cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Madama Butterfly
Muzika
Charakteristiska za operu jo balansa mjazy skrupuloznosću a cusinosću. Popšawna partitura jo wjelgin jadnora, ale minimalnosć nacerijo rosłamnosć wot Butterfly. Typiske eksotiske harmonije za podzajtšnu muziku pśecej kresle wobraz japańskeje krajne a teke pokazuju cuśe wobšuźowanja. Weto Puccini se njewotchyla wot swojogo typiskego parta: slědy cełych tonow, pśewušone tśizuki a kwintowe paralele. Komponist jo se teke na stare japańske ludowe spiwy orientěrował. Wosebnosć jo, až amerikańska narodna hymna zazněwa casy, gaž Pinkerton powěda abo gaž Butterfly groni, až wona ma naźeju na wrośenje leutnanta. Taka tema mocni rozgorjenje pśiglědowaŕa na amerikańskego Pinktertona, dokulaž wona spi z takeju nutśinosć a lubosć k njomu.
Wobchadniski zaměrowy zwězk Górna Łužyca-Dolnošlazyńska (ZVON)
Wobchadniski zaměrowy zwězk Górna Łužyca-Dolnošlazyńska ( Wobchadniski zaměrowy zwjazk Hornja Łužica-Delnja Šleska, Zweckverband Verkehrsverbund Oberlausitz-Niederschlesien (ZVON),  Účelové sdružení Dopravní svaz Horní Lužice – Dolní Slezsko,  Związek Przedsiębiorstw Komunikacyjnych Górnych Łużyc i Dolnego Śląska) jo wobchadniski zwězk w pódzajtšosakskima górnołužyskima wokrejsoma Zgórjelc a Budyšyn.
Detlef Kobjela
Detlef Kobjela, nim. Detlev Kobela (roź. 7. apryla 1944 w Rogoznje, wum. 18. maja 2018 w Budyšynje ) jo był serbski komponist a muzikolog.
Werb
Werb (wót łatyńskego verbum "słowo") jo słowna družyna, kótaraž ma wěste morfologiske, syntaktiske a semantiske pśiznamjenja. Wón wugroni cyny, tšojenja a procese.
Detlef Kobjela
Wón jo wuknuł w serbskej wušej šuli w Chóśebuzu. Studěrował jo pedagogiku za muziku, germanistisku a wědomnosć za muziku na Humboldtowej Uniwersiśe w Barlinju. Pśi drogowanju ze starym pśijaśelom z wušej šuli jo wón póznał swóju žeńsku Mariju. Pód jeje wliwom jo Kobjela namakał drogu k serbskej rěcy a komponěrowanju. Wónej stej měłej dwě góleśi.
Wót 1970 až do 1980 jo Kobjela był wědomnostny sekretaŕ źěłowego krejza serbskich muzikarjow. Mimo togo jo wón był muzikaliski dramaturg a šefowy dramaturg w Serbskem ludowem ansamblu. Wót 1990 až do 1995 jo Kobjela teke był tam intendant. Wón jo cynił filmowu muziku a chorowu muziku.
Werb
Morfologija
Morfologiske pśiznamjenja werbow jo konjugacija. Werby mógu slědujuce kategorije měś:
W někotarych rěcach mógu dalše kategorije wustupowaś:
Kongruenca
Wótwisnje wót mjenjowanych kategorijow werby w rozdźělnych rěcach, na pś. we wjele indoeuropskich rěcach, pó wósobje a numerusu wariěruju. Taka kongruenca teke w serbšćinje wustupujo, ale w někotarych rěcach felujo. Na pś. někotare germaniske rěcy, kaž na pś. afrikaanšćina, dańšćina, norwegšćina taku kongruencu wěcej njamaju. Mimo togo kongruenca felujo we wěstych rěcnych swójźbach, na pś. w tibeto-chinskich rěcach.
Rukow
Rukow ( Bad Liebenwerda) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halšter pśi Carnym a Małym Hałšterom. Lažy něźi 140 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 90 km na dłujki wjacor wót Drježdźan, na krotki wjacor wót Chóśebuza a něźi 80 km na pódzajtšo wót Lipska.
Werb
Kongruenca
W někotarych rěcach samo kongruenca pó direktnem a indirektnem objekśe wustupujo nic jano pó subjekśe, kaž na pś. w baskišćinje, georgišćinje, rěcy kečua.
Rukow
Na pódzajtšo zachopijo Narodny park dolnołužyski góla a pódwjacorje Annaburger Heide. thumb|400px|left|Rukow - w lěśe 1628 thumb|450px|left|Panorama Rukowa <br style="clear:left;">
Werb
Syntaksa
Werby wustupuju ako sadowe cłonki. Pó funkciji ako predikat sady se rozeznawaju:
Semantika
Semantiski werby se mógu pó slědujucych kriterijach rozeznawaś:
Waršawa
Waršawa (pól. Warszawa, nim. Warschau) jo nejwětše město, a wot lěta 1596 stolica Pólskeje. Lažy nad rěku Wisłu. Waršawa jo wažny kulturny a turistiski centrum kraja. Historiski centrum města jo na lisćinje UNESCO. W lěśe 2014, jo w Waršawje bydliło 1 729 119 luźi.
Město lažy w Mazowskej.
Wobydlaŕstwo
thumb|Waršawa
Měsćańske źěle
550px
Jerjeł
Jerjeł (Aquila) jo rod z rubjažnych ptaškow, kótarež k swójźbje (Accipitridae) słuša. K toś tomu rodoju słuša 11 družynow, kótarež su we wšych klimatowych conach rozšyrjone. Jano holarktiski rozšyrjony skalny jerjeł wustupujo teke w Americe.
Maya
thumb|Maya - wobraz z Bonampak Maya su indiańske ludy w srjejźnej Americe.
Něnto w Americe bydli 6 milionow Maya.
Stawizny
Južo šesćo stow lět pśed naroźenim Jezusa Kristusa su Maya wužywali kalendaŕ, kótaryž jo był wjelgin precizny.
Wikow
Wikow ( Elsterwerda) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halšter pśi Carnym Halšterje a Połčnicy, lažy něźi 140 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 70 km na dłujki wjacor wót Drježdźan, na krotki wjacor wót Chóśebuza a něźi 80 km na pódzajtšo wót Lipska. Na pódpołnoc dosega do narodnego parku dolnołužyskej góli a na pódzajtšu do Chrjonijm. thumb|left|Wikow - postowa mila pśi cerkwi "St.Katharina" thumb|left|radnica
Słowakska rěc
Słowakska rěc abo Słowakšćina (slk. slovenčina) jo słowjańska rěc.
Wien
Wien jo nejwětše město a stolica Awstriskeje a lažy we pódzajtšnem źělu kraja pśi Dunaju.
Ditmarski
Ditmarski (dan. Ditmarsken, nim. Dithmarschen) jo region w pódpołnocnej Friziskej we Šleswig-Holštejnskej pśi pódpołnocnem mórju.
thumb|600px|center|Kórta w wokrejsu Ditmarski
thumb|250px|right|Mórska krajina pśi Ditmarskej
Giacomo Puccini
Na 22.12.1858 jo w Lucca w Toskanje snaž nejwažnejšy komponist w stawiznach italskeje opery se naroźił: Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini. Mamy jomu muzikaliske dožywjenja ako „La Bohème“, „Tosca“ abo „Madama Butterfly“ se źěkowas. Arije ako „Nessun dorma“ wot opery „Turandot“ abo „Dovunque al mondo“ wot „Madama Butterfly“ stej teke hyšći źinsa popularneje kure klasiki.
Žywjenje až do casa prědnych kompozicijow
Popšawny fakt, až Giacomo Puccini jo był muzikaŕ, njejo njezjapki. Slědkoju won pochada wot familije z muzikaliskimi korjenjami, někotare wot swojich wóścow su teke komponisty byli. Woni zu zwětšego cerkwinsku muziku komponěrowali. Teke nejsławy Puccini jo zachopił swoju karieru ze sakralneju muziku. Won jo organist a wjednik chora w Lucca był a jo w lěśe 1880 do Mailand pśeśěgnuł za studium kompozicije na konserwatoriumje. W tom lěśe won jo teke swoju „Messa di Gloria“ (mša mimo Credo, Sanctus a Agnus Die) spisał. Tworba pśedstajijo wažny kšac w źěle Giacoma Puccini. Napśeśiwo drugej mšy, solopartije za tenor a bas w „Messa di Gloria“ Puccina stej tak dramatiskej, až wonej pokazujotej zgromadnje z opulentnym orchestrěrowanjom južo wjelgin mocne znamje pozdźeje lubosći Puccina za dramatiku. Južo w tom casu někotare muzikaliske motiwy su take teatraliske, až woni dopomnjeju na operu. Slědny postark, kenž jo młodego Puccina ku komponěrowanjoju operu sporał, jo był woglěd opery „Aida“ wot Giuseppa Verdi w Pisa. Togodla won jo w lěśe 1882 swoju prědnu operu skońcył. Pśicyna za kompoziciju jo wuběźowanje było. Lěcrownož Puccini njejo był dobyśaŕ wubězowanja „Le Villi“, jo 1884 prědny raz na jawišću był. A to jo był podłožk za karieru Giacoma Puccini.
„Edgar“ a cas w Torre del Lago
Za tym až Puccini jo pisał „Le Villi“, won jo w lěśe 1889 swoju drugu operu „Edgar“ komponěrował. Tśi lěśe pózdźej komponist jo do Torre del Lago (blisko Viaregio w Toskanje) pśeśěgnuł a to jo był zachopjeńk wjelgin płodneje faze w swojom tworjenju. Teke źinsa woglědanja „Villa Museo Puccini“- doma, zo Puccini jo žywy był a zo won jo teke zakopowany, su možne. W 30 lětach, w kotarychž Puccini jo w Torre de Lago žywy był, won jo sedym wot swojich źaseśich operow spisał, teke nejsławnjejše ako „Tosca“ a „La Bohème“.
Manon Lescaut
W lěśe 1893 opera „Manon Lescaut“ jo nastała a jo była prědny wjeliki wuspěch za komponista. W casu wot wosymych lětow su mrocniki stawiznow opery slědowali: 1896 „La Bohème“, kotara jo znata ako wjelgin romantisku operu z pśekšasneju rolu za tenorow. Pśedstajone we wobcerjenju chudych Bohemianow w Parisu, jawišćowa tworba wulicujo wo tragiskej lubosći mjazy Mimi a Rodolpho, kotarejž końcy ze smjerśu.
Tosca
„Tosca“ z lěta 1900 ma teke tšojenje wo lubosći ako temu. Tam słuchamy wo pogu mjazy spiwarnice Floria Tosca a molarja Mario Cavaradossi. W tom paźe mamy podla lubosći teke wjelgin wjele namocow, wjeliki źěl figurow zemrěł.
Madama Butterfly
Teke se njesmějo "Madama Butterfly" zabyś, Puccini jo skóńcył operu 1904. Hyšći raz bolosna a komplikowana lubosć jo zakład jadnanja. Amerikanaŕ B. F. Pinkerton pśiźo do Japańskeje a se woźenijo geishu Butterfly. Na końcu Butterfly wzejo sebje žywjenje dokulaž wona jo mura nazgonjona až Pinkerton jo južo woženił a jo ju jano ako geishu wiźeł. Nejznaty kusk opery jo „Dovunque al mondo“.
Dalšne tworby
Po 1904 kompozicije Puccina su byli rědše, won jo źěłał ze změnijich libretistach a jo až do swojeje smerśi w lěśe 1924 hyšći styri opery komponěrował. 1910 „La fanciulla del West“ jo prědny raz pokazał na jawišću- tworba, kotara pśedstajijo w kaliforniju.
Partitura wot „La Rondine“ jo 1917 gotowa była a jano lěta pozdźej opera “Il Tritico“ jo měła premjeru w New York. Pśi tom se jadnaje wo tśiźělny opera, zestajijona z tworbow „Il Tabarro“, „Suor Angelica“ a směšneje opery „Gianni Schicci“. Wo tym jano „Schicci“ jo hyšći źinsa kšuty źěl grajnych planow źiwadłow.
Slědne lěta
Giacomo Puccini jo spušćił Torre del Lago w lěśe 1921 a jo pśeśěgnuł do Viareggio. Jano dwě lěśe pozdźej gojce su pla Puccina gjardłowy rak diagnosticěrowali.
Po diagnozy muzikaŕ jo hyšći mało lětow žywy był. Po operaciji w Brüssel su se namakali njedocakane komplikacije, kotare su wjedu k infektoju wutšoby. Giacomo Puccini jo na 24.11.1924 w starstwje wot 66 lětow mrěł. K prědnemu won jo pśewoźujo do rowa w Mailand, ale swoj syn jo pozdźej pśewoźył śěło do Torre del Lago, zo jo hyšći źinsa row Giacoma Puccini we „Villa Puccini“.
Mecklenburgska
Mecklenburgska (nim. Mecklenburg; dolnonimski. Mekelnborg) jo historiski a geografiski kraj w pódpołnocnej Nimskej.
Geografija
Něnto Mecklenburgska lažy w zwězkowem kraju Mecklenburgska-Pśedpomorska.
Města
Nejwětše města Mecklenburgskeje su :
Guineja-Bissau
thumb|left|Droga w stolicy Bissau Republika Guineja-Bissau ( República da Guiné-Bissau) jo njewótwisny stat pśi Atlantiskem oceanje w pódwjacornej Africe. Granicujo ze Senegalom na pódpołnocy a z Guineju na pódzajtšu a w pódpołdnjowu. Stolica jo město Bissau, kótarež se namaka pśi atlantiskem pśibrjoze na pódwjacorje kraja.
Charles de Gaulle
Charles Andŕe Joseph Marie de Gaulle (* 22. nowembra 1890 w Lille; † 9. nowembra 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) jo był francojski general, politikaŕ a w drugej swětowej wójnje nawjedowaŕ francojskego wopěranja pśeśiwo nacijam. Wón jo był w lěśe 1958 ako premier załožaŕ pěteje francojskeje republiki a mjaz 1959 a 1969 statny prezident. Jogo naslědnik bu Georges Pompidou.
Sofija
thumb Sofija ( София) jo nejwětše město a stolica Bulgaŕskeje, lažy w pódwjacorje kraja. Wóna ma wěcej wobydlarjow a wěcej płoni ako kužde dalšne bulgaŕske město. 1. januara 2007 jo how bydliło 1 270 010 luźi.
Stawizny
Wót 1879 jo Sofija głowne město Bulgaŕskeje.
Ron Paul
thumb|Ron Paul
Ronald Ernest Paul (* 20. awgusta 1935, Pittsburgh) jo amerikański politikaŕ.
Popojce (Gołkojce)
Popojce ( Papitz) su dolnołužyska wjas pla Chóśebuza.
UniRed
UniRed je wjelerěcny unicodowy tekstowy editor za Windows 9x, NT, 2000 a XP a jo w programěrowańskej rěcy Delphi programěrowany.
Kakosći
UniRed pódpěra slědujuce znamješkowe sajźby :
Popojce (Gołkojce)
thumb|left|Cerkwja w Popojcach
UniRed
Kakosći
Program pódpěra rozdźělne programěrowańske rěcy, kaž na pś. C/C++, Delphi, Java. Ale pódpěra teke HTML.
Popojce (Gołkojce)
<br style="clear:left;" />
UniRed
Kakosći
Aby wobźěłanje datajow wólažcył, UniRed móžo tekst pó syntaksy zabarwiś.
Popojce (Gołkojce)
Wósobnosći
W Popojcach jo statkował a wumrěł folklorist a serbski ceptaŕ Hendrich Jordan (1841–1910). Jogo syn Karlo Jordan (1885–1967) jo se w Popojcach naroźił. W Popojcach jo statkował teke ceptaŕ a spisowaśel Dabit Boguwěr Głowan (1788–1865) (łatyński Wowanus; nim. David Traugott Kopf). Dalšny, kótaryž jo statkował w Popojcach jo był teolog a slěźaŕ domownje Herbert Cerna (1905-1955), kenž jo był nimsko-serbskego póchada. Dalšny, kótaryž jo naroźony w Popojcach jo Johann Jakob Korn (1702-1762), kótaryž jo był knigłyśišćaŕ a nakładnik knigłow a casopisow.
UniRed
Kakosći
Móžo tekst z pomocu regularnych wurazow narownaś a z pšawopisnym programom ISpell gromaźe źěłaś.
Rěcy
Standardnej rěcy za programowy pówjerch editora stej engelšćina a rusojšćina (mamina rěc programowego awtora). Za dalšnych 21 rěcow su rěcne pakśiki, kótatrež daju se pózdźej instalěrowaś. Za UniRed njejo oficielny dolnoserbski rěcny pakśik wopśimjony, ale jo njeoficielny rěcny pakśik - glědaj nožku 1.
Mimo togo eksistuju rěcne pakśiki za ukrainšćinu, běłorušćinu, esperanto, češćinu, walizišćinu, dańšćinu, nimšćinu, špańšćinu, francojšćinu, galicišćinu, italšćinu, litawšćinu, madagaskaršćinu, pólšćinu, portugišćinu za Portugalsku a Brazilsku, słowakšćinu, šwedšćinu, tataršćinu a grichišćinu.
Pšawopis
Z wuwześim górnoserbšćiny, madagaskaršćiny a walizišćiny su za wše rěcy teke pšawopisne pakśiki.
Wuwiśe
Programowy awtor jo južo pśed někotarymi lětami wozjawił, až wón UniRed dalej njewuwijo.
Friziske pólo
Friziske pólo (nim. Friesenfeld, frizi. Fryske fjild) jo region w pśirodnem parku Solawa-Unstrut we pódpołdnju w Anhaltskej a dłujkem zajtšu w Durinskej na krotkem wjacorje wót Merseburga.
thumb|200px|right|upright|[[Pśirodny park Saale-Unstrut]]
Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich
Geografija
Nejwuše městno jo: Mount Paget (2 934 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Tanvald
thumb|měsćańska chórgoj
Tanvald (nim. Tannwald) jo Partnaŕske město wót Kulowa, lažy pśi rěce Desna a pśi jišerskem Kamjeńicem rěcycem we lažy nad Kerkonošem a Jišerskem górym, wokoło 250 km na krotke zajtšo wóte Chóśebuza. Te Jablonkich okresa w českem Liberecich krajach.
Partnaŕske města
thumb|left|280px|
Chilska
thumb|left|Zastojańske rozrědowanje Chilskeje Chilska jo pódpołdnjowoamerikański stat pśi Śichem oceanje. Głowne město jo Santiago de Chile. Chilska ma něźi 19,7 milionow wobydlarjow (2021). Prezident jo Gabriel Boric.
Geografija
thumb|left|Atacama Chilska granicujo z Argentinskeju, Boliwiskeju a Peru. Nejwušy wjeršk w kraju jo góra Ojos del Salado (6.885 m nad normalneju nulu), a nejnišy dypk brjog Śichego oceana (0 m nad normalneju nulu).
Města
Nejwětše města su :
Usedom
Usedom ( Usedom, Uznam,  Ùznôm) jo kupa w Baltiskem mórju. Wóna słuša pó źělach k Pśedpomorskej w Nimskej a pó źělach k Pólskej.
Głog
Głog (Crataegus) jo rod bomow ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Serbske Kamjenicy
Serbske Kamjenicy (čes. Srbská Kamenice, nim. Windisch Kamnitz abo Wendisch Kamnitz) jo wjas pla města Česká Kamenice pśi rěce dele na Kamenice we wokrejsu Děčín w Ústeckéch kraju w Českej. Na pódzajtšo zachopijo do Łužyskich Górow w pódpołdnju wót narodnego parka Česka Šwicarska.
Keluchowe łopjenko
thumb|299px|Skica kamelijoweje kwiśonki: 2 = Keluchowe łopjenko Kełuchowe łopjenka (sepale) twórje keluch (calyx) kwiśonki pókšytosemjenjoweje rostliny a su wenkowne, wótergi gropnjejše a wótergi zelene kwiśonkowe pśikšywne łopjenka, mógu wšak teke druge barwy měś abo kaž kronowe łopjenka wuglědaś.
Jadna se pśi tom toś wó wenkowne kwiśonkowe pśikšywne łopjenka dwójnego kwiśonkowego pśekšywa (periant), kótarež su južo pśi zacynjonem pupku widobne. Cesto zelene keluchowe łopjenka twórje pśi kwiśonkowych pupkach šćitny pśekšyw za nutśikowne drobnjejše kwiśonkowe źěle. Teke pśi zawrjenju wjele kwiśonkow za noc šćitaju druge kwiśonkowe łopjenka.
Mógu lichotne abo zarosćone byś. Pśi někotarych taksonach su teke zreducěrowane, jo pótakem mjenjej z nich až pśi pśiwójźbnych taksonach abo feluju dopołnje. Su wažne pśiznamje za zarědowanje jadnotliwych taksonow (glědaj teke: taksonomija, zarědowanje rostlinow).
Šera spliska
Šera spliska (Motacilla alba) jo ptašk ze swójźby Motacillidae.
Wopis
Ganja z nygajucej głowu a cyni naraz skoki za cas góńtwy na insekty. Lětajucy jo južo z dalokosći k spóznaśeju na dłujkej wopušce ale teke na ekstremnem žwałkatem lětanju z nadpadnymi serijami pjerchotow. Pśi lětanju woła typiski „tśi-lit“ abo „tśu-wij“.
Ptašk wustupujo cesto blisko wódy, ale teke na pólach, na burskich žywnosćach, w parkach, na sportnišćach, na nadroznych kšomach a na kšywach domow.
Libyska
Libyska jo kraj w pódpołnocnej Africe.
Geografija
Nejwuše městno jo : Bikku Bitti (2 267 m nad normalneju nulu).
Města
Nejwětše města su :
Boris Tadić
thumb|Boris Tadić, prezident Serbiskeje Boris Tadić (kyriliski Борис Тадић; * 15. januara 1958 w Sarajewu, Jugosłowjańska) jo serbiski psycholog a politikaŕ Demokratiskeje strony (DS). Dnja 27. junija 2004 bu Tadić ako prezident Serbiskeje wuzwólony a 3. februara 2008 znowawuzwólony. Tadić płaśi ako politiski naslědnik zamordowanego premiera Zorana Đinđića, liberalny a pro-europski.
Tadić jo wóženjony a nan dweju góleśowu.
Fijałka
Fijałka, fijołka a syrotka  , matuška , macocha (Viola) stej rod ze swójźby Fijałkowych rostlinow  (Violaceae).
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Syrotka (Viola) jo rod ze swójźby Fijałkowych rostlinow (Violaceae).
Wolin
Wolin ( Wolin, Wołyń; Wollin;  Wòlin) jo kupa w Baltiskem mórju a źěl Pomorskeje w Pólskej.
Vilnius
Vilnius je stolica a nejwětše město Litawskeje a lažy w krotkem zajtšu kraja blisko wulewa rěki Vilnia do Nerisa. W lěśe 2015, jo how bydliło 542 664 luźi. Stare město jo na lisćinje UNESCO.
Worms
Worms jo město w Nimskej.
Vilnius
Mě w drugich rěcach
Vilnius se groni w drugich rěcach kaž slědujo:
Worms
W lěśe 2004 jo w měsće bydliło 81.250 luźi.
Encian
Encian (Gentiana) jo rod ze swójźby encianowych rostlinow (Gentianaceae).
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Michael Jackson
Michael Jackson (Michael Joe Jackson; * 29. awgusta 1958, Gary, Indiana, † 25. junija 2009, Los Angeles) jo był amerikański spiwaŕ a muzikaŕ.
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
thumb|right|250px|Cristo Pantocratore wót Duomo di Cefalù.
Mimoň
thumb|80px|right|wopon thumb|80px|right|Chórgoj
Jezus Kristus
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Mimoň
Mimoň ( Niemes) jo město we wokrejsu Česká Lípa w krajach Libereckým w Českej.
Jezus Kristus
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
Žrědła a jich wugódnośenje
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritiske slěźenje Nowego testamenta.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc jo kulturny swěźeń w Bórkowach. Wona se wótměwa w lěśu.
Jezus Kristus
Njekśesćijańske znanjenja
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Powěsćowa noc w Borkowach
Zawjeźenje
Powěsćowa noc zapśěgnujo tšojenja a mytose Błotow do fantastiskeje kombinacije z graśa, muziki a reje a pśetwórijo groźišćo w Bórkowach kužde lěto k swětkam do „powěsćego swěta“. Wěcej ako 200 źiwadłownikow, muzikarjow, artistow a rejowarjow se wobźěliju kužde lěto. Wjerašk kuždego pśedstajenja jo wjelicny wognjopraskot.
Jezus Kristus
Njekśesćijańske znanjenja
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Powěsćowa noc w Borkowach
Zawjeźenje
W 3 slědujucych nocach se wubuźiju, srjejź pśirody a zanurjony w perfektnem swětłowem šowje, serbske powěsći, směšne tšojenja, mystiske póstawy z Błotow do nowego žywjenja. Łutki, błudniki, pśezpołdnica, wužowy kral a wódny muž se wuwijaju do nosarjow sympatije, nowych a starych ryśaŕow. Take pósrědniju publikumju, pódla samego rozwjaselenja, historiske wuznamy a teke nowe problemy. Wósebny zajm lažy pśi tom na nowego, serbskego krala. Won musy se wjelikim problemam ako carnemu wojnarjeju abo swójej lubosći za Hanku, stajaś.
Jezus Kristus
Njekśesćijańske znanjenja
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2006
3.	Scena: Serbski Kral jo w mysled. Ako swojogo žeńska pšaša, wjerch pśiźo a wulicujo wó situaciji a pomina wót carnego jěcharja.
Jezus Kristus
Kśesćijańske znanjenja
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangelijow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2006
4.	Scena: Kral a swója žeńska wóstanjotej samej.
Jezus Kristus
Kśesćijańske znanjenja
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2006
5.	Scena: Pósoł pśiźo a wulicujo: wjerch su wumrěli, wugnanje Serbow pśez carnego jěcharja.
6.	Scena: Kral śěgnjo do wójowanja.
Jezus Kristus
Kśesćijańske znanjenja
W tśich synoptiskich ewangelijach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangelijow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliju pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2006
8.	Scena: Kral jo śěł pósoła na carnego jěcharja.
Šwedska
Geografija
Šwedska granicujo z Finskeju a Norwegskeju. Nejwuše městno jo góra Kebnekaise (2111 m nad normalneju nulu), a nejniše pśibrjog Baltiskego mórja (0 m nad normalneju nulu).
Jezus Kristus
Kśesćijańske znanjenja
Až se maju wšykne ewangelije pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Rujany
Rujany (stare mě jo było Rjana ;  Rügen) su kupa pśi baltiskem mórju a źěl Pśedpomorskeje w Nimskej. Wóna jo nejwětša kupa Nimskeje. „Wrota“ ku kupje Rujany su hanseatiske město Stralsund. Kupa, pśez Rügendamm a Strelasundbrücke nad 2 km šyroki Strelasund z twardeju zemju zwězana, ma maksimalnu dłujkosć wót 52 km (z pódpołdnja do pódpołnocy), maksimalnu šyrokosć wót 41 km na pódpołdnju a płoń wót 926 km². Cełkowna dłujkosć pśibrjoga Rujanow jo 574 km. Jeje póstawa jo pśez młogolicbne mórske zalewy ale teke wustupne połkupy a krajne jězyki wjelgin mócnje rozcłonkowana.
Jezus Kristus
Kśesćijańske znanjenja
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Rujany
Kupa Rujany jo stwóriła až do 3. septembra 2011 gromaźe z kupu Hiddensee a někotarymi mjeńšymi kupami zastojniski krajny wokrejs Rujany z wokrejsneju stolicu Bergen auf Rügen. Z 4. septembra 2011 kupa Rujany jo źěl wokrejsa Pśedpomorska-Rujany ze wokrejsneju stolicu Stralsund.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
1.	Scena: Malsnje pśeběg wót slědnego wulicowanja, ze swěźenja, wójowanju a wótejźenje wót Drelbora. K dokóńcenjeju, Kral rubjo sekeru(w casowej lupje) do pjeńka.
Šwedska
Města
Nejwětše města su (Staw: 2015-09-30) :
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
2.	Scena: Rinetta wótwardy chorego Krala, wetom až źiśi wopytaju sekeru wót pjenka śěgnu. Jano bójazny Jonas njewopyta a jo se smjał.
Jezus Kristus
Kśesćijańske znanjenja
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a jo do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
Rujany
Dalšne města su Sassnitz, Putbus a Garz/Rügen. Ale teke słušaju Baltiskomórske kupjele Binz, Sellin, Göhren, Baabe a Thiessow. Rujany se dla jich wšakich rědnosćow krajiny a dłujkich, drobnopěskojtych kupańskich brjogow wót wjele dowolarjow wopytuju.
Jezus Kristus
Slěźenje žywjenja Jezusa
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliju a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
3.	Scena: Jaden pósoł pśiźo a pśipowěźo napad wot carnego jěcharja. Rinetta a źiśi wołaju bludnikow a woni wjedu wše do bagna.
Jezus Kristus
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Šwedska
Města
Šwedska ma 21 prowincow (šwedski Län)na NUTS-3-rowninje:
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
4.	Scena: Kral se zwignjo. Wón co, wón musy wójowaś za swojego ludy, dokulaž won jo slědny serbski wjerch. Ale ten śotka jo mócnjejšy ako Kral. Wšuźi směśju njomu demony a duchy. Kral jo wumreł.
Jezus Kristus
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
5.	Scena: Zakopowanje. Ten njabogi Kral jo był wopłaki a wobspiwy. Ako śěło jo dołoj se pušćiło do grodowy, carny jěchaŕ pśiźo a grodowy jo se wobstajił.
Jezus Kristus
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa
Toś te styri ewangelije rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
Šwedska
Stawizny
Wót 1. wezymskego 1995 jo Šwedska cłonk Europskeje unije.
Jezus Kristus
Familija
thumb|[[El Greco – „Swěta familija“, 1604]]
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
6.	Scena: Wójowanje na wšyknu jawišću. Zapusćenje, dym a wogeń su wšuźi. Rinetta wuběga ze źiśami, ale wona zgubi Jonasu. Won wumóžo se a chowa slězy pjenku. We wojowanju carny jěchaŕ jo mócnjejšy ako Serby a dobylujo wo Serbach.
Jezus Kristus
Familija
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
7.	Scena: Carny jěchaŕ co pókład wót serbskego wjercha a ako carny jěchaŕ lězu dołoj, pśidu pógóršone duchy a pśezpołdnica głowu wot carnego jěcharja wótruba. Wšykne su wuběgnuli.
Jezus Kristus
Familija
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
Powěsćowa noc w Borkowach
Powěsćowa noc 2007
8.	Scena: Drelbora pśiźo na proznej grodowje. Wona jo wołała Rinettu a Krala – a wona jo wódawała a rozměła něnto. Ale nichten njejo słyšał, jano Jonas. Won jo wulicował toś ten tšojeńko a wona skóboźi Jonasa wopytaś sekeru wot pjeńka śěgnjo. Jonas śěgnjo – a raźi se.
Jezus Kristus
Rěc, wukubłanje, pówołanje
thumb|[[Giotto di Bondone – „Jezus z ceptarjami thory“]]
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski τεκτων), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
Statkowanje
thumb|[[Andrea del Verrocchio – „Dupjenje Kristusa“, 1475]] Pó wšyknych ewangelijach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikaŕje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
Městno statkowanja
thumb|Městna, źož jo Jezus zazdaśim zjawnje statkował. Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
Gójśe
thumb|Juan de Flandes – „Lazarus se wót Jezusa k žywjenju zbuźijo“, wokoło 1500
W ewangelijach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnaŕstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
Wukładowanje thory
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo jo do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a jo z tym pśechwataś a jo z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby jo teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnaŕstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
Pśiwisniki
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnaŕstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pśewóstajiś Bóžemu sudoju.
Žeńske
thumb|„Maria a Maria Madlena wopłakujotej Kristusa“, wokoło 1460
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangelijach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
Farizejarje
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa. Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangelijow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
Herodianerje a sadducejarje
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Okcitanšćina
Okcitanšćina, teke Okcitanska rěc (occitan) jo romaniska rěc. Okcitanšćina se powěda w Francojskej, Italskej, Špańskej a Monaco. Okcitański jo se w Nimskej až do srjejź 20. lětstotka powědało.
Wót lěta 2006 jo okcitańšćina oficielna rěc w Kataloniskej. Wón ma status šćitaneje historiskeje mjeńšynoweje rěcy w Italskej. Wón njama daniž w Francojskej daniž w Monaco oficielny status.
Gramatika
Okcitanšćina ma dwa genusa a numera, ale njama žeden pad, z wuwześim pronomenow.
Carna Plumpa
thumb|right|300px|Wopomnjeński kamjeń gósćeńca, pó kótaremž jo sedlišćo pómjenjowane.
Carna Plumpa jo měsćański źěl Grodka w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa. Sedlišćo lažy w Dolnej Łužycy a serbskem sedleńskem rumje.
Wjas lažy něźi źaseś kilometrow na pódzajtšo Grodkowskego centruma pśi zwězkowej droze 156.
Wjerchojstwo Sama
Wjerchojstwo Sama jo był historiski słowjański stat, kótaryž jo wobstojał wót lěta 623 do 661.
To jo był prědny słowjański kraj, wó kótaremž jo stawiznaŕ Fredegar pisał w lěśe 660 w swójich knigłach Liber Historiae Francorum. Ze głownym kraja jo był frankojski pśekupc Samo, kótaryž jo zjadnośił pódwjacornych Słowjanow aby jim lichotu wót Awarow a Frankow dał.
Samo
Carnogórska
Carnogórska (teke Montenegro; we Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow Arnošta Muki: Carna Góra ; carnogórski/serbiski Црна Гора, Crna Gora) jo njewótwisna republika w pódwjacornem źělu Balkańskeje połkupy w krotkozajtšnej Europje. Lažy w Dinariskich górinach pśi Jadrańskem mórju. Stolica a nejwětše město Carnogórskeje jo relatiwnje mała Podgorica.
Carnogórska jo była mjaz 1918 a 2006 z źělom Jugosłowjańskeje a bu 3. junija 2006 pó wótgłosowanju zasej njewótwisny. Jo z cłonkom Zjadnośonych narodow a zastupowański kandidat Europskeje unije.
Kulow
Kulow ( Wittichenau) jo městaško w Budyšyńskem wokrejsu na pódpołdnjo wót Wórjejc. Słuša do serbskego sedleńskego ruma w pódzajtšnej Sakskej.
Ivan Ribar
thumb|Dr. Ivan Ribar a [[Josip Broz Tito (wótlěwa) dnja 13. smažkego 1943]]
Dr. Ivan Ribar (* 21. januara 1881 we Vukmaniću w źinsajšnej Chorwatskej; † 11. junija 1968 w Zagrebju) jo był chorwatski politikaŕ a prědny prezident socialistiskeje Jugosłowjańskeje.
Kulow
Susedne jsy a města su Wórjejce, Njeźichow, Wóslink, Łaz a Rakecy.
Ivan Ribar
Ivan Ribar jo se naroźił tegdy k Awstrisko-Hungorskej słušajucej Chorwatskej. Wót 1920 do 1922 jo był z pśedsedarjom Skupštiny, sejma Kralojstwa Słowjeńcow, Chorwatow a Serbow. Wót 1937 jo był z głownikom Demokratiskeje strony. Za cas drugeje swětoweje wójny jo wójował gromaźe z komunistiskimi partizanami Josipa Broza pśeśiwo nimskim, italskim a kraloswěrnym serbiskim wójskam. Pó dobyśu pśeśiwo fašizmoju jo był mjaz 1945 a 1953 z prědnym prezidentom socialistiskeje Jugosłowjańskeje.
Kulow
Wejsne źěle
thumb|left|120px|Krabatowa słupa pśi wikach thumb|left|120px|Katolska cerkwja w měsćańskem centrumje thumb|left|120px|Pastyrnakowy młyn ([[Dubrjenk)]] Kulow (Wittichenau)
Mato Kósyk
thumb|upright|Pomnik we Wjerbnje
Spiraeoideae
Spiraeoideae su pódswójźba rožowych rostlinow (Rosaceae). Pó molekulargenetiskich pśepytowanjach bu pódswójźba rozšyrjona a wopśimjejo teke něga ako swójskej pódswójźbje wjejźonej měkopackosadowych rostlinow (něnto Subtribus Pyrinae) a twardopackosadowych rostlinow (rod Prunus).
Chóśebuz
Chóśebuz ( Cottbus, Chotěbuz,  Chociebuż,  Choćebuz) jo nejwětše město Dolneje Łužyce a wažne město za wědomnosć, kulturu a słužby w zwězkowem kraju Bramborskej. To móžośo zgóniś nic jano pśi cytanju studijnych pórucenjow, pśi wuchójźowanju pó modelowem měsćańskem źělu abo pśi błyšćatych premjerach statnego źiwadła. Teke nowo wugótowane internetowe boki Łužyskego wušego centruma gótuju zaśišć žywego duchno-kulturnego žywjenja, wobšyrnych turistiskich pórucenjow a słužbow zjawnego zastojnstwa. Wirtuelny měsćański běrow ma až do źinsajšnego dnja južo wěcej ako 150 słužbow a wušej 60 dokumentow za was pśigótowanych. Internet móžo derje póraźowaś a pomogaś, weto njamóžo wón Chóśebuzaŕkam a Chóśebuzarjam kuždy woglěd do zastojnstwa zežariś.
Spiraeoideae
Pśiznamjenja
thumb|left|[[Kwiśonkowy diagramm wót Spiraea hypericifolia.]] Zastupuju su pśedewšym kerki a bomy.
Mato Kósyk
Mato Kósyk (*18. junija 1853 we Wjerbnje, † 22. nowembra. 1940 w Albionje) - dolnoserbski basnikaŕ, spisowaśel, faraŕ, farmaŕ, klasikaŕ dolnoserbskeje literatury.
Chóśebuz
Geografija
Chóśebuz lažy něźi 125 km na krotke zajtšo wót Barlinja pśi Sprjewi. Serby su wobsednuli wokolinu wokoło źinsajšnego Chóśebuza w źasetem stolěśu, ako su natwarili grod na pěskatej kupje w Sprjewi. Nimce bydle pódla Serbow w Chóśebuzu wót tśinastego stolěśa. Chóśebuz jo był prědny raz dokumentariski naspomnjony 30. nowembra 1156.
Mato Kósyk
Roźony ako syn srjejźnego bura jo Kósyk w lětach 1867 do 1873 chójźił na gymnazium w Chóśebuzu. Pótom jo tśi lěta dłujko statkował ako zeleznicaŕ w Lipsku. Pózdźej jo wopytał se žywiś ako literat we Wjerbnje a wót 1880 jo sobu redigěrował Bramborski Casnik. 1883 do 1885 jo w ameriskem Springfielźe a Chicagu študěrował teologiju. Wótglědajucy wót krotkich woglědow we Łužycy, jo basnikaŕ pón až do kóńca žywjenja wóstał w Pódpołnocnej Americe. Wót 1885-86 jo był faraŕ we Wellsburgu. Wót 1887 do 1907 jo statkował we wšakorakich wósadach w staśe Nebraska (Ridgeley 1887-89, Princeton 1889-95, Roca 1895-96, Stamford 1896-97, 1897-07 Ohiowa). Wót 1907 až do wuměńka 1913 jo był faraŕ w El Renou w Oklahomje, pótom jo žywy był ako farmaŕ w Albionje.
Spiraeoideae
Pśiznamjenja
Kwiśonkowy keluch (Hypanthium) njejo zwětšego z płodowymi łopjeńkami zrosćone. Teke toś te su lichotne a njezrosćone.
Dańska
Dańska ( Kongeriget Danmark) jo stat mjaz Pódpołnocnym a Baltiskim mórjom w srjejźnej Europje. Stolica a nejwětše město jo Kopenhagen.
Chóśebuz
Geografija
thumb|150px|left|Uniwersitna biblioteka thumb|150px|left|Měsćańske źiwadło
Law
Law (Panthera leo) jo rubjažne zwěrje. Wón jo žywy w Africe a w źělu pódpołdnjoweje Azije.