cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kazimierz Dolny
Kazimierz Dolny jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Puławy, w gmejnje Kazimierz Dolny. W lěśe 2014, jo how bydliło 2 594 luźi.
Priwatiw
Priwatiw (z łatyńskego prīvāre „wobrubnuś“) jo semantiske pśiznamje wótwóźonych werbow a z tych wótwóźonych adjektiwow a substantiwow. Pśi tom werby zwurazniju wótwónoźowanje abo felowanje něcogo resp. negaciju.
Bracławske wójwodstwo
Bracławske wójwodstwo (pol. województwo bracławskie) - dawne wójwodstwo Wjelikiego Wjerchojstwa Litawskego w lětach 1566-1569 a Pólskeje w lětach 1569-1672 a 1699–1793. thumb|left|1648
Mjadwjeźe
Wopis
Mjadwjeźe su wšožracki, z wuwześim wjelikego pandy.
Frampol
Frampol jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Biłgoraj, w gmejnje Frampol. W lěśe 2014 jo how bydliło 1.474 luźi.
Cyathium
Natwaŕ
Wón wobstoj z wjelgin reducěrowanych jadnotliwych kwiśonkow a njaso wusoke łopjeńka. Zwětšego su jadne žeńska kwiśonka a muske kwiśonki w pěś kupkach.
Witebske wójwodstwo
Witebske wójwodstwo (pol. województwo witebskie) - dawne wójwodstwo Wjelikiego Wjerchojstwa Litawskego w lětach 1503-1569 a Pólskej w lětach 1569-1772.
Bagnowe wjelkowe mloko
Łopjena
Srjejźnozelene łopjena su lancetojte, cełokšomne abo śańko rězane a dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 8 cm.
Stojnišćo
Rosćo na bagnowych łukach, we wjerbowych krickach, w groblach a na rěcnych brjogach. Ma lubjej pśez gaśenju mokše, kalkate bagnowe zemje.
Zawitk (kwiśonkowy stołk)
Pśikłady
Wustupujo pśi tomatach, petunijach a njezabyńkach.
Fryco Rocha
mini|upright|Fryco Rocha
Manšćina
Manšćina abo Manx (manski Yn Ghaelg abo Yn Ghailck) jo keltiska rěc, kótaraž se na kupje Man powěda. Jo to rěc, kótaraž se jo ze stareje iršćiny wuwiła, jo pódobna pódzajtšoulsterskemu a gallowayskemu dialektu.
Slědny cłowjek za kótaregož jo była manšćina ako maśeršćina, jo był Ned Maddrell, wumrěł w lěśe 1974. W slědnej dobje jo ale rěc zasej wucona.
Limes Sorabicus
Glědaj teke
Limes Saxoniae
Nalětna adonisowa rožycka
Wopis
Nalětna adonisowe rožycka jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 10 až 40 (50) cm. Rostlina jo pśeśiwo mrozoju njecuśniwa.
Lesko
Lesko jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Lesko, w gmejnje Lesko. W lěśe 2014 jo how bydliło 5 614 luźi.
Maśeršćina
Pó spóznaśach neurowědomostnego instituta w La Jolla daś muzika komponista rěcnu melodiju jogo maśeršćiny wótbłyšćujo. Maśeršćina da jeje charakteristiski raz pó toś tom slěźeńskem wuslědku toś teke muzice kraja. Jolic se rozeznawa na pśikład wusokosć tona jaden na drugi slědujuceju złožkow we pótrjefjonej rěcy mócnje, da pokaza teke muzika wurazne skoki tonow.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Tautiška giesmė
Pariski meridian
Temps moyen de Paris
Meridian jo teke wót 9. měrca 1911 (Loi du 9 mars 1911) standardny póśěg za Heure légale (kazniski cas) Temps moyen de Paris (t.m.P.) (srjejźny Pariski cas), normowy cas, kótaryž jo za Francojsku zawězujucy. Samo pó pśiwześu swětowego casa jo Francojska pśi kazniskem póśěgu t.m.P.− 9′ 21″ wóstał, nic pśi GMT/UT/UTC sam, pśi comž t.m.P. jo ze swětowym casom na dokradnje toś tu diferencu koordiněrowany (zgromadne pśestupne sekundy). Gódnota jo až do 9. awgusta 1978 pó pšawje płaśeca była, akle wót togo jo UTC pśez dekret casowy zakład francojskeje Heure légale.
