cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teltow
Teltow jo město we wokrejsu Podstupim-Srjejźomarka na krótki pódwjacor wót Barlinja, w bliskem pódzajtšu wót bramborskeje stolicy Podstupima.
Awstrisko-Hungorska
Awstrisko-Hungorska ( Österreich-Ungarn, Osztrák–Magyar Monarchia,  Rakousko-Uhersko) jo była historiski kraj w Europje.
Stawizny
Awstrisko-Hungorska jo wobstojała wót 21 decembera 1867 do oktobera 1918.
Prowincow a krajne źěle (až do lěta 1914)
<div class="floatleft" style="font-size:x-small; width:600px; margin-left:1em; border:thin solid grey; padding:5px;">
Januar
Januar, zestarjone: wezymski (górnoserbski wulki rožk) - jo prědny mjasec w gregorjaniskej pratyji. Ma 31 dnjow. thumb|200 px|Venceslao, 1390-1400, Januar Mě januar póchada z łatyńšćiny, źož wóznamjenja "ianua" tak wjele kaž "zachod" abo "źurja". Pomjenjowanje dostał mjasec pó romskem bogu Ianus, wó kótarymž su wěrili, až ma dwě woblicy. Z jadnom woblicom glěda slědk do starego lěta, z drugim do nowego.
Mě wezymski póchada ze słowowu we a zyma, dokulaž jo zymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje.
Zabijanstwo
Zabijaństwo jo delikt wótglědanego wusmjerśenja jadnogo luźa pśez drugego.
Wóno rozeznawa se wót mordarstwa ako slědujo (§ 212 StGB do dolnoserbskeje rěcy pśestajone):
"§ 212 (1) Chtož wusmjerśijo luźa bźez togo, až mordaŕ jo, se zasuźijo ako zabijaŕ k popajźeństwoju wót nanejmjenjej 5 lět. (2) We wósebnje śěžkich padach dej sudnistwo na popajźeństwo na cas žywjenja wusuźiś."
Malešecy
Wejsne źěle
thumb|left|120px|Ewangelska cerkwja w Malešecach
Haiti
Haiti jo kraj w Atlantiskem oceanje.
Geografija
Haiti lažy na podwjacornem źělu kupy Hispaniola a geografiski słuša k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo Chaine de la Selle (2680 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Babsk
Babsk jo wjas w Pólskej w gmejnje Biała Rawska, w rawskem wokrejsu, we łódzkem wójewódstwje.
Jamaika
Geografija
Jamaika słuša geografiski k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo Blue Mountain Peak (2256 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
San Marino
San Marino ( Repubblica di San Marino, přimjeno: La Serenissima) jo mały nutśikokrajny kraj w pódpołdnjowej Europje.
Geografija
Nejwuša góra jo Monte Titano (749 m nad normalneju nulu).
Stawizny
San Marino jo nejstarša republika swěta, ze stawiznami, kótarež až do lěta 301 slědk du. Njeje měsćański stat, ale wobstoj ze źewjeś gmejnow.
thumb|center|500px|Panorama San Marina
Baden-Württembergska
Baden-Württembergska (nim. Baden-Württemberg) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. Stolica jo Stuttgart.
Geografija
Baden-Württembergska granicujo:
Wokrejse
Wokrejse Baden-Württembergskeje:
Handrij Zejler
Familija
Handrij Zejler jo se naroźił ako syn chudego budkarja a studnjarja Jana Zejlera. Južo jogo starki Jan Jakub Zejler (roź. 1746) jo śěgnuł z Bolborc do Słoneje Boršće, źož won jo se ženił. Ze ženja su dostali tśi źiśi: Jan, Hana a Michał. Jan Zejler jo se naroźił dnja 30. nowembra 1767 a zemrěł dnja 26. septembra 1844; won jo se zalubował do Marje (13.4.1773-18.8.1847). Zgromadnje wonej stej teke měłej tśi źisi: nejpjerwjej Handrij (1804), pótom źowku Marju a syna Jana Michała (1806-1811).
Wjas Słona Boršć jo měła wjele kraja: 350 hektarow a w lěśe 1837 jano 148 luźi jo tam bydliło, a to 86 ewangeliskich a 62 katolskich. Burske žywjenje, wuska zwězanosć z rolu, rolnikaŕske źěła a swěźenje su wobwliwowali mysli wobydlarjow w takem casu a su dostali swój wuraz w jich wobraznej serbskej rěcy. To jo był swět, w kótarymž Handrij Zejler jo wótrosł. Jogo bajki wobrazuju burske žywjenje a serbske ludowe spiwy su dalej pěstowali a spěchowali jano z nejwětšym spiwaŕjom.
Swoju domownju Zejler jo lubował, což wón jo w młodych lětach ducy ze Słoneje Boršće wuraz dał w serbskej hymnje Na serbsku Łužycu: ''Rědna Łužyca, spšawna, pšijazna, mojich serbskich woścow kraj, mojich glucnych myslow raj, swěte su mě twoje strony!''
Žywjenje
Za tym až Handrij Zejler jo skóńcnje se rozsuźił za studium teologije, won jo pśišeł do Lipska 1825 se zaběraś z wědomnosću ducha. How ideje słowjańskeje romantiki wot wósebnego identiskego filozofa Schellinga, po kótarejž stej pśiroda a duch identiskej, su jogo zagórjeli.
Wóścenas
Wóścenas abo módlitwa knězowa jo drje nejwěcej znate kśesćijańske bjatowanje.
Rolanska góla
Rolanska góla (Ruhlander Heide, Rólanska hola) jo historiska krajina w pódpołdnjowej Bramborskej, kótaraž słuša do pódwjacorneje Górneje Łužyce. Rolanska góla lažy něźi 150 km na podzajtšo wót Barlinja, 60km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza, pla Kamjeńca nad Carnym Hałšterom pśi Rolanskej Carnicy. Rolanska góla jo šćitana krajina.
Handrij Zejler
Žywjenje
Romantika jo stojała za wójowanje wó totalnosć žywjenja, wo nabóžny kosmos. Luźi su rozwili lubosć za maminu rěc, ludowe spiwy, bajki, pśisłowa, žorty a swójsku kulturu. Pódla łužyskich lyrikarjow ako Fichte, Gustav Theodor Fechner, Hermann Lotze, Friedrich August Carus a teke lyrikarjowu B.A. Koethe a K.B. Stempel Handrij Zejler jo pisał wjele (wětšy part serbskich) bajkow a pěsni wob swój studijny cas. W tych won se chyla pśeśiwo starym konserwatiwnym kněžaŕskim warstam pśez pśirownanje z pśirodu a wopyta pomagaś serbskemu ludoju pśi namakanju swójskeje nacionalneje identifikacije.
December
December, zestarjete: zymski (górnoserbski hodownik) - jo dwanasty mjasec lěta w gregorjaniskem kalendarju. Ma 31 dnjow.
Wóścenas
Tekst módlitwy
dolnoserbski
December
Mě zymski póchada wót mjenja zymy, dokulaž to jo zymski mjasec.
Oktober
Mjenja winowc a winski póchadatej z wina, kótarež se w toś tem mjasecu žnějo.
Oktober jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waga a Skorpion.
Oktober zachopina ze samskim wšednym dnju kaž januar w kuždym lětu, mimo w pśestupnem lětu.
Handrij Zejler
Žywjenje
Bajki ako na pśikład Pśeśiwnikam postupa abo Słyńco-lichota (1848) wobźěłaju pśedewšym patriotiske mysle, kótarež su nastali pśez bergaŕske rewolucionarne gibanje w Nimskej w 19. stolěśu. Zejler jo se naźeł na socialne a nacionalne lichoty za swójogo luda. W bogatej licbje teke bajki su pózdźej byli znate ako spiwy a su se komponěrowali, na pśikład Lubka leluja.
