cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prjawoz
Prjawoz ( Fehrow) jo wjesny źěl w gmejnje Smogorjow-Prjawoz. Gmejna słuša k amtoju Bórkowach, wokrejsach Sprjewja-Nysym we Bramborskej. W Prjawozu su powědali 25,7% ludnosćow serbski. To jo było 1995.
Stawizny
"Pferdebahn", kenž wót 1846 až do 1879 mjazy Chóśebuzom a Gojazom k transportoju wikowanja jo eksistěrowała, jo měła staciju w Prjawozu. Na pózdźejšu błotajsku zeleznicu Prjawoz njejo krotko pśiwězana.
Kito Pank
Kito Pank (* 23. oktobra 1808 w Dešnje, † 3. maja 1895 w Chóśebuzu) jo był faraŕ, spisowaśel, redaktor a pśełožowaŕ.
Valparaíso
Historiske srjejźišćo města jo źěl Swětowego kulturnego derbstwa UNESCO.
Nysyna dołowa zeleznica
Nysyna dołowe zeleznica (nim. Neißetalbahn) jo historiska zeleznicowa cera w nysynem dole, na cerje Zgórjelc-Žitawa-Liberec pśi łužyskej Nysy.
Bramborska techniska uniwersita
Wuwiśe wót 2004
2006 senat jo wuzwolił profesora doktora Jürgena Kurtha k nowemu prezidentoju BTU. Wón njejo stupił do amta, dokulaž ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu w Bramborskej jo wótchyliło pominane financielne wugótowanje za BTU. Walther Zimmerli jo se wuzwólił k prezidentoju dnja 27. februara 2007.
Kalawa
Kalawa ( Calau) jo bramborske město we wokrejsu Górne Błota-Łužyca, kótarež słuša do serbskego sedleńskego ruma. Lažy něźi 130 km na krotke zajtšo wót Barlinja, něźi 90 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza a něźi 120 km na pódzajtšo wót Łipska, na krotki wjacor wót Błotow.
Matematika
Źinsajšna matematika rozdźělujo se do wšakich jadnotliwych disciplinow ako su n. pś. algebra, analyzis, licbowa teorija, topologija a graśowa teorija.
Usbekistan
Usbekistan ( O‘zbekiston; oficielnje Republika Usbekistan, O‘zbekiston Respublikasi; Республика Узбекистан) jo kraj w srjejźnej Aziji.
Uniwersum
Uniwersum (z łat. universus "ceły", z unus a versus "do jadnogo pśewobrośone") jo powšykne zapśimjeśe za cełk wšyknych wěcow a objektow. We wósebnem měnimy z tym swětnišćo abo Kosmos z grich. κόσμος kósmos "(swětowy) pórěd", "pyšnotki", "pśistojnosć"; napśeśiwo chaosoju) a pomjenjujomy z nim swět, to groni swětnišćo ako widobny uniwersum, ale teke ako rědowany, harmoniski cełk.
Starstwo a wobstatki
W mjazygalaktiskem rumje (glědaj teke galaksija) jo gustosć něźi jaden wóźikowy atom na kubikny meter, w galaksijach pak jo wó wjele wuša. Pó rumje rozdźělone su póla a promjenjenje. Temperatura slězynowego promjenjenja jo 2,7 Kelvin (pótakem něźi -270 °C). Wóna jo nastała 380.000 lět pó prabuchu a groni se jej teke prědny wukśik pó naroźenju uniwersuma. Wóno wobstoj jano w małem źělu z materije a energije (4%), wót ceje zasej jano późěl 10% swětło wusćeła a stakim widobny jo. Nejwětšy źěl wugótujo z wjele wobglědowanjami indirektnje dopokazana, ale dalej njerozjasnjona "śamna materija" (23%) a "śamna energija" (73%), ako jo za póspěšonu ekspansiju zagronita. Na śamnu energiju pokazuju daty dalokich supernowow, jeje eksistenca se wobkšuśijo z pomocu satelitow ako COBE a WMAP, balonowych eksperimentow ako BOOMERANG, a teke efektow grawitaciskich linsow a rozdźělenja galaksijow w uniwersumje. Cełkowna masa uniwersuma lažy mjazy 8,5 · 1052 a 1053 kg. Arthur Eddington jo južo 1938 gódał, až jo kradnje 136 · 2256, abo něźi 1,57 · 1079 protonow a elektronow, z masu 2,64 · 1052 kg. K tej masy pśiźo hyšći masa neutronow. Wuchadamy z togo, až jo pśidatnje hyšći śamna energija, ako teke ma wěstu masu. W teoriji wóna ma wósebne antigrawitaciske statkowanje. Z nim wopytajo se rozkłasć, cogodla njedojźo ku grawitaciskemu kolapsoju (big crunch). Z wótpowědnje wusokeju temperaturu na zachopjeńku a niskeju gustotu by teke móžno było, až uniwersum dojśpijo kritisku spěšnosć ekspansije (wuběgańska spěšnosć), tak až by móžna była njeskóńcna ekspansija pśeśiwo grawitaciji.
Pódpołnocna Makedońska
Flora a fawna
Pódpołnocna Makedońska ma bogatu floru a fawnu. Ze swójimi 3500 družynami rostlinow, 55 znatymi družynami rybow, 78 družynami cycakow a 330 družynami ptaškow, Pódpołnocna Makedońska jo kraj z wósebnym eko-systemom.
Madama Butterfly
Slězyna
Zawěsće Madama Butterfly jo tworba Puccina, kotarejež tšojenje jo take wěrne, tšasne a bliske realnosći kak žednych jogo operow. Komponist jo se wjelgin za cuzy japański swět zajmował. Skoro 1867 jo se dało rewoluciju, pśez kotarejuž kraj jo se konstitucionelnu monarchiju stał. Japańska jo něnto chwjała mjazy srjejźo-wěkoskim pśedstajenjom Samurai-kastow a pozdatneju gluku paradiza za Yankee-a to jo historiska slězyna Japańskeje tragedije. 1900 jo se dał kus na Broadway, w kotaremž jo se wulicowało za njeglucne stawizny wobšuźiwaneje geisha Cio-Cio-San. Pśedstajenje jo pognuło Puccina pisaś operu.
Detlef Kobjela
Kobjela jo se naroźił 7. apryla 1944 w Rogoznje. Za swójich źiśecych dnjow jo wón pomagał nanoju w pjakaŕni. Tam jo Kobjela słyšał teke prědne serbske słowa. Serbska jo była teke rěc jogo starki. Wót nana jo wón dostał pódpěru w muzikaliskem wukubłanju.
Jerjeł
Systematika
Pó nejnowšych molekulargenetiskich pśepytowanjach rod njejo žeden monofylum. Wón se togodla w nowšej literaturje zwětšego z rodom Hieraaetus zjadnośujo, pśi comž teke to hyšći nic dopołnje wuslědkam molekulargenetiskich pśepytowanjow wótpowědujo (pśirownuj Aquilinae).
Guineja-Bissau
W płonym kraju kněžy włožna a góruca tropiska klima. Pśerězna temperatura jo 24 °C a dešćowy cas trajo wót maja až do kóńca oktobra. Nejwuše městno kraja jo Madina do Boé (262 m) blisko guinejskeje granicy. Atlantiski pśibrjog na pódwjacorje jo rozpukany a bagnojty.
