zjadnośonego kralojstwa.
Lažy na pódpołnocnem brjoze Bristolskego kanala na krotkem zajtšu Waliziskeje.
Wótšyrjenje
Powšykne woblicenje za kulowatu zemju
Pótom płaśi: ,
Woblicenje za zemju ako referencny elipsoid
z N(\phi) ako radius prěcneje kśiwosći wótpowědneje geografiskeje šyriny \phi a ako diferenca geografiskich dlininow celowego a wuchadnego městna.
Pjelch
Pjelch (Glis glis) jo jadnučki gryzaŕ w swójźbje spańcow (Gliridae), kótaryž słuša k rodoju Glis. Wón jo nejwětša Europska družyna toś teje swójźby.
Bixa orellana
Bixa orellana jo bom abo kerk ze swójźby (Bixaceae).
Suwałki
Suwałki jo město w Pólskej, w podleskem wójewódstwje. W 2013, jo how bydliło 69 337 luźi.
Glasgow
Glasgow jo pó Londonje a Birminghamje tśeśe nejwětše město Zjadnośonego kralojstwa a zrazom nejwětše město Šotiskeje, mjaztym až jo mjeńšy Edinburgh šotiska stolica.
Wósušyna
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až julija. Muske a žeńske kwiśonkowe stołki stoje na rozdźělnych rostlinach. Kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót 5 mm a stoje w kisćach, kótarež dośěgnu dłujkosć wót 10 až 20 cm. Muske kwiśonki su nažołśe zelene. Płodnistwo jo zrownane a dośěgnjo dłujkosć wót až do 20 cm.
Dixie Carter
Dixie Virginia Carter (25. maja 1939 we McLemoresville, Tennessee – 10. apryla 2010 w Houton, Texas) jo była US-amerikańska grajaŕka.
Trebinje
Trebinje (kyriliski Требинье) jo město w samym krotkem zajtšu Bosniskeje a Hercegowiny, njedaloko granicow z Chorwatskeju a Carneju Góru. Lažy w rědko wobsedlonem pódzajtšu Hercegowiny pśi karstowej rěce Trebišnjica. Až do Jadrańskego mórja jo pó powětšowej liniji jano 15 kilometrow. Góriny we wokolinje města su wuše ako 1200 metrow.
SDAJ
Swójske medije
Pódla zwězkodalokego magacina Position (Pozicija) jo hyšći dalšny regionalnych nowinow a akcijnych nowinow, kak na pśikład Basta! w Berlinje, Aufschrei (zakśik) w Rostocku abo Kontra w Bayerskej.
Pšužyna
Woblicenje
Dłujkosć b pšužyny ze srjejźišćowym kutom α w kutowej měrje a radiusu r dajo se pśez slědujucu formulu woblicyś:
Baskiska rěc
Dialekty
Dajo 6 głownych dialektow baskišćiny:
Tokpisinšćina
Gramatika
Kaž druge kreolske rěcy tokpisinšćina ma relatiwnje jadnoru gramatiku. Njeeksistěrujo konjugacija daniž deklinacija.
Werby
Wjele werbowych zdonkow góźi se ze sufiksom abo bźez sufiksa wužywaś.
Modalne werby
Tokpisinšćina ma někotare modalne werby. 1 Stoj snaź fonologiskeje formy dla (i + inap > inap) bźez partikle i. Ale pśi negaciji se partikla i wužywa.
Adwerbowe sufikse
Někotare werby wopśimjeju dwójce sufiks -im.
Wětšyna werbow z takim sufiksom jano raz kóńcowku -im wužywa.
Pronomeny
W pluralu wšak se slědujuce formy wužywaju:
Mimo togo eksistěrujotej slědujucej pronomena:
Adjektiwy
Adjektiwy cesto maju sufiks -pela (z engelšćiny "fellow"), gaž substantiwy modificěruju; wuwześe jo liklik "małki". Liklik da se teke ako adwerb z wóznamom "pitśku" wužywaś, kaž na pś. dispela bikpela liklik ston, "toś ten pitśku wjeliki kamjeń".
Prepozicije
Eksistěrujotej jano dwě wopšawdnej prepoziciji: bilong (z "belong"), kótaraž wóznamjenja "wót" abo "za" (toś pśiswójźbnosć, wobsejźeństwo, swójstwo), a long, kótaraž wóznamjenja wšo wuškowne. Někotare frazy se ako prepozicije wužywaju, kaž na pś. long namel (bilong), "srjejź, wósrjejź".
Móžo se teke ze substantiwami kombiněrujaś.
1 To jo ekwiwalent serbskego posesiwnego pronomena.
Wónjaty topoł
Wónjaty topoł (Populus balsamifera) jo rostlina ze swójźby wjerbowych rostlinow (Salicaceae). Wóna słuša k sekciji Tacamahaca roda topołow (Populus).
Pětr Młónk
Pětr Młónk (teke Młóńk, Młynk; roź. 19. měrca 1805 w Žičenju; wum. 6. februara 1887 w Małej Boršći) jo był górnoserbski ludowy basnikaŕ a narodny procowaŕ. Młónk jo zbasnił tysac pěsnjow. Jan Arnošt Smoler w 1848 se Młónka basniski dar wjelgin jo wažył, a jo wudawał twórbow Młónka w casniku "Tydzenska Nowina". Basniske twóŕby Pětra Młónka su se wudali 1879 w Budyšynje ako Kěrluše a spěwy wot Pětra Młónka w Dźiwoćicach.
Knochace
Družyny
Eksistěrujo 12 až 20 družynow:
Ronald Reagan
thumb|Ronald Reagan (1981) Ronald Wilson Reagan (* 6. februara 1911, Tampico, Illinois – 5. junija 2004, Los Angeles, Kaliforniska) jo był US-amerikański grajaŕ, republikański politikaŕ a wót lěta 1981 až do lěta 1989 prezident Zjadnośonych statow Ameriki.