Serbin
thumb|left|Chyža něgajšnych serbskich sedlarjow Serbin jo wjas w krotkowjacornem Lee County, Texas něźi 80 km pódzajtša wót Austina. Jo był załožony wót Serbow w lěśe 1855. Něźi 550 serbskich lutheranarjow ze Sakskeje a Bramborskeje jo se how w 19. stolěśu zasedliło. Wóni su byli prědne cłonki ewangelisko-lutherskeje cerkwje w Texasu.
Wóścenas
Tekst módlitwy
górnoserbski (katolska wersija)
Serbin
thumb|left|Muzej Lěcrownož se w Serbinje serbšćina wěcej njepowěda, źarže wobydlarje dopomnjeśe na jich prědownikow wócuśone a woplěwaju kontakty do stareje domownje. W něgajšnem šulskim twarjenju Serbina jo Texas Wendish Heritage Museum zaměstnjony.
Wóścenas
Tekst módlitwy
górnoserbski (ewangelska wersija)
December
W něgajšnej romskej kalendarju jo december pópšawem źasety mjasec był (pśir. łat. decem = źaseś) 304 dnjow trajucego mjasecowego kalendarja. W lěśe 153 do Kristusa wšak jo se zachopjeńk lěta wó dwa mjaseca doprědka sćěgnuł, tak až póśěg mjaz mjenim a licenim wótpadnuł.
Gaž padnjo 29., 30. abo 31. december na pónjeźele, ga pśilicujo se dny wót pónjeźele prědnemu kalenderowemu tyźenju pśichodnego lěta.
Handrij Zejler
Žywjenje
Hyšći mjaztym až jo swój studijny cas w Lipsku skóńcył (1825-1829), jo won był nawjedujucy zastupnik serbskego studentskego zjadnośeństwa “Sorabija” a wudawaŕ swójogo casnika “Serbska Nowina”, kótaryž jo se rukopisnje spisał. Stakim Handrij Zejler jo se wuwójował nejwušu dobru poziciju na uniwersiśe, což jo mu pomagało serbski lud pódprěś – aktiwny ako redaktor a teke ze swojim basnistwom. Wopśimjeśe casnika su byli mjazy drugim wuslědki jogo folkloristiskeje zběrki, slěźeńske wuslědki rěcneje wědomnosći a swójske basni.
W lěśe 1835 jo Zejler nastupił amt ako faraŕ we Łazu, to jo wjas w Górnej Łužycy w Sakskej, kenž ma 6200 wobydlarjow. Łaz lažy jano 15 km na pódpołdnjo wót Worjejcow, ale licy k pódpołnocnem źěłoju Budyšyńskego wokrejsa. Handrij Zejler jo swojej łužyskej domowni zwěrny wóstał až do kóńca swójogo žywjenja a jo we Łazu załožył familiju. Wósebne pśijaśelstwo jo jogo zwězało ze synom wucabnikojskeje familiji, Janom Arnoštom Smolerom (1816-1884). Pózdźej Smoler jo był centralna wjednistwowa wósoba serbskego nacionalnego žywjenja a jo pśewzeł redakciju tyźenika wot Zejlera. We Łazu Handrij Zejler jo teke namakał burow, rucnikarjow a pśekupcow, kótarež jogo su wažyli dla swójich idejow a myslow, jogo su podprěli, cesćili a dowěrili.
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
Wjerašk jogo publicistiskego źěła jo było wudaśe tyźenika Tydzenska Nowina (wot 1842), kenž jo nawjedował ako redaktor wót 1848. Handrij Zejler jo był teke wuzwólony ako pśedsedaŕ komiteja serbskich patriotow a wědomnostnikow, kótarež su se zmakali za pśigótowanje swójskego wědomnostnego towaristwa. Pó załoženju Maśice Serbskeje 1847 jo był cłonk pśedsedaŕstwa. Maśica Serbska jo słušała k nejwažnjejšym nakładnistwowym institucijam togo casa; wóna jo se rozměła ako towaristwo za kubłanje serbskego luda a ako spěchowaŕka cełych serbskich kulturnych a wědomnostnych procowanjow a institucijow.
Zejler jo napisał wušej 200 fabulow z etniskim-moraliskim a teke towarišnostno-kritiskim wopśimjeśim. Někotare tychch fabulow jo wózjawił w zběrce Maśice Serbskeje 1855. Dokulaž pśi wjele serbskich gibanjow a procowanjow nastaś njepóznaty jo se cesto wopokazało nuznje w politiskich pšašanjach, Handrij Zejler jo dłujko nastał njepóznaty a njewumarkowany.
Zejler jo teke serbsku gramatiku wudał: Orthografne Nazpomněnja dnja 3. awg. 1827 w Lipsčańskej Serbskej Nowini:
Stare a nowe pismo
Juro Surowin
thumb|Kamjeń na row na Lehdowem zakopowanišću w [[Gronau (Leine)]] thumb|Wopomnjeńska tofla pśi kamjenju na row Georg Julius Justus Sauerwein (* 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, źinsa Oslo) jo był ako nimski publicist, rěcny wědomnostnik a humanist zašćitowaŕ mjeńšynowych rěcow (dolnoserbski, litawski) w Nimskem kejžorstwje.
Handrij Zejler
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
c	       = z
Juro Surowin
Žywjenje
Georg Sauerwein (serbski: Juro Surowin) jo se naroźił ako syn fararja w Hannoverje a jo w Gronauje (Leine) wótrosł. Ze 17 lětami jo złožył maturu a jo šeł na studij rěcnych wědomnosćow a teologije do Göttingena. Jo pak chójźił teke na cytanja fyziki, chemije a botaniki. Pó tśich lětach jo studium bźez wótzamknjenja pśetergnuł a jo pór lět we Walesu a Engelskej pśežywił. Tam jo wupytnuł swój rěcny talent. Za cas swójogo žywjenja jo nawuknuł wěcej ako 60 rěcow a dialektow.
Handrij Zejler
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
ć	       = cż
Juro Surowin
Žywjenje
Ze 24 lětami jo wózjawił engelsko-turkojski słownik. Wót 1857 jo był priwatny ceptaŕ princesny Elisabethy z Neuwieda, kótaraž jo była pózdźej kralowka Rumuńskeje a znata ako spisowaśelka pód pseudonymom Carmen Sylwa. Groni se, až jo zwězało jeju někotare lěta pótajmne lubstwo.
Handrij Zejler
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
č	       = tsch
Juro Surowin
Žywjenje
Wót 1856 do 1896 jo statkował ako lichotny sobuźěłaśeŕ w Britaniskem biblijowem towaristwje a jo se wobźělił na wjele pśełožkach biblije do wšakich rěcow a dialektow. 29. maja 1873 su 42 lětnemu pósćili titel doktora filozofije a magistera lichotnych wuměłstwow. Wót 1874 jo Surowin cesto pśebywał w Norwegskej, wósebnje w Dovre, a jo se tam zasajźował za wobnowjenje a wótžywjenje norwegšćiny.
Handrij Zejler
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
s	       = ß
Juro Surowin
Žywjenje
1879 a 1881 jo kandiděrował ako wótpósłańc za Pšuski krajny sejm a 1898 za Nimski raichstag. Dla tegdejšego tśiklasowego wólbnego pšawa njejo se jogo wólba póraźiła. Dnja 16. decembra jo Juro Surowin w Kristianiji (Oslo) wumrěł. W Gronauje (Leine) su jogo pódla starjejšeju zakopali. W měsćańskem archiwje Gronau jo źinsa centralny archiw Surowina zaměstnjony. Gronauska realna šula jo se pó njom pomjenjowała a tež drogi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipeźe (Memel), Siluśe (Heydekrug) a Bórkowach.
