cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rostliny
Botaniske stawizny
Rostliny su byli za dłujki cas pódla zwěrjetow a mineralow jaden tśich pśirodnych swětow. Hyšći Carl von Linné jo rozrědował swój Systema naturae wótpowědnje tomu. Teke Ernst Haeckel jo inkluděrował do swójich Plantae griby, lišawy, cyanobakterije, ale teke rozdźělne kupki algow. Mjaztym až botanika se dalej z wšymi toś tymi kupkami zaběra, bu definicija rostlinow pózdźej na te kontinentalne rostliny a zelene algi wobgranicowana, kótarež se pśez chlorofyle a a b, škrob ako rezerwne polysaccharidy a celulozu w celowej sćěnje wuznamjenjuju. Źinsa se rostliny wšako definěruju: wótere systemy zapśimuju zelene algi do rostlinow, druge systemy, tak how wužywany, zjadnośuju žywe byśa z górjejce pódanymi pśiznamjenjami w Chloroplastida a wobgranicuju rostliny na kontinentalne rostliny.
Wuznam za luda
Wužyśe rostlinow jo zachopiło w ranych casach luda ze zběranim. Źinsa se rostliny za luźece wužyśe pśewažnje ako kulturne rostliny kublu (rolnikaŕstwo). Granicny pad jo wužyśe drjewa z lěsow.
Zežywjenje luda bazěrujo praktiski dopołnje na rostlinach, pak pśez direktnu konsumciju, pak indirektnje pśez konsumciju rostliny žerjecych zwěrjetow abo zwěrjecych produktow. Nejwětšy wuznam swětodaloko ako wužytne rostliny maja pšenica, rajs, majs a kulki. Wót wjelikeje tšochy kultiwěrowanych wužytnych rostlinow njaso jano małka tšocha głownu śěžu luźecego zežywjenja (zakładne zežywidła).
Tradicionelnje se rostliny k rozdźělnym zaměram za luźece wužywanje pśeźěłaju. Rostliny su nejwažnjejšy zakładny material k zgótowanju drastwy. Wóni se k wjeleserakim źěłowym rědam pśeźěłaju. Rostliny, wósebnje drjewo, su njewuzbytny twarski material.
<!--
Seit jeher werden Pflanzen nicht nur als Grundnahrungsmittel gegessen. Viele Pflanzen und Pflanzenprodukte werden auch als Genussmittel genutzt, wie etwa Kräuter und Gewürze zum Verfeinern von Speisen. Beispiele für pflanzliche Genussmittel mit großer wirtschaftlicher Bedeutung sind Kaffee, Tee, Tabak und der aus verschiedensten Pflanzen gewonnene Alkohol. Genussmittel im weiteren Sinn sind auch die rauscherzeugenden Drogenpflanzen, die oft zu den Giftpflanzen gezählt werden.
Vor dem Aufkommen synthetischer Arzneimittel spielten Pflanzen und Pflanzenextrakte eine Schlüsselrolle als Heilmittel. Auch heute noch sind in vielen zugelassenen Arzneimitteln pflanzliche Stoffe enthalten. Eine zentrale Bedeutung haben Heilpflanzen in der Volksmedizin, insbesondere in der Form von Kräutertees (siehe auch Liste der Heilpflanzen).
Die klassische Form der Energiegewinnung aus Pflanzen ist das Verbrennen. Feuer war wohl eine der ganz frühen Errungenschaften des Menschen. Wichtigstes Brennmaterial ist Holz. Auch die bergmännisch gewonnene Kohle ist ein pflanzlicher Brennstoff. Eine zunehmende Bedeutung gewinnen die aus Pflanzen gewonnenen Kraftstoffe, zum Beispiel Biodiesel.
Zierpflanzen werden aus ästhetischen Gründen angepflanzt. Die meisten Zimmerpflanzen gehören in diese Kategorie. Beliebte Familien sind Bromelien und Orchideen. Sehr häufig werden aromatische Pflanzen auch ihres Duftes wegen angepflanzt, wie es bei duftenden Blumen − insbesondere den Rosen − der Fall ist.
Die überwiegende Zahl der Landpflanzen und der Algen trägt durch ihre Fähigkeit zur Photosynthese entscheidend dazu bei, das durch andere biologische und technische Prozesse gebildete Kohlendioxid aus der Luft abzubauen und damit dem Treibhauseffekt entgegenzuwirken. Eine sehr wichtige Rolle spielen dabei die Wälder, insbesondere die tropischen Regenwälder. Die neuerdings festgestellten Emissionen des Treibhausgases Methan durch die Pflanzen vermag die positiven Auswirkungen nicht wesentlich zu schmälern.
Im Ackerbau verfolgt man in der Regel das Ziel, einen möglichst hohen Ertrag der angebauten Kulturpflanze zu erzielen. So genanntes Unkraut wird aus wirtschaftlicher Sicht als störend angesehen, weil es den Ertrag mindert und die Ernte und Verarbeitung der Nutzpflanzen erschwert. Seit jo wird daher ein großer Aufwand für die Eindämmung des Unkrauts betrieben, früher durch eine mechanische Bearbeitung, heute zusätzlich durch den intensiven Einsatz von Herbiziden. -->
Britaniske kněžniske kupy
Geografija
Geografiski Britaniske kněžniske kupy słušaju k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo Mount Sage (521 m nad normalneju nulu).
Zagrodna słynica
Zagrodna słynica (Fragaria  ananassa, syn.  Fragaria  ×magna) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow  (Rosaceae).
Wužywanje
thumb|Słynicy na tykańcu
Lutz Heilmann
Lutz Eberhard Heilmann (roź. 7. septembera 1966 w Žitawje) jo nimski politikaŕ, kótaryž jo wótpósłańc Zwězkowego sejma za stronu Die Linke. Wón jo był oficialny sobuźěłaśeŕ ministarstwa za statnu wěstosć NDR.
Glinicka
Glinicka (Fragaria vesca) jo družyna ze swójźby rožowych rostlinow  (Rosaceae).
Glinicka jo diploidna (2n=14) a njejo źiwa forma zagrodneje słynicy.
thumb|left|200px|kwiśonka glinicki thumb|left|200px|płody thumb|200px|ilustracija, Otto Wilhelm Thomé (1885)
Wopis
Glinicka jo zelišćowa, wěcejlětna a w zymje zelena rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 20 cm. Rostlina jo kósmata a ma dłujke wuběžki z korjenjami.
Łopjena
Łopjena su kaž tšawa zelene, na dnje stojece w roseśe, dłujkowogonate, rukoformowje 3-źělne z gropnje zubatymi źělnymi łopjenkami z dłujkosću wót 2 až 6 cm.
Kwiśonki
Wóna kwiśo wót apryla až do junija. Kwiśonki dośěgnu šyrokosć mjazy 1 a 1,5 cm a maju 5 běłych kwiśonkowych łopjenkow. Kwiśonkowy stołk ma až do 10 kwiśonkow a jo pódobne we formje na wokołku. Wósrjejź kwiśonki su něźi 20 žołtych stamenow. Kronowe łopjenka su kulowate abo jajowate.
Kwiśonki glinicki bu wót insektow woprošone.
Płody
Płody su jadnosemjenjowe wórješki na mězgojtem kwiśonkowem spódku. Wóni wopśimjeju až do 10 procentow cukora a kradu wjele mineralnych maśiznow.
Bjarnat Krawc
Bjarnat Krawc, Bernhard Schneider (roź. 5. februara 1861 w Jitru pla Kamjeńca; wum. 25. nowembra 1948 we Warnoćicach) jo był muzikowědnik, dirigent a komponist.
Glinicka
Stojnišćo
Wóna rosćo we swětłych lěsach, na puśowych kšomach a pód krickami. Preferujo skerjej wutkate zemi.
