cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Egejske mórjo
Egejske mórjo ( - Aigaio Pelagos, ) jo mórjo mjaz europskeju Balkańskeju połkupu a aziskeju Anatoliskeju, pódlańske mórjo Srjejźnego mórja. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana. Granicujo na pódpołnocy a na pódwjacorje z grichiskeju twardeju zemju, na pódpołdnju z grichiskeju kupu Kreta a na pódzajtšu z Turkojskeju. Na dłujkem wjacorje jo pśez mórsku wuscynu Dardanelle zwězane z Marmarskim mórjom (a dalej pśez wuscynu Bospor z Carnym mórjom) a na pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Ioniskim mórjom.
Wuznamne pśistawy Egejskego mórja su na pśikład Athen a Sołun w Grichiskej a Smyrna w Turkojskej.
Beno Budar
Beno Budar (roź. 19. měrca 1946 w Kulowje) jo serbski lyrikaŕ, prozaist, wudawaśel a pśestajaŕ.
Wón jo se w Kulowje naroźił. Tam jo teke do šule chójźił, pón w Ralbicach. Wót 1960 jo wuknuł na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Małem Wjelkowje. Pó maturje jo w Lipsku slawistiku studěrował. Jadno lěto jo teke studěrował rusistiku na uniwersiśe w Rostowje nad Donom. Wót 1969 jo źěłał ako lektor w Ludowem nakładnistwje Domowina, pozdźej teke ako redaktor Płomjenja. W 2013 jo wón głowne Myto Ćišinskego dóstał.
Clive Dunn
Clive Robert Benjamin Dunn (9. januara 1920 we London, Engelska, 6. nowembra 2012 w Algrave, Portugalska) jo był britiski grajaŕ.
QWERTY
QWERTY (wugronjony kwerti) jo mě nejcesćej wužywaneje družyny kompjuteroweje tastatury. Mě póchada wót pismikow šesć tastow w górnem, lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury -     :
q w  e  r  t  y  u  i  o  p  [  ] a s  d  f  g  h  j  k  l  ;  ' z x  c  v  b  n  m ,. / Q W  E  R  T  Y  U  I  O  P  {  } A S  D  F  G  H  J  K  L  :  "  Z  X  C  V  B  N  M  <  >  ?
Cestej warianśe wót QWERTY stej AZERTY, wužywana w Francojskej, a QWERTZ, wužywana w Nimskej.
W Słowakskej su něga wuměnili pismika "y" a "z" (a teke "Y" a "Z") a město "[" "]" ";" "'" su specialne pismiki rěcy.
Druga nic rědka tastatura jo Dvorakowa tastatura, wótglědana aby była efektiwnjejša za engelski tekst.
Pśelewajucy płonjak
Pśelewajucy płonjak (Thymus caespititius) jo rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae).
Wopis
Pśelewajucy płonjak jo pśecej zeleny połkerk, kótaryž dośěgnjo lěbda wusokosć wót wěcej až 5 cm a njeje cele zymokruty. Wutwóri polstry.
Wurostki su šwižne a wodrjewja.
Kwiśo w póznem nalěśe a lěśe. Kwiśonki su swětłowioletne abo rožojśe-wioletne.
Rozšyrjenje
Rostlina jo na Acorach, w dłujkem wjacorje Špańskeje a w Portugalskej rozšyrjona.
Orneta
Orneta jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Lidzbark Warmiński, w gmejnje Orneta. W lěśe 2014 jo how bydliło 9 034 luźi.
Šlazyńske wójwodstwo
thumb|[[Katowice – stolica wójwodstwa]] thumb|[[Będzin]]
Šlazyńske wójwodstwo ( województwo śląskie) jo wójwodstwo w pódpołdnjowej Pólskej. Stolica jo město Katowice.
W lěśe 2006 jo tam bydliło 4.685.775 luźi.
Města
We wójwodstwje šlazyńskem su slědujuce města
Wokrejse (powiaty)
right|250px
Měsćańske wokrejse
We wójwodstwje Šlazyńska su slědujuce měsćańske wokrejse (pol. powiaty grodzkie):
Krajne wokrejse
We wójwodstwje Šlazyńska su slědujuce krajne wokrejse (pol. powiaty ziemskie):
Ananas
Ananas (Ananas comosus) jo rostlina ze swójźby bromelijowych rostlinow (Bromeliaceae).
Pyrenejska połkupa
thumb|Pyrenejska połkupa na kórśe Europy Pyrenejska połkupa (teke Iberiska połkupa) jo wjelika połkupa na krotkem wjacorje Europy, nejwěcej pódwjacornje z tśich wjelikich pódpołdnjowych europskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkańskeje. Ma płoninu wót něźi 580 000 km² a pótakem jo pó Skandinawiskej połkupje druga nejwětša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa granicujo na pódzajtšu z Srjejźnym mórjom a na pódwjacorje z Atlantiskim oceanom. Z Europu jo zwězana na dłujkem zajtšu, źož jeju granicu twórje góry Pyreneje. Na pódpołdnju Pyrenejskeje połkupy lažy Gibraltarski pśelew, kótaryž wótźělujo Europu wót Afriki.
Na Pyrenejskej połkupje laže Špańska, Portugalska, Andorra, mały kusk Francojskeje a teke Gibraltar, zamórski teritorij Zjadnośonego kralojstwa.
Carna karwona
Carna karwona (Corvus corone cornix) jo ptašk ze swójźby wronowych ptaškow (Corvidae).
Michael Gough
Michael Gough (23. nowembra 1916 we Kuala Lumpur, British Malasia, 27. měrca 2011 w London, Engelska) jo był britiski grajaŕ.
Barczewo
Barczewo jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Olsztyn, w gmejnje Barczewo. W lěśe 2014 jo how bydliło 7 277 luźi.
Wójwodstwo
Wójwodstwo ( ducatus) jo był źělny stat, kótaregož głowa jo był wójwoda (na pśi. w stawizniskej Pólskej).
Marja Elikowska-Winklerowa
Marja Elikowska-Winklerowa, teke: Marija Elikowska-Winklerowa, Maria Elikowska-Winklerowa , Maria Elikowski-Winklerowa (roź. 12. maja 1951 w Poznanju ) jo wucabnica, kulturna procowaŕka, dłujkolětna wjednica w lěśe 1992 załožoneje Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu a cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. W lětach 1994-2009 jo wóna była cłonk Rady za nastupnosći Serbow. Wóna jo roźona Pólka.
Wójwodstwo (Pólska)
thumb|300px|Wójewódstwa w Pólskej Wójwodstwo ( województwo, Woiwodschaft) jo w Pólskej druga nejwuša zastojnska jadnotka, pśirownujobna z nimskimi zwězkowymi krajami. Cełkownje wobstoj pólski stat z 16 wójwodstwow. Wójwodstwo wobstoj z wšakich powiatow (wokrejsow).
Rusińska rěc
Rusińska rěc (rusiński русиньскый язык) powěda se ako mjeńšynowa rěc we wšakorakich wariantach w Pólskej (łemkowšćina), Słowakskej, w zakarpatskich stronach Ukrainy a we Wojwodinje (Vojvodina/Војводина, awtonomna prowinca w Serbiskej). Mimo togo su mjeńše kupki rěcnikow teke w Hungorskej a Rumuńskej. Rusińska rěc licy do pódzajtšnosłowjańskich rěcow, ma pak mócne pódwjacornosłowjańske (we Wojwoźinje teke jugosłowjańske) wliwy.
