cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swahilšćina
Słowoskład
Teke kolonialne stawizny jo słowoskład wobwliwował. Z portugalšćiny Swahilšćina ma słowa kaž na pś. gereza "twardnica", bendere "chórgoj", meza "blido". Z nimšćiny su słowa kaž na pś. daktari "doktor", aparati "aparat" a shule "šula". Wjelgin wažne su słowa z engelšćiny, kaž na pś. motokaa "awto", eropleni "lětadło", kampuni "firma", redio "radijo", dansi "europska reja", klabu "klub", ale teke mjenja mjasecow: Januari, Februari, Machi.
Veverská Bítýška
Veverská Bítýška jo gmejna w Českej (Pódpołdnjowomorawski kraj, wokrejs Brno-venkov). Lažy 235 m nad mórskeju głaźinu. Ma 2 879 wobydlarjow (2005). Prědne historiske naspomnjenje jo z lěta 1376.
Pruchnik
Pruchnik jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Jarosław, w gmejnje Pruchnik. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 761 luźi.
Wisła Kraków
thumb Wisła Kraków - pólski kopańcowy klub, załožony w lěśe 1906 w Krakowje, 13 razow mejstaŕ Pólskeje.
Stawizny
Mě :
Frygi
Frygi su byli indoeuropski lud, kótaryž w 8. stolěśu pśed Kristusom w Anatoliskej jo wjelike mócnaŕstwo natwarił. Jogo głowne město jo był Gordion pśi Sangariosu (źinsajšna Sakarya), něźi 80 km na pódwjacor wót źinsajšneje Ankary, dalšnej urbaniskej centruma stej byłej Midasowe město a Kelainai.
Nastaśe Frygow
thumb|Muž we frygiskej drastwje hellenistiskeje epochi (3.-1. stolěśe pśed Kristusom), namakanka z Cyperna
Wóni su pśišli z Balkana wokoło 1200 pśed Kristusom pśi wjelikem "drogowanju mórskich narodow". Wóni su teke byli pśiswójźbne z ludom Muški, kótaryž jo prědownik armeńskego luda. Frygi su naspomnjone w analach Tiglat-pilesera I. (něźi 1115-1077 pśed Kristusom).
Eksterne wótkaze
Maciej Popko, Völker und Sprachen des Alten Anatoliens, pśełožk z pólšćiny do nimšćiny wót Michaela Wolfa, boki 132-137, kapitel 4.2
Sari
Sari (saṛī, hindiski: साड़ी, engelski: Saree) jo tradicionelna drastwa indiskich žonow.
Cracovia
thumb Cracovia  - nejstaršy kopańcowy klub w Pólskej załožony w lěśe 1906 w Krakowje, kótaryž jo był 5 razow mejstaŕ Pólskeje.
Mejstaŕstwa Pólskeje: 1921, 1930, 1932, 1937, 1948 thumb
Rymanów
Rymanów jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Krosno, w gmejnje Rymanów. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 691 luźi.
Włodzimierz Lubański
Włodzimierz Leonard Lubański (* 28. februara 1947) jo pólski kopaŕ a trenaŕ.
Swastika
Swastika (svastika, sanskrit: स्वस्तिक) pópšawem jo hinduistiski a buddhistiski symbol za gluku. Nacije su swastiku znjewužywali.
Tunguzske rěcy
Tunguzske rěcy (teke: mandžusko-tunguzske rěcy) su jadna rěcnych swójźbow z 12 relatiwnje wusko pśiswójźbnymi rěcami, z kótarymiž powěda něźi 75.000 luźi w Pódpołnocnej Chinskej, Pódzajtšnej Sibirskej teritoriuma Rusojskej a źělach Mongolskej. Wóni słušaju do Altajskich rěcow. thumb|upright=1.25|Geographiske rozšyrjenje Tunguzskich rěcow thumb|Chinski a Mandžuski
Ben Stein
Benjamin Jeremy "Ben" Stein (* 1944 we Washington, D.C.) jo US-amerikański spisowaśel a grajaŕ.
Pśeglěd serbskich stawiznow
Pśeglěd serbskich stawiznow ( Abriß der sorbischen Geschichte) su knigły serbskego historikarja Jana Šołty, wózjawjone w lěśe 1976 w Ludowem nakładnistwje Domowina. Toś te knigły originelnje su byli pisane w nimskej rěcy, pśestajił jo je do serbšćiny Erwin Hanuš.
W toś tych knigłach jo pśedstajona historija Serbow wót wjelikego šěganja ludow až do casa Nimskeje demokratiskeje republiki (DDR). W pśedsłowje awtor pišo, až knigły su material za towarišnostnowědne wucbne pśedmjaty w šulach a ako popularnowědomnostna publikacija za šyršy krejs cytaŕstwa.
Wópśimjeśe
Knigły wóbstoje z šesćo kapitelow:
Jantra
Jantra ma rozdźělne wóznamy:
Novak Djoković
thumb|Novak Djoković Novak Djoković (22. maja 1987. w Běłogrod) jo serbiski tenisowy grajaŕ.
Eksterne wótkaze
http://www.novak-djokovic.com/
Wutka
Wutka (Nymphaea) jo rod ze swójźby wutkow (Nymphaeaceae). Dalšne serbske mě jo lěknina.
Stojnišćo
Rosćo na gatach, jazorach a pómału běžecych wódach.
Systematika a rozšyrjenje
Na cełym swěśe rozšyrjony rod wobstoj z něźi styrźasća družynow. Rod wutkow se do dweju kupkowu rozdźěli, kótarež cełkownje pěś pódrodow wopśimjejo.
Mimo togo se wjelika licba sortow sajźaju.
Bruny mjadwjeź
Bruny mjadwjeź (Ursus arctos) jo družyna mjadwjeźow (Ursidae), kótaryž wažy wót 105 do až do 780 kg.
Wopis
Bruny mjadwjeź dośěgnjo w pódzajtšu wětšy wjelikosć ako w pódwjacorje. Jogo wjelikosć a waga wót póddružyny wótwisujo.
Rozšyrjenje a póddružyny
Družyna we wšakich póddružynach w źělach Eurazije a pódpołnocneje Ameriki wustupujo, pśi comž we pódzajtšnej a krotkozajtšnej Europje, w Skandinawiskej, na Pyrenejach a krotkowjacornej Špańskej wustupujo. Wón jo był prěnjotnje w cełej pódpołnocnej Americe, Europje a Aziji domacny.