Bjarnat Krawc
Jogo nabóžna twóŕba Missa Solemnis (1932) jo była mjazynarodnje znata. W lětach 1883-1924 jo wón źěłał ako ceptaŕ muziki w Drježdźanach.
Glinicka
Rozšyrjenje
Glinicka jo w cełej Europje a pódpołnocnej Aziji  rozšyrjona.
Bjarnat Krawc
Bjarnata źowka jo była Hanka Krawcec, wuměłska mólaŕka a grafikaŕka.
Mauretańska
Mauretańska jo kraj w pódwjacornej Africe.
Geografija
Nejwuše městno jo: Kediet Ijill (915 m nad normalneju nulu).
Serbšćina
Serbšćina jo kupka pódwjacornosłowjańskeju rěcow, kenž se źinsa přewažnje we Łužycy powěda.
Serbske narěcy
miniatur|Serbske narěcy|center|upright=1.25 Serbšćina ma teke wjele narěcow. Tak bazěrujo pisna górnoserbšćina na narěcach wokoło Budyšyna a pisna dolnoserbšćina na Chóśebuskem dialekśe. W srjejźnej Łužycy eksistěrujo mimo togo narěcny pas, kótaryž twóri pśechod mjaz górno- a dolnoserbskimi narěcami. Nejwěcej rozšyrjona z toś tych pśechodnych dialektow jo slěpjańska narěc. Rěcneje asimilacije dla wšak se wjeliki źěl něgajšnych narěcow lěbda hyšći wužywa. Z wótstawkom nejwitalnješy jo hyšći górnoserbska „katolska” narěc, kótaraž powěda se na pódwjacorje górnoserbskego rěcnego teritoriuma we jsach blisko Kamjeńca.
Muchoradło
Muchoradło (Amanita muscaria) nim. Fliegenpilz jo gadojty grib ze swójźby luźiradłowych gribow (Amanitaceae). thumb|Lamela
Wopis
Muchoradło njaso cerwjeny až oranžowy, połkulojty kłobyk z běłymi zbytkami wobalki.
Lamele
Lamele su běłe a liche.
Nožki a kulki
Jeje nožka jo běła, šwižna a mócna a njaso dołoj wisecu, žłobičkowanu manšetu. Kulka jo tucna a spjerchlinata.
Stojnišćo
Rosćo w lěśu a nazymje pśedewšym pód brjazami a jeglinami.
Kuba
Kuba jo kraj w Atlantiskem oceanje.
Geografija
Kuba geografiski słuša k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo: Pico Turquino (1974 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Wolga
Wolga (rusojski Волга, tatarski Идел/İdel, mokšojski Рав, tšuwaski Атӑл, mariski Юл) jo wjelika rěka w Rusojskej a jo 3.530 km dłujka. Wolga ma swójo žrědło w dłujkowjacornem źělu pódzajtšnoeuropejskeje rowniny we Wałdajskich wušynach a wulewa se do Kaspiskego mórja.
Sedlišća a města pśi Wolge
a wjele drugich
Republika Srpska
Republika Srpska (sh. Република Српска), jo źěl Bosniskeje-Hercegowinskeje. Stolica Srpskeje jo Banja Luka.
Wopon
Do 15. julija 2008 město wopona jo był wužywany Amblem Republiki Srpskeje.
Esperanto
thumb|[[Ludwik Zamenhof]]
Esperanto jo planowa rěc. Wózjawił jo ju wócny gójc dr. Ludwik Zamenhof w lěśe 1887. Wón kśěšo z teju rěcu dorozměśe mjazy narodami wólažcowaś. Esperanto jo nejwuspěšnjejšy taki projekt a ma powědarjow w nejwěcej stronach swěta. Europske strony su reprezentěrowali wjelgin pśez měru. Licba tych Esperanto wužywajucych jo w pśirownanju z drugimi mjazynarodnje wužywanymi rěcami, n. pś. engelsku abo špańsku, wjelgin małka.
Wužywanje
Esperanto se we wjele krajach wužywa, mjaz drugim w Nimskej južo wót wěcej ako 100 lět.
Rěcnicy se na drogowanjach a zarědowanjach zmakaju, wužywaju Esperanto w městnych kupkach a w interneśe, maju listowe pśijaśelstwa, cytaju literaturu w Esperanśe, pósłuchaju esperantsku muziku a wužywaju Esperanto we wjele žywjeńskich wobłukach. Wótergi Esperanto funkcioněrujo ako swójźbnu rěc. Teke eksistěruju radijowe wusćełanja w toś tej rěcy. Ale teke podkasty južo eksistěruju.
Alfabet
Esperanto wužywa łatyński alfabet z někotarymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistěruju w pšawych esperantskich słowach. Alfabet jo fonematiski.
Gramatika
W Esperanśe ma kužda słowna družyna swóje wósebne kóńcowki, pó kótarychž móžoš słownu družynu jasnje spóznaś. Substantiwy a adjektiwy maju dwa pada, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale teke dwě gramatiskej cysle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kóńcy se na -jn, znamješko plurala toś pśed tym akuzatiwa stoj. Na pśikład Paŭlo havas malsuprasorabajn librojn. "Pawoł ma dolnoserbske knigły."
Lokalne adwerby mógu akuzatiwny n měś, gaž směr zwuraznjaju, na pś. tie "tam, tamle" - tien "tam".
Z werba danci "rejowaś" móžo substantiw nastaś danco "reja", adjektiw danca "rejowański" a adwerb dance "rejowański", ale teke z substantiwa martelo "klapac" móžo nastaś werb marteli "klapaś z klapacom", adjektiw martela "klapacowy" a adwerb martele "z klapacom". <br style="clear:both;" />
Někotare spisowaśele
Južo w lěśe 1887 su zachopili někotare spisowaśele knigły w rěcy Esperanto spisowaś abo literaturu z drugich rěcow pśełožowaś.
Sonja Lang
Sonja LANG (prjedy Sonja Elen KISA ;roź. 1. nowembra 1978) jo pówołańska pśełožowaŕka za engelšćinu, francojšćinu a Esperanto, kótaraž bydli w Monctonje, New Brunswick, w Kanaźe.
Bosniska-Hercegowinska
Města
Nejwětše města su :
Bolesław Chrobły
Bolesław I Chrobły, pólski: Bolesław Chrobry (roź. 967 w Poznanju, wum. 17. junija 1025 w Poznanju) jo był wjerch Pólskeje wót 992 do 1025, wjerch Českeje wót 1003 do 1004 a w lěśe 1025 prědny kral Pólskeje.
Pód kněstwom Bolesława jo słušała wót 1002 teke Górna Łužyca z Budyšynom k Pólskej. thumb|Pólska 992-1025
Sroki
Sroki pjacomy za ptaškowu swajźbu. Sroki su tradiciske serbske śestka. Za něźi 27 srokow trjebamy:
Swětowa wójna
Swětowa wójna jo taka wójna, kótaraž wobwliwujo wětšynu swěta, wšake kontinenty a wětšynu narodow. Mě swětowa wójna matej jano dwě wójnje, a to
Kašubska
thumb|250px|Kašubska (Bernard Sychta) thumb|250px|Kašubska (Jan Mordawski) Kašubska (kaš. Kaszëbë, pól. Kaszuby, nim. Kaschubei) jo krajina w Pólskej, źož su Kašuby žywe. Lažy w Pomorskej.
Města w Kašubskej
Pólske mě - Kašubske mě
Toronto
Toronto jo nejwětše město Kanady a stolica prowincy Ontario. Wóno lažy na dłujkowjacornem brjoze jazora Ontario. Město ma połtśeśa miliona wobydlarjow.
thumb|left| thumb|left|
Jan Pawoł II.
