cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wóda
Geografija
Dokulaž wóda jo trěbna za cłowjeske, zwěrjece a rostlinowe žywjenje, jeje disponujomnosć ma wjeliku wažnosć sociusku a politisku. Pódlańska kórta pokaza pśez cerwjenu barwu kraje, kótarež lětnje wobsejźe mjeńšej ako 500 m³ wobnowjoneje wódy na wšogo wobydlarja. Žołta barwa pokaza disponujomnosć mjaz 500 a 1700 m³. Dokulaž někotare rěki, kótarež su wažne za wódowe zastaranje (na pś. Jordan, Kolorado), pśekšacaju krajowe granicy, su móžne mjazystatne konflikty wó pitnej wóźe.
Lubušska
thumb| Lubušska (pól. ziemia lubuska, nim. Land Lebus, łat. terra Lubus) - historiska krajina w pódwjacornej Pólskej a pódzajtšnej Nimskej. Granicujo z Łužycu a Šlazyńskeju na pódpołdnju, Wjelikopólskeju na pódzajtšu a Pomorskeju na pódpołnocy. Stolica jo Lubuš.
Slawistika
thumb|400px|Słowjańske rěcy, jaden z pśedmjatow studijow slawistiki Slawistika jo interdisciplinarny wědomnostny pśedmjat, kótaryž se zaběra we wšakich tematiskich wobcerkach pśedewšym z rěcywědu, literaturu, kulturu a teke historiju wšyknych słowjańskich ludow.
Lubušska
Stawizny
thumb|Wopon lubušskego biskupstwa thumb
Anis
Anis (Pimpinella anisum) jo gójeńska rostlina a wěrcowe zelko ze swójźby wokołkojtych rostlinow.
Gryzarje
Gryzarje su zwěrjeta, kótarež słušaju ku klasy cycakow kaž pórěd. Mjaz nimi su myš, njewjericka, bobr, činčil, atd.
Anis
thumb|left|200px|płody thumb|200px|ilustracija
Etymologija
Mě póchada wót grichiskego słowa ανηθον za dylu, z kótarymž bu anis zaměnjowany.
Wopis
Anis jo jadnolětna rostlina a dośěgnjo wusokosć wót něźi 25 až do 60 cm.
Kijašk jo rowny a lažko kósmaty.
Łopjena
Spódne łopjena su wutšobojśe kulojte, na kšomje nutś rězane a dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 5 cm. Kijaškowe łopjena su tśilicbne až do pjerkowje źělone.
Kwiśonki
Małe běłe kwiśonki z pśeměrom wót 3 mm su w bźezwobalkowych, nejcesćej dwanasćopruhojće gromaźe stajonych wokołkach (tak mjenjowana dwójna wokołka) rědowane a kwiśu wót julija až septembra.
Płody
Płody, kótarež w awgusće/septembrje se mógu žněś, dośěgnu dłujkosć wót 3 až 5 mm, su owalne a maju šere kósmy.
Gryzarje
Z něźi 2280 recentnymi družynami staja něźi 42 % wšych cycakowych družynow a su z tym zdaloka na družyny bogaty pórěd toś teje kupki.
Systematika
──┐ Euarchontoglires │ ├──┐ Euarchonta │ ├─── Spitzhörnchen (Scandentia) │ └──┬─── Riesengleiter (Dermoptera) │    └─── Primaty (Primates) │ └──┐ Glires ├─── Hasenartige (Lagomorpha) └─── Gryzarje (Rodentia)
Guaranišćina
Negacija
Postwerbalny źěl jo -ri za zdonki, kótarež se na -i, a -i za wše druge kóńce.
Wino
thumb|150px|głažk cerwjenego wina thumb|150px|głažk běłego wina [[Dataja:Wine_consumption_world_map.png|thumb|250px|Kuždolětna konsumcija wina w litrach na wósobu:
Guaranišćina
Negacija
Negacija da se we wšych casowych formach wužywaś, ale za futur abo njerealnu referencu normalne casowe se markěrowanje pśez mo'ã wuměnja, wuslědk jo w n(d)(V)-zdónk-mo'ã-i kaž w Ndajapomo'ãi, "Njok jo cyniś".
Druga warianta negacije jo tak mjenjowany priwatiwny sufiks: -ỹ:
Elba
thumb|Elba Elba jo kupa w Srjejźnem mórju a pó Siciliskej a Sardiniskej tśeśa nejwětša Italskeje. Lažy mjaz Ligurskim a Tyrrenskim mórjom, źaseś kilometrow pódwjacornje italskeje twardeje zemje a pěśźaset kilometrow pódzatjšnje francojskeje kupy Korsiki.
Guaranišćina
Negacija
Teke negacija žyceńskeje formy se z toś tem sufiksu napóra.
Elba
Płoń kupy jo něźi 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobměru něźi 147 kilometrow.
Guaranišćina
Casowe a aspektowe morfemy
Werbowa forma bźez sufiksow scełego jo prezenca abo samo aorist: Upe ára resẽ reho mombyry, "toś ten źeń ty sy wen šeł a wótejšeł"
Elba
Nejwětše město Elby jo Portoferraio z dwanasćo tysac wobydlarjami.
Guaranišćina
Casowe a aspektowe morfemy
Toś tej dwa sufiksa góźitej se kombiněrowaś: ahátama, "Južo du"
Elba
W lětoma 1814 a 1815 stej byłej prědawšy francojski kejžor Napoleon Bonaparte pó wugnaństwje z Francojskeje wjerch Elby.
Guaranišćina
Casowe a aspektowe morfemy
Tós ten sufiks se móžo kombiněrowaś z ma, rezultěrujucy páma: ñande jaikuaapáma nde remimo'ã, "něnto my kompletnje znajomy wše twóje mysle". Tós te su njeakcentuěrowane sufikse: ta, ma, ne, vo; tak akcent stoj na slědnej złožce werba.
Modusowe morfemy a werby
Za mody mógu se pó źělach sufikse a pó źělach wósebne werby wužywaś.
Werby prědnego typa, kótarež su transitiwne, mógu teke imperatiwnu formu měś. Ale prefiksa jano za drugu wósobu singulara a plurala eksistěrujotej, a to e- a ei. Zwětšego se teke sufiks pśidawa, a to -mi, -na abo -ke, kótarež mógu se teke kombiněrowaś.
Mimo togo eksistěruju někotare njepšawidłowne formy, a to terehe „źi“, ere „groń“, he'u „jěź“, hey'u „pij“.
Wino
Etymologija
„Wino“ jo klasiske drogowańske słowo, kótarež jo było w cełem mediteranem rumje rozšyrjone. Arabske wayn, łatyńske vinum, grichiske  [oínos] resp. * [woínos] – wót myk. wo-no – su jaden z drugim pśiswójźbne, bźez togo až se móžo konkludowaś, z kótareje rěcy originalnje póchada. Nejskerjej se móžo pódobny póśěg k georgiskemu słowu ღვინო [ghwino] měniś.
Guaranišćina
Modusowe morfemy a werby
Ako modalne werby se slědujuce słowa wužywaju.
Małe wjelkowe mloko
Małe wjelkowe mloko (Euphorbia exigua) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Łopjena
Měnjate łopjena su swětłozelene, linealne, ako štapc špicne, sejźece a dośěgnu dłujkosć wót 0,5 až do 3 cm.