Handrij Zejler
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
š	       = sch
Juro Surowin
Statkownosć
Surowin jo płaśeł ako nejwětšy rěcny wucony swójogo casa. Ako se wuznawajucy pacifist jo se angažěrował pśeśiwo imperializmoju kejžorstwa a jo wózjawił mjazy drugim dwójorěcne basnje pśi góźbje měrowego kongresa 1899 w Parisu, w kótarychž jo napominał k měroju.
Handrij Zejler
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
z ze	        = s’, se
ž	       = ż
ě	       = 3ći e Łós
ň	       = nj
Swóje źiwadłowe graśa a spiwy su se mjazy drugim wot Jana Bartka (1821-1900) pśedstajili a swóje serbske basni, fabule a pěsni su se dopołnili wót zasejbasnistwow (Kito Lorenc, Jurij Brězan, Elke Nagel, Handrij Zejler sam).
Spomnjeśe
Po smjerśi Zejlera (1871) profesor Arnošt Muka jo wudał wubraśe wót jogo spisow w styrich zwězkach mjazy 1883 a 1891. Cełycki pśistupnje jo Lucija Hajnec spis cyniła ze zgromaźonymi spisami ze sedymi zwězkami, kótarež su se wudawali mjazy 1972 a 1996.
Row sławnego serbskego lyrikarja jo na kjarchobje we Łazu, ned za cerkwju. Pśez wjednistwo Domowiny a na iniciatiwje łazkich wobydlarjow pomnik k cesći Zejlera jo se natwarił dnja 30.awgusta 1931 na naměsće we Łazu. W juliju 1999 město jo swěśiło wótworjenje wót Doma-Zejlera-Smolera.
Pólna škrodawa
Pólna škrodawa (Bufo bufo) jo družyna z roda škrodawow (Bufo) znutśika swójźby (Bufonidae).
Wopis
Samicy dośěgnu dłujkosć wót 13 cm, mjaztym až samjaki su mjeńše.
Jich śěło jo wjelgin zasajźite, pśi comž jich górny bok jo wjelgin brodawkojty. Iris jo złoto- až kuporcerwjeny. Pupila jo wódorowna. Zukowy puchoŕ njama.
Nerk se w 5 m dłujkich šnorkach z 7000 jajkami wokoło slědnjeju nogow wijo. Larwy su małke a carne.
Pólna škrodowa móžo starstwo wót až do 36 lět dośěgnuś.
Žywjeński rum
Wóna wustupujo w rozdźělnych žywjeńskich rumach, kaž na pś. na pólach, łukach, samo w piwnicach.
Engelšćina
Engelšćina (teke jenźelšćina, English, English language) jo germaniska rěc. Engelski powěda ako prědnu rěcu něźi 400 milionow luźi na cełem swěśe. Status oficielneje rěcy ma w 53 krajach.
Rozšyrjenje
thumb|center|Kórta znajobnosći engelšćiny w [[Europska unija|EU]] Źinsa se engelski powěda w młogich krajach na swěśe. Ako mamina rěc fungujo mjazy drugim w toś tych krajach:
Burkina Faso
Burkina Faso jo kraj w pódwjacornej Africe. Stolica a nejwětše město jo Ouagadougou. Burkina Faso ma 20 milionow wobydlarjow, rozdźělnych na 160 etniske kupki ako Mossi, Fula, Bobo, Lobi a Tuareg, kenž jo powědaju w 60 rozdźělnych rěcach.
Stawizny
Do lěta 1984 stat jo měł mě Górna Wolta od rěki Wolta. Stat jo sta se pomjenjowany wót prezidenta Thomasa Sankary na mě Burkina Faso, což jo wóznamjenijo Kraj wuwěrnych luźi.
Geografija
Burkina Faso granicujo ze Mali, Nigerom, Beninom, Togo, Ghaniju a z Pśibrjogom Słonoweje kósći. Nejwuše městno jo Ténakourou (749 m nad normalneju nulu). Nejwětše města su Ouagadougou (Ouaga), Bobo-Dioulasso, Dédougou, Koudougou, Ouahigouya, Banfora, Fada N'gourma a Gaoua.
Serbska chórgoj
thumb|Serbska chórgoj W běgu narodnego wózroźenja su Serby se wuzwólili swóju chórgoj, kótaraž wobstoj z tśich wódorownych barwojtnych pasmow. Slěd barwow jo (wót górjejce dołoj) módra, cerwjena a běła.
We Łužycy móžo se pódla nimskeje teke serbska chórgoj oficialnje wužywaś.
Zjadnośone kralojstwo
Zjadnośone kralojstwo Wjelikeje Britaniskeje a Pódpołnocneje Irskeje ( United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ze skrotconku UK) jo kupowy stat w Europje w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje.
Města
Nejwětše města su :
Stawizny
Něnto Wjelika Britaniska jo politiska unija natwarjona ze styrich historiskich krajow, kótarež su :
Irska jo była pód engelskem kněstwom wót lěta 1542 do 1922. Wót casa irskeju njewótwisnosći, jano Pódpołnocna Irska jo hyšći źěłom Zjadnośonego kralojstwa.
Wót 1. januara 1973 do 31. januara 2020 jo Wjelika Britaniska była cłonk Europskeje unije.
Rosa Luxemburg
Rosa Luxemburg - Rozalia Luksenburg (* 5. měrca 1871 w Zamośći, Pólska; † 15. januara 1919 w Barlinju) jo była wuznamna zastupjerka europskego źěłaśeŕskego gibanja a rozsudna proletariska internacionalistka. W lětoma 1918-1919 jo była wóna pśedsedaŕka nowozałožoneje Komunistiskeje strony Nimskeje. Bu zgromadnje z Karlom Liebknechtom wót pšawicaŕskego lichotnego korpsa w Barlinju zamordowana.
Ptaški
Ptaški (Aves) su klasa rěpnikow (Vertebrata). Na swěśe jo wokoło 9 600 družynow ptaškow.
Město prědneju nogowu maju kśidle. Ale někótare ptaški njamógu z kśidłoma lětaś, kaž na pś. strus, emu, pinguin, kiwi.
Měkopackosadowe rostliny
Měkopackosadowe rostliny (Pyrinae) su pódtribus znutśika swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae). Dłujko bu ako swójska pódswójźba Maloideae wjeźone.
Systematika
thumb|[[Japanische Wollmispel (Eriobotrya japonica)]] thumb|Pśerěz pśez jabłuko - widobne su „wogryzk“, to su pěś měchowych płodow z pó jadnym semjenjom (jadrješko), a přetworjena kćenjowa dna. thumb|[[Photinia davidiana]]
Großenhain
Großenhain jo město we wokrejsu Mišno.
Geografija
Ebersbach, Lampertswalde, Nünchritz, Priestewitz, Wildenhain a Zabeltitz.
Měsćańske rozrědowanje
Zschieschen, Mülbitz, Großraschütz, Kleinraschütz a Naundorf Folbern, Rostig, Skassa, Weßnitz a Zschauitz.
Česka
Česka ( Česko), oficielnje Česka republika (Česká republika), jo kraj w srjejźnej Europje.
Geografija
Česka granicujo z Awstriskeju, Słowakskeju, Pólskeju a Nimskeju. Nejwuše městno jo: Sněžka (1 603 m nad normalneju nulu), a nejniše: Hřensko (115 m nad normalneju nulu).
Stawizny
thumb|[[České korunovační klenoty su stwórte nejstarše w Ewropje]]
thumb|Zemje českeje krony za husitske wójny
Serbiska
Serbiska ( Србија) jo kraj w krotkozajtšnej Europje. Stolica jo Běłogrod.
Geografija
Serbiska granicujo z Hungorskeju, Pódpołnocneju Makedońskeju, Rumuńskeju, Bulgaŕskeju, Albańskeju, Bosniska-Hercegowinskeju, Chorwatskeju a Carnogórskeju.