Francojska (głowny kraj, cona MEZ/MESZ) jo pótakem na pśikład t.m.P.+50′ 39″ měła, nic (pó lěśe 1968) UTC+1 – toś ta gódnota płaśi akle pó lěśe 1978.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Te stiprybę semia.
Tegul dirba Tavo naudai
Pariski meridian
Dibbetsowa wuměłska hommage: Arago-medaljony
Nižozemski konceptowy wuměłc Jan Dibbets jo stary nulowy meridian w lěśe 1995 pśez bronzowe plakety markěrował, kótarež su diskretnje w flastarju, chódnikach, dworach a wšakich twarjenjach zasajźone, Arago-medaljony, hommage fyzikarjeju a wójowarjeju za cłowjeske pšawa François Arago.
Głomacany
Te Głomacany su byli susedy Milcanow wót pódwjacora. Wóni su byli žywe w płodnym, glinojtym a glinjanym kraju, kótaryž jo se wupśestrěwał po Łobju wót Mišnja až do Strjele, a na podwjacoru wót rěki Große Röder (to jo pśirěka Carnego Halštera) až do Módły.
Swahilšćina
Alfabet
Za pisanje swahilšćiny źinsajšnego dnja se łatyński alfabet wužywa. a, b, ch [č], d, dh (eng. th kaž we słowje that), e, f, g, gh, h, i, j [dź], k, l, m, n, ng’, ny [ń], o, p, r, s, sh [š], t, th (eng. th kaž we słowje thin), u, v (nim. v we słowje Vase), w, y [j], z
Konsonanty
Pśispomnjenje: Jolic dwa zuka w kašćiku, lěwy jo njespiwny a pšawy jo spiwny.
Klasowy system
Swahilšćina ma klasowy system kaž wše Bantuske rěcy. Su cełkownje wósym klasow (pó Kauderwelsch, na bokach 12-14). Někotare awtory lice singular a plural pó jadnom, tak až pó nich Swahilšćina ma samo pěśnasćo abo sedymnasćo klasow. Klasa z prefiksom ku- ma jano singular.
Tu slědujo pśipis pó Kauderwelsch 10, 6. nakłada wót lěta 1997.
1. klasa wopśimjejo słowa za žywych byśow. W singularje substantiwy zachopinaju z m abo mw, w pluralu z wa.
Změna klasow
Afrika "Afrika"; (1.) Mwafrika "Afrikanaŕ", Waafrika "Afrikanarje"
Słowoskład
W słowoskłaźe teke su słowa z persišćiny, na pś. bagala "płachtata łoź", teli "złoty pask". Ale teke su słowa z hindišćiny, na pś. bali "nawušnik".
Platon
thumb|Platon Platon (grichiski: Πλάτων, transkriběrowane: Pláton) (Atheny, 428 pś. Kr,/427 pś. Kr. - Atheny, 348 pś. Kr./347 pś. Kr.) jo był grichiski filozof, kótaregož wucba a filozofija stej kradu wobwliwowałej myslenje a žywjenje w Europje.
Wisła Kraków
Mejstarstwa Pólskeje: 1927, 1928, 1949, 1950, 1977/78, 1998/99, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2007/08, 2008/09, 2010/11 thumb
Frygi
Literatura
Pśisamem kužde lěto su krotke rozpšawy wó wótběgnucych wukopanjach w Gordionje w
Kurdšćina
Kurdšćina jo indoeuropska rěc, kótaraž k irańskim rěcam słuša (resp. k dłujkowjacornym irańskim rěcam). Něnto se wužywatej dwa głownej dialekta: kurmandží (dłujkowjacorny Kurdistan) a kurdi (pódpołdnjowy Kurdistan).