Geografiske koordinaty
Stawizny
Nouvelle Triangulation de la France, kótaraž źo na měrjenja wót Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z casa do 1793 slědk, jo se w běgu metrifikacije (pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard) wotměła. Nulowy meridian běžy pśez Paris, tak až „Old Royal Observatory“ w Greenwichu lažy pla 2° 20′ 14,025″ W (NTF), pódany w nowostopnjach. To wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), źinsa pó kazni ako Gon (1 połnokut = 400 nowostopnjow).
Dubliński zalew
Zalew ma pśerěznu dłymokosć 5 m a wupśestrějo se wót połkupy Howth Head na pódpołnocy k pśistawje Dún Laoghaire na pódpołdnju. Na dłujkem wjacorje se mała pěskowa kupa North Bull namaka. Město Dublin wobda zalew na pódpołnocy, pódwjacorje a pódpołdnju.
Ł
Pismik Ł abo ł jo 15. pismik serbskego alfabeta a wužywa se wótglědajucy wót togo teke w pólšćinje, kašubšćinje, we Łacince (běłoruskim łatyńskem alfabeśe), we wenecianšćinje a w rěcy pódpołnocnoamerikańskego luda Navajo.
Jan Neruda
Jogo swójźbne mě bu wót Chilskego lyrikarja, marksista a nosarja Nobelowego myta Pablo Neruda (pópšawem Neftali Richard Reyes Basualto) ako pseudonym wužywane.
Tyca
cerwjena:. oranžowa:. žołta:. zelena:. módra:. indigo:. wioletna:.
Lijepa naša domovino
Chorwatski
Teci Savo, Dravo teci,
Dok mu njive sunce grije,
Wjelika koalicija
Wjelike koalicije su kněžyli w Nimskej až doněnta tśi raze na zwězkowej rowninje: wót 1966 do 1969 pód Kurtom Georgom Kiesingerom a wót 2005 do 2009 kaž teke wót 2013 pód kanclaŕku Angelu Merkel.
Teplice
miniatur|Rěki a města w pódpołnocnej Českej – Teplice cerwjenje miniatur|Městny naglěd něźi 1870
Hendrich Jordan
Wón jo nan Hajno Jordana (1882–1917) a Karlo Jordana (1885–1967).
Otto Sander
Otto Sander (* 30. junija 1941 w Hannoverje – † 12. septembra 2013 w Barlinju) jo był nimski źiwadłownik a filmowy grajaŕ, synchronowy powědaŕ a powědaŕ słuchograśow.
Japańska banja
Kwiśonki
Žeńske kwiśonki maju tłusty, tśi až wósym centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk. Płodnik jo kulowaty, jajoformowy, cylindriski, kšuškaty abo kjaglojty. Keluch jo wjelgin małki. Jich pěstka njaso tśi lapate plěški.
Jonna Tervomaa
Jonna Marika Tervomaa (r. 7. januara 1973, Forssa) jo finska pop-spiwarka a spiwyźěłarka. Wóna jo bywała sława w starstwje wót źaseś lět, gaž wóna jo dobyła spiwańske wuběźowanje "Syksyn Sävel" ze spiwom "Minttu sekä Ville". Tervomaa jo zachopinała swóju nowu, dorosćonu karieru w lěśu 1998 z swój pó njej titelowanym albumom.
Rolny knochac
Kwiśonki
Kwiśonki se wót insektow abo samego woprošuju.
Himalaja
Ako pódwjacorny kóńc Himalaja płaśi Khyberski pas njedaloko afghanisko-pakistańskeje granicy. W pódpołnocnej Pakistanje namaka se Karakorum, kótaryž jo drugi nejwušy źěl Himalaja z drugeju nejwušeju góru swěta, K2. Dalej běžy Himalaja pśez pódpołnocnu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a pódpołnocnu Burmu.
Himalaja jo złožowane góriny, kótarež su nastali pśez koliziju Indiskeje platy z Euraziskeju pśed něźi 40–50 milionami lětami.
Apioideae
Systematika
Pódswójźba Apioideae se tuchylu do 21 tribusow rozrědujo a někotare rody hyšći njejsu do žednego tribusa zarědowane (pó Steven R. Downie u. a. 2001, F.-J. Sun u. a. 2004, A. R. Magee u. a. 2009 ), pśidatne informacije su „Germplasm Resources Information Network“, „The Plant List - A working list of all plant species“ a „The Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity“ wuwzate) (wuběrk na rody):
Marcus Końcaŕ
Marcus Końcaŕ, nim. Marcus Koinzer (roź. 1987 w Chóśebuzu ) - jo dolnoserbski wucabnik a kulturny procowaŕ, wót 2015 zastupny jadnaŕ Domowiny, wjednik Domowinskego běrowa w Chóśebuzu.
Dlininowy krejz
thumb|Dlininowe krejze thumb|Naglěd kule. Wšykne dlininowe krejze (žołty) źěle kulu do dweju połojcowu – rowno tak ako ekwator (módry). Wóne su – ako druge pśeśěgnjone linije toś togo wobraza – wšykne wjelike krejze.
Dlininowe krejze su te wjelike krejze na ako kulowaty myslonem zemskem pówjerchu, kótarež běže k pódpołnocno-pódpołdnjowemu směroju a du pśez woba rotaciskej pola zemje. Kuždy dlininowy krejz zestaja se z dweju napśeśiwneju meridianowu (połkrejzow) a charakterizujo se togodla pśez pódawanje jadneje z jich geografiskich dlininow.
Dlininowe krejze na zemi a drugich deforměrowanych kulach
Něźi 10 raz wětše su toś te wótchylenja mjazy geometriskeju a fyzikaliskeju definiciju na wjelickem planeśe Jupiter (jowigrafiska dlinina/šyrina) a teke na Marsu. Cerwjony planet jo swójeje małkosći dla (51 % zemskego radiusa) drje lěbda wopłonjony, ale jasnje tśiwósowy.