Serbiska ma dwě awtonomnej prowincy, kotarejž stej:
Kosowo jo 17. februara 2008 swóju njewótwisnosć pśipowěźeło. Status pó mjazynarodnem pšawje pak jo wobzwadny.
Měkopackaty sad
Měkopackaty sad se groni ako sad wužywane družyny měkopackosadowych rostlinow (Pyrinae) w swójźbje rožowych rostlinow (Rosaceae). To su mjaz drugim:
Płod se ako jabłukowy płod mjenjujo a se botaniski ma za kompleksny měchowy płod. Pśez wobrosćenju płodowych łopjenkow (a pózdźejšych płodow) pśez górjej zrosćone kwiśonkowe dno nastanjo tak mjenjowany pózdatny płod. W jogo nutśikownem su wopšawdne měchowe płody (5 pó licbje) ze semjenjami.
Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow
miniatur|270px|chórgoj Zjadnośeństwa njewótwisnych krajow miniatur|270px|kórta Zjadnośeństwa njewótwisnych krajow Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow (rus. Содружество Независимых Государств (СНГ) - Sodružestwo Nezawisimych Gosudarstw) jo mjazynarodna organizacija dwanasćoch krajow bywšych źělow Sowjetskego zwězka w Europje a Aziskej.
Stawizny
Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow jo było natwarjone 8. zymskego 1991.
Serbiska rěc
right|thumb|Serbiska rěc (2006) Serbiska rěc jo pódpołdnjowosłowjańska rěc.
Gramatika
Serbiska rěc ma 3 casy, tśi genuse, dwa numeruse a 7 padow.
Serbiski alfabet
Serbiski alfabet ma 30 pismikow.
Sepicy
Sepicy ( Schwepnitz) su mała gmejna w Kinsporsko-Rolanskej góli na dłujkem wjacorje Budyšyńskego wokrejsa pla městow Kamjeńca, Kinsporka a Njeźichowa, něźi 15–20 km na krotke zajtšo wót Rolan.
Susedne gmejny a města su Kamjeńc, Hóznja (Zły Komorow), Łuty, Bukow, Rolany a Njeźichow.
Rolany
thumb|[[Carny Halšter pla Rolan]] Rolany ( Ruhland, Rólany) su bramborske město nad Carnym Halšterom a Carnicu na pódpołdnju wokrejsa Górne Błota-Łužyca njedaloko Złego Komorowa a granice mjazy Bramborskeju a Sakskeju.
Susedne města su Carny Gózd, Łuchow a Wótrań.
Měsćańske źěle
thumb|right|80px|Wopon Rolanskeho amta
Stawizny
Wót 1919-1933 Rolany su słušali k Weimarskej republice.
Wót 1945 - 1952 Rolany su słušali k Sakskej. Pó rozpušćenju krajow w NDR w lěśe 1952, Rolany su dojšli k wobcerkoju Chóśebuzoju.
Wót 1990 słušaju k zwězkowemu krajoju Bramborskej.
Karl Marx
thumb|pódpismo
Wiknica
thumb|100px|Wópon Wiknica ( Wětnica, Wiednitz) jo wejsny źěl Njeźichowa w Kinsporksko-Rolanskem górkatem kraju na dłujkem wjacorje Budyšyńskego wokrejsa pla městow Kamjeńca, Kinsporka, Wórjejc a Njeźichowa, něźi pěśnasćo kilometrow na krotke zajtšo wót Rolan a dwaźasća kilometrow na krotki wjacor wót Złego Komorowa.
Karl Marx
Karl Heinrich Marx (* 5. maja 1818 w Trierje; † 18. měrca 1883 w Londonje) jo był nimski filozof a stwóriśel komunistiskeje wucby.
Wiknica
Susedne wsy a města su Sepicy, Schönteichen, Rolany, Hóznja, Łuty a Bukow.
Twardy packaty sad
Twardy packaty sad (teke twardopackaty sad ) wóznamjeni rostlinowe družyny, kótarychž płody su ako twardopackate płody wutwórjone. Pśi tom jo nutśikowny źěl płodoweje sćěny wodrjewjony, mjaztym až zwónka jo měsny a zwětšego mězgaty.
Wiknica
Wejsne źěle
thumb|left|200px|Wiknica stare dwórnišćo
Twardy packaty sad
Packa rozeznawa toś te płody wót jagodow, měsna zwenkowna płodowa sćěna, płodowe měso wót wórjechow.
Twardopackate płody licy we głownym k sadowych družynow (wěcej mjenjej słodke płody), togodla zwucone pomjenjowanje twardopackaty sad, lěcrownož teke płody, kótaryž ni typiski k sadoju lice (na pś. kokosowy wórjech), k rostlinam z twardopackatymi płodami słuša.
Wažny twardy packaty sad jo: rjaschen, wišnina (płod: wišnja), nektarina, aprikoza, domacna slěwcyna, slěwcyna a mirabela, kótarež słuša k rodoju prunus.
Stanisław Tilich
W lěśe 1999 jo jogo tegdejšy ministaŕski prezident Sakskeje Kurt Biedenkopf do swójogo kabineta pówołał, źož běšo až do 2002 statny ministaŕ za zwězkowe a europske nastupnosći.
W kabineśe Georga Milbradta wuzwólonego w lěśe 2002 za ministaŕskego prezidenta źěłašo Tilich nejpjerwjej až do 2004 ako statny ministaŕ a šef statneje kanclaje a wót 2004 ako Sakski statny ministaŕ za wobswět a rolnikaŕstwo. W tom casu starašo se wósebnje wó wutwarjenje šćita pśeśiwo pówódnicy pó Łobjowej pówódnicy w awgusće 2002.
Rhön
Rhön (De Rhön, wusokonimski Die Rhön, pó starem keltiskem słowje: „raino“ = górkaty) jo nimske srjejźne góry, jo tśikrajowy rožk wót Hesseńskeje, Bayerskeje a Durinskeje, kótaryž lažy na krotki wjacor wóte Durinskich gólow a na pódpołnoc wót Dolnofrankojskeje.
Stanisław Tilich
Stanisław Tilich bydli w Pančicach-Kukowje, jo wóženjony a ma dwě góleśi.
Der Bremer Schlüssel (hymna)
Der Bremer Schlüssel (serbski Bremenowy kluc) jo hymna města Bremen w Nimskej.
Serbska hymna
Serbska hymna - Na serbsku Łužycu jo była natworjona w lěśe 1827 pśez Handrija Zejlera. Muziku jo napisał Korla Awgust Kocor w lěśe 1845.
Der Bremer Schlüssel (hymna)
Tekst
Seht ihr die Löwen an dem Schilde,
Der einen mächt'gen Schlüssel trägt?
Der alten treuen Hansastadt,
Die über's Meer zu allen Reichen
Ihr Rot und Weiß getragen hat.
Hell glänzte in dem Hansabunde
Auch heut' strahl' er in uns'rer Runde
In alter Macht und Herrlichkeit!
Der brave Schlüssel will bezeugen,
Daß gern er öffnet gastlich' Tor;
Doch nimmer soll den Bart er beugen
Gib gern dem Kaiser, was dem Kaiser,
Du treue Stadt im deutschen Land,
Und pflück' dir neue Ehrenreiser
Durch schlichter Bürger tät'ge Hand!
Wir aber singen dir zu Ehren:
Mög' sich in Bremas Schoß bewähren
Bis zu dem fernesten Geschlecht!"
Wendisch Rietz
Wendisch Rietz (dolnoserbski Rěc ) jo wjas na pódpołdnju wót Tśemuśnice, lažy na zeleznicowej cerje „Königs Wusterhausen - Bezkow“, ceru mjazy Barlinom a Frankobrodom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 36.