Marja Elikowska-Winklerowa
Wót februara 2017 jo wóna na wuměńku. W 2019 wóna jo dostała myto Ćišinskego za jeje dłujkolětne a njewomucne statkowanje za zdźaržanje a dalejdawanje dolnoserbskeje rěcy we wšyknych generacijach a za jeje wobstawne pódpěrowanje serbskich kulturnych a trajnych projektow w Dolnej Łužycy. W 2021 jo wóna teke dostała myto Domowiny za cesnoamtske statkowanje ze wšoserbskim wuznamom
Cyril Kola
Cyril Kola (roź. 18. julija 1927 w Radworju) jo serbski casnikaŕ, publicist, spisowaśel a pśestajaŕ.
Wón jo se naroźił w Radworju ako syn małorolnikarja. Tam jo teke w lětach 1934-1942 do ludoweje šule chójźił, pón powołanje mólarja nawuknuł. W lětach 1963-1968 jo zakońcył dalokostudij kulturnych wědomnoścow na Uniwersiśe Karla Marxa w Lipsku. Wót 1948 jo był redakciski sobuźěłaśeŕ casnika Nowa Doba. Wót 1970 do 1991 jo źěłał ako šefredaktor serbskego kulturnego casopisa Rozhlad. Wót togo casa jo wón lichy spisowaśel na wuměńku. Wón do źinsa pśestaja nastawki ze słowjańskich rěcow do górnoserbšćiny za Serbske Nowiny.
Wjelika Britaniska (kupa)
thumb|Wulka Britaniska na mapje Europy Wjelika Britaniska jo kupa w Atlantiskem oceanje, a źewjeta nejwětša kupa na Zemi. Lažy w dłujkozajtšnem źělu oceana blisko dłujkowjacornych brjogow Europy. Jo teke nejwětša kupa Britiskich kupow a pótakem nejwětša kupa Zjadnośonego kralojstwa, ku kótaremuž dopołnje słuša.
Konstancja Benisławska
Konstancja Benisławska (* 6. januara 1747, † 8. nowembra 1806) jo była pólska spisowaśelka.
Twórby
Pieśni sobie śpiewane (1776)
Externe wótkaze
Agata Demkowicz, Utwory religijne Konstancji Benisławskiej a tradycja mistyki hiszpańskiej (św. Teresa z Ávili, św. Jan od Krzyża).
Balatonfüred
Balatonfüred jo město w Hungorskej.
Psy
Psy (Canidae) su swójźba znutśika nadswójźby (Canoidea).
Margot Hašcyna
Margot Hašcyna, nim. Margot Haschke - jo dolnoserbska wucabnica, pśełožowaŕka, awtorka a redaktorka młogich knigłow za kubłanje. Cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije, cłonk pśedsedaŕstwa Serbskego šulskego towaristwa. Wót 2013 jo wóna na wuměńku.
Wót 1992 Margot Hašcyna jo organizěrowała sobu Centralnu olympiadu serbskeje rěcy.
Balmazújváros
Balmazújváros jo město w Hungorskej.
Eilean Donan
Eilean Donan jo mała kupa z grodom na jazorje Loch Duich w dłujkem wjacorje Šotiskeje. Lažy w Šotiskej wusocynje pśisamem kilometer daloko wóte jsy Dornie.
Balassagyarmat
mini|center|550px|Dwórnišćo w Balassagyarmaśe
Balassagyarmat jo město pśi słowakskej granicy w pódpołnocnej Hungorskej.
Marokko
Marokko, arabski: المغرب (al-Maghrib, „Zapad“), jo stat na dłujkem wjacorje Afriki. Jogo susedy su na pódzajtšu Algeriska, na pódpołdnju Pódwjacorna Sahara a na pódpołnocy dwě małej špańskej eksklawje Ceuta a Melilla.
Habrachćicy-Nowe Jěžercy
Habrachćicy-Nowe Jěžercy (nim. Ebersbach-Neugersdorf, góranski narěc Aberschbuch-Gierschdurf) jo město w Łužyskich górach zesrjeźa Sprjewjech žrědlišćach we pódzajtšnosakskem wokrejsu Zgórjelc na granicy mjazy Nimskeju a Českeju blisko města a gmejny Wjelikemu Šunowej, Wodowymu Hendrichecej, Nowosólcemu-Górnymu Grodkej, Kotmaru, Lutarjecam w Nimskeje a Jiříkovu, Filipovu, Rumburku a Warnoćicom w Českej. Laže 433 m nad mórskeju głaźinu a maju 11.995 wobydlarjow.
Wobchod
Habrachćicy a Nowe Jěžercy lažy pśi zeleznicowej śěgi wót Drježdźan mjazy Žytawom do Libereca a něga běchu teke hyšći jadne zeleznicowe śěgi wót Zebnica, Rumburk a Jiříkov do Lubija mjazy Suchem Hendrichecom a Swóńcom.
Busowa linka wobchadowaś se do Lubija, Žytawach, Wjelikich Šunowach, Wodowa Hendrichecach a Wopakach. Českem Bus 401 wujěś wót sem Habrachćicem dwórnišćy do Chřibskách mjazy Rumburkom.
Thymus camphoratus
Thymus camphoratus jo družyna ze swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae).
Wopis
Rostlina jo małki kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót pśisamem 50 cm.
Gałuzy su drośane.
Kwiśonki su cerwjenowioletne.
Rozšyrjenje
Póchada z Portugalskeje.
Pat Hingle
Martin Patterson Hingle (19. julija 1924 we Denver, Colorado, 3. januara 2009, Carolina Beach, North Carolina) jo był US-amerikański grajaŕ.
Reszel
Reszel jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Kętrzyn, w gmejnje Reszel. W lěśe 2014 jo how bydliło 4 792 luźi.
Elżbieta Drużbacka
Elżbieta Drużbacka († 14. měrca 1765) jo była pólska basnikaŕka.
Walter Matthau
Walter John Matthow (1. oktobra 1920 we New York City, New York, 1. julija 2000, Santa Monica, Kaliforniska) jo był US-amerikański grajaŕ.
Katmandu
Katmandu jo głowne město Nepala. Ma něźi milion wobydlarjow a jo teke nejwětše město stata.
Besarabska
Besarabska ( Basarabia, Бессарабія) jo historiska krajina w Moldawskej a na Ukrainje. Nejwětše město jo Kišyněw.
Města
thumb thumb|1930
Nepal
Nepal (nepalski: नेपाल, Nepāl; amtski: Demokratiska zwězkowa republika Nepal, nepalski: Sanghiya Loktantrik Ganatantra Nepāl) jo nutśikokrajny stat w srjejźnem źělu Himalaje, kótaryž granicujo na pódpołnocy z Chinskeju (1.236 km) a na pódpołdnju z Indiskeju (1.690 km). Ma pśestrěń wót něźi 147.000 km² a wěcej ako 26 milionow wobydlarjow.
Źěli se administratiwnje do 14 stron (Bagmati, Bheri, Dhawalagiri, Gandaki, Janakpur, Karnali, Kosi, Lumbini, Mahakali, Mechi, Narayani, Rapti, Sagarmatha, Seti). Stolica a nejwětše město jo Katmandu (535.000 wobydlarjow). Pśi granicy k Tibetej namaka se nejwuša góra swěta, 8848 metrow wusoki Mount Everest.
Až do lěta 2008 jo był Nepal z kralojstwom. Pó kšawnej bergaŕskej wójnje mjaz statnym wójskom a maoistiskimi rebelami bu dnja 28. maja 2008 republika proklaměrowana.
Maciej Dobracki
Maciej Dobracki (* 1625, † 8. nowembra 1681) jo był pólski spisowaśel, pśełožowaŕ, jurist a pedagog.
Bátonyterenye
Bátonyterenye jo město w Hungorskej.