Rada za nastupnosći Serbow
Dnja 7. julija 1994 jo bramborski parlament wobzamknuł Kazń k rědowanju pšawow Serbow w kraju Bramborska (nim. Gesetz über die Ausgestaltung der Rechte der Sorben/Wenden im Land Brandenburg). Wóna zarucyjo mj. dr., až Serby maju pšawo, swóju etnisku, kulturnu a rěcnu identitu lichotnje zwuraznjaś, zachowaś a dalej wuwijaś. Rada za nastupnosći Serbow wobstoj z pěśoch cłonkow, kótarež se wuzwóliju za jadnu legislaturnu periodu krajnego sejma.
15. decembra 1994 parlament kraja Bramborska jo wubrał prědnych cłonkow Rady, to su byli Harald Kóńcak, Juro Hanška, Marja Elikowska-Winklerowa, Juro Frano a Bjarnat Rjentš.
Jakub Adamczewski
Jakub Adamczewski (* 1763, † 20. junija 1812) jo był pólski spisowaśel a pśełožowaŕ].
Panevėžys
Panevėžys (pól. Poniewież) jo město w Litawskej.
Jantra (wuchodna religija)
Jantra abo Yantra (yantra, sanskrit: यन्त्र, z yam „pódprěś“) su rituelne diagramy, kótarež su w Hinduizmje a Tantrizmje rozšyrjone a se k meditaciji wužywaju resp. iniciatoriske funkciju dopołnjuju.
Ełk
Ełk jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Ełk, nejwětše město Mazurskej. W lěśe 2017 jo how bydliło 61 523 luźi.
Zbigniew Boniek
thumb Zbigniew Kazimierz Boniek (* 3. měrca 1956) jo pólski kopaŕ a trenaŕ.
Kazan
Kazan jo město w Rusojskej federaciji. Lažy w europskem źělu Rusojskeje nad zběžanjoma rěkowu Wolgi a Kazanki (brjog Wolgi jo pódwjacorna granica města). Ma wěcej ako milion wobydlarjow a jo wósyme nejwětše město cełeje Rusojskeje federacije.
Jo stolica republiki Tatarska.
Kazan bu załožony w lěśe 1005.
Lech Poznań
thumb Lech Poznań jo pólski kopańcowy klub, kótaryž jo był załožony w lěśe 1922 w Poznanju. Wón jo był 6 razow mejstaŕ Pólskeje.
Mejstarstwa Pólskeje: 1982/83, 1983/84, 1989/90, 1991/92, 1992/93, 2009/10 thumb
Wobraze
thumb|800px|center
Awary
thumb|Mócnarstwo Awarow wokoło lěta 600
Awary (teke Avary) su byli nomadiski lud wěrjepódobnje turkskego nastaśa. Wóni su pśišli z Centralnej Aziji. Su měnjenja, až wóni su rod Žu-žuan, kótaryž jo był zbity w bitwje z Chinskim mócnarstwom w lěśe 555 pó Kristusu. Wón jo był wugnany na pódwjacor a jo był pód śišćom drugich nomadiskich rodow.
Pśichad Awarow do Europy
thumb|Kórta Eurazije w lěśe 600 Kristusu, pokazujucy połoženje Awarskego Kaganata Do Europy su pśišli Awary w lěśe 558.
Kóńc Awarow
W lěśe 791 Karl Wjeliki jo wjadł gromaźe z panonskim wjerchom Wojnomirom pśeśiwo Awaram wójnske śěgnuśe. Slědna powěsć wó Awarach jo z lěta 822.
Kito Wylem Broniš
mini|upright|Kito Wylem Broniš
Kito Wylem Broniš (nimski Christian Wilhelm Bronisch; * 5. decembra 1788 w Pricynje, † 12. decembra 1881 w Drjowku) jo był w Dolnej Łužycy statkujucy serbski faraŕ a rěcywědnik.
Žywjenje
Syn fararja jo wopytował gymnazij we Łukowje a studěrował pó tom wót lěta 1808 až do 1811 teologiju w Lipsku. Na to jo źěłał wón ako domacny wucabnik w Lubinje a wót 1816 ako faraŕ w Změšowje. Pó źaseś lět pśiwza fararske městno w rodnej jsy Pricynje, źož statkował pótom pśisamem 50 lět. W lěśe 1874 dźěše na wuměnk, kótaryž pśežywi w Drjowku.
Kito Wylem Broniš wózjawi serbski w Časopisu Maćicy Serbskeje a nimski mjaz drugim w Nowem łužyskem magacinje Górnołužyskego towaristwa wědomnosćow a w rěźe Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft.
Franciszek Bohomolec
thumb|Wopon Bogoria thumb|Paryżanin polski Franciszek Bohomolec (* 29. januara 1720, † 24. apryla 1784) jo był pólski spisowaśel, basnikaŕ‎, katolski duchowny, publicist, pśełožowaŕ a pedagog.
Kurdistan
thumb|250px|Kurdistan miniatur|250px|Rozšyrjenje Kurdistana a teritorialne pominanja w běgu historije miniatur|Sedlišćowe strony Kurdow pó CIA 2002 (njejo gronjone lěc su wětšyna abo mjeńšyna na teritoriumje)
Kurdistan jo teritorium, źož su žywe Kurdy. Wóne su žywe we wěcej statach Bliskego pódzajtša.
Juro Hanška
Juro Hanška, teke: Juro Hantška , nim. Heinz-Jürgen Hanschke (roź. w Janšojcach) - jo serbski rolnikaŕski inženjer a kulturny procowaŕ. W lětach 1994-2015 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. Bydli w Brjazynje, tam jo se teke angažěrował w Domowinskej kupce a jo był wjele lět jeje pśedsedař.
Jonava
Jonava (pól. Janów) jo město w Litawskej.
Juro Hanška
Serbsku rěc Juro Hanška jo w zakładnej šuli nawuknuł a na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Chóśebuzu swój abitur złožył. Pón jo wótzamknuł studij na Humboldtowej uniwersiśe w Barlinju. Pótom jo był pśistajony pśi prodrustwje Chóśebuz pódpołnoc. Někotare lěta jo źěłał pśi slěźaŕskem instituśe za pógórnistwowu krajinu w Grabinje-Finsterwalde. Wót 1994 wjeźo jadno priwatne pśedewześe. 2000 jo załožył rolnikaŕski zawod, źož producěrujo jagły a pšušnicu.
W 2020 jo dostał cesne znamuško Domowiny.
Wutkowe rostliny
Wutkowe rostliny (Nymphaeaceae) su swójźba semjenjowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
Swójźba Nymphaeaceae bu w lěśe 1805 wót Salisb. w ''Ann. Bot.'' (König & Sims), 2, Juni 1805, S. 70 wózjawjone.