Barliń
thumb|left|Swětowy zeger w Barlinju Barliń ( Berlin) jo głowne město a stolica Nimskeje, a ma wěcej wobydlarjow a wěcej płoni ako kužde dalšne nimske město. Wón jo měsćański stat a stakim jaden tych krajow Nimskeje zwězkoweje republiki. Barliń jo jadno z nejwětšych městow pó wobydlarjach w EU.
Kultura
thumb|left|Barliń-Friedrichstrasse
Ako jaden tych centrow z nejwětšym politiskim wliwom w Europskej uniji a ze swójim kulturnym derbstwom, jo Barliń jadna tych nejwěcej wobglědowanych metropolow kontinenta. Město jo wuznamny wobchadny suk a wažny góspodaŕski, kulturny a kubłański centrum Nimskeje. Institucije ako uniwersity, slěźeńske institucije, źiwadła, muzeje ale teke festiwale, nocne žywjenje a architektura Barlinja su swětosławne.
Stawizny
Historiski Barliń jo był wěcej raz głowne město nimskich statow ako markgrobojstwa/kurwjerchojstwa Bramborskeje, kralojstwa Pšuskeje, Nimskego rajcha abo Nimskeje demokratiskeje republiki (jano pódzajtšny źěl města). Wót nimskego zjadnośenja, dnja 3. oktobra 1990, jo Barliń głowne město cełeje Nimskeje, a z głownoměstnem wobzamknjenim Nimskego zwězkowego sejma wót 1991 město jo wót 1999 teke sedło nimskego parlamenta a zwězkowego kněžaŕstwa.
Rozdźělenje města
thumb|590px|Měsćańske źěły Barlinja
Wót 1 januara 2001 w Barlinju jo 12 měsćańskich źěłow.
Gladhouse
Gladhouse jo kulturny centrum za młoźinu w Chóśebuzu ze 70000 woglědarjami wob lěto.
Pórucenje:
Gladhouse jo se specializěrowało na pórucenje za źiśi a młodostne. Tam dajo koncerty, filmy, źiwadłowe graśa, swěźenje, źěłarnje, wustajeńce a presentacije wuměłstwa. Móžoš jano se gniliś abo aktiwny byś a se zmakaś luźi, napisaś tšojenja, producěrowaś a pokazaś swójski film. Dajo teke pšawidłowne zarědowanja z póstajonymi temami ako Rockwettbewerb, filmowy festiwal, Rainbowparty, School’s out, Spassparty a Record Release.
Wobłuki:
Gladhouse Cottbus wobstoj ze styrich wobłukow:
Zastupne pjenjeze
Zastup Gladhousa jo płaśiny. Kino płaśi 3,50€; za študańcow, wuknikow a wuknjeńcow se dajo póniženje a wóni muse jano 2,40€ płaśiś. Koncerty a druge zarědowanja su teke płaśizne, ale zastupne pjenjeze wariěruju.
Muzika a koncerty
Gladhouse jo wótcynjone za wšykne žanry, kreatiwny a eksperimenty. Lokalne, regionalne, nationalne a internationalne kupki a wuměłce mógu how wustupiś. Srjejź septembra se wotmějo „Rockwettbewerb“ - možnosći za młode muzikarje pśed wjelikim publikumom muziku prezentěrowaś a myta dobywaś.
Literatura
W Gladhousu dajo wšakorake možnosći literaturu nazgóniś. Se wótmějo cytanja z młoźinorelewantymi temami, wuběźowanja literatury za źiśi a młodostne mjazy 8 a 27 lětami, kenž móžo basńi a tšojenja zapódaś, což mógu ako knigły se wudawaś. We źěłarni literatury (Literaturwerkstatt) nawuknu źiśi a młodostne, kak se pišu zajmne tšojenja.
Wuměłstwo a fotografija
Młode wuměłce mógu źełaś we wuměłskich žanrach ako mólowanje, kreslenje, grafika a fotografija tam 6 až do 8 tyźenjow dłujko ako ´´Glad-House-Art´´ prezentěrowaś.
Financěrowanje
Gladhouse jo zawod města Chóśebuza a financielna pomoc dostanjo wót Ministarstwa za wědomnosć, slěźenje a kulturu kraja Bramborska, města Chóśebuza, regionalnych pśedewześow a byrgarjow.
Adresa
Gladhouse lažy w Chóśebuzu blisko měsćańskego centruma na drogu młoźiny 16 a jo togodla derje pśistupiś z busom a eletriskeju.
Obenkino
Filmowe jawišćo
Filmowe jawišćo jo zarědownje statnego źiwadła w Chóśebuzu a „Obenkina“. Wono se wótměwajo stwórtk jaden raz w mjasecu. Pón nastajiju dramaturgi a sobuźěłaśerje kina publikuma za naslědny film.
Jazz a kino
„Jazz a kino“ wótmějo na 10 pónjeźele a openair na 1. sobotśe w lěśe. Pón móžoš wjele koncertow a filmow wo jazzu dožywiś. „Jazz Open Air“ jo dwójodny swěźeń w Chóśebuzu.
Šula a kino
Projekty „Obenkina“ su daloko segajuce. Na pśikład se wobźělijo kina na „Lernort Kino“. Projekt jo iniciatiwa zwězkoweje centrale za politiske kubłanje. Teke „Cinefete“ jo projekt „Obenkina“. Zarědowanje jo francojski filmowy festiwal a jo nastał w zgromaduźěłanju z institutom „Francais“. „Filmernst – Die Schule im Kino“ jo zgromadna produkcija krajnego instituta za šulu a medije w Bramborskej a filmowego zwězka Bramborskeje. „To go to the pictures“ jo specielny tyźeń z aktualnymi britiskimi filmami. Filmy su w originalnej wersiji z nimskimi pódtitelami a słuže k pódpěrje cuzorěcneje wucby.
Partnarje
Kulturna źěłarnja P12
Kulturna źěłarnja P12 jo projekt wot Gladhouse a ma styri party. Tam jo kreatiwita wosebnje spěchujo.
Wobłuki su:
Śěžyšćo wot literariskeje źěłarnje jo kreatiwne pisanje a kreatiwny wobchad z tekstami za źiśi a młodnoste z wosym lětami.Tyźeński abo kuźde dwa tyźenja dawa kupcyne źěło w źěłowych kupkach, wšakorake a induwidualne wobradowanja.
"Glad-House-Art" jo rěd wot zarědowanjach. Kužde 6-8 tyźenjow su wustajeńce z źełami wot młodych Chóśebuskich wuměłcow (To su molarstwa, kreslanski, fotografije a druge medije).
"Wosebnje źěłarnje" su dermo. Wobźělniki moku w šulskych prozninach wuměłske źěłarnje woglědaju k a tam wšakorake techniki wot pśedstajecych wuměłstwow wopytaju. To jo wu młodostnych wjelgin woblubnjony.
Ebro
Ebro ([]; katalański Ebre []) jo wjelika rěka w dłujkem zajtšu Špańskeje. Z dłujkosću wót 925 km jo wóna pó rěce Tajo druga nejdlejša rěka Iberiskeje połkupy. Jeje rěcyna ma pśestrěń wót něźi 83.000 km². W starowěku jo njasła rěka łatyńske mě Iberus. Ceła połkupa bu pó rěce pomjenjowana.
Gladhouse
Kulturna źěłarnja P12
P12: 						Ines Goebelowa,
Ebro
Rěka wužrědli se w Kantabriskich górinach we wjasce Fontibre (fontes iberis, „žrědła Ebra“) we wusokosći wót 1600 m. Běžy do pódzajtšnego směra pśez regiony Kantabriska, Kastilska-Léon a La Rioja, źož se namaka znate winowe plahowanišćo Rioja. Pótom pśeběžyjo Ebro awtonomne regiony Navarra, Aragoniska a Kataloniska. Stolica Aragoniskeje jo znate uniwersitne město Saragosa nad Ebrom. W pódpołdnjookataloniskej prowincy Tarragona namaka se 300 km² wjeliki delta Ebra, kótaryž stoj wót lěta 1983 pód pśirodošćitom. Mjaz městoma Amposta a Deltebre wulewa se rěka do Srjejźnego mórja.