Tyczyn
Tyczyn jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Rzeszów, w gmejnje Tyczyn. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 614 luźi.
Irmgard Kulejowa
Irmgard Kulejowa, nim. Irmgard Kuhlee (roź. 17. awgusta 1927 w Barlinju, wum. 9. decembra 2018 w Lubušu (Laubusch) ) jo była serbska ludowa mólaŕka, wuměłcowka, fotografka a wuměłstwowa źěłaŕka. Wóna jo mólowała portrety, a teke kreslanki, wólejowe mólby, akwarele. Jo bydliła w Grodku.
Rada za nastupnosći Serbow
Rada za nastupnosći Serbow, teke: Serbska Rada, nim. Rat für Angelegenheiten der Sorben/Wenden (RASW), jo kupka, kótaraž źěła pśi parlamenśe kraja Bramborska. Jeje nadawk jo póraźowanje krajnego sejma, spěchowanje a skšuśenje serbskeje identity na wšyknych pólach serbskego žywjenja w Bramborskej.
Avril Lavigne
Avril Ramona Lavigne (n. 27. septembra 1984 w Belleville, Ontario ) jo kanadiska rockowa a popowa spiwaŕka, gitaristka, songwriterka, grajaŕka a designerka, kótaraž pśi někotarych jeje spiwach teke jo producentka była.
Lech Poznań
Stawizny
Mě :
Kito Wylem Broniš
Žywjenje
Broniš płaśi ako jaden z nejwěcej wjelebocnych sorabistow 19. lětstotka. Jogo wózjawjenja wopśimjeju pśinoski k onomastice kaž teke k ludowěźe a stawiznam Serbow w Dolnej Łužycy. Wušej togo jo pśinosował k Smolerjowej zběrce dolnoserbskich ludowych spiwow.
Ostróda
Ostróda jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Ostróda. W lěśe 2014 jo how bydliło 33 872 luźi.
Krasnojarsk
Krasnojarsk jo město w Rusojskej federaciji. Lažy na pódpołdnju Sibirskeje nad rěku Jenisej, něźi 4100 kilometrow na pódzajtšo Moskwy, stolicy federacije. Krasnojarsk ma pśisamem milion wobydlarjow a jo pó Nowosibirsku a Omsku tśeśe nejwětše město Sibirskeje.
Jo tu wuznamne dwórnišćo Transsibirskeje zeleznicy a wjelika produkcija aluminiuma.
Toni Bruk
Toni Bruk (roź. 11. septembra 1947 w Kubšicach; wum. 17. decembra 2020) jo był serbski filmowy režiser a producent, kótaryž płaśi ako drogurubaŕ serbskego profesionelnego filma.
Tübingen
Tübingen lažy w Baden-Württembergskej. W lěśe 2011, jo how bydliło 89,011 luźi.
Jakub Kossakowski
Jakub Korwin-Kossakowski (* 1752, † 1784) jo był pólski basnikaŕ a pśełožowaŕ.
Omsk
Wobchad
W Omsku se šćěpjo pódpołdnjowa a pódpołnocna gałuz Transsibirskeje zeleznicy.
Anggun
miniatur|Anggun (2005) - Fete de l'Espoir, Genf, Šwicarska Anggun (* 29. apryla 1974 w Jakarśe, Indoneziska, pópšawne mě Anggun Cipta Sasmi) jo indoneziska popowa spiwaŕka, kótaraž ma wót lěta 2000 teke francojske staśaństwo.
