cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Žanr
Žurnalistika
W žurnalistice powědamy źinsa wó pśedstajajucych formach. Žurnalistika NDR jo měła dokradnu žanrowu teoriju žurnalistiskich formow. Pó pśikłaźe sowjetskeje žurnalistiki jo rozeznawała pó:
Komputerowe graśa
Teke pla computerowych graśow mamy wšake žanry. Žedne pśikłady:
Aprikozowy bom
Stojnišćo
Potrjebujo wjele śopłoty.
Jan Kito Post
Jan Kito Post (* 16. januara 1811 w Bórkowach, † 9. septembra 1887 w Bórkowach) – wucabnik, zběraśel ludowych spiwow, kulturny procowaŕ.
Aprikozowy bom
Rozšyrjenje
Rostlina jo domacna w pódwjacornej Aziji, ale teke w teritoriju srjejźnego mórja cesto wustupujo. Ale se w srjejźnej Europje sajźajo.
Eksterne wótkaze
<br style="clear:both;" />
Strausberg
Strausberg jo město w Bramborskej a stolica wokrejsa Märkisch-Oderland. Město ma něźi 26.000 wobydlarjow.
Benetice (Světlá nad Sázavou)
Benetice su wejsny źěl města Světlá nad Sázavou w Českej, w regionje Vysočina. Benetice laže 4 km dłujkowjacornje wót Světlá nad Sázavou a słušaju k wokrejsoju Havlíčkův Brod.
Wjeliki Nowgorod
Wjeliki Nowgorod (rus. Вели́кий Но́вгород) jo głowne město nowgorodskego wobcerka w Rusojskej. W lěśe 2014 jo w měsće bydliło 219 971 luźi. Do lěta 1999 se groniło Nowgorod (rus. Но́вгород). Lažy pśi rěce Wołchow. Jo turistiski centrum regiona. Historiske centrum Nowgoroda jo na lisćinje UNESCO.
thumb
Starograd
Starograd (górnoserbski teke Starohród, nim. Altenburg) jo pjerwjej rezidencowe město Durinskeje z 36 703 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).
Geografija
thumb|160px|left|kórta w tśoměsće rožk
Altenburg jo womało wesrjejź tśirožka městow Lipsk-Kamjenica-Gera. Město lažy 28 km na dłujki zajtšo wót Gera, 39 km na pódpołdnjo wót Lipska, 38 km na dłujki wjacor wót Kamjenicy a 31 km na pódpołnoc wót Šwikawy. Wóno bu na górkaty górkatej stronje natwarjone, kótaraž nejdłymšy dypk pśi Zschernitzsch z 162 m a njewušy pśi Mockzig z 261 m nad NN. lažytej. Strona słuša k slědnym wuběžkam pśedkraja Rudnych górow, kótarež se na pódpołnoc wót města w Lipskowem nižynowem zalewje dokóńcyje.
Svalbard
Svalbard jo kupka kupow w pódpołnocnem Atlantiskem resp. w Arktiskem oceanje pódpołnocneje Skandinawiskeje, kótaraž stoj pód norwegskim zastojnstwom. Nimske słowo za Svalbard jo „Spitzbergen“, lěcrownož tak pópšawem jano głowna kupa groni.
Wobsedlenje Svalbarda jo wót 1900 dla wunosnych wuglowych skłaźišćow zachopiło. Nejwažnjejše město jo Longyearbyen.
Kupka kupow jo pó Svalbardowem dogronje demilitarizowana cona.
Nowe Jěžercy
Nowe Jěžercy (nim. Neugersdorf) jo město w Górnej Łužycy w pódzajtšnej Sakskej na granicy mjazy Nimskeju a Českeju. Laže 433 m nad mórskeju głaźinu a maju 6163 wobydlarjow.
Sarajewo
Sarajewo jo stolica Bosniskeje a Hercegowiny. Ma wokoło 315.000 wobydlarjow (2005).
left|thumb|Sarajewo
Moldawska
Moldawska ( Moldova) jo stat w pódzajtšnej Europje.
Geografija
Moldawska granicujo z Rumuńskeju a Ukrainu. Nejwuše městno jo Balanešty (430 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Dněstr ( 2 m nad normalneju nulu).
Města
Nejwětše města w Moldawskej su :
Wjelcej
Stawizny
Město bu dnja 12. decembera 1547 prědny raz ako "Welcze" naspomnjone.
Zagreb
Zagreb jo głowne město a stolica Chorwatskeje.
Rozdźělenje města
thumb|right
800px| Zagreb
7. februara
7. februara jo 38. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 327 dnjow (328 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Narodniny
thumb|Vuk Stefanović Karadžić
Monaco
Monaco jo małučki staśik w krotkowjacornej Europje.
Geografija
Monaco granicujo z Francojskeju.
thumb|left
Nižozemske Antile
Nižozemske Antile jo kupowy wótwisny teritorij Nižozemskeje w Karibiskem mórju.
Geografija
Geografisko teritorij Nižozemske Antile słuša k Pódpołnocneje Americe.
Nejwuše městno jo: Mount Scenery (862 m nad normalneju nulu), a nejniše: Karibiske mórjo (0 m nad normalneju nulu).
Stawizny
Do 1. januara 1986 jo kupa Aruba słušała k teritorije Nižozemskich Antilow.
Šwikawa
Šwikawa (nim. Zwickau, čes. Cvikov) jo wokrejsne město we lichotnem staśe Sakska w Bogotskej z 95 089 wobydlarjami (staw: 30. sep. 2008).
Město lažy na pódwjacor wót Rudnych górow pśi Šwikawje, na krotki wjacor wót Drježdźan (110 km), pódpołdnjo wót Lipska (70 km), Gerach (33 km) a krotki wjacor wót Kamjenicy (31 km).
thumb|200px|left|Šwikawa - katedrala thumb|200px|left|Šwikawa - źiwadło
thumb|350px|center|Šwikawa - głowne wiki
Měsćański wobchad
thumb|200px|right|Regionalna zeleznica wóte ″[[VOGTLANDBAHN″ (VB 1) na elektriskich kólejow směry zastanišću w centrumje Šwikawy.]]
Noty
<br clear="left" style="clear:left;" />
Kajmany
Kajmany jo kupowy wótwisny teritorij Zjadnośonego kralojstwa w Atlantiskem oceanje.
Geografija
Geografiski teritorij Kajmany słuša k Pódpołnocneje Americe. Nejwušy wjeršk jo The Bluff (43 m nad normalneju nulu).
8. februara
8. februara jo 39. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 326 dnjow (327 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Wodowe Hendrichecy
Wodowe Hendrichecy ( Seifhennersdorf) su město w Górnej Łužycy w pódzajtšnej Sakskej pla českego města Rumburk.
thumb|left|Cerkwja we Wodowych Hendrichecach
Sedlišćo jo se prědny raz 1352 naspomnjeło. Město lažy na wusokosći wót 360 m, a ma něźi 4200 wobydlarjow.
Zwězkowa droga 156
Zwězkowa droga 156 (nimski Bundesstraße 156) jo zwězkowa droga w Sakskej a w Bramborskej. Wóna se zachopina w Ranje pśi zwězkowej droze 169, źo pśez Bluń, Carnu Plumpu, Grodk, Cersk, Krušwicu a Běłu Wódu a kóńcy w Budyšynje. Jo dłujka cirka dwajawosomdźesać kilometrow.
Zarow
Zarow ( Bad Saarow) jo bramborska gmejna w amśe Tśemuśnica, lažy pśi zeleznicowej cerje „Fürstenwalde - Bad Saarow - Beeskow“, ceru mjazy Barlinom a Zarowom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 35.
Toś ta gmejna lažy w pódpołnocnej Dolnej Łužycy we wokrejsu Odra-Sprjewja wokoło 25 km wót Bezkowa.
Kócki
Kócki (Felidae) su swójźba rubjažnych zwěrjetow (Carnivora).
Systematika
Rozeznawaju se nejmjeńša 37 družynow kóckow, kótarež w śělnem twarje relatiwnje pódobne su a wenkownje pśedewšym w barwjenju a wjelikosći wariěruju. Jano gepard se wótchylujo to nastupajucy jasnjej wót drugich kóckow. Jadnotny śělny twaŕ wobśěžujo rozrědowanje swójźby na zakłaźe morfologiskich kriterijow. Tradicionelnje su tśi žywe pódswójźby, wjelike kócki, małke kócki a gepardy rozeznawane. Dalšu pódswojźbu, kótaraž źinsa jo wótemrěta, pśedstaje zablowate kócki. K zablowatym kóckam su byli spócetnje teke Metailurini licone, kótarež źinsa cesto k felinym kóckam lice. thumb|[[Karakal]] thumb|[[Źiwa kócka]] thumb|[[Langschwanzkatze]] thumb|[[Euraziski rys]] thumb|[[Puma]] thumb|[[Law]] Pśez wuwiśu molekulargenetiskich metodow, z kótarychž se pomocu DNA-sekwency pśirownaś mógu, wěmy, až starodawne źělenje kóčkow do tśich partow wopšawdne poměry pśiswójźbnosći njewótbłyšćujo. Teke jolic na monofyliju (wše pódkupki póchadaju wót jadneje póchadneje formy) kóckow lěbda eksistěruju cwible, jo pak nutśikowna systematika kóckow pak jano wobzwadna. Slědujuce rody a družyny se ku kóckam lice:
Běły bóśon
thumb|Jajko běłego bóśona
Běły bóśon jo ptašk ze swójźby bóśony (Ciconiidae).
Wopis
Běły bóśon je běły, ale njaso carne zamachowe pjera. Jogo šnapac jo dłujki a noze stej cerwjenej.
Žerjo skócki, muše, ryby a žaby.
Žywjeński rum a rozšyrjenje
Běły bóśon jo we włožnych krajinach Europy, dłujkowjacorneje Afriki, Małeje Azije, srjejźneje a pódzajtšneje Azije žywy.
Don Bosco
thumb|Don Giovanni Bosco, 1887
Giovanni Melchiorre Bosco, (* 16.01.1815 w Becchi/Castelnovo; † 31.01.1888 w Turinje) znaty pód mjenim Don Bosco jo był italski mjeršnik a załožaŕ rěda Salesianow Don Bosca. Wón pomjenjujo se teke “Pósoł spušćoneje młoźiny“.
Źiśetstwo
Don Bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w Becchi (Piemont) 16. awgusta 1815. Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. Don Bosco jo měł staršego pśirodnego bratša. Ako jo Don Bosco kśěł hyś na wucbu katechizma, jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał, až musy na póli źěłaś. Pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił.
Kubłanje
Don Bosco jo měł wurědny dar: Což jo raz cytał abo słyšał, to jo se naraz markował. 1831 jo prědny raz do zjawneje šule zastupił a juž 1835 jo gymnazium zakóńcył. Dokulaž jo wjelgin chudy był, jo musał se pśecej swój klěb a pśebytk ze źěłom zasłužyś. Pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca, šlodarja a pjakarja. Lěcrownož jo měł cesto pjenjezne problemy njejo žednje naźeju a swóju pśinaroźonu wjasołosć zgubił. Pó gymnaziumje jo do mjeršnikojskego seminara w Chieri zastupił a 1841 su jogo na mjeršnika wuswěśili.
Młoźinske źěło
Pótom jo do Turina šeł, źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow. Jo zachopił se wó nich staraś. W katechizmje, pisanju a cytanju a drugich wědomnosćach jo jich wuwucował. Jo zarědował rucnikarske źěłarnicki. Źeń a wěcej gólcow jo k njomu pśichwatało. Wšykno, což jo sam wuměł, jo jich wucył, wšykno, což jo wobsejźeł, jo za swóje młoźinske źěło wužywał. Jo nagromaźił pjenjeze a jo za nich 1846 dom w Valdocco, pśedměsće Turina, kupił. Don Bosco jo casy za nich warił, jich crjeje płatał a drastwu šył. Pózdźej jo teke jogo maś pśišła do Valdocco a jo jomu pomagała.
Załoženja
1859 jo załožył „Towaristwo swětego Franca wót Salesa“, kótarež se źinsa Salesiany Don Bosca pomjenjuju. Swěty Franc wót Salesa (1567 – 1622) jo był za Don Bosca pśikład w kubłanju źiśi dla swójeje wjasołeje, swětoju wótwórjoneje a lubeje wašnje. Cłonki toś teje kongregacije su se starali a se staraju wó kubłanje chudych a wobgrozonych źiśi. Wót 1875 jo Don Bosco pśidatnje pósłał misionarjow do Pódpołdnjoweje Ameriki.
1872 jo Don Bosco gromaźe z Mariu Mazzarellu załožył žeński rěd „Źowki Marije, pomoc kśesćijanow“ (Figlie di Maria Ausiliatrice). Źinsa se wóni pomjenjuju Don Bosco sotšy a se staraju wó chude źowća.
Zawóstajeństwo
Ako jo Don Bosco 1888 zemrěł, jo eksistěrowało 250 domow w Europje a Pódpołdnjowej Americe, w kótarychž jo statkowało 956 bratšow a mjeršnikow. Wót 1846 do 1888 jo se dogromady něźi 130 000 kubłańcow w Europje a w Pódpołdnjowej Americe pśiwzeło. Z toś tych jo se 18 000 wucabnikow wukubłało a 6000 su wustuděrowali na mjeršnika. 2003 jo źěłało 16 290 Salesianow w 1853 domach na cełym swěśe. Salesiany su źinsa pó Jezuitach drugi nejwětšy muski rěd.
Don Bosco bu 1929 zbóžny a 1934 swěty wurjaknjony.
Pódpołdnjowa Afrika
Pódpołdnjowa Afrika ( South Africa, Südafrika), oficielnje Republika Pódpołdnjowa Afrika ( Republic of South Africa, afrikaans Republiek van Suid-Afrika,  Republik Südafrika), jo demokratiski stat w pódpołdnjowej Africe.
thumb|left|[[Loftuska kopańcowy stadion w Pretoriji]] <br style="clear:left;" />
Geografija
thumb|left|300px
Pódpołdnjowa Afrika lažy na pódpołdnju wót afriskego kontinenta a jo njewótwisna wót 31. maja 1910. Ma płoninu 1 219 912 km² a 43 647 658 wobydlarjow. Granicujo na połudnju z Namibiju, Botswanu a Simbabwe, na krotke zajtšo z Mosambikom a Swasisku, na pódwjacor z Atlantiskim oceanom a na pódzajtšo z Indiskim oceanom. Nutśika republiki Pódpołdnjowa Afrika lažy ako enklawa njewótwisne kralojstwo Lesotho.
Wokrejse
left|200px
Nejwětše města
thumb|300px
Stawizny
thumb|right|[[Nelson Mandela (ANC) prědny lichotny prezident wót Pódpołdnjoweje Afriki.]] thumb|left|
Drjewjanopołobšćina
Drjewjanopołobšćina abo drjewjańšćina jo pódwjacornosłowjańska rěc. Wóna słuša do lechiskeje pódkupki, ako pólšćina abo kašubšćina. Wóna jo se powědała w regionje źinsajšnego Wendlanda pla Hannovera w Nimskej. Slědna wósoba, kenž jo wuměła drjewjański powědaś, jo 1756 zamrěła.
Žrědła drjewjańšćiny
Wažnej žrědle Drjewjanopołobšćiny stej "Vocabularium Venedicum" Wustrowskego fararja (pastora) Christiana Henninga a "Wendlandchronik" (jano ako wótpis zdźaržana) Süthenskego šołty Johanna Paruma Schultza. Wažne źěła pśi pśeslěźenju Drjewjańšćiny su wugbali Gottfried Willhelm Leibnitz (1646 - 1716), serbski rěcywědnik dr. Arnošt Muka (1854 - 1932) a slawist a filologa prof. dr. Reinhold Olesch (1910 - 1990), kenž jo zestajił "Thesaurus Linguae Dravaenopolabicae".
Problemy
Problem pśi pśespytowanju drjewjańšćiny stej njejadnotny pšawopis a felujuca ortoepija. Wětšynu zdźaržanych tekstow a fragmentow su napisali luźe, kenž su mjaztym zgubjonu nižonimsku narěc powědali. Togodla njejo móžno pšawe wugranjanje rekonstruěrowaś. Mimo togo ma kužde žrědło se wót drugich wótchylajucy pšawopis. K tomu pśiźo, až su póspyty drjewjańšćinu napisaś a tak zdźaržaś akle zachopili, gaž jo jeje rěcny system južo zachopił rozpadowaś. Na to teke pokazuju kradu wobgranicowany zdźaržany wokabular a wjelika licba požyconkow.
Turks a Caicos
Turks a Caicos jo kupowy wótwisny teritorij Wjelikeje Britaniskeje w Atlantiskem oceanje.
Geografija
Geografisko teritorij Turks a Caicos słuša k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo Blue Hills (49 m nad normalneju nulu).
Carny Gózd
Carny Gózd ( Schwarzheide, Čorny Gózd) jo małe město na krotki pódwjacor Dolneje Łužyce we bramborskem wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Wejsny źěl Łucka lažy pśi wulewje tšugi Pěsnicy do Carnego Halštera.
thumb|left|Wodowy torm srjejź města thumb|left|Lutherska cerkwja w starem źělu Carnego Gózda
Bóśon
Bóśon (Ciconia ) jo rod ze swójźby bóśony (Ciconiidae).
Šyška
thumb|100px
Šyška jo žeński kwiśonkowy stołk a z jeje se wuwiwace semjenstwo koniferow (Coniferales) a wólšow (Alnus). Ma formu kłose, kótarejež wóski a nosece łopjeńka su drjewjane. Drjewjane nosece łopjeńka su kšywne spjerchliny šyški, mjaztym až se kwiśonki ako semjenjowe spjerchliny jawje. W zdrjałosći semjenja zwětšego sejźe na suchych drjewjanych spjerchlinach.
Šyški na rozdźělnem wašnju na gałuzach bomow sejźe. Pśi jedłach (Abies) rowno stoje, mjaztym až pśi škrjokach (Picea) wise.
Někotare šyški za cas zdrjałosći rozpadnu, na pś. pśi jedłach, mjaztym až pśi drugich družynach ako cełk wót boma wótpadnu, na pś. pśi škrjokach.
Warianty
Pśi jałowjeńcach ale teke drugich družynach cypresowych rostlinow (Cupressaceae) měsne spjerchliny semjenja wobdaju, pśi comž semjenjowe spjerchliny su z kšywnymi spjerchliny zrosćone.
Pśi swójźbje Cephalotaxaceae njejsu žedne semjenjowe spjerchliny widne.
Drjewjańske Słowjany
Drjewjańske Słowjany su byli pódwjacornosłowjański lud.
Wóni su byli Połobske Słowjany, kótarež su bydlili na pódwjacornem brjogu rěki Łobjo wót 7. stolěśa. Nimce pomjenjuju kraj Drjewian - Dräwehn a Wendland (kraj Wendow). Wenden w nimskej rěcy su Słowjany (teke Serby).
Moskwa
Moskwa (rus. Москва) jo nejwětše město a stolica Rusojskeje. Z něźi 10,5 milion wobydlarjami na 1.081 km² jo wóni na wobydlarjow nejbogatše město Europy. Moskwa jo kulturelne a ekonomiske srjejźišćo kraja. Pśez Moskwu běžy rěka Moskwa.
Niklot
Niklot (zm. 1160) – jo wót 1131 do 1160 był wjerch Obodritow, kótaryž jo z Nimcami a Danami wójował za lichotu swójogo luda w cas połobskich kśicnych wójnow.
Moskwa
Stawizny
thumb|left|Kreml w nocy Prědny raz jo se spomnjeła město w lěśe 1147. Mjaz 1328 a 1712 město jo była ruska stolica. Mjaz 1922 a 1991 Moskwa jo była głowne město Sowjetskego zwězka. Wót 1991 město jo stolica Rusojskeje. Wažny twarski pomnik w Moskwje jo sedło rusojskich carow a prezidentow Kreml.
Niklot
Jogo syn Pśibysław jo zachopił dynastiju mecklemburgskich wjerchow, kótaraž jo se kněžyła do lěta 1918.
Solawa
Solawa (nim. Saale, čes. Sála) jo rěka w Bayerskej, Durinskej a Saksko-Anhaltskej, z 413 km.
Žrědło rěki lažy pla města Hof a rěka běžy w měsće Barbyz do Łobja.
Žrědła
<br clear="left" style="clear:left;" />
9. februara
9. februara jo 40. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 325 dnjow (326 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Narodniny
thumb|Fjodor Michailowić Dostojewski
Nimc
Nimc jo wobydlaŕ Nimskeje, abo luź, kenž nimski powěda a ma nimske staśaństwo. Pómjenowanje Nimc zwisujo ze słowom "nimy", což jo wósoba, kenž njamóžo powědaś. Něga jo to raz groniło "jěkotaś". Wětšyna słowjańskich ludow jo to mě w takej abo pódobnej formje pśewzeło. Móžomy pótakem z togo wuchadaś, až jo wóno nastało dla njedorozměśa mjazy Słowjanami a Nimcami.
Naumburg
thumb|left|150px|Namgardska dom thumb|left|150px|Namgardska cerkwja (Wenzelskirche) thumb|left|350px|Namgard (panorama) thumb|left|150px|Namgard (Marijina wrota)
Noty
<br clear="left" style="clear:left;" />
Załožba za serbski lud
Załožba za serbski lud ze sedłom w Budyšynje jo se wutwóriła z pomocu wukaza dnja 19.10.1991. Na zachopjeńku njejo była pšawniski zamóžna. Z wukazom jo pśipóznała Nimska, až Serby njamaju za granicami ZRN žedyn maminy kraj. Wukaz jo se rownocasnje zepěrał na protokolowu noticu co. 14 k artikloju 35 zjadnośeńskego dogrona.
Pšawnisku zamóžnosć jo dostała Załožba 28.8.1998, gaž Bramborska a Sakska stej pódpisałej statne dogrono wó wutwórjenju Załožby za serbski lud. W samskem casu su wótzamknuli financěrowańske dogrono mjazy Zwězkom, Bramborskeju a Sakskeju, kótarež płaśi do 31.12.2007.
Pśedsedaŕka załožboweje rady jo Susann Šenkec a direktor załožby jo Jan Budaŕ.
Financěrowanje Załožby
Załožba financěrujo se wót Zwězka (50%), tamna połojca njaso se wót Sakskeje a Bramborskeje w poměrje 2:1. Ku konfliktam jo došło w slědnem casu, gaž Zwězk a zdźěla teke Bramborska stej wopytałej swój późěł znižyś. To wustatkujo se wósebnje pśi jadnanjach wó nowe financěrowańske dogrono.
Luboraz
Luboraz  ( Lieberose) jo bramborske krajne město w Dolnej Łužycy we wokrejsu Damna-Błota wokoło 30 km wót Bezkowa a wokoło 30 km na pódpołnoc wót Chóśebuza.
Měsćańske źěle
thumb|left|120px|stara měsćańska cerkwja
To jo małe dalše gmejnske źěle:
Zwězkowa droga 169
Zwězkowa droga 169 (nimski Bundesstraße 169, skrotconka B169) jo zwězkowa droga w Nimskej, kótaraž wjeźo wót Neuensalza w Sakskej do Chóśebuza w Bramborskej. Droga jo něźi 257 kilometrow dłujka.
Stawizny Serbow
Rane stawizny (srjejźowěk)
W lětach 623-658 Łužyca jo słušała do wjerchojstwa Sama, prědnego znatego kraja pódwjacornych Słowjanow. Wót 7. do 8. stolěśa su w Łužycy byli rodowe wjerchojstwa wjeźone pśez serbskich wjerchow. Jaden z nich - Miliduch, "kral" serbskich rodow - jo se bił w lěśe 806 z Frankami. W 9. stolěśu su słušali do Wjelikeje Morawskeje. Tak jo było do lěta 907. W lěśe 963 su se dobyli pśez Gera, markgrobu sakskeje Pódzajtšneje marki. W lěśe 1002 Bolesław Chrobły jo pśirědował Łužycu k Pólskej, což jo se pśipóznało w Budyšyńskem měrje (1018). Pózdźej zasej w nimskich nabrankach (1031) ako źěł Mišnjańskej marki, českich Luksemburgow pód nimskim kejžorom Karlom IV.
Intensiwnjejše nimske wobsedlenje serbskich stronow namakajomy w stawiznach Serbow prědny raz pód Heinrichom I. Za tym až ten běšo wujadnał we wójnje pśeśiwo Hungorskej w lěśe 926 tuchylny pśiměr, jo měł zaměr swójo mócnaŕstwo na pódzajtšu rozšyriś. Z tym jo kśěł na jadnom boce zajźowaś, až słowjańske rody by mógli pódpěraś hungorsku armeju w dalšej wójnje pśeśiwo Hungorskej. Na drugem boce jo kśěł kolonizěrowaś strony, aby wót nich wótedankow pominał. Togodla jo zadobył se 927 do strony słowjańskich rodow pódzajtšny Łobja. W kšutej zymje 928/929 jo dobył pśez wugłodnjenje, wótpalenje a militarnu móc Branibor, kótaryž jo był centrum Stodorjanow, tak teke pó dwaźasćich dnjach woblěgowanja grod Gana, kenž jo był głowna twardnica Głomacanow (Dalamintow). Pśipódla Heinrich jo dał dorosćonych wusmjerśiś, źiśi znjewólniś a swójich wójnarjow grod rubiś. Aby šćitał pódzajtšne granice, jo dał natwariś twardnice, mjazy nimi grod Mišnjo.
Ale Serby su derili slědk, z tym až su pśeprěkowali Łobjo a nadpadnuli grod Walsleben, su wópalili jo a su wusmjerśili kuždych wobydlarjow. Togodla Heinrich a jogo wójaki su maršěrowali w wjelikej licbje pśeśiwo grodoju Lunkini. To jo źinsajšne město Lenzen a jo było tencas zazdaśim nejwažnjejša twardnica Słowjanow. Na 1. september su wobstupili Lunkini a wetom až styridnjowske woblěgowanje su pśišli druge serbske rody, aby pomogali. Dnja pětego septembra jo se stała wjelika bitwa mjazy Saksojskimi a Serbami. Chtož jo mógał wuběgnuś wójowanišćoju, jo wumrěł zwětšego we wokolnych bagnach. Chronisty su myslili, až 120'000 až do 200'000 su pśisajźili swóje žywjenja. Źinsa se wuchada wót togo, až take licby su spśegnawane, ale to pokaza, kaki wuznam bitwa jo měła. Na 6. september Serby su se powdali. Muže su musali wótedaś broni a su se wótkatowali, žeński a źiśi su se łapili.
Tak wšykne serbske sedlarske strony su słušali k mócnaŕstwoju Heinricha I., zawěsće teke źinsajšna Dolna a Górna Łužyca. Pó smjerśi Heinricha jo pśewzeł tron jogo syn Otto I. w lěśe 936. Ten jo zasajźił Gera ako markgroba Saksojskeje Pódzajtšneje Marki. Ta strona se wupśestrěła mjazy Łobjom, Habolu a Solawu. Gero jo pókšacował pódtłocowanje Serbow. W lěśe 939 wón jo pśepšosył 30 serbskich wjerchow ku gósćinje a ako su byli bźez bronjow, su se mordowali. Biskupstwo Branibor a biskupstwo Havelberg stej se załožyłej 948 a stej se pódstajiłej arcybiskupstwoju Magdeburga. Stej dejałej se staraś wó christianizaciju wobsajźonych stronow.
Jo slědowało zběžk Serbow, ale pó někotare bitwy, Gero jo dobył 965 nad Milcanami, Łužycanami a Luticami a tak jo rozšyrił kněstwo až do Odry.
We wjelikem zběžku wót 983 pak su se zwignuli słowjańske rody pśeśiwo kněstwoju Pódzajtšnych Frankow. Pód wjednistwom Luticow jo se raźiło jomu se wulichowaś za 150 lětow a swóju samostatnosć slědk dobyś. Zběžk jo wujšeł wót Retri a jo zachopił na 29. junij 983 z nadpadom na biskupstwo Havelberg, pśi comž biskup Dudo jo se wusmjerśił. Jo slědowało znicenje groda a biskupskego sedła Branibora a Stareje Marki, w kótarejž su wurubili kloštaŕ Kalbe.Wšykne nimske politiske a cerkwine zastupniki su se wugnali. Teke Obodrity su se pśizamknuł a su kóncowali biskupstwo Oldenburg, kenž jo lažało w njom stronje. Pón su nadpadnuli Hamburg, ale Nimske su mógali zaźaržaś nad wjednistwom biskupa Giselhera wobsajźenja na pódwjacor Łobja. Serby nad sakskim a durinskim kněstwo njejsu wobźělili na zběžku.
Zběžk jo był kóńc prědneje faze nimskego pódzajtšnego sedlišća, pśeto lěcrownož wót lěta 985 nimske wjerchy su wójowali gromaźe z pólskim wjerchom Mieszkom I. a pózdźej z Bolesławom I. kužde lěto pśeśiwo Słowjanam, njejo se raźiło jomu stronu zasej pódejśpiś.
Akle w lěśe 1134 jo była zasej dobyś pśez Albrechta Mjadwjeźa. Kněstwo Nimcow jo było pśetergnuś teke w lěśe 1002, dokulaž něgajšny zwězkaŕ Boleław I. Chrobry jo wobsajźił strony Łužycanow a Milcanow. Togodla Heinrich II. jo změnił swóju politiku a jo se zwězał z Luticami w lěśe 1003. Wót 1004 su wójowali pśeśiwo Pólskej. Jo slědowało wjele biśow z rozdźělnymi wukóńcami někotare pśiměry. Ale akle w Budyšyńskem měrje su se dojadnali, až Bolesław jo wobchował strony. Su wóstali w pólskem swójstwje až do lěta 1131.
Christianizacija jo zachopiła w źasetem stolěśu. Pśi tom jo mogało pśez natwarjenje biskupstwow nic jano misionarizěrowanje se pógóniś, ale teke granicne strony se šćitaś. Serby, Milcany a Luticy su musali wótedaś źasetkowy dank na biskupa Mišnja. Teke za šćitanje granicnych stronow markgroby su natwarili Burgwarden. Tak Słowjany su musali płaśiś wótedanki na lenowego kněza. W tom casu jo dało hyšći, a teke pózdźej, słowjańske Župane. To su byli sudniki, kótarež su suźili pó starem słowjańskem pšawje w wót Nimcow wobsajźonych stronach.
Stawizny Serbow wót 1600 až do 1900
W lětach 1635-1815 su byli źěl Sakskeje, pózdźej jo słušało teke źěl k Pšuskej (połnocny źěl pó rozdźělenju Sakskeje w 1815). Wót 12. stolěśa intensiwne nimske wusedlowanje - głownje w górach, městach a luźi bźeze zemje - jo wugbało, až Słowjany su bywali wót 13. stolěśa mjeńšynu w tom regionje.
W lěśe 1815 pśi administratiwnej reformje Pšuskeje su pśirědowali pódpołnocnu Łužycu do noweje prowincy Šlazyńskeje. Wót 1871 ceła Łužyca słuša k zjadnośonej Nimskej. W lěśe 1919 delegacija Serbow jo se wobźěliła na Versailleskej konferency, źož su pominali pógromadny kraj z Českeju. Ale njejsu jim k słowoju pśiś dali.
Zachopjeńki 20. stolěśa (1900-1918)
Na zachopjeńku 20. stolěśa młoźinske gibanje jo dojśpiło wutwórjenje někotarych towaristwa we jsach w bogatej licbje. W tom casu teke dolnoserbske pismojstwo jo měło wjerašk ze zastupowarjom ako Juro Surowin, Mato Kosyk, Wylem Nowy a Bogumił Šwjela, to su byli teke nejwuznamnjejše zastupniki togo casa. Pśez Maśicu Serbsku te zastupniki su mógali serbsku kulturu towarišnostnje a wědomnostnje wobwliwowaś, k cesću tomu 1905 Chóśebuz jo swěśił 25. wrośenica wobstojanja Maśice Serbskeje. 1912 Šwjela jo był sobuzałožowaŕ Domowiny. Domowina jo wědomnostne towaristwo, kótarež jo zajmy Serbow pódprěło a spěchowało. W tom casu jo było prědny raz, až dolno- a górnoserbski lud stej zgromadnje pśeśiwo germanizaciji a šowinizmoju wójowali.
Weimarska republika (1918-1933)
Pśez załoženje Domowiny 13. oktobera 1912 we Wórjejcach jo nastał žywy zajm za narodne a kulturelne žywjenje we jsach. Załožarje Domowiny, Jakub Bart, Bogumił Šwjela, Jan Dwórnik, Handrij Króna a wucabniki Jurij Słodeńk, Franc Kral a Michał Nawka, su zjadnośili 31 towaristwow z dogromady 2 890 cłonkow. Prědny pśedsedaŕ jo był Arnošt Bart a jogo pomogaŕ jo był faraŕ Bogumił Šwjela. To jo zachopjeńk rozmacha za Serbow, wósebnje w serbskem kulturelnem žywjenju. Prědna swětowa wójna jo pśetergnuła statkownosć w towaristwach, teke młode Serby su śěgnuli do wójny a su wumrěli za bźezmyslnu wójnu.
Pó wójaŕskem póbiśu jo Bart wójował za Łužycu ako swójski a lichotny stat, ale wón jo se raźił, dokulaž dobywarske mócy su měli druge plany z Nimskej. Skóńcnje Bart pśez Wajmarsku justiciju jo był popajźony a wón jo musał wuznaś, až jogo pśedewześe, njeglědajucy na pódpěra słowjańskich ludow, njejo k dostaśoju było.
Z rozdźělnym srědkom a metodom stat a cerkwja stej pónižyłej Serbow a jich duchne wjednistwo, aby wuwijanje Serbow a jich narodne sebjewědobnje su wobgranicowali se. 1920 jo był samo wótźěl za Serbow, za wobglědowanje Serbow. Ale serbske spisowaśele, komponisty, wuměłce, duchowne a wucabniki su wopytowali serbskemu ludoju narodnu identitu zapósrědniś a se załožyli wšake towaristwa. Diskriminacija w nimskej pśiběrała, wósebnje pśi mjeńšynach, kaž Pólaki, Serby, Frize a Dany wóźiła k tomu, až 1924 towaristwo „Towaristwo narodnych mjeńšynow w nimskej“ se załožyła. Wóni su měli casopis Kulturnawóla, serbski žurnalist Jan Skala jo pśewzeł casopis 1925 ako redaktor.
Pó inflaciju a dopołne wochudnjenje źěłaśerjow, burow a stawow góspodaŕstwo jo mógło zmógnuś se. 1929 góspodaŕska kriza jo teke dośěgnuła nimsku, ako wuslědk kriza swětowego gospodarstwa.
Nacionalsocializm (1933-1945)
Na 27. decembrje 1933 nowy pśedsedaŕ jo był wucabnik Pawoł Nedo a jogo zastupnik jo był faraŕ Johannes Wenke. Njeglědajucy na śěžki wobstojnosći Domowina organizěrowała wót 1934 až do 1936 žywe kulturne žywjenje. Na pśikład serbski spiwański swěźeń we Wórjejcach abo prapremjera dramy „Paliwaka“ w kopicy. Jurij Wjela jo pisał wjele powěsći a jo kritizěrował z tym nacionalsocialistow.
Zakazoju Domowiny 1937 su slědowali dalšne zakaze, tak teke nałožowanja serbskeje rěcy w šulach, zakaza casnikarstwa, nakładnistwa a serbske śišćarnje su musali zacyniś, Serbski dom, biblioteka a archiw su byli konfiscěrowane. Serbske wucabniki a duchowny su byli w nimskich wobcerkach pśestajiś. Chto jo protestěrował pśeśiwo nacionalsocialistam jo zasuźił popajźeństwa, abo teke w tom casu su byli deportacije do koncentraciskich lěgwow. Na pśikład dr. Marja Grólmusec a Alojs Andricki su wumrěli w koncentraciskich lěgwach.
1940 Himmler jo planěrował wusedlenje Serbow ako „lud mimo wjednika“ do pódwjacora. Druga swětowa wójna jo teke wjelgin špatna za Łužycu była a pśinjasła wjelike zgubjenja, wósebnje za dolnoserbske jsy.
Eurovision Song Contest
miniatur|200px|Dobyśarka Marija Šerifović (2007)
Stawizny Serbow
Cas pó nacionalsocializmje a NDR-cas (1945-1961)
Na 9. maja 1945 jo był w Praze załožony serbski wuběrk. Cil wuběrka, zaprědka teke wót Domowiny, jo był pśirědowanje Łužyce na Čechosłowaksku, ale to jo było wótpokazaś južo 1946 wót sowjetskego wjednistwa. Domowina jo nowa se załožyła na 10. maja 1945 w Chrósćicach, a jeje cil jo był serbsku identitu w Dolneje Łužyce wóžywiś.
Grodkojski gaśeński jazor
Grodkojski gaśeński jazor (nimski Talsperre Spremberg abo Spremberger Stausee) jo gaśeński jazor na Sprjewi. Ma pśestrěń wót 2 239 km² a jo pó wolumen wót 42,7 milion m³, lažy mjazy Chóśebuzom a Grodkom we wokrejsu Sprjewja-Nysa.
Stawizny Serbow
Cas pó nacionalsocializmje a NDR-cas (1945-1961)
Pśez wuswójenje junkarjow a wójnskich złosnikow serbske mały bury a rolnikarje su dostali zemju a wuswójenje wjelikich zawodow jo wjadło k prědnym ludowym zawodam. Wukubłanje serbskich nowowucabnikow, natwarjenje serbskego šulstwa a wukubłanje serbskich gymnaziastow w Čechosłowakskej su stwórili zakład za narodnu angažěrowanu serbsku inteligencu.
Eurovision Song Contest
Eurovision Song Contest abo Concours Eurovision de la Chanson jo kuždolětne europske spiwne wuběźowanje, kótarež se stawnje w kraju dobywarki abo dobyśarja wótměła.
Puerto Rico
Geografija
Geografiski Puerto Rico słuša k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo Crown Mountain (474 m nad normalneju nulu).
Stawizny Serbow
Cas pó nacionalsocializmje a NDR-cas (1945-1961)
Za źiwanje serbskich zajmow jo był zawjasć wótźělenje z serbske nastupnosći, na pśikład kultura a nutśikowna politika, w danej NDR- ministaŕstwje.
Swantowit
Swantowit- nejwušy bog
Stawizny Serbow
Cas pó nacionalsocializmje a NDR-cas (1945-1961)
Aby šćitaś rownostajenje serbskeje ludnosći, su se wudawali wšake wustawjenja. Na pśikład stej zawjadłej serbska šulska wucba a dwójorěcne pópisanje wót zjawnych institucijow w nimskej stronje. Weto jo prěgowała oficielne politika napśeśiwo Serbam wót reglementacije a kontrole, rownož wěsta samostatnosć su dostali.
Swantowit
Ze styrimi głowami glěda Swantowit do wšyknych njebjaskich směrow. Wón wiźi ceły swět a dajo nejlěpše orakle. Jogo rog symbolizěrujo bogatstwo a wuzbytk. Kužde lěto w casu žnjow su luźe do njogo wino nalali. Na tom jo mjeršnik póznał, kake budu pśiduce žni. Nejwětša a nejbogatša swětnica boga Swantowita jo w Arkonje na kupje Rujany stojała. W njej jo teke jogo běły koń był, na kótaremž jo Swantowit pśeśiwo winikam swójogo luda do wójny rejtował.
Stawizny Serbow
Cas pó nacionalsocializmje a NDR-cas (1945-1961)
W pśirownanju k drugim mjeńšynam stej mógałej serbska kultura a wědomnosć šyroko se rozšyriś. Weto jo wuwjadło wopadowanje wót serbskego z wšednego dnja wjelgin malsny. Program kubłanja a pódpěranje dwójorěcnosći stej wopadałej.
Zachopjeńki gibanja serbskeje kultury pó 1945 su byli wjelgin śěžke, dokulaž pjerwjej běrokratiske zajźawy sowjetskego boka su pśiwinuli. Akle pśez pśewześe saksojšciny kazni Serbow pśez kraj Bramborska w lěśe 1950 jo se zmóžniło lěpše móžnosći za Serbow.
Pśez zachopjeńk mocneje industrializacije w pěśźasetych lětach Łužyca jo była centrum za energiju. Togodla jamy za brunicu su nastali, serbske jsy su se zgubili to jo póspěšyło pśiměrjenje serbskeje rěcy.
Góspodaŕstwo kraja jo měło katastrofalne slědy, dokulaž tysace staśanow su wuběgnuli wót NDR do BRD.
Na 13. awgusta 1961 gibanje wuběgnjenja jo se stopowało pśez twarjenje murje w Barlinju. Wóna jo źěliła Nimsku a ludnosć za něźi 3 lětźasetki.
Cas wót 1989
Pó zasejzjadnośenju Nimskeje 3. oktobra 1990 su se Serby procowali wó wutwórjenje awtonomnego stata, ale zwězkowe kněžaŕstwo w Barlinju njejo zwóliło do togo a jo rozdźěliło strony Serbow znowego mjazy Sakskej a Bramborskej. Ale Serby maju pšawa narodnych mjeńšynow - maju swóje šule a kulturne organizacije; napise na wobchodowych toflach městow a zastojnstwow su dwójorěcne.
Zgierz
Zgierz jo město w Pólskej, w łódźskem wójwodstwje, we wokrejsu Zgierz. W lěśe 2014 jo how bydliło 57 458 luźi.
Měsćańske źěle
450px
Mozilla Thunderbird
right|230px
Mozilla Thunderbird [] jo lichotny program za e-mail a diskusijne kupki załožby Mozilla Foundation.
Łokaśina
Łokaśina (Caltha) jo rod ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Mozilla Thunderbird
Toś ten program bazěrujo na žrědłowym teksće suity Mozilla a stoj mj. dr. za Windows, Linux, Mac OS X, BSD, Solaris a OS/2 (teke eComStation) k dispoziciji.
Łokaśina
Systematika
Rod se na zakłaźe morfologiskich a geografiskich rozdźělow do dweju sekcijow rozrědujo ze nagromadu źaseś družynami. Sekcija Psychrophyla jo ze šesć družynami na pódpołdnjowej połkuli rozšyrjona a wobsejźi zgibnjone pśiwiski na łopjenach; sekcija Caltha ze styri družynami jo na pódpołnocnej połkuli rozšyrjona a njetwóri žedne pśiwiski na łopjenach. Toś te rozdźělenje roda bu pśez molekularbiologiske pśepytowanja wobkšuśone.
Mozilla Thunderbird
Filter za cajk (spam)
Program wobsejźi cajkowy filter, kótaryž móžo wuknuś, na zakłaźe bayesowskego filtra, tak až se pó krotkem casu cajk južo spóznawa a za cas dalšnego wužywanja filtrowańske wuslědki stawnje lěpjej bywaju.
Wěstota
Mozilla Thunderbird podpěra wěstotne komponenty kaž elektronisku signaturu, šifrěrowanje powěsćow a certifikaty pó standarźe S/MIME.
Mimo togo stoj rozšyrjenje Enigmail z GnuPG/PGP Enigmail k dispoziciji, z kótarymž daju se e-majle teke z klucami PGP šifrěrowaś a digitalnje signěrowaś.
Wopśimjeśa HTML
Wužywaŕ móžo mjaz tśimi modusami za zwobraznjenje HTML e-majlow wubraś. Prědny modus zwobraznjujo originalny HTML. Drugi modus wobgranicujo wudaśe HTML, filtrujo wše potencielnje tšašne elementy HTML wen. Slědny modus wušaltujo HTML dopołnje, t. gr. jano "lutny tekst" wótpowědneje powěsći se zwobraznjujo. Standardny modus jo originalny HTML.
Někotare identity
Mozilla Thunderbird podpěra źělone zastojanje někotarych kontow POP3 a IMAP. Pó dobrozdaśu daju se wše konta POP3 w "globalnem kašćiku" zjadnośiś.
Dalšne kakosći
Wužywarski pówjerch Thunderbirda dajo se pśez suknje (eng. themes) datym pótrěbnosćam pśiměriś. Cytak RSS jo teke wobstatk programa. Z funkciju spěšne pytanje (Quick Search) stoj wěcej móžnosćow k dispoziciji, aby e-majle z głownego wokna wen namakało.
Z pomocu rozšyrjenjow, tak pomjenjonych Extensions, jo móžno, programoju dalšne funkcije pśidaś. Załožba Mozilla Foundation sama platformu za to k dispoziciji staja, źož wuwijarje swóje rozšyrjenja za ześěgnjenje póbituju, ale najwěcej tam póbitowanych rozšyrjenjow jo engelskorěcne. Do nimčiny pśełožone rozšyrjenja se na nimskem njewótwisnem portalu za rozšyrjenja póbituju.
Rozšyrjenja w dolnoserbšćinje tuchylu žedne njejsu. Njejsu wšak ani spušćobne licby, wjele luźi dolnoserbske programy wužywa.
Icedove, mjenjowa zwada z Debianom
Distribucija Linux Debian jo swóju wersiju toś togo e-majlowego programa dla mjenjoweje zwady z Mozilla do Icedove pśemjenił.
10. februara
10. februara jo 41. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 324 dnjow (325 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Narodniny
thumb|Bertolt Brecht
Guadelupa
Guadelupa jo kupowy wótwisny teritorij Francojskeje w Atlantiskem oceanje.
Geografija
Geografisko teritorij Guadelupa słuša k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo Soufriére (1 467 m nad normalneju nulu).
thumb|right|Njeoficielna chórogoj Guadelupy
Mnichojstwo
thumb|200px|[[Swěty Antonius, wót kótaregož se groni, až jo nan kśesćijańskego mnichojstwa]] Mnichojstwo jo wót asketiskich idealow formowana nabóžna praktika, z kótarejuž co mnich w tom, až se wót swěta wótwobrośijo a se swětnym celam wótrjaknjo, swójo žywjenje dopołnje danemu spirituelnemu celoju woprowaś. We wšakorakich nabóźninach eksistěruju wšakorake formowanja mnichojstwa, pśedewšym w buddhismje a kśesćijaństwje, teke w hinduizmje a daoismje, nic pak na pśikład w islamje.
Póchad słowa
Słowo mnich se wótwóźijo wót grichiskego słowa μοναχός, monachos, kótarež jo wótwóźone wót grichiskego monos „sam“. To pak njewóznamjenijo, až jo mnich sam žywy, ale až jo jano na Boga wusměrjony žywy - na Boga samego wusměrjony. To wuswětlijo regula swětego Benedikta z Nursije (Kap. 1, „Družyny mnichow“). Mnich resp. jogo žeński pendant, mnichowka, kněžnicka abo rědniska sotša, jo asketiski žywy cłonk nabóžniny, kótarež se nachylnje abo na cas swójogo žywjenja do słužby swójeje wěry stajijo.
Zasadne
Głowny zaměr mnichojstwa jo mystiske procowanje tenbocnje se zjadnośiś ze wšo wopśimujucym bogojstwom resp. dojśpijucy połnu nutśikownu proznosć njepósrědnje nazgóniś bogojsku transcendentnu realitu, kótaraž zwucone cłowjeske zamóžnosći dopóznaśa pśesega. Tomu celoju mógu słužyś na pśikład: meditacija, ekstatiska zagóritosć, bjatowanje, askeza, spót, marskanje se a techniki wójowanja.
Sam abo gromaźe samotno
Mnich móžo byś žywy ako eremit abo anachoret sam za sebje pak blisko sedlišćow pak daloko w źiwiznje lěsow abo w samotnosći pusćiny. Irske a galiske mnichy su w 5. a 6. lětstotku wuběgnuli na wubocne kupy abo su se pśewóstajili mórju w małych cołnach. W Tibeśe daju se mnichy hyšći źinsa zamurjowaś do śamneje jamy z jano jadnučkeju źěrku za pódawanje piśa a jěźe. Druge mnichy, tak pómnjenjone Koinobity, su w kloštarjach „zgromadnje žywe“ (= grichiski koinos bios).
Vita contemplativa a Vita activa
Ako Vita contemplativa se rozmějo w tradiciji Benedikta z Nursije mnichojski ideal wótśěgowanego žywjenja, pó kótaremž su južo buddhistiske mnichy w 5. lětstotku do Chr. a teke eremity w 3. a 4. lětstotku pó Chr. žywy byli. Vita contemplativa se pomina, aby mnich se wótwobrośił wót swětnych wěcow (na pśi. bogatstwo, cesć, móc a seks) a se pśiwobrośił Bogoju. Napśeśiwne zapśijeśe Vita activa wuzwignjo statkownu lubosć k blišemu.
Acedia contra ora et labora
thumb|Thailandske mnichy pśi pindabaśe ("chód wó wołomužnu")
W dožywjenjach prědnych kśesćijańskich samotarjow wopisujo Acedia, pógniłosć wutšoby abo ducha, wustatkowanja śěžkich myslow, kótarež wobgrozyju wósobinu a depresiju wuwołaju. Spisowaśel Evagrios Pontikos jo rozměł depresiju ako nadměru wobuze, žadanja a sytnosći. Pisał jo wó tšašnem wósłabjenju duchnych mócow, kótarež wjedu mnicha do błudnosći a jogo prócowanja zanicujo. Wuchadajucy ze žywjeńskich wašnjow swětego Antoniusa, su kśesćijańske mnichy wuwili program, w kótaremž stojtej źěło a bjatowanje w strowem poměrje napśeśiwo. Źěło jo šćitało mnicha pśed pśegnatym koncentrowanim na sebje samogo a jo słužyło dwěma celoma: pla bjatowanju mysli wězaś, aby do dali njewuběgali a k drugemu, aby mnichy zasłužyli, což za žywjenje trjebaju. Wjele buddhistiskich šulow wótpokazujo źěło a mnicham njejo dowolone aktiwnje pšosyś. Mógu jano braś, což se jim dobrowólnje dawa. W Zen-Buddhizmje jo źěło pak źěl prakse.
Wójowanje a wójna
Za tym ako su buddhistiske mnichy w Chinskej wupytnuli, až dłujka meditacija kšejnemu wobběgoju škóźi, jo mejstaŕ Bodhidharma na zakłaźe indiskeje techniki wójowanja wuźěłał pógibowański program za swóje mnichy, kótaryž jo se pózdźej ke Kung Fu wuwijał. Skóro su byli Kung Fu-mnichy woblubowane sobuwójowarje we wójowanjach wó móc lokalnych knězow a kejžorow.
Teke w orientalisko-kśesćijańskem mnichojstwje su nastali južo w pózdźejšej antice wobronite mnichojske rědy, kótarež su pódpěrali aleksandrinske biskupy pśi wójowanju napśeśiwo tatanjam a riwalizěrujucym kjacarstwam. Na kśesćijańskich idealach bazěrujuce wójowańske mnichojstwo (tempelowe ryśarje, rěd nimskich ryśarjow) bu za cas kśicnych wójnow jaden ze słupow pśi dobyśu a zašćitowanju swětego kraja.
Halle (Solawa)
Halle (Solawa) jo bźezwokrejsne město w Saksko-Anhaltskej pśi rěce Solawa.
thumb|left|220px|Cerwjeny dom pśi wikach thumb|left|220px|[[Solawa]] thumb|left|220px|Wiki wót lěta 1500 do lěta 1889 thumb|left|220px|Nowa rezidenca (lěto 1735)
Partnaŕske města
<br clear="left" style="clear:left;" />
Bóśony
Bóśony (Ciconiidae ) su swójźba (Ciconiiformes) z 19 družynami.
Wopis
Ptaški su cesto carne a běłe, maju dłujkej noze a dłujku šyju. Dłujki jo teke jich šnapac. Wóni mógu wjelikosć wót něźi 1,4 m dośěgnuś.
Derje mógu leśeś, pśi comž na rozdźěl wót šytawow z wupśestrětej šyju leśe (wuwześa marabu).
Jěźe žaby, małke cycaki, jašćericy a insekty.
Žywjeński rum
Wóni su w płonych, włožnych krajinach měrnych a śopłych regionow.
Ljuba
Ljuba - bogowka lubosći
Mě teje bogowki wóznamjenjujo w serbskej rěcy “lubosna” abo “lubosćiwa”. W bliskosći Wětošowa jo swěte žrědło z mjenim Luboźica (Lubosches Ort), kótarež snaź z njeju zwisujo. We Wjelikem Gaju blisko Lubina w Błotach jo snaź jeje nejwuznamnjejša swětnica stojała. Dokulaž wo tej bogowce žeden wobraz ze starych casow njeeksistěrujo, jo póstawa Ljuby pó ideji Wernera Měškanka pó wobrazu z českeje biblije ze 14. stolěśa stwórjona.
Flyns
Flyns - bog smjerśi
Flyns pokazujo se ako kronowany law na tronje. Wobraz togo boga jo na jadnom domje w Zgórjelcu pśicynjony, ale akle wót lěta 1557. W dolinje Sprjewje za Budyšynom jo ten bog nejskerjej ako kosćowc, na ramjenju z lawom, na wusokej skale stojał. Flyns jo bog smjerśi. Płomje na jogo kiju pokazujo zanicowańsku móc wognja, kótaruž pak wón wobkněžyjo. Teke pla Modłeje blisko Chóśebuza jo nejskerjej bogoju Flynsoju wuswěśona słowjańska swětnica stojała.
Kanariske kupy
thumb|Kanariske kupy (cerwjene) Kanariske kupy (Islas Canarias) su kupka 7 wjelikich kupow a někotarych mjeńšych kupkow w Atlantiskem oceanje. Laže něźi 100 kilometrow pódwjacornje wót brjoga Marokka a Pódwjacorneje Sahary w Africe a słušaju k Špańskej (a pótakem k Europskej uniji).
Nejwětša kupa na ludnosć a na pśestrěń jo Tenerife, z 865 070 wobydlarjami na ludnosć nejwětša kupa wšeje Špańskeje.
Łobjo
Łobjo (nim. Elbe, čes. Labe) jo rěka w Českej a Nimskej.
Žrědło rěki lažy w Kerkonošach pla českego sedlišća Špindlerův Mlýn a jeje wulew do Pódpołnocnego mórja 1 091,47 km wót Hamburga.
Stawizny
thumb|200px|left|Historiske [[Drjewjańske Słowjany|słowjańske sedlišćo a łoźicka (z wokoło 8. a 9. stolěśa).]]
Žrědła
<br clear="left" style="clear:left;" />
11. februara
11. februara jo 42. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 323 dnjow (324 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Narodniny
thumb|Thomas Alva Edison
Saaremaa
Saaremaa ( Saaremaa; Ösel; estnošwedski Äisel, Äisil, Äihl; forngutniski  Oysl) jo estniska kupa w Baltiskem mórju a źěl wokrejsa Saaremaa. Tam jo bydliło wokoło 35.000 wobydlarjow w lěśe 2008. Ma płoń wót 2922 km².
thumb|right| regionalna chórgoj thumb|right| thumb|right|500px| regionalna kórta
Rumburk
Rumburk (nim. Rumburg) jo město na pódpołnocy Českeje republiki we wokrejsu Děčín, w regionje Ústecký kraj, lažy w Łužyckich górach pśi granicnem pśechoźe Rumburk-Seifhennersdorfu, na granicy mjazy Českeju a Nimskeju.
thumb|left|220px|Loreta ca. 50 m wót stareje śišćarnje. thumb|left|220px|Ulica 9 maja‎
Źěle města
W zachadnosći Rumburk jo měł toś te źele města:
Nimšćina
Nimšćina (teke nimska rěc) jo germaniska rěc.
Nimski powěda 109 milionow luźi na cełem swěśe, 100 milionow maju nimšćinu ako maminu rěc. Status oficielneje rěcy ma nimšćina w Nimskej, Awstriskej, Šwicaŕskej, Luxemburgskej, Liechtensteinskej a Belgiskej. Regionalnje teke w Italskej (pódpołdnjowa Tirolska) a Dańskej. We Vatikanje powěda nimski Šwicaŕska garda. Nimšćina jo jadna z 20 oficielnych rěcow Europskeje unije, mimo togo jo pódla francojšćiny a engelšćiny teke źěłowa rěc EU.
Nimski alfabet
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S  T U Ü V W X Y Z a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z
Kwětanecojski gaśeński jazor
Kwětanecojski gaśeński jazor (górnoserbski Rěčna zawěra Kwětanecy, nimski Talsperre Quitzdorf) jo gaśenišćo pśi rěce Čorny Šepc w Górnej Łužycy. Ma pśestrěń wót 750 ha a jo pó wolumen wót 22,02 až do 25,17 milion m³, lažy pla Niski a pśi gmejnje Quitzdorf am See we wokrejsu Zgórjelc.
Mirabela
Mirabela (Prunus domestica subsp. syriaca) jo sadowy štom ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Mirabela jo bom, kótaregož płody su kulate, žołte, cerwjene abo zelene. Wóni se lažko wót packi pušćiju. Płodowe měso jo wjelgin słodke.
Leniski jazor
Leniski jazor (górnoserbski Lejnjanski jězor, nimski Geierswalder See) jo kumštny jazor pla Złego Komorowa we Łužyskem jazorišću.
Ma pśestrěń wót 620 ha a jo pó wolumen wót 92 milion m³.
Saint Pierre a Miquelon
Saint Pierre a Miquelon jo kupowy wótwisny teritorij Francojskeje w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje.
Geografija
Geografisko teritorij Saint Pierre a Miquelon słuša k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo Morne de la Grande Montagne (240 m nad normalneju nulu).
thumb|right|Njeoficielna chórogoj teritorija Saint Pierre a Miquelon
Jemjelnica
Jemjelnica ( Jamlitz) jo bramborska gmejna w amśe Luboraz/Górne Błota.
Toś ta gmejna lažy pla města Luboraz w pódpołnocnej Dolnej Łužycy we wokrejsu Damna-Błota wokoło 30 km wót Bezkowa a wokoło 30 km na pódpołnoc wót Chóśebuza.
Drježdźany
Drježdźany ( Dresden, wót staroserbskego Drežďany, pśirownaj Drážďany,  Drezno) su głowne město a kulturelne srjejźišćo Sakskeje. Z něźi 530.000 wobydlarjami na 328 km² su wóni pó Lipsku na wobydlarjow druge nejwětše město zwězkowego kraja. Pśez Drježdźany běžy rěka Łobjo. Drježdźany maju Technisku Uniwersitu z něźi 35.000 studentow. Prědny raz jo se město w lěśe 1206 ako "Dresdene" naspomnjeło.
Wobchad
Drježdźany su centralne wobchadowe kśicnišćo w Sakskej. Zwězkowe awtodrogi wjedu wóttam do Barlinja (A 13), Zgórjelca (A 4), Frankfurta (A 4), Lipska (A 14) a Pragi (A 17).
Módła
Módła (nim. Mulde, čes. Mulda) jo rěka w Sakskej a Saksko-Anhaltskej.
Žrědło Šwikawy lažy pla Talsperre Muldenberg a žrědło Wólnowska Módła (Wólnowa) na pódzajtšu wóte Rudnych górow pła českem sedlišću Wołtawa (čes. Moldava).
Zjadnośenje rěkach pla Lipsku (Großbothen) a pśi wulewje z 124 km (nag. 290 km) we Dessau-Roßlau (Elbe) do Łobjow.
Noty
<br clear="left" style="clear:left;" />
12. februara
12. februara jo 43. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 322 dnjow (323 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.
Václav Klaus
Václav Klaus (* 19. junija 1941, Praga) jo česki politikaŕ strony ODS, prezident Českeje republiki a ekonom.
Žywjenjoběg
W lětach 1958–1963 jo Klaus študěrował wukrajne wikowanje na Wusokej ekonomiskej šuli w Praze. Pśi studiumje jo se zeznał ze swójeju pózdźejšneju žeńskeju Liviju. Pó wuspěšnem absolwěrowanju studiuma jo źěłał na wšakich městnach pśi Čechosłowakskej akademiji wědomnosćow (ČSAV), Čechosłowakskej centralnej bance a na kóńcu pśi prognostiskem instituśe akademije wědomnosćow (Prognostický ústav), źož jo se zaběrał z makroekonomiju.
Wót julija 1992 do julija 1997 jo był česki premierminister. W toś tom casu jo došło teke k źělenju Čechosłowakskeje republiki. Klaus jo za to wjadł rozgrona z Mečiarom. Winiki źělenja jogo za to až do źinsajšnego kritizěruju. W februarje 2003 jo se wuzwólił ako prezident Českeje republiki (ČR). Wón płaśi ako nejžwažnjejšy luź za reformy k zawjeźenju lichego wikowego góspodarstwa w ČR.
Wón jo wóženjony a ma dweju synowu.
Mimo swójeje politiskeje źěłabnosći jo teke produktiwny spisowaśel (glědaj bibliografija).