Pśi pśewažnje wót dłujkego wjacora do krotkego zajtša běžecej rěce su natwarili tśi rěcne zawěry k dobywanju energije za katalańsku metropolu Barcelona.
Gladhouse
Kulturna źěłarnja P12
medija źełarnja a źěłowe gromadki: 		Heino Neumann.
Slow
Slow jo kjarcma wot Gladhouse a jo zmakanišćo za młoźinu a luźe z zajmom na kulturu. Jo podla koncertnego zala a ma baru, blida z stołami a pśeměrnu wuměłsku tworba po sćenje. Gosći moku tam dermo blidowy tenis graś, musika słuchaś, se rozgranjaś a piś (dajo bitowanje na wšako piśa). W lěśu dajo teke lětnu zagrodu z wjelike šachowa delka. "Slow" jo wjacor zwětšego wot zeger dwaźasćich wotcynjony.
Česka rěc
Česka rěc, słušajuca k słowjańskim rěcam, se powěda w Českej republice, źož jo wóna oficielna rěc. Ako maminu rěc ju ma něźi 10,5 mil. luźi. Nejbližej stej jej słowakska a górnoserbska rěc.
Česka rěc se źěli na wjele dialektow, kenž su se nejlěpjej na Morawje (na pódzajtšu Českeje) zdźaržali. Nejwětše kupki narěcow su hanacka narěc (na srjejźnej Morawje), słowacka narěc, walašska narěc a šlazyńska narěc na pódpołnocy Morawy. Na pódzajtšu wót Ostrawy se powěda změšana česko-pólska narěc.
Brno
Brno jo město w Českej e a historiske głowne město Morawy. Wóno ma 366.805 wobydlarjow.
thumb|left|400px|Brno
Wikipedija
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, malsnje; eng. Encyclopedia) jo mjazynarodny projekt, kenž co zestajiś lichotnu encyklopediju we formje seśowego boka, kótaregož nastawki se njepósrědnje wobźěłaś mógu (Wiki, nic mark!).
Wikipedija jo nastała na zakłaźe tak mjenjowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužywarjow seśe za aktiwne a pasiwne wužywanje). Za pśinoski płaśijo GNU-licenca za lichotnu dokumentaciju, kótaraž dowóli změnjenja a komercielne wužywanje.
Krabat
Krabat jo serbska powěsć a něga jo se jej groniło “Stary kněz z Wjelikich Zdźarow.” Powěsć z rodom jo wót kóńca 17. stolěśa až do zachopjeńka 18. stolěśa. Krabat jo serbski pšosaŕ, kenž se zabłuźi w gόli a wótkšyjo carny młyn pla Carnego Chołmca. Tam mejstaŕ młyna pśiwitach Krabata a wόn pomagach w młynje. Krabat pόznach malsnje, až jogo mejstaŕ jo guslowaŕ, kenž stoj w zwězku ze cartom. Kšajźu wόn cytach knigły mejstarja a stakim  wordowach pśemocny ako mejstaŕ. Ale druge wuknjeńce pśeraźichu Krabata a mejstaŕ běch wjelgin gniwny. Pomsć mejstarja jano móžo swojska maś zajźowaś, z tym, až wόna dopokazujo, až wόna lubujo Krabata. Maś dej Krabata srjejź drugich wuknjeńcow pόznaś. Ale mejstaŕ jo pśeměnił wšykne do wronow. Krabat wuběga domoj a wόnej wujadnajotej znamje, až maś pόznajo jeje syna. Stakim Krabat běch lichotny, ale mejstaŕ zgónich wό wobšuźe a wupominach Krabata k dueloju, kόtaryž Krabat dobych. Pόzdźej Krabat wužyjo swόju mόc k guslowanju, z tym, až wόn zajźujo zabijanje  Auwgusta Mócnego. Mimo togo Krabat pomagach wejsańskemu ludoju, dokulaž wόn guslowach zemje płodne a bagna suche. Hyšći źinsa Krabat šćita wejsański lud we Łužycach.
Nastaśe powěsći
W lěśe 1683 sakski wjerch Jan Jurij III. jo sobu pśinjasł chorwatskogo rejtarja Johannesa Schadowitza. Wjerch jo slědk pśijeł wót wojowanja pśeśiwo Turkojskej a jo darił J. Schadowitzeju we Worjejcach kubło jsy Wulke Zdźary, dokulaž wόn jo wumóžył Awgusta Mócnego wót Turkojskego popajźeństwa. Johannes Schadowitz jo zemrěł w lěśe 1704 we Wulkich Zdźarach a jo był zakopany w měsće Kulowje. Dla swójogo póchada, wuglědanja a komiskeje družyny, luźe su myslili, až wón jo był guslowaŕ a su mjenili jogo Krabat.
Cerwjena liška
Cerwjena liška (Vulpes vulpes) jo rubjažne zwěrje ze swójźby psow (Canidae).
Wopis
Pórowański cas jo w mjasecach december až februar. Cas sćelnosći trajo 7,5 tyźenjow. 4 až do 7 młoźetow se wót měrca až do apryla naroźi, mjaztym až jo źe włosate ale slěpe. Wóni jamu w starstwje wót 2 až 3 mjasecow wopušća a pótom z gromadu z samicu wokoło dundaju. Južo w slědujucem nazymje se swójźbu rozpadnjo.
Cerwjene liški cesto su za sćaklinu wobgrozone, tak až jeje góńtwa jo notna.
Caroba
Wóna zwětšego pitwańske myšy góńtwujo, ale teke móžo wužytk až do wjelikosći sarnje pśemóc. K nejwěcej wažnym wužytkam słušaju myšy, bruki, ptaški, wuchace, karnikle, sarnine śeletka. Ale wóna teke sad a griby jě.
Rozšyrjenje a žywjeński rum
Wóna jo žywa w suchej krajinu, kótaraž jo bogata na šćitanju. Pśi tom wustupujo w cełej Europje, w pódzajtšnej Aziji, pódpołnocnej Africe a pódpołnocnej Americe. Mimo togo jo w Awstraliji zadomjana.
Bydli w njewobydlonych jamach swincow abo karnikelow, ale móžo sam jamu ryś.
Tajo
Tajo (špański, []) abo Tejo (portugiziski, []) jo z dłujkosću wót 1.007 kilometrow nejdlejša rěka Iberiskeje połkupy a běžy pśez Špańsku a Portugalsku. W starowěku jo njasła rěka łatyńske mě Tagus.
Rěcyna rěki wobśimjejo 80.600 km², wót togo słuša 55.810 km² k špańskim regionam Extremadura, Madrid, Aragoniska a Kastilska-La Mancha a 24.790 km² k Portugalskej. Cełkownje jo na tej pśestrěni něźi 9,5 mio. luźi žywe.
Nejwětšy móst pśez Tajo jo Ponte Vasco da Gama w Lissabonje, kótaryž jo z cełkowneju dłujkosću wót 17,2 km nejdlejšy móst w cełej Europje. K nejstaršym mostam pśez rěku słušatej romski Puente de Alcántara a srjejźowěkowy Puente de San Martín w Toledo.
Českosłowakska
thumb|Čěskosłowakska na mapje Europy Čechosłowakska, teke Českosłowakska (česki a do lěta 1990 , pótom ) jo był stat w Europje w lětach 1918-1938 a 1945-1993 (w lětach 1938-1945, w casu Drugeje swětoweje wójny, jo był okupěrowany wót Nacistiskeje Nimskeje). Jeje źěli w lětach 1918-1938 su byli regiony źinsajšneje Českeje republiki (Čechy, Morawa, Česka Šlazyńska), Słowakska a Karpatoukraina, kótaraž wót kóńca Drugeje swětoweje wójny słuša k Ukrainje.