Barclayaceae H.L.Li, Euryalaceae J.Agardh und Nupharaceae A.Kerner su byli něga samostatne swójźby, kótarychž rody se źinsa Nymphaeaceae pśirěduju.
Pódswójźbje z rodami
Eksistěrujotej dwě pódswójźbje ze šesć rodami a 58 až 75 družynami w swójźbje Nymphaeaceae :
Baribal
Baribal, teke carny mjadwjeź (Ursus americanus) jo družyna mjadwjeźow (Ursidae).
Wopis
Baribal jo zwětšego carnobruny a dośěgnjo dłujkosć wót 1,5 až do 1,8 m. Pśi tom jo mjeńšy a wěcej zasajźity až bruny mjadwjeź. Wón dośěgnjo wusokosć ramjenjowu wót pśisamem 1 m. Jogo głowa jo wuska. Blaba jo relatiwnje wótša. Barwjenje wjelgin wariěrujo, a to: carne, slobrošere abo brune až pśisamem cele běłe.
Rozšyrjenje a žywjeński rum
Baribal je žywy w pódpołnocnej Americe.
Kaspiske mórjo
Kaspiske morjo azerbajdžaniski Xəzər dənizi, persiski دریای خزر , rusojski Каспийское море, turkmenski Каспий теңізі, hazari Hazar deňzi jo nejwětšy jazor na Zemi, młogi raz źaržany za mórjo. Ma płoninu 371 000 kwadratnych kilomejtarjow a wobpśimjeśe 78 200 kubikowych kilomejtarjow.
Kaspiske mórjo lažy w Aziji a granicujo na pódpołdnju z Iranom (dłujkosć brjoga: 750 km), na pódwjacorje z Azerbajdžanom (dłujkosć brjoga: 800 km) a z Rusojskej federaciju (dłujkosć brjoga: 960 km) a na pódzajtšu z Kazachstanom (dłujkosć brjoga: 1894 km) a z Turkmenistanom (dłujkosć brjoga: 1768 km).
Nejwětše rěki Kaspiskego mórja su Wolga, Ural a Kura.
Wjelike města na brjoze Kaspiskego mórja su na pśikład Machačkala (stolica Dagestana) a Baku (stolica Azerbajdžana).
Walenty Chłędowski
thumb|Haliczanin Walenty Chłędowski (* 13. februara 1797, † 24. decembra 1846) jo był pólski spisowaśel, pśełožowaŕ, literaturny kritikaŕ a filozof.
Jan Drozdowski
Jan Drozdowski (* 1759, † 29. decembra 1810) jo był pólski spisowaśel a basnikaŕ.
Černihiw
Černihiw ( Чернігів) jo město na Ukrainje. Lažy na pódpołnocy kraja. W lěśe 2014 jo how bydliło 295 670 luźi.
Baku
Baku jo stolica, nejwětše město a nejwažnjejšy pśistaw Azerbajdžana. Lažy na brjoze Kaspiskego mórja a ma dwa miliona wobydlarjow. Jo teke nejwětše město cełego Kawkaza.
Franciszek Ksawery Dmochowski
thumb|Wopon Pobóg thumb|Sztuka rymotwórcza Franciszek Ksawery Dmochowski (* 2. decembra 1762, † 20. junija 1808) jo był pólski katolski duchowny, basnikaŕ, spisowaśel, publicist, pśełožowaŕ a pedagog.
Pupajca
Pupajca (Nuphar) jo rod ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Japańska pupajca
Japańska pupajca (Nuphar japonicum) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Běły mjadwjeź
Běły mjadwjeź (tež lodny mjadwjeź, Ursus maritimus) jo nejwětša družyna mjadwjeźow. W někotarych žrědłach jo swójskemu rodoju (Thalarctos) zarědowany a tam ma wědomnostne mě Thalarctos maritimus.
Wopis
Běły mjadwjeź dośěgnjo wusokosć wót až do 1,6 m, dłujkosć śěła wót 1,8 m (samice) až 2,5 m (samjaki). Samjaki maju 400–600 kg, samice 300–400 kg. Głowa jo relatiwnje małka a wuska. Wušy stej nadpadnje krotkej a kulowaśonej. Kóža jo gusta a běła až nažołśe běła. Ma krotke plěwańske kóže mjaz palcami.
Ignacy Humnicki
Ignacy Humnicki (* 5. februara 1798, † 15. maja 1864) jo był pólski basnikaŕ a spisowaśel.
Běły mjadwjeź
Wopis
Žerjo pśedewšym měso wót robow, w lěśe teke jo wšožrack. Za góńtwow robow daloke drogujo.
Młoźeta se w sněgowej jamje póroźuju a maju wagu wót jano 600 g. Pó 4 mjasecach samica z młoźetami jamu wopušći.
Rozšyrjenje a žywjeński rum
Toś ta družyna mjadwjeźa jo typiska za pódpołnocne polarne strony. Wón jo žywy w Grönlandskej, na pódpołnocnem pśibrjoze Pódpołnocneje Ameriki a Aziji. Na wšyknych toś tych teritorijach jo šćitany a jogo góńtwa se kontrolěrujo. Ma se za to, až jo žywych něźi 40 000 toś tych mjadwjeźow.
Toni Bruk
Wón jo se naroźił ako syn serbskeje Brukec swójźby w Kubšicach pla Budyšyna. W Lipsku na Lipsčanskej uniwersiśe a w Praze na Karlowej uniwersiśe jo studěrował literarnu wědomnosć a dodatnje teke filmowe wuměłstwo.
W 1972 jo wón napisał scenarium za film Konrada Herrmanna Struga – wobrazy jedneje krajiny, pó literarnem źěle Kita Lorenca. Bruk jo był cłonk wutworjoneje pśi studiju za trikowe filmy DESA "Serbskeje filmoweje kupki" (Prodiktionsgruppe sorbischer film). Tam su nawjerśili dwa do tśich serbskich krotšych filmow wob lěto. Mjazy nimi su byli teke portretaj Marje Grólmusec a Marje Kubašec.
Gaž jo se "Serbska filmowa kupka" w 1990 rozpusćiła, Toni Bruk a druge filmarje su załožyli priwatne filmowe studijo SORABIJA, kótarež jo było zagronite za dolnoserbske telewizne wusćełanje Łužyca. Horst Adam jo napisał: Z połnym pšawom móžo se groniś, až jo był nestor serbskego filmojstwa, jo drogu "rubał" za serbski film.
Ludwik Kamiński
Ludwik Kamiński (* 1786, † 7. awgusta 1867) jo był pólski pśełožowaŕ a basnikaŕ.
