cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brodajcate wjelkowe mloko
Wopis
Měnjate, swětłozelene łopjena su dłujkojte-owalne, sejźece, prědku śańko rězane a dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 5 cm.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Kwiśonkowe stołki su pózdatne wokołki a wobstoje zwětšego z pěś promjenjow a njasu žołte abo oranžowe šyroko-owalne abo wopak jajojte wusoke łopjeńka. Wobalka z wusokich łopjeńkow jo owalna, njezrosćona a krotko wogonkata. Załzy kwiśonkowych keluškow su owalne a žołte.
Płody
Płody su kapsle, kótarež njasu połkulowe až cylindriske brodawki a dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 4 mm.
Stojnišćo
Rosćo na suchych łukach a pastwach, na nakłonjach. Ma lubjej suche, do dłymi duce zemje na pitśku śoplejšych stojnišćach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje rozšyrjona.
Kock
Kock jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Lubartów, w gmejnje Kock. W lěśe 2014, jo how bydliło 3 402 luźi.
Galerija
center|thumb|800px
Parnawske wójwodstwo
Parnawske wójwodstwo (pol. województwo parnawskie) - dawne wójwodstwo w Pólskej w lětach 1598-1620.
Žołty kobołk
Žołty kobołk (Allium flavum) jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Andrej Zaliznjak
Wědomnostna biografija
Zaliznjak jo filologisku fakultu Moskowskeje statneje uniwersity skóńcył, a pótom studěrował na Pariskej Sorbonje pla francojskego stukturista André Martinet.
Źěła wó synchronistiskim wopisanju rusojskeje morfologije
Ako pokročowanje idejow Rusojskeje substantiwoweje a adjektiwoweje fleksije jo se jawiła Gramatiski słownik rusojskeje rěcy (1977, stwórty nakład w lěśe 2003), źož jo za sto tysac rusojskich słowow precizny fleksijowy model daty (a klasifikacija toś tych modelow naraźona). Słownik, kótaryž jo Zaliznjak z ruku gromaźe nosył, jo bywała baza za praktiski wše kompjuterowe programy awtomatiskeje morfologiskeje analyzy rusojskeje rěcy (inkluziwnje programow za pytanje informacijow a awtomatiskego pśestajenje).
Monografija Zaliznjaka a jogo nejwažnjejše źěła wó powšyknej a rusojskej morfologiji se su zasej w lěśe 2002 nakładowali.
Źěła w rěcy wopismow na brjazowych škórach
Wót lěta 1982 jo A. A. Zaliznjak systematiski rěc wopismow na brjazowych škórach z Velikego Nowgoroda studěrował. Wón jo źěła wó namakanju wósebnosćow stareje nowgorodskeje narěcy wózjawił, wó jeje wósebnosći na rozdźěl k nadnarěcnej starorusojskej rěcy, wó ortografiji a paleografiji wopismow na brjazowych škórach a wó metodach jich datěrowanja. W lěśe 1995 jo wón spowšyknjowany studij Stary Nowgorodski dialekt wózjawił (drugi nakład jo se w lěśe 2004 wózjawił). Źěło wopśimjejo gramatiski wopis dialekta a komentěrowane teksty pśisamem wšych znatych nowgorodskich wopismow na brjazowych škórach.
Analyza Rěcy wó wójaŕskem śěgnjenju Igora
Knigły Rěc wó wójaŕskem śěgnjenju Igora: doglěd rěcywědy (2004) jo gusto diskutěrowanemu problemoju awtentiskosći teksta Rěc wó wójaŕskem śěgnjenju Igora (Слово о полку Игореве) pósćona. Zaliznjak dopokaza, až by-li něchten tekst w 18. lětstotku falšował, by wjelicku mań preciznych znajobnosćow měś musał, kótarež jo rěcywěda faktiski akle w 19. a 20. lětstotku nadejšła. Eksistěruju kritiski wótwažowane rěcywědne argumenty pśeśiwo awtentiskosći teksta, naraźowane wót rozdźělnych awtorow. Pó powšyknej konkluziji Zaliznjaka jo wjelgin njewěrjobne, až jo Rěc wó wójaŕskem śěgnjenju Igora falšowana.
Brzozów
Brzozów jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Brzozów, w gmejnje Brzozów. W lěśe 2014 jo how bydliło 7 525 luźi.
Podolske wójwodstwo
Podolske wójwodstwo (pol. województwo podolskie) - dawne wójwodstwo w Pólskej w Podolskej w lětach 1434-1793. thumb|left|Kamieniec Podolski w 1691
Kalkuta
Kalkuta (nimski: Kalkutta; oficielna mjenja, engelski: Kolkata; bengalski: কলকাতা Kalkātā []; až do lěta 2001, engelski: Calcutta) jo głowne město zwězkowego stata Pódwjacorneje Bengalskeje w Indiskej. Ma płoń 187,33 km² a něźi 4,5 milionow wobydlarjow.
Piaski
Piaski jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Świdnik, w gmejnje Piaski. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 664 luźi.
Lěśojska adonisowa rožycka
Lěśojska adonisowa rožycka (Adonis aestivalis) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Lěśojska adonisowa rožycka goła rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 25 až do 60 cm.
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do awgusta (wót maja až do julija). Nakóńcne kwiśonki stoje pó jadnom a dośěgnu šyrokosć wót 1 až do 3 (3,5) cm. Pěś gołych keluškowych łopjeńkow jo pśilěgawe, zelene. Pěś až wósym pódłujkich kronowych łopjeńkow jo cerwjene abo blědožołte a cesto na spódku carne.
Płody
Płoźiki gusto stoje. Njasu na kóńcyku zeleny, zrownany, krotki cypk a su na górnem boku kósydłate.
Stojnišćo
Rosćo na trajdowych rolach. Ma lubjej glinjane, kalkate zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje a w Aziji rozšyrjona.
Kompleksny měchowy płod
thumb|300px|right|Kompleksny měchowy płod [[zagrodna jańska roža|zagrodneje jańskeje rože (''Paeonia officinalis)]] Jolic z jadneje kwiśonki z dweju abo wěcej płodowych łopjeńkow wšake gromaźe zrosćone měchowe płody nastanu, tak to jo kompleksny měchowy płod. Kompleksne měchowe płody nastanu stawnje z nadstojnich płodnikow. Dokulaž se jadnotliwe měchy za cas semjenjowego zezdrjaśu puknu, słušaju měchowe płody a kompleksne měchowe płody k sypjucym płodam.
Kompleksne měchowe płody mjaz drugim pśi wjele de:Magnolienähnlichen, pśi górkacowych rostlinach (Delphinium, hsb:Europska kubołnička atd.), jańskich rožach a rakowych zelach wustupuju.
Wósebna forma kompleksnego měchowego płoda jo jabłukowy płod. Pśi toś tych měchy lichotnje njestoje, ale su pśez wóskowu celinu seś wězane abo wobdane. Wótwisnje wót družyny płoda abo sorty (na. pś. pśi jabłukach) jo pak pśichylnosć k wótworjenju měchowych płodow na pśerěz płoda hyšći spóznajobna.
2009
Toś te lěto jo normalne lěto kótarež zachopina na stwórtku (glědaj tu kalendaŕ).
W lěśe 2009 po Chr. nar. se wótměwało, mjaz drugim:
Janusz Gajos
Janusz Gajos (* 23. septembra 1939) jo pólski grajaŕ, fotograf a pedagog. thumb
Pšawy kobołk
Pšawy kobołk (Allium sativum) jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
miniatur|200px|Allium sativum, William Woodwill: Medical botany, 1793 <br style="clear:left;" />
Wopis
Pšawy kobołk jo wutrajne zele, kótarež mócnje wónja. Łopjena su płone a dośěgnu šyrokosć wót něźi 1 cm. Kwiśonki stoje we wokołkojtych kwiśonkowych stołkach. Cybulka jo kulowata a wót wjele kupkow małkich sedańskich cybulkow wobdane.
Rozšyrjenje
Póchada z Azije.
Annopol
Annopol jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Kraśnik, w gmejnje Annopol. W lěśe 2014 jo how bydliło 2.652 luźi.
Krzysztof Kiersznowski
Krzysztof Kiersznowski (* 26. nowembra 1950) jo pólski grajaŕ.
Žorawina
Žorawiny su kupka družynow w roźe carnicow (Vaccinium). Wóni se zwětšego ako pódrod rozpominaju, wótergi pak teke ako swójski rod Oxycoccus wótźěla. Jagodowe płody jich zastupnikow su jědne a maju słodko-kisały, pó źělach pitśku njesłodny słod. Žorawiny wustupuju w měrnych regionach (na pś. teke w Nimskej) w lěsu, w bagnje a na góli.
Družyny
325px|thumb|left|Cerwjenje: Wšedna žorawina Oranžowje: małopłodowa žorawina Zelenje: Wjelkopłodowa žorawina
Priwatiw
Mimo togo eksistěruju priwatiwne afikse, kótarež se pśi substantiwach a adjektiwach wužywaju.
Nimšćina
Někotare prefikse pśi werbach pokazuju priwatiw, a to ent-, aus-, ab- a de- (w cuzorěcnych werbach). Slědujuce werby zwurazniju priwatiw:
Teke substantiwy a adjektiwy mógu priwatiwny prefiks wopśimjeś, a to un- abo ent-.
Turske rěcy
Turske rěcy maju sufiks za priwatiw, kótaryž wariěrujo pó wokalnej harmoniji. Pšosym glědajśo, až njejźo wó pad, dokulaž rezultěrujuce słowo jo adjektiw.
Baškiršćina
W baškiršćinje eksistěrujo priwatiwny sufiks +hEҙ, kótaryž se dla wokalneje harmonije w někotarych wariantach jawi: -һеҙ, -һыҙ,-һоҙ a -һөҙ. Wón góźi se pśełožyś do nimšćiny pśez -los resp. ohne („bźez--ny“), un- („nje-“), miss- (“?“) a jo antonym wót -лЕ „--ny“ w styri wariantach -лы, -ле, -ло, -лө.
Turkojšćina
W turkojšćinje eksistěrujo priwatiwny sufiks we wariantach -siz, -sız, -suz a -süz. Wón jo antonym wót -li, -lı, -lu a -lü.
Guaranišćina
W guaranišćinje eksistěrujo priwatiwnej sufiksa, a to -o a -ỹ.
Tanja Donatec
Tanja Donatec (nimske mě: Tanja Donath; roź. 27. julija 1971 w Budyšynje) jo serbska operowa spiwaŕka a wukubłańska nawodnica Serbskeje spiwańskeje akademije w Serbskem ludowem ansamblu. Donatec spiwa w originalnych rěcach spiwow a jo spiwała w 20 rěcach, teke w serbskej.
Tanja Donatec jo dobyła spěchowańske Myto Ćišinskego w lěśe 2005.
Inowrocławske wójwodstwo
Inowrocławske wójwodstwo (pol. województwo inowrocławskie) - dawne wójwodstwo w Pólskej. thumb|left|[[Bydgoszcz w 1657]]
Adonisowa rožycka
Adonisowa rožycka (Adonis) jo rod ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Systematika
Rod Adonis bu w lěśe 1753 wót Carl von Linné w Species Plantarum, zwězk 1, S. 547–548 nastajony. Synonymy za Adonis L. su Adonanthe Spach a Chrysocyathus Falconer.
Rod Adonis słuša k tribusoju Adonideae w pódswójźbje Ranunculoideae znutśika swójźby Ranunculaceae.
Eksistěrujo něźi 30 až 35 Adonis-družynow:
Dynów
Dynów jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Rzeszów. W lěśe 2014 jo how bydliło 6 178 luźi.
Mandlowe wjelkowe mloko
Mandlowe wjelkowe mloko (Euphorbia amygdaloides) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
Mandlowe wjelkowe mloko jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 30 až do 60 (70) cm. Ma wjele njekwiśecych, gusto łopjenatych kijaškow. Wóni wódrjewje, njasu gropne łopjena a w slědujucym lěśe kwiśece kijaški wubijaju. Rostlina wopśimjejo běłu mězgu a jo zymje pśetrajuca.
Łopjena
Měnjate, w zymje zelene łopjena su jajko-lancetojte, kóžane, cełokšomne a dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 6 cm. Pśezymujuce łopjena su śamnozelene, pózdźej brune a dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 7 cm.
Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja (junija). Kwiśonkowe stołki su pózdatne wokołki z pěś až źewjeś promjenjami. Załzy pśikšywnego keluška su cerwjene abo žołte a maju formu połmjaseca. Wobej wusokej łopjeńce stej ku kulowatemu łopjeńku zrosćonej.
Stojnišćo
Rosćo w zelišćatych lěsach. Ma lubjej kalkate zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje ale teke w Małkej Aziji rozšyrjona.
Ostrów Lubelski
Ostrów Lubelski jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Lubartów, w gmejnje Ostrów Lubelski. W lěśe 2014, jo how bydliło 2 198 luźi.
Leon Niemczyk
thumb Leon Stanisław Niemczyk (* 15. decembra 1923, † 29. nowembra 2006) jo był pólski grajaŕ.
Rawske wójwodstwo
Rawske wójwodstwo (pol. województwo rawskie) - dawne wójwodstwo w Pólskej w Mazowskej w lětach 1462–1793. thumb|left|[[Łowicz w 1617]]
Mjadwjeźe
Mjadwjeźe (Ursidae) su cycakowa swójźba z pórěda rubjažnych zwěrjetow (Carnivora). K swójźbje słuša 8 družynow.
Wopis
Mjadwjeźe su rubjažne zwěrjeta, kótarež dośěgnu dłujkosć wót něźi 1 m až do wótergi 3 m. Samice su mjeńše ako samjaki. Śěło jo masiwne, ale nogi su relatiwnje krotke a wjelgin mócne. Jich wopuš jo wjelgin krotki a togodla lěbda widny. Mjadwjeźe maju małke wócy a małke, kulowate wušy. Jich kóža jo dłujka a kósmata. Pěś palcow njaso dłujke pazory.
Traśe sćelnosći dośěgnjo něźi 6 až do 9 mjasecow, z wuwześim malayziskego mjadwjeźa (96 dnjow). Młoźeta se wjelgin małke póroźuju z wagu mjaz 230 a 450 g. Wóni se 1 až 1,5 lět cycaś daju a w starstwje wót 2 až 3 lět maś spušćiju. W starstwje wót 2,5 až 5 lět bywaju rodnje zdrjałe.
Rozšyrjenje a žywjeński rum
Wóni su žywe w lěsach, tundrach a połpusćinach Eurazije a pódpołnocneje Ameriki. Tam su wódnjo, w switanju abo změrkanju aktiwne. Jich rewěry su wjelike. Jich lěgwo je w sam twarjonych twarjach, pód wuwrotom, w skalnych jamach abo w gustem pódrostku.
Klasifikacija
Pó nowšych žrědłach cerwjeny panda (Ailurus fulgens) se něnto do swójskeje swójźby zarědujo. W někotarych žrědłach słuša k swójźbje małkich mjadwjeźow (Procyonidae) abo gromadu z wjelikim pandu k swójźbje (Ailuridae).
Jerzy Stuhr
Jerzy Oskar Stuhr (* 18. apryla 1947) jo pólski grajaŕ, režiser a pedagog. Nan Macieja Stuhra.
Čerokiske pismo
thumb|Tabela čerokiskego pisma
Čerokiske złožkowe pismo jo pisański system kótaryž jo se wuźěłany wót muža, Sequoyah, w lěśe 1819, aby čerokisku rěc pisał. Naměty kontakt z europskimi sedlarjami, jo ideju pisanja pśewzeł, a sam jo zachopił wuźěłaś pódobny pisański system za swójski čerokiski lud. Pó někotarych wopytach, inkluziwnje ideografije, jogo źěło jo płoźiło pśez wuźěłanje złožkowego alfabeta, nic alfabet kaž ten sedlarjow. Někotare ze symbolow su pśipadnje pśewzete z alfabeta sedlarjow, a druge su cele wunamakane z jogo pśestajenja.
thumb|Sequoyah 600px
Kompjuterowa reprezentacija
Čerokiske pismo se w Unicode reprezentěrujo, w znamješkowem wobłuku (engelski character range) U+13A0 až U+13F4.
Jadnučka čerokiska pismowa družyna (engelski font) se z Mac OS X dodawa, wersija 10.3 (Panther) a pózdźej a Windows Vista. Čerokiske pismo se teke pódpěra z lichotnych pismow namakane na boku languagegeek.com a Touzet's atypical.net, a shareware-pismowe družyny Code2000 a Everson Mono.
Wjelikopłodowa žorawina
Wjelikopłodowa žorawina jo rostlina z swójźby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
thumb|[[Płody]]
Kijowske wójwodstwo
Kijowske wójwodstwo (pol. województwo kijowskie) - dawne wójwodstwo Wjelikiego Wjerchojstwa Litawskego w lětach 1471-1569 a Pólskej w lětach 1569-1793.
Cyathium
Cyathium (z grichiskego κύαϑος ) jo specielny kwiśonkowy stołk, kótaryž jo pseudanthium a kaž kwiśonka wuglěda. Wustupujo jano w roźe wjelkowych mlokow (Euphorbia) znutśika swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Natwaŕ
Slědujucej pśerěza pśez cyatijow rozjasnjujotej tych njewšedny natwaŕ.
Legenda:
Zawitk
Zawitk ma rozdźělne wóznamy:
Nowe Delhi
Nowe Delhi ( New Delhi; नई दिल्ली, Naī Dillī; urduski: نئی دلی; pańdžabiski: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) jo měsćański źěl wót Delhi a stolica Indiskeje, sedło indiskego parlamenta, kněžaŕstwa a nejwušych sudnistwow. Nowe Delhi lažy na krotki wjacor rěki Yamuny, něźi 216 metrow nad mórskeju głaźinu. Ma płoń 42,7 km² a něźi 249.998 wobydlarjow.
Franciskus
Franciskus ( Franciscus), z bergaŕskim mjenim Jorge Mario Bergoglio, jo naroźił se 17. decembra 1936 w Buenos Aires w Argentinskej. Ako argentinski kardinal bu 13. nalětnika 2013 za 266. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. Pó Gregoroju III. jo akle drugi bamž w cerkwinskich stawiznach, kenž njejo europskego póchada, prědny jezuit. Jogo pśedchadnik Benedikt XVI jo był wósom lět z bamžom. W lěśe 1986 jo był w Nimskej we Frankfurśe nad Mainom, źož jo w teologiskej wusokošuli studěrował. 150px|miniatur|links
Raduš
Raduš jo bramborska wjas w Dolnej Łužycy, we wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Źins jo źěl Wětošowa, ma něźi sedym stow wobydlarjow a jo stakim nejwětšy gmejnski źěl Wětošowa mimo samogo města.
Nadregionalnje šyroko znate jo rekonstruěrowane słowjańske groźišćo blisko Raduša, kótarež jo źins archeologiski muzeum.
Modliborzyce
Modliborzyce jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Janów Lubelski, w gmejnje Modliborzyce. W lěśe 2014, jo how bydliło 1 427 luźi.
Raduš
Pó Mukowej Statistice Łužiskich Serbow jo 1880/84 hyšći 98% wobydlaŕstwa serbski powědało a srjejźi 1950tych lět 238 staršych Radušanarjow we jsy, Kupach a Błotnem młynje wobkněžyło serbsku rěc (to groni hyšći 22,1% wobydlaŕstwa).
Hync Rychtaŕ
Hync Rychtaŕ, nim. Heinz Richter (roź. 1951 w Slěpem ) jo serbski rěcywědnik, spisowaśel a pśełožowaŕ. Wón jo był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Instituta za sorabistiku.
Ty a twoja rěc
Ty a twoja rěc jo baseń serbskego basnikarja Fryca Rochy, wótśišćana prědny raz w Serbskem Casniku w lěśe 1931. W toś tej basni awtor pšaša za poměrom kuždego Serba k maminej rěcy a teke pódšmarnujo dwójorěcnosć Serbow ako něco ceło pśirodne.
Bagnowe wjelkowe mloko
Bagnowe wjelkowe mloko (Euphorbia palustris) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Ty a twoja rěc
Tekst toś teje basni wužywa serbska muzikowa kupka Die Folksamen w spiwje Sy ty Serb? z albuma Folkrockdisco, 2013.
Bagnowe wjelkowe mloko
Wopis
Bagnowe wjelkowe mloko jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 50 až do 150 cm. Rostlina wopśimjejo běłu mězgu a jo zymje pśetrajuca.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Śamnožołte kwiśonki stoje w płonych pózdatnych wokołkach. Žołte załzy su owalne. Wusoke łopjeńka su njezrosćone a na zachopjeńku nazeleń žołte. Pó kwiśenju wusoke łopjeńka cesto su cerwjenojte.
Płody
Płody su kapsle z gustymi brodajcami.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje a Prědnej Aziji rozšyrjona. W Nimskej jo šćitana, dokulaž jo wjele spócetnych stojnišćow wusuchotnjone.
Chórgoj Komijoweje republiki
thumb|200px|right|Něntejšna oficialna chórgoj Komijoweje Republiki Chórgoj Komijoweje Republiki jo oficialny statny symbol Komiskeje, subjekt Rusojskeje Federacije. Něntejšna chórgoj bu akceptěrowana 17. decembra 1997. Wóna jo horicontalna trikolora z módreje, zeleneje a cerwjeneje. Proporcija chórgoje jo 2:3.
Stawizny chórgoje
Pó slědnej modifikaciji statneje chórgoje Komijoweje Sowjetskeje Socialistiskeje Republiki wóna jo była samska kaž chórgoj RSFSR z pśidatnym pismom Komi ASSR w jeje górnem lěwym źělu.
Prědna chórgoj pó-Sowjetskeje Komijoweje Republiki jo była pó kaznju akceptěrowana 27. nowembra 1991. Jeje proporcije jo była 1:2.
Nejpjerwjej toś ta chórgoj bu kreěrowana ako baškirsku narodnu chórgoj w lěśe 1917 a bu planowane restawrěrowaś ju ako narodnu chórgoj Baškirskeje. Ale parlament Komijoweje Republiki jo akceptěrowała chórgoj tśi mjasece do togo pjerwjej až ton jo cynił parlament Baškirskeje, togodla Republika Baškortostan jo musał drugu wariantu trikolory (slěd barwow jo drugi) wubraś.
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski jo město w Pólskej, w łódźskem wójwodstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 75 732 luźi.
Caspar David Friedrich
thumb|Awtoportret Caspar David Friedrich (roź. 5. septembra 1774 w Greifswalźe; wum. 7. maja 1840 w Drježdźanach) jo był nimski mólaŕ. Wón płaśi ako jaden z nejwuznamnjejšych wuměłcow nimskeje romantiki.
Caspar David Friedrich jo studěrował w Akademiji za twórjece wuměłstwo w Kopenhagenje. Wót lěta jo źěłał 1798 r. w Drježdźanach, ale casy jo wón jězdźił do swójogo rodnego Greifswalda a woglědał teke kupu Rujany, kótaraż jo njedaloko wóttam.
Nowa Sarzyna
Nowa Sarzyna jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Leżajsk, w gmejnje Nowa Sarzyna. W lěśe 2014 jo how bydliło 6 141 luźi.
Stargard
Stargard jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.
Zawitk (kwiśonkowy stołk)
200px|thumb|A [[dichazij, B zawitk, C šrubel]] Zawitk (Cincinnus) jo monochasiski kwiśonkowy stołk, pśi kótaremž kužda generacija kwiśonkowego pšuśika jo w rozdźělnym rowninje.
Wón se wót dichazija wótwóźujo, pśi comž se jano jaden z bocneju gałuzow wutwóri, a to we wótměnjenju napšawo a nalěwo bocnu wósku z kwiśonku zapušćujo. Jolic bocna wóska jo pśecej na samskem boku, pótom to jo šrubel.
Fryco Rocha
Fryco Rocha ( Friedrich Rocho; * 29. januara 1863 w Šejnejźe, † 24. apryla 1942 w Załgózdźu) jo był serbski casnikaŕ, ceptaŕ, spisowaśel a kulturny procowaŕ.
Wón jo se naroźił w Šejnejźe, jo se wukubłał ako wucabnik w seminarje w Starej Darbni. Pón jo ceptariłe Wiłowje, Gołkojcach 1891 w Turjeju, a wót 1915 w Kibušu.
Tomaszów Mazowiecki
Tomaszów Mazowiecki jo město w Pólskej, w łódźskem wójwodstwje, we wokrejsu Tomaszów Mazowiecki. W lěśe 2014 jo how bydliło 64 712 luźi.
Pabianice
Pabianice jo město w Pólskej, w łódźskem wójwodstwje, we wokrejsu Pabianice. W lěśe 2014 jo how bydliło 67 462 luźi.
Mansardowe kšywo
thumb|300px|Mansardowe kšywo Pomjenjowanje mansardowe kšywo póchada wót francojskego architekta Mansarta, kótaryž wšak toś tu twarsku formu njewunamaka. Pśi toś tej kšywowej konstrukciji stej kšywowej płoninje zgibnjonej, kšywo jo pótakem w dolnem źělu wjele naglejša ako górjejce. Pód kšywom nastanjo tak pśidatny bydleński rum - za jadnu abo wšake mansardy.
Limes Sorabicus
thumb|Limes Sorabicus cerwjony
Limes Sorabicus jo była jadna njeskšuśona granica, kótaraž jo teritorium Serbow wót Frankojskego mócnarstwa w 9. stolěśu źěliła.
Tayanna
Tayanna (* 1984, Černiwci) jo ukrainska spiwaŕka.
Audrey Hepburn
Audrey Hepburn (* 4. maja 1929 w Brüsselje, Belgiska; † 20. januara 1993 w Tolochenaz blisko Lausanne w Šwicarskej; pópšawem Edda Kathleen van Heemstra Hepburn-Ruston) jo była grajaŕka a źiwadłownica britisko-nižozemskego póchada.
Delhi
Delhi (Dillī [ ], hindiski: दिल्ली, urduski: دلی, pańdžabiski: ਦਿੱਲੀ) jo wjelickosćne město w Indiskej. Metropola Delhi wopśimjejo Nowe Delhi ako stolicu Indiskeje. Delhi lažy pśi Yamunje, něźi 216 metrow nad mórskeju głaźinu, ma płoń 491 km² a něźi 11 milionow wobydlarjow.
Nazymska adonisowa rožycka
Nazymska adonisowa rožycka (Adonis annua, syn. Adonis autumnalis L., Adonis phoenicea Bercht. & J.Presl.) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Nazymska adonisowa rožycka jo jadnolětna rostlina. Kijaški su roznogaśowane a dośěgnu wusokosć wót 30 až do 40 cm. Měnjate łopjena su słabje rozdźělone.
Kwiśonki
Kwiśo w lěśe, wót junija až do septembra. Błyšćece cerwjene kwiśonki dośěgnu pśeměr wót něźi 2,5 cm. Wóni njasu pěś až wósym kronowych łopjeńkow, kótarež su wótcynjone a skoro wótpadnu. W jich centrumje jo carne.
Maśizny
Rostlina wopśimjejo 0,1 % až 0,7 % kardenolidow, pśedewšym adonitoxin a cymarin. Pśi tom wobstatk glykosidow jo nejwušy za cas kwiśenja.
Rozšyrjenje
Póchada z pódpołdnjoweje Europy a krotkowjacorneje Azije.
Boguchwała
Boguchwała jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Rzeszów, w gmejnje Boguchwała. W lěśe 2014 jo how bydliło 5 876 luźi.
Frygiska
thumb|Mała Azija w antice thumb|Frygiske mócnarstwo
Frygiska jo była teritorium w Małej Aziji, źož su sedlili Frygi.
Szczecinek
Szczecinek jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.
thumb|center|700px|Panorama
Nalětna adonisowa rožycka
Nalětna adonisowa rožycka (Adonis vernalis) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Kijašk jo zrownany a njaso jadnu kwiśonku.
Łopjena
Łopjena su wjelgin śańko rozdźělone a měnjate, pśi comž wóni wjelgin gusto stoje. Wótrězki su linealne a dośěgnu šyrokosć wót něźi 1 mm. Wóni su pśisamem njewogonkate.
Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja. kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót 4 až 6 (7-8) cm a stoje pó jadnom. 10/12-20 kronowych łopjeńkow jo błyšćece a złotožołte. Proškowe łopjeńka su wjelgin młogolicbne. Kwiśonki se pśi słyńcku puknu a slěduju za cas dnja stawk słyńca.
Płody
Płody su wórješki, kótarež dośěgnu wjelikosć wót až do 5 mm. Wóni su seśonerwne, kósmate a njasu kokulkojty cypk.
Stojnišćo
Družyna jo pódzajtšnoeuropejska a sibiriska stepowa rostlina. W našom teritoriju na suchych błomjenjach, łucnych stepach, na suchośopłych, krickatych górkach. Ma lubjej w lěśe śopłe, suche abo w pšawem měrje suche, zwětšego kalkate glinjane zemje.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w górach srjejźneje a pódpołdnjoweje Europy rozšyrjona, pśi comž wót Špańskeje až do Šwedskeje wustupujo. W srjejźnej Europje jo rědka.
Limes Saxoniae
miniatur|Limes Saxoniae pla [[Hornbeka]]
Limes Saxoniae jo była jadna njeskšuśona granica, kótaraž jo wót něźi 810 teritorium Połobskich Słowjanow (Obodritow) wót teritoriuma Saksow w źinsajšnej Šleswig-Holštejnskej źěliła. Pózdźej z Frankojskim mócnarstwom.
Man
Kupa Man lažy w Irskem mórju mjaz Engelskeju, Šotiskeju, Irskeju a Waliziskeju.
Limes Saxoniae
miniatur|300px|Limes Saxoniae
Glědaj teke
Limes Sorabicus
Man
Njejo źěl Wjelikeje Britaniskeje, ale jo awtonomna kronowa dependenca, kótaraž jo direktnje britiskej kronje pódstajana. Kupa jo wjelika něźi 48x16 km. Płonina jo 572 km2. Srjejźišćo kupy jo Douglas.
Police
Police jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.
Wšedna žorawina
Wšedna žorawina (Vaccinium oxycoccos, syn. Oxycoccus palustris Pers.) jo rostlina ze swójźby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
Wopis
Wšedna žorawina jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 až 5 cm.
Jeruzalem
thumb|left| Jeruzalem (hebr. ירושלים, Jerušalajim, arab. القدس, Al-Quds) jo stolica Israela. Ma 933 113 wobydlarjow. Lažy w Judejskich górach mjaz Srjejźnym a Wumarłym mórjom, we wusokosći 650–840 m nad mórskeju głaźinu.
Město jo se prědny raz 1800 pś. Chr. naspomnjeło a jo jadno ze swětych městnow žydojstwa, kśesćijaństwa a islama.
Kołobrzeg
Kołobrzeg jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.
Irańske rěcy
thumb|upright=1.5|Moderne irańske rěcy. Nejwažnjejše mjazy nimi su: persišćina - módra a lylowa, pašto - bruna, beludži - swětłozelena a kurdšćina (kurmandži)- rožojta.
Irańske rěcy tworje pódswójźbu indoirańskich rěcow, kótarež słušaju k indoeuropskim rěcam. We swěśe jo něźi 150 milionow luźi, kótarež jadnu z něźi 50 nowoirańskich rěcow ako maminu rěcu powědaju, dalšych 30–50 milionow wužywaju jadnu z tych irańskich rěcow ako drugu abo tśeśi rěc.
Rěcy a jich geografiske rozšyrjenje
Irańske rěcy, z kótarymiž powěda wěcej ako 1 milion luźi:
Kołobrzeg
Měsćańske źěle
450px
Galerija
thumb|center|800px|Panorama
Hebrejšćina
Hebrejšćina (iwrit, עִבְרִית ) jo afroaziska rěc, kótaraž jo w kupce semitiskich rěcow. Powěda z njej něźi 5 milinow luźi.
David Woodard
David James Woodard (* 6. apryla 1964 w Santa Barbara, Kaliforniska) jo US-amerikański dirigent, komponist a spisowaśel.
Josh Duhamel
Josh Duhamel (* 14. nowembra 1972, Minot) jo amerikański grajaŕ.
Pariski meridian
thumb|Salle méridienne, tež Salle Cassini w [[Pariski obserwatorium|Pariskem obserwatoriumje: Meridian ako wobznamjenje na spódku.]]
Romski imperium
thumb|right|250px|[[Koloseum w Romje]] Romski imperium jo był w casach Antiki wjelike mócnaŕstwo we wokolinje Srjeźnego mórja. Ten imperium jo był w Europje, Africe a źělach Azije. Kóńc togo imperiuma jo był w lěśe 476. thumb|right|250px||Romski imperium
Radymno
Radymno jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Jarosław. W lěśe 2014 jo how bydliło 5 490 luźi.
Romski imperium
Glědaj
Limes Romanus
Wšedna žorawina
Wopis
Gałuzy dośěgnu dłujkosć wót 80 cm. Wóni laže na pochu a bahnjowce a su śańke kaž nitki, wodrjewjace a čumpate łopjenate.
Chris Pine
Chris Pine (* 26. awgusta 1980, Los Angeles) jo amerikański grajaŕ.
Ruch Chorzów
thumb Ruch Chorzów - pólski kopańcowy klub, załožony w lěśe 1920, 14 razow mejstaŕ Pólskeje.
Jeremy Renner
Jeremy Renner (* 7. januara 1971, Modesto, Kaliforniska) jo amerikański grajaŕ, muzikaŕ a filmowy producent.
Wšedna žorawina
Łopjena
Łopjena su lancetojte, pśecej zelene, kožojće gropne, maju zawitu kšomu a dośěgnu dłujkosć wót 0,5 až 1 cm.
Ruch Chorzów
Mejstarstwa Pólskeje: 1933, 1934, 1935, 1936, 1938, 1951, 1952, 1953, 1960, 1967/68, 1973/74, 1974/75, 1978/79, 1988/89 thumb
Altajske rěcy
right|thumb|upright=2|Kórta Altajskich a Uralskich rěcow
Maśeršćina
Ako maśeršćinu wóznamjenja w ranem źiśetstwje bźez formalneje wucby nawuknjonu rěc, prědnu rěc. Toś ta zaśišća w jeje zukowej pódobje a gramatiskej strukturje tak dłymoko, až rěcnicy jich maśeršćina do dalokeje měry zawtomatěrizowanje wobkněže. W cełku njamóžo něźi wót pubertetnosći žedna druga rěc toś te městno wěcej wobsajźiś. Kuždy nic na wósebnje rěcnu słabosć śerpjecy cłowjek nawuknjo w toś tem casu w jogo wokolinje pśewažujucu rěc w samskej perfektnosći kaž zachadna generacija.
Wšedna žorawina
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až awgusta. Nygace, lilarožojte kwiśonki njasu wócynjone kronowe kónčki a dośěgnu wjelikosć wót wokoło 6 mm. Kwiśonkowe wogonki su cerwjene a sćeńka kósmate. Proškowe łopjeńka rorku wutwórje. Proškowe nitki su zwenka nage.
Maśeršćina
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitej, až młody cłowjek nad pśinaroźonymi strukturami disponěrujo (Uniwersalna gramatika), kótarež rěcne pśiswójenje aktiwnje pódpěraju (pśirownaj Generatiwna gramatika). Toś ten pśistup rozšyri Jerome Bruner wó starjejšyny pódpěrowański system za rěcne pśiswójenje, kótaryž k tomu wjeźo, až interakcija z mjeńšymi źiśimi jich wuknjenje wósebnje pógnuwa. Nowše pśepytowanja pokazuju, až rěcne pśiswójenje teke bźez pśipušćenja pśinaroźonymi rěcospecifiskich mórzgowych strukturow jo wujasnjobne (konnektionizm, kulturne teorije); neokorteks pokaza wusoke plastiskosć w ranych lětach a źiśe jo regularnje wjelgin pógnujuce wuknjeńske wokoliny pśez dlejšy cas wustajone. Wažne jo pśi tom, až druge luźe nad pśirownajobnymi duchownymi strukturami (wótglědy, zaměry) disponěruju, kótarež źiśe z nimi pśez rěcu źěliś móžo („Theory of Mind“, kulturna teorija wót Tomasello). Zgromadne cynjenje we wětšych kupkach se zda teke z ewolucionarnego rozglěda psicyna k wutwórjenju rěcy był byś (Dunbar).
Ruch Chorzów
Stawizny
Mě :
Maśeršćina
W Zjadnośonych statow Ameriki, ale teke w drugich źělach swěta, se góźi tendenca wobglědowaś, kuždu wósobu, kótaraž ma bejnje wužytne znajobnosći w cuzej rěcy, ako „bilingualna“ abo „multilingualna“ wóznamjeniś. Rěcopolitiski to se móžo ako wopyt wobglědaś, wopšawdnu wěcejrěcnosć wjelikich kupkow wobydlaŕstwa, kótarež mimo rěcy majority drugu maśeršćinu powědaju, w poměrje k ako idealizowanje zapśimjobnej a jano myslonej jadnorěcnosći pówušyś. W Nimskej to mjaz drugim na migrantowych kupkow pówójnskego casa pśitrjefi.
Běła wutka
Běła wutka (Nymphaea alba) jo rostlina ze swójźby wutkow.
Płomjenjowa adonisowa rožycka
Płomjenjowa adonisowa rožycka (Adonis flammea) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (Ranunculaceae).
Johannes Heesters
Johannes Heesters, pópšawem Johan Marius Nicolaas Heesters (* 5. decembra 1903 w Amersfoorśe, Nižozemska; † 24. decembra 2011 w Starnbergu) jo był nižozemsko-awstriski źiwadłownik a spiwaŕ. Jogo žona jo była Simone Rethel-Heesters (* 1949). Płaśił jo w slědnych lětach ako nejstaršy aktiwny wuměłc na cełem swěśe.
Mahatma Gandhi
Mahatma Gandhi, jogo pópšawne mě jo Mohandas Karamchand Gandhi, (gudžaratiski: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, hindiski: मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī, ; roźonow 2. oktober 1868 w Porabandara zwězkowego stata Gudžarat w Indiskej; zamrětow † 30. januar 1948 w Nowe Delhi, Indiska) wón jo był indiski a pódpołdnjoafrikański pšawiznik, wopěraŕ, rewolucionaŕ, publicist, wucabnik, asket a pacifist.
Běła wutka
Wopis
Běła wutka jo wódna rostlina, kótaraž ma až do 3 m dłujko kijaškate, na wóźe plěwajuce łopjena.
Wšedna žorawina
Płody
Płod jo cerwjena, cesto žołśe pokrjepjena jagoda, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 0,8 až 1 cm. Kisałkojte płody za cas zymy na kerku wóstanu. Wóni wopśimjeju wjele witamina C a se góźe wósebnje pó prědnem mrozu za marmeladu.
Frankojske mócnarstwo
thumb|rechts|300px|Rozšyrjenje mócnarstwa Chlodwika (481-511) miniatur|rechts|300px|Powětšowanje Frankojskego mócnarstwa wót 481 do 814
Szczebrzeszyn
Szczebrzeszyn jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Zamość, w gmejnje Szczebrzeszyn. W lěśe 2014 jo how bydliło 5 208 luźi.
Běła wutka
Wopis
Pjeńk jo tłusty a łazecy.
Frankojske mócnarstwo
Frankojske mócnarstwo jo se zachopiło w 5. stolěśu a jogo kóńc jo był w lěśe 843 z jogo źělenim na Pódwjacornofrankojske mócnarstwo, kótarež jo dało zakład Francojskej. A źělenim na Pódzajtšnofrankojske mócnarstwo, kótarež jo dało zakład źinsajšnej Nimskej.
Wšedna žorawina
Stojnišćo
Rosćo na wusokich bagnach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej Europje rozšyrjona.
Běła wutka
Wopis
Rostlina ma z 3 m nejdlejše łopjenowe a kwiśonkowe kijaški z domacneje flory.
Frankojske mócnarstwo
Glědaj
Limes Sorabicus
Limes Saxoniae
Maśeršćina
Bilingualnosć w eksaktnym wóznamje rěka, až se druga rěc z runje takej wusokej kompetencu kaž maśeršćina powěda.
Płomjenjowa adonisowa rožycka
Wopis
Płomjenjowa adonisowa rožycka dośěgnjo wusokosć wót (10) 20 až do 50 cm.
Altajske rěcy
Nejwětše altajske rěcy
Nejwažnjejše turkojske rěcy su
Semil
Semil jo był wjerch słowjańskego roda Głomacanow.
Płomjenjowa adonisowa rožycka
Wopis
Zrownane kijaški su w dolnem tśeśinje roznogaśowane, na spódku měko kósmate. Łopjena su w lěśe zelene a trojce až styri raz pjerinate.
Semil
Dajo wjelgin mało informacijow wó žywjenju toś togo słowjańskego wjercha. Jo znate jano jogo mě a lěto jogo smjerśi w bitwje z Frankami. W lěśe 805 jo wuposłał kejžor Karlo Wjeliki frankske wojsko pod wjednistwom swójogo syna, Karla Młodšego, pśeśiwo Słowjanam. Franki su pobili Głomacanow, kótarychž jo najwedował wjerch Semil a pótom su śěgnuli dalej, pśeśiwo Čecham.
Altajske rěcy
Nejwětše altajske rěcy
Jadnučka mongolska rěc z wěcej ako 1 milionom luźi jo Druge mongolske rěcy su na pśikład:
Płomjenjowa adonisowa rožycka
Kwiśonki
Kwiśo w lěśe. Kwiśonki stoje pó jadnom a dośěgnu pśeměr wót 1,5 až do 3,5 cm. Tśi až wósym kronowych łopjeńkow jo šarlachcerwjene abo kšejcerwjene, rědko žołte. Na bazy njasu carny flack. Keluškowe łopjeńka su wenka kósmate. Wósym proškowych łopjeńkow jo śamnowioletne.
Altajske rěcy
Nejwětše altajske rěcy
Tunguzske rěcy su "małe" rěcy. Historiski nejwažnjejša rěc jo była Mandžuska rěc.
Płomjenjowa adonisowa rožycka
Płody
Płody njasu na dolnem boku jasny zubick a wótboka kóńcyki kśiwjony cypk.
Wumarłe mórjo
Wumarłe mórjo (hebrejsce יָם הַ‏‏מֶּ‏‏לַ‏ח, : „słone mórjo“ abo „słony jazor“, arabski البَحْر المَيّت‎ : „Wumarłe mórjo“) jo bźezwótběgowy jazor na granicy Israela a Jordaniskeje. Jogo brjog jo 422 metrow pód głaźinu oceana — jo to nejniše suche městno na Zemi. Ma wusoku sólnosć 33,7%.
Limes Romanus
thumb|Limes w Nimskej Köln - Regensburg Limes Romanus abo jano limes jo była wobtwarźona granica Romskego imperiuma. Wóna jo była dłujka pśez 5.000 km. thumb|right|Zrekonstruowany stražny torm pla Idsteina w [[Nimska|Nimskej]]
Tautiška giesmė
thumb|Portret Vincas Kudirka na papjerjanym pjenjezu wót 500 [[Litawske lido|litawskich lidach wudane w lěśe 2000]] Tautiška giesmė jo narodna hymna Litawskeje. Prědna publikacija se jo pśez Varpas, 1898, Nr. 6 stała.
Běła wutka
Łopjena
Łopjena su wjelike, kulojte, na spódku dłymoko zarězowane a maju pśeměr wót 10 až do 30 cm. Łopjenate nerwy su až do kšomy 2- abo 3 raze widłaśe źělone z prěcnymi nerwami. Wóni su jano na nasajźe dłujkich, elastiskich kijaškow dłymoko zarěznjone. Jich dychawki su na górnem boku.
Wumarłe mórjo
thumb|left|[[Satelitowa fotka]] thumb|left|Brjog jazora
Porbandar
Porbandar (Porabandar, gudžaratiski: પોરબંદર, hindiski: पोरबन्दर) jo pśibrjozne město na połkupje Kathijawar (abo: Saurashtra). Lažy w zwězkowem staśe Gudžarat w Indiskej. Ma płoń něźi 1.663 km ², něźi 1 až do 6 metrow nad mórskeju głaźinu a něźi 152.000 wobydlarjow.
Porbandar jo było rodne městno Mahatma Gandhi.
Běła wutka
Kwiśonki
Wóna kwiśo wót maja až do awgusta. Kwiśonki plěwaju, su wjelike a dośěgnu pśeměr wót 10 až do 12 cm. 10 až do 25, maksimalnje 30 kronowych łopjeńkow su pódłujke, pśecej běłe a tak dłujke kaž keluškowe łopjeńka abo dlejše. 4 až do 5 keluškowych łopjenow jo gropne, zelene abo nabrune a pódłujke. Młoholicbne, sněgběłe kronowe łopjeńka nutś k proškowym łopjeńkam pśistupje. Kwiśonki mógu wopśimjeś až do 125 žołtych proškowych łopjeńkow. Kwiśonki se jano wódnjo puknu.
Płodnik jo kulojty a ma płony, žołtu pěstu z 12 až do 20 pěstowymi promjenjami. Wón se pó woprošenju wót insektow pód wódu pódnurijo a se k jagodowemu płodoju wuwiwaju, kótaryž pótom zgni a semjenja pušći.
Płody
Płod jo kšuškojta tobołka, kótaraž ma górjejce radialnje rozrědowane pěsty.
Płomjenjowa adonisowa rožycka
Stojnišćo
Rosćo na rolach a krotko žywjecych zelowych pólinach.
Běła wutka
Stojnišćo
Wóna rosćo we na carobinach chudych abo bogatych, stojecych abo pómału běžecych wódach, a to w gatach, starych wódach a měrnych jazorach.
Pariski meridian
Pariski meridian jo nulowy meridian był, kótaryž jo se do Mjazynarodneje meridianoweje konference wužywał a lažy 2° 20' 14.025" na pódzajtšo wót Greenwichskego meridiana, kótaryž wužywa se powšyknje wót konference. Pariski meridian źo prěki pśez Pariski obserwatorium.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Lietuva, Tėvyne mūsų
Pariski meridian
Stawizny meridiana
Jo se w lěśe 1718 wót Jacques Cassini póstajił. Do górjejce naspomnjoneje konference w lěśe 1884 jo wón wažny nulowy meridian był (mimo daloko rozšyrjonego Ferro-meridiana a dr.) a jo se na konferency teke ako alternatiwa ku Greenwichskemu meridianoju rozpomnjeł, na kótryž su se naslědku dojadnali.
Spóromje Pariskego meridiana su se wěcej raz stopnjoměrjenja pśewjadli.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Tu didvyrių žeme,
Iš praeities Tavo sūnūs
Běła wutka
Rozšyrjenje
Běła wutka jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Tegul Tavo vaikai eina
Handroš Tara
Handroš Tara, nim. Andreas Thar, łat. Andreas Tharaeus, Andreas Thareus (roź. 1570 w Mužakowje; wum. 1638 w Serbskem Bukojcu) jo był dolnoserbski humanist, ewangelski faraŕ, rěcywědnik a wucabnik, awtor młogich publikacijow.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Vien takais dorybės
Handroš Tara
Wót 1588 jo wón studěrował ewangelsku teologiju pśi Viadrinje we Frankobroźe. Wot wokoło 1599 až do 1613 jo wón źěłał ako faraŕ w Bjedrichojcach pla Storkowa a wót wokoło 1617 w Serbskem Bukojcu. Wót 1633 abo 1634 jo wón był hyšći někotare lěta faraŕ w Lubinje.
Pariski meridian
Pomniki
Meridian wóznamjenjujo se pśez někotare stawizniske słupy.
Tautiška giesmė
Originalny tekst wót Vincas Kudirka
Ir žmonių gėrybei
Tegul saulė Lietuvoj
Tamsumas prašalina,
Ir šviesa, ir tiesa
Mūs žingsnius telydi.
Tegul meilė Lietuvos
Dega mūsų širdyse,
Vardan tos Lietuvos
Vienybė težydi
Nimski pśełožk
Die litauische Nationalhymne Litauen, du Land der Väter,
Land der Heldengrößen,
Dass aus den vergang’nen Tagen
Kraft den Söhnen sprösse.
Mögen deine Kinder immer
Tugendwege wandeln,
Mögen sie zu deinem Heile,
Zagórz
Zagórz jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Sanok, w gmejnje Zagórz. W lěśe 2014 jo how bydliło 5 087 luźi.
Pariski meridian
Dibbetsowa wuměłska hommage: Arago-medaljony
thumb|Arago-medaljon Pariskego nulowego meridiana
Tautiška giesmė
Nimski pśełožk
Dem des Volkes handeln.
Pariski meridian
Dibbetsowa wuměłska hommage: Arago-medaljony
Z toś tych spócetnje 135 plaketow, na kótarež dotychměst su mało glědali, su někotare wót publicěrowanja Dana Brownowego bestsellera Sakrileg wukšadnuli. Zapśimjeśe "rožowa linija", kótarež wužywa se w toś tych knigłach za Dibbetsowu wuměłsku twórbu, jo Brownowa wumyslenka. Wopac jo teke jogo pśedstajenje, až meridian by nawopacnu Louvreowu głažanu pyramidu pśeprěkował. Hynac ako w filmje pśedstajone, njejo togodla nad pyramidu žeden Arago-medaljon.
Tautiška giesmė
Nimski pśełožk
Möge die Sonne Litauens
Handroš Tara
Wón jo był znaty ako fachnik za serbšćinu a polšćinu. Wön jo źěłał ako wucabnik pśi gymnaziumje (Joachimstaler Gymnasium) pla Eberswalde, źož jo kśĕł wuknikam serbsku rĕc wucyś. Jo pisał basni w nimskej rěcy, ale z wužywanjom serbskich motiwow i tradicijow.
Kamala Harris
Kamala Devi Harris (roź. 20. oktobra 1964 w Oakland, Kaliforniska) jo ameriska politikaŕka a pšawiznica. Jeje maś jo biologowka z Indiskej, a jeje nan z Jamaikej jo profesor ekonomijej na Stanford University. Jeje mě Kamala wóznamjenijo lotosowy kwětk w indiskej rěcy.
Kamala Harris jo była pšawna rěcnicka wobwoda San Francisco wót 2004 do 2011. Wóna jo była generalna statna rěcnicka Kaliforniskej wót 2011. Ako cłonk Demokratiskeju strony, w 2016 Kamala Harris jo ostała wubrana senatorka stata Kaliforniskej ako druga afroameriska žona a prědna indiskoameriska wósoba w Senata Zjadnośonych statow.
3. nowembra 2020 Kamala Harris jo ostała wubrana na wiceprezidentka Zjadnośonych statow, ako zastupnicka Joe Bidena ako wubranego prezidenta.
Tautiška giesmė
Nimski pśełožk
Finsternis verscheuchen,
Hell und klar, recht und wahr
Unsre Schritte lenken.
Möge die Liebe zu dir heiß
Uns im Herzen brennen,
Dhoti
Dhoti (dhoṭī, hindiski: धोटी) jo tradicionelne chólowy indiskich mužow.
Tautiška giesmė
Nimski pśełožk
Dein Bestand, Vaterland,
Eintracht allen schenken!
Frygšćina
miniatur|Midasowy monument w Midasowem měsće miniatur|Frygiske napise Frygšćina słuša k indoeuropskim rěcam. Wóna jo była w antice rěc luda Frygow. Strony rozšyrjenja su byli w dłujkopódwjacornej Małej Aziji w historiskem kraju Frygow a snaź hyšći w někotarych teritoriumach blisko granice. Nejstarše znate napise su se w Gordionje namakali a póchadaju z 8. stolěśa pśed Kristusom. Gordion jo był stolica Frygiskeje. Frygi su wužywali swójski alfabet a teke grichiski alfabet. Wóna jo wumarła wót 5. stolěśa.
Taylor Lautner
Taylor Lautner (* 11. februara 1992, Grand Rapids) jo amerikański grajaŕ.
Głomacany
Głomacany (górnoserbski: Głomačenjo, čěski: Glomiti; nimski: Daleminzier; pólski: Głomacze) su byli pódwjacornosłowjański rod w Górnej Łužycy, kótaryž jo se w srjejźowěkowych žrědłach někotare razy naspomnjeł.
Prědny raz toś ten rod se naspomnjejo w jadnom dokumenśe z 805 lěta, z casow kejžora Karlo Wjelikego ako Talaminzi. Z togo casa jo znaty jich wjerch Semil (abo Semela), kótaregož su Franki póbili. Pón se naspomnjeju Głomacany (hyšći ako Talaminzi) drugi raz we srjejźi 9. stolěśa we wopisanju Bayerskego Geografa. Wóni su měli tegdy styrnasćo grodow (civitates) a jich głowne groźišćo jo była Gana.
Górnik Zabrze
thumb Górnik Zabrze - pólski kopańcowy klub, załožony w lěśe 1948, 14 razow mejstaŕ Pólskeje.
Mejstarstwa Pólskeje: 1957, 1959, 1961, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1965/66, 1966/67, 1970/71, 1971/72, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1987/88 thumb|Górnik-Odra Wodzisław Śląski, [[2007]]
Historiske mě
Mě :
Swahilšćina
Swahilšćina (Kiswahili) jo rěc, kenž se w pódzajtšnej Africe wužywa. Wóna ma wjele narěcow. Mě rěcy póchada wót pluraliskeje formy (sawahil) arabskego słowa sahil "pśibrjog".
Ząbrowo (Stare Pole)
Ząbrowo (nim. Sommerau) jo wjas w pódpołnocnej Pólskej. Lažy w pomorskem wójewódstwje, malborskem wokrejsu. Słuša gmejnje Stare Pole. Ma 423 wobydlarjow.
Swahilšćina
Rozšyrjenje
thumb|left|Rozšyrjenje swahilšćiny Wužywa se w toś tych krajach: Tanzanija, Burundi, Kenija, Mayotte, Mosambik, Somalia, Pódpołdnjowa Afrika a Uganda. W někotarych z nich jo samo ako amtska rěc.
Fraze
Jadna z nejwěcej znatych frazow we swahilšćinje jo „hakuna matata“ z trikowego filma Walta Disneyja Kral lawow. To wóznamjeni „žeden problem“ abo „njecyń se žedne starosći“.
Rejowiec Fabryczny
Rejowiec Fabryczny jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Chełm. W lěśe 2014 jo how bydliło 4 483 luźi.
Swahilšćina
Fraze
Ale teke znatej mjeni Simba a Rafiki stej z toś teje rěcy, dokulaž tej słowje wóznamjenitej law resp. pśijaśel.
Wokale
Standardowa Swahilšćina ma pěś wokalnych fonemow: /a/, /e/, /i/, /o/ a /u/, kaž špańšćina, japańšćina a esperanto. Wótpowěduju nimske krotke wokale a se teke w njezazukujucych złožkach nic reducěrowanje wugroniju. Pśedslědny Wokal jo dłujki, ale teke wótwórjony, dokulaž pśizuk pśecej jo na pśedslědnej złožku.
Swahlšćina njama diftongi. Słowo za „leopard“, chui, se togodla chu’i wugronje.
Konsonanty
Slědujuca tabela wopśimjejo konsonanty Swahilšćiny w formje jich pisańskeje realizacije. W rožkatych spinkach jo pśecej zuk we fonetiskej transkripciji pódawaty. Mimo mjenjowanych teke eksistěrujo pismikowa kombinacija <ng'> (wugroń: []). Rozeznawa se wót <ng> pśez felowanje kluzila [ɡ]. <m> na zachopjeńk słowa pśed konsonantom k [] nastanjo. Wósebnosć w zukowem inwentarje Swahilšćiny su implosiwy, kótarež na městno spiwnych plosiwow [], [] a [] stupaju.
Serbska poezija
Serbska poezija jo rěd knigłow, kótaryž wót lěta 1973 wudawa Ludowe nakładnistwo Domowina. Kuždy zešywk rěda jo twórjenju jadnogo basnikarja abo jadneje basnikaŕki pósćony a wopśimjejo wuběrk jogo/jeje basnjow.
Swahilšćina
Konsonanty
Někotare rěcnicy njespiwny wótpowědnik wót konsonanta gh [] wužywaju. To se ako kh [] pišo, kaž na pś. khabari (město habari) "powěsć; nowinka".
Serbska poezija
Lisćina wšyknych knigłow, wudanych w rěźe "Serbska poezija" (ze zeleneju barwu su wóznamjenjone zešywki, kotarež wopśimjeju basni dolnoserbskich basnikarjow abo literarne twórby pisane w dolnoserbšćinje):
Swahilšćina
Klasowy system
Adjektiwy a numerale maju samske prefikse kaž substantiwy, ale werby, genitiwne partikle a někotare druge słowne družyny maju pó źělach druge.
2. klasa wopśimjejo rostliny, źěle pśirody a někotare źěle śěła. W singularje substantiwy zachopinaju z m abo mw, w pluralu z mi.
3. klasa wopśimjejo słowa, kótarež daju se śěžko zarědowaś. W singularje substantiwy zachopinaju z ki abo ch, w pluralu z vi abo vy.
4. klasa wopśimjejo pśedewšym płody, źěla rostlinow a wjele cuzych słowow. W singularje njama prefiks, w pluralu ma prefiks ma. 5. klasa jo nejjadnorjejša klasa, kótarež wopśimjejo nejwěcej słowow. Singular a plural stej samskej.
6. klasa wopśimjejo słowa, kótarež zachopinaju w singularje z u abo w, w pluralu z n. N jano se pokaza, jolic slědujucy konsonant jo jaden z d, g, j, ch a z. Pśed jadnom z slědujucych n, v a b nastanjo m. Pśed wokale nastanjo ny. 7. pa-klasa wopśimjejo jano jadne słowo, mahali "městno".
8. klasa wopśimjejo wše werby. Zachopina se na ku abo kw. Plural njejo.
Změna klasow
Z samskeje kórjenja mógu se pśez wužywanje rozdźělnych klasowych prefiksow wótwóźenki napóraś: cłowjeske (1.) mtoto (watoto) „źiśe, źiśi“; abstraktne (6.) utoto „źiśetstwo“; pomjeńšowanje (3.) kitoto (vitoto) „embryjo“; pówětšenje (4.) toto (matoto) „wjelike źiśe/wjelike źiśi“.
Teke móžne: rostliny (2.) mti (miti) „bom(y)“; rědy (3.) kiti  (viti) „blido/blida“; powjetšenje (4.) jiti (mati) „wulki štom“; pomjeńšowanje (3.) kijiti (vijiti) „kij/kije“; ? (6.) ujiti (njiti) „šwižny, wjeliki bom/šwižne, wjelike bomy“.
Wósobowe pronomeny
Swahilšćina ma rozdźělne pronomeny, drje samostatne ale teke afiksowe. Pśikłady:
Słowoskład
Swahilšćina wopśimjejo słowa z paralelami w drugich bantuskich rěcach, na pś. baya "špatny", mtoto "źiśe". Arabšćina jo wót 10. lětstotka Swahilšćinu wobwliwowała. Póchadaju nic jano słowa z nabóžnego wobwoda, kaž na pś. baraka "žognowanje", imani "wěra", ale teke wjele słowow maritimnego wikowanja na pś. fedha "pjenjeze", hesabu "zliceńka", z pšawnistwa na pś. kadhi "sudnik", sheria "kazń", pisańskeje kultury na pś. kitabu "knigły", nahau "gramatika" a słowa wšednego dnja na pś. sabuni "mydło", wakati "cas", mshahara "myto".