Metrowa konwencija
Gaž francojske wědomnostniki su wokoło 18. stolěśa definiciju metra pśewjadli, su póstajenje zemskeje wobměry z 4 x 10 milionow metrow planowali. Diferenca na 8 km na 40.000 km źo na njewótwrotne małe měrjeńske zmólki a zarzece měridła dweju tegdejšeju ekspedicijowu (Lapska a Peru) slědk. Až njejsu kśěli meter šyrinowym krejzam, ale dlininowym krejzam pśiměriś, jo pśedewšym dwě pśicynje měło:
Karibiske mórjo
Granicujo na pódpołdnju z Venezuelu, Kolumbiskej a Panamu, na pódwjacorje z Kosta Riku, Nikaraguu, Hondurasom, Guatemalu, Belize a mexikańskej połkupu Yucatán, na pódpołnocy z Wjelikimi Antillami (z Kubu, Hispaniolu, Jamaiku a Puerto Ricom) a na pódzajtšu z Małymi Antillami.
Indiski ocean
Na pódpołnocy granicujo Indiski ocean z Aziju, wósebnje z Indiskeju połkupu a Arabiskeju połkupu, na pódwjacorje z pódzajtšneju Afriku a Atlantiskim oceanom, na pódzajtšu z Indochinu, Awstraliju a Śichym oceanom a na pódpołdnju pak z Pódpołdnjowym oceanom pak z Antarktiku (wótwisnje wót definicije).
Naya Rivera
8. julija 2020 gaž jo se Naya w kaliforniskem jazorje Piru gromaźe z jeje małym góleśim kupała, jo se njeglucnje zalała. 13. julija jo w jazorje było namakane jeje śěło.
Łapy
Łapy jo město w Pólskej, w podleskem wójewódstwje, we wokrjesu Białystok, w gmejnje Łapy. W 2012, jo how bydliło 16 153 luźi.
Sok
Wopis
Łopjena su w porach pjerinate a se zwětšego w wijankach kóńce.
Wužywanje
Ze semjenjow se teke muka zgótuju, kótaraž móžo ako pśidawk pśi klěbpjacenjeju słužyś.
Helmut Hupac
W lětach 1965-1969 wón jo wuknuł na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Chośebuzu. Po abiturje wón jo był wojak. Pón wot lěta 1971 jo studěrował teologiju w Barlinju. Prědny eksamen jo złožył w lěśe 1976. Tomu jo se pśizamknuł wikariat w měsće Neuruppin a prjatkaŕski seminar w Gnadau pla Magdeburga. W lěśe 1979 jo złožył 2. teologiski eksamen. Až do lěta 1983 jo źěłał w administratiwnej cerkwinskej słužbje w Chośebuzu. Wót 1. junija 1983 jo pśewzeł zastojnstwo fararja w Korjenju.
DeyziDoxs
DeyziDoxs jo jadna z mało kupkow, kótaraž jo teke nadregionalnje znata. Wó tym swědča južo wšake koncerty w susednej Pólskej a Českej.
Krynica Morska
Krynica Morska jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Nowy Dwór Gdański. W lěśe 2014 jo how bydliło 1 336 luźi.
Smjerdźaca
mini|Smjerdźaca Smjerdźaca (nimski Schmerlitz) jo wjas w gmejnje Ralbicy-Róžant, w historiskem kraju Górna Łužyca. Wobydlaŕstwo - 173 wobydlarjow.
Kłosk
Słodke tšawy
2: Póchad dweju, rědko tśich, spšosćakow (Lodiculae) wrośi na nutśikowny kwiśonkołopjeńkowego krejza.
Walizišćina
Walizišćina (teke kymrišćina, waliziski Cymraeg abo y Gymraeg) jo keltiska rěc, kótaraž se we Waliziskej, w Engelskej pśi granicy z Waliziskej a w enklawach pó cełym swěśe powěda. Walizišćina jo něnt zwětšego wužywana keltiska rěc na swěśe. Waliziski powěda wokoło 750 tysac luźi.
Alfabet guaranišćiny
Pismiki
Akut "´" se ako diakritiske znamješko wužywa, aby pśizukowanje (muanduhe) pokazowało. Jolic se žeden akcent njestaja, se slědna złožka pśizukujo. Pśikłady: syva [sy'va] ("coło"), áva ['ava] ("włosy"), tata [ta'ta] ("wogeń"), tái [taj] ("popjerjony").
Postpozicija
W drugich rěcach
Ale teke mortwa rěc Hetitišćina jo postpozicije měła, kótarež se su zwětšego z datiwom-lokatiwom wužywali:
Jerzy Brzęczek
Jerzy Józef Brzęczek (* 18. měrca 1971) jo pólski kopaŕ a trenaŕ.
Wót 2010 źěła ako trenaŕ, nejpjerwjej w mustwje Raków Częstochowa. Wót julija 2018 jo oficijelny trenaŕ nacionalnego mustwa Pólskeje.
Józef Piłsudski
Wón jo był wót lěta 1918 až do lěta 1920 statny šef Pólskeje, a wót lěta 1926 až do lěta 1928 kaž teke w lěśe 1930 pólski premierminister.
Sewastopol
Město jo se pó rusojskem wobsajźenju Krima w lěśe 1783 na městnje staršego tatarskego sedlišća załožyło a lažy w krotkem wjacorje połkupy pśi kšomje Krimowych górinow. Sewastopol jo domacny pśistaw a głowne zepěranišćo rusojskeje Carnomórskeje floty a až do lěta 2014 teke ukrainskeje mariny.
Siófok
Siófok jo město w Hungorskej.
Ludwigshafen
left|thumb|Nutśikowne město z pśistawom a [[Ryn|Rynom]] Ludwigshafen (oficielnje Ludwigshafen am Rhein) jo wjelike město z něźi 160.000 wobydlarjami w krotkowjacornej Nimskej. Lažy napśeśiwo Mannheimoju a wulewoju Neckara pśi lěwem brjoze Ryna na krotkem zajtšu Rheinland-Pfalcojska a jo wažne industrijowe srjejźišćo regiona. Město wobstoj akle wót lěta 1853 ako samostatna gmejna a jo mjaztym wósebnje ako sedło BASF a městno Tatorta nadregionalnje znate.