Charles de Gaulle
Politiski směr gaullizma ma až do źinsajšnego wliw na francojsku politiku.
Popojce (Gołkojce)
Wót lěta 1993 su Popojce gmejnski źěl w amśe Gołkojce.
Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich
Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich su wótwisny teritorij Wjelikeje Britaniskeje w pódpołdnjowem Atlantiskem oceanje.
Dobrjoług-Góstkow
Dobrjoług-Góstkow (nim. Doberlug-Kirchhain) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halšter pśi Małym Halšteru. Město lažy něźi 120 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 95 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza a něźi 95 km na pódzajtšo wót Lipska.
Głog
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Šera spliska
Wopis
Šera spliska jo wujšpurny, carno-běły ptašk, kótaryž stawnje z wopušku cympoco. Wóna dośěgnjo wjelikosć wót 18 cm. Jeje kśebjat jo šery (Motacilla alba alba) abo carny (Motacilla alba yarrellii). Šyja a chochoł stej carnej, mjaztym až wenkowne wopušowe pjera su běłe. Coło, boka głowy a brjuch su běłe.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2006
1.	Scena: Swěźeń z kralom a swójimi wjerchami.
2.	Scena: Carny jěchaŕ pomina pódejśpjenje wót krala wjercha.
7.	Scena: Kral se wrośi z wumałym wjerchom.
Šwedska
Šwedska ( Konungariket Sverige) jo parlamentariska monarchija na skandinawiskej połkupje w pódpołnocnej Europje.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2006
9.	Scena: Kral rozžognujo wot žeńskeje a naceri pśichoda wobraz. Won rubjo sekeru do pjeńka a wódny muž chójźi a pšaša druge powěsći.
Jezus Kristus
Familija
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł jo wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
Rěc, wukubłanje, pówołanje
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do thora-šule.
Statkowanje
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangelije wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Městno statkowanja
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
Zapowědanje Bóžego kralojstwa
thumb|left|Reichenauska šula – „Kristus groni k wuknikam“, 1010 Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnaŕstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangelije njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
Wukładowanje thory
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale jo dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
ČD 236
ČD 236 jo regionalna cera w sakskej a českej Górneje Łužycy. Cera mjazy „Rybniště - Varnsdorf – Liberec“ pósłužujo Českich Zeleznicow ze swójeju liniju ČD 089. Mjazy „Wodowe Hendrichecy - Varnsdorf – Liberec“ jězdźe śěgi linije SEB1 Saksko-českich zeleznicow (SEB). Až decembera 2010 buźo liniji numer 236 wobgóspodarimi pśez Bogotskech zeleznicy (VBG).
Jezus Kristus
Žeńske
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Spiraeoideae
Pśiznamjenja
Łopjena su wósebnje jadnore a měnjate a wobsejźe pódlańske łopjena.
Mato Kósyk
W lichem casu w Lipsku ako zeleznicaŕ jo se Kósyk awtodidaktiski zakłady poetiki nawucył. Jogo prědne zdźaržane basnje su ze slědnego lěta w Lipsku. Dla chórosći jo Kósyk 1877 musał swójo źěło pśi zeleznicy skóńcyś a se domoj nawrośiś. W tom casu su se teke wuwijali jogo kontakty z drugimi serbskimi procowarjami ako M. Hórnikom, H. Jordanom a A. Muku. Mimo togo jo nawězał kontakt z Jurom Surowinom, kenž jo jogo do dalšnego literarnego źěła pógnał, a z pólskim spěchowarjom Alfonsom Parczewskim, kenž jo sobuiniciator załoženja Maśice Serbskeje, na kótaremž jo se 1880 teke Kósyk wobźělił.
Chóśebuz
Geografija
Chóśebuz jo kulturny centrum Dolnoserbow, sedło Dolnoserbskego gymnaziuma a Serbskego muzeja. Wšykne nadrozne tofle a oficielne napise měsćańskich institucijow su mimo někotarych wuwześow dwójorěcne: w nimšćinje a dolnoserbšćinje.
Zoran Đinđić
Đinđić jo studěrował filozofiju w Běłogroźe a pla Jürgena Habermasa w Frankfurśe nad Mainom. Wón jo promowěrował w Konstanzu. W lěśe 1989 jo se do Jugosłowjańskeje wrośił a źěła w Novem Saźe ako docent. 1990 jo był wón sobuzałožaŕ Demokratiskeje strony a jeje pśedsedaŕ; w lětoma 1996 a 1997 ako prědny njekomunist šołta Běłogroda.
Jezus Kristus
Zeloty
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Zaśěg do Jeruzalema
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
Tempelowa kritika
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale jo lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
Kśicowanje
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
Carnogórska
Geografija
Turistiski wuznamne su pak pśedewšym strony pśi Jadrańskem mórju, wósebnje Boka kotorska (Kotorski zalew).
Spiraeoideae
Systematika
Sorbarieae wobsejźi měnjate a zestajane łopjena, Adenostoma ma mutličkojte až měnjate, jadnore łopjena. Płodowe łopjeńka su zrosćone, płod jo nažka abo kompleksny měchowc. Chromosomowa zakładna licba jo x = 9.
Zły Komorow
thumb|left|250px|Stare wiki, postomilaje słupaty. thumb|left|300px|Wólšynka ([[Žarnowski Halšter) w Złem Komorowje, wokoło 1907.]] <br style="clear: left;" />
Wobchad
W Złem Komorowej wšykne luźe z zelenzicowejmi jězdźe do lětanišću Barliń-Bramborska mjazy Rańom, Lubnjom, Lubinom a Parskom, a wót Drježdźan, Wósekach abo Sokolnicy a Rolan do Chóśebuza mjazy Nowym Wikijom a Drjowkom.
Błota
Geografija
Błota su we wokrejsach Sprjewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Błota su we wokrejsach Sprewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Tšugi a grobli su 970 km dłujke. Za regionalna gospodaŕstwo jo se załožyło “Wirtschaftsraum Spreewald” ako zjadnośeństwo. Wikowarje su pśedali gorki, kśen a druge regionalne produkty. W EU ma mě “Błota” šćit za “Wirtschaftsraum”, kotary jo wetšy ako pśirodne Błota.
Zły Komorow
Wobchadne stawizny
Śěgi na wopacne kólije na Carnego Plumpijowa cera do Běłych Wódach mjazy Sedlišćom, Błuńom, Carnym Plumpijom a Hamorom ažo 1980/1990" lětach.
Błota
Stawizny
W powěsći jo gronił, až cart jo worał swojo polo. Woł stoj a cart chyśi šapku za nim. Woł jo se zapłošył a źo do wšykny směry a wora Błota.
Wobchadniski zwězk Górne Łobjo (VVO)
Wobchadniski zwězk Górne Łobjo ( Wobchadniski zwjazk Hornje Łobjo, Verkehrsverbund Oberelbe (VVO),  Dopravní svaz Horní Labe) jo wobchadniski zwězk w měsće Drježdźanach, we wórjejskem a kamjeńskem regionje a we wokrejsoma Mišnjo a Sakske Šwicaŕsko-Pódzajtšne Rudne Góry.
Lübeck
Lübeck (staropołabski Liubice, dań. Lybæk) jo bźezwokrejsne město w Šleswig-Holštejnskej pśi Baltiskem mórju pód Lübeckowem zalewje (Lübecker Bucht) pśi małej rěce Trave (Trave).