Łasyca
Łasyca jo serbske narodne mě za małe rubjažne zwěrjeta z roda Mustela. Ale mě njejo systematiske, dokulaž někotare łasycy su bliže z europskim nercom pśiswójźbne ako mjazy sobu.
W Makedońskej jo wěcej družynow łasycow, ale nejwažnjejšej stej złotna łasyca a běła łasyca.
Arnošt Muka
Prof. dr. Arnošt Muka, nimski Ernst Mucke (* 10. měrca 1854 we Wjelikem Wósyku; † 10. oktobra 1932 w Budyšynje) jo był serbski spisowaśel, gymnazialny profesor, rěcywědnik, ludowědnik, organizator serbskego narodnego kulturnego žywjenja a załožaŕ serbskego muzeuma. Wón jo dobył sorabistice internacionalne pśipóznaśe.
Žywjenje
Arnošt Muka jo se naroźił na 10.03.1854 w Górnej Łužycy we jsy Wjeliki Wósyk pśi Biskupicach. Wón jo był syn Jurija Muki (1824-1875) a maśerje Marije Muki (1832-1894). Wót 1866 do 1874 jo wuknuł na gymnaziumje w Budyšynje. 1869 jo zastupił do serbskego gymnazialnego towaristwa Societas Slavica Budissinensis. Tam jo organizěrował wulět do Błotow. Z tym Muka jo se z Dolneju Łužycu wopóznał. How wón jo słyšał k prědnemu razoju dolnoserbsku rěc a dolnoserbske spiwy. Jo wiźeł teke drastwy Dolnych Serbow a płonu pěskowatu krajinu. Jo se zmakał z pśijaznymi luźami w Dolnej Łužycy. Na to wón jo nawuknuł rěc Dolnych Serbow. W lěśe 1874 jo kóńcył gymnazialne kubłanje.
Wót 1874 do 1879 jo studěrował teologiju, filologiju a slawistiku w Lipsku. 1875 jo załožył z Jakubom Bartom-Ćišinskim serbske studentske zmakanje "Schadźowanka" a literarne - kulturne zmakanje młodych Serbow Lipa Serbska. Wónej stej wjadłej "Młodoserbske gibanje". Wónej stej paliłej teke narodne wědobnje Serbow pśez srědki wuměłstwa, kultury, literatury a wědomnosći. Mimo togo Muka jo zběrał dolnoserbske słowa, ludowe pěsni, pśisłowa a powěsći. Pśisamem wšykne wjelike prozniny jo pśedrogował serbske strony. Nazgromaźony material jo se głownje w serbskem wědomnostnem casopisu Časopis Maćicy Serbskeje wózjawił. Wót lěta 1878 jo Muka jadno lěto ako pomocny ceptaŕ na gymnaziumje w Žytawje źěłał. 1879 jo złožył wuše wucabnikojske pśespytowanje. Muka jo był aktiwny w serbskem lajskem źiwadłowem gibanju a stwóriśel edicije Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka, kenž jo wót 1880 do 1923 wudawał. Wót lěta 1879 jo źěłał ako wušy gymnazialny wucabnik na Budyšyńskem gymnaziumje. Rownocasnje Muka jo pśistupił zjadnośeństwoju Budyska bjesada, w kótaremž jo serbske – patriotiske zaměry slěźił. 1883 Muka jo do Chemnitza pśesajźił. Tam jo pśebył až do 1887 a pótom wón jo wucył na gymnaziumje Albertinum w Freibergu. Zaprědka jo źěłał ako wucabnik a pótom jo był wót 1911 konrektor a wót 1913 studijny raźc. W lěśe 1916 jo šeł na wuměńk a lěto pózdźej jo se wrośił do Budyšyna. Muka jo póznał Minu Witkojc (1893-1975). Wón jo był wjelgin zajmowany na Minu Witkojc. Pśez wšake pósrědnjenja pśez politikaŕja Arnošta Barta (1870-1956) jo była Mina Witkojc 1922 priwatna wuknica a jo wuknuła serbsku rěc cytaś a pisaś. Wóna jo była wjelika dolnoserbska spisowaśelka a to jo była wjelicka zasłužba Muki. Arnošt Muka jo zemrěł na 10.10.1932 w Budyšynje
Statkowanje
Arnošt Muka jo nejwuznamnjejšy sorabist staršeje generacije a jo był wjelebocny spěchowaŕ serbstwa. Dłujke lěta jo był funkcionaŕ Maćice Serbskeje, wót 1904 cesny cłonk a wót 1922 jeje cesny pśedsedaŕ. Wót 1880 jo był teke cłonk Maśice Serbskeje. W lětach wót 1882 do 1907 jo źěłał ako redaktor Łužice a wót 1894 do 1932 ako redaktor Časopisa Maćicy Serbskeje. Pó smjerśi Smolerja a Hórnika jo Muka był nacolna wósobina narodnego gibanja a jo zastupował pozicije antiimperialistiskeje demokratije.
Pśez cełe žywjenje jo wón we wukraju pjenjeze zběrał za zaměry Serbow. Głownje źěkowane jogo pomocy jo se Serbski dom natwarił a 1904 wótewrěł. Dalšny statk Muki jo zarědowanje serbskeje etnografiskeje wustajeńce w Drježdźanach (1896), ako jo zjawnje dokumentěrowała eksistencu Serbow a jo wugranjała wólu Serbow swóju kulturu a rěc zdźaržaś w casu antiserbskeje šćuwańce w imperialistiskej Nimskej.
Prědny wětšy rezultat Mukowego zběrańskego a slěźeńskego źěła jo było wózjawjenje Statistki Serbow z nadrobneju etnografiskeju kórtu w lětach 1884-1886 w Časopisu Maćicy Serbskeje. W toś tej statistice jo Muka wšykne serbske wósady Dolneje a Górneje Łužyce dokradnje wopisał, ale teke stawizny namócneje germanizacije a woboranja serbstwa w jadnotliwych jsach. Toś tym antiimperialistiskim wótmyslenjam su teke słužyli jogo onomastiske slěźenja, wjele studijow wó městnostnych, stroninych a wósobowych mjenjach w serbskich stronach abo w južo germanizěrowanych, něga serbskich, regionach. Wažne źěła togo wobłuka su: Serbske městnostne mjena a jich wuznam (Slavia Occidentalis 1923-26); Bausteine zur Heimatkunde des Kreises Luckau (Luckau 1918); Serbske ležownostne mjena a jich woznam (Slavia Occidentalis 1927, 1929); Přinoški k stawiznam přeněmčenych stron Delnjeje Łužicy (ČMS 1911). Ako jo w lěśe 1886 "Towaristwo wjercha Jabłonowskego" w Lipsku wupisało wuběźowanje wó spisanje dolnoserbskeje gramatiki w pśirownowanju z górnoserbskeju, stej Mjertyn Moń, kenž jo póchadał z Turnowa a jo tencas był wucabnik na realnem gymnaziumje w Eislebenje, a Arnošt Muka swójo źěło wó toś tej temje zapódałej. Wót Muki pśedpołožone źěło jo se dnja 4. apryla 1887 z mytom wuznamjeniło. Styri lěta pózdźej jo pón samske towaristwo źěło ako dolnoserbsku gramatiku pód nadpismom Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch-wendischen) Sprache wudało (616 bokow). Gramatika Muki glěda na tegdejšy nałog rěcy a jo historiske orientěrowana. Togodla jo měła teke wjelicki wliw na pisanu dolnoserbsku rěc. Pak gramatika njejo měła jano wliw na górnoserbsku rěc, ale teke a druge słowjańske rěcy.