Doris Teichmanowa
Doris Teichmanowa, teke: Doris Teichmannowa, nim. Doris Teichmann (roź. 29. julija 1933 w Grodku ) jo dolnoserbska slawistka a historikaŕka, awtorka młogich publikacijow pósćonych stawiznam Serbow w Dolnej Łužycy.
W Barlinju na Humboldtowej uniwersiśe wóna jo slawistiku (rusistiku a polonistiku) studěrowała.
Publikacije
Monografije
Nastawki
Donald Richie
Donald Richie (17. apryla 1924 we Lima, Ohio, 19. februara 2013, Tokyo, Japańska) jo był US-amerikański grajaŕ.
Rotwica
Rotwica (Achillea) jo rod ze swójźby kóšowych kwětarjow (Asteraceae).
Wopis
Łopjena su paproćojte, aromatiske a cesto kósmate.
Wětše družyny kwiśu wót póznego nalěta až do nazyma. Kwiśonkowe głowki su běłe, žołte, oranžowe, rožojte abo cerwjene.
Systematika
Rozeznawa se w roźe Achillea něźi 115 až 200 družynow (wuběrk) :
Berettyóújfalu
Berettyóújfalu jo město w Hungorskej.
Křesćan Krawc
Křesćan Krawc, nim. Christian Schneider (roź. 7. awgusta 1938 w Lemišowje) jo serbski spisowaśel a awtor scenariskich knigłow.
Wón jo se naroźił w Lemišowje, wokrejs Budyšyn, ako syn twaŕskego mejstarja. W lětach 1944-1952 jo chójźił do zakładneje šule w Hućinje, pón na Serbsku wušu šulu w Budyšynje až do 1957. W lětach 1957-1961 jo studěrował žurnalistiku na Uniwersiśe Karla Marxa w Lipsku. Wót 1961 jo źěłał ako redaktor pśi serbskej rozgłosowej redakciji w Chóśebuzu. W lětach 1966-1978 jo był šefredaktor górnoserbskego casopisa za źiśi Płomjo. W 1972 jo dostał myto Ćišinskego (w kolektiwje) a teke literarne myto Domowiny (za reportažu Běłoruske impresije ).
Jeziorany
Jeziorany jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Olsztyn, w gmejnje Jeziorany. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 349 luźi.
Romaniske rěcy
thumb|right|upright=2|Romaniske rěcy we swěśe: modra – [[francojska rěc; zelena – špańska rěc; oranžowa – portugiziska rěc; žołta – italšćina; cerwjena – rumunšćina]]
Romaniske rěcy su rěcy, kótarež su se wuwili z łatyńšćiny. Rowno tak ako łatyńšćina słušaju k swójźbje indoeuropskich rěcow. Te rěcy su se wuwili pśedewšym tam, źož jo se něga rozestrěwało (pódwjacorno) Romske imperium, w kótaremž jo se łatyńšćina wužywała ako amtska rěc.Powěda z nimi něźi 800 milinow luźi.Z wjelikich rěcow słušaju k romaniskim rěcam na pśikład špańšćina, francojska rěc, portugišćina a italšćina.
Źělenje
right|upright=1.25|thumb|Romaniske rěcy w Europje we 20. stolěśu
Pódwjacorna Sahara
Pódwjacorna Sahara jo okupěrowany stat w Africe. Jogo susedy su Algeriska, Mauretańska a Marokko. Kraj jo z wětšego źěla pśez Marokko okupěrowany.
Pětr Malink
Pětr Malink, nim. Peter Mahling (roź. 27. julija 1931 we Łazu, wum. 28. awgusta 1984 w Budyšynje) jo był serbski literarny wědomnostnik, spisowaśel, dramatikaŕ, wudawaŕ a pśełožowaŕ.
Wón jo se naroźił w Łazu, wokrejs Wórjejce, ako stwórte góle fararja Jurija Malinka. W lětach 1937-1941 jo chójźił do ludoweje šuli we Łazu, pón 1941-1947 do srjejźnej a wušej šuli w Bezkowje. Pó abiturje na Serbskej wušej šuli w Budyšynje (1951) jo źěłał ako wucabnik serbšćiny a nimšćiny. Wót 1960 do 1976 jo był z lektorom w Ludowym nakładnistwje Domowina. Rownocasnje jo w lětach 1963-1968 studěrował kulturne wědomnosće w dalokostudiju Karla Marxoweje uniwersity. Pón jo źěłał ako sobuźěłaśeŕ w Instituśe za serbski ludospyt. Wón jo wudał spise Jakuba Barta-Ćišińskego (Zhromadźene spisy Jakuba Barta-Ćišińskeho, 1969-1978).
Jakub Gawath
thumb Jakub Gawath (Jakub Gawatowicz) (* 17. měrca 1598, † 17. junija 1679) jo był pólski spisowaśel, pśełožowaŕ a duchowny.
Pětr Malink
Za swójo literarne źěło, pśedewšym źiwadłowe graśa, wón jo dwójcy dostał Literarne myto Domowiny (1962 a 1967) a teke Myto Ćišinskego (1970).
Hungorski płonjak
Hungorski płonjak (Thymus pannonicus) jo rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae).
Wopis
Hungorski płonjak rosćo pód miłymi wuměnjenjami hdys a hdys pśecej zelena. Howacej rosćo kaž trajne zele nisko a do šyrokosći.
Kwiśonki su rožojte.
Rozšyrjenje
Póchada z krotkowjacorneje a srjejźneje Europy.
Gary Collins
Gary Ennis Collins (30. apryla 1938 we Venice, Kaliforniska, 13. oktobra 2012, Biloxi, Missippi) jo był US-amerikański grajaŕ a telewiziski moderator.
Biatorbágy
Biatorbágy jo město w Hungorskej.
Fryco Morling
Fryco Morling, nim. Friedrich Morling (roź. 9. oktobra 1894 w Depsku, wum. 27. junija 1974 teke w Depsku) jo był dolnoserbski kulturny procowaŕ, spěchowaŕ serbskego kulturnego žywjenja w Depsku, dopisowaŕ Nowego Casnika a serbskeje Pratyje.
Fryco Morling jo se naroźił ako sedyme góle Friedricha Morlinga, depšćańskego bura. Wót lěta 1908 jo se wukubłał w bjerowje pšawiznika. Wót 1919 jo źěłał ako zeleznicaŕ. We februarje 1946 jo słušał k załožarjam prědneje domowinskeje kupki w Chóśebuzu. Pón jo domowinsku kupku teke w Depsku załožył.
Wójcyna rotwica
Wójcyna rotwica (Achillea millefolium) jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow, z roda rotwicow.
150px|right|thumb|Kwiśonki 150px|right|thumb|Kwiśonki 150px|right|thumb|[[Semje|Semjenja]] thumb|300px|Ilustracija (Otto Wilhelm Thomé, 1885)
Etymologija
Botaniske mě „Achillea“ wótwóźujo se wót grichiskego ryśarja Achilles.
Wopis
Wójcyna rotwica jo wěcejlětna, zelišćowa rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 60 cm. Rostlina jo zymje pśetrajuca.
Pjerinata łopjena su śamnozelene.
Wóna kwiśo wót junija až do oktobra. Kwiśonki su běłe a wótergi rožojte abo karmine.
Rostlina wónja słaba aromatiska a słoźi górkoaromatiska.
Stojnišćo
Wójcyna rotwica jo łucna rostlina. Jo rostlina na zeleznicowych nasypach, na pólnych mjezach, na pastwišćach a pśi drogach abo rolach. Rostlina ma lubjej mokšojtu zemju.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje a w měrnych conach Azije rozšyrjona.
W rostlinskej gójarskej wěźe
W rostlinskej gójarskej wěźe wužywaju se kały póddružyny Achillea millefolium (Herba Millefolii). Zběraju kały wót junija do septembra. Wójcyna rotwica jo apetit pózbuźujuca, pódpěra póžywanje, pógnuwa žołcnik a bubnjenja. Rostlina póspěšujo sednjenje a późaržujo zagórjenja. Wóna statkowa mokś pógónjujuca.
<br style="clear:left;" />
Synonymy
<br style="clear:left;" />
Póddružyna Achillea millefolium subsp. chitralensis
- zapadna himalaja
Póddružyna Achillea millefolium subsp. sudetica
<br style="clear:left;" />
Žórła
<br style="clear:both;" />
Eksterne wótkaze
<br style="clear:both;" />
Ananas (rod)
Ananas (Ananas) jo rod ze swójźby bromelijowych rostlinow (Bromeliaceae).
Družyny
Zwětšego se w roźe wósym družynow rozeznawaju: thumb|Ananas comosus var. variegatus z dekoratiwnymi łopjenami. thumb|Ananas nanus, Płodnistwo
Pjas (wěcejwóznamowosć)
Pjas ma někotare wóznamy:
Ananas (rod)
Družyny
Njejsu pak žedne křižowanske bariery mjaz družynami, teke da se nic wše indiwiduje družynje pśirědowaś. Rozdźělne studije su doporucyli, družyny do jadneje družyny, Ananas comosus zgromaźiś a jano wěcej ako wariety wobjadnaś. Susedny rod, Pseudananas sagenarius, by pó tom druga Ananas-družyna.
Wjelkowe mloko
Wjelkowe mloko (Euphorbia) jo rod ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae). Dalšnej serbskej mjeni stej koccyne mloko a kokotowe mloko. Znatej pyšnej rostlinje stej kristusowy śerń (Euphorbia splendens) a (Euphorbia pulcherrima).
Wopis
Družyny su kerki, trajne zela, jadnolětne rostliny abo kaktusojte sukulenty.
Kwiśonkowe stołki
Kwiśonkowe stołki su wjelgin pódobne a tak mjenjowany cyathium. Wóni wobstoje z reducěrowanych jadnotliwych kwiśonkow, kótarež maju jano jaden płodnik resp. proškowe łopjeńko. Mimo togo njasu wusoke łopjeno. Płod jo tśiźělna kapsla.
Maśizny
Rostliny wopśimjeju běłu mězgu, kótaraž wužrawje statkujo. Mězga jo zwětšego gadowata, ale pśi někotarych družynach móžo fosforescěrujuca byś abo samo wót parazitiskich flagelatow bydlona byś.
Družyny
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Koordiněrowany swětowy cas
Koordiněrowany swětowy cas (engelski Coordinated Universal Time; mjazynarodna skrotconka: UTC) jo wót lěta 1972 płaśiwy swětowy cas. Za srjejźnoeuropejski cas (MEZ) musy se góźinu aděrowaś, góźinje za srjejźnoeuropejski lěśojski cas (MESZ). UTC płaśi ako oficialne pódawanje casa mjaz drugim w lětarstwje, łoźnistwje, w mejlkach, na Mjazynarodnej kosmiskej staciji ISS kaž teke w Antarktice.
Aikajärjestelmä
Bicske
Bicske jo město w Hungorskej.
Sotra.app
Sotra.app jo webbok, na kótaremž dajo se prědny zjawnje pśistupny awtomatiski pśełožowaŕ za serbšćinu wužywaś. K dispoziciji stoje rěcne poriki górnoserbski-, górnoserbsko-dolnoserbski a dolnoserbski-nimski kaž teke nawopak. Zakłady za to su dwójorěcne korpuse z paralelnymi sadami a teke monolingualne daty za kuždu rěc.
Wuwijanje awtomatiskego pśełožowarja jo se zachopiło pó někotarych testach w zachadnych lětach 2019 we wobłuku projekta Rěcnego centruma WITAJ, spěchowanego wót Załožby za serbski lud. Prědna wersija pśełožowarja na zakłaźe statistiskego systema MOSES jo se w měrcu 2021 wózjawiła. Wót maja 2022 wužywa zjawna wersija neuronalny system Fairseq. W februarje 2021 jo mimo togo Microsoft swój Bing translator za górnoserbšćinu wózjawił, pśi comž se w ramiku projekta "sotra" wuźěłane daty wužywaju.
K dalšnym funkcijam "sotry" słuša integrěrowana pšawopisna kontrola za wšykne tśi rěcy.
Pieniężno
Pieniężno jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Braniewo, w gmejnje Pieniężno. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 927 luźi.
Domacny pjas
Domacny pjas (Canis lupus familiaris) jo zwěrje ze swójźby psow (Canidae).
Stawizny
Domacny pjas jo domacne zwěrje, kótarež wót wjelka póchada. Domestikacija se jo pśed něźi 15000 lětami w krotkowjacornej a pódpołdnjowej Aziji zachopiła. Nejstarše dwórske psy w srjejźnej Europje póchadaju z něźi 8. lětstotka pśed našym licenim casa.
Strjažow
Strjažow ( Striesow) jo gmejnski źěl w gmejnje Dešno-Strjažow. Lažy we wokrejsu Sprewja-Nysa, w Bramborskeje.
Strjažow jo se dokumentariski prědny raz w lěśe 1464 naspomnjeł, lěcrownož wěrjepódobnje wón jo był južo jěsnjej wobsedlony. Serbske mě jsy źo wót słowa strjaža.
W Strjažowje jo se naroźił mj.dr. Měto Worak (1931), serbski spisowaśel a basnikaŕ. Do 1965 Wyli Gusor jo był how šołta.
Rod (biologija)
Rod jo hierarchiska rownina biologiskeje systematiki.
Stolica
thumb|upright=1.7|Nimski sejm w stolicy [[Barliń]] thumb|upright=1.7|[[Budyšyn, stawizniska stolica Górneje Łužyce]]
Stolica abo głowne město jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžaŕstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžaŕstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžaŕstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodaŕski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Dajo teke kraje, kótarež de jure žednu stolicu njamaju, a to su Monaco, Nauru, Šwicaŕska, Liechtensteinska a Vatikańske město.
Sebastian Grabowiecki
thumb|Setnik rymów duchownych Sebastian Grabowiecki († 19. oktobra 1607) jo był pólski spisowaśel, katolski duchowny a pśełožowaŕ.
August Leskien
August Leskien (roź. 8. julija 1840 w Kielu, wum. 20. septembra 1916 w Lipsku) jo był nimski rěcywědnik, indogermanist a slawist, profesor słowiańskich rěcow na uniwersiśe w Lipsku. Wón płaśi ako jaden ze załožarjow tak pomjenjoneje lipšćańskeje šule (młodogramatikarjow).
W lětach 1860-1864 jo wón studěrował klasisku filologiju w Kielu a Lipsku. W 1866 jo wón zachopił w Jenje rěcne studije ako wuknik Augusta Schleichera.
Jo pisał teke nastawki, serbskej tematice pósćone, na pś.
Bonyhád
Bonyhád jo město w Hungorskej.
Christopher Plummer
Arthur Christopher Orme Plummer (roź. 13. decembra 1929 w Toronto, Kanada, wum. 5. februara 2021 we Westonje) jo był kanadiski grajaŕ, nosaŕ Oscar-myta za film The Beginners (2011).
Swójźba (biologija)
Swójźba jo hierarchiska rownina biologiskeje systematiki.
Jan Damascen Kaliński
Jan Damascen Kaliński (* 8. maja 1664, † 26. nowembra 1726) jo był pólski spisowaśel a duchowny.
Tuja
Tuja (Thuja) jo rod ze swójźby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
W roźe tujow (Thuja) su pěś družynow:
Družyna pódzajtšna tuja, kótaraž něga jo měła wědomnostne mě (Thuja orientalis), źinsa se do swójskemu rodoju Platycladus zarědujo a togodla ma nowe wědomnostne mě Platycladus orientalis.
Jadnotliwe družyny roda Thuja se góźe mjaz drugim na aromatiskej woni rozšurowanych spjerchlinatych łopjenow rozeznawaś. Toś wónjaju Thuja koraiensis kaž mandlowy tykańc, Thuja plicata (toś južo bźez rozšurowanja) kaž ananas, Thuja occidentalis kaž jabłucyna z korjeninskimi nalikami a wóń wót Thuja standishii dopomina na citronowe placki.
Budakalász
Budakalász jo město w Hungorskej.
Bisztynek
Bisztynek jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Bartoszyce, w gmejnje Bisztynek. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 491 luźi.
Zazaki
Zazaki jo rěc w pódzajtšnej Turkojskej. Wóna słuša k irańskim rěcam. Z njej powěda něźi 2-3 miliony luźi.
miniatur|Zazaki w susedstwje z drugimi modernymi irańskimi rěcami
Deklinacija
Pšawidłowna deklinacija substantiw jo na pśikładach lacek m. „gólc“, keyneke f. „źowćo“ a domani „źiśi“ pokazana:
Žrědła
Nimska wikipedija
Wespazjan Kochowski
thumb|Wopon Nieczuja Wespazjan Kochowski (* 1633, † 6. junija 1700) jo był pólski spisowaśel a stawiznaŕ.
Chełm
Chełm jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 65 207 luźi.
Słopišća
Słopišća  ( Schlepzig) su gmejna, kótaraž lažy we wokrejsu Damma-Błota. Wóna ma 637 wobydlarjow.
thumb|Sprjewja w Słopišćach thumb|Historiske twarjenje thumb|Wejsna cerkwja w Słopišćach
Žrědła
Nimska wikipedija
Jatšowna kupa
thumb|Jatšowna kupa z powětša thumb|Połoženje Jatšowneje kupy thumb|Połoženje Jatšowneje kupy
David Letterman
David Michael Letterman (12. apryla 1947 we Indianapolis, Indiana) jo US-amerikański moderator telewiziskego wusćełanja Late Show with David Letterman. Mimo togo jo komikaŕ, producent a sobuwobsejźaŕ motorsportowego teama Rahal Letterman Racing.
Morgan Freeman
Morgan Porterfield Freeman, Jr. (1. junija 1937 we Memphis, Tennessee) jo US-amerikański grajaŕ, režiser, producent a nosaŕ Oscarowego myta.
Angers
Angers // jo město w pódwjacorje Francojskeje.
Mikołaj Łęczycki
thumb|Wopon Niesobia Mikołaj Łęczycki (* 10. decembra 1574, † 30. měrca 1653) jo był pólski katolski teolog, duchowny, spisowaśel a pedagog.
Larry Brantley
Lawrence "Larry" Brantley (roź. 30. oktobra 1966) jo US-amerikański synchronowy powědaŕ, głosowy imitator, spiwaŕ a grajaŕ.
Gene Siskel
Eugene Kal "Gene" Siskel (26. januara 1946 we Chicago, Illinois – 20. februara 1999 we Evenston, Illinois) jo był US-amerikański casnikaŕ, filmowy kritikaŕ a telewiziski moderator.
Głogołopjenata jabłušcyna
thumb|Płody a łopjena Głogołopjenata jabłušcyna (× Malosorbus florentina) jo rodowy bastard z źiweje jabłušcyny (Malus sylvestris) a brjoka (Sorbus torminalis).
Wopis
Głogołopjenata jabłušcyna jo małki bom. Krona jo kulojta. Šerozelene łopjena su rězane. Kwiśonki su běłe. Płody su swětłocerwjene.
1970
Narodniny
thumb|upright|[[Matt Damon (* 8. oktobra)]]
Nowa Jazorina
Nowa Jazorina ( Neu-Seeland) jo dolnołužyska wjas a gmejna we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskej a źěl amta Stara Darbnja. Nowa Jazorina lažy w serbskem sedleńskem rumje.
Mě gmejny źo wót Łužyskej jazoriny (nim. Lausitzer Seenland), kótaraž jo nastała pśez połnjenje z wódu wótwórjonych źěrow łužyskego brunicowego rewěra a hyšći nastawa. Toś ten proces jo měł mócny wliw na krajinu a sedleńsku strukturu w cełem regionje, dokulaž jo se wjele něgajšnych jsow how wótbagrowało. Starodarbnjojski jazor, Rański jazor, Sedlišćański jazor a Parcowski jazor granicuju pśi tom z teritoriumom gmejny.
Wejsne źěle
K gmejnje słušaju wejsne źěle:
Kristusowy śerń
Kwiśonkowe stołki
Wjelgin reducěrowane kwiśonki twórje pózdatne kwiśonki ze cinobercerwjenym abo swětłožołtym wusokim łopjeńkom, kótarež stoje w njepšawych wokołkach.
Maśizny
Rostlina wopśimjejo běłu mězgu z triterpenami.
Rozšyrjenje
Rostlina jo na Madagaskarje rozšyrjona.
Wužywanje
Kristusowy śerń jo ako rostlina w gjarnyšku wužywa.
Galerija
Warietety
Pawoł Völkel
Pawoł Völkel, nim. Paul Völkel (roź. 13. septembra 1931 w Chrósćicach, wum. 16. decembra 1997 w Budyšynje) jo był serbski slawist, słownikaŕ, wudawaŕ a spisowaśel.
Wón jo se naroźił w Chrósćicach, wokrejs Budyšyn, ako syn rucnikarja. W lětach 1938-1932 jo chójźił do ludoweje šule w Chrósćicach, pón do gymnaziuma w Kamjeńcu, Českej Lipje, Varnsdorfje, Liberecu a Budyšynje (1942-1951). W lětach 1951-1956 jo studěrował slawistiku na Uniwersiśe Karla Marxa w Lipsku.
W 1967 jo wón dostał wuměłske myto Domowiny a w 1976 teke myto Ćišinskego.
Bernd Melcher
Bernd Melcher jo cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije a wušej togo jo był cłonk pśespytowańskeje komisije pśi decentralnej a centralnej olympiaźe w serbskej rěcy. Póchada z Bórkow a jo studěrował na górnistwowej akademiji we Freibergu na inženjera za wobswět.
Kasper Miaskowski
Kasper Miaskowski (* 1549, † 22. apryla 1622) jo był pólski basnikaŕ.
Michał Korybut Wiśniowiecki
thumb Michał Korybut Wiśniowiecki (roź. 31. maja 1640, wum. 10. nowembra 1673) jo był kral Pólskeje wót 1669 do 1673.
Piśe
Piśe (teke napoj) jo žydkosć, z kótarejž se luźe a zwěrjeta napiju. Nejznaćejše napoje su:
Wšedny płonjak
Wšedny płonjak (Thymus pulegioides) jo rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae).
Wopis
Wšedny płonjak jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 5 až 40 cm. Rostlina ma wjele póddružynow, kótarež aromatiski abo pó citronje wónjaju.
Kijašk jo krotko lězecy, wustupujucy, roznogaśowany a pód kwiśonkowym stołkom wótšo styrikšomaty. Wón jo na granje kósmaty a na spódku zdrjewjony.
Łopjena
Łopjena su pśeśiwo stojece a dośěgnu dłujkosć wót 20 mm a šyrokosć wót 11 mm.
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do oktobra. Purpuroworožojte kwiśonki dośěgnu dłujkosć wót něźi 6 mm a stoje w gustych, cylindriskich głowkach, pśi comž dalše mutwje pód tym stoje. Wóni aromatiski wónjaju.
Płody
Płody njasu jědne wólejowe śělesa a se wót mrojow do jich jamow wlaku.
Stojnišćo
Rosćo na suchych błomjenjach a pastwach, nakłonjach, skałach a mrojowišćach. Ma lěpjej śoplejše, słyńcne stojnišća.
Systematika
Wšedny płonjak wopśimjejo pěś póddružynow a jaden fertilny bastard, kótaryž se pśedewšym w pśiznamjenjach łopjenow a w jich wupominanjach na stojnišćach rozeznawaju:
Euro
[[Dataja:European union emu map en.png|thumb|500px|Europske kraje, źož se euro wužywa
]] thumb|Prědna serija bankowkow thumb|Euro Euro (EUR, €; grichiski teke ευρώ) jo wót 1999 respektiwnje 2002 ako gótowe pjenjeze płaśece zgromadne europske pjenjeze a płaśi w tak mjenjowanej eurozonje, kótaraž wobstoj tuchylu z 19 cłonkow Europskeje unije.
Tampere
Tampere (: Tammerfors) jo wjelike město w Finskeje. Lažy pśi Finskem zalewje a ma 244.315 wobydlarjow.
Zamość
Zamość jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 65 149 luźi. Historiski centrum jo na lisćinje UNESCO.
Euro
Eurozona
K eurozonje słušaju:
Wótglědujucy togo jo euro jadnučke oficielne pjenjeze slědujucych tśich małostatow, kótarež njejsu ze cłonkami Europskeje unije, maju pak pšawo, swójske pjenjeze pregowaś:
Dennis Hopper
Dennis Lee Hopper (17. maja 1936 we Dodge City, Kansas – 29. maja 2010 we Vinice, Kaliforniska) jo był US-amerikański grajaŕ a režiser.
Euro
Pjenjeze a bankowki
Jadnotliwe pjenjeze eksistěruju za gódnoty 0.01, 0.02, 0.05, 0.10, 0.20, 0.50, 1.00 a 2.00 € a maju we wšych krajach eurozony jadnake wugótowanje na prědnej stronje. Slězne strony su w kuždem kraju rozdźělnje wugótowane.
Bankowki eksistěruju za gódnoty 5, 10, 20, 50, 100, 200 a 500 €
Zebnica (město)
Wobchod
Busowe linki 261 wujěś wót sem Drježdźan pód móstom pśi głownem dwórnišćy do Zebnice.
Carny baz
Carny baz (Sambucus nigra) jo rostlina ze swójźby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae).
mini|[[Jagoda|Jagodate packate płody]]
Wopis
Gałuzy su zrownane abo wobłukaśe wen pśewisujo.
Łopjena
Pśeśiwo stojece łopjena su pjerinate, dłujko wogonkate, na dolnem boku namódry zelene a wobstoje zwětšego z 5 až do 7 dłujkojśe-jajojtych, 5-10 cm dłujkich, 3,5 cm šyrokich, śańko zubatych, pśisamem sejźecych łopjeńkow. Pśi rozšurowanju aromatiski wónjaju.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Małke, šlapkaśe płone, gódnje wónjajuce kwiśonki stoje w až do 8 cm šyrokich wokołkowych kisćach. Krona jo kólaskata, běła abo póžołta.
Kwiśonki se wót muchow a brucykow woprošuju. Ale proški se zwětšego wót wětša rozšyrjona, tak až ako wuwołaŕ někotarych alergijow płaśe.
Płody
Płody su cerwjeno-carne, jědne, kulowate packate płody, kótarež cesto se jagody pomjenjuju. Wóni dośěgnu tłustosć wót 3 až do 4 mm. Jich wogonki su swětłocerwjene. Mězga jo purpurcerwjena.
Zdrjałe płody se wót ptaškow jěźe.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona. Ale teke w Małkej Aziji a w Kawkazu wustupujo.
Wužywanje
Kwiśonki a płody se pśeśiwo kataroju a drugim bólosćam dychańskich puśow, ale teke pśeśiwo zymnicy wužywaju.
Mytologija
Pśi Germanach jo był wósebnje swěta, pśeto ako domacny kerk jo złe duchy zagnaś měła. Jeje nimske mě Hollunder cesći Frau Holle.
Michael Caine
Maurice Joseph Micklewhite, Jr. (14. měrca 1933 we Londonje, Engelska) jo britiski grajaŕ.
Jan III. Sobieski
thumb|[[Republika Dweju Narodowu|Pólska, 1686]] thumb '''Jan III. Sobieski''' (* 17. awgusta 1629, † 17. junija 1696) jo był kral Pólskeje wót 1674 do 1696.
Połměke znamje
Ҍ, ҍ (połměke znamje) jo kyriliski pismik wužywany w kildino-samskej rěcy pokazujo palatalizacija pśedchadnego konsonanta. Wón njesmějo se z wjelgin pódobnje wupadacym pismikom Ѣ (jat) zaměniś.
Wjelicka tuja
Wjelicki tuja (Thuja plicata, syn.: Thuja gigantea) jo bom ze swójźby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
Połměke znamje
Kody
Wjeliki pismik Ҍ ma w unikoźe kodowu poziciju U+048C, a w HTML-koźe &#1164. Mały pismik ҍ ma w unikoźe kodowu poziciju U+048D, a w HTML-koźe &#1165.
Wjelicka tuja
Wopis
Wjelicka tuja jo pśecej zeleny bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do 50 m. W kulturje jano wusokosć wót až do 25 m dośěgnjo.
Krona jo na zachopjeńku kjagelojta, pózdźej njepšawidłowna. Dołojce jo bejnje šyroka.
Łopjena
Spjerchlinate, gusto na gałuzy pśilěgajuce łopjena su tupe njasu krotki špick a dośěgnu dłujkosć wót něźi 3 mm.
Kwiśonki
Kwiśo wót měrca až do apryla. Muske kwiśonki su małke a žołtojte a stoje na kóńcykach gałuzow. Žeńske kwiśonkowe stołki su zelenojte abo mělnje cerwjene.
Źiwa kócka
Źiwa kócka (Felis silvestris) jo cycak ze swójźby kóckow (Felidae).
Wjelicka tuja
Šyški
Šyški su wogonkate, rowne a dośěgnu dłujkosć wót 1 až 2 cm. Wóni njasu pěś až šesć porow elastiskich spjerchlinow. Wogonki su krotke a kśiwjone. Zdrjałe šyški su brune.
Źiwa kócka
Poddružyna
Eksistěruju tśi póddružyny:
Wjelicka tuja
Stojnišćo
Rosćo na pśirěcnych brjogach a sćinowych wótkłonach, pśi comž wót płoninow až do górow wustupujo. Ma lubjej włožne, wutkate zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pacifiskej pódpołnocnej Americe wót pódpołdnjoweje Alaskeje až pódpołnocneje Kaliforniskeje rozšyrjona. Tam bom móžo starstwo wót wěcej ako 500 lět dośěgnuś.
Drjewo
Drjewo jo w jědrje cerwjene, wjelgin trajne a se góźe derje wobźěłaś. Z togo se na pś. šynźele, paneele, zepěrańske grědy a płachtate sćažory zgótujo.
Tomasz Młodzianowski
thumb|Wopon Dąbrowa Tomasz Młodzianowski (* 21. decembra 1622, † 1686) jo był pólski katolski duchowny, teolog, pedagog a spisowaśel.
Pěskowy płonjak
Pěskowy płonjak (Thymus serpyllum) jo rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae). thumb|left|Kwiśonki thumb|left|Ilustracija
Prěc
Prěc nad Łobjom ( Pretzsch (Elbe)) jo až do 30. julija 2009 był město a jo něnto měsćański źěl města Bad Schmiedeberg we wokrejsu Běła Góra w Saksko-Anhaltskej.
Pěskowy płonjak
Wopis
Pěskowy płonjak jo zymje pśetrajucy kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 2 až do 10 (25) cm, šyrokosć wót 45 cm a ma dłymoko w zemju dosegajucy centralny korjeń a se wót togo wujźecy z lažecymi kijaškami rozšyrjujo. Jadnotliwa rostlina wuwiwa na toś tem wašnju zwisujucy pśestrěńc, kótaryž móžo dośěgnuś wjelikosć wót jadnogo kwadratowego metra.
Prěc
Prěc lažy wósrjejź Połobskeje nižyny (Elbaue) na dłujki wjacor wót pśirodnego parka Dübener Heide, něźi na wusokosći wót sedymasedymźaset metrow nad normalneju nulu, ma płoń pśisamem jadenadwaźasća kwadratnych kilometrow a něźi 1500 wobydlarjow.
Pěskowy płonjak
Wopis
Dele lažece kijaški su jano na spódku pitśku wódrjewjone.
Łopjena
Wónjajuce łopjena rostliny su małe, błyšćece, eliptiske až lancetne a dośěgnu dłujkosć wót 10 mm a šyrokosć wót 4 mm. Ze wogony zapušćuju w kuždem lětu wjeliku tšochu kwiśonkowych wurostkow, kótarež dośěgnu wusokosć wót źaseś až do pěśnasćo centimetrow.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do septembra (wót junija až do awgusta). Rožojte abo módrowioletne, małe, rorkojte, dwojogubkate kwiśonki stoje pó tśoch až pó šesćoch w łopjenowych rozporach w pózdatnem kłosu, kótarež dośěgnu dłujkosć wót až do 4 milimetrow (wót 6 až do 7 mm).
Rostlina producěrujo w toś tem casu nektar za woprošujuce insekty. Za pcołkarstwo jo pěskowy płonjak togodla wažna pcołcyna pastwa.
Stojnišćo
Pěskowy płonjak jo typiski wobydlaŕ wót chójcowych stepowych lěsow z suchymi, małokalkatymi pěskowymi zemjami. Wón se tam cesto podłu drogow abo na gólnych swětlinach namaka. Typiska pśewódna rostlina na toś tem stojnišću ja hsb:jatřobnik.
Hieronim Morsztyn
Hieronim Morsztyn (* 1581, † 1623/1645) jo był pólski basnikaŕ, spisowaśel a pśełožowaŕ.
Evangeliom swětego Matthejusa
Wótkaze
Diese Textfassung wurde bereitgestellt vom Sorbischen Institut e.V., Zweigstelle für niedersorbische Forschungen Cottbus Weitere Informationen unter http://www.niedersorbisch.de 􀃆 DNW 􀃆 Texte Neues Testament, Matthäus-Evangelium nach der Übersetzung von G. Fabricius (1709) Textgrundlage: Niedersorbische Bibel, gedruckt 1868 in Halle
biblija-http://www.bibleserver.com
Przemyśl
Przemyśl jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 63 467 luźi.
Domacna kócka
mini|240x240px Domacna kócka (Felis silvestris catus) jo cycak ze swójźby kóckow (Felidae).
Wopis
Domacna kócka jo mjeńša ako źiwa kócka a kubłańska forma płoweje kócki (Felis silvestris libyca). Wóna jo pó jadnu žywa.
Wužywanje
Kócki se młogolicbnych rasach kubłaju.
Stawizny
Domacne kócki buchu juž něźi 7000 lět pśed našym licenim casa w Prědnem orienśe źaržane. Wopšawdna domestikacija jo se w drugim lěttysacu pśed našym licenim casa w Egyptojskej stała. Kócka jo akle w něźi 8. lětstotku do srjejźneje Europy pśišła.
Gary Oldman
Gary Leonard Oldman (21. měrca 1958 we Londonje, Engelska) jo britiski grajaŕ, režiser a filmowy producent.
Njeknicomnik
Njeknicomnik – Leipziger Schmiermagazin für sorbische/wendische Studierende jo był  jaden wót studentow Instituta za sorabistiku w Lipsku zestajony śišćany magacin z pśinoskami w serbskej rěcy, kótaryž jo wuchadał mjazy 2017 a 2019 w Lipsku. Njeknicomnik jo wózjawjał artikle wó kulturnopolitiskem žywjenju Serbow, a jo był wjelgin kritiski. Dla kritiskego wopśimjeśa su byli pśinoski wózjawjone pód pseudonymom.
Jarosław
Jarosław jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Jarosław. W lěśe 2014 jo how bydliło 38 970 luźi.
Basshunter
Basshunter, Jonas Erik Altberg (* 22. december 1984, Halmstad) jo šwedski spiwaŕ, producent a DJ.
Archiv für slavische Philologie
thumb|right|Titelny bok prědnego zwězka casopisa z lěta 1876.
Archiv für slavische Philologie – jo nejstaršy wědomnostny casopis, kótaryž jo był slawistiskim studijam a slawistice pósćony. Wón jo naglědany ako nejlěpšy slawistiski casopis swojog casa.
W casopisu su byli wozjawjone teke někotare nastawki, serbskej tematice pósćone, na pś.
Jan Andrzej Morsztyn
thumb|Wopon Leliwa Jan Andrzej Morsztyn (* 24. junija 1621, † 8. januara 1693) jo był pólski politikaŕ, basnikaŕ a pśełožowaŕ.
Tupa kopśiwa
Tupa kopśiwa (Lamium) jo rod ze swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae). Druge serbske mě jo kopśiwka.
Systematika
thumb|[[Wjelicka tupa kopśiwa (Lamium orvala)]]
Rod tupych kopśiwow se znutśika swójźby gubkatych kwitarjow (Lamiaceae) do pódswójźby Lamioideae, Tribus Lamieae staja. Rod wopśimjejo něźi 30 družynow.
Srjejźnoeuropejske družyny su:
Złotne kopśiwki z něźi 10 družynami se wótwisnje wót Bearbeiter ako swójski rod Galeobdolon abo ako pódrod typych kopśiwow (Lamium subg. Galeobdolon) zastopnjowany. W srjejźnej Europje wopśimjejo slědujuce družyny:
Mariehamn
Mariehamn (: Maarianhamina) jo stolica a nejwětše město Åland. Lažy pśi zalewje a ma 11.736 wobydlarjow.
Daniel Naborowski
Daniel Naborowski (* 1573, † 1640) jo był pólski basnikaŕ a diplomat‎.
Brjok
thumb|Škóra starego brjoka thumb|Habitus starego brjoka Brjok (Sorbus torminalis) jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Brjok jo kerk abo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 12 (15) m.
Łopjena
Śamnozelene łopjena su błyšćece, we wobcerbje šyroko jajojte, maju na kuždem boku 3 až 4 wušpicnjone lapy a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 10 cm. Wóni njasu na dolnem boku šeru pjelsń, ale pózdźej gołe bywaju. Jich lapy su wótše, pśi comž dolnje su wjelike a horicontalnje wótstoje. Jich nazymowe barwjenje jo nabrunje žołte až oranžocerwjene.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Běłe kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót 1,5 cm a stoje we wokołojtych kisćach.
Siedlce
Siedlce jo město w Pólskej, w mazowskem wójewódstwje. W lěśe 2014, jo how bydliło 76 585 luźi. Město lažy w Małopólskej.
Brjok
Płody
Jabłukowy płod jo jajojty a na zachopjeńku žołte až nacerwjenje žołte, w zdrjałosći nacerwjenje bruny z swětłymi dypkami, dośěgnjo dłujkosć wót 2 cm. Wóni su jano pśi pśezdrjałosći jědne, pśi comž su śěstojte a słoźe wjelgin kisale.
Siedlce
Měsćańske źěle
400px
Sport
thumb
Brjok
Stojnišćo
Rosćo w dubowych a dubo-grabowych lěsach a na lěsnych kšomach. Ma lubjej w pšawej měrje suche, w lěśu śopłe, nejwětšego kalkate, kamjenjate zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje rozšyrjona.
AZERTY
AZERTY [wur. azerti] jo mě warianty kompjuteroweje tastatury pśemjenjowana QWERTY ; tutu wariantu namakaju w Europje, głownje w Francojskej a Belgiskej.
Mě póchada wót pismikow šesć tastow w górnem, lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury -     :
a z  e  r  t  y  u  i  o  p  ^  $ q s  d  f  g  h  j  k  l  m  ù  * < w  x  c  v  b  n ,  ;  :  ! A Z  E  R  T  Y  U  I  O  P  ¨  £ Q S  D  F  G  H  J  K  L  M  %  µ > W  X  C  V  B  N  ? . /  §
Interpunkciske znamješka atd mógu wariěrowaś. Tastatura AZERTY bu nacerjona, aby wótwobrośił pśetergowanje dla rownocasnego wužywanja susednych tastow za cas epochy pisańskeje mašiny.
Tastatura za Windows XP
Tu francojska tastatura za Windows XP (141 znamješkow) slědujo: ┌───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───────┐ │  │1  │2  │3  │4  │5  │6  │7  │8  │9  │0  │°  │+  │       │ │²  │&  │é ~ │" #│' {│( [│- |│è ` │_ \│ç ^│à @│) ]│= }│       │ ├───┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─────┤ │     │A  │Z  │E  │R  │T  │Y  │U  │I  │O  │P  │ ¨  │£  │     │ │     │a  │z  │e €│r  │t  │y  │u  │i  │o  │p  │ ^  │$ ¤│     │ ├─────┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┐    │ │      │Q  │S  │D  │F  │G  │H  │J  │K  │L  │M  │%  │µ  │    │ │      │q  │s  │d  │f  │g  │h  │j  │k  │l  │m  │ù  │*  │    │ ├────┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴───┴────┤ │    │>  │W  │X  │C  │V  │B  │N  │?  │.  │/  │§  │          │ │    │<  │w  │x  │c  │v  │b  │n  │,  │;  │:  │!  │          │ ├────┴┬──┴─┬─┴──┬┴───┴───┴───┴───┴───┴─┬─┴──┬┴───┼────┬─────┤ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ └─────┴────┴────┴──────────────────────┴────┴────┴────┴─────┘
A tu belgiska tastatura za Windows XP (153 znamješkow) slědujo (belgiska tastatura jo wěcej bogata w Linuksu): ┌───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───────┐ │³ │1  │2  │3  │4  │5  │6  │7  │8  │9  │0  │°  │_  │       │ │²  │& |│é @│" #│'  │(  │§ ^│è  │!  │ç {│à }│)  │-  │       │ ├───┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─────┤ │     │A  │Z  │E  │R  │T  │Y  │U  │I  │O  │P  │ ¨  │*  │     │ │     │a  │z  │e €│r  │t  │y  │u  │i  │o  │p  │ ^ [│$ ]│     │ ├─────┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┐    │ │      │Q  │S  │D  │F  │G  │H  │J  │K  │L  │M  │%  │£  │    │ │      │q  │s  │d  │f  │g  │h  │j  │k  │l  │m  │ù ´ │µ ` │    │ ├────┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴───┴────┤ │    │>  │W  │X  │C  │V  │B  │N  │?  │.  │/  │+  │          │ │    │< \│w  │x  │c  │v  │b  │n  │,  │;  │:  │= ~ │          │ ├────┴┬──┴─┬─┴──┬┴───┴───┴───┴───┴───┴─┬─┴──┬┴───┼────┬─────┤ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ └─────┴────┴────┴──────────────────────┴────┴────┴────┴─────┘
Jo jadne znamješko, kótarež móžoš direktnje tipowaś z pomocy francojskeje tastatury, ale nic z pomocy belgiskeje: '¤'. A tu slědujo 13 znamješkow, kótarež móžoš tipowaś z pomocy belgiskeje tastatury, ale nic z pomocy francojskeje: '³', '´', 'Á', 'á', 'É', 'Í', 'í', 'Ó', 'ó', 'Ú', 'ú', 'Ý' a 'ý'.
Lucknow
Lucknow (hindiski: लखनऊ, urduski: لکھنو; lakhnaū []) jo głowne město zwězkowego stata Uttar Pradesh w Indiskej. Ma płoń 310,1 km² a něźi 2,8 milionow wobydlarjow.
Gibraltar
Gibraltar (cesto The Rock - „skała“) jo zamórski teritorij (něgajšna kronowa kolonija) Zjadnośonego kralojstwa. Wupśestrěwa se na pódpołdnju Iberiskeje połkupy, na městnje, kótarež jo Africe nejbližej. Toś to strategiske połoženje zmóžni kontrolěrowaś Gibraltarsku wuscynu.
AZERTY
Tastatura za Windows XP
Znamješko, kótarež njejsu na samskem městnje na wobyma tastaturoma, su: '-', '!', '*', '@', '[', '\', ']', '^', '_', '`', '{', '|', '}', '~', '+', '=', '£', '§' a 'µ'.
'^', '¨', '´', '`' a '~' su marłe tasty (engelski dead keys). Faktiski znamješko '^' se jawi dwójce na wobyma tastaturoma: ta na cerje cyfrowych tastow jo normalna tasta, ta ned pó 'azertyuiop' jo marła, t.g. až nejpjerwjej tipujoš cirkumfleks, a ned pó tom drugi pismik, na pś. 'a', a da se pismik 'â' jawiś. Aby měł jano cirkumfleks, tipuj marły cirkumfleks, kótaremž slědujo prozna tasta. Tu su akcentuěrowane pismiki, kótarež móžoš tipowaś z pomocy marłych tastow:
Jan Bok
miniatur|Liber Hungaridos Primus, 1599 Jan Bok, nim. Johannes (Hans abo Hanns) Bock, łat. Johannes Bocatius (roź. 25. decembra 1569 we Wětošowje; wum. 12. nowembra 1621 w Uherskim Broźe) jo był dolnoserbski humanist, politikaŕ, pedagog a basnikaŕ.
Wón jo se w lěśe 1569 ako syn pśekupca a šołty Pětša Boka z Wětošowa naroźił. Jo studěrował w Drježdźanach, pón teke we Wittenbergu, źož jogo wucabnik jo był Serb a kurwjerchojski gójc Kaspar Peuker.
Jan Bok jo źěłał mjazy drugim w Prešowje a w Košicach, źož wót lěta 1599 jo nawjedował ewangelsku šulu. Jo źěłał teke ako politikaŕ a diplomat za hungorskego groba Stephana Bocskai.
Wón jo napisał wěcej ako 40 literariskich źěłow. Ako basnikaŕ jo Bok dojśpił taku cesć a pśipoznaśe, až habsburski kejžor Rudolf II. jo go z titelom poeta laureatus caesareus pócesćił.
Walerian Nekanda Trepka
Walerian Nekanda Trepka († 1640) jo był pólski spisowaśel.
Andy
thumb|Aconcagua - nejwuša góra w Andach thumb|Cono de Arita, Salta ([[Argentinska)]] Andy (špański Cordillera de los Andes, kečwa Anti) su z dłujkosću wót 7.500 km nejdlejšy górski rjeśaz na Zemi a namakaju se podłu pobrjoha Śichego oceana w Pódpołdnjowej Americe, dokładnej we Venezuelje, Kolumbiskej, Ekuadorje, Peru, Boliwiskej, Chilskej a Argentinskej.