1. februara
1. februara jo 32. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 333 dnjow (334 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Kantela
Kantela (finski kantele abo kannel, estniski kannel) jo narodny muzikowy instrument Finskeje a wóna jo znaty tšunaty instrument teke w drugich krajach pśi Baltiskem mórju.
Antiwar.com
Antiwar.com jo amerikański online magacin. Jogo załožaŕ jo Justin Raimondo a magacin eksistěrujo wót lěta 1995.
Xochipilli
Wón jo dwójnikojski bratš bogowki Xochiquetzal.
Wrocław
Stawizny
990 jo pólski wjerch Mieszko I. Wrocław a cełu Šlazyńsku dobył. W 13. stolěśu su nimske sedlarje zachopili se na městnje źinsajšneje uniwersity zasedlowaś. 1261 jo město dostało Magdeburske měsćańske pšawo.
5. februara
Narodniny
thumb|Carl Spitzweg
Öland
thumb|left|800px| Regionalna kórta thumb|right| Regionalna chórgoj
Willy Brandt
Wót lěta 1964 až 1987 Brant jo był SPDowy pśedsedaŕ a wót lěta 1976 až 1992 prezident socialistiskeje internacionalneje.
Strausberg
Geografija
Strausberg lažy něźi 30 km na krotke zajtšo wót Barlinja.
Benetice (Světlá nad Sázavou)
W Beneticach jo głažkowa fabrika.
Starograd
Geografija
thumb|160px|left|Špica cerkwinego torma thumb|400px|left|Połudnjowy naglěd
Nowe Jěžercy
thumb|left|200px|dwórnišćo Nowe Jěžercy
Pat Buchanan
Patrick Joseph Buchanan (* 2. nowembra 1938, Washington, D.C.) jo amerikański politikaŕ, publicist a spisowaśel.
Wjelcej
Wjelcej ( Welzow) jo městaško w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa z 3.500 wobydlarjami (2017).
8. februara
Narodniny
thumb|Pětš Wjeliki
Běły bóśon
Wopis
Twari jogo gnězdo na bomje a kšywje, pśi comž 3-6 jajkow wusejźijo.
Don Bosco
Źiśetstwo
Gaž jo Don Bosco był źewjeś lět stary, jo měł cesto samske cowanje: Jo stał wósrjejź garujucych źiśi we wjelikem dwórje. Někotare źiśi su tšašnje sakrowali. Z pórokami a pukami jo wopytał jich změrowaś. Na to jo se běły woblacony muž zjawił a jo gronił: „Nic z biśim ale ze zmilnosću a lubosću buźoš musaś swójich pśijaśelow zdobyś.“ Źiśi su se mjaztym měrnje wokoło toś teje wósoby zesedali.
Drjewjańske Słowjany
Drjewjanske luźe su měli swóju połobsku rěc - drjewjańšćinu. Jo to była pódwjacornosłowjańska rěc. Slědna žeńska, kótaraž jo znała drjewjański, jo wumarła 1756.
Naumburg
Naumburg (staroserbski: Namgard ) jo město w Saksko-Anhaltskeju a stolica Burgenlandskeje we Solawskej dolinje.
Stawizny Serbow
Prědne znate wobydlarje źinsajšneje Łužyce su byli keltiske ludy. Pón, wokoło lěta 100. pśed Kristusom, toś ta zemja jo była wobsedlona pśez germaniski lud Semnonow. Jich městno w běgu śěganja ludow su wobsajźili słowjańske ludy. Jich pótomniki su źinsajšne Serby.
Nacionalsocializm (1933-1945)
Z pśenjasenje mócy nimskego prezidenta Paula von Hindenburga na Nacionalsocialisty na 30. januarje 1933 jo se zachopił śamny wótrězk za nimski a serbski lud. Ako wšuźi w nimskej teke we Łužycy su byli popajźenja, kaž na pśikład dr. Jan Cyž, Martin Noack, Gustav Jannack, Arnošt Bart, Kurt Krjeńc, Pawoł Njek atd. W aprylu 1933 serbski Sokoł a burski zwězk su se musałej samej rozpušćiś. W nalěśu 1933 casopis Serbske Nowiny jo był wót nacijow zakazany, pón teke druge serbske casopise jo były likwiděrowane, ako na pś. Sokołske Listy, Serbski Hospodar Serbski Casnik. Rownocasna serbska rěc w šulach jo była zakazana.
W Českej, Pólskej, Belgiskej, Francojskej, Kanadiskej, Ameriki a Jugosłowjańskej su byli protesty pśeśiwo antisłowjańskemu póstupowanjeju. Ako nimski - tak teke serbski lud se naźejał se, až pśez nacionalsocialisty katastrofalna situacija se pólěpšyjo, togodla wjele Serbow su byli cłonki NSDAP.
Puerto Rico
Puerto Rico jo oficielnje lichotny stat blisko zwězany ze Zjadnośonymi statami, ale w praksy jo jich awtonomny teritorij w Atlantiskem oceanje.
Stawizny Serbow
Cas pó nacionalsocializmje a NDR-cas (1945-1961)
Wobzamknjenje Kazni wó zachowanju pšawow serbskeje ludnosći na 23 měrca 1948 jo dało prědny raz w stawiznach małego luda statne garantije k šćitoju a k spěchowanjeju swojeje rěcy a kultury. To jo zakład za załoženje serbskich institucijow w pěśźasetych lětach a za spěchowanje serbskeje kultury na wjele pólow wuměłstwa a w sorabistice.
Z nuzkanim kolektiwizacije rolnikaŕstwa w lěśe 1960 jo było za wjele serbskich burow tšašne tšojenje. Serbska rěc jo se śišćała pitśku wěcej do doma a žywnosći a tak rozšyrjenje jo było jano śěžko móžno.
Mozilla Thunderbird
Wirtuelne zarědniki
Wirtuelne zarědniki pokazuju wše powěsći, kótarež do togo definěrowanym pytańskim kriterijam wótpowěduju. Aby na pś. wše powěsći wěstego wótpósłarja ze wšych zarědnikow zwobraznjone dostało, pśewjeźo se pytanje wšych powěsćow toś togo wotpósłarja – toś to pytanje dajo se ako wirtuelny zarědnik składowaś. Na rozdźěl filtrow powěsći pśecej na samskem městnje wóstawaja. Njeglědajucy na to dajo se toś ten wirtuelny zarědnik kuždy cas wócyniś a ned se wše wótpowědne powěsći zwobraznjuju, lěcrownož toś te pópšawem laže w rozdźělnych zarědnikach.
Pšawopis
Za dolnoserbski Thunderbird jo integrěrowana dolnoserbska pšawopisna kontrola, kótaryž wšak jo hyšći wjelgin rudimentarna. Mimo togo wopśimujo dolnoserbski Thunderbird nimsku, engelsku a górnoserbsku pšawopisnu kontrolu.
Staw wuwiśa
Aktualna wersija jo 38.0.1 wót 11. junija 2015. Aktualna dolnoserbska wersija jo 38.0.1.