Jan Pawoł II. (łatyński Ioannes Paulus PP. II, bergaŕske mě Karol Józef Wojtyła; * 18. maja 1920 we Wadowicach, Pólska; † 2. apryla 2005 we Watikanje) jo był wót 16. oktobra 1978 až do jogo wumrěśa 26 lět a 5 mjasecow bamž romsko-katolskeje cerkwje.
Basnikaŕ, grajaŕ a pedagog.
Ako bamž jo wobwliwował stawizny cerkwje a teke kóńcnu fazu zymneje wójny. Pó Piusu IX. jo był Jan Pawoł II. bamž z nejdlejšym dopokazujobnym pontifikatom. Jogo pśedchadnik, Jan Pawoł I. jo był jano 33 dnjow z bamžom. Jogo naslědnik jo Benedikt XVI. był.
Łódź
Łódź jo město w Pólskej, kótarež lažy w łódźskem wójwodstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 708 554 luźi.
Měsćańske źěle
200px
Lew Rockwell
Llewellyn H. Rockwell, Jr. (* 1. 7. 1944, Boston) jo amerikański politiski aktiwist a publicist.
2008
Wumrěśe
thumb|Aleksandr Solženicyn (1918–2008) thumb|Miriam Makeba (1932–2008)
Krosno
Krosno (teke Krosyn ; Krosno Odrzańskie,  Crossen an der Oder) jo město nad Odru a Bobru w pódwjacornej Pólskej, w lubuskem wójwodstwje.
Šach
Šach jo klasiske delkowe graśe za dwa grajarja. Grajo se na šachowej delce (šachownica), kótaraž se do 8 × 8 běłych a carnych pólow źěli. Wobej grajarja (běły a carny) matej na zachopjeńku 16 figurow - dwa torma, dwa kónika, dwa běgarja, jadnu damu, jadnogo krala a wósymjo burikow.
Kral
Kral jo nejwažniša figura, bźez njej njejźo graś.
Dama
Dama jo druga nejwažniša figura. Wóna jo za 10 burikow.
Torm
Torm jo tśeša nejwažniša figura. Wón jo za 5 burikow.
Běgaŕ
Běgaŕ jo za tśi buriky. Běgaŕ jo lěpšy we wótewrěnych pozicijach.
Kónik
Kónik jo za tśi buriky. Kónik jo lěpšy we zacynjonych pozicijach.
Burik
Na zachopjeńku źo burik wo jadno abo dwě poli. Pón jano wo jadno polo. Burik bjerjo diagonalnje jano wo jadno polo. Gaž pśijźo na kóńc šachownice, wón se móžo wuměniś za damu, torm, běgarja abo kónika.
Notacija
frame|right|Algebraiska notacija
Dłujka
Pśikłady:
Krotka
Pśikłady:
Mat
frame|"mat šaparja" Mat jo, gaž pśeśiwnik ma šach a daniž njamóžo daś pśed krala žednu figuru daniž graś z kralom. To jo kóńc partyje. Chto jo dał mat, ten jo dobył. Kóńc partyje móžo byś teke remiza. Gaž nichten njejo dobył.
Słynicowy tykańc
Słynicowy tykańc resp. słynicowa torta jo jadna z klasiskich sadowych tortow, kótaryž se we wjele wariantach pśigótujo a kótaregož pókłaźenje wósebnje z słynicow wobstoj. Wón wustupujo mimo w nimskorěcnych krajach mjaz drugim w Wjelikobritaniskej, Pólskej a Rusojskej.
Nažołta słynica
thumb|Płod Nažołta słynica (Fragaria  viridis) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Nažołta słynica jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 5 až 15 cm. Jano prědna źowkowa rostlina ma wuběžki ze ceslinowatymi łopjenami.
Kijaški a łopjenowe kijaški su wótstojecy kósmate.
Łopjena
Łopjena su tśilicbne a zubate. Łopjenka dośěgnu dłujkosć wót 3 až 6 cm a maju na dolnem boku metaliski błyšćece kósmy. Srjejźne łopjenko jo kijaškate, mjaztym až wobej bocnej łopjence stej sejźecej.
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až junija. Nažołto běłe kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót 1 až 1,5 cm. Kronowe łopjenka su kulowate abo jajowate.
Płody
Płody su pózdatne jagody, kótarež gromaźe z pśilěgatym keluchom se pśi wótšćipowanju z knakotanim wót rostliny pušćaju.
Stojnišćo
Rosće w słyńcnych krickach, nakłonjach, suchych tšawnikach a dubowych a chójcowych lěsach. Preferujo w lěśu śopłe, suche, zwětšego kalkowate zemi.
Rozšyrjenje
Rostlina je pśedewšym w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje, pódpołnocnje až do Skandinawiskeje rozšyrjona.
Słynicowy tykańc
Zwuconej stej dwě rozdźělnej warianśe.
Pśecej se fryšne słynicy wužywaju, kótarež se z tortowej glazuru izolěruju. Wše móžne wašnja konserwěrowanja su za słynicy jano pód wěstymi wuměnjenjami nałožujobne a žeden wužywabny produkt pśinjasu. Słynicowa torta se cesto z bitej zmjatanu k kafeju serwěrujo.
Kurów
Kurów jo wjas w Pólskej.
Nil (rěka)
Nil (arabski لنيل, an-Nīl; egyptojski Iteru, Gery) jo wjelika rěka w Africe. Te žrědło lažy we wušynem górje pśi Kiwuskem jazorje w Rwandaskej a pla Luvironza w Burundiskej a pśi wulewje z wokoło 6.671 km pla Kairowa we Srjejźnem mórju.
Žarow
Žarow (łat. Sara, Sarove, nim. Sorau (do 18. stolěśa - Soraw), pol. Żary, krotko pó 1945 - Żuraw) jo město a gmejna w lubuskem wójewódstwje w pódwjacornej Pólskej. Žarow jo stolica žarskego wokrejsa. W lětach 1950–1998 jo město słušało do zelenogórskego wójewódstwa.
Běłogrod
Stawizny
Běłogrod jo jaden z nejstaršych městow w Europje. Jogo źěl Vinča jo južo był wobsedlony w lěśe 4800 pśed Christusom.
Žarow
Pó pódaśu z 30. junija 2004 jo w měsće bydliło 39.029 wobydlarjow.
Žarow jo stolica pólskego źěla Dolneje Łužyce.
Běłogrod
Politika
Šołta Nenad Bogdanović jo wumrěł 27. nowembera 2007, a do 21. julija 2008 jo był zastupowany pśez Zorana Alimpića, a wót 21. julija 2008 do 19. awgusta 2008 jo był zastupowany pśez Branislava Belićja.
Benedikt XVI.
Benedikt XVI. (łatyński Benedictus PP. XVI), z bergaŕskim mjenim Josef Alois Ratzinger (roź. 16. apryla 1927 w Marktl am Inn, wum. 31. decembra 2022 w Vatikańskem měsće), jo był wót 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawjedowaŕ romsko-katolskeje cerkwje a Watikana. Wón jo akle tśeśi bamž w cerkwinskich stawiznach był, kenž jo wótstupił.
Wón wuzwóli se 19. apryla 2005 wót 115 wobźělonych kardinalow w stwórtem wólbnym kole pó jano 26 góźin trajucej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..
Wón wobsejźi nimske a vatikańske staśaństwo.
Do swójogo wuzwólenja na bamža jo Benedikt XVI. dekan kardinalnego kolegiuma a prefekt kongregacije za wucbu wěry był. Wón jo płaśił ako jaden z nejwuznamnjejšych kardinalow a jo wopisował se gusto ako teologiska a cerkwinopolitiska pšawa ruka bamža Jana Pawoła II.
W zjawnosći płaśi Benedikt XVI. ako konserwatiwny.
Baltiske mórjo
thumb|Baltiske morjo Baltiske mórjo, teke Pódzajtšne mórjo (nimski Ostsee, dański Østersøen, šwedski Östersjön, finski Itämeri, estniski Läänemeri, letiski Baltijas jūra, litawski Baltijos jūra, rusojski Балтийское море, pólski Morze Bałtyckie) jo šelfowe mórjo Atlantiskego oceana, wót kótaregož jo hysći Pódpołnocne mórjo, wužyna Skagerrak a Kattegat źěla. Płoń Baltiskego mórja jo 422 300 km², nejwětša dłymokosć jo 459 m.
Sněžeńka a sedym krotušow
miniatur|Princ pla kašća Sněžeńki, ilustracija Alexandera Zicka (1886) Sněžeńka a sedym krotušow jo jadna z nejwěcej znatych bajkow z Nimskeje.
W toś tej bajce źo wó wjelgin rědne źowćo, jeje złu pśirodnu maś, sedym krotušow a princa.
Baškiršćina
Baškiršćina jo rěc ze kupki Turkojskich rěcow a jadna z głownych rěcow w Baškirskej. Powěda ju wokoło 2 milionow luźi w Baškirskej (Rusojska) a stronach na teritoriju Kazachiskeje a Usbekistana.
Alfabet
Ako baškirski alfabet se kyriliski alfabet z někotarymi pśidatnymi diakritiskimi znamješkami wužywa. Wón bu w lěśe 1940 akceptěrowany. . Charakteristiski pismik w alfabeśe baškiršćiny jo, kótaryž w žednem hynakšem kyriliskim alfabeśe njewustupujo.
Łatyński alfabet
Wót lěta 1929 až 1940 jo se warianta łatyńskego alfabeta wužywała.
Nižozemšćina
Nižozemšćina jo germaniska rěc. Teke słuša k indoeuropskim rěcam. Jo pśiswójźbna z Nimšćinu, Frizišćinu a Engelšćinu, kótarež teke su pódwjacornogermaniske rěcy.
Stjepan Mesić
thumb|Stjepan Mesić Stjepan Mesić (teke Stipe Mesić; * 24. decembra 1934 w Orahovicy) jo był wót 18. februara 2000 až do 18. februara 2010 statny prezident Chorwatskeje. Mimo togo jo był ako pśedsedaŕ statnego prezidiuma slědna statna głowa Socialistiskeje Federatiwneje Republiki Jugosłowjańska.
Nižozemšćina
Z jeje w Pódpołdnjowej Africe Afrikaanšćinu nastawała, ale teke někotare kreolowe rěcy.
Źiwa kšušcyna
Źiwa kšušcyna (Pyrus pyraster) jo bom ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Źiwa kšušcyna jo bom abo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 5 až do 20 m. Rostlina dłymoko kórjeni.
Krona jo njepšawidłowna a kjaglojta. Štom jo rowny.
Špicki gałuzow cesto njasu śernje.
Kwiśonki
Kwiśonki stoje pó tśoch až pó źewjeśich w wurliškach a ma běłe, něźi 1,5 cm dłujke kronowe łopjenka, cerwjene proškowe łopjenka.
Płody
Płody su mjaz 2-4 cm małke, žolte abo brune, kulojte až jajojte. Wóni su njejědne a w bogatej licbje wódrjewjone kamjentne cele.
Stojnišćo
Rosće w kamjentnych krickach, we ługowych lěsach, w swětłych lěsach, w połnych krickach a na wótkłonach.
Rozšyrjenje
Rosćo w lěśu śopłych, w zymje miłych regionach srjejźneje Europy.
Fidel Castro
Fidel Castro (Fidel Alejandro Castro Ruz; 13. awgusta 1926, Birán – 25. nowembra 2016, Santiago de Cuba) jo był kubański politikaŕ. Wón jo zgromadnje z Ernestom Che Guevaru Kubańsku rewoluciju w lěśe 1959 nawjedował a jo był šef kněžaŕstwa wót togo až do 2008, kaž teke statny prezident wót lěta 1976 až do 2008.
Niger
Niger jo nutśikokrajny kraj w pódwjacornej Africe.
Geografija
Nejwuše městno jo: Mont Greboun (1944 m nad normalneju nulu).
Kuwait
Kuwait jo małučki kraj w pódwjacornej Aziji.
Geografija
Kuwait granicujo z Irakom a Saudi-Arabskeju.
Ptaškowa swajźba
thumb|Ptaškowoswajźbowa listowa znamka z casa NDR Ptaškowa swajźba (górnoserbski Ptači kwas, nimski Vogelhochzeit) jo kuždolětny nałog, kótaryž jo znaty we wšakorakich europskich regionach, pśedewšym pak w serbskej Łužycy.
Na pśedwjacorje 25. januara stajaju źiśi prozny talaŕ na woknowu delku abo pśed źurja. Rano namakaju na nim słodkosći w formje ptaškow abo gnězdkow. Typiski su śěstowe ptaški ze cukorowym pólewanim, tak mjenjowane sroki. Pó legenźe źěkuju se ptaški źiśam ze słodkosćami za picowanje w zymje.
Wopšawdnu ptaškowu swajźbu swěśe źiśi w źiśowni abo w šuli, pśewoblacone ako ptaški, ze spiwami, rejami abo samo ze swěźeńskim pśeśěgom, kaž na pśikład w Chrósćicach. Nanejmjenjej swajźbowy pór zwětšego w serbskej swajźbowej drastwje chójźi. W Serbach tradicionelnje wron jo nawóženja a sroka jo njewjesta, pśeśiwo comuž staj w nimskich źiśownjach kaž teke w nimskorěcnej wersiji ludowego spiwa wó ptaškowej swajźbje kós a drozna njewjesćinski pór.
Wažny wobstatk łužyskego nałoga jo teke ptaškowoswajźbowy program Serbskego ludowego ansambla, z kótarymž droguju pśez cełu Łužycu.
Surinam
Geografija
Surinam granicujo z Guyanu, Francojskeju Guyanu a Brazilskeju. Nejwuše městno jo : Juliana Top (1230 m nad normalneju nulu).
Stawizny
Do 25. nowembera 1975 jo Surinam był wótwisny teritorij Nižozemskeje, a jo se gronił Nižozemska Guyana.
Sprjewja
Sprjewja jo něźi 400 km dłujka rěka, kótaraž běžy pśez zwězkowe kraje Sakska, Bramborska a Barliń. Zachopjeńk rěki jo we Łužyskich górach. Sprjewja ma tśi žrědła: w Habrachćicach, Neugersdorfje (abo gsb. Nowe Jěžercy) a pśi Kotmarje. Z górow běžy rěka pśez Budyšyn a Łužysku nižynu do Dolneje Łužyce. Ako nutśikokrajna delta Sprjewje zachopiju se slězy Chóśebuza Błota. W Barlinju wulewa se Sprjewja do Habole.
Köln
Köln jo wjelike město w Nimskej nad Rynom. Jogo licba wobydlarjow wunjaso 1.013.665 (31. dec. 2011). Tam jo 	swětoznaty gotiski Kölnski dom.
Sprjewja
W dolnoserbskich jsach groni se Sprjewi zwětšego jano Rěka.
Rěcki a pódlowe rěki wót Sprjewji
thumb|left|Sprjewja w [[Błotach pla Lubina]]
thumb|left|Jadno z tśich žrědłow Sprjewje - pśi [[Kotmar (góra)|Kotmarje]] thumb|left|Sprjewja pśi [[Märkisches Ufer|Markojskem brjoze we Barlinju]] thumb|left|Sprjewja pśi młynej grobli a pśi garbowskem domje we [[Chóśebuzu
(wobraz w lěśe 1955: Zwězkowy archiw)]]
Lipna
Lipna (pol. Marianka, nim. Marienhain) jo wjas w gmejnje Brody (gmina Brody) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Dawid Jung
Dawid Jung (*17. 01. 1980 w Kłecko) jo polski basnikaŕ, spisowaśel a literaturny kritikaŕ. Wón jo głowny redaktor casopisa Zeszyty Poetyckie.
Wyši Jězory
Wyši Jězory (Wyšy Jazory, pol. Jeziory Wysokie, nim. Hohen Jeser) jo wjas w gmejnje Brody (gmina Brody) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Lydnevi
Lydnevi jo konstruowana słowjańska rěc Libora Sztemona.
Wóścenas
Wóścenas:
Saint Kitts a Nevis
Saint Kitts a Nevis jo kupowy kraj w Karibiskem mórju.
Geografija
Geografisko kupej Saint Kitts a Nevis słušatej k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo: Mount Liamuiga (1156 m nad normalneju nulu), a nejniše: Karibiske mórjo ( 0 m nad normalneju nulu).
Strasbourg
Strasbourg jo stolica a nejwětše město Elsaskeje. Z pśisamem 300 tysacami wobydlarjow jo teke sedyme nejwětše město cełeje Francojskeje. Lažy na lěwym brjoze Ryna pśi pódzajtšnej kšomje Elsaskeje a togodla teke pśi granicy mjaz Francojskeju a Nimskeju.
Bezkow
Bezkow ( Beeskow) jo bramborske město we wokrejsu Odra-Sprjewja pśi rěce Sprjewja. Lažy něźi 80 km na krotke zajtšo wót Barlinja, něźi 30 km na krotki wjacor wót Frankobroda nad Odru a na pódpołnoc Chóśebuza. Bezkow pomjenjujo se teke wrota do Dolneje Łužyce.
Měsćańske źěle
Bezkow ma sedym měsćańskich źělow
Partnarstwo
Partnaŕske města Bezkowa su:
Krakow
Krakow ( Kraków, Krakau) jo město w pódpołdnjowej Pólskej, w małopólskem wójewódstwje, nad rěku Wisłu. Krakow jo stolica wójewódstwa a teke samostatny wokrejs (powiat). Toś to město jo wažny turistiski a kulturny centrum. Krakow jo historiska stolica a nejwětše město Małopólskeje.
W lěśe 2014 jo w Krakowje bydliło 759 144 luźi. Šołta města jo Jacek Majchrowski.
W lětach 1038-1079, 1138-1290 a 1296-1596 jo Krakow był stolica Pólskeje. W Krakowje jo w lěśe 1364 nejstarša pólska uniwersita − Uniwersytet Jagielloński − nastała.
Wót 1795 do 1809 a wót 1846 do 1867 jo Krakow pód kněžaŕstwom Awstriskeje był. Wót 1867 do 1918 jo pód kněžaŕstwom Awstrisko-Hungorskeje był.
Něnto jo w Krakowje 23 wusokošulow: 3 uniwersity (Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Ekonomiczny, Uniwersytet Rolniczy), techniskej šuli (Akademia Górniczo-Hutnicza, Politechnika Krakowska) a teke Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna, Adademia Pedagogiczna, Papieska Akademia Teologiczna a Akademia Wychowania Fizycznego.
Historiski centrum Krakowa (źěl pśi głownych wikach a teke źěl Kazimierza) jo na lisćinje UNESCO. W Krakowje ma sedło Narodny Muzeum w Krakowje. Biblioteka Jagiellońska jo jadna z nejwětšych w Pólskej.
Pódla Krakowa lažy mjazynarodne lětanišćo Balice.
thumb|grod [[Wawel, rěka Wisła]]
Měsćańske źěle
300px
Sport
thumb|Tauron Arena W Krakowje grajotej nejstaršej kopańcowej kluba Pólskeje (załožonej w lěśe 1906): Cracovia a Wisła Kraków (w lětach 1999-2008 6 razow mejstaŕ). Dalšny kopańcowy klub jo Hutnik Nowa Huta (źěl Nowa Huta). W Krakowje jo nejwětša hala w Pólskeje - Tauron Arena Kraków.
Galerija
thumb|800px|center|Panorama
Bukowka (Pólska)
Bukowka ( Buczyny) jo wjas w Nysowej łuce pśi granicy mjazy Nimskeju a Pólskeju a jo gmejnski źěl wót Trjebulow (Gmina Trzebiel) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Dublice
Dublice (pol. Tuplice, nim. Teuplitz) su wjas w gmejnje Dublice (gmina Tuplice) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Pódpołnocne mórjo
Pódpołnocne mórjo jo nakšomne mórjo Atlantiskego oceana na dłujkem wjacorje Europy. Jo to šelfowe mórjo, ma płoń 750 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć 700 metrow.
Srjejźne mórjo
thumb|300px|Kórta Srjejźnego mórja
Srjejźne mórjo jo mórjo, kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy Europu, Afriku a Aziju.
Srjejźne mórjo ma płoninu 2,5 mio. km².
Na pódwjacor jo Srjejźne mórjo zwězane pśez Gibraltarski pśelew z Atlantiskim oceanom, na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez Dardanele, Marmarske mórjo a Bosporus w dłujkem zajtšu z Carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez Suezski kanal z Cerwjenym mórjom a pótakem teke z Indiskim oceanom.
Kupy
W srjejźnem mórju lažy wjele kupow, kótarež słušaju k rozdźělnym statam. Nejwětša kupa Srjejźnego mórja jo Siciliska.
Pšawa kwitula
Pšawa kwitula (Cydonia oblonga) jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Glória Pires
Glória Maria Cláudia Pires de Morais (* 23. jacmjeński 1963, Rio de Janeiro, Brazilska) jo brazilska grajaŕka.
Pšawa kwitula
Wopis
thumb|left|Kćeni Pšawa kwitula jo kerk abo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 4 až do 6 m.
Glória Pires
Eksterne wótkaze
´
Pšawa kwitula
Łopjena
Łopjena su jajojte, na górnem boku blěźe zelene, na dolnem boku gusto filcojśe kósmate a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 10 (15) cm.
Syriska
Geografija
Syriska granicujo z Israelom a Jordaniskeju na pódpołdnju, z Libanonom a Srjejźnym mórjom na pódwjacorje, z Turkojskeju na pódpołnocy a z Irakom na pódzajtšu.
Pšawa kwitula
Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Kwiśonki su běłe až rožojte, pěślicbne a dośěgnu pśeměr wót něźi 5 cm.
Wěz
Wěz (Ulmus) jo rod ze swójźby wězowych rostlinow (Ulmaceae). Dalšnej serbskej mjeni stej lom a brěšć.
Pšawa kwitula
Płody
Płody su jabłukojte abo kšuškojte, filcojśe kósmate a dośěgnu dłujkosć wót až do 15 cm. Wóni w oktobrje zdrjaju. Syre su twarde, jěre-kisałkowate płody lěbda jědne, ale se góźe k słodnej mězdze, kompotoju abo želejoju pśeźěłaś.
Wěz
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Pšawa kwitula
Rozšyrjenje
Pochada originalnje ze pódwjacorneje Azije. Južo jo pśed wěcej ako 2500 lětami k pódpołdnjowej Europje a pózdźej teke k srjedźnej Europje pśišeł.
Bukowina
Bukowina (pol. Bukowina, nim. ...) jo wjas w gmejnje Trjebule (Gmina Trzebiel) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Wšedna jerjebina
Wšedna jerjebina (Sorbus aucuparia) jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Wšedna jerjebina jo kerk abo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 15 m.
Štom a gałuzy gładku škóru maju.
Łopjena
Łopjena wobstoj z 9 až 17 jajojtych pjerkatych łopjenkow z dłujkosću wót 4 až do 6 cm. Pjerinate łopjena cesto su pśisamem až spódku rězane.
Płody
Płody dośěgnu tłustosć wót něźi 1 cm a su oranžocerwjene a pśisamem kulowate.
W zymje ptaški płody žeru.
Stojnišćo
Rosće w krickach, swětłych listowych a jeglinowych gólach na zwětšego njewutkatnych, drjebjatych zemjach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje rozšyrjona.
2006
Toś te lěto jo normalne lěto kótrež zachopi na njeźeli (glědaj how kalendaŕ).
W lěśe 2006 pó Kristusom se wótměwało, mjaz drugim:
Kameńc
Kameńc (pol. Kamienica nad Nysą Łużycką, nim. Kemnitz) jo wjas w gmejnje Trjebule (Gmina Trzebiel) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Letiska
Geografija
Letiska granicujo z Rusojskeju (282 km) na pódzajtšu, z Estniskeju (343 km) na pódpołnocy, z Běłoruskeju (167 km) na krotkem zajtšu a z Litawskeju (dłujkosć mjazy 588 km) na pódpołdnju. Stolica a nejwětše město jo Riga.
Selc
Selc (pol. Siedlec, nim. Zelz) jo wjas w gmejnje Trjebule (Gmina Trzebiel) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Szczecin
Szczecin (kaš. Szczecëno; nim. Stettin) jo město w Pólskej. Szczecin jo nejwětše město Pódwjacoropomorskej a Pśedpomorskej. Wojewódstwo, źož Szczecin jo, se gronijo pódwjacornopomorske wojewódstwo. W lěśe 2014 jo how bydliło 408 105 luźi.
Stawizny
Prědne historiske naspomnjenje jo z lět 142-147 (město Susudata). Szczecin jo pólski wót 967 (Mieszko I.).
Wobraze
thumb|1000px|center
Europska rada
miniatur|Logo Europskeje rady
Europska rada ( Council of Europe, francojski Conseil de l’Europe) jo europska mjazynarodna organizacija, kótaraž bu 5. maja 1949 pśez Londonske dogrono załožona a wopśimujo źinsa 47 statow. Wóna jo forum za debaty wó powšyknych europskich pšašanjach. Jeje wustawki pśedwiźe zgromadne źěło cłońskich statow ze zaměrom spěchowanja góspodaŕskego a socialnego póstupa w Europje.
Sedło Europskeje rady jo Europski palast w Strasbourgu. Kuždolětnje dnja 5. maja swěśi se załožeński źeń rady ako „Źeń Europy“. Rownož wužywa Europska rada samsku chórgoj a hymnu kaž Europska unija, njejo institucionelnje z njej zwězany.
Słowakska
Słowakska ( Slovenská republika abo Slovensko) jo stat w srjejźnej Europje, kótaryž njama žeden pśistup k mórju. Stolica a nejwětše město jo Bratisława pśi Dunaju.
Geografija
Słowakska granicujo z Awstriskeju na krotkem wjacorje, Českeju na pódwjacorje, Pólskeju na pódpołnocy, Ukrainu na pódzajtšu a Hungorskeju na pódpołdnju.
OE 46
OE 46 jo regionalna cera Chóśebuz-Baršć, ako linija Pódzajtšnonimskeje zeleznicy.
Słowakska
Stawizny
Słowakska jo nastała pśez rozdźělenje Čechosłowakskeje federatiwneje republiki dnja 1. januara 1993.
Wót 2004 jo Słowakska ze cłonkom Europskeje unije, wót lěta 2009 płaśi zgromadne pjenjeze euro.
Chude ryśarje
pśicynki:
pśigótowanje:
Trjebaju klěb w skibje a muse rozbiś jaja w škli, pó tom leju teke mloko w škli. Zatkaju skiby w měšańcy a pón pjaku w panwi z butru. Až wšykne chude ryśarje su gótowe, směju skiby ze cukorom a/abo cymt pósypaś. Dobry apetit!
Libanon
mini|Libanon
Libanonska republika ( الجمهورية اللبنانية) jo stat w Aziji na Bliskem pódzajtšu.
Geografija
Libanon granicujo ze Syriskeju, Israelom a na pódwjacorje ze Srjejźnym mórjom.
Tśiźasćalětna wójna
thumb|Zachopjeńk Tśiźasćalětneje wójny ­— [[Prědna praska defenestracija 23. maja 1618 na praskem groźe na rownocasnej wucerbje]] Tśiźasćalětna wójna jo była wjelika cełoeuropska wójna w lětach 1618 – 1648. Wóna jo była nabóžninski konflikt a teke wójowanje wó móc. Głowny wobźělnik jo był romsko-katolske Swěte Romske mócnaŕstwo nimskego naroda, kótarež jo wójowało zgromadnje z romsko-katolskeju Špańskeju pśeśiwo wšakim koalicijam wósebnje protestantiskich krajow, ale teke romsko-katolskeje Francojskeje.
Serbske kulki
pśicynki:
pśigótowanje:
Zaprědka cysće, běle a raškuju kulki w škli. Pón měšaju sol, pjepjeŕ a trějucy twarožk. Rozgrěju butru w gjarncu, połnje měšańca k kulka a wobleju z góruceju měsoweju jušku. Pón muse to wokoło 30 minutow pariś, ale jano pśi mjenjej temperaturje a z pókšywacom. Až to jo gótowy, cynje kulkowu měšańcu w formje za pólewanje. Něnt směju twarožk na kulku a wšykne mogu w pjacu. Gaž pólewanje wónja lěbgodne a twarožk jo złotožołty, muse jěsć z pjaca. Kśěł na kóńcu pśispomnjeś, až směju pósypaś hyšći śopłe pólewanje z peterziliju. Dobry apetit!
Wjelike Zdźary
Wjelike Zdźary su wjas w gmejnje Trjebule (Gmina Trzebiel) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Słowjany
thumb|300px|kórta krajow, w kótarychž Słowjany su narodna wětšyna Słowjany su indoeuropski lud.
Sorabija
Sorabija jo studentske towaristwo w Lipsku z dłujkeju tradiciju. Załožyło jo se na 10. Zymskem w lěśe 1716 ako prjatkarske towaristwo.
Stawizny Sorabije
Historia societatis studentum Soraborum Lipsiensis, quae "Sorabija" dicitur - Stawizny Sorabije
Prědne 50 lět
Dwa lětstotka po reformaciji: Lutherowe pominanje, ewangelij cełemu ludoju w maminej rěcy pórucyś, jo se teke w serbskej Łužycy pśesajźiło. A serbske studenty teologije na Alma Mater Lipsinensis su chłošćili za zwučowanjami w maminej rěcy, aby mógli pózdźej we Łužycy prjatkowaś. Po pogónjowanju jadnotliwych profesorow su wóni serbske prjatkowanja spisali a jo sebje mjazsobnje přednjasli. Dnja 10. 12. 1716 jo šešć serbskich studentow nabožniny z dowolnosću senata Alma Mater prědne serbske towaristwo załožyło: "Wendisches Predigerkolloquium". Zakład ako tež postrowjenje stej byłej: "Soraborum saluti!"
Dekanat teologiskeje fakulty jo pśizwólił towaristwoju "Wendisches Predigerkolloquium" sobotu wót 13.00 až do 14.00 góźin w cerkwi swětego Pawoła prjatkowanje zwucowaś. W slědujucych lětach pak jo towaristwowe žywjenje skóro dospołnje wusnuło; euforija zachopjeńka jo se zgubiła. Nowe impulsy 1728: W Budyšynje jo wujšła prědna dospołna śišćana biblija. Na to jo se wjele serbskich młoźeńcow za studij teologije rozsuźiło. Towaristwowe žywjenje jo se zasej zbuźiło a se stawnje dalej wjadło - wósebnje serbske prjatkowańske zwucowanja.
Dalšnych 50 lět
W jubilejnem lěśe 1766 jo dało towaristwo "Wendisches Predigerkolloquium" krotke stawizny swójogo mjaztym 50-lětnego wobstaśa śišćaś. Źeń załoženja jo se swěśił z božeju mšu w Pawołej cerkwi; pśizamknyła jo se swěźeńska rěc a jěza. Mjaztym jo dostało prjatkarske towaristwo tež pódpěru z Łužyce: někotare serbske duchowne, mjazy nimi wjele něgajšnych sobustawow kaž Jurij Mjeń z Njeswačidła, su pisali list na prědnego profesora teologiskeje fakulty, wěstego Christiana Augusta Crusiusa, w kotremž su jogo pšosyli pśedsedaŕstwo prjatkarskego towaristwa pśewześ. Crusius jo pšosbu pśiwzeł. Wótněnta jo měło prjatkarske towaristwo stawnje profesora za prezesa, kótaryž njejo jano zwucowanja nawjedował, ale jo se teke powšyknje wó pšawidła a pórěd towaristwowego statkowanja starał a pśez swóju reputaciju njemało prestiž pówušył.
Ale w swěźeńskim pismje k 150. jubilejoju towaristwa pišo Korla Awgust Jenč, až w slědowacem casu liwkosć a njeporěd stej pśiběrałej. A ako 1773 nejwětšy źěl sobustawow towaristwa Lipsk jo wopušćił, jo musało se prjatkarske towaristwo sam rozpušćiś. Akle w lěśe 1778 jo swóju źěłabnosć zasej wožywiło. Prědne zjawne serbske prjatkowańske zwucowanje jo se wótměło zasej w Pawołej cerkwi, kaž jo to južo z lěta 1716 z wašnju było. Pó tom jo se pśizamknuł swěźeń z wjacerju, muziku, piwom a tobakom, ako Jenč jo wopisujo.
Zamólenja napoleońskich wójnow su źěłabnosć towaristwa wótnowotki wochromili.
Najpłódniši čas
W slědowacym času pak zhubi so serbskosć stajnje a bóle z towarstwa "Lausitzer Predigergesellschaft". Z jedneho boka studowachu zasej měnje Serbow w Lipsku, a z tamneho wěnowaše so prědarske towarstwo we wjetšej měrje teologiskim a druhim wědomostnym dźěłam w swojich němskich towarstwach, tak bóle a bóle wudokonjene seminarne dźěło wupłodźi, kaž pisa cyrkwinski stawiznar Gerhard Graf.
Přez dalše wotewrjenje smědźachu z lěta 1844 tež mužojo, kotřiž njeběchu z Łužicy do towarstwa zastupić. Tući dóstachu wot 1851 samo połne prawa.
Bijaca korporacija
Ale kak jara smědźeše so nowym prudam, w kotrychž so stajnje bóle zwjazkownosć manifestěrowa, wotewrić? Wotmołwa na prašenje bu čim nuzniša ćim bóle w druhej połojcy 19. lětstotka zwjazki rozkřěwachu. Woni skoro wšitke druhe studentske zjednoćenstwa wustorčichu. Prědarske towarstwo procowaše so spadowaceje ličby sobustawow dla atraktiwnosć zwyšić, ale problematiske zwosta, hač hodźeše so zwjazkowe wašnje žiwjenja tak lochce na prědarske towarstwo přenjesć.
Zo njeby so "Sorabija" wot NS-zarjadnišćow zakazała, přizamkny so wona w lěće 1934 k "Deutsche Landsmannschaft", kotraž pak so dwě lěće pozdźišo pod ćišćom NS-hamtow rozpušći. Tak žiworješe "Sorabija" jenož hišće w swojim zwjazku starcow (Altherrenverband). Ale tež tutón bu 1942 do "NS Altherrenverband" zarjadowany a tohodla 1945 zakazany. Suspektny a njepřewidny wotrězk towarstwowych stawiznow so z tym skónči.
Nowy zachopjeńk w socialistiskej Nimskej
W lěśe 1951 su se serbske studenty wótnowotki pód mjenim Sorabija w Lipsku zgromaźili, k prědnemu razoju w swójskem serbskem internaśe. A to ako lokalna kupka Domowiny. Z tym jo nastała intensiwna a derje organizowana źěłabnosć: Kuždy mjasec su se zarědowanja wótměwali, na pśikład cytanja abo pśednoski. Teke Sorabija jo musała plan pó socialistiskej wašni społniś a centralnemu komitejoju Domowiny pšawidłownje rozpšawjowaś. Pśeśiwo procowanjam SNM, Sorabiju pód swójsku kontrolu dostaś, su se studenty z wuspěchom wobórali. W sedymźasetych lětach jo Sorabija wušej 100 cłonkow měła. Ze změnu 1989 a z tym zwězanym pśestrukturěrowanim Domowiny jo se lokalna kupka w Lipsku rozpušćiła.
Wótkaze
Internetowy bok Sorabije
Chwałojce
Chwałojce (pol. Chwaliszowice, nim. Quolsdorf) su wjas w gmejnje Trjebule (Gmina Trzebiel) we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Niger (rěka)
Niger (pó łatyńskem słowje: "niger" → "carny", mandingski Joliba, songhaiski Isa Ber, tuaregski Oya, gher n gheren) jo wjelika rěka w pódwjacornej Africe. Žrědło lažy w regionje Tembakounda na góru górjej Djallonskej w Guineji a pśi wulewje z wokoło 4.184 km w Guinejaskej mórskej zalew na Atlantiku.
Liechtensteinska
Liechtensteinska (amtski: Wjerchojstwo Liechtenstein, Fürstentum Liechtenstein; API : /li:çtənʃtaɪn/) jo małucki kraj w srjejźnej Europje, kótaryž ze Šwicaŕskeju a Awstriskeju granicujo. Ze swójej płonju wót 160 km² jo Liechtensteinska stwórty nejmjeńšy stat w Europje pó Vatikanje, Monako a San Marino.
Lothringska
thumb|Lothringska na kórśe Francojskeje Lothringska (, wugronjenje, ) jo jaden z 27 francojskich regionow. Nejwětšej měsće Lothringskeje stej Metz a Nancy, pśi comž płaśi Metz ako stolica regiona, pśeto jo wóno sedło regionalnego parlamenta. Źinsajšny region lažy pśibližnje na městnje něgajšnego Lothringskego wójewódstwa.
Geografija
Lothringska lažy w dłujkozajtšnem kutu Francojskeje pśi źinsajšnych granicach Francojskeje z Nimskeju (Saarlandska, Rheinland-Pfalcojska), Belgiskej a Luxemburgskej.
Listowy bom
mini|Łopjena listowego boma [[Tatarski klon (Acer tataricum)]]
Wót listowy bomow wobkněžone rostlinowe zgromadnosći su lěse. Srjejźnoeuropejske listowe bomy słušaju k rodoju klon (Acer), wólša (Alnus), brjaza (Betula), grab (Carpinus), głog (Crataegus), buk (Fagus), jaseń (Fraxinus), wótrolist (Ilex), jabłušcyna (Malus), topoł (Populus), (Prunus), kšušcyna (Pyrus), dub (Quercus), wjerba (Salix), mucna jagoda (Sorbus), lipa (Tilia) a wěz (Ulmus).
Pólny wěz
thumb|Ulmus minor
Pólny wěz (Ulmus minor) jo rostlina ze swójźby wězowych rostlinow (Ulmaceae).
Wopis
Pólny wěz jo kerk abo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 až do 40 m.
Škóra jo połowana a šerobruna.
Gałuzy maju cesto kśidłate lejstwy.
Łopjena su gładke, wótšo zubate, na spódku njesymetriske, górjejce nage, błyšćece, dłujkojte-jajojte a ženje wěcejkónckowe, dośěgnu dłujkosć wót 6 až do 10 cm a maju na wobyma bokoma 8-12 bocnych nerwow.
Kwiśo wót měrca až do apryla. Dwójorodnikojske kwiśonki se pśed łopjenami jawje, su pśisamem sejźece a sejźe w kłubaškojty kwiśonkowych stołkach.
Jajojty abo kulojty płod dośěgnjo dłujkosć wót 1,3 až do 2 cm a njaso kśiłka. Semje sejźi w płoźe blisko górneje kšomy.
Stojnišćo
Rosće w ługowych gólach a krickach a słyńcnych wótkłonowych gólach.
Amt Derbno-kraj
Amt Derbno-kraj ( Amt Döbern-Land) jo bramborski amt w Dolnej Łužycy we wokrejsu Sprjewja-Nysu z 13.537 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).
Baršć
Baršć ( Forst) jo wokrejsne město we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej pśi Nysy njepósrědnje pśi pólskej granicy.
Měsćańske źěle
Měsćańske źěle Baršća:
Wobchad
Baršć lažy pśi zwězkowej droze 30px a awtowej droze 30px ca. 35 km na pódzajtšu wót Chóśebuza.
Baršć lažy pśi zeleznicowej cerje Chósebuž-Żary. Cera mjazy Chóśebuzom a Baršćom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 46. Mjazy Baršćom a Żarami jězdźe śěgi linije RB93 Pólskich statnych zeleznicow (PKP). Mimo togo jězdźi raz na źeń śěgowy pór Eurocity mjazy Hamburg a Krakow. ICE njejězdźi na toś tej cerje.
thumb|left|Stara Baršćańska zeleznicowa cera w Baršćańska droze "Pśi kupje".
Mjazy 1893 a 1965 jo była Baršćańska měsćańska zeleznica w měsće Baršć, mała wuskokólejata zeleznica, kótaruž głownje industrijne zawody su wužyli. W luźe jo se groniła Jula abo Carna Jula.
Snooker
thumb|zachopjeńk graśa thumb|pozicija balow na zachopjeńku Snooker jo billardowa sportowa družyna, kenž jo nastała w 19. stolěśu w Indiskej. Cil graśa jo z pomocu jadnogo queue (kija) a jadnogo grajnego bala 15 cerwjenych balow a šesć barwojtych balow wót snookerowego blida do kapsow zapušćiś.
Stawizny
Billard jo se prědny raz grał w 16. stolěśu. W toś tom casu jo jano sport za zamóžne luźe był. Blida njejsu měli bandy a tak bala su padali, gaž njejsu korektnje do źěrow starcyli, na zemju. A teke bala su hyšći byli wót słonoweje kósći.
W 19. stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w Indiskej, kenž jo to grała w casach monsuna. Tegdy jo nastał źinsajšny English Billards, w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo. English Billards su se dalej wuwili do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš někotare barwojte bala, kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala. Pyramid Pool grajoš z 15 cerwjenych balow, kenž su natwarjone w “pyramiźe”, a grajnym balom. Teke blida pón su byli wjele lěpše, něnto su měli bandy a pšawe kapse.
Stej se kombiněrowałej Life Pool a Pyramid Pool, tak až jo nastał Black Pool. Take graśe jo było ako Pyramid Pool jano z carnym (engelski “black”) balom, což jo cyniło móžne, wěcej dypkow dostaś. 1875 engelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain jo rozsuźił, až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś. Pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było, jano módre a brune balo stej felowałej. Wónej stej akle 1919 oficielnje do graśa dodanej byłej.
Elsaska
Elsaska (, ,  (a historiski Elsaß) , ) jo jaden z 27 francojskich regionow, na pśestrěń (8280 km²) pěty nejmjeńšy. Ma pśisamem miliona wobydlarjow a wusoku gustosć wobydlaŕstwa wót 220 wobydlarjow/km². Nejwětše a nejwažnjejše město Elsaskeje jo Strasbourg.
Geografija
Elsaska lažy na lěwem a pódwjacornem brjoze Ryna pśi źinsajšnych granicach Francojskeje z Nimskeju a Šwicaŕskej.
Stawizny
Stawizniski jo była Elsaska kaž teke Lothringska granicny region pśi granicy mjazy Nimskeju a Francojskeju. Dłujko jo była z źělom nimskego Swětego romskego mócnaŕstwa; z źělom Francojskeje se k prědnemu razoju stała pó kóńcu Tśiźasćalětneje wójny w lěśe 1648. Pó Nimsko-Francojskej wójnje w lětoma 1870-1871 jo zasej bywała z źělom Nimskego kejžorstwa. Pó kóńcu Prědneje swětoweje wójny jo na zakłaźe Versailleskego měrowego dogrona wóspjet bywała z źělom Francojskeje a mimo dobu Drugeje swětoweje wójny, gdyž jo była Elsaska wobsajźona wót Nimskeje, jo to tak až do źinsajšnego.
Snooker
Stawizny
Prědne oficialne zasady su se pisali 1882 w Ootacamunźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, jo 1885 w Indiskej Chamberlaina zmakał a pón snooker do Engelskeje pśinjasł. Jo pitśku casa trało, až prědne turněry su se organizěrowali. 1916 jo było prědne amaterske swětowe mejstarstwo a Joe Davis jo pomagał zarědowaś prědne profesionelne swětowe mejstarstwo w lěśe 1927. Dobywaŕ jo teke Davis był, kenž jo myto wót 6,10 £ domoj wzeł. Niwow njejo w takich casach wjelgin wusoki był, nejwětšy break jo 60 dypkow měł. Prědny cas Joe Davis jo sport dominěrował a jo dobył wšykne swětowe mejstarstwa až do 1946. Wón jo teke prědny był, kenž dosegnuł maximum break. W pěśźasetych a šesćźasetych lětach popularnosć sporta jo spadnuła a togodla njejo dało swětowe mejstarstwa w lětach 1958 až do 1963.
Źinsa sport jo z pomocu grajarjow ako Stephen Hendry hyšći wěcej wjelgin popularny, něnto teke w cełem swěśe, wósebnje w Chinskej, ale teke w Nimskej a we Łužycy wjele luźi lubujo snooker.
Graśe
thumb|póglěd na blido na zachopjeńku graśa thumb|granje bala thumb|pódpěra za queue Snooker jo grany na snookerowem bliźe, kenž jo 3569 mm dłujke, 1778 mm šyroke a 851 až do 876 mm wusoke. Blido ma šesć kapsow, styri w rogach a dwě w srjejźi dłujkeju bandowu. Dajo baulk linija 737 mm wót dołojcneje bandy a w srjejźi baulk linije jo “D”. Dajo spot abo carny spot za carne balo, pyramidowy spot za pinkowe balo a centralne spot za módre balo. Teke roga a srjejź wót D su spoty za brune, zelene a žołte balo. Nad pyramidowym spotom su cerwjene bala ako pyramida natwarjone.
Słowjeńska
Słowjeńska jo kraj w pódzajtšnej Europje.
Snooker
Graśe
W snookerje grajotej pśecej dwa grajarja abo dwa teama jaden pśeśiwo drugemu. Jaden zachopijo ze swójom queue grajne (běłe) balo wót D graś. Ako prědny grajaŕ musy pśecej cerwjene balo wześ, gaž cerwjene balo w jadnej kapsy doskócyjo, dostanjo jaden dypk a smějo dalej cyniś. Pón musy na kuždy pad barwojte (njecerwjene) balo graś, ale barwa musy teke nominěrowana byś, to groni, až grajaŕ ma sudnikoju barwu pomjeniś pśed starkom (gaž njejo widobne). Barwy maju rozdźělne gódnoty:
Słowjeńska
Geografija
Słowjeńska granicujo z Chorwatskeju, Italskeju, Awstriskeju a Hungorskeju.