Slobrowita šytawa
Wopis
Slobrowita šytawa ma běłe pjerje. Jeje šnapac jo wjeliki, kałakojty a žołty. Ptašk dośěgnjo dłujkosć wót 85 až do 104 cm a dalokosć rozpněśa wót 145 až do 170 cm. Śamnej noze stej dłujkej. Šyja jo dłujka a pśi lětanju zekśiwjona. Na rozdźěl wót drugich šytawow šnapacowy kórušk se akle za wokom kóńcy.
Płonjak
Płonjak (Thymus) jo rod ze swójźby gubkatych kwitarjow  (Lamiaceae).
Wows
Wows (Avena) jo rod ze swójźby słodkich tšawow (Poaceae).
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Kisć
Kisć, teke łoś jo kwiśonkowy stołk, pśi kótaremž bocne wóski njasu jadnore abo roznogaśowane grany. Pó formje se rozeznawaju wupśestrěta kisć, wopłonjona wótšćitarska kisć, lejkowa kisć a botryoid.
Wšedna jaseń
Łopjena
Jeje zymske pupki su pócarnje filcojte.
Kuniny pjas
Žywjeński rum
Kuniny pjas jo w nocy aktiwny.
Helmut Kurjo
Dłujkolětny nawjedowaŕ Domowniskego a drastwowego towaristwa Bluń (nim. Sorbischer Heimat- und Trachtenverein Bluno e.V.). Wón jo w swójom domje natwarił „bursku śpu“, priwatny muzeum, źož chowa wón pódomk, drastwy, domacny rěd, fotografije a druge drogotne eksponaty, kótarež dawaju znankstwo wót burskego a serbskego charaktera jsy.
Šera karwona
Wopis
Ptašk dośěgnjo dłujkosć wót 47 cm. Jogo pjerina jo na głowje, wopušu a kśidłoma carna, mjaztym až na dolnem boku šera.
Jimi Hendrix
Jimi jo grał jogo slědny koncert 6. septembra 1970 na Open Air Love & Peace Festiwalu na nimskej kupje Fehmarn pśi Šleswig-Holštejnskeju. Źinsa jo tam kamjeń k spominanju, a jo był tam teke muziski festiwal dopomnjeńka Hendrixa wót 1995 do 2010.
Beno Budar
mini|upright|Beno Budar (2013)
QWERTY
Interpunkciske znamješka atd mógu wariěrowaś. Tastatura QWERTY bu nacerjona, aby wótwobrośił pśetergowanje dla rownocasnego wužywanja susednych tastow za cas epochy pisańskeje mašiny.
Pśelewajucy płonjak
Wopis
Małučke łopjena su srjejźnozelene, kósmate a aromatiski wónjaju.
Stojnišćo
Rosće na suchych, kamjentnych wótkłonach.
Jack Nicholson
Jack Nicholson (22. apryla 1937 w Neptune City, New Jersey) jo amerikański grajaŕ, šyroko pśipóznaty ako jaden z nejwuznamnjejšych grajarjow źinsajšnego casa. Jo sebje dobył cesć i pśipoznaśe a teke młoge filmowe myta. Mjazy nimi jo teke myto Oscar (w 1976 - za film One Flew over the Cuckoo's Nest, w 1984 - za film Terms of Endearment, w 1998 - za film As Good as It Gets) a Złoty globus (w 1975 - za film Chinatown, w 1976 - za film One Flew Over The Cuckoo's Nest, w 1984 - za film Terms of Endearment, w 1986 - za film Prizzi's Honor, w 1998 - za film As Good as It Gets, w 2003 - za film About Schmidt). Wón jo grał we wěcej ako 78 filmach
Margot Hašcyna
W lěśe 2017 jo wóna dostała myto Domowiny za jeje zasłužby na šulskem pólu a pśi mócowanju Witaj-projekta.
Balassagyarmat
Połoženje
Městko lažy pśi lěwem boku rěki Ipeľ/Ipoly w Nógrádskem žłobišću. Městny źěl, kótaryž lažy na pšawem brjogu rěki a jo něgdy k Balassagyarmatoju słušał, twóri źinsa słowaksku wjas Slovenské Ďarmoty (hungorski: Tótgyarmat).
Thymus camphoratus
Wopis
Lažko kósmate łopjena kaž kamfer wónjaju.
Wójcyna rotwica
Póddružyna Achillea millefolium subsp. sudetica
- alpy, karpaty
Sotra.app
W septembrje 2022 su "sotru" wó rěcnyma pórikoma dolnoserbski-nimski a górnoserbski-dolnoserbski ako teke wó dolnoserbski wužywarski pówjerch rozšyrili.
August Leskien
August Leskien jo awtor młogich nastawkow na pólu pśirownujuceje gramatiki indogermaniskich, wósebnje słowjańskich a baltiskich rěcow. Jo napisał mj.dr. pśirucku za starobulgaŕsku rěc (starocerkwinosłowjańšćinu, 1871), pón teke gramatiku starobulgaŕskeje rěcy (1909).
Turku
Turku (: Åbo) jo wjelike město w Finskeje. Lažy pśi Finskem zalewje a ma 195.301 wobydlarjow.
Zazaki
Gramatika
Zazaki ma dwa genusa, dwa numerusa a dwa primarnej pada.
Frombork
Frombork jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Braniewo, w gmejnje Frombork. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 467 luźi.
Franciszek Koczorowski
Franciszek Koczorowski (* 1687, † 1743) jo był pólski duchowny, spisowaśel a pedagog.
Jatšowna kupa
Jatšowna kupa (nimski Osterinsel) jo kupa w krotkozajtšnem Śichem oceanje a źěl Chilskeje. Špańske mě jo Isla de Pascua a Rapa jo Te pito o te henua.