Kętrzyn
Kętrzyn jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Kętrzyn. W lěśe 2014 jo how bydliło 27 960 luźi.
Kragaty mjadwjeź
Kragaty mjadwjeź, teke himalajski mjadwjeź (Ursus thibetanus) jo družyna mjadwjeźow (Ursidae).
Wopis
Kragaty mjadwjeź jo carny, baribaloju (Ursus americanus) wjelgin pódobny a dośěgnjo dłujkosć wót 1,4 až do 1,7 m. Ma kaž kraga stojece kósmy na šyji. Mimo togo njaso běły v-formowy muster na gruźi.
Rozšyrjenje a žywjeński rum
Kragaty mjadwjeź jo žywy w górskich lěsach centralneje a pódpołdnjoweje Azije, inkluziwnje Japańskeje, pśi comž we wusokosćach wót až do 4000 m wustupujo. Cesto na bomje pśenocujo.
Alojzy Feliński
thumb|Wopon Farensbach Alojzy Feliński (* 1771, † 23. februara 1820) jo był pólski basnikaŕ, spisowaśel, pśełožowaŕ a stawiznaŕ.
Giżycko
Giżycko jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Giżycko. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 29 929 luźi.
Jędrzej Kitowicz
Jędrzej Kitowicz († 3. apryla 1804) jo był pólski stawiznaŕ‎, spisowaśel a katolski duchowny.
Franciszek Salezy Jezierski
Franciszek Salezy Jezierski (* 1740, † 14. februara 1791) jo był pólski spisowaśel, katolski duchowny a publicist. thumb|left|Jarosza Kutasińskiego herbu Dęboróg, szlachcica łukowskiego, Uwagi nad stanem nieszlacheckim w Polszcze
Tübingen
thumb|100px|W wapon wót Tübingen Tübingen jo město w Nimskej.
Szczytno
Szczytno jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Szczytno. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 24 371 luźi.
Nowosibirsk
Nowosibirsk jo město w Ruojsskej federaciji. Ma něźi jaden a poł miliona wobydlarjow a jo to (pó Moskwje a Sankt Petersburgu) tśeśe nejwětše město Rusojskeje federacije. Jo to teke nejwětše město Sibirskeje a stolica Sibirskego federatiwnego distrikta.
Nowosibirsk bu załožony w lěśe 1893 na městu planowanego mosta Transsibirskeje zeleznicy pśez rěku Ob.
Demografija
thumb
Wobydlaŕstwo w 2010 :
Omsk
Omsk jo město w Rusojskej federaciji. Lažy w krotkozajtšnem źělu Sibirskeje, na brjoze Irtyša, njedaloko granicy mjaz Rusojsku a Kazachstanom a něźi 2235 kilometrow daloko wót Moskwy, stolicy Rusojskeje federacije. Omsk ma wěcej ako milion wobydlarjow, jo wósyme nejwětše město cełeje Rusojskeje federacije a (pó Nowosibirsku) druge nejwětše rusojske město pódzajtšnje Urala.
Mrągowo
Mrągowo jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Mrągowo. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 22 191 luźi.
Normandija
Normandija jo historiski region na pódpołnocy Francojskeje. Źinsa jo rozdźělony na dwa regiona: Górna Normandija a Dolna Normandija. Nejwětše město, historiska stolica cełeje Normandije a źinsajšna stolica Górneje Normandije jo Rouen.
Wladimir Iljič Lenin
thumb|Leninowe podpismo: Uljanov (Lenin)
Ural (góriny)
thumb|Krajina w pódpołnocnem źělu Urala
Wladimir Iljič Lenin
Wladimir Iljič Uljanow (rusojski: Владимир Ильич Ульянов, wědomnostna transliteracija Vladimir Il'ič Ul'janov, mjenjowany Lenin, rusojski Ленин; * 22. apryla 1870 w Simbirsku (něnto Uljanovsk); † 21. januara 1924 w Gorkiju blisko Moskwy), jo był nawjedowaŕ oktoberskeje rewolucije 1917 w Rusojskej, pśedsedaŕ radoweje republiki, awtor a płaśi ako wažny marxist.
Leninowy cil jo był proletariska swětowa rewolucija.
Ural (góriny)
Ural (rusojski Урал abo Уральские горы) jo něźi 2400 km dłujki a 300 mil. lět stara smuga górow w Rusojskej mjaz Pódzajtšoeuropskeju nižynu na pódwjacorje a Pódwjacorosibirskeju nižynu na pódzajtšu. Wón jo źěl tradicionalneje granicy mjaz Europu a Aziju. Nejwušy dypk Urala jo góra Narodnaja (1.895 m) w pódpołnocnem wótrězku górinow.
Jekaterinburg
Jekaterinburg (w lětach 1924-1991 Swerdlowsk, ) jo město w Rusojskej federaciji. Lažy na pódzajtšnej kšomje Urala blisko granicy mjaz Europu a Aziju. Jekatjerinburg ma něźi 1,3 miliona wobydlarjow a jo pótakem pó Moskwje, Sankt Petersburgu a Nowosibirsku stwórte nejwětše město Rusojskeje federacije.
Ural (góriny)
Nejwažnjejše město we wokolinje Uralskich górinow jo Jekaterinburg.
Guillermo Lasso
Guillermo Lasso (roź. 1955, Guayaquil) jo ekuadoriański bankaŕ a konserwatiwny politikaŕ. Wót 24. maja 2021 jo wón prezident swójogo kraja.
W aprylu 2021 jo wón dobył prezidentske wólby, jogo głowny konkurent jo był socialist Andrés Arauz.
Błudnik
thumb|Błudniki a wuže (wobraz Hermanna Hendricha)
Błudnik jo swětłowe zjawjenje, kótarež jo wiźeś wosebnje w nocy w bagnišćach, tymjeńcach, ługach, mokšych stronach. To mogu byś z gnijuceje pary wustupjone płuny, kenž se zapaluju, sprochnjełe pjeńki ze swěśecym mechom kótaryž nazelenje w nocy fosforescěrujo. To mogu byś teke swěśece slědy jańskich wackow.
Błudniki su teke mytiske bytosće, kótarež su znate we folklorje młodich europskich ludow na cełem swěśe, teke Serbow. W serbskich powěsćach su błudniki tšašne figury, kótarež zabłuźonych drogowarjow zgubuju.
Kajetan Koźmian
thumb|Wopon Nałęcz thumb|Dom Koźmiana, Piotrowice Kajetan Koźmian (* 31. decembra 1771, † 7. měrca 1856) jo był pólski jurist, basnikaŕ, literaturny kritikaŕ, publicist a pśełožowaŕ.