Wino
Etymologija
Wusokonimske słowo Wein, starowusokonimske wîn abo winam, francojske słowo vin a engelske słowo wine su wše z łatyńskego słowa vinum wupóžycone. Teke waliziske słowo gwin ale teke irske fion su samskego póchada. To se pśez fakt wujasni, až Germany ale teke Kelty su prědny raz pśez Romarjow we wětšem rozměrje z winje do dotyknjenja pśišli a z tym łatyńske słowo pśewzeli.
Slawistika
Slawistika se dalej rozrědujo do specializacijow, kótarež su: sorabistika (rěc a kultura Dolnych a Górnych Serbow), bohemistika (česka rěc a kultura), bulgaristika, chorwatistika, polonistika, rusistika, serbistika (rěc a kultura pódpołdnjowych Serbow). Dalšne slěźeńske pólo slawistiki jo tak pomjenowana staroslawistika abo paleoslawistika, to groni wědomnosć Staro-cerkwjejno-słowjańskeje a cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.
Łańcut
Łańcut jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Łańcut. W lěśe 2014 jo how bydliło 18 062 luźi.
Slawistika
Slawistika wuwucujo se na młogich uniwersitach pśedewšym w słowjańskich krajach, ale teke w Nimskej, Awstriskej a drugich.
Hubert Žur
Hubert Žur, nim. Hubert Sauer, Hubert Sauer-Zur a Hubert Sauer-Žur (roź. 7. julija 1923 w Njebjelčicach, wum. 16. apryla 2013 w Rudolstadśe) jo był serbski žurnalist, pśestajaŕ, wudawaŕ a nakładnik.
Osaka
Osaka jo město w Japańskeje.
Małe wjelkowe mloko
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do oktobra. Pózdatne wokołki su tśipromjenjowe až pěśpromjenjowe, pśi comž wše promjenja su ako widlicki źělone. Pśikšywne łopjeńka su swětłozelene a linealne. Wóni su sejźece a njezrosćone. Jich spódk jo wutšobojty. Załzy kwiśonkowego keluška su połmjasecojte-rogate.
Guaranišćina
Participy
W guaranišćinje teke eksistěruju tśi participy, a to -py, -pyre a -pyrã.
Małe wjelkowe mloko
Płody
Płody su gładke kapsle.
Stojnišćo
Rosćo na glinjanych trajdowišćach, na lědach a na wótsypkowych městnach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona. Ale póchada z pódpołdnjoweje Europy.
Guaranišćina
Kauzatiw
Pó Nordhoff kauzatiw jo wjelgin produktiwny. Pó Hammink mbo- funkcioněrujo teke ako faktitiw. Wón póchada nejskerjej z njewótwisnego werba (j)apo „cyniś“ a snaź se teke póśěgujo na substantiw po „ruka“.
Mimo dosć cesteju wariantowu mbo- a mo- teke eksistěruju mby- (my-) a mbu- (mu-).
Pšašanja
Pšašanja daju se z pomocu partikle -pa abo piko napóraś. Mimo togo eksistěruju někotare pšašajuce pronomeny, kótarež jadnu z partiklowu wopśimjeju.
Hubert Žur
Hubert Žur jo pśestajał do serbšćiny knigły nimskich a pólskich awtorow a do nimšćiny mj.dr. knigły J. I. Kraszewskego abo Henryka Sienkiewicza.
Guaranišćina
Syntaksa
Guaranišćina ma jano dwě wopšawdnej konjunkciji:
Wónjata pelargonija
Wónjata pelargonija (Pelargonium odoratissimum) jo rostlina ze swójźby kóśankowych rostlinow (Geraniaceae).
Guaranišćina
Syntaksa
Nadawk konjunkcijow a relatiwnych pronomenow maju sufikse.
Licbniki
Guaranišćina jo měła spócetnje jano licbniki 1 až 4, a to peteĩ „1“, mokõi „2“, mbohapy „3“ a irundy „4“.
Za druge licbniki buchu źěłane słowa pśed krotkim casu wutwórjone, kótarež se lěbda wužywaju. Pśi com licbnik za 5 jo po, kótaregož pópšawny wuznam jo „ruka“. Licbniki za 6 až 9 su z togo a kóńcnego źěła bazowych licbnikow wótwóźone, a to poteĩ „6“, pokõi „7“, poapy „8“ a porundy „9“.
Za napóranje rědowych licbnikow se sufiks -ha wužywa, na pś. irundyha „stwórty“.
Morfologija
W guaranišćinje nowe słowne wóznamy se pśez zestajenje słowow abo słownych źělow wutwórje: na pś. słowo "alfabet" w guaranišćinje jo achegety - z togo a, che a ge su prědne tśi pismiki alfabeta guaranišćiny, a ty wóznamjeni kupku abo zestajanku. Dalšne pśikłady ze sufiksom -ty (nazalnje -ndy) su slědujuce słowa : Polysemny morfem -ha da se za napóranje tak mjenjowanych nomen agentis abo nomen loci wužywás. Ale za nomen agentis da se teke sufiks -hára wužywaś.
Marcin Zygmunt Zieleński
Marcin Zygmunt Zieleński (* 1. apryla 1694, † 20. januara 1741) jo był pólski ewangelski duchowny a spisowaśel.
Wino
Etymologija
Pśez pózdźejše wikowańske póśěgi se dosta zapśimjeśe wina wót Germanow až do Słowjanow (glědaj serbske zapśimjeśe wino a rusojske słowo vinó) a až do Baltow, pśi comž na pś. w Litawskej zapśimjeśe vynas a w Letiskej słowo vins stej znatej.
Wónjata pelargonija
Wopis
Wónjata pelargonija dośěgnjo wusokosć a šyrokosć wót 30 cm.
Janów Lubelski
Janów Lubelski jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Janów Lubelski, w gmejnje Janów Lubelski. W lěśe 2014 jo how bydliło 12.079 luźi.
Carl Reiner
Carl Reiner (roź. 20. měrca 1922 we The Bronx, New York, wum. 29 junija 2020 we Beverly Hills, California) jo był US-amerikański grajaŕ, filmowy režiser, producent, a humorist.
Wónjata pelargonija
Wopis
Małke, pitśku wutšobojte, lapate, šerozelene łopjena mócnje ako citrusowe płody abo jabłuka wónjaju.
Guaranišćina
Morfologija
Tak se teke wutwórje zestajanki z dweju słowowu, na pś. mba'e guasu wóznamjeni "wjelgickan dobry" (pó słowje: "něco wjelike"), abo tava guasu wóznamjeni "głowne město" abo "stolica" (pó słowje "město wjelike"). Słowo za guaranišćinu, avañe'ẽ, wóznamjeni "cłowjeska rěc" a słowo za špańšćinu, karaiñe'ẽ, ma wóznam "knězowa rěc". Jano dlijaśe něnto póněcom se zachopinaju ekwiwalenta guarani ñe'ẽ a epaña ñe'ẽ wužywaś. Guaranišćina jo spócetnje jano měła licbniki za licby jaden až styri, togodla wuškowne licby se morfologiski zestajaju, pśez pśedstajenje afiksow, pśi comž na pś. po  (pěś, wopšawźe ruka) ako baza funkcioněrujo, kaž  po  (pěś) + mboh apy  (tśi) =  po apy  (wósym). Mjenja mjasecow se pó samskem principje wutwórje:  jasy  (mjasec) + pe teĩ  (jaden) = jasy teĩ  (januar). Ale teke mjenja wšednych dnow se pó toś tom principje wutwórje:  ára  (źeń, cas, wjedro) + pe teĩ  (jaden) = ara teĩ  (njeźěla).