Loituma
Loituma bu w nazymje lěta 1989 ako septet Jäykkä Leipä (‘pšosty klěb’) na Sibelius Academy Folk Music Department załožona. K originalnym cłonkam stej słušałej teke spiwarce Sanna Kurki-Suonio a Tellu Paulasto; wobě stej šłej pózdźej pak do Šwedskeje a stej Hedningarna pśistupiłej. Anita Lehtola jo była až do lěta 2000 teke cłonk wót Hedningarna. Za cas někotarych lětow jo slědował band wobstawnje jeje swójsku muzikalisku drogu a rozšyrjował jeje muziku wó rozdźělne muzikaliske wliwy wšakego spócetka. Jaden rožowych kamjenjow finskeje folkoweje muziki jo spiwanje. Stawizny a zacuśa buchu nejlěpjej pśez toś ten instrument transportěrowane. Spiwy wót Loituma, pódpěrane w slězynje wót Martti Pokela a Toivo Alaspää, pósrědnjaju finsku tradiciju. Drugi njasecy element muziki wót Loituma jo kantela.
Józef Epifani Minasowicz
Józef Epifani Minasowicz (* 7. apryla 1718, † 15. oktobra 1796) jo był pólski basnikaŕ, pśełožowaŕ a publicist.
Republika Dweju Narodowu
Republika Dweju Narodowu ( Rzeczpospolita Obojga Narodów, Abiejų Tautų Respublika), Kralojstwo Pólska (pól. Królestwo Polskie), Republika Pólska (pól. Rzeczpospolita Polska) - historiski stat w Europje w lětach 1569-1795, kótaryž jo był na městnu źělow źinsajšnych statow: Pólska, Litawska, Běłoruska, Ukraina, Letiska, Rusojska, Estniska, Słowakska, Moldawska. W lětach 1697-1706 a 1709-1763 Pólska a Sakska twóriły uniju. Republika pśestała eksistěrowaś w lěśe 1795 a zemje Pólskej su Pšuska, Rusojska a Awstriska wzeli.
Go (graśe)
Go (jap.: 囲碁 igo, chinski 圍棋 / 围棋 wéiqí, kor.: 바둑 baduk) jo jadne strategiske delkowe graśe za dwa grajarja.
Homel
Homel (běł. Гомель; pól. Homel; rus. Гомель) jo město w pódzajtšnej Běłoruskej.
Keltiske rěcy
]] Keltiske rěcy twórje staru kupku indoeuropskich rěcow. Na pśewrośe licenja casa jo su powědali wobydlaŕstwo wjelikego źěla pódwjacorneje, srjejźneje a krotkozajtšneje Europy. W 21. lětstotku su jano styri z nich pśetrali, wužywane w Bretani, w Irskej a we Wjelikej Britaniskej. Wše su na swójich teritorijach mjeńšynowe rěcy, wustajone śišćoju engelšćiny resp. francojšćiny.
Scarborough (Tobago)
Scarborough jo město w kraju Trinidad a Tobago, nejwětše město a stolica kupy Tobago.
Łaszczów
Łaszczów jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Tomaszów Lubelski, w gmejnje Łaszczów. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 197 luźi.
Marneuli
Marneuli (geor. მარნეული) jo město w Georgiskej.
Malbork
Malbork (nim. Marienburg) jo město w pódpołnocnej Pólskej na pódpołdnjo města Gdańsk. Wón lažy w pomorskem wojewódstwje.
Artašat
Artašat (arm. Արտաշատ) jo město w Armeńskej.
Walery Przyborowski
Walery Przyborowski (* 27. nowembra 1845, † 13. měrca 1913) jo był pólski spisowaśel.
Wacław Gąsiorowski
thumb Wacław Gąsiorowski (* 27. junija 1869, † 30. oktobra 1939) jo był pólski spisowaśel a publicist.
Fryderyk Chopin
Fryderyk Franciszek Chopin (* 22. februara abo 1. měrca 1810, † 17. oktobra 1849) jo był pólski komponist a pianist.
Leonard Gabriel Pociej
thumb|Wopon Waga Leonard Gabriel Pociej (* 6. nowembra 1632, † 1. februara 1695) jo był witebski wójwoda w lětach 1686-1695.
Pěskowy mak
Wopis
Kapslowy płod je pódłujko-plecojty, wobstoj ze styri až pěś pěstkowych pšugow a njasu swětłe šćeśinate kósmy.
Mak
Wopis
Łopjena su lapate abo źělone. Cerwjene, wioletne, žołte abo běłe kwiśonki su šklickate. Płody su kulowate, jajowate abo pódłujke kapslowe płody.
Pódzajtšny mak
Wopis
Kwiśo w lěśe. Nadpadne rožojte abo cerwjene kwiśonki dośěgnu pśeměr wót 10 cm. Nejmjeńša maju śamny flak na spódku kuždego kwiśonkowego łopjeńka.
Mack
Mack (Papaver rhoeas) jo rostlina ze swójźby makowych rostlinow (Papaveraceae). Dalšnej ludowej mjeni stej: źiwy mack, pólski mack.
Kwiśonki
Sorty Shirley-serije maju kwiśonki w slědujucych barwach: cerwjene, rožojte, běłe abo samo dwójobarwne.
Sorta 'Mother of Pearl' ma šere, rožojte abo módrowioletne kwiśonki.
Płody
Płod jo naga, kulojta tobołka, kótaraž dośěgnjo dłujkosć mjazy 1 a 2 cm a jo jaden abo dwa raza tak dłujki kaž šyroki. Semjenja su małe, nerkoformowe, śamnobrune. Semjenja buchu z pomocu wětša rozšyrjone.
Lěśe
We wjele kulturach su ze zachopjeńkom lěśa nałožki a rity zwězane, w Nimskej na pśikład wogeń zawrośenja słyńca abo swětojański wogeń.
Dokulaž jo wobběgowa cera zemje wokoło słyńca lažko eliptiska, wót eksaktnego drogi do krejza wótchylajuca, njejsu wše styri lětne case dokładnje samske dłujke. Pódpołnocne lěśe jo snadnje dlejše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe lěśe, dokulaž za cas pódpołnocnego lěśa se směr ze zemje k słyńcu pitśku pómałčej změni a zemja pitśku dalej wót słyńca zdalona jo. center|600px|Šema za lětne case, pśeglěd nad referencowymi linijami zemskeje cery
Zyma
Fenologiski móžo se zachopjeńk zymy wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) cesto pśez zachopjeńk trajneje sněgowe wóźeśe markěrujo. Pśiběranje abo wótebraśe wót lodojcow wótwisujo pak mjenjej wót zymskego sněgowego połoženja ako wót prědnego nowego sněga w nazymje, kótaryž ablaciju zadora.
Bližone pśiźěluju zymje mjasece december, januar a februar a w pódpołdnjowej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich polach kněžy poł lěta „polarna noc“; blisko polarnego krejza trajo někotare dny až tyźenje.
Nalěśe
Casowy rum
Toś ten casowy rum, w kótaremž pśiroda wóžywjujo, se w nimskem rěcnem wužywanju teke ako Frühjahr wóznamjeni.
Zagrodny mak
Kwiśonki
Zagrodne sorty cesto maju połnjone kwiśonki.
Estnišćina
Alfabet a wugronjenje
W estnišćinje wužywa se łatyński alfabet z pśidatnymi pismikami õ, ä , ö , ü. W cuzych słowach wužywaju teke pismiki š, z a ž. W alfabetskem porěźe slěduju õ, ä, ö, ü za pismikom v na kóńcu alfabeta, š, z a ž slěduju za s.
Werby
Tak pomjenowany modus obliquus (kóńcowka -vat) zwuraznja, až powědaŕ jo wopśimjeśe gronjonego jano słyšał a nic sam dožywił, na pś. Poiss loeb ‘Gólc cyta’, ale Poiss lugevat ‘Gólc zazdaśim cyta’.
Finšćina
Fonemy
Finšćina ma wósym wokalow, 18 diftongow a 14 konsonantow, pśi comž pśidatne konsonanty jano w cuzych słowach wustupuju.