Kristusowy śerń
Kristusowy śerń (Euphorbia milii, Syn.: Euphorbia bojeri Hook., Euphorbia splendens Bojer ex Hook., Euphorbia splendens var. bojeri (Hook.) Leandri) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow  (Euphorbiaceae).
Wopis
Kristusowy śerń jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do 2 m. Njaso carnobrune śernje. Łopjena njasu krotke wogonki. Zdonk jo sukulentny.
Bernd Melcher
Bernd Melcher jo serbski inženjer, žurnalist, pśełožowaŕ, pedagog a wót 2005 šefredaktor casopisa za źiśi Płomje. Wót lěta 2019 jo wón komisariski nawjedował dolnoserbske wótźělenje Rěcnego centruma Witaj. Wót 1. februara 2022 jo wón wjednik wótźělenja za rěcny marketing, wědomnostne źěło a rěcne projekty we wótnožce Rěcnego centruma Witaj w Chóśebuzu.
Euro
Eurozona
Slědujuce kraje wužywaju euro ako oficielne pjenjeze, njamaju pak pšawo, pjenjeze pregowaś:
Zebnica (město)
Zebnica (nim. Sebnitz, čes. Soběnice) jo wjelike wokrejsne město we wokrejsu Sakska Šwica-Pódzajtšne Rudne góry, z góry dołoj běžaś pśi rěcynu nižynu Zebnica a Kśinicy na granicy mjazy Nimskeju a Českeju. Město ma cirka 9552 wobydlarjow a jo se prědny raz w 13. stolěśu naspomnjeło. Lažy na wusokosći wót 250 až 460 metrow a 379 metry w městowych srjejźišćo pó jutšna k narodnego parku Saksko-Českojska Šwica a na Pódwjacorno-Łužyskem góratem kraju. Lažy na lěwem brjogu rěki Zebnicy, naprěki českego města Dolní Poustevna, kenž jo było až do roku 1945 źěł Zebnice. Dalšne měsćańske źěle su Altendorf, Lichtenhain, Mitteldorf, Ottendorf a Saupsdorfa w Kśiniskem dołkach, kaž we husokosći Schönbach, Hofhainersdorf, Amtshainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorfa.
Wobchod
Zebnica lažy pśi zeleznicowej śěgi Sebnitztalbahn/ Zeleznica Narodnego parka Sakskeje a Českeje Šwicy (U28) mjazy Dźěćinom, Žandawom, Zebnicom, Dolní Poustevnom, Mikulášovicom, Velký Šenovom, Słanknom do Rumburka a pśi śěgi Sakskego Semmeringbahn (RB71) mjazy Zebnicom, Nowe Městom, Stołpinom do Pěrna.
Něga běchu teke hyšći jadne zeleznicowe śěgi wót Žandawa do Górneje Łužycy mjazy Krumhermsdorfom, Nowe Městom, Oberottendorfom, Wjazońcom, Wjelećinom, Rozwodecom, Budestecom a Dźěžnikecom do Budyšyna.
Carny baz
Wopis
Carny baz jo kerk abo małki bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 7 (9) m.
Stojnišćo
Rosćo w žywych płotach a w bogatych na zelu, włožnych lěsach a drjebiznowych městnach.
Wjelicka tuja
Wopis
Zdonk dośěgnjo tłustosć wót wěcej ako 2 m, pśedewšym pśi starych rostlinach. Škóra jo cerwjenojta až śamnobruna a se w pódłujkostnych smužkach abo w małkich platach pušća.
Gałuzy su wopłonjone, wódorownje wótstojece a pśi rozšurowanju pó ananas wónjaju. Jich górny bok jo błyšćecy zeleny, ale dolny bok jo šerozeleny.
Wužywanje
Rostlina se w srjejźnej Europje ako pyšnu drjewinu sajźa. Indianarje zdonki su za totemowe koły wužywali.
Evangeliom swětego Matthejusa
thumb|right|250px|Ewangelist Matej Evangeliom swětego Matthejusa (skrotconka Mt) jo prědny ewangeliom z Nowego testamenta. Na grichiskem euangelion kata Matthaion (εὐαγγέλιον κατὰ Ματθαῖον, se zestaja z eu εὖ ‚dobry‘, hē angelia ἡ ἀγγελία ‚nowosć‘ a kata κατὰ ‚pó‘). Ewangelist Matthejus (~60/80) powěda to žywjenje a statkowanje Jezu.
Njeknicomnik
mini|Repro z jadnogo wudaśa studentskego casnika Njeknicomnik
Archiv für slavische Philologie
Archiv jo był załožony 1875 wót Chorwata Vatroslava Jagića a wudawany wót Weidmannoweje knigłarnje w Barlinju. Z pomocu historikarja Theodora Mommsena toś ten casopis jo dostał financielnu pódpěru wót Pšuskego Ministarstwa za Kubłanje. Jagić jo redigěrował casopis bejnje dłujko, wót zachopjeńka až do lěta 1920, gaž jo se wujšeł 37. zwězk. Pó smjerśi Jagića, jo Archiv njepšawidłownje wuchadał až do 1929, gaž jo był publicěrowany slědny tom, redigěrowany wót Erich Bernekera.
Brjok
Wopis
Krona jo jajojta až kulojta. Młode gałuzy su pjelsniwe.
Lisabon
Lisabon (port. Lisboa) jo głowne město a stolica Portugalskeje.
Sanok
Sanok (Królewskie Wolne Miasto Sanok) jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Sanok. W lěśe 2014 jo how bydliło 38 953 luźi.
Pódwjacorna tuja
Łopjena
Spjerchlinowe łopjena su tupe abo pitśku špicne a dośěgnu dłujkosć wót až do 6 mm na głownych pšuśikach a wót něźi 3 mm na pódlańskich pšuśikach. Wóni su na górnem boku słabje śamnozelene a na dolnem boku nažołśe zelene. Na gałuzowych flankach su kilate. Na płoninach njasu nadpadnje žywicowe załzy.