Na serbskich slědach
Na serbskich slědach (nim.  Auf wendischen Spuren) jo wusćełanje Bramborskego serbskego radija RBB, w kótaremž reportaŕka a moderatorka Anja Kochojc pyta za serbskimi slědami w rozdźělnych jsach Dolneje Łužyce.
Pelargonija
Pelargonija (Pelargonium) jo rod ze swójźby kóśankowych rostlinow (Geraniaceae).
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Jonathan Winters
Jonathan Hershman Winters III (* 11. nowembra 1925, 11. apryla 2013) jo był amerikański grajaŕ.
Wónjata pelargonija
Wopis
W śopłych klimatowych conach pśisamem za cas cełego lěta kwiśo. Górne kwiśonkowe łopjeńka małkich, běłych kwiśonkow su wótergi cerwjenje žyłkate.
Guaranišćina
Toponymy a druge mjenja
W Argentinskej, Uruguayju, Paraguayju a Brazilskej eksistěruju wjele toponymow a někotare mjenja, kótarež z Guaranišćiny póchada. Toś te bu gdy pó kraju pó špańskem abo portugiziskem pšawopisu pisane a su se cesto zukowje hyšći dalšej pśeměnjowałe, w někotarych padach samo tak wjelgin, až wóni buchu wót rěcnikow Guaranišćiny wěcej njerozměte.
Někotare słowa zakładnego słowoskłada
Samo špańske słowa buchu k guaranišćinje adaptěrowane :
Pśikładowy tekst
Nastawk 1 z Powšykne deklaracija cłowjeskich pšawow w Guaranišćinje:
(Wšykne luźe su lichotne roźone a jadnake pó dostojnosći a pšawach. Wóni maju rozym a wědobnosć a maju ze sobu w duchu bratšojstwa wobchadaś. )
Bobr
Bobr jo zwěrje, kótarež słuša do wjelikeje kupki gryzarjow. Bobry su w Europje a Pódpołnocnej Americe žywe. Nejwěcej su znate swójich nasypow dla, kótarež na rěkach twarje. Luźe łoju bobry jich kóžucha a jich bobriny dla. Bobrina jo substanca, kótaruž jich seksualne załzy producěruju a kótaruž wužywaju luźe za parfimy. Z togo casa, až su šćitane, zasedluju se bobry znowa w stronach, źož su ze srjejźowěka sem wutupjone.
Družyny
Swójźba z jadnučkego roda (Castor) z dwěma družynoma wobstoj.
Kyoto
Kyoto jo město w Japańskeje.
Charles Bronson
Charles Bronson (naroźony ako Charles Dennis Buchinsky; * 3. nowembra 1921, 30. awgusta 2003) jo był amerikański grajaŕ.
Parczew
Parczew jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Parczew, w gmejnje Parczew. W lěśe 2014 jo how bydliło 10 937 luźi.
Wšedna lěšćina
Wšedna lěšćina (Corylus avellana) jo kerk z pódswójźby lěskowych rostlinow (Coryloideae) znutśika swójźby brjazowych rostlinow (Betulaceae).
Józef Bartłomiej Zimorowic
Józef Bartłomiej Zimorowic (* 20. awgusta 1597, † 14. oktobra 1677) jo był pólski basnikaŕ a spisowaśel.
Szymon Zimorowic
thumb Szymon Zimorowic (* 1608, † 21. junija 1629) jo był pólski basnikaŕ.
Wšedna lěšćina
Łopjena
Łopjena su owalne, kulowate abo wutšobojte a njepšawidłownje gropnje a dwójce zubate. Wóni su měko kósmate a dośěgnu dłujkosć wót 5 až 12 cm.
Jich nazymske barwjenje jo blědožołte.
Kwiśonki
Kwiśo wót februara až do apryla. Muske micki dośěgnu dłujkosć wót (2-8) 10 cm. Wóni južo w zymje jawje, a se w póznem nalěśe puknu. Płodowa wobalka jo rorkojta abo zwónojta a něźi tak dłujka kaž wórjech. Žeńske kwiśonki cerwjenu pěstu maju, su w pupku schowane a stoje pó dwěma až pó šesćoch.
Za cas śopłych dnjow nalěto pcołki kerki wopytaju. Wóni se wót proška zežywjuju ako jadne jich žrědłow caroby. Ale kerk njewoprošujo, dokulaž žeńske kwiśonki njewopytaju.
Skandinawiska połkupa
thumb|Skandinawiska połkupa Skandinawiska połkupa jo połkupa na pódpołnocy Europy. Laže na njej Norwegska, Šwedska a wjeliki źěl Finskeje.
Wšedna lěšćina
Płody
Płody su twardoškórpinate, brune lěškowe wórješki. Zdrjałe wórješki njesu zelenu, na kšomje wutšodlonu wobalku, kótaraž wjeršk wórješka lichotny wóstaji.
Skandinawiska połkupa
Skandinawiska połkupa jo něźi 1850 kilometrow dłujka a 370 až 805 kilometrow šyroka. Na krotkem zajtšu granicujo z Baltiskim mórjom a z jogo Bottniskim zalewom. Na pódwjacorje a krotkem wjacorje granicujo ze Pódpołnocnym mórjom. Na dłujkem wjacorje granicujo z Norwegskim mórjom a na pódpołnocy z Barentsowym mórjom
Wšedna lěšćina
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje, w pódwjacornej Aziji a w pódpołnocnej Africe rozšyrjona.
Dobrzyńska
thumb|300px Dobrzyńska ( ziemia dobrzyńska) jo historiski region w srjejźnej Pólskej. Granicujo z Kujawskeju na pódpołdnju a na pódwjacorje, z Pomorskeju na pódpołnocy a z Mazowskeju na pódzajtšu. Nejwětše město Dobrzyńskej jo Rypin. Stolica jo Dobrzyń nad Wisłą.
Stawizny
thumb|Wopon
Christopher Lee
Sir Christopher Frank Caradini Lee (27. maja 1922 w Londonje, Engelska; 7. junija 2015 w Londonje) jo był britiski grajaŕ a spiwaŕ.
Hanshin Tigers
Hanshin Tigers  su profesionelny baseballowy team w Japańskej. Wóni graju w centrali Leag. Domacny stadion toś togo teama jo Koshien Stadion w měsće Nishinomiya w prefekturje Hyogo.
Skrotconka jo "Hanshin" a pśimě jo "Tigers". Jo pó Yomiuri Giantsu drugi nejcesćejšy 12 pśežywjonych profesionelnych baseballowych teamow w Japańskej a jaden z baseballowych teamow wót zachopjeńka profesionelnych baseballowych graśow w lěśe 1936. Až do 1960 su gronili Osaka Tigers, z wuwześim periody za cas wójny.
Wobgóspodarjeńska towarišnosć jo Hanshin Tigers Corporation. Mamina towarišnosć jo Hanshin Electric Railway (źowka towaristwa Hanki Hanshin Holdings). Lěcrownož jo towaristwo śamnu dobu dožywiło, w kótarejž jo pěś razow liga dobył (licba mejstaŕstwow jo była 5. městno w lize) a jano japańska (ned na dolnych 12 towaristwow), a wót 1987 do 2001 jo se 1001 sankěrowała 10 razow wót 15 sezonow na slědne městno, ale wót załoženja ligi (1950) jo cełkowny dobytk za to, ale wót załoženja ligi (1950) jo cełkowny dobytk drugeje w lize a ma stabilnu móc z wjele sezonami, w kótarychž su do rědownje stupili.