Wjerašk wědomnostnego źěła Arnošta Muki jo pak był wjeliki tśizwězkowy Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow, kótaryž jo wujšeł w lětach 1911 do 1928. W njom jo bogaty a wobšyrny słowoskład zdźaržany, syntaksa a frazeologija stej wobjadnanej a hyšći k tomu jo w njom wjelika encyklopedija Dolnych Serbow. Muka jo teke był etnograf a folklorist, jo wudawał ludowe pěsnje a pśisłowa, jo pśedstajał socialne struktury wobydlaŕstwa jadnotliwych jsow a jo pódał wuznamne fakty za ludowědne slěźenja. Wón jo wózjawił cełu mań studijow wó staršych rěcnych pomnikach a jo edicije takich pomnikow pśigótował. Wón jo napisał nastawki wó jadnotliwych zjawjenjach tegdejšeje serbšćiny a tež wobšyrne studije wó drjewjanopołobšćinje a klasiskich rěcach. Za jogo statkowanja su Muku wšakorake akademije a wědomnostne towaristwa ako cłonka pśiwzeli a su jomu rědy a myta pósćili.
Wuznamjenjenja
Arnošt Muka jo dostał rěd Swětego Save (1893), ruski rěd Sankt-Stanislaus (1900), rěd Danila (1906), ruski rěd St.-Annenine (1914) a saksojski Albrechtowy rěd (1916). W Chóśebuzu jo droga "Ernst-Mucke-Straße" pó njom se pomjenjowała a w Budyšynje jo droga "Doktor-Ernst-Mucke-Straße" pó Muce se pomjenjowała.
Rozdwójony ginkgo
Wopisanje
Rozdwójony ginkgo jo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 10 až do 40 m.
Łopjena su ropikate, kóžojte a dośěgnu šyrokosć wót 5 až do 8 cm. Wóni su w nazymje złotožołte. Jich nerwy su widlicojte.
Płody su slěwkojte a dośěgnu wjelikosć wót 2 až do 3 cm.
Rozšyrjenje
Rostlina wustupujo źiwje jano w chinskej prowincy Čekiang.
Cerkwja
Cerkwja (grichiski kyriaké „Knězoju słušajucy“') stoj za:
Kalendaŕ Maya
mini|Prědna kolumna wótlěwa jo datum 8.5.16.9.9 w Dłujkem Licenju Kalendaŕ Maya su Maya wužywali w Pódpołnocnej Americe. W praksy stej byłej dwa kalendarja : rituelny tzolkin a solarny haab, a teke Dłujke Licenje.
Tzolkin
Rituelny kalendaŕ tzolkin: lěto jo měło 260 dnjow, kótarež se groniły kombinaciju mjena dnja a licby. Jo było dwaźaśca mjenow : imix, ik, akbal, kan, chicchan, cimi, manik, lamat, muluk, oc, chuen, eb, ben, ix, men, cib, caban, eznab, cahuac i ahau, a tśinaśco licbow wót 1 do 13. Prědny źeń se gronił : ''1. imix, drugi : 2. ik, tśeśi : 3. akbal, stworty : 4. kan, pěty 5. chicchan'', atd. až do ''13. ben''. A dalej wótnowotki zachopiś wót licby 1 a mjena ix, togodla dalej su były : ''1. ix, 2. men, 3. cib, 4. caban, 5. etznap, 6. caunac a 7. ahau''. A dalej wótnowotki zachopiś mjena dnjow, ale dalej jo był ''8. imix''.
Haab
Solarny kalendaŕ haab: lěto jo měło 365 dnjow, 18 mjasecow z 20 dnjami a jaden mjasec, kótaryž jo měł jano 5 dnjow. Mjena mjasecow w haab : pop, uo, zip, zotz, tzec, xul, yaxkin, mol, chen, yax, zac, ceh, mac, kankin, muan, pax, kayab, cumhu a pěśodnjowy uayeb. Mjena dnjow jo były twarjone kak w gregorjaniskej pratyji, jano licenje jo trěba było zachopiś wót 0. Pśikład ''0. pop, 1 pop, 2 pop'' atd. Co 52 lěta haab jo była adicija 13 dnjow.
Dłujke Licenje
Mimo togo Maye su měli hyšći jadnu systema licenja casa : Dłujke Licenje. Jo to było licenje dnjow wót zachopnego datum.
W rěcy Mayow kin to źeń, 20 kin to uinal, 18 uinal to tun, 20 tun to katun, 20 katun to baktun. (Hyšći jo byli wětše jadnotki : pictun, calabtun, kinchiltun i alautun.)
Datum dłujkego licenja
Pśikład datum dłujkego licenja 9.12.2.0.16, to jo 5 cib 14 yaxkin w kalendarje.
W prakse to jo 9 baktun, 12 katun, 2 tun, 0 unial i 16 kin :
To jo 1 383 136 dnjow wót zachopnego datuma.
Łužyska Alianca
Łužyska Alianca (gs. Łužiska Alianca, nim. Lausitzer Allianz) jo politiska strona Serbow w Zwězkowej republice Nimskej.
Łužyska Alianca ma cil źěłaś za derjeměśe serbskeje mjeńšyny we Łužycy.
Serbske Nowiny
Serbske Nowiny jo casnik w górnoserbskej rěcy. Serbske Nowiny nakładujo Ludowe nakładnistwo Domowina. Wóne wuchadaju wót lěta 1921. Tuchylny šefredaktor jo Marcel Brauman.
Serbske sedlišća w pódpołnocnych Błotach a Dolnej Łužycy
To jo lisćina sedlišća w pódpołnocnych Błotach a Dolnej Łužycy:
pła Bezkowa měsćański źěl wót Pśibrjoga w Luboraźowem sedlišću w Luboraźowem sedlišću w Luboraźowem sedlišću Damaćojce abo Domašojce (Dammendorf) jo wejsny źěl wót Parska pla Bezkowa w Lubinskem sedlišću w Luboraźowem sedlišću w Luboraźowem sedlišću měśański źěl wót Pśibrjoga
Wótkaze
Nimsko-dolnoserbska lisćina městnych mjenjow
Tallinn
thumb|left|300px thumb|Tallinn Tallinn jo głowne město a nejwětše město Estniskeje. Ma 447 414 wobydlarjow a lažy pśi Baltiskem mórju.
Mě w drugich rěcach
Tallinn se groni w drugich rěcach kaž slědujo:
Šejkow
Šejkow ( Schipkau; do 1937 Zschipkau; 1332 Tschipko) jo wjelika gmejna we wokrejsu Górne Błota-Łužyca pla městow Złego Komorowa, Ranja a Łuchowa w pódpołdnjowej Bramborskej.
Pśizamknjenje k drogowej seśi
Šejkow lažy njedaloko zwězkoweju drogow 40px (ca. 10km), 40px (ca. 10km) a awtoweje drogi 40px (ca. 1km).
Zawiercie
Zawiercie (pól. Zawiercie) jo město w pódpołdnjowej Pólskej, w šlazyńskem wójewódstwje, nad rěku Wartu. W léśu 2008 jo w Zawjerciu bydliło 53 789 luźi.
Du Fu
right|150pxDu Fu (teke Tu Fu, chin. 杜甫, Dù Fǔ; * 712 w Duling pśi Chang'an † 770 w Leiyang) jo był jaden nejwažnjejšych basnikarjow chinskeje Tang-dynastije a rownik wót Li Bai.
Legnica
Legnica (nimski Liegnitz) jo město w Šlazyńskej a lažy źinsa w Pólskej. Legnica lažy w dolnošlazyńskem wojewodstwje a wót 1. junija 1975 do 31. decembra 1998 jo była stolica legniskego wójewódstwa. W lěśe 2004 jo bydliło w Legnicy 104.754 wobydlarjow.