Rouen
Rouen jo město we Francojskej. Lažy na pódpołnocy stata w historiskim regionje Normandija pśi rěce Seine a ma něźi sto tysac wobydlarjow.
Theodor Storm
Theodor Storm (roź. 14. septembra 1817 w Husumje, Šleswig-Holštejnska, wum. 4. julija 1888 w Hanerau-Hademarschen) jo był nimski spisowaśel, awtor młogich wulicowańkow, nowelow a basni. Storm jo jaden z nejwuznamnjejšych zastupnikow tak pomjenjonego bergaŕskego realizma. Wón jo znaty pśedewšym ako awtor nowelow, ale sam jo sebje zacuwał na prědnem městnje ako basnikaŕ, jo wiźeł basni ako spócetk za swóje wulicowańka. Wón jo był jurist a jo źěłał ako pšawiznik a sudnikaŕ.
Wón jo se naroźił w Husumje ako prědne źiśe raźca Johanna Casimira Storma a jógo žeńskeje Lucie Woldsen (1797–1879). W Husumje jo wón w lětach 1826-1835 do šule chójźił, pón teke w Lübecku. Wót 1837 jo wón studěrował pšawnistwo na uniwersiśe w Kielu. W 1843 jo se wón wróśił do Husuma a jo tam wótwórił pšawiznikojsku kanclaju.
Prědne basni jo zachopił pisaś ako pěśnasćolětny gólc. W lěśe 1849 jo napisał wulicowańko Immensee, jaden z jógo nejwěcej znatych tekstow. Pón jo pisał nic jano basni a wulicowańka (pśedewšym Der Schimmelreiter, 1888), ale teke a basnicki (na pś. Bulemanns Haus, Die Regentrude).
Broniš
Broniš - nimski Bronisch - jo dolnoserbske swójźbne mě.
Znate nosarje toś togo mjenja su byli:
John Lithgow
Jonathan Arthur "John" Lithgow (19. oktobra 1945 w Rochester, New York) jo US-amerikański grajaŕ.
Loituma
Loituma jo finski kwartet, kótaryž finsku spiwańsku tradiciju ze zukom kantele kombiněrujo. Loituma bu w lěśe 1997 pśi „Kaustinen Folkmusic Festival“ k „Band of the Year“ wuzwólona.
Mała pupajca
Mała pupajca (Nuphar pumila) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Wopis
Mała pupajca ma 2-3 cm wjelike kwiśonki, kótarež dośěgnu nažołśe zelene.
Loituma
Ievan Polkka
Spiw Ievan Polkka (Polka Ewy) bu spócetnje w lěśe 1937 wót Eino Kettunen pisany. Znata bu Loituma z jeje wersiju Ievan Polkka, we pódzajtšnofinskej narěcu spiwana, kótaraž wóni pśez intermezzo dopołnjali, kótaraž w cełku ze zukow bźez zmysła wobstoj a głos jano ako dalšy muzikowy instrument nałožujo. Intermezzo se pśi kuždem pśedstajenju lichotnje improwizěrujo. Z toś tej interpretaciju jo była Loituma teke w finskich chartach a pózdźej, w aprylu 2007, samo w nimskich top-50-charts reprezentěrowana.
Ku kultej jo awansěrowała Ievan Polkka pśedewšym w internetowych forumach a weblogach pśez flashvideo. W toś tom jo wjerśeł Orihime Inoue, charakter z anime-realizacije wót Bleach, porejowu žerdku w krotkej a se stawnje wóspjetujucej sekwency. W samskem casu jo zazněwała w bźezkóńcnej kokuli intermezzo Ievan Polkka.
Pisana wutka
Pisana wutka (Nymphaea colorata) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Wjelicka wutka
Wjelicka wutka (Nymphaea gigantea) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow.
Indoneziska
Indoneziska jo kupowy stat w krotkozajtšnej Aziji, źěl lažy teke w Awstraliji. Jeje susedy su Malaysia, Papua-Neuguinea a Pódzajtšny Timor.
Mała pupajca
Wopis
Łopjena dośěgnu dłujkosć wót 15 cm.
Sint-Truiden
thumb|left|Sint-Truiden
Sint-Truiden ( Saint-Trond) jo město w pódpołdnju belgiskeje prowincy Limburg.
Wězowe rostliny
Wězowe rostliny (Ulmaceae) su swójźba semjenjowych rostlinow (Spermatophytina).
Mała pupajca
Wopis
Kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót jano 3 cm a měnje mócnje wónjaju.
Stojnišćo
Rosćo wjelgin rědko w łuhojtych a górskich jazorach.
Wjelicka wutka
Wopis
Módre, wónjate kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót 30 cm.
Michał Dymitr Krajewski
thumb|Pani Podczaszyna Michał Dymitr Tadeusz Krajewski (* 8. septembra 1746, † 5. julija 1817) jo był pólski spisowaśel, stawiznaŕ, katolski duchowny a pedagog.
Wězowe rostliny
Systematika
W swójźbje wězowych rostlinow jo źinsa jano wěcej sedym rodow z něźi 35 družynami
Działdowo
Działdowo jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Działdowo. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 21 507 luźi.
Wjelicka wutka
Rozšyrjenje
Rostlina w Awstraliji a Papua-Neuguinea rozšyrjona.
Mała wutka
Mała wutka (Nymphaea candida) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Tarnogród
Tarnogród jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Biłgoraj, w gmejnje Tarnogród. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 461 luźi.
Pódzajtšny Timor
Pódzajtšny Timor (teke Timor-Leste) jo mały stat na pódzajtšu kupy Timor we kupce kupow Małe Sundy. Stolica jo Dili.
thumb|left|200px|Kórta Pódzajtšnego Timora
Vrahovice
Vrahovice (nimski Wrahowitz) su wjas w pódzajtšu Českeje, kótaraž słuša k městu Prostějov. Maju 3.402 wobydlarjow (2001) a laže na lěwej stronje rěcki Romže. Prědne naspomnjenje sedlišća jo z lěta 1337.
Krasnobród
Krasnobród jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Zamość, w gmejnje Krasnobród. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 100 luźi.
Olecko
Olecko jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Olecko, w gmejnje Olecko. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 16 511 luźi.
Módra wutka
Módra wutka (Nymphaea caerulea) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Wopis
Módra wutka njaso njebjomódre kwiśonki.
Rozšyrjenje
Rostlina jo we pódzajtšnoafriskem teritoriju rěki Nil rozšyrjona.
Pisz
Pisz jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Pisz, w gmejnje Pisz. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 19 536 luźi.