Anton Nawka
Žywjenje
Anton Nawka jo se naroźił 1913 ako syn wucabnika Michała Nawki w Radworju. Jogo młodša sotša jo była źiwadłownica Ludmila Nawka, jaden z bratšow ludowědnik Błažij Nawka. Wót 1920 jo wón chójźił do Radworskeje ludoweje šule a wót 1924 do gymnaziuma w Budyšynje. Pó maturje 1933 jo se wudał Nawka na studium žurnalistiki, stawiznow a ekonomije do Barlinja a Wrocławja. W lětoma 1937 a 1938 jo studěrował pšawa na Krakowskej uniwersiśe a jo był wót 1938 pśi pśedewześowej akademiji w Poznanju pśistajony. W lěśe 1941 su Nawku do wójnstwa śěgnuli a pušćili su 1945 ze sowjetskeje popajźi. Pó tom, až jo statkował w nowo załožonej Domowinje, jo studěrował mjazy 1946 do 1949 stawizny na uniwersiśe w Poznanju. Mjazy 1949 a 1954 jo wón był wucabnik na Serbskej wušej šuli w Budyšynje a wót 1954 docent na Serbskem ceptaŕskem wustawje. Z politiskich pśicynow jo zgubił 1958 toś to pśistajenje a jo był korektor w redakciji Noweje doby. Wót lěta 1968 jo statkował ako lichotnje twórjecy spisowaśel, wót 1972 jako redaktor Płomjenja a lektor w Ludowem nakładnistwje Domowina. Nawka jo wumrěł 1998 w Budyšynje.
Južo ako redaktor pówójnskego Serbskego studenta jo Nawka pisał wulicowańka a basni. Wjelike zasłužby jo sebje Nawka zdobył z pśełožkami ze swětoweje literatury, ako na pśikład Goriotec nan Honore de Balzaca (1952), Běłozub Jacka Londona (1955) abo Grobina Kozelska Kraszewskego (1956) ako teke z pśełožkami wěcej ako dwaźasća źiwadłowych graśow. Wón jo teke awtor popularnowědomnostnych knigłow ''Mjenje zmylkow. Rady a pokiwy za dobru serbšćinu'' (1972).
Nawka jo se 1965 z literarnym mytom Domowiny wuznamjenił za knigły Pod wopačnej flintu. W 1970 jo se wón teke z rědom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z cesnym znamuškom pólskego zjadnośeństwa ZAIKS wuznamjenił. W lěśe 1995 su pósćili Antonoju Nawce Myto Ćišinskego.
Zgromadnje z manźelskeju Helenu, roź. Juraszek z Barlinja, kótaruž jo w lěśe 1934 ako student žurnalistiki zeznał, jo měł styri źiśi. Wón jo wumrěł w starstwje 84 lět w Budyšynje a bu na tamnjejšem Mikławšku zakopany.
Przeworsk
Przeworsk jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Przeworsk. W lěśe 2014 jo how bydliło 15 737 luźi.
Mazurska
thumb Mazurska (pól. Mazury; łat. Masuria) - region w Pólskej w warmińsko-mazurskem wójwodstwje. Granicujo z Małeju Litawskeju na pódpołnocy a Mazowskeju na pódpołdnju. Nejwětše město jo Ełk.
Jakub Fontana
Jakub Fontana (* 1710, † 13. apryla 1773) jo był pólski architekt.
Thrakšćina
Thrakšćina, Thrakiska rěc (teke Dako-Thrakiska mjenjowana) jo jadna z indoeuropskich rěcow a wóna jo była w antice wót luda Thrakow powědana w šyrokem źělu Balkańskeje połkupy, na někotarych kupach Egejskego mórja a někotarych teritoriumach dłujkowjacorneje Małeje Azije, pótakem w źinsajšnej Turkojskej su wobydlili (Mysiju, Bithynju, Paphlagoniju). Thrakiska rěc jo měła wšakorake dialekty.
Dakšćina
Dakšćina jo pódwjacorna narěc Thrakiskeje rěcy. Rumuny wiźe se ako naslědniki Dakow a jo take měnjenje skoro z wěstosću, až 180 słowow moderneje rumuńskeje rěcy ako dakiski substrat móžo se identificěrowaś. Na pśikład balaur (plon) abo brânză (twarožk).
Getišćina
Getišćina jo była powědana w pódzajtšnem źělu Thrakije wót luda Getow, pótakem na brjogu Carnego mórja.
Moesišćina
Moesišćina jo była rěc, z kótaruž jo se powědało na pódpołdnjo wót Dunaja w Moesiji a teke ale w Małej Aziji w kraju Mysia.
Poniatowa
Poniatowa jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Opole Lubelskie, w gmejnje Poniatowa. W lěśe 2014, jo how bydliło 9 603 luźi.
Pśeglěd rěcnych swójźbow
Nejwětše swójźby
Pó Ethnologue nejwětše rěcne swójźby pó licbje rěcow su:
Afrika a krotkowjacorna Azija
right|200px
Afrika
(all sometimes included under Khoisan)
Njeklasifikowane rěcy
Languages are considered unclassified either because, for one reason or another, little effort has been made to compare them with other languages, or, more commonly, because they are too poorly documented to permit reliable classification. Most such languages are wotemrěta and most likely will never be known well enough to classify.
Źiwy kobołk
thumb|[[Wokołka|Wokołkojty kwiśonkowy stołk źiwego kobołka]] Źiwy kobołk (Allium ursinum syn.: Allium latifolium, A. nemorale, Ophioscorodon ursinum) jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika swójźby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wopis
Źiwy kobołk jo wěcejlětna rostlina, kótaraž rosćo rowno. Kwiśonki intensiwnje pó kobołku wónjaju.
Stojnišćo
Mam lěpjej pśepušćate, humusowe, fryšne až włožne zagrodowe zemje.
Wužywanje
Łopjena se za pólewanki, salaty a twarog wužywaju. Wóni apetit pózbuźuju a póžywanje pódpěraju.
Rolny žonop
Łopjena
Łopjena su kijaškate. Dolne su cesto našćěpane.
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do oktobra. Kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót něźi 1,5 cm a stoje w granach, kótarež na zachopjeńku su połkulowate. Kronowe łopjeńka su syrikžołte a dośěgnu dłujkosć wót 8 až 12 mm. Keluškowe łopjena dośěgnu dłujkosć wót 5 až 6 mm a wódorownje wótstoje.
Płody
Płody (tšuki) su nage abo naslědk šćeśokósmate, dośěgnu dłujkosć wót 2,5 až 4 cm a šyrokosć wót 2 až 3 mm a njasu 10-15 mm dłujki bźez semjenjowy wótrězk. Tšukowa sćěna jo tśinerwna až pěśnerwna. Semjenja su carne a w zemi 50 lět klěwajuce wóstanu.
Wóleje
Žonopowe wóleje rostlinu pśeśiwo nadpadoju pśez griby a žracki rostlinow šćitaju.
Stojnišćo
Rosćo na rolach, drogach, pustych płoninach a nadroznych nakłonjach.
YouTube
rechts|rahmenlos|224x224px YouTube jo internetna strona, na kótarejž jo kuždemu móžno, wideo nagraś a se wobglědaś. Wóni bu w februarje 2005 wót něgajšnych sobuźěłaśerjow firmy PayPal Chad Hurley, Steve Chen a Jawed Karim załožone. Dnja 9. oktobra 2006 jo Google firmu YouTube kupił.
Citronowa pelargonija
Citronowa pelargonija (Pelargonium crispum) jo rostlina ze swójźby kóśankowych rostlinow (Geraniaceae).
Wopis
Citronowa pelargonija jo zrownany, małko roznogaśowany kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 m.
Kijaški su zrownane.
Łopjena su małke a lapate. Jich kšomy su zmoršćene kudźerjate. Pśi rybowanju ako citrona wónjaju.
Rozpjeršene rožojte kwiśonki dośěgnu pśeměr wót až do 2,5 cm.
Rozšyrjenje
Rostlina póchada z kapoweje prowincy w Pódpołdnjowej Africe.
Bobr (rěka)
Bobr, teke Bobrawa   jo rěka w Českej republice a w Pólskej. Jo 272 kilometrow dłujka a ma pśestrěń rěčiny 5882 kwadratnych kilometrow.
Bobr se wužrědli w krotkozajtšnem źělu Kyrkonošow njedaloko města Žacléř w Českej republice a nejpjerwjej běžy dwa kilometra na pódpołnoc do Pólskeje.
W Pólskej pśi rěce laže města Kamienna Góra, Jelenia Góra, Bólesław, Zahań, Sprotawa a Krosno Odrzańskie, blisko kótaregož se Bobr wulewa do Odry.
Dolny źěl Bobra pódpołnocnje Zaganja wótpowědujo historiskej pódzajtšnej granicy Dolneje Łužyce.
Jaipur
Jaipur (hindiski: जयपुर Jayapur, gódło: pinkowe město) jo głowne město zwězkowego stata Rajasthan w Indiskej. Ma płoń 111,8 km² a něźi 3 milionow wobydlarjow.
Jěre wjelkowe mloko
Jěre wjelkowe mloko (Euphorbia esula) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
miniatur|links| Jěre wjelkowe mloko jo wěcejlětna rostlina, kótarejež kijašk dośěgnjo wusokosć wót 15 až do 30 cm. Łopjena su linealne, w prědnej połojcy nejšyrše a dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 6 cm a šyrokosć wót 3 až do 7 mm.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do julija. Kwiśonki stoje w wěcejpromjenjowych pózdatnych wokołkach. Załzy njasu dwa róžka.
Stojnišćo
Rosćo na suchych łukach, drjebiznowych městnach, na rěcnych brjogach, na lědach a na nakłonjach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje šyroko rozšyrjona, pśi comž w Nimskej pśedewšym we wjelikich dolinach wjelikich rěkow wustupujo.
Nulowy meridian
thumb|Nulowy meridian (carny)
Nulowy meridian jo ten meridian (połkrejz, kótaryž stoj padorownje k zemskemu ekwatoroju a źo wót pódpołnocnego k pódpołdnjowemu poloju), wót kótaregož geografiska dlinina licy se k pódzajtšoju a k pódwjacoroju.
Jogo póstajenje jo pópšawem pśipadne, ale jo se pśez mjazynarodne dogrono (Mjazynarodna meridianowa konferenca 1884) do meridianoweje rowniny Londonskeje gwězdarnje Greenwich połožył a pomjenjujo se togodla cesto Greenwichski meridian (Meridian doma Flamsteed House gwězdarnje Royal Greenwich Observatory). Do togo su se rozdźělne nulowe meridiany wužyli.
Pó standarźe licy se geografiska dlinina wót nulowego meridiana pozitiwnje k pódzajtšoju (0° až do 360°), ale město togo jo teke pódzajtšna dlinina (0-180° pódzajtšo) a pódwjacorna dlinina (0-180° pódwjacor) rozšyrjona. Ako skrotconce wužywatej se Pz abo E za „pódzajtšo“ a Pw abo W za „pódjwacor“. Symbol E (engelski za „East“, francojski „Est“) jo pó źělach w nimčinje nałog, aby zajźowało zaměnjenjeju z nulu. Na pódwjacornej hemisferje (pśedewšym w USA) jo pśeśiwo mjazynarodnej normje teke pódwjacorne licenje wót 0-360° nałog.
Źinsajšny standard, nulowy meridian póšěgowego systema WGS84 a ETRS89/GRS80, njejo na zemski powjerch wězany, ale na modelěrowany geodetiski datum, dokulaž meridiany w dokradnjejšem licenju njejsu na kšutych městnach powjercha (kontinentalne pśesunjenje, zběranje a spadowanje mórja). Źo pśez Greenwichski park, wušej 100 metrow na pódzajtšo wót historiskeje Greenwichskeje „turistiskeje linije“ stareje gwězdarnje Greenwich.
Zawjeźenje
Dłujkosć nulowego meridiana jo poł zemskeje wótměry mjazynarodnego zemskego elipsoida, kótaraž měri se pśez pola, pótakem 20.003,9 km. Ze swójim napśeśiwnym meridianom, kótaryž prěcy na pśikład Wrangelowu kupu pśi 180° (bźez pśidaśa E abo W), wudopołnjujo se nulowy meridian k wjelikemu krejzoju na zemi. Datumowa granica źo pó źělach (blisko polowu a na pódpołnoc wót ekwatora) dokradnje na 180° Greenwich (wótchylenja resp. wuwześa wót 180° geografiskeje šyriny: w Beringowej droze, pśi Aleutach (Alaska), w Kiribati, pśi Fidžiskich kupach, pśi Tuvalu, pśi Tonze a pśi nowoseelandskima kupoma Kermadec a Chatham).
Do póstajenja mjazynarodnego nulowego meridiana w lěśe 1884 jo skóro kuždy europski kraj swójski nulowy meridian měł, zwětšego geografiska dlinina datego głownego města resp. gwězdarnje.
Z pśiběrajucym mjazynarodnym drogowańskim wobchadom - pśedewšym ze zeleznicu - jo zjadnośenje eksistěrujucych systemow trjebne było. Mimo togo jo stawnje wažnjejše było, dokradny mjazynarodny cas (swětowy cas) k dispoziciji měś. Wón jo ako městny cas nulowego meridiana definěrowany.
Mjazynarodna meridianowa konferenca, Washington 1884
miniatur|Historiski nulowy meridian pśi [[Flamsteed House w Greenwichu (na zemi a na twarjenju markěrowany). Górne klapy a blendy daju se wótpóraś a dowóluju pótom pśeglěd pśez Flamsteed House. To jo optiske referencne měrjenja dowóliło. ]] miniatur|hochkant 0.66|Nejwěcej pódpołnocny dypk nulowego meridiana na kontinenśe we [[Villers-sur-Mer, Francoska]] Na Mjazynarodnej meridianowej konferency 14. oktobra 1884 we Washingtonje, D.C. z reprezentantami z 25 narodow jo se meridian, kótaryž źo pśez Greenwich, ako zakład mjazynarodnego koordinatowego systema zawjadł.
Ako móžny mjazynarodny nulowy meridian jo se na Washingtonskej konferency wósebnje pěś móžnosćow diskutěrowało:
W běgu konference jo se skóro wukopało, až Pariski nulowy meridian njeby žednu wětšynu namakał. Stary Ferrowy meridian su dla jogo póstajenja na dokradnje 20° W wót Parisa někotare lěta do togo za francojsku „pódwódna łoź“ měli. Acory a Beringowa droga njejsu pśedewšym togodla do pšašanja pśišli, dokulaž njejsu měli obserwatorium a tegdy ani njejsu byli telegrafiski ze zbytnym swětom zwězane.
Tak jo se skóńcnje Greenwichski nulowy meridian ako mjazynarodny nulowy meridian z wjelikeju wětšynu pśesajźił – pśi zdźaržanju głosa Francojskeje.
Pśeběg nulowego meridiana
Greenwichski nulowy meridian prěcy wósym źinsajšnych statow na twardej zemi a ma w jadnotliwych krajach slědujucu dłujkosć: Dłujkosć nulowego meridiana na twardej zemi (kontinent Antarktika) jo 2.331 km.
Mimo togo prěcy nulowy meridian hyšći slědujuce wódy:
Nulowy meridian a casoměrjenje
Srjejźny słyńcny cas pśi nulowem meridianje jo rozsudny za swětowy cas (GMT, Greenwich Mean Time) był, kótaryž jo se akle 1972 pśez koordiněrowany swětowy cas (UTC) wótměnił. Toś ten wěcej njeorientěrujo se źinsa na městnem casu, ale – togodla teke mě – koordiněrujo kontinuěrujucy atomowy cas z Universal Time, kótaryž měri se astronomiski a wótbłyšćujo njepšawidłownosći zemskeje rotacije a słyńcne stawy. Pśirownowanje stawa se pśez pśestupne sekundy. Pśi nulowem meridianje njejo diferenca mjazy srjejźnym městnym casom a UTC źinsa dokradnje nul.
Žrědła
Koordinaty: ,
Piotr Beber
Piotr Beber († 1711) jo był pólski architekt.
Bomowa lěšćina
Bomowa lěšćina (Corylus colurna) jo bom z pódswójźby lěskowych rostlinow (Coryloideae) znutśika swójźby brjazowych rostlinow (Betulaceae).
Balto-słowjańske rěcy
[[Image:Balto Slavic countries.svg|thumb| Staty, v kótarychž su statnymi rěcami
]]
Balto-słowjańske rěcy słušaju k indoeuropskim rěcam.
Opole Lubelskie
Opole Lubelskie jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Opole Lubelskie, w gmejnje Opole Lubelskie. W lěśe 2014, jo how bydliło 8 819 luźi.
Kobołk
Kobołk (Allium) jo rod z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Fumio Kishida
Fumio Kishidajo japański politikaŕ.
Kobołk
Systematika
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Fumio Kishida
Cłonk reprezentantowego domu liberalneje demokratiskeje strony (10. wólbna perioda), premierministaŕ (100. a 101. wólbna perioda), prezident Liberalnejedemokratiskeje strony (27.)Ministarje za wenkowne nastupnosći (143., 144., 150.), zašćitowański ministaŕ (16.), ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Okinawa a pódpołnocne napšawy, regulěrowańska reforma, ludowe žywjenje, wědomnostne a technologiskeje politiki) (prědna pśetwórjenje kabineta Abe, kabinet Yasuo Fukuda), ministaŕ za spěchowanje pśetrjebowarskego zastojnstwa (Yasuo Fukuda), statny ministaŕ za swětnišćowe wuwiśe (kabinet Yasuo Fukuda), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta Abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechalled), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowe běrowy (Yasuo Fukuda), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowe běrowy (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowe běrowy (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe, kabinet Yasuo Fukuda), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Y Wón jo słužył ako zastupujucy ministaŕ za kubłanje, kulturu, sport, wědomnosć a technologiju (w prědnem kabinetje Koizumi), parlamentariski wicepremis za twaŕstwo (obuchis drugi pśetwóriny kabinet a prědny kabinet Mori), pśedsedaŕ wuběrka za strowosć, źěło a dobrotnistwo reprezentantow domu a pśedsedaŕ wuběrka za politiske slěźenje liberalnych demokratow (58.).
Leżajsk
Leżajsk jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Leżajsk. W lěśe 2014 jo how bydliło 14 305 luźi.
Drawidske rěcy
thumb|300px|Rozšyrjenje drawidskich rěcow Drawidske rěcy su rěcy na pódpołdnju Indiskej. Toś ta rěcna swójźba ma 73 rěcow.(žrědło engelska wikipedija). Powěda z nimi wěcej ako 200 mil. luźi.
Jodie Foster
Jodie Foster (pópšawem Alicia Christian Foster; * 19. nowembra 1962, Los Angeles) jo US-amerikańska grajaŕka, režiserka a filmowa producentka.
Jurij Krawža
Wón jo se naroźił w Žuricach ako syn rolnikarja. W lětach 1940-1946 jo chójźił do ludoweje šule w Porchowje, pón na wušu šulu w Biskopicach. Potom jo wuknuł na serbskim gymnaziumje w Českej Lipje a Varnsdorfje. W 1952 jo absolwěrował serbsku wušu šulu w Budyšynje. W lětach 1952-1966 jo źěłał ako wucabnik na serbskej wušej šuli w Budyšynje a Małym Wjelkowje. Wót 1976 jo był pśedsedar Koła serbskich spisowaśelow.
W 1983 Jurij Krawža jo dostał Literarne myto Domowiny.
Dłujke lěta jo Jurij Krawža źěłał ako inoficielny sobuźěłaśeŕ STASI (IM Günter).
Běła źiśelina
Běła źiśelina (Trifolium repens) jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow (Fabaceae), z roda źiśelinow.
Wopis
Běła źiśelina jo pśecej zelena, ako błomje rosćeca rostlina z nisko lažecym, na sukach kórjenjonym kijaškom. Dośěgnjo wusokosć wót 15 až 45cm.
Kijašk jo łazecy a roznogaśowany.
Gabriel Słoński
Gabriel Słoński (* 1520. † 1598) jo był pólski architekt.
Běła źiśelina
Łopjena
Łopjeńkowe wogonki su dłujke, pó zdaśu na spódku stojece. Łopjena su 3licbne. Łopjeńka su gołe, eliptiske abo wopacnje owalne a drobno zubate. Wóni njasu běły flak na bazy.
Kwiśonki
Rostlina kwiśo wót maja až do oktobra (septembra). Kwiśonki su běłe abo zelene ze słabym mjodowym wónjenim a stoje w cesto dłujkowogonatych, kulojtych, nakóńcnych głowkach, kótarež dośěgnu wjelikosć wót 1,5 až 2,5 cm. Keluškowa rorka jo 10-nerwna. Krona dośěgnjo dłujkosć mjazy 7 a 12 mm.
Płody
Płod jo wót kelucha a wusuchnjonu krony wobdany.
Stojnišćo
Wón rosćo na secołukach, pastwach a parkowym tšawniku. Rostlina ma lubjej wutkatu, lažku kalkatu zemju.
Rozšyrjenje
Běła źiśelina jo w cełej Europje, w pódpołnocnej a pódwjacornej Aziji rozšyrjony.
W rolnikaŕstwje
Běła źiśelina jo gódnotna futrowańska rostlina. Rostlina bogaty nektar dodawa a jo togodla zajmna ako pcołkowa wunoskowa rostlina za pcołkarstwo.
Synonym
Amoria repens (L.) C. Presl
thumb|300px|Ilustracija (Otto Wilhelm Thomé, 1885)
Jańska roža
Jańska roža (Paeonia) jo rod ze swójźby jańskorožowych rostlinow (Paeoniaceae). Dalšne serbske mě jo kralojska roža.
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Běła źiśelina
Wěźenja gódne
Łopjena su na woponach a su narodny symbol Irskeje.
Bełżyce
Bełżyce jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Lublin, w gmejnje Bełżyce. W lěśe 2014, jo how bydliło 6 764 luźi.
Bychawa
Bychawa jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Lublin, w gmejnje Bychawa. W lěśe 2014, jo how bydliło 5 153 luźi.
All Japan High School Baseball Championship
All Japan High School Baseball Championship(全国高校学校野球選手権大会) jo highschool-baseballowy turněr, kótaryž se kužde lěto w awgusće wót Asahi Shimbun a Japańskeje High School Baseball Federation głownje w Koshien stadium w měsće Nishinomiya w prefekturu Hyogo w Japańskej wunjaso. Barwa turněrowego chórgoja a mejstaŕstwa mejstaŕstwow jo purpurcerwjena a se pomjenijo ako "purpurcerwjeny Grand-Championship-chórgoj", wósebnje nastupajucy mejstaŕstwo mejstaŕstwow. Wopisujo se ako "Summer Koshien", "Summer High School Baseball", "Summer Championship", "Koshien", "Summer", "Championship", "XX Summer" atd. wopisujo a wótmějo se kužde pěś lět (slědna cyfra jo 0 a 5) ako wopomnjeński turněr.
Stary Nowgorodski dialekt
Stary Nowgorodski dialekt (rusojski: Древненовгородский диалект) mjenjujo se słowjański dialekt, kótaryž jo na rěcnych pomnikach z brjazoweje škóry wužywał, kótarež su se w Nowgorodskem regionje Rusojskeje nadejšli. Dialekt jo se až do 15. lětstotka w Nowgorodskej federalnej republice wužywał. Zapśimjeśe stwórił jo Andrej Zaliznjak. Staronowgorodski dialekt wótchyla se we wjele pozicijach wót starorušćiny. W dokumentach wužywana rěc ma wjele znamjenjow, kótarež njejsu typiske za druge pódzajtšnosłowjańske dialekty (a teke howacej za druge słowjańske rěcy).
Stary Nowgorodski jo se pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478 zgubił. Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko na Nowgorodskem teritoriju su źaržali (cokanje, pismik ять město ы w genitiwje sg. a-zdonkow atd.).
thumb|right|Alfabet na wopismje na brjazowych škórach, 1025-1050
Rěcne pśiznamjenja
Staronowgorodski dialekt wuznamjenijo se mjaz drugim pśez slědujuce rěcne wósebnosći:
Morfologiske pśiznamjenja
Fonologiske pśiznamjenja
Pśełožk
'Pismo (wót) Žiznomira (k) Mikuli: Sy w Pskowje njewólnicu kupił, a za to jo mě Kněni (za)jała. [Nejskerjej jo była wóna njewólnicu spóznała ako jadnu, kótaraž jo była se jej kšadnuła a Žiznoměr jo někak do teje wěcy spleśony, snaź ako swójźbny Mikule abo jogo wikowański partner.] Ale pótom jo družyna (swójźba, žona) za mnjo rukowała. A něnto pósćel tomu mužoju [wót kótaregož sy njewólnicu kupił] list, až ma (dalšu) njewólnicu. [Toś ta druga njewólnica by se musała pśepódaś kněni za cas, w kótaremž by rubjona njewólnica ako "corpus delicti" trěbna była, tak dłujko ako njejo wujasnjone, chto jo był paduch.] A com, ako som konja kupił a kněžojskego muža na njogo sadnuł, k napśeśiwostajenju pśiś. A ty, jolic hyšći njejsy pjenjeze wzeł, njewzej nic wót njogo [wót wikowarja njewólnikow, howacej mógł se plan mimo kuliś.].'
Pśepšosenje: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje c. 497
thumb|Wopismo na brjazowej škórje c. 497, něźi 1340-90, Nowgorod (mjazy 1340 a 1380; wuryte w 1972)
Pśełožk
Póstrow wót Gawrile Posenje k mójomu swakoju, kmótšoju Grigori a k mójej sotše Ulita. Jolic wej tola k mójej radosći stej do města jěłej, a stej naše słowo (abo naše rozgrono?) njezabydnułej. Daś Bog wam radosć da. My wšykne njezabydnjomy waše słowo (abo waše rozgrono?).
Stawizny
Stary Nowgorodski dialekt wěcej jo njewužywał pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478. (Pśi tom su někotare wósebnosći južo jěsnjej zgubili. Na pśikład jo gustosć wužyśa kóńcowki -e wóteběrał, pśi nominatiwje muskego genusa.).
Kiyomizu-dera
thumb|Kiyomizu-dera Kiyomizu-dera jo buddhistiski tempel w měsće Kyoto w Japańskej.
Stary Nowgorodski dialekt
Stawizny
Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko w pódpołnocnej rusojskej narěcy su źaržali (cokanje, pismik ять město ы w genitiwje atd.).
Rakowe zele
Rakowe zele jo rod ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Stary Nowgorodski dialekt
Stawizny
Znate su pśedewšym wopisma na brjazowych škórach (rusojski: берестяные грамоты), kótarež su zwětšego w cystej narěcy napisane a jano wótergi jawi se naddialektalny wliw a wótbłyšć cerkwinosłowjańskich normow, a wopisma na drjewjanych "cylindriskich zamkach" měchow běricow. Někotare stare Nowgorodske dialektizmy se su teke do śišćanych rěcnych pomnikow dostali. Pomocne pśi rekonstrukciji narěcy jo był źiwanje a pśeslěźenje nacasnych pódpołnocnorusojskich narěcow k pśirownowanju.
Žrědła
Wědomnostna literatura wó Starem Nowgorodskem dialekśe eksistěrujo dotal jano w Rušćinje:
Kiyomizu-dera
Załožony w lěśe 778, toś ten tempel jo nejwuše twarjenje w Kyoto a jaden z nejwěcej znatych symbolow swěta.
Angela Stachowa
Angela Stachowa (roź. Měrćinkowa, 16. awgusta 1948 w Praze) jo serbska spisowaśelka a politikaŕka.
Wóno jo se naroźiła w Praze ako źowka wucabnika a spisowaśela Jurija Měrćinka. W lětach 1955-1963 jo chójźiła do zakładneje šule, pón na wušu šulu w Małym Wjelkowje (matura). Potom jo studěrowała na Techniskej uniwersiśe w Drježdźanach.
Wšedna cybula
Wšedna cybula (Allium cepa) jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wopis
Wšedna cybula jo dwójolětne zele. Nazeleń běłe kwiśonki stoje w pózdatnych wokołkach.
Rozšyrjenje
Póchada ze pódwjacorneje Azije.
Wužywanje
Rostlina se kublo w młogolicbnych sortach.
Bogotá
Bogotá jo głowne a nejwětše město Kolumbiskeje. Ma něźi sedym a poł miliona wobydlarjow.
Mumbai
Mumbai (marathiski: मुंबई Mumbaī [], až do 1996: Bombay) jo głowne město zwězkowego stata Maharaštra w Indiskej a jadne z nejwětšych městow Pódpołdnjoweje Azije. Pśi Arabiskem mórju lažeca metropola ma płoń 437,71 km² a něźi 12,5 milionow wobydlarjow.
Hankyu
thumb|Hankyu Hankyu(jap. 阪急) jo zelezniske towaristwo w Japańskej.
Załožone w 1907 a m swójo sedło w Osace. To jo jadno z nejwětšych zelezniskich towaristwow w Japańskej a wóze wjele pasažěrow.
Lubaczów
Lubaczów jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Lubaczów. W lěśe 2014 jo how bydliło 12 485 luźi.
Pěskowe wjelkowe mloko
Pěskowe wjelkowe mloko (Euphorbia seguieriana) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
Pěskowe wjelkowe mloko dośěgnjo wusokosć wót 15 až do 30 cm. Rostlina ma tłusty, drjewjony, cesto wódorownje běžecy ricom. Měnjate, módrozelene łopjena su lancetojte, kaž štapc špicne a dośěgnu šyrokosć wót 4 až do 6 mm. Kwiśonki stoje w pózdatnych wokołkach, kótarež su 8- až 15-promjenjowe. Promjenja su jónu až dwójce kaž widlicki roznogaśowane. Załzy kwiśonkowych keluškow su owalne a žołte. Płody su gładke, gołe a dośěgnu dłujkosć wót 3 mm.
Čatisgar
thumb|Čatisgar w Indiskej
Pěskowe wjelkowe mloko
Stojnišćo
Rosćo na suchych błomjenjach, na kalkatych pěskowych nawěwach a stepowych błomjenjach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje rozšyrjona.
Čatisgar
Zwězkowy stat jo był až do 2000 źěl stata Madja Pradeš a granicujo z Utarpradešom a Džarkandom na pódpołnocy, Orisu na pódzajtšu, Andrapradešom na pódpołdnju, Maharaštru na krotkem wjacorje a Madjapradešom na dłujkem wjacorje. Čatisgarowa krajina jo górata a z gólu wobrosćona.
Chrystian Piotr Aigner
Chrystian Piotr Aigner (* 1756. † 9. februara 1841) jo był pólski architekt.
Nałęczów
Nałęczów jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Puławy, w gmejnje Nałęczów. W lěśe 2014 jo how bydliło 4.004 luźi.
Lěšćina
Lěšćina (Corylus) jo rod z pódswójźby lěskowych rostlinow (Coryloideae) znutśika swójźby brjazowych rostlinow (Betulaceae).
Pó někotarych žrědłach se lěskowe rostliny ako swójska swójźba (Corylaceae) wobglědaju.
Wopis
Wutšobojte łopjena su zubate a mócnje žyłkate.
Kwiśonki
Muske kwiśonki stoje w šwižnych wisecych mickach. Wóni prošk hyšći pśed zazeleninim lista rozšyrjuju. Žeńske kwiśonki wutwórje małke, zelene promjenja, z kótarychž pózdźej lěsne wórješki nastanu.
Rozšyrjenje
Rostliny su w měrnych regionach pódpołnocneje hemisfery rozšyrjone.
Systematika
thumb|Wótemrěte muske kwiśonki Znutśika swójźby brjazowych rostlinow (Betulaceae) se rod do pódswójźby lěskowych rostlinow (Coryloideae) zarědujo. Fylogenetiske pśepytowanja staja rod ako sotšojsku kladu k wuškownym tśi rodam pódswójźby.
Kladogram pó
Pó kuždem awtorje se znutśika roda Corylus mjaz źaseś a 25 družynami rozeznawaju. Aktualne wobźěłanja rozeznawaju slědujuce družyny :
Pó kuždem měnjenju awtora se wót Corylus avellana cesto družyny Corylus maxima Mill. (Lambertshasel), Corylus pontica K.Koch a Corylus colchica Albov wótźěluju. Mimo togo se pó kuždem awtorje družyna Corylus californica (A. DC.) A. Heller ako warietu wót Corylus cornuta licy. Rowno tak se cesto k Corylus heterophylla stajonej var. sutchuenensis Franch. a var. yunnanensis Franch. wót někotarych awtorow ako samostatnej družynje wóźe. Teke zwadny rang wobsejźi Corylus papyracea.
Thraki
|thumb|right|Thrakiske a dalšne rody na teritoriumje [[Thrakiska|Thrakiskeje a we wokolinje]] thumb|right|Thrakiski wójnaŕ, 5. - 4. stolěśe pśed Kristusom thumb|right|Thrakiski rejtaŕ right|thumb|Thrakiski złoty pókład z [[Bulgaŕska|bulgaŕskego Panagjurište]]
Nastaśe
Jich nastaśe njejo jasne, dokulaž dajo minimum napisanych powěsćow. Su měnjenja, až Thraki su nastali pśez změšanje tegdejšych wobydlarjow Balkańskeje połkupy z indoeuropskimi rodami, kótarež su pśišli do Europy w ranej bronzowej dobje.
Pó měnjenjach modernych rěcywědnikow słušaju Thraki, z Iranarjami, Słowjanami a Baltiskimi narodami, do pódzajtšneje kupki indoeuropskich narodow. Pśiswójźbnosć ze staroirańskimi narodami Skythow, Sarmatow a Kimmerow pódpěra se pśez archeologiske namakanki a historiske dopokaze wó žywjenju, wuměłstwje a wó nałogach zakopowanja.
Thrakiske rody
Nejwětšy wuznam su měli Odryse, Besse, Thyny, Gety, Daki, Serdy, Moese a Asty.
Gepard
Gepard (Acinonyx jubatus) jo rubjažne zwěrje ze swójźby kóckow (Felidae).
Wopis
Gepard ma žołtojtu kóžu, jo carnje flakaty a dośěgnjo wusokosć ramjenjow wót 80 cm. Jogo głowa jo małki w poměrje k wjelikosć śěła. Njaso carne smugi mjaz wokom a blabu. Jogo nogi su śańke a dłujke. Małke pacy njasu pazory, kótarež njejsu zaśěgobne.
Młoźeta njasu až do 3. mjaseca dłujku, běłu griwu.
Gepard jo nejspěšnjejšy cycak, pśi comž spěšnosć wót až do 110 km/h dośěgnjo. Juž Sumerery su jogo za góńtwu antilopow dresěrowali.
Rozšyrjenje
Wustupujo w stepach a pusćinach prědneje Indiskeje, Arabskeje a Afriki.
Hymna města Čeboksary
Šură Šubaškar (w čuwašćinje Шурă Шупашкар, w rušćinje Светлый город Чебоксары) jo hymna města Čeboksary, stolicy Čuwaskeje (Rusojska). Awtor teksta hymny jo Anatolij Kibeč, muziku hymny jo komponěrował G. Maksimow. Hymna bu akceptěrowana 14. junija 2001.
Tekst hymny
{| border="0"
W rušćinje
Светлый город Чебоксары
Ustrzyki Dolne
Ustrzyki Dolne jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 9 436 luźi.
Šilutė
Šilutė  (pól. Szyłokarczma) jo město w Litawskej.
Mała Litawska
Stawizny
thumb|Chórgoj
Dorpatske wójwodstwo
Dorpatske wójwodstwo (pol. województwo dorpackie) - dawne wójwodstwo w Pólskej w lětach 1598-1620.
1971
Wumrěśe
mini|upright=0.4|[[Jurij Młynk († 16. junija)]]
Puri
Puri (oriyaski: ପୁରୀ,, abo: Jagannath Puri, Jàgannātha Purī) jo město z něźi 200.000 wobydlarjow pśi Bengalskem zalewje zwězkowego stata Oriša w Indiskej. W lěśu se lětnje wjeliki nabóžny swěźeń Ratha Yatra wótměwa.
Zaklików
Zaklików jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Stalowa Wola, w gmejnje Zaklików. W lěśe 2014, jo how bydliło 3 061 luźi.
Tłusty kobołk
Wažna kupka sortow jo porej (Allium ampeloprasum nimski Lauch-Gruppe, syn. Allium porrum).
Szymon Bogumił Zug
Szymon Bogumił Zug (nim. Simon Gottlieb Zugk; * 20. februara 1733. † 11. awgusta 1807) jo był pólski a sakski architekt. thumb
Brodajcate wjelkowe mloko
Brodajcate wjelkowe mloko (Euphorbia verrucosa) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
Brodajcate wjelkowe mloko jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 30 až do 50 cm. Rostlina wopśimjejo běłu mězgu.