Krodo
thumb|350px|Pomnik słowjańskego pśiboga Krodo w rozwjaseleńskem parku w [[Gatojce|Gatojcach]] Krodo - jo był słowjański (abo germaniski, to njejo wěste) bog. Boga Krodo su se luźe pśedstajali ako starego muskego, kótaryž stoj bósy na wjelikej rybje. W ruce ma wón kólaso a kórb ze struskami a płodami. Pśez jogo šyroki pśepas dujo wětš. Krodo jo bog wjedra, zwěrjetow a rostlinow, kótarež su se elementarne ale měnjate zakładne wuměnjenja cłowjeskego žywjenja. Kólaso w ruce boga pokazujo na nimjerne kołoběgi w pśiroźe, jo pak teke symbol słyńca.
Drježdźany
Wobchad
Z Drježdźan wjedu zelezniske cery do Lipska, Dźěčina, Zgórjelca a Njedźichowa.
Jerzy Olech
Jerzy Olech (* 3. nowembra 1757, † 29. decembra 1820) jo był pólski ewangelski duchowny, spisowaśel a pedagog.
12. februara
Narodniny
thumb|Charles Darwin
Carny bóśon
Wopis
Carny bóśon jo na górnem boku nabrunje carny a na dolnem boku běły. Wón dośěgnjo wjelikosć wót něźi 1 m. Jogo šnapac jo cerwjeny a noze stej cerwjenej. Wón jo spłošny.
Šěrachow
Šěrachowske stawizny
Wót lěta 1845 jo Šěrachow źel Sakskeje. Cas mjazy 1809 a 1845 wopisujo se w muzeumje Carla Swobody.
Martinique
Martinique jo kupa na pódzajtšu Karibiskego mórja, kótaraž słuša k Małym Antilam. Ma pśestrěń wót 1.128 km² a słuša politiski k Francojskej (a pótakem teke k Europskej uniji).
Zjadnośone staty Ameriki
Geografija
Zjadnośone staty Ameriki su tśeśi nejwětšy pó płońi a wobydlarjach kraj na swěśe. Granicujo z Kanadu na pódpołnocy a z Mexiko na pódpołdnju. Mimo togo lažy mjaz Śichym oceanom a Atlantikom.
Wenedyk
Gramatika
Eksistěruju tśi genusy a styri deklinacije (z rozdźělnej wašnju twórjenja formow). Wóni su wjelgin pódobne ako deklinacije w Łatyńšćinje:
Nowy Casnik
Stawizny
W casu nacionalsocializma pśi pówołanju Fryco Rocha ako šefredaktora Serbskego Casnika w lěśe 1931 jo zachopił tyźenik jasnje pódpěrowaś politiku kněžaŕstwa, a samo Žydow a komunistow atakěrowaś. Ned pótom 29. junija 1933 jo se Serbski Casnik zacynił, wó "pjenjeznej njamócy" pišucy.
Wenedyk
Pronomeny
Tu slědujo tabela pronomenow (słowa ako ja, ty, my, wóni, atd.) we Wenedyku:
Pśikład (Wóścenas)
Da nów odzej nostry pań kocidzany.
Alofon
Rozeznawamy mjazy alofonom a fonemom, dokulaž jo móžno, jaden fonem we wšakorakich zukowych (alofoniskich) wariantach wugranjaś, bźez togo až toś ten rozdźěl se wustatkujo na wóznam togo fonema. Z pomocu systematiskich pśespytowanjow fonetiskich kakosćow na pódobnosć z drugimi wariantami, wósebnje z analyzu minimalnych pórikow, móžomy zuki ako alofony jadnogo fonema zarědowaś.
Hiiumaa
Hiiumaa ( Hiiumaa; Dagö; estnošwedski da:e; forngutniski  Dagaiþ;  Hījumā abo Dagdas sala) jo estniska kupa w Baltiskem mórju a prowincy źěl w Saaremaaskem kraju. Tam jo bydliło wokoło 11 087 wobydlarjow w lěśe 2006, 965 km².
Christian Wulff
Wulff jo romsko-katolski, ženjony a ma dwě góleśi.
Andorra
Andorra jo małki kraj w krotkowjacornej Europje.
Astana
Astana jo pó Almaty druge nejwětše město Kazachstana a wót lěta 2019 stolica kraja. Ma něźi sedym stow tysac wobydlarjow.
Jedła
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Biała Rawska
Biała Rawska jo město w srjejźnej Pólskej, w gmejnje Biała Rawska, w rawskem wokrejsu, we łódzkem wójewódstwje. Lažy w Mazowskej.
Slěwcyna
Wopis
Slěwcyna jo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 15 m.
Domacna slěwcyna
Domacna slěwcyna (Prunus domestica subsp. domestica) jo bom ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Durinska
Dialekty w Durinskej
thumb|Dialekty|left|150px W Durinskej se źewjeś regionalnych dialektow rozeznawa:
Saterfrizišćina
Tekstowa proba
Pódpołnocnofrizišćina (Mooring): Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.
Atom
Izotopy
Tšocha neutronow jadnogo elementa móžo wariěrowaś, jadna se pón wó rozdźělne izotopy elementa. Izotopy wóźika (chemiski symbol H) su protium (jano jaden proton), deuterium (proton a neutron) a tritium (proton a dwa neutrona). Protium jo z 99.985% nejcesćejšy izotop wóźika.
Esiw
Finski
Esiw se teke wjelgin cesto temporalnje wužywa, pśed drugim pśi wšednych dnjach, na pś.: Tulen perjantaina. = „Pśidu na pětku.“
Saarbrücken
Saarbrücken (luxemburgski Saarbrécken, francojski Sarrebruck) jo město z něźi 180.000 wobydlarjami na krotkem wjacorje Nimskeje a krajna stolica zwězkowego kraja Saarlandska. Jo mimo togo nejwětše město a scełego jadnučke wjelikoměsto w Saarlandskej, kaž teke jeje politiske, góspodaŕske a kulturne srjejźišćo. Mjaz 1947 a 1957 jo był Saarbrücken teke stolica awtonomnego stata Saarlandska.
Běła jedła
Wopisanje
Krona jo wusko kjaglojta. Wjeršk je pśi młodych bomach wótšy, pózdźej kulowaty.
Pomorske wójwodstwo
W lěśe 2006 jo tam bydliło 2.199.043 luźi.
Města
We Pomorskim wójwodstwje su slědujuce města: (31.12.2005)
Cedra
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Osijek
Osijek wobsejźi wjeliku licbu parkow. Blisko jo pśirodny park Kopački rit, kótaryž drje nejwětšy pśirody wóstajana bagnowa krajina w srjejźnej Europje, a winowe město Erdut.
Hejduša
Wopis
Kwiśo wót julija až do oktobra. Wónjajuce kwiśonki su běłe abo rožojte a stoje we wokołkowych granach. Kwiśonkowa wobalka wobstoj z pěś łopjeńkow. Wóni su bogate na mjod.
Chrzanów
W lěśe 2008 jo w Chrzanowje bydliło 39 356 luźi. Šołta města jo Ryszard Kosowski.
Racibórz
Racibórz (nim. Ratibor, čes. Ratiboř) jo město w Šlazyńskem wójwodstwje w Pólskej. Lažy pśi rěce Odrje blisko granicy z Českej republiku. Wóni ma 56 835 wobydlarjow a jo stolica wokrejsa Racibórz. thumb|left|Naměsto thumb|left|Cerkwja [[Swěty Duch|Swětego Ducha]] Prědne historiske naspomnjenje jo z lěta 1108.