Wužywanje
W Europje se wjelgin cesto ako kjarchobowu drjewinu abo zagrodny žywy płot sajźa.
Europeada
Europeada jo europske mejstarstwo w kopańcy rěcnych (awtochtonych) mjeńšynow, kótarež organizěrujo se wót Federalistiskeje unije europskich narodnych kupkow (FUEN) w zgromadnem źěle z gósćinarskeju mjeńšynu wótpowědnego turněra. Prědna Europeada jo se pśed europskim kopańcowym mejstarstwom 2008 pla Retoromanow w kantonje Graubünden w Šwicaŕskej wótměła. Tegdejše finale su Pópołdnjowe Tirolarje pśeśiwo chorwatskej mjeńšynje w Serbiskej z 1:0 dobyli.
Organizacija
Městna pśewjeźenja jo sedym sedlišćow we wobcerku Surselva (Sedrun, Disentis/Mustér, Trun, Danis-Tavanasa, Ilanz, Schluein, Laax a Vella) było, mimo togo Trin a Domat/Ems we wobcerku Imboden kaž teke Chur we wobcerku Plessur. We wobłukowem programje jo mimo togo dnjowe zarědowanje z muziku a folkloru wótměło, kótarež ma kulturelnej wuměnje narodow słužyś.
Pśezpołdnica
thumb|250px|Pśezpołdnica Pśezpołdnica jo mytiska bytosć, kotaraž jo znata we mytologijach słowjańskich ludow, teke Serbow. Pśezpołdnica jo pśedstajała ako žona w běłej drastwje ze serpom w ruce, kótaraž jo śěgnuła w pśezpołdnjejšem casu pó pólach a łukach a jo jo wobstražowała. Wóna jo mógła smjerś pśinjasć.
Pódzajtšna tuja
Łopjena
Spjerchlinowe łopjena gałuzam wusko pśilěgaju a se jasnje pśekšywaju. Wóni dośěgnu dłujkosć wót až do 7 mm. Pśi rozšurowanju słabje sadojśe wónjaju.
Wužywanje
Bom se w Europje we wšakich, teke małorostnych warjetetach sajźa.
Cypresowe wjelkowe mloko
Stojnišćo
Rosće na suchych pěskowych zemjach, pśedewšym na suchych błomjenjach, na kamjentnych nakłonjach, w swětłych krickach, na kšomach a na drogowych kšomach. Ma lubjej skerjej suche a bazowe zemje.
Apenninska połkupa
Na połkupje lažy tśi staty: Italska, San Marino a Vatikan. Połkupa granicujo na pódzajtšu z Jadrańskim mórjom, na pódpołdnju z Ioniskim mórjom a na pódwjacorje z Tyrrenskim mórjom.
Słyńcne wjelkowe mloko
Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do junija (nowembra). Kwiśonki stoje w pěśpromjenjowych, nažołśe zelenych pózdatnych wokołkach. Promjenja su cesto ako widlicki roznogaśowane. Pśikšywne łopjeńka su kijaškowym łopjenam pódobne. Styri žołte załzy na kšomje kwiśonkowego keluška su kulowate-owalne. Pód wšym pózdatnej kwiśonku jo kijaškowym łopjenam pódobne wusoke łopjeńko.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje rozšyrjona, pśi comž jo w Nimskej pśisamem wšuźi cesta, jano w Alpach jo rědka. Družyna póchada nejskerjej z regiona Srjejźnego mórja a se jo za cas młodeje kamjeńtneje doby ako slědowaŕ kulturneje krajiny           zasedlowała.
Varanasi
Varanasi (hindiski: वाराणसी, urduski: وارانسى, Vārāṇasī []), abo Benares (बनारस, بنارس, Banāras []), abo Kashi (काशी, کاشی, Kāśī []) jo wuznamne město zwězkowego stata Uttar Pradesh w Indiskej. Wóni jo jadno z nejstaršych městow Indiskeje a płaśi ako nejwěcej swěte město Hinduizma. Lažy pśi Gangesu. Ma płoń 1550 km² a něźi 1,2 milionow wobydlarjow.
Měchowy płod
Cesto z kwiśonku nic jano jaden měchowy płod nastanjo, ale wjele, tak až jo kompleksny měchowy płod.
Łušćinowy płod
thumb|Łušćizny grocha Łušćinowy płod (teke łušćizny abo łušćinaty płod) jo płod, kótaryž z jadnogo płodowego łopjeńka nastanjo a jo typiski za łušćinowe rostliny (Fabaceae). Wón jo zwětšego suchy a se pó brjušnem a zadnim boku puknjo. Wopśimjejo zwětšego wjele semjenjow.
Bjarnat Rjentš
Bjarnat Rjentš, nim. Bernhard Rentsch (gsb. Bjarnat Rjenč, roź. 3. julija 1937 w Miłoćicach, wum. 14. nowembra 2018 ) jo był serbski wucabnik, muzikaŕ a kulturny procowaŕ, Maśicaŕ.
Biłgoraj
Biłgoraj jo město w Pólskej, w lublińskem wójewódstwje, we wokrejsu Biłgoraj. W lěśe 2014, jo how bydliło 27 106 luźi.
Słodke wjelkowe mloko
Łopjena
Měnjate, dłujkojte-jajojte łopjena su na dolnem boku módrozelene a na górnem boku śamnozelene.
Kwiśonki
Kwiśo w maju. Kwiśonkowe stołk jo zwětšego pěśpromjenjowe. Załzy pózdatnych kwiśonkow su owalne, na zachopjeńku žołtozelene, pózdźej cerwjene. 3-5-promjenjowa wokołka njasu pód kuždej pózdatnej kwiśonku dwa nic zarosćonej, słabje zubatej wusokej łopjeni.
Julie Kavner
Julia Deborah "Julie" Kavner (roź. 7. septembra 1950 w Los Angeles, California) jo US-amerikańska spiwaŕka a grajaŕka.
JaŠERTZ
JaŠERTZ (pó nimskem mjenju JaSchERTZ) jo alternatiwna družyna kompjuteroweje tastatury za pisanje cyriliskich pismow. Mě póchada wót šesć tastow w górnem, lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury, kótarychž pismiki su -.
Jędrzej Wincenty Ustrzycki
Jędrzej Wincenty Ustrzycki († 1710) jo był pólski basnikaŕ a katolski duchowny.
Frido Mětšk
Žiwjenje
W lěśe 1936 jo Frido Mětšk absolwěrował gymnazjum w Drježdźanach Wót 1937 do 1940 jo studěrował klasisku filologiju, historiju a slawistiku w Halle a Jenje. Jo napisał disertaciju pod titulom Heinrich Milde (1676–1739), ein Beitrag zur Geschichte der slawistischen Studien in Halle. Krótki cas jo źěłał ako wucabnikojski referendar a wót 1941 až do 1945 wón jo był z wójakom w Drugej swětowej wójnje. Gaž jo se wrósił ze sowjetskeje wójnskeje popajźi w Karelskej, jo se w lěśe 1949 stał z direktorom Serbskeje wušeje šule w Budyšynje. Za serbsku wucbu jo wón spisał material wo serbskiej historiji.
QWERTZ
W Šwicarskej se warianta wužywa, kótaraž mimo tastow za nimske pśezuki teke ma tasty za francojsku a italsku rěc.
Guaranišćina
Guaranišćina w Paraguayju
Gromaźe ze špańšćinu jo guaranišćina w Paraguayju amtska rěc. Wustawa z lěta 1992 jo wěsće jaden małych oficielnych teksty, kótarež bu do guaranišćiny pśełožone.
Pśizuk a eklipsa
<sup style="font-size:80%;">i To jo tak mjenjowana inkluděrujuca forma. To groni, až pśigronjona wósoba jo inkluděrowana. (ja+ty/wy resp. mój+twój/waš)
Prědny typ (a-/ai-werby)
Prědny typ (areal-werby ) ma prefikse a-, re-, o- (w singularje), ja- (nazalny ña-), ro-, pe-, o- (w pluralu). Pśi někotarych werbach se mjaz jadnym z mjenjowanych prefiksow a zdonkom -i- pśidawa (aireal-werb), kaž na pś. reikuaa „(sy) wěš“.
Werbowy zdonk ñe'ẽ („powědaś“); nazalny werb.
Mimo togo eksistěrujo mało njepšawidłownych werbow, a to ho „hyś, jěś“, ju „pśiś“, u „jěsć, piś“, y'u „piś wódu“, e „groniś“ a yta „plěwaś“.
Ligurske mórjo
Granicujo na pódzajtšu z italskeju twardeju zemju a na pódpołdnju z francojskeju kupu Korsika a italskeju kupu Elba. na pódpołnocy granicujo z francojskeju twardeju zemju, z Monacom a z italskim regionom Ligurskeju.
Guaranišćina
Negacija
Negacija se pśez cirkumfiks n(d)(V)-...-(r)i w guaranišćinje pokazujo. Prewerbalny źěl cirkumfiksa jo nd- za oralne zdonki a n- za nazalne zdonki. Za 2. wósobu w singularje se epentetiski e pśed zdonkom zasuwa, za 1. wósobu w pluralu inkluziwnje se epentetiski a zasuwa. Predikat teke móžo adwerb abo serialny werb wopśimjeś.
Anis
Wužywanje
W kucharskich kumštach bu semjenja rostliny wužywane. Anis pólěpšujo głownje słodke pjacywa, placki, likery (anisowy paleńc) a sirup.
Wino
]] Wino jo alkoholiski napoj ze z droždźejami pśeźěłaneje mězgi winowych jagodow. Jagody rostu w granjatych kisćach na winowem pšuśe. Toś te póchadaju zwětšego wót europskego dobrego winowego krja (Vitis vinifera subsp. vinifera), kótaryž pak njejo rezistentny pśeśiwo winowej šmicy. Togodla se na druge družyny, kaž na pś. brjogowy winowy keŕ (Vitis riparia, nimski Uferrebe), Vitis rupestris, kalkowy winowy keŕ (Vitis berlandieri, nimski Kalk-Rebe) a jich hybridy našćěpi.
Małe wjelkowe mloko
Wopis
Małe wjelkowe mloko jo jadnolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 5 až do 20 cm.
Hubert Žur
Wón jo se naroźił w Njebjelčicach, wokrejs Kamjeńc, ako syn rucnikarja. W lětach 1930-1934 jo chójźił do ludoweje šule, pón do pólskego gymnaziuma w Bytomju. Tam jo teke nawuknuł pólšćinu. W lětach 1945-1947 jo studěrował pšawiznistwo na Karlowej Uniwersiśe w Praze. Dłujke lěta (1965-1975) jo źěłał ako wjednik nakładnistwa Greifenverlag zu Rudolstadt.
Guaranišćina
Pitśku wó polysyntetiskich kakosćach
Słowo móžo relatiwnje wjele informacijow wopśimjeś.
Na serbskich slědach
Dotychměst jo se realizěrowało 17 wusćełanjow:
Guaranišćina
Pśikładowy tekst
Mayma yvypóra ou ko yvy ári iñapyty'yre ha eteĩcha tekoruvicharenda ha akatúape jeguerekópe; ha ikatu rupi oikuaa añetéva ha añete'yva, iporãva ha ivaíva, tekotevẽ pehenguéicha oiko oñondivekuéra.
Bobr
Družyny
<br style="clear:both;" />
Wšedna lěšćina
Wopisanje
Wšedna lěšćina jo wšakozdonkowy kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 2 až do 6 m (wót 3 až do 5 m).
Stojnišćo
Rosćo w žywych płotach, na kšomach gólow, w listowych lěsach a na blokowych wótsypkowych nasypach.
Anton Nawka
Anton Nawka (roź. 20. septembra 1913 w Radworju; wum. 4. apryla 1998 w Budyšynje) jo był serbski spisowaśel, pśełožowaŕ, redaktor a wucabnik.
Pśeglěd rěcnych swójźbow
Pódpołnocna Amerika
thumb|Rozšyrjenje rěcnych swójźbow a isolates north of Mexico at first ontact.
Rolny žonop
Rolny žonop (Sinapis arvensis) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae). Dalšne serbske mjenja su rěpnik, górkac ,  górcyca.
Wopis
Rolny žonop jo jadnolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 30 až 60 cm.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona.
Kacper Bażanka
Kacper Bażanka († 21. januara 1726) jo był pólski architekt.
Jurij Krawža
Jurij Krawža (roź. 1. měrca 1934 w Žuricach, wokrejs Kamjeńc, wum. 1995) jo był serbski spisowaśel, pśestajaŕ a wucabnik.
Běła źiśelina
thumb|left|150px|[[Kwiśonkowy stołk běłeje źiśeliny]] thumb|left|150px|[[Póddružyna (biologija)|Póddružyna pratense]] miniatur
Pódobna družyna
Pódobna družyna jo šwedska źiśelina (Trifolium hybridum), kótarejež kijašk jo rowny. Ma 5nerwnu keluchowu rorku. Rostlina rosćo na tucnych łukach a drogowych kšomach.
Stary Nowgorodski dialekt
Kriminalny pad: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje, c. 109
thumb|Wopismo na brjazowej škórje c. 109, wokoło 1100, Nowgorod (Mjaz kóńcom 11. lětstotka a lětom 1110, wuryte w 1954)
Angela Stachowa
W 1975 jo Angela Stachowa dostała myto Domowiny za wuměłski dorost.
Čatisgar
Čatisgar ( छत्तीसगढ़, Chhattisgarh, pó słowje: „šesćatśiźasća twardnicow“) jo zwězkowy stat Indiskeje. Ma 20,8 milionow wobydlarjow a płoń 135.000 km², pótakem 154 wobydlarjow na kwadratnym kilometarje. Statna stolica jo Raipur. Čatisgar ma Hindi ako jadnučku zastojnsku rěc, ale tam se teke Gondi (4,3%) a Oriya (3,9%) powěda.
Lěšćina
Wopis
Družyny su list chytajuce bomy abo wjelike kerki. Wóni su jadnodomne rostliny.
Thraki
Thraki su byli indoeuropski lud abo kupka luźi w antice. Wóni su se naspomnjeli južo w Iliasu wót Homera a wopisali wót Herodota. Thrakiske rody su sedlili na Balkanje, w Thrakiskej, w Rumuńskej, Moldawskej, Serbiskej, Kosowje, Makedońskej, Bulgaŕskej, pódpołnocnej Grichiskej, mjazy pódpołnocnymi Karpatami a Egejskim mórjom a w Małej Aziji, w Mysiskej, Bithyńskej a Paphlagońskej. Wóni su byli wjeliki lud, drugi nejwětšy na swěśe za Indarjami, ako Herodot jo pisał.
Mała Litawska
thumb| Mała Litawska ( Mała Litwa, Litwa Mniejsza; Mažoji Lietuva;  Малая Литва) - krajina w Rusojskej (w kaliningradskem wobcerku), Litawskej a Pólskej. Nejwětše město jo Kłajpeda.
Tłusty kobołk
Tłusty kobołk (Allium ampeloprasum) jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka swójźby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Andrej Zaliznjak
thumb|right|Andrej Anatoljevič Zaliznjak Andrej Anatoljevič Zaliznjak ( Андрей Анатольевич Зализняк; 29. apryla 1935, Moskwa – 24. decembra 2017, Tarusa) jo był rusojski rěcywědnik a cłonk Rusojskeje akademije wědomnosćow (pśedmjat literatury a rěcy).
Wědomnostna biografija
Wuknjo něnto na filologiskej fakulśe Moskowskeje statneje uniwersity (wósebnje w pśedmjaśe teoretiskeje a nałožowaneje rěcywědy) a w uniwersitach Aix-en-Provence, Parisa a Genfa. W lěśe 1987 sta se z korespondowacym cłonkom Akademije wědomnosćow Sowjetskego zwězka, w lěśe 1997 jo bywał cłonk akademije. Wón źěła w Instituśe za slawistiku Rusojskeje akademije wědomnosćow.
Źěła wó synchronistiskim wopisanju rusojskeje morfologije
Prědna monografija Zaliznjaka, Rusojska substantiwowa a adjektiwowa fleksija (Русское именное словоизменение, 1967), jo był wopyt deklinaciju substantiwow, adjektiwow, pronomenow a numeralow w pisanej formje rusojskeje rěcy konsekwentne algoritmiski wopisaś. Studij rozpowěda wažne teoretiske problemy morfologije, dawa kšute definicije wopśimjeśow słowna forma, gramatiski wóznam, gramatiska kategorija, akord-klaso, genus, akcentowa paradigma a druge. Wó gramatiskich kategorijach pad, cysło, genus a akord-klaso jo Zaliznjak wósebne nastawki pisał, źož se toś te fenomeny z typologiskeje perspektiwy rozpowědaju.
Bangalore
Bangalore abo Bengaluru (hindiski: बंगलूर, Bangalur; kannadaski: ಬೆಂಗಳೂರು, Baṁgalūr ) jo głowne město zwězkowego stata Karnataka w Indiskej. Ma płoń 741 km² a něźi 8,4 milionow wobydlarjow.
Lěśojska adonisowa rožycka
Wopis
Sejźece łopjena su gusto stojece, wěcej raz pjerinate a njasu něźi 1 šyroke kóńcyki.
Zdzisław Kuźniar
Zdzisław Kuźniar (* 26. julija 1931) jo pólski grajaŕ.