Družyna (biologija)
Družyna jo hierarchiska rownina biologiskeje systematiki. Cłonki družyny mógu se ze sobu kśicyś, jich pótomnicy zgubje pak zamóžnosć, sami płodnych pótomnikow póroźiś.
Na pś. njetwórje mule, kótarychž staršej stej kóń a wósoł, swójsku družynu, dokulaž su njepłodne hybridne zwěrjeta.
Ignacy Krasicki
thumb|Wopon Rogala thumb|Bajki i przypowieści Ignacy Błażej Franciszek Krasicki (* 3. februara 1735, † 14. měrca 1801) jo był pólski basnikaŕ, spisowaśel, katolski arcybiskup, publicist a pśełožowaŕ.
Gołdap
Gołdap jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Gołdap, w gmejnje Gołdap. W lěśe 2014 jo how bydliło 13 766 luźi.
Oleszyce
Oleszyce jo město w Pólskej, w pokarpatskem wójwodstwje, we wokrejsu Lubaczów, w gmejnje Oleszyce. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 039 luźi.
Nidzica
Nidzica jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Nidzica, w gmejnje Nidzica. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 14 212 luźi.
Grodno
Grodno ( Гродно; Гродна/Hrodna;  Grodno) jo město w pódwjacornej Běłoruskej.
Węgorzewo
Węgorzewo jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Węgorzewo, w gmejnje Węgorzewo. W lěśe 2014 jo how bydliło 11 720 luźi.
Olsztynek
Olsztynek jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Olsztynek, w gmejnje Olsztynek. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 7 708 luźi.
Zwierzyniec
Zwierzyniec jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Zamość, w gmejnje Zwierzyniec. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 331 luźi.
Republika Dweju Narodowu
Stawizny i granice
Granice:
Rozrědowanje
Stat źělił se na wójwodstwa, kótarež źěleły se na powiaty (wokrejsy). Wójwodstwa (Pólske mě):
Stanisław Leszczyński
thumb|Wopon Stanisław I. Leszczyński (* 20. oktobra 1677, † 23. februara 1766) jo był kral Pólskeje w lětach 1704–1709 a w 1733-1736, poznański wójwoda w lětach 1699–1704.
Julian Ursyn Niemcewicz
thumb|Wopon Rawicz Julian Ursyn Niemcewicz (* 16. februara 1757, † 21. maja 1841) jo był pólski spisowaśel, basnikaŕ, stawiznaŕ, publicist a pśełožowaŕ. thumb|W [[Krakowje]]
Adam Naruszewicz
thumb|Wopon Wadwicz Adam Tadeusz Stanisław Naruszewicz (* 20. oktobra 1733, † 8. julija 1796) jo był pólski basnikaŕ, smolenski biskup w lětach 1788-1790, stawiznaŕ a pedagog.
Larry the Cable Guy
Daniel Lawrence "Larry" Whitney (17. februara 1963 w Pawnee City, Nebraska) jo US-amerikański moderator, comedian, grajaŕ, awtor scenariskich knigłow a synchrony powědaŕ.
Dana Snyder
Dana Snyder (14. nowembra 1973 w Allentown, Pennsylvania) jo US-amerikański grajaŕ a synchronowy powědaŕ.
Matthew W. Taylor
Matthew William Taylor (1966) jo US-amerikański spiwaŕ a grajaŕ.
Žołta pupajca
Žołta pupajca (Nuphar lutea) jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Wopis
Žołta pupajca jo wódna rostlina a trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 50 až do 20 cm.
Ricomy su tłuste a roznogaśowane a wopśimjeju alkaloidy.
Łopjena
Plěwańske łopjena su šyroko-jajojte a dośěgnu dłujkosć wót 10 až 30 cm. Jich kijaški dośěgnu dłujkosć wót až do 3 m. W dłymokim wóźe feluju plěwańske łopjena. Pódnurjone łopjena su salatołopjenojte, swětłozelene.
Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do awgusta. Kwiśonki su kulowate a wjelgin mócnje wónaju. Wóni dośěgnu wjelikosć wót 3 až do 5 cm a cesto nad wódny pówjerch segaju. Pěś keluškowych łopjeńkow su žołte a nutś nygane. Kronowe łopjeńka su młogolicbne, małe a spjerchlinate. 7-24 łopatkojtych nektarowych łopjeńkow jo žołte. Pěstowe platśki su 15- až 20-pruhojte a w srjejźišću lejkojśe pódłymjone.
Korsze
Korsze jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Kętrzyn, w gmejnje Korsze. W lěśe 2014 jo how bydliło 4 567 luźi.
Žołta pupajca
Kwiśonki
Kwiśonki se wót brukow a znosowatych muchow woprošuju.
Orzysz
Orzysz jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Pisz, w gmejnje Orzysz. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 5 784 luźi.
Ruciane-Nida
Ruciane-Nida jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Pisz, w gmejnje Ruciane-Nida. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 4 670 luźi.
Rîbnița
Rîbnița ( Рыбница, Rybnica, rum. Rîbnița) jo město w Moldawskej, w Pódnjesterskej.
Žołta pupajca
Płody a semjenja
Płody su kulowate, kšuškojte kapsle a pód wódu zezdrjaju a do wjelesemjenjowych, plějucych źělow rozpadnu.
Semjenja arilus njamaju.
Stojnišćo
Rosće w stojecych abo pómału běžecych, maksimalnje 6 m dłymokich wódach.
Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjone.
Biała Piska
Biała Piska jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Pisz, w gmejnje Biała Piska. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 4 119 luźi.
Ryn (město)
Ryn jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Giżycko, w gmejnje Ryn. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 911 luźi.
Awgust III.
thumb|Wopon Awgust III. (pol. August III; * 17. oktobra 1696, † 5. oktobra 1763) jo był kral Pólskeje w lětach 1733-1763, litawski wjeliki wójwoda a kurwjerch Sakskeje z dynastiji Wettinarjow.
Waršawske wójwodstwo
Waršawske wójwodstwo ( Księstwo Warszawskie, Herzogtum Warschau) jo było za cas Napoleonowych wójnow wót 1807 do 1815 eksistěrujucy stat w srjejźnej Europje, kótaryž jo se namakał na teritoriju źinsajšneje Pólskeje, Litawskeje a Běłoruskeje. Wón jo granicował z Pšuskeju na pódwjacorje a pódpołnocy, Rusojskeju na pódzajtšu a Awstriskeju na pódpołdnju.
thumb|1807–[[1809]]
Rozrědowanje
Stat jo wobstojał z departamentow, kótarež su se rozrědowali do powiatow (wokrejsow).
Korejańske pismo
Korejańske pismo jo pismikowe pismo, kótarež se za korejańšćinu wužywa.
Forma
Moderne korejańske pismiki a mjena tych pismikow su rozdźělne na Pódpołnocnej Koreji a na Pódpołdnjowej Koreji.
Go (graśe)
miniatur|Japaniske Go-blido, jap. goban.
miniatur|delkowe graśe
Merkur (planet)
miniatur|Merkur Merkur (symbol: ) jo słyńcu nejblišy planet. Wón jo teke nejmjeńšy planet w cełem Słyńcowem systemje. Temperatura se tu pógibujo wót -180 °C do 500 °C.
Mikołajki
Mikołajki jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Mrągowo, w gmejnje Mikołajki. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 3 867 luźi.
Stanisław Awgust Poniatowski
thumb|Wopon thumb '''Stanisław II. Awgust Poniatowski' (pol. Stanisław II August Poniatowski''; * 17. januara 1732, † 12. februara 1798) jo był kral Pólskeje w lětach 1764-1795.
Go (graśe)
miniatur|Go w japańskem wuměłstwu ([[Kikukawa Eizan, něźi 1811)]]
Grajarski material a druge informacije
Grajarske polo ma 19 horicontalnych a 19 wertikalnych linijow, kótarež twórje brjažkowanje z 19×19 = 361 dypkami. Na te dypki se dawaju kamjenje. Wobej grajarja, carny a běły mjenjowane, maju k dispoziciji njewobgranicony skład jadnakich kamjenjow w bywajucej barwje. Tradicijnje su to 181 carnych a 180 běłych kamjenjow, zwětšego to dosega. Zachopjenkarje maju grajarsku delku mjeńšu, zwětšego we wjelikosći 13×13 abo 9×9. Pšawidła su za wše wjelikosći delki te samske.
Pasym
Pasym jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Szczytno, w gmejnje Pasym. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 540 luźi.
Zemja
miniatur|Zemja Zemja (symbol: ) jo planet słyńcu tśeśi nejblišy. Ma radius 6378 km a wolumen 1.0832073×1012 km3. Temperatura se tu pógibujo wót −89 °C do 57.7 °C a śišć na mórskeju głaźinje jo 101.3 kPa.
Witebsk
Witebsk (běł. Віцебск; pól. Witebsk; rus. Витебск) jo město w pódzajtšnej Běłoruskej. Stolica witebskego wójwodstwa w lětach 1503-1772.
Keltiske rěcy
[[Dataja:Celtic_Nations.svg|thumb|Keltiske kraje
Čerkasy
Čerkasy (ukr. Черкаси; pól. Czerkasy) jo město na Ukrainje. Lažy w srjejźišću kraja.
Tyszowce
Tyszowce jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Tomaszów Lubelski, w gmejnje Tyszowce. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 199 luźi.
Speyside (Tobago)
Speyside jo město w kraju Trinidad a Tobago. Lažy na kupje Tobago. left|thumb
Melchior Wańkowicz
thumb Melchior Wańkowicz (* 10. januara 1892, † 10. septembra 1974) jo był pólski spisowaśel.
Trjebule
Trjebule su gmejna w pólskem źěłu Łužyce. Wětšy źěl gmejny lažy w Dolnej Łužycy a ceła gmejna źinsa słuša do wokrejsa Žarow w Lubušskem wójewódstwje.
Trjebule laže něźi 22 kilometrow na pódwjacor wót Žarowa a maju styrnasćo tysac wobydlarjow.
Zelda Williams
Zelda Rae Williams (31. julija 1989 w New York City, New York) jo US-amerikańska grajaŕka. Wóna jo źowka grajarja Robina Williamsa.
Krzysztof Kiszka
thumb|Wopon Dąbrowa Krzysztof Kiszka († 1646) jo był wójwoda mścisławski w lětach 1636-1639 a witebski w lětach 1639-1646.
Samuel Szymon Sanguszko
thumb Samuel Szymon Sanguszko (* 1570, † 1638) jo był minski wójwoda, witebski wójwoda w lětach 1626-1638 a pólski spisowaśel‎.
Małopólska
Małopólska ( Małopolska; łat. Polonia Minor) jo historiska krajina w Pólskej. Źěli se na krakowsku, lublińsku a sandomiersku. Nejwětše město a stolica Małopólskeje jo Krakow.
Historiske centrum města Krakow jo na lisćinje UNESCO.
Stawizny
thumb|Krakowske wójwodstwo 1619 thumb|Lublińske wójwodstwo 1619 thumb|Sandomierske wójwodstwo 1619
Wósobiny
thumb|150px|[[Jan Pawoł II.]] thumb|150px|[[Jan Kochanowski]] thumb|150px|[[Jan Matejko]]
Mała sněgulka
Mała sněgulka (Galanthus nivalis) jo rostlina ze swójźby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Stefan Żeromski
thumb|Wopon Jelita thumb Stefan Żeromski (* 14. oktobra 1864, † 20. nowembra 1925 ) jo był pólski spisowaśel.
Mała sněgulka
Wopis
Mała sněgulka jo wěcejlětna zelišćata rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót něźi 10 až do 20 cm.
Henryk Sienkiewicz
thumb|Wopon Oszyk thumb Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (* 5. maja 1846, † 15. nowembra 1916) jo był pólski spisowaśel, nosaŕ Nobelowego myta za literaturu (1905).
Žytomyr
Žytomyr (ukr. Житомир; pól. Żytomierz) jo město na Ukrainje. Stolica kijowskego wójwodstwa w lětach 1667-1793.
Gori
Gori (geor. გორი) jo město w srjejźnej Georgiskej.
Kutaisi
Kutaisi (geor. ქუთაისი) jo město w Georgiskej.
Erdenet
Erdenet (mon. Эрдэнэт, ᠡᠷᠳᠡᠨᠢᠲ) jo město w Mongolskej. Lažy w pódpołnocnem źělu kraja.
Rambo Amadeus
Rambo Amadeus (Рамбо Амадеус, roź. 14.06.1963 źinsa Carnogórska) jo carnogórski spiwaŕ.
Poti
Poti (geor. ფოთი) jo město w Georgiskej.
Moščena
Moščena (Мощена, Moszczana) jo wjas we Wołyńskej oblasći na Ukrainje.W lěśe 2010 jo how bydliło 581 luźi. Prědny raz jo se naspomnjeła w lěśe 1543.
Władysław Reymont
thumb Władysław Reymont (* 1867, † 5. decembra 1925) jo był pólski spisowaśel, nosaŕ Nobelowego myta za literaturu (1924).
Samtredia
Samtredia (geor. სამტრედია) jo město w Georgiskej.
Vagharšapat
Vagharšapat (arm. Վաղարշապատ) jo město w Armeńskej.
Riwne
Riwne (ukr. Рівне; pól. Równe) jo město na Ukrainje. Lažy w Wołyńskej.
Sněgulka
Sněgulka (Galanthus) abo sněgowy  zwónk jo rod ze swójźby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Senaki
Senaki (geor. სენაკი) jo město w Georgiskej.
Sněgulka
Mě
Botaniske mě Galanthus jo wótwóźone z grichiskego: gála za mloko a ánthos za kwiśonku.
Družyny
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Telawi
Telawi (geor. თელავი) jo město w Georgiskej.
Darchan
Darchan (mon. Дархан, ᠳᠠᠷᠬᠠᠨ) jo město w Mongolskej. Lažy w pódpołnocnem źělu kraja.
Kobuleti
Kobuleti (geor. ქობულეთი) jo město w Georgiskej.
Kalar
Kalar (arab. كلار; kurd. Kelar) jo město w Iraku. Lažy w Kurdistanje. 500px|left|thumb
Malbork
Galerija
thumb|800px|center|Panorama
Kapan
Kapan (arm. Կապան) jo město w Armeńskej.
Gališćina
Gališćina jo była keltiska rěc, kótaraž bu w starowěku w Galiskej powědana. To su teritorije źinsajšnych krajow: Lepontišćina a Galatišćina stej byłej pódobnej rěcy, ale se wót někotarych awtorow za narěcy matej. Wóna jo mimo Keltiberišćiny głowne žrědło za kontinentalne keltiske rěcy.
Dopokaze
thumb|Galiski tekst w grichiskem alfabeśe. Namakany pśi Nîmes, źinsa w muzeju Calcet w Avignon Dopokaze gališćiny su znate w dwěma alfabetoma, a to w grichiskem alfabeśe (wót 3. lětstotk pśed našym licenim casa až do zachopjeńka 1. lětstotka našego licenja casa) a we łatyńskem alfabeśe (wót kóńca 1. lětstotka pśed našym licenim casa až do kóńca 4. lětstotka našego licenja casa).
Nejwěcej znatej dopokaza rěcy stej Kalendaŕ wót Coligny (nimski Kalender von Coligny, 50-80) a grafiti wót Condetomagos (nimski Graffiti von Condetomagos, La Graufesenque, 1. lětstotk). Mało dlejšych tekstow jo w łatyńskem alfabeśe pisane. Pśi tom wołojowa plata wót Lezoux wopśimjejo něźi 50 słowow, mjaztym až plata wót Chamalières wopśimjejo wěcej ako 50 słowow a plata wót Larzac samo wěcej ako 160 słowow. Nejwěcej napismow jo krotke a wopśimjejo mimo mjenjow jano někotare stereotypiske rěcne wobroty.
Rěcne pśiznamjenja
Indoeuropski *kw bu w gališćinje do *p kaž w p-keltiskich rěcach pśeměnjony, kaž na pś. petor- "styri" (kaž teke we walizišćinje pedwar, ale nic w iršćinje ceathair; pśir. łatyńske quatuor). Pśi tom w słowach kaž na pś. Epona "kónjowa Bogowka" gališćina njejo p do b dalej pśeměniła, kaž na pś. walizišćina ebol "žrěbje". Ale iršćina samo jo c (z *q) do ch dalej pśeměniła, kaž na pś. each (pśir. łatyńske equus "kóń").
Na rozdźěl wót kupokeltiskich rěcow wjele kóńcowkow buchu wobchowane, kaž teke stary slěd słowow pó SPO-šema. Mimo togo zazukowa mutacija (nimski Anlautmutation) njejo była w gališćinje.
Městne mjena
Młogolicbne městne mjenja pódwjacorneje Europy póchadaju z gališćiny, kaž na pśikład Bordeaux z Burdigalia, Wien z Vindobona , Genf z Genava a Zürich z Turicon. Samo galiske sufikse namakaju se w městnych mjenach, kaž na pś. -ac w formje -ac w Bretani (St-Briac), w formje -ai abo -y w pódpołnocnej Francojskej (Virtai, Vitry, Argancy z Argentiacum, Orly z Aureliacum ) a w formje -ac w pódpołdnju (Cognac, Vitrac). Ale teke w Nimskej se warianśe toś togo sufiksa namakatej, a to -ach a -ich, na pś. Andernach z Antunnacum.
Słowoskład
Słowoskład gališćiny jo jano pó źělach znaty.
Ferrowy meridian
Ferrowy meridian, pómjenjony pó Ferro, jadnej z Kanariskich kupow, jo w Europje nejdalej rozšyrjony nulowy meridian wót starowěka był, napóslědku k Pariskemu meridianoju skoplowany a – dla pśewažeceje wužywanja Greenwichskego meridiana na mórskich kórtach – na geografiskich kórtach wobgranicowany był. Pó Ferrowem meridianje su koordinaty wjele nawigaciskich a geografiskich kórtow pśedewšym wót 16. do 19. stolěśa wusměrjone.
Stawizny
Prědny raz wokoło 100 jo Marinos z Tyrosa insulae fortunatae (łatyński za glucne kupy), Kanariske kupy, pódjwacorny kóńc tegdy znatego swěta, ako referencny dypk póstajił. Toś to póstajenje wšak jo se jano pśesajźiło, dokulaž wuznamny astronom Klawdius Ptolemeus jo jo w lěśe 150 pśewzeł. Wóno jo pak skerjej teoretiskego wuznama było, dokulaž Ptolemeus jo se pśi swójom źěle na swóje rodne město Aleksandrija póségnuł, kótaregož połoženje jo na 60,5° póstajił, což scełego njewótpowědujo pšawemu połoženjeju Kanariskich kupow. Ze srjejźowěkom a jogo kólasowymi kórtami su meridiany bźez wuznama byli, Kanariske kupy su se ze znatego swěta Europy zgubili. Teke póznjejše portolanowe kórty njejsu geografiske koordinaty pśedstajili.
Ze znowegonadejźenim Kanariskich kupow w 14. stolěśu a pó tom zachopinajuceju se renesancu su zasej na Ptolemejske pśedstajenja nawězali a nejwěcej pódwjacorna kupa Ferro (źinsa El Hierro) jo se ako nulowy meridian póstajiła. W zwisku z nadejźeńskimi drogowanjami a natwarjenim gwězdarnjow w Europje, na zachopjeńku hyšći bźez linsowych instrumentow, jo licba konkurěrujucych nulowych meridianow wót 16. stolěśa rosła. Ale nejwěcej z nich jo jano lokalny abo narodny wuznam dojśpiło. Pódