cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Górka
Pódobne słowa
Pódobnej słowje eksistěrujotej w češćinje (okurka) a pólšćinje (ogórek). Mimo togo nimšćina ma słowo (Gurke) z pólšćiny. Pólske mě se wót grichiskego słowa wótwóźujo.
Cenit
Cenit jo teoretiski dypk na njebju, kótaryž namaka se direktnje padorownje nad stojnišćom wobglědowarja. Jogo pśeśiwny pol se mjenjujo nadir. Mě póchada z arabskego słowa سمت‎ / samt / „droga, směr“ abo dokradnjej wót سمت الرأس / samt ar-raʾs / „směr głowy, wjerškowy dypk“.
Na zemi móžo słyńco jano mjaz wobrotnyma šyrinoma, pótakem w tropach, w ceniśe stojaś.
Górka
Wopis
Rostlina jo dołoj lažeca abo lězeca.
Suchy cas
thumb|Finnis River w [[Awstralska|Awstralskej w suchem a dešćowem lětnem casu]]
Górka
Łopjena
Łopjenca listowych łopjenow su pěśrožkate až do rukoformowe. Jich kóńcyki su wótše.
Suchy cas
Suchy cas jo w tropiskich a subtropiskich stronach swěta ten lětny cas, kótaryž jo bźez abo pśisamem bźez spadkow. Mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej wobrotnej šyrinu se pśibližnje pótom njedešćujo, gaž stoj słyńco nad drugej połkulu w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz oktoberom a aprylom a w pódpołdnjowych tropach mjaz aprylom a oktoberom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa suchej casa w jadnom lěśe.
Górka
Kwiśonki
Muske kwiśonki su cesto gjałmate, krona dośěgnjo dłujkosć wót 2 až do tśi centimetrow. Žeńske kwiśonki wobsejźe tśi staminodije.
Suchy cas
Lětne case se pótakem w tropach na temperaturach njeorientěruju. Město zymy a lěśa maju tam suchy a dešćowy cas.
Górka
Płody
Płod dośěgnjo dłujkosć mjazy 30 a 40 centimeterami, jo šwižna, walcoformowa a śańša se na kóńcoma. Kaž wše jagodowe płody pušći wóna jich semjenja akle, gaž płodowe měso spada. Wóna wopśimjejo až do 97 procentow z wódy. Z 9,7 kcal na 100 g płaśi kaž małokalorijowa.
Powjerch płoda wariěrujo pó sorśe, tak až eksistěruju płody z gładkim, brozdźonym, rozpukanym, brodajcowatym abo gjarbikatym powjerchom. Ale teke barwa zdrjałych płodow wariěrujo: cerwjene, oranžobrune, běłe abo kremojte. Zwětšego pak su zelene. Mimo togo su pśez sajźenje rozdźělne formy nastali: kulowaśe-jajojte, krotko-walcojte až dłujko-walcojte a dłujko kśiwjone.
Wužywanje
Górki su syrje jědne. Nejcesćej bu wóni do plackow rězane a ze salatowej jušku resp. Vinaigrette pśigótowane. Woblubowane su teke kaž wobstatk sandwichow. Wóni bu pśez mlocnokisalinowe štosowanje kaž solowe górki (pšawe kisałe górki), z wósuchoweju warjeceju wódu zawarjone kaž wěrcowe górki abo kaž žonopowe górki konserwěrowane mógli.
Rossoš
Rossoš (rus. Россошь) jo město w Rusojskej.
Citronowy bom
Citronowy bom (Citrus × limon) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae). Jogo płod jo citrona.
miniatur|Citrony
Wopis
Citronowy bom jo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do 6 m.
Stojnišćo
Rosće nejlěpjej w śopłych regionach z miłymi zymami.
Wužywanje
Mězga a běliznja se ako wěrcu w kuchni, w konditarstwje, w gótowanju napojow a k wudobywanju citronoweje kisaliny a wólejow wužywatej.
Érd
Érd jo město w Hungorskej.
Milcany
Milcany (górnoserbski: Milčenjo, čěski: Milčané; nimski: Milzener; pólski: Milczanie) jo byli pódwjacornosłowjański rod w Górnej Łužycy, kótaryž spomni se prědny raz we wopisanju Bayerskego geografa srjejź 9. lětstotka. Toś ten pśipisujo Milcanam južo 30 sedlišćow (civitates), snaź južo z centralnym groźišćom srjejź pśisłušnych sedlišćow.
Dokładne wótgranicowanje sedleńskego teritorija Milcanow jo w slěźenju cwibelne. Wóno jo wopśimjeł głownje krajinu z płodnymi glininowymi zemjami a z rozměrom něźi 50 kilometrow wót wuchoda do pódwjacora a něźi 20 kilometrow wót pódpołnocy do pódpołdnja. Pódpołnocnu granicu drje jo twóriła bagnojta a pó źělach njepłodna nižyna a pódpołdnjowu granicu su twórjali Łužyske góriny. W pódwjacorje twórje Porchowske góry na pódwjacor Kamjeńca pśirodny regel. Na pódzajtšo, k susednemu teritoriju Bjezuncanow, jo wótgranicowanje mjenjej jasne. Rodowy centrum jo był centralny grod w Budyšynje. Pó Milcanach jo mjenjował se region wokoło Budyšyna w pisnych žrědłach 10.-12. lětstotka Gau Milsca. Hyšći źinsa bydli w regionje słowjański lud Serbow.
Marjorie Estiano
thumb|230px|Marjorie Estiano Marjorie Dias de Oliveira (* 8. měrca 1982, Curitiba, Brazilska) jo brazilska grajaŕka.
Sri Lanka
Lažy na krotkem zajtšu wót Indiskeje.
Pólna krjasa
Pólna krjasa (Lepidium campestre) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Pólna krjasa jo jadnolětna a dwójolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 20 až do 60 cm.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Běłe kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 2 až do 3 mm a stoje krotkich, kłosojtych granach, kótarež cesto maju bocne grany. Styri kronowe łopjeńka su łopatkojte. Rostlina jo šerozelena a kósmata.
Płody
Tšuki su gusto z spjerchlinatymi puchorikami kšyte, płone abo pitśku wjelbojte a njasu prědku wjelgin šyroku kśidłatu kšomu. Zdrjałe tšuki su šyroko-jajojte a stoje na wódorownych wogonkach.
Stojnišćo
Rosćo na rolach rubowych płodow, na drogach, na kamuškowych městnach, w skałach, na zelezniskem terenje a na pustych płoninach. Ma lubjej zwětšego kalkate zemje.
Rozšyrjenje
Póchada originalnje z pódpołdnjoweje Europy, ale něnto w pśisamem cełej Europje wustupujo.
Vanna
mini|Vanna w lěśe 2012 Ivana Vrdoljak - Vanna (roź. 1. septembra 1970) jo chorwatska spiwaŕka.
Ferdinand Marcos
miniatur|Ferdinand Marcos Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos (1917-1989) jo filipinski politikaŕ, 10. prezident Filipinow a faktiski diktator kraja w lětach 1965-1986.
Wšedny chmjel
Wšedny chmjel (Humulus lupulus) jo rostlina ze swójźby kónopjowych rostlinow (Cannabaceae).
Wopis
Wšedny chmjel jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 200 až 400 cm. Rostlina jo wijuca wijawka.
Kijašk njaso w šesć rědach łazeńske kósmy a je pśeśiwo stojece łopjenaty. Wón jo napšawo wijucy.
Łopjena
Łopjena su tśilapate až pěślapate a zubate.
Kwiśonki
Kwiśo wót julija až do awgusta. Muske a žeńske kwiśonki stoje na rozdźělnych rostlinach. Muske kwiśonki njasu pěś zelenych kwiśonkowych łopjeńkow, stoje 5-10 dłujkich kisćach a maju pěś kwiśonkowych łopjeńkow a pěś proškowych łopjeńkow. Žeńske kwiśonkowe stołki su guste a šyškojte.
Płody
Płod jo 3 mm dłujki wórješk.
Stojnišćo
Rosćo źiwje w lěsach pódla rěckow, w krickach a na kšomach gólow ługowych łukow. Ma lubjej włožne abo mokše, wutkate zemje.
Mato Nowka
Mato Nowka, nim. Matthes Nowka (roź. 8. noembra 1812 we jsy Kózle pla Gródka, wum. 25. maja 1864 w Łukowje) – jo był dolnoserbski faraŕ, towarišnostny procowaŕ. Wón jo załožył prědny dolnoserbski tyźenik – Bramborski Serbski Casnik.
Mato Nowka jo se naroźił w burskej swójźbje we jsy Kózle. Wót 1846 do 1852 wón jo źěłał ako faraŕ we jsy Módłej. W 1848 r. wón z podpěrowanim jo wudał prědny zešywk Bramborskego Serbskego Casnika. To jo był prědny casnik w dolnoserbšćinje. Do 1852 Mato Nowka jo był z redaktorom toś tego casnika, pón jogo zagronitosć jo pśewzeł Kito Pank. W 1852 Mato Nowka jo se stał z fararjom we jsy Bukow pla Gródka.
Mato Nowka jo wumrěł w popajźeństwje w Łukowje.
Jabłonowo Pomorskie
Jabłonowo Pomorskie jo město w Pólskej, w kujawsko-pomorskem wójwodstwje, we wokrejsu Brodnica, w gmejnje Jabłonowo Pomorskie. W lěśe 2014 jo how bydliło 3.821 luźi.
Wjaska pod golu
Wjaska pod golu (z podtitelom: Wulicowańko z našogo casa) su knigły Wylema Bjera, wudane wót Ludowego nakładnistwa Domowina w 1959. Awtor toś tych knigłow jo je wopisał ako prědne literarne dolnoserbske źěło wo nastaśu rolnikarskich prodrustwow.
Jadnanje toś tych knigłow wótměwa se w serbskej jsy Podgola, kótaraž lažy na kšomje wjelikeje gole. Jaden z głownych ryśarjow jo rolnikaŕ Zobak, kotaryž jo nejbogatšy we jsy a wustupujo pśeśiwo prodrustwam. Jogo źowka pak njejo z njom wobjadna a wuběgnjo z domu.
Lěcrownož toś te knigły maju podtitel wulicowańko a nic roman, literarny wědomnostnik Tomasz Derlatka měni, až Wjaska pod golu jo prědne a rownocasnje jadnučke wopytanje napisaś roman w dolnoserbšćinje.
Wurězk z toś tych knigłow jo był teke we wuběrku źěłow Wylema Bjera Na Kałpjeńcu (1977) wózjawjony.
Citronatowa citrona
Citronatowa citrona (Citrus medica) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Carny janowy krick
Carny janowy krick (Ribes nigrum) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow (Grossulariaceae). Jogo płod jo carna janowka.
Wopis
Carny janowy krick jo w lěśu zeleny kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 80 až do 150 cm (2 m). Rostlina njenjaso śernje. Wše źěle rostliny pśi rozšurowanju mócnje wónjaju, pśisamem njepśijaznje.
Młody wurostki su meškowje kósmate. Gałuzy su mócne.
Łopjena
Měnjate łopjena su tśilapate až pěślapate, dłujko wogonkate, maju kulojtu abo rožkatu wobcerbu, su na górnem boku gołe, njasu na dolnem boku žołtojte załzy a dośěgnu dłujkosć wót 10 cm a šyrokosć wót až do 10 cm. Pśi tom 3 lapy su wjelike, ale 2 stej małkej. Na krotkich wurostkach kaž w promjenjach kopate wustupuju.
Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja. Zwětšego pěślicbne kwiśonki su njenadpadnje zelenojte, znutśika blěźe cerwjenojte a stoje pó styrjoch až pó źaseśoch we wótstojecych abo dele wisecych granach. Kronowe łopjeńka su rowne a krotše ako slědk kśiwjone, gusto kósmate keluškowe łopjeńka.
Płody
Kulowate płody su carne, jědne, mězgojte jagody, kótarež dośěgnu šyrokosć wót 10 až do 15 mm. Wóni wót junija dozdrjaju a su bogate na witaminy.
Stojnišćo
Rosćo we wólšowych tonišćach, ługowych lěsach a we włožnych krickach na wódowych brjogach. Ma lubjej změnowłožne až mokše, humozne glinjane a běłoglinjane zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo pśedewšym w srjejźnej a pódpołnocnej Europje rozšyrjona, ale teke w pódpołnocnej a pódzajtšnej Aziji wustupujo.
Wužywanje
Jagody se syre jěźe abo k marmeladźe pśedźěłaju.
Reykjavík
Reykjavík (serbski Dymowy zalew) jo stolica a nejwětše město Islandskeje a teke nejwěcej pódpołnocne głowne město na swěśe. Město lažy pśi zalewje Faxaflói Atlantiskego oceana pód góru Esja. Ma wokoło 120.000 wobydlarjow, pótakem wěcej ako tśeśinu wobydlaŕstwa cełego kraja.
Reykjavík bu w lěśe 870 wót prědnych sedlarjow pód wóźarjom Ingólfur Arnarson załožony a jo tak teke nejstarše sedlišćo Islandskeje. W měsće namaka se wětšyna fakultow jadnučkeje islandskeje uniwersity, kaž teke źiwadło, muzeje a mórski pśistaw.
Storkow
Storkow (nimski Storkow (Mark)) - jo bramborske město we wokrejsu Odra-Sprjewja z 9.180 wobydlarjami.
Gustokwětkata krjasa
Gustokwětkata krjasa (Lepidium densiflorum) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Jan Zahradil
Jan Zahradil (* 30. měrca 1963 w Praze ) jo česki politikaŕ konzerwatiwneje strony ODS.
Johnny Cash
Johnny Cash (* 26. februara 1932, Kingsland, Arkansas; 12. septembra 2003, Nashville, Tennessee) jo był amerikański spiwaŕ.
Richard Simmons
Richard Simmons (pópšawem Milton Teagle Simmons; 12. julija 1948 w New Orleans, Louisiana) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.
Cerkwine zele
Cerkwine zele (Juniperus sabina) jo kerk ze swójźby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
Wopis
thumb|left|Ilustracija Cerkwine zele jo wusegujucy kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć a šyrokosć wót 3 až do 4,5 m.
Cerwjenojśe bruna škóra se drobi.
Łopjena su śamnozelene.
Jagody su módrocarne.
Stojnišćo
Ma lubjej kalkate zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w chłodnych regionach Europy a Azije rozšyrjona.
Donald Trump
thumb|right|Donald Trump (2017)
Convolvulus cneorum
Convolvulus cneorum jo rostlina ze swójźby pówitkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Donald Trump
Donald John Trump (* 14. junija 1946, New York City) jo amerikański politikaŕ, kenž jo był wót 20. januara 2017 až do 20. januara 2021 45. prezident Zjadnośonych statow Ameriki.
Convolvulus cneorum
Wopis
Łopjena su měke, wuske. Wóni ako mutwje wokoło zdonka stoje a su slobrojśe swěśece kósmate.
Trapezuntske mócnarstwo
Trapezuntske mócnarstwo (pon. Βασίλειον τής Τραπεζούντας; Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας) jo był wót 1204 do 1461 eksistěrujucy stat w Aziji a na Krimje. thumb|1204 thumb|1400
Angus MacLise
Angus MacLise (pópšawem Angus William MacLise, * 14. měrca 1938; † 21. junija 1979) jo był US-ameriski muzikaŕ, kótaryž jo grał mjaz 1964 a 1965 pla kupki The Velvet Underground.
Jan Bjedrich Tešnaŕ
Jan Bjedrich Tešnaŕ, nim. Johann Friedrich Teschner (roź. 18. oktobra 1829 w Gołkojcach, wum. 14. junija 1898 w Bad Oeynhausen) – jo był dolnoserbski faraŕ, pśełožowaŕ, towarišnostny procowaŕ a spisowaśel.
W 1849 Jan Bjedrich Tešnaŕ jo załožył towaristwo serbskich gymnaziastow "Łużyca", kotarež jo se zaběrało ze serbskeju rěcu a serbskeju literaturu. Wón jo pisał nastawki do Bramborskego Serbskego Casnika, wydawał prjatkarske knigły a bibliske pśełožki. Na pś. w 1860 jo wudał serbski pśełožk Nowego Testamenta znowa rěcnje wóbźěłany a w pólepšowanem serbskem pšawopisu.
Wobrotna šyrina
thumb|Słyńco stoj w ceniśe (spóznajobnje na sćinje palmy)
Wobrotna šyrina jo jadna z dweju geografiskeju šyrinoweju krejzowu, kótarejž se namakatej na 23°26'16" pódpołnocneje abo pódpołdnjoweje šyriny a kótarejž staj granicy za słyńcnu ceru na zemi. Wobrotnej šyrinje běžytej 2600 km na pódpołnoc respektiwnje na pódpołdnjo ekwatora. Mjazy wobrotnyma šyrinoma laže tropy, pótakem toś te strony zemje, kótarež buchu klimatiski wobwliwowane pśez cenit słyńca.
Pśecej na dnju zawrośenja słyńca (20./21. junija resp. 20./21. decembra) dośěgnjo słyńco na pódpołnocnej resp. pódpołdnjowej połkuli pśi wobrotnej šyrinoma cenit. Toś stoj słyńco na nejwušem dypku a padorownje stojecy kij njeby nic zaśamnił. Zwenka tropow - na pśikład w Europje - słyńco ženje w ceniśe njestoj.
Pódpołnocna wobrotna šyrina rěka pó codiakalnem znamjenju teke „wobrotna šyrina raka“, pódpołdnjowa wobrotna šyrina wótpowědnje tomu „wobrotna šyrina Kózyrožka“.
Tropiskej lětnej casa - dešćowy a suchy cas - stej wótwisnej wót stojnišća słyńca na njebju.
André Hahn
miniatur|André Hahn (2014)
Dr. André Hahn (* 20. apryla 1963 w Barlinju) jo sakski politikaŕ Lěwicy a wót lěta 1994 pśez krajnu lisćinu wótpósłańc sakskego krajnego sejma. Wón jo był mjaz 1995 a 2007 parlamentariski jadnaśel frakcije PDS a pó tom do 2012 frakciski pśedsedaŕ Lěwicy w sejmje.
Commonwealth
thumb|Čłonske staty Commonwealtha
Commonwealth abo oficielnje Commonwealth of Nations jo mjazystatny zwězk, kótaryž wobstoj pśedewšym ze Zjadnośonego kralojstwa Wjelikeje Britaniskeje a Pódpołnocneje Irskeje a jogo něgajšnych kolonijow. Załoženje a institucionalizacija toś togo zwězka zachopjeńk 20. lětstotka jo była reakcija Zjadnośonego kralojstwa na procowanja jogo teritorijow Kanada, Pódpołdnjowa Afrika, Awstralska a Nowoseelandska wó njewótwisnosć, aby toś te dalej z Britiskim mócnaŕstwom zwězała.
Pó pśistupach Indiskeje (1947), Ceylona (1948) a Pakistana (1949), kótarež do jich njewótwisnosći k Britiskemu mócnaŕstwu su słušali, jo nastał moderny Commonwealth (New Commonwealth). 1957 jo pśistupiła něgajšna kolonija Ghana ako prědny srjejźoafriski kraj. Commonwealth jo bywał gromaźišćo něgajšnych britiskich kolonijow; pśi tym njejo wót wuwołanja republiki južo trjebne, až pśipóznaju cłonske staty britisku kralowku teke ako swójsku statnu głowu. Dla dekolonizacije jo pśiběrała licba cłonkow wót wósym w lěśe 1955 na 20 w lěśe 1964. Z Commonwealtha jo nastała multietniska a multikulturna organizacija. 1995 jo pśistupił Mosambik ako prědny kraj, kótaryž žednje britiska kolonija njejo był; w lěśe 2009 jo slědowała Ruanda ako něgajšna belgiska kolonija.
Źinsa ma Commonwealth 53 cłonskich statow, z kótarychž su 16 (tak pomjenjowane Commonwealth Realms) w personalnej uniji ze sobu zwězane. W tych krajach płaśi pśecej hyšći britiska kralowka Hilžbjeta II. ako głowa stata. Až bychu swóju njewótwisnosć wuzběgnyli, pomjenjuju ju pak w jadnotliwych krajach oficielnje ako Queen of Canada, Queen of Australia, Queen of New Zealand atd.
Źinsa su pśisamem 30 % swětowego wobydlaŕstwa – cełkownje wěcej ako dwě miliardźe luźi – w statach Commonwealtha žywe.
Zarěd
Oficielna głowa Commonwealtha jo britiski kral abo britiska kralowka. Mimo togo eksistěrujo Commonwealth Office w Londonje, kótarež rědujo wšedne naležnosći. Šef toś togo zarěda jo generalny sekretaŕ.
Medellin
Medellin jo město w Kolumbiskej, druge nejwětše město kraja.
Grapefruit
Grapefruit (Citrus × aurantium, Syn. C. paradisi) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae). Jo hybrid z oranže (Citrus × aurantium) a pampelmuzy (Citrus maxima).
Eukaryoty
thumb|Šematiske zwobraznjenje eukaryotiskeje cele. Eukaryoty (Eucaryota; wót starogrichiskego εὖ eu „dobry“, „wopšawdny“ a κάρυον karyon „wórjech“, „jědro“) twórje jadnu z tśich domenow w biologiji. Su žywe byśa z wopšawdnym celowym jědrom, kótarež wopśimjeju genetisku maśiznu we formje desoksyribo-nukleinoweje kisaliny (skrot.: DNA, nimski DNS).
Eukaryoty su zwětšego wó wjelerazne wětše ako prokaryoty (něźi 10-100 raz). Aby gładke funkcioněrowanje celularnych wótběgow nad wětšymi dalokosćami nutśika cele zmóžniło, jo wušy organizaciska měra a rozdźělenje ruma cele do kompartimentow (źělne wótrězki) ale teke transport mjazy toś tymi kompartimentami notne. Toś teje pśicyny dla su eukaryotiske cele z pomocu celowych organelow strukturěrowane, kótarež kaž organy śěła rozdźělne funkcije dopołnjuju. Nejwěcej znata organela jo celowe jědro, z głownym późělom genetiskeje maśizny žywego byśa. Dalšne geny wustupuju pó kuždej družynje w mitochondrijach a plastidach.
Struktura a forma so eukaryotiskej bańce přez cytoskelet da. Bu mjazy drugim z mikrotubulusow, aktinowych włokninow a mikrofilamentow natwarjony.
Systematika
Ten cas aktualna Systematika eukaryotow bu wót Adl et al. 2005 wuźěłana. Wóni rozrěduju eukaryotow do šesć kupkow:
Osama bin Laden
Usāma ibn Muhammad ibn Awad ibn Lādin, powšyknje znaty ako Osama bin Laden (1957 w Riyadh, Saudi Arabia - 2. maja 2011 w Abbottabaźe, Pakistan) jo był saudi-arabiski, z lěto 1994 bźezstatny terorist.
Wěrna Brjazyna
Wěrna Brjazyna, we starej ortografiji: Wěrna Bŕazyna (nimski Treuenbrietzen) - jo bramborske město we wokrejsu Podstupim-Srjejźomark z 7.405 wobydlarjami.
Finougriske rěcy
Kupka finougriskich rěcow słuša k swójźbje uralskich rěcow. Wobstoje z dweju kupkowu: z ugriskich rěcow a z finsko-permskich rěcow. <br style="clear:left;" />
Wětša rogož
Wětša rogož (Typha latifolia) jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow (Typhaceae).
Wopis
Wětša rogož dośěgnjo wusokosć wót 100 až do 250 cm.
Dwójosmužkowe, pšoste łopjena su módrozelene, na wobyma bokoma płone a dośěgnu šyrokosć wót 10 až do 20 mm.
Kwiśonki
Kwiśo wót julija až do awgusta. Kwiśonki stoje w 2-3 cm šyrokich bažulach. Pśi tom dolne bažuli su šyrše, carnobrune a wopśimjeju žeńske kwiśonki. A górne bažuli su wuše, žołtobrune a wopśimjeju muske kwiśonki. Žeńske a muske bažuli se dotyknu a su rowno dłujke. Muske kwiśonki su małučke, mjaztym až žeńske kwiśonki maju wjeliku pěstu a njasu śańke kósmy na wogonku.
Pśi płodowem casu žeńske bažuli dośěgnu tłustosć wót 2 až do 3 cm, mjaztym až pśi zdrjałosći rozpadnu.
Stojnišćo
Rosćo w bogatych na wutki wódach, w brjogowych sćininach a na parowych zemjach we wódnych dłymokosćach wót 20 až do 150 cm.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona, pśi comž na pódpołnoc až do pódpołdnjoweje Norwegskeje wustupujo.
Sopron
Sopron jo město w Hungorskej.
Łasin
Łasin jo město w Pólskej, w kujawsko-pomorskem wójwodstwje, we wokrejsu Grudziądz, w gmejnje Łasin. W lěśe 2014, jo how bydliło 3 366 luźi.
Nikosia
Nikosia jo głowne a nejwětše město Cyperna. Ma něźi sto tysac wobydlarjow.
Brunogjargawowa gnilawa
Brunogjargawowa gnilawa (Bradypus variegatus) jo družyna ze swójźby tśipalcowych gnilawow (Bradypodidae).
Wopis
Brunogjargawowa gnilawa dosegnjo wjelikosć mjaz 47 a 75 centimetrow a wagu wót 2,5 až do 5,0 kilogramow. Małka kulowata głowa njenjaso žednej zwenka widnej wušy, dokulaž toś tej stej pód kóžu schowanej. Wopuš jo jano rudimentarny. Kóža ma guste spódne kósmy. Wuše tych su dlejše a jasnje gropnjejše, swětłobrune až brune barwjone, kósmy. Głowa jo wěcej śamno barwjona ako wuškowne śěło. Wótwisnje wót dopadowanja swětła se kóža błyšći nazeleń, což se góźi na symbiozu z algowej družynu, kótaraž jo w kóžy žywa, slědk wjasć. Toś ta symbioza słužy pó zdaśu tarnowanju pśed žernymi njepśijaśelami. Wjeršk kóže lažy, kaž pśi wšych gnilawach, na brjuchu. Tak móžo dešćowa wóda lěpjej wótběžaś. Ruki su jasnje dlejše ako nogi. Na rozdźěl wót dwójopalcowych gnilawow kóńce ruki brunogjargawoweje gnilawy w tśoch palcach. Palce kóńce w kokulatych pazorach, pśi comž kužda srjejźna jo pówětšona. Zuby wopśimjeju 18 crjonakow. Špicarje a prězne zuby brunogjargawowa gnilawa njama. Nuchanje jo wósebnje wusoko wuwite.
Wašnje žywjenja
Brunogjargawowa gnilawa jo na wósebnje włožnych žywjeńskich rumach pśiměrjona. Kóža wódu njepśepušćijo a słužy šćitoju pśed mokšotu a zymu. Śělna temperatura jo z 34 stopjenjami relatiwnje niska. Pśicyna za to jo późěl wót jano něźi 30 procentow muskeloweje mase na śělnej waze a niske měna maśizny (metabolizm). Brunogjargawowe gnilawy su samotarje. Wóni su aktiwne za cas switanja, změrkanja a nocy. Nejdlejšy cas dnja, něźi 20 góźinow, gnilawa spi. Wóna k gólnej zemi jano źo, až k drugemu bomoju dosegnjo. Wóna jo wuběrny plěwaŕ. Brunogjargawowe gnilawy bydle 1 až 2 hektara wjeliki rewěr.
Rozšyrjenje
Wóna jo we wjelikich źělach subtropiskeje a tropiskeje srjejźneje a centralneje Pódpołdnjoweje Ameriki rozšyrjona. Jeje głowny rozšyrjeński teritorij wopśimjejo pódpołnocnu Argentinsku, Boliwisku, Brazilsku, Kolumbisku, Kosta Riku, Ekwador, Honduras, Nikaraguwu, Panamu, Paraguay, Peru ale teke Venecuelu. Tam wobydli włožnośopłe tropiske lěse, zwětšego w bliskosći wódow.
Caroba
Brunogjargowa gnilawa jo cysty žrack rostlinow. Mimo łopjenow a młodych wurostkow žerjo teke płody a korjenje. Śěło jo se na niski późěl na seśeńskej srědnosći caroby pśiměrił, pśez to až jo měnu maśiznow na minimum pómjeńšył. Wóna ma wěcejkomorowy žołdk, w kótarymž bakterije pomagaju, carobu pśisamem dopołnje zwužytkowaś.
Rozmnoženje
Samki bywaju z tśomi až pěś lětami rodnje zdrjałe, mjaztym až samjaki pótrjebuju zwětšego jadne až dwě lěśe dlej. Pórowański cas jo cełolětny, ale pak se stanje wětšy źěl naroźenjow za cas suchego casa. Samka wopytujo samjaka pśez wjelgin zogolowate a wótše wołanje pśiwabjaś. Pó pórowanju se roda zasej źělitej. Pó casu sćelnosći wót něźi šesć mjasecow samka póroźi jadnu młoźu. Pórodna waga wucyni něźi 300 až 350 gramow. Prědne šesć až sedym žywjeńskich mjasecow wóstanjo młoź na brjuchu abo kśebjaśe maśerje. Pó dweju až tśoch mjasecach juž wótsajźenje zachopi. Na zachopjeńku dostawa młoź hyšći pśedkusanu carobu, nježli až zachopi, samostatnje łopjena žraś. Z dwěma až tśomi lětami su młoźe wurosćone. Brunogjargawowe gnilawy mógu starosć wót wěcej až 30 lět dośěgnuś.
Wobgrozenje
Dokulaž jo we wusokem měrje na jeje žywjeński rum pśiměrjony, reagěrujo wjelgin cuśniwje na mólenja. Znicenja tropiskich lěsow jo pśi tom nejwětšy problem. Družyna stoj w Cerwjenej Lisćinje IUCN ako "mało wobgrozona".
Peter Patt
Peter Wilhelm Patt (* 4. maja 1963 w Düsseldorfu) jo sakski politikaŕ Kśesćijańsko-demokratiskeje Unije Nimskeje a wót lěta 2004 wótpósłańc wólbnego wokrejsa 12 (Kamjenica 1) w sakskem krajnem sejmje. Do togo jo był mjaz 1999 a 2004 měsćański raźc w Kamjenicy.
Patt bu 2009 ako direktny kandidat swójeje strony z 35,7 % głosow wólony.
Wón jo katolski, ženjony a nan styrjoch źiśi.
Pogjarzlina
Pogjarzlina (Vaccinium vitis-idaea) jo rostlina ze swójźby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
Wopis
Pogjarzlina jo małorostny kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 5 až do 15 cm.
Łopjena
Łopjena su pśecej zelene, górjejce błyšćece, dołojce dypkate, owalne a gropne a dośěgnu dłujkosć wót 1 až do 3 cm. Jich kšoma jo zawita.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do awgusta. Zwónkate, zwětšego styrilicbne, naběłe abo rožojte kwiśonki stoje pó wšakich w krotkich, wisecych granach.
Płody
Płod jo cerwjena, kulowata jagoda, kótaraž dośěgnjo šyrokosć wót 5 až do 8 mm. Zdrjałe jagody njasu styriźělny zbytk kelucha. Wóni njesłoźi syre, ale warjone abo k mězdze pśeźěłane, wóni su bóle słodne.
Ś
Ś ś su pismiki dolnoserbskego alfabeta a wužywaju se teke w alfabetach: pólskim, carnogórskim a w běłoruskim łatyńskem alfabeśe.
W dolnoserbšćinje pismika Ś ś njepišomy žednje pśed pismikom y, w takich pozicijach pišomy stawnje pismika š a ž. Pismika "Ś ś" pišomy stawnje pśed ě a i, na pś. śěg, śěło, śicho, śiskaś, śišć.
Pogjarzlina
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej Europje, na pódpołdnjo až do Pyrenejow, Apeninow a górinow Balkanoweje połkupy rozšyrjona, pśi comž w Alpach we wusokosćach wót až něźi 2500 m wustupujo.
Kito Grys
Kito Grys, nim. Christian Grüss (Grüß) (roź. 10. maja 1766 w Hajnku, wum. 26. februara 1855 w Žylowje) – jo był dolnoserbski wucabnik, spisowaśel a kjarližaŕ, awtor młogich kjarližow w dolnoserbšćinje.
W lětach 1782-1850 jo Kito Grys źěłał ako wucabnik w Žylowje. W běgu lět jo wón pśigótował rukopisnu zběrku dolnoserbskich kjarližow, kótaruž jo wózjawił lěśe 1788.
Gregor Wieczorek
Gregor Wieczorek, pól. Grzegorz Wieczorek (roź. 1975 w Tychach, Pólska ) jo serbski žurnalist, publicist a pśełožowaŕ pólskego póchada; wustuděrowany biolog. W lětach 2003-2004 wón jo był redaktor dolnoserbskego casopisa za źiśi Płomje a w lětach 2006-2020 jo wón był šefredaktor Nowego Casnika. Jo był teke redaktor Pratyje w lětach 2007-2010. Cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Bydli a źěła w Chóśebuzu.
Gregor Wieczorek jo se naroźił w pólskich Tychach. W 1990 jogo familija jo wudrogowała do Westfalskeje. Na pódstupimskej uniwersiśe jo wón studěrował biologiju.
Ekwator
thumb|Ekwator a wobrotnej šyrinje na swětowej kórśe thumb|Ekwatorowy pomnik blisko ekwadorskeje stolicy Quito
Zemski ekwator pśeprěkujo Afriku, Indiski ocean, krotkozajtšnu Aziju, Śichy ocean, Pódpołdnjowu Ameriku a Atlantiski ocean. Mjaz ekwatorom a wobrotnyma šyrinoma se tropy namakaju. Tam stoj słyńco dwójce w lěśe w ceniśe, což wobwliwujo teke tropiske lětne case.
Ekwator direktnje pśeprěkujo 11 statow:
Mimo togo pśeprěkujo wšake kupki kupow mjaz jadnotliwymi kupami, na pśikład Malediwy. Slědujuce stolicy namakaju se blisko ekwatora:
Łatyńske mócnarstwo
Łatyńske mócnarstwo ( Imperium Romaniae; Empire latin de Constantinople;  Λατινική Αυτοκρατορία) jo był historiski kśesćijanki stat w Europje a Aziji, kótaryž jo wobstojał wót 1204 do 1261. Wón jo lažał na wobyma brjogoma Marmarskego mórja na teritoriju źinsajšneje Grichiskeje a Turkojskeje.
Rico Gebhardt
miniatur|Rico Gebhardt
Rico Gebhardt (* 27. maja 1963 w Schlemje) jo sakski politikaŕ Lěwicy, wót lěta 2004 pśez krajnu lisćinu wótpósłańc sakskego krajnego sejma a pśedsedaŕ swojeje frakcije w sejmje.
Wón jo bźezkonfesionelny, ženjony a nan dweju góleśowu.
Mjeńša rogož
Mjeńša rogož (Typha angustifolia) jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow (Typhaceae).
Wopis
Łopjena su na dolnem boku zwětšego wjelbowane a dośěgnu šyrokosć wót 3 až do 10 mm. Žeńske a muske bažuli ma wótstawk wót něźi 3 až do 5 (2-8) cm.
Stojnišćo
Rosćo na brjogach a w groblach.
Wuglik
mini|Wuglik Wuglik (łat. carbonium ze słowa carbo „(drjewowy) wugel“) jo chemiski element 6. głowneje kupki ze symbolom C. Wustupujo w pśiroźe w cystej formje ale teke chemiski wězany. Dla jogo wósebneje elektronoweje konfiguracije (połpołnjona L-škórpina) zamóžnosć k twórjenju kompleksnych molekulow a wót wšych chemiskich elementow nejwětšu wšelakorosć na chemiskich wězbow wobsejźi. Wuglikowe wězby twórje molekularny zakład wšogo zemskego žywjenja.
Wažne wězby
thumb|left|Dejmant a grafit - dwě formje wuglika
Oksida
Wuglik wustupujo w dwěma oksidoma, pśi tom ma rozdźělnu gódnosć.
Kisalina
Wuglik wustupujo w jadnej anorganiskej kisalinje.
C
thumb|250px|Wugronjenje pismika "C" we wšakich krajach Europy C abo c jo tśeśi pismik łatyńskego a serbskego alfabeta. Wón jo nastawał pśez etruskego pósrědnjenja z grichiskego pismika γ.
Wuglik
Wuglikowe wóźiki
Wuglikowe wóźiki wobstoje ze nejmjeńša jadnogo wuglikowego atoma a styri wóźikowych atomow.
Eksistěruju tśi kupki, kótarež se w tom rozeznawaju, kak wjele seśonych wězbow maju.
Saterland
Saterland jo gmejna w Nimskej. Namaka se w wobwoźe Cloppenburg zwězkowego kraja Dolna Sakska. Historiski słuša k regionje Oldenburgska. Skóńc junija 2005 gmejna jo měła 12 896 wobydlarjow.
thumb|left|Dwójorěcna města tofla gmejny Scharrel (nimski) - Schäddel ([[Saterfrizišćina|saterfriziski)]]
Saterland jo srjejźišćo nejmjeńša mjeńšynoweje rěcy Nimskeje, a to saterfrizišćiny. Dla stawiznow wobsedlenja Saterland jo rěcna kupa kompletnje wobdata wót nje-friziskego (dolnonimski) wobsedlonego areala.
thumb|right| thumb| thumb|
Barranquilla
Barranquilla jo město w pódpołnocnej Kolumbiskej.
Kralojstwo Gwynedd
Kralojstwo Gwynedd (wal. Teyrnas Gwynedd; łat. Venedotia) - historiski stat w Europje wót 5. stolěśa do 13. stolěśa.
Eger
Eger jo město w Hungorskej.
Dobrzyń nad Wisłą
Dobrzyń nad Wisłą jo město w Pólskej, w kujawsko-pomorskem wójwodstwje, we wokrejsu Lipno, w gmejnje Dobrzyń nad Wisłą. W lěśe 2014 jo how bydliło 2.265 luźi.
Zelenina
Zelenina jo rostlinske žywidła, kótarež njewarjone abo pó wosebnem pśigótowanju cłowjeskej carobje słuže. Ale sad a zakładne žywidła trajda a kulka k tomu njesłušaju.
Slědujuce zeleniny se rozeznawaju:
Zelenina se w zagrodach abo na wjelikich zagonach sajźijo.
Pampelmuza
Pampelmuza jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Gerat Hantška
Gerat Hantška, teke: Gerat Hančka, nim. Gerhard Hantschke (roź. 9. oktobra 1925, wum. 5. nowembra 1987) – jo był serbski casnikaŕ, historikaŕ a Domowinski procowaŕ, Górnoserb.
Wón jo awtor młogich nastawkow, wózjawjonych w Rozhlaźe, Nowym Casniku, Pratyji atd., w kótarychž jo se mjazy drugim z dolnoserbskimi temami zaběrał. Wóni su byli wudane w zwězku ''Naše korjenje. K stawiznam a kulturje Dolneje Łužyce''.
Tropy
thumb|Tropiske klimowe cony thumb|Tropiski lěs na karibiskej kupje [[Martinique]]
Tropy su wobłuk na zemi, kótaryž se namaka na wobyma bokoma ekwatora mjazy wobrotnyma šyrinoma słyńca. Na kuždem dypku w tropach stoj słyńco dwójce w lěśe w ceniśe, toś njejsu tam wjelike pśeměnjowanja temperatury abo dłujkosć dnja, kaž jo to zwenka tropow, na pśikład w Europje. Teke lětne case w našym zmysle njejsu, město togo maju tam dešćowy a suchy cas. Cełolětna pśerězna temperatura lažy wokoło 25 °C.
W tropach su wšake wegetaciske pasma, kótarež su wótwisne wót pitśe a dłujkosć spadkow:
W stronach blisko ekwatora se pśisamem cełolětnje dešćujo, toś namaka se pśedewšym tam (na pśikład w Amaconasowej nižynje abo w Kongowem žłobišću) dešćowy lěs.
Fyzika
Fyzika (z grichiskego φυσικός (physikos): pśirodny, ze zakładu φύσις (physis): pśiroda) jo wědomnostny wobłuk, kenž pśespyta masu, jeje kakosći a zaźaržanje pśi wótběgach. Kakosći a poměry mjaz nimi wopisujo zwětšego rěcu matematiki pśez fyzikaliske wjelikosći.
Želm
Želm (nimski Baruth/Mark) - jo bramborske město we wokrejsu Teltow-Flaming z 4.200 wobydlarjami.
Fyzika
Zakładne wjelikosći
Zakładnych wjelikosćow jo sedym (system SI): meter, kilogram, sekunda, kelvin, amper, kandela, mol.
Roger Federer
thumb|Roger Federer
Roger Federer (8. awgusta 1981. w Basel) jo šwicaŕski tenisowy grajaŕ.
Eksterne wótkaze
http://www.rogerfederer.com/en.html
Korsikska republika
Korsikska republika (ital. Repubblica Corsa; kor. Ripublica Corsa; fran. République corse) - historiski stat w Europje w lětach 1755–1769.
Marion Junge
Marion Junge (* 24. julija 1963 w Lipsku) jo sakska politikaŕka Lěwicy, wót lěta 2009 pśez krajnu lisćinu wótpósłańcka sakskego krajnego sejma a komunalnopolitiska rěcnica frakcije Lěwicy. Mimo togo jo Junge wót 1990 měsćańska raźcowka w Kamjeńcu.
Wóna jo bźezkonfesionelna, ženjona a maś dweju góleśowu.
Wšakołopjenata krjasa
Wšakołopjenata krjasa (Lepidium heterophyllum) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Michael Jackson (spisowaśel)
Michael James Jackson (* 27. měrca 1942 w Wetherby, 30. awgusta 2007 w Londonu) jo był engelski casnikaŕ a spisowaśel. Jo był eksperta za piwo a whisky, jo napisał znate knigły wó tych temach. Jogo knigły su se pśedali we wěcej ako 3 milionach eksemplarow na cełem swěśe a su byli pśestajone do wósymnasćo rěcow.
Jogo Michael Jackson's Malt Whisky Companion z lěta 1989 su nejpopularnjejše knigły wó whisky do tencas. Něntejšna teorija piwowych stilow bazěrujo na wětšy part na knigłach Jacksona The World Guide To Beer z lěta 1977.
Jo pisał za britiske casniki The Independent a The Observer. W lěśe 1990 jo źěłał pśi dokumentariskej seriji The Beer Hunter w britiskej telewiziji Channel 4; serija jo měła wósebny wuspěch w USA.
Jackson jo drogował pó swěśe, aby slěźiś lokalne sorty piwa a jich póchad. Wósebnje jo se lubował belgiske piwa, kenž su byli za cas pisanja jogo prědnych knigłow wobgrozone zgubjenim z wótbywanišća, a se k tomu pśicynił, až su wóni zdobyli pśipóznaśe a popularnosć zwenka Belgiskeje.
W lěśe 2006 jo dał znate, až jo měł wót něźi źaseś lět parkinsonowu chórosć. Jo wumrěł wót ataka wutšoby w swójom domje.
Sawana
thumb|Typiska sucha sawana w tansaniskem narodnem parku Tarangire
Sawana jo tropiski abo subtropiski typ wegetacije, pśi comž namakajomy zwisujuce kricki a skerjej wótwórjonu a źěratu drjewinu. Sawana jo toś zgromadne zapśimjeśe za wegetacisku conu mjaz tropiskim dešćowym lěsom a pusćinu. Słowo sawana wóznamjenijo pśibližnje „daloka rownina“. Rozeznawamy pó wegetaciji a pitśu spadkow włožnu, suchu a śernjowatu sawanu.
Swětoznate su sawany Afriki, wósebnje Serengeti w Tansaniji. Sawany namakajomy pak teke w Indiskej, Pódpołdnjowej Americe a Awstralskej.
Montsoreau
Montsoreau // jo město w pódwjacorje Francojskeje.
Mała rogož
Mała rogož (Typha minima) jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow (Typhaceae).
Wopis
Mała rogož dośěgnjo wusokosć wót 30 až do 70 cm. Na spódku stojece łopjena su tšawojte a dośěgnu šyrokosć wót 1 až do 2 mm. Krotke bažuli su jajojte a dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 4 cm. Muske bažuli su pitśku wuše.
Kazelle Landi
Kazelle Landi ( Caselle Landi, a Casellae Landorum), jo město w regionje Lombardiska, Italska.
Amy Sedaris
Amy Sedaris (pópšawem Amy Louise Sedaris; 29. měrca 1961 w Endicott, New York) jo US-amerikańska komikaŕka a grajaŕka.
Nagykanizsa
Nagykanizsa jo město w Hungorskej.
Carnicy
Carnicy (Vaccinium) su rod ze swójźby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
Taksonomija
Rod słuša k swójźbje wrjosowych rostlinow (Ericaceae), znutśika kótarychž se pódswójźbje Vaccinioideae pśilicyjo. Skóńcone taksonomiske wobźělenje roda dotychměst njewobstoj. Wón wopśimjejo pó kuždem naglěźe rozdźělnych wobźěłarjow mjaz něźi 100 a 450 družynami.
Pó Germplasm Resources Information Network GRIN słušeja k rodoju Vaccinium slědujuce družyny:
Jana Pinka
miniatur|Jana Pinka (2013)
Dr. Jana Pinka (* 3. nowembra 1963 w Freibergu) jo sakska politikarka Lěwicy, wót lěta 2009 pśez krajnu lisćinu wótpósłańcka sakskego krajnego sejma a rěcnica swojeje frakcije za wobswětowu politiku a technologiju.
Promowěrowana mineralogowka Pinka jo bśezkonfesionelna, ženjona a maś dweju góleśowu.
C (wěcejwóznamowosć)
C abo c ma wšakore wóznamy. Pšosym tam cytaś:
Ayman al-Zawahiri
Ayman Mohammed Rabie al-Zawahiri (19. junija 1951 w Maadi, Egyptojska) jo chirurg a jo był šef organizacije w zakšytosći Al-Džihad. Wón płaśi ze smjerśi Osama bin Laden w maju 2011, załožarja a nawjedowarja teror zwězanych seśow al-Qaida, ako numer jaden w toś tych hierarchije. Wón stoj na lisćinje nejwěcej pytanych mjazynarodnych teroristow, kótarež se wót ministarstwa wenkownego Jadnośonych statow Ameriki ako Specially Designated Global Terrorist pomjenjuju. Za informacije, kótarež k jogo złapanju abo jogo smjerśi wjedu, jo myto wót 25 milionow US-dolarow wustajiło.
Santiago
miniatur Santiago de Chile jo nejwětše město a stolica Chilskeje.
Kralojstwo Dyfed
Kralojstwo Dyfed (wal. Teyrnas Dyfed) - historiski stat w Europje w lětach 410-920.
Parsk
Parsk (nimski Königs Wusterhausen) - jo bramborske město we wokrejsu Damna-Błota z 37.190 wobydlarjami.
Fred Willard
Fred Willard (pópšawem Frederick Charles Willard; 18. septembra 1939 w Shaker Heights, Ohio - 2020) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.
Radzyń Chełmiński
Radzyń Chełmiński jo město w Pólskej, w kujawsko-pomorskem wójwodstwje, we wokrejsu Grudziądz, w gmejnje Radzyń Chełmiński. W lěśe 2014, jo how bydliło 1 902 luźi.
Šyroka krjasa
Šyroka krjasa (Lepidium latifolium) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Limeta
Limeta (Citrus x aurantifolia) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Šypojta krjasa
Šypojta krjasa (Lepidium draba) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae). W někotarych žrědłach se ako (Cardaria draba) wóźi.
Wopisanje
Šypojta krjasa jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 20 až 50 cm.
Kijašk njaso wjele łopjenow.
Łopjena
Łopjena su pódłujko-jajojte, njepšawidłownje zubate. Dolne łopjena su wogonkate, zubate a rano prěju. Górne łopjena kijašk wobpśimaju.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do julija. Běłe kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 5 až do 6 mm a wobstoje z styri wopak-jajojtych, 3-4 mm dłujkich kronowych łopjeńkow. Wóni stoje w gustych granach, pśi comž wěcej granow pózdatnu wokołku wutwóri.
Płody
Tšuki su wutšobojte, lěbda wopłonjone, njekśidłaty a dośěgnu šyrokosć wót 4 až do 5 mm.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje rozšyrjona, mjaztym až póchada originalnje ze srjejźneje Azije a krotkozajtšneje Europy a se jo dosrjejźa 19. lětstotka za cas natwarjenju zeleznicowych linijow mócnje rozšyriła.
Dunaújváros
Dunaújváros jo město w Hungorskej.
Pódzajtšnoromaniske rěcy
Pódzajtšnoromaniske rěcy su podkupka romaniskich rěcow, słušajucych k indoeuropskim rěcam.
Édith Piaf
Édith Piaf (Édith Giovanna Gassion, * 19. decembra 1915 w Parisu; † 10. oktobra 1963, Plascassier) jo była francojska šansonowa spiwaŕka.
Krickata roža
Krickata roža (Rosa canina) je rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae). Jeje płod jo głogowe jabłuško.
Wopis
Krickata roža jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 až do 3 m.
Gałuzy su wobłukaśe pśewisujuce abo łazece.
Łopjena
Łopjena su nage a 5-7-ličbnje pjerinate. Jich wogonk jo njekósmaty, ale cesto njaso wogonkate załzy a serpikojte štapce.
Kwiśonki
Kwiśo w juniju. Kwiśonki su swětłorožojte, sejźe zwětšego pó wšakich na nagich wogonkach a dośěgnu šyrokosć wót 4 až do 5 cm. Keluškowe łopjeńka su pó casu kwiśenja wótpókšyte a pśed zdrjałosću wótpadaju. Zwenkowne keluškowe łopjeńka su pśez sćažne pśiwiski pjerinate. Pěstki su lichotne, krotke a jano małko z kwiśonkowego bjacharika segaju.
Płody
Głogowe jabłuško jo cerwjene, nage a sćažnje jajojta.
Stojnišćo
Rosćo w žywych płotach, na lěsnych a drogowych kšomach a pustych płoninach. Ma lubjej śopłe, zwětšego do dłymi duce glinjane zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje rozšyrjona.
Małe Antile
thumb|Kórta Małych Antilow thumb|Kupy nad wětšom – wótwětšna strona thumb|Kupy nad wětšom – nawětšna strona thumb|Kupy pód wětšom
Małe Antile ( Lesser Antilles) su rěd kupow w pódzajtšnem Karibiskem mórju, kótaryž se wót venezuelskeho pśibrjoga na pódpołdnju až ku Kněžniskim kupam na pódpołnocy rozpśestrěwa. Wóni stwórje gromaźe z Bahamami a Wjelikimi Antilami Pódwjacornoindiske kupy.
Małe Antile rozdźěluju se do tak pomjenjowanych Kupow nad wětšom a Kupow pód wětšom. Mjenjej póchadatej wót w toś tych stronach kněžecych pasatowych wětšow.
Kupy nad wětšom
Wótwětŝna strona: a dalše
Nawětšna strona: a dalše
Kupy pód wětšom
a dalšne
Njedopóznata krjasa
Njedopóznata krjasa (Lepidium neglectum) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Erwin Hanuš
Erwin Hanuš, nim Erwin Hannusch (roź. 4. nowembra 1935 ) – jo dolnoserbski rěcywědnik, wucabnik, docent, rozgłosowy redaktor, awtor wucbnicow a šulskich materijalow, pśełožowaŕ a jo wušej togo był redaktor Serbskeje Pratyje w lětach 1993-2008. Wón jo teke awtor knigłow za źiśi (pód pseudonymom Hanoch).
W 1988 jo dostał cesne znamuško Domowiny.
Coulomb
Coulomb jo jadnotka elektriskego nakłada. Jogo mě póchada wót francojskego fyzikarja Charles Augustin de Coulomb.
Kšejcerwjeny janowy krick
Kšejcerwjeny janowy krick (Ribes sanguineum) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow (Grossulariaceae).
Coulomb
1 coulomb (znamješko C) se rowna młogosć elektriskego nakłada, kótaryž se transportěrujo z milinu 1 ampera z cas 1 sekundy.
Hódmezővásárhely
Hódmezővásárhely jo město w Hungorskej.
Kšejcerwjeny janowy krick
Wopisanje
Kšejcerwjeny janowy krick rosćo ako 1 až 4 metry wusoki list chytajucy, měko roznogaty, w lěśe zeleny kerk. Njenjaso śernje.
Konotop
Konotop (ukr. Конотоп; rus. Конотоп) jo město na Ukrainje.
Kšejcerwjeny janowy krick
Wopisanje
Škóra jo šerobruna až cerwjenobruna. Młode pšuśiki su załzojśe kósmate.
Łopjena
Měnjate łopjena maju owalnu wobcerbu, su tśilapate až pěślapate, na bazy wutšobojte, na górnem boku pitśku zmaršćone, na dolnem boku gusto šerofilcojte a něźi rowno tak šyroke kaž dłujke (, 5-10 cm). Fryšne łopjenowe zazelenjenje w nalěśu wónja žywicowje.
Kwiśonki
Dwójorodnikojske, nadpadne kwiśonki su mócnje rožojte a se pokaza w samskim casu z łopjenami w aprylu až do maja. Wóni stoje pó 5 až 30 w 3−7 cm dłujkich, rownych abo pśewisujucych kulojtych granach. Jadnotliwe kwiśonki su 5 až 10 mm wjelike a maju pěś mócnje cerwjene až pinkojte kronowe łopjeńka. Kwiśonkowe wogonki su załzojte.
Stojnišćo
Rosćo w bogatych na krě górskich listowych lěsach a na wótkłonach.
Rozšyrjenje
Kšejcerwjeny janowy krick póchada ze pódwjacora Pódpołnocneje Ameriki a wustupujo tam wót Britiskeje Kolumbiskeje až do Pódpołnocneje Kaliforniskeje.
Systematika
W družynje bu slědujucej warietetnosći (pó źělach teke ako póddružynje wobglědowanej) rozeznawanej: Chromozomowa licba jo 2n=16.
Wužywanje
Dla jaskrawje cerwjenego kwiśonkow bu kšejcerwjeny janowy krick wót lěta 1826 cesto ako pyšny kerk w zagroźe sajźona.
Nha Trang
300px|right|thumb|Nha Trang Nha Trang (starše oficialne mě Nhatrang) jo nejwětše město Vietnama, něgajšna stolica Khanh Hoay a pózdźej stolica Nam Trung Bo Vietnama. Same město ma płoninu 251 km² a ceła aglomeracija ma źinsa (2009) wěcej ako 392 000 wobydlarjow.
Eksterne wótkaze
Nha Trang - Wikivoyage
Varakļāni
Varakļāni (pól. Warklany; łatg. Varakļuoni) jo město w pódzajtšnej Letiskej, w Łatgalskej.
Měto Korjeńk
Wón jo wuknuł w gymnaziumje w Chóśebuzu, pón jo studěrował teologiju w Barlinju a Erlangenje. Wót 1870 jo zachopił źěłaś ako faraŕ w Hochozy, pón jadno lěto pózdźej jo pśeśěgnuł do Bórkow, źož jo wostał z fararjom wokoło 40 lět. W 1910 wótejšeł na wuměńk.
Mandarinowy bom
Mandarinowy bom (Citrus reticulata) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae). Jogo płod jo mandarina.
1966
Wumrěśe
mini|upright=0.4|Filip Jakubaš
Rumunšćina
Rumunšćina (teke Dakorumuńšćina) jo jadna rěc z romaniskich rěcow kótarež słušaju k  indoeuropskim rěcam. Rumunšćina słuša k pódkupce pódzajtšnoromaniskich rěcow. Rumuńska rěc jo oficielna rěc w Rumuńskej a Moldawskej. Ako z maminu rěcu z njej powěda něźi 30 milionow luźi.
Alfabet
Wót lěta 1860 rumunšćina wariantu łatyńskego alfabeta z někotarymi pśidatnymi pismikami (Ă, ă, Â, â, Î, î, Ș, ș, Ţ, ţ) wužywa.
Nota. Dolne znamješko pśi rumuńskich pismikach șțȘȚ wupada kaž koma, nic kaž cedila kaž pśi turkojskima şŞ abo francojskima çÇ. Tak dłujko kaž połne sady znamješkow za Unicode njejsu byli daloko wužywabne w licakach, a cesto hyšći něnto, wužywaju město togo pismiki şţŞŢ, kótarež maju cedile.
Gramatika
Rumuński substantiw ma tśi rody, dwě gramatiskej cysle a pěś padow. Ako artikel funkcioněruju, kaž teke w drugich Balkańskich rěcach, kóńcowki, kótarychž formy wót roda, gramatiskego cysła a pada wótwisuju.
Kulrabij
Kulrabij (Brassica oleracea var. gongylodes L.) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Kulrabij ma mócne zrostki koła, z kótarychž se ako jabłuka wjelike, měsne kule nastawaju.
Wužywanje
Kule góźe se syrje abo warjone jěś.
Wótkaz
Košťálová zelenina
Dunakeszi
Dunakeszi jo město w Hungorskej.
1941
Wumrěśa
thumb|120px|Marko Smoler
Kawkaz
Kawkaz ( – Kawkaz,, nejpjerwjej – Kaukasos) jo góriny w Euraziji mjaz Carnym mórjom a Kaspiskim mórjom. Lažy w Rusojskej, Azerbajdžanje, Georgiskej, Armeńskej a Turkojskej.
Nejwuša góra Kawkaza jo Elbrus (5 462 metrow).
Cegléd
Cegléd jo město w Hungorskej.
Běłe mórjo
Běłe mórjo jo nakšomne mórjo Barentsowego mórja a tuž teke Pódpołnocnego polarnego oceana. Lažy pśi pódpołnocnem brjoze europskego źěla Rusojskeje, na pódpołdnjo połkupy Kola.
Nejwažnjejšy pśistaw pśi Běłem mórju jo Archangelsk.
Windhoek
Windhoek jo nejwětše město a stolica Namibije. Lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót 1.625 do 1.725 metrow nad głaźinu mórja.
Partnerske města
2015, Windhoek ma 17 partnerske města.
Berberske rěcy
miniatur|upright=1.5|Berberske rěcy w afroaziskich rěcach
Pomeranca
Pomeranca (Citrus × aurantium) jo bom ze swójźby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Berberske rěcy
Berberske rěcy słušaju k afroaziskim rěcam. Jo to 24 rěcow, z togo 5 wumarłych, powěda je 45 mil. luźi w pódwjacornej Africe.
Rěcy a rozšyrjenje
thumb|upright=1.5|Rozšyrjenje wšakorakich berberskich rěcow
Pódpołnocna kupka
Pódpołnocna kupka twori dialektny kontinuum w Marokku, Algeriskej a Tuneziskej.
Kulkowa wacka
Kulkowa wacka (teke kulkowy bruk; Leptinotarsa decemlineata) jo bruk ze swójźby listowych brukow (Chrysomelidae) z pórěda (Coleoptera).
C. S. Lewis
Clive Staples Lewis (* 29. nowembra 1898 w Belfasće; † 22. nowembra 1963 w Oxfordźe) jo był irski spisowaśel, kśesćijański teolog a apologet.
Kulkowa wacka
Wědomnostne mě
Pó nimskej wikipediji wědomnostne mě Leptinotarsa decemlineata wóznamjenijo nimski někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbski pótakem "lažka noga ze źaseś smužkami" abo "źaseśsmužkowa lažka noga".
C. S. Lewis
Jogo bliski pśijaśel jo był sławny engelski spisowaśel J. R. R. Tolkien.
Kulkowa wacka
Wopis
7 až 15 milimetrow dłujka kulkowa wacka jo žołta, pśi com jeje šyjowa toflicka (nimski de:Halsschild) carne flacki ma a na kšywach kśidłow (teke pókšyw kśidłow) jo wiźeś źaseś śamnych pódłujkich smužkow.
Rozšyrjenje
Bruk jo swětadaloko rozšyrjony. Originalnje póchada, kaž teke kulkowa rostlina, z Ameriki. Jeje originalna amerikańska domownja jo lažała w zwězkowem staśe Colorado. W amerikańskej engelšćinje jo była Kulkowa wacka teke "Colorado beetle" pomjenjowana. Jeje originalna picowa rostlina jo była de:Büffelklette, kótaraž teke k swójźbje ronicowych rostlinow słuša. Pśechod na kulku jo se pópšawem pśipadnje stał. Pśez pśedobywanje běłych sedlarjow a z nimi jich kulkowych rostlinow, jo se brukoju jogo nowa picowa rostlina praktiski napśeśiwo pśinjasła.
W Europje była kulkowa wacka prědny raz w lěśe 1877 w pśistawach wót Liverpool a Rotterdam wuglědany. W Nimskej su prědne namakanki za Mülheim am Rhein a Torhow (Sakska) teke za lěto 1877 dopokazowane. Južo w toś tem casu jo se wó njesnadnych napinanjach rozpšawjało, plagu zagranicowaś.