Himalajaska cedra
Wopis
Krona jo kjaglojta, pśi comž wjerškowy wurostk jo nygacy.
Stojnišćo
Wóna se góźi jano regionach z miłych zymach a pśi wusokej włožnosću powětša bźez problemow kultiwěrowaś.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pódwjacornej Himalaje, źož we wusokosćach wót 1000 až do 4000 m wustupujo. Ale bu tam pśisamem wutupjona.
Goleniów
Demografija
700px
Europska unija
Cłonkojske staty
Něnto su 27 statow w Europskej uniji. Cłonkojske staty su:
Mina Witkojc
Žywjenje až do 1942
Wóna jo sejźiła pśecej myslata na kamjenju w zagrodce.
Žywjenje Miny Witkojc wót 1942 až do 1975
W nowembrje lěta 1975 wóna jo wumrěła w Popojcach.
Los Angeles
miniatur|links| miniatur|links|
Kulka
Płody
Płodnik wobstoj z dweju zrosćoneju płodoweju łopjeńkow, kótarejž kśiwo w kwiśonce stojtej. Z jogo se jagoda wuwiwa, kótaraž teke w zdrjałosći jo zelena a gadowata.
Wužywanje
Na rozdźěl wót tomatow jagody se njegóźi jěsć, dokulaž solanin wopśimjeju.
Mainz
Mainz (nimski Mainz ) jo město w Nimskej a stolica Rheinland-Pfalcojskeje. Lažy pśi pódwjacornej kšomje zwězkowego kraja na lěwem brjoze Ryna, znapśeśiw wulewje Mohana do Ryna. Na pšawem brjoze Ryna spózy zlewa Mohana a Ryna lažy Wiesbaden, głowne město zwězkowego kraja Hesseńska.
Kašubska rěc
Alfabet
Samske kaž w pólšćinje su:
Europa
Staty w Europje
a połsamostatnej kupowej kupje:
Länder, die manchmal als Europa bezeichnet werden (in einem politischen Kontext)
Wětšyna europskich krajow jo cłonk Europskeje rady. 28 krajow jo cłonk Europskeje Unije.
Wšedna akelaja
Wšedna akelaja (Aquilegia vulgaris) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Łopjena
Łopjena su měnjate, dwójce tśilicbne a wobstoje z wogonkatych łopjeńkow. Wóni su cesto módrozelene. Spódne łopjena su dłujko wogonkate, mjaztym górne su sejźece.
Serbiski škrjok
Serbiski škrjok (Picea omorika) jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow (Pinaceae).
Libanońska cedra
Rozšyrjenje
Južo w 17. lětstotku bu w Europje zawjeźona.
Śamna akelaja
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do awgusta. Kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 5 cm a su carnowioletne. Stameny su žołte a zwětšego z kwiśonki wuseguju.
Machačkala
Machačkala ma něźi 460 tysac wobydlarjow.
Biblija
miniatur|[[Johannes Gutenberg|Gutenbergowa Biblija]] Biblija jo swěte pismo kśesćijanow. Biblija wobstoj ze dweju źělowu: Starego a Nowego testamenta. Slědne wudaśe Biblije w górnoserbskej rěcy jo z lěta 2006.
Prědne cełkowne wudaśe Biblije w dolnoserbskej rěcy jo z lěta 1868. Tekst toś togo wudaśa jo redigěrował a na śišć pśigótował gołkojski faraŕ Karlo Eduard Haußig (1821-1870) z pomocu drugich sobuźěłaśerjow, mjazy kótarymi su byli Kito Albin, Pawoł Broniš a Jan Bjedrich Tešnaŕ. Nowe śišćane wudaśe toś teje Biblije w źinsajšnej ortografiji jo wujšło we februaru 2021. Dolnoserbska Biblija jo teke dostupna online na boce dolnoserbski.de w tśich pšawopisnych wariantach, to su: originalny tekst w šwabachu, transkripcija originalnego teksta do łatyńskich pismikow a wersija w źinsajšnem pšawopisu.
Mohan
Mohan (teke Main ; nimski Main) jo rěka w nimskich krajach Bayerskej, Baden-Württembergskej a Hesseńskej a z dłujkosću 527 kilometrow nejdlejšy pśiběg Ryna wót pšawego boka. Nastawa blisko Kulmbacha w Frankskej z Běłego a Cerwjenego Mohana. Prědny jo 41 km dłujki a wužrědli se na pódzajtšnem boku góry Ochsenkopfa w Fichtelowych górach na wusokosći 887 m, drugi jo 73 km dłujki a pśiźo z Frankskeje alby pódpołdnje Bayreutha.
Serbske nałogi
Łapanje kokota
Ten serbski žnjowny nałog se swěśi w awgusće pó žnjach a jo wóblubowany a znaty. Pśi tom se stajaju na sćernišću z dubowym listom wupyšnjonu wrota. Njewóźenjone młoźeńce muse pśez wrota rejtowaś a wopytaś, głowu a wobej kśidle zabitego kokota wuryś, kenž górjejce na wrotach wisy. Komu se raźi głowu dostaś, jo prědny žnjowny kral a kśidle stej za drugego a tśeśego krala. Kuždy kral a swój kóń dostanjo pón cesny žnjowny wěnc z dubownym listom, kenž su źowća někotare dny pjerwjej gótowali. Mimo togo smějo kuždy kral sebje kralowku mjazy źowćami, kótarež serbsku swěźeńsku drastwu nose, wuběraś. Wótergi z wóbwězatyma wócyma. Z njeju wón pón rejujo. Pótom se wótměwa žnjowny pśeśěg pó jsy, pśi kótaremž prězy kapała źo, pón kralowki, pón krale na kónjach a slědkoju wuzbydne rejtarje. Ten pśeśěg zwětšego kóńcy w gósćeńcu, źož se wjasele rejujo a pijo. Kokot płaśi pśi tom zarědowanju ako symbol płodnosći, ale pó žnjach wón jo pśesłaby a pśestary a jo pótakem zgubił swójo gusło płodnosći za pśiduce lěto. Togodla wón se zarězujo, aby nowy młody kokot mógł swójo městno wobsednuś.
Janšojski bog / Źiśetko
W Slěpjańskich stronach se nadejźo na serbskich źiśecych gódownickach město ruprajchta drugu zajmnu póstawu, rozmjej tak pomjenjone Źiśetko. To jo rědnje wupyšnjone źowćo w Slěpjańskej narodnej drastwje, kenž wobraźujo źiśi, ale teke wótergi dorosćonych. W Janšojskich stronach pśiźo k źiśam až do 12 lět pódobna póstawa, aby jich wobdarjowała. Jej se groni Janšojski bog. Wóna jo pśecej to źowćo, kótarež ako pśiduca se ženi a pśězu spušći. Na pśězy wóna se pśigótujo a se wobleka. Jeje woblico jo pśi tom zakšywane z gardinu a pisanymi bantami. Zwětšego wóna njamóžo za zakšywom nic njewiźeś a togodla se wjeźo wót pśewótnicowu. Za tym, až źowća a gólcy su Janšojskemu bogoju něco zaspiwali, pśednjasli módlitwu abo pěseń, dostanu połnu ruku słodkosćow.
Astronomiska šyrina
Njepóśěgujo se direktnje na zemsku kulu resp. zemski elipsoid, ale na napšawdny (fyzikaliski) lotowy směr a wótpowědujo deklinaciji cenita.
Měrjeńske metody a instrumenty
Pśigódne měrjeńske instrumenty kutowych metodow su uniwersalny instrument (abo dokradny teodolit z cenitoweju prismu), transitowy abo pasažowy instrument. Nejwuša preciznosć jo z cenitowym teleskopom dojśpijobna – wizuelnje něźi 0,1″, fotografiski abo fotoelektriski samo dokradnjej.
Jagoda
Z botaniskego naglěda žedne jagody njejsu:
Turjej
Stawizny
Turjej se wuwijo k typiskej dłujkej wjas drogi. Pśi wobejem boku głowneje drogi móžo zatopjone grunty namakaś a dej lěbda druge drogi. Wósebnje wobnowjenje drogi a chódnikow jo pśipomocło k pólěpšenjeju naglěda jsy. Jo se teke nowa turnowarnja (2004) a hala za jězdźidła wognjoweje wobory (2003) twarił. Gósćeńc, kótaryž ja se natwarił 1910, se wužyjo hyšći ako centrum gmejny.
Sport
Wjas dajo teke wjele za ? Pódla towaristwow za balokopanje, kjaglowanje, billard, blidowy tenis a volleyball, dajo zgromadnosći za wuźarja a góńtwarje.
Herbert Mies
Žywjenje
Wót 1949 až do 1953 wón jo był cłonk centralnego běrowa a až do 1956 pśedsedaŕ ilegalnego zwězka młoźiny FDJ (nim. Freie Deutsche Jugend) w Pódwjacornej Nimskej. Wót 1954 wón jo był cłonk centralnego komiteja a wót 1963 kandidat a sekretaŕ politběrowa wót KPD. 1954 Klaus Rainer Röhl jo załožył z jogo pomocu casopis Studentenkurier (wót 1957 konkret). Mies jo był 1969 zastupujucy pśedsedaŕ a wót 1973 až do 1990 pśedsedaŕ wót DKP. 1987 wón jo dostał internacionalne Lenin-myto. Až do 1997 wón jo był pśedsedaŕ Mannheimer Gesprächskreises Geschichte und Politik a cesnoamtski pśedsedaŕ wót Arbeiterwohlfahrt Mannheim-Schönau.
Gólańska bimbawka
Gólańska bimbawka (Pulsatilla patens) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Sochumi
Sochumi jo město w Georgiskej. Lažy na pódwjacornej kšomje stata pśi brjoze Carnego mórja a jo głowne město separatistiskego regiona Abchaziskeje.
Wšedny škrjok
Šyški
Wisece šyški dośěgnu dłujkosć wót 10 až 15 cm a ako cełk wótpada.
Astronomiski objekt
Astronomiske elementy
śělesa, kenž powšyknje tomu słuže, fiktiwne srjejźne objekty definěrowaś
Brylaty mjadwjeź
Wopis
Žerjo rostliny. Cesto w bomowych jamach abo gnězdach spi.
Strelicija
Strelicija (Strelitzia) jo rod ze swójźby strelicijowych rostlinow (Strelitziacea).
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm Leibniz (* 1. junija 1646 w Lipsku, † 14. nowembera 1716 w Hannoverje) jo był nimski filozof, matematikaŕ, inženjer-mašinotwaŕ, fyzikaŕ a diplomat.
Pónjeźela
Pónjeźela (teke pónjeźele, pó njeźeli) jo w nimskej pratyji prědny źeń tyźenja, a drugi pó žydojsko-kśesćijańsko-muslimiskem licenju.
Ignacy Tański
Ignacy Tański (* 1761, † 15. awgusta 1805) jo był pólski basnikaŕ a spisowaśel.
Azija
[[Wobraz:Location-Asia-UNsubregions.png|thumb|left|Regiony Azije:
Dyzma Bończa-Tomaszewski
thumb|Wopon Bończa Dyzma Bończa-Tomaszewski (* 1. januara 1749, † 1825) jo był pólski basnikaŕ, spisowaśel, pśełožowaŕ a publicist.
Ostrzeszów
Ostrzeszów jo město w Pólskej, w wjelikopólskem wójwodstwje, we wokrejsu Ostrzeszów, w gmejnje Ostrzeszów. W lěśe 2014 jo how bydliło 14 464 luźi.
Germanistika
Germanistika jo wědomnostny pśedmjat a źěl duchownych wědomnosćow, kótaryž se z nimskeju rěcu a literaturu w jeje stawizniskich a tencasnych formach zaběra. W šyršem zmysle ma wóna nadawk, wšykne germaniske rěcy z jich kulturami a literaturami pśeslěźiś.
Kisała wišnja
Łopjena
Ma gropne, na górnem boku błyšćece, rězane, łopjena su jajojte až eliptiske. Wóni dośěgnu dłujkosć wót 6 až do do 12 cm. Łopjenjowy wogonk zwětšego njenjaso załzy.
Stojnišćo
Rosćo we swětłych lěsach a žywych płotach a se cesto sajźijo.
Gubin
Gubin ( Guben, Gubin) jo město w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa, lažy na zeleznicowej cerje Frankfurt/Oder - Cottbus - Dresden, ceru mjazy Frankobrodom a Chóśebuzom a pósłužujo DB ze swójeju liniju RE11 a ze swójeju liniju RE18 směra Drježdźań. Toś to město lažy w srjejźnej Dolnej Łužycy w krotkozajtšnej Bramborskej a lubuskem wojwódstwje nad Nysu, na granicy mjazy Nimskeju a Pólskeju, wokoło 40 km wót Chóśebuza a na pódpołdnjo wót Frankobroda nad Odru.
Stanisław Trembecki
thumb|Wopon Prus I Stanisław Trembecki († 12. decembra 1812) jo był pólski basnikaŕ, spisowaśel a stawiznaŕ.
Lěkarska bimbawka
Wopis
Lěkarska bimbawka dośěgnjo za cas kwiśenju wusokosć wót 15 cm, ale za cas twórjenja płodow dośěgnjo wusokosć wót 40 cm.
Rozšyrjenje
Lěkarska bimbawka jo rozšyrjona wót Engelskeje a Francojskeje až Šwedskeje a Ukrainy; w Nimskej až pódpołdnjoweje Bayerskeje.
Lěsne njezabyńki
Wopis
Lěsne njezabyńki su dwójolětna rostlina z listowym kijaškom, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 40 cm (14-45 cm).
Kwiśonki
Teke eksistěruju sorty z rožojtymi abo běłymi kwiśonkami.
Hof (Solawa)
Hof namaka se w dolinje Solawy mjaz Frankskim lěsom a Fichtelowych górami. Bu w lěśe 1214 ako sedlišćo Rekkenze k prědnemu razoju dokumentariski naspomnjony. Wokoło 1230 bu tak pomjenjowane „nowe město“ natwarjone, kótarež jo dostało mě „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.
Wałtora
Wałtora (wót starosłowjańskego Въторьникъ, drugi źeń) jo pó modernem licenju drugi źeń tyźenja, a tśeśi pó žydojsko-kśesćijańsko-muslimiskej pratyji.
Carlos Mencia
Ned Arnel Mencía (22. oktobra 1967 w San Pedro Sula, Honduras; znaty ako Carlos Mencia) jo US-amerikański komikaŕ, spisowaśel a grajaŕ.
Astronomija
Lěcrownož se jano na mało šulach wuwucujo, wubuźujo astronomija a jeje slěźeńske wuslědki wjeliki zajm w zjawnosći a jo daloko rozpśestrěty hobby (glej amaterowa astronomija). To zwisujo na jadnom boce z "pózwigujucym" zaśišćom, ako gótujo gwězdne njebjo teke gaž jano z wócyma glědaš, na drugem boce pak teke z jeje tematiskeju bogatosću, dotyknjenim filozofiskich pšašanjow a zwiskom z kosmonawtiku.
Maria Dąbrowska
thumb|Dom Dąbrowskej w Russowje Maria Dąbrowska (* 6. oktobra 1889, † 19. maja 1965) jo była pólska spisowaśelka a pśełožowaŕka. thumb
Poznań
Poznań (nim. Posen) jo město w Pólskej, nad rěku Wartu. Nejwětše město a historiska stolica Wjelikopólskeje. W lěśe 2014 jo how bydliło 546 829 luźi.
Pókšyty semjenjak
Bazalne pórědy
K bazalnym pórědam se lice slědujuce taksony:
Koptšćina
Koptšćina (koptiski Met.Remenkími) jo slědny  stadium egyptojšćiny. To jo wumarła pódpołnocna afroaziska rěc, z kótarež jo se powědało w Egyptojskej wězo do 17. stolěśa. Ma dwa dialekta sahidski a bohairski. Bohairski dialekt jo liturgiska rěc egyptojskeje orthodoksneje cerkwje a egyptojskeje katoliskeje cerkwje. Někotare słowa z koptšćiny su teke w egyptojskem dialekśe arabšćiny.
Janšojce
W Janšojcach jo se naroźił Benjamin Běgaŕ, dolnoserbski faraŕ, spisowaśel a kulturny procowaŕ (1873–1945).
Bagnowe njezabyńki
Łopjena
Łopjena su lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 10 cm a šyrokosć wót 5 až do 20 mm.
Edward Asner
Edward Asner (faktiski Yitzhak Edward Asner; teke Ed Asner; * 15. nowembra 1929 we Kansas City, Missouri) jo US-amerikański grajaŕ, filmowy producent, synchrony powědaŕ a aktiwist za cłowjeske pšawa.
Józef Wybicki
thumb|Wopon Rogala Józef Rufin Wybicki (* 29. septembra 1747, † 10. měrca 1822) jo był pólski politikaŕ‎, jurist a spisowaśel. thumb|Dom Wybickego w Będominje thumb
Górnoserbšćina
Górnoserbski, Górnoserbšćina (górnoserb. Hornjoserbsce, nim. Obersorbisch, pól. Górnołużycki) - jo pódwjacornosłowjańska rěc Serbow w Górnej Łužycy.
Serbterm
Funkcionalnosć
Serbterm bazěrujo na PHP, HTML a na datowej bance MySQL. Wužywarje projekta mógu za eksistěrujucymi zapśimjeśami pytaś, nowe zapśimjeśa naraźiś a zapisaś a skóńcnje južo zapisane zapśimjeśa pósuźiś a pógódnośiś. Doněnta wšak forum za diskusiju mjazy wužywarjami resp. sobustatkujucymi hyšći njeeksistěrujo.
Alpske njezabyńki
Wopis
Kwitu wokoło kóńca nalěta a pódlěśu. Kwiśonki su swětłomódre, rožojte abo běłe z cremežołtym wóckom.
Połobske Słowjany
Połobske Słowjany su byli pódwjacornosłowjańske ludy.
Helmut Kohl
Pó złamanju cerwjeno-žołteje koalicije a wuspěšnem wótgłosowanju wó wugronjenju njedowěry pśeśiwo kanclarjeju Helmutej Schmidtoju (SPD) bu Kohl dnja 1. oktobra 1982 za šestego zwězkowego kanclarja wólony. Wón jo nawjedował koaliciju stronow CDU/CSU a FDP až do lěta 1998, gaž jo zgubjował we wólbach swóju wětšynu. Helmut Kohl jo ze 16 lětami w zastojnstwje nejdlej amtěrujucy zwězkowy kanclaŕ Nimskeje až do źinsajšnego.
Košice
Košice ( Kauschitz) jo druge nejwětše město Słowakskeje. Ma 238.725 wobydlarjow a lažy w pódzajtšu kraja.
Mjertyn Grys
Mjertyn Grys, teke: Mjertyn Gryz, nim. Martin Grüß (*8. oktobra 1818 w Hochozy, †21. oktobra 1878 w Nowej Jsy) jo był dolnoserbski wucabnik, basnikaŕ a kjarližaŕ.
Łukow
Łukow ( Luckau) jo město w bramborskem wokrejsu Damna-Błota a lažy pśi zeleznicowej cerje mjazy Sokolnicu a Bezkowom. Łukowoju groni se teke stara stolica Dolneje Łužyce. Toś te město lažy w dłujkowjacornej Łužycy, wokoło 40 km wót Chóśebuza a na krotke zajtšo wót Barlinja.
Brandy Norwood
right|thumb|150px|Norwood w lěśe 2009 Brandy Rayana Norwood (roź. 11. februar 1979) jo amerikańska spiwaŕka, grajaŕka a model.
Sobota
Městne mjena
W srjejźowěku jo była sobota gusto źeń wikow a sudow, cogoždla buchu wšake městna w Europje pó sobośe pómjenjowane:
Suraż
Suraż jo město w Pólskej, w podleskem wójewódstwje, we wokrjesu Białystok, w gmejnje Suraż. W lěśe 2014, jo how bydliło 1 004 luźi.
Departement Agboville
Departement Agboville jo jaden ze 109 departementow Pśibrjogu Słonoweje kósći, w regionu Agnéby-Tiassa. Głowne město jo Agboville. Departement ma pśestrěń 3 850 km² a 292 109 wobydlarjow.
Islam
Nastaśe islama
Nastaśe islama jo se zachopiło pśez profeta Mohameda w 7. stolěśu.
Słodka wišnja
Wopis
Krona jo šyroko jajojta až kulojta.
Łopjena
Łopjena su śańke, jajojte až eliptiske, špicne, zubate abo gropnje rězane a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 15 cm. Jich wogonki maju prědku załzy a dośěgnu dłujkosć wót až do 5 cm. Wóni su na dolnem boku kósmate. Nazymske barwjenje jo žołto-oranžowe až cerwjene.
Pódpołnocna Irska
Pódpołnocna Irska jo awtonomny kraj Wjelikeje Britaniskeje.
Njeźela
Njeźela (źeń, gdyž se njeźěła) jo pó modernem licenju sedymy a slědny źeń tyźenja, a prědny pó žydojsko-kśesćijańsko-muslimiskej pratyji. W kśesćijaństwje jo njeźela tyźeński swěty źeń, tak až se na toś tem dnju njeźěła. Njeźelski měr jo w Nimskej kazniski zrědowany a njeźela oficielny wólny źeń.
Kśesćijaństwo
thumb|upright|[[Kśica, zakładny symbol kśesćijaństwa]] thumb|right|upright=1.4| Rembrandt: Kristus z wuknjeńcami w Emmaus (Louvre, 1648) Kśesćijaństwo jo nejwětša nabožnina we swěśe. Wóna ma něźi 2 miliardy pśiwisnikow.
Kurt Biedenkopf
thumb|Kurt Biedenkopf w lěśe 2010 Kurt Hans Biedenkopf (* 28. januara 1930 w Ludwigshafenje) jo nimski jurist, wusokošulski wucabnik a politikaŕ Kśesćijańsko-demokratiskeje unije. Wón jo był wót znowazałoženja pódzajtšnonimskich krajow w lěśe 1990 až do lěta 2002 z ministaŕskim prezidentom Sakskeje.
Pódpołnocna Amerika
Geografija
Płoń Pódpołnocneje Ameriki: 24,4 mln. km2
Urdušćina
Urdušćina jo blisko pśiswójźbna z Hindišćinu, ale se z arabskimi pismikami pišo.
Góźina
Góźina (teke štunda) jo casowa jadnotka a styriadwaźasty źěl dnja. Łatyńske słowo jo hora, toś wužywamy wědomnostnu skrotconku h. Jadna góźina bu rozrědowana do 60 minutow resp. 3600 sekundow.
Strelicijowe rostliny
Systematika a rozšyrjenje
Rozšyrjeńske strony su tropiska Pódpołdnjowa Amerika (jano Phenakospermum), pódzajtšna Pódpołdnjowa Afrika (jano Strelitzia) a Madagaskar (jano Ravenala).
Nejpjerwjej bu w lěśe 1900 wót Karl Moritz Schumann pódswójźba Strelitzioideae znutśika Musaceae nastajona. Wóna bu w lěśe 1934 wót John Hutchinson w The Families of Flowering Plants, zwězk 2, S. 72 do ranga swójźby Strelitziaceae stajona.
Dolnobarnimska zeleznica
Dolnobarnimska zeleznica (nim. Niederbarnimer Eisenbahn, NEB) to su regionalne zeleznice w Barlinju a Bramborskej. Dolnobarnimska zeleznica wužywa cery mjazy Barlinjom-Karowom a Schmachtenhagenom a Groß Schönebeckom we regionje Barnima a Schorfheide (to jo cera Wrjoskej zeleznicy, nim. Heidekrautbahn), a teke cery mjazy Barlinjom-Lichtenbergom a Kostrinom (pól. Kostrzyn nad Odrą; cera Zeleznicy Odriny kraj, nim. Oderlandbahn). Wót decembera 2014 śěgi NEB jězdźe mjazy Parskom a Bezkowom, Bezkowom a Frankobrodom nad Odru, Barlinjom-Lichtenbergom a Wrecenom (Wriezen), Wrecenom a Frankobrodom nad Odru, Priborom pśi Sprjewi a Zarowom.
Nyks
thumb|250px|Nyks - skulptura w parku w [[Bórkowy|Bórkowach]] Nyks a nykus, we Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow Arnošta Muki: nyks a nykso jo mytiska bytosć, kotaraž jo znata pśedewšym we folkloru słowjańskich a teke germańskich ludow. Pla Serbow nyks jo teke znaty pod mjenim "wodny muž".
Flakata tupa kopśiwa
Flakata tupa kopśiwa (Lamium maculatum) jo rostlina ze swójzby gubkatych kwitarjow. Dalšne serbske mjenja stej tumpachowe, hoblincy , źiwa kopśiwa.
Wopis
Flakata tupa kopśiwa jo wěcejlětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 50 cm (wót 15 až do 60 cm).
Žołty wjerbnik
Łopjena
Łopjena su jajojśe-lancetojte, załzojśe dypkate a zwětšego pó tśich až pó styrjoch mutwje wutwórje. Wóni su dwójce až pěś razow tak dłujke kaž šyroke.
Eliza Orzeszkowa
Eliza jo była pśijaśelka Marje Konopnickeje a Romualda Traugutta. Eliza jo była nominěrowana za Nobelowe myto za literaturu w lěśe 1905 zrazom z H. Sienkiewiczom, ale myto jo dobył jano Sienkiewicz. W 1909 Eliza jo była nominěrowana hyšći raz, ale Nobelowe myto jo dobyła Selma Lagerlöf.
Kružydło
thumb|Kružydła thumb|Kreslenje kólasoweje cery z kružydłom
Mozilla Firefox Mobile
Funkcionalnosć
Firefox Mobile wuwija se na zakłaźe Mozilla Firefox, ma pak swójski wužywarski pówjerch. Ten jo ako na specielne zamóžnosći (na pśikład dotyknjeńske wobrazowki) tak teke na wobgranicowanja (małe wobrazowki) toś teje rědoweje klase pśiměrjony.
Pjerwjej pódpěrane platformy
Prědna stabilna wersija jo se 28. januara 2010 za smartfon N900 wózjawiła. Wužywanje na tabletoma N800 a N810 jo teke móžno było, njejo se pak dopórucyło. W MeeGo, to jo naslědnik Maemo, Firefox Mobile jo měł standardny wobglědowak za smartfony byś.
Śichy ocean
thumb|300px|Wysokostna karta Ćicheho Oceana thumb|300px|left|Karta Ćicheho oceanaŚichy ocean (teke Pacifik) jo nejwětšy ocean na Zemi. Zaběra tśeśinu zemskego pówjercha. Jo w nim něźi 25 000 kupow (wěcej ako we wšych drugich oceanach dogromady), wětšyna kupow jo situěrowana na pódpołdnju wót ekwatora. W Pacifiku jo nejwětšy wulow rybow.
Donald Tusk
Tuskowy nan jo był blidaŕ a jo zamrěł, nježli jo Tusk zakóńcył zakładnu šulu. Tusk jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžaŕstwoju w Pólskej, ako studańc Uniwersity w Gdańsku jo pódpěrował załoženje studentskego komiteja Solidarnośći. To załoženje jo było reakcija na zamordowanje Stanisława Pyjasa pśez statnu milicu.
Geografiska šyrina
miniatur|Šyrinowe krejze thumb|Naglěd kule. Ekwator (módry) źěli kulu do dweju połojcowu a prěcy [[Dlininowy krejz|dlininowe krejze (žołte) pód 90°. Wšykne pśeśěgnjone linije toś togo wobraza su wjelike krejze. Smužkowane linije su šyrinowe krejze. ]] miniatur|50. šyrinowy krejz w [[Mainz|Mainzskem nutśikownem měsće]]
Zwěsćenje geografiskeje šyriny
Šyrina dajo se cele jadnorje z nejwušego słyńcnego stawa (połdnjowa šyrina) abo z wusokosći kulminěrowacych gwězdow póstajiś. Na pódpołnocnej połkuli zemje pódawa wusokosć relatiwnje swětłego polarneje gwězdy (Polaris) nad horicontom dosć dokradnjej šyrinu: Na ekwatorje pokazujo se polarna gwězda na horiconśe, na pódpołnocnem polu stoj pśisamem padorownje na njebju. Napšawdu jo Polaris nic cele 1° wót njebjaskego pola zdalony; zmólka, kótaraž nastawa pśez to, jo zemskeje rotacije dla dwójcy na źeń 0°, dwójcy wok. 0,75° a dajo se pśez jadnore formule abo woblicenje pśerězka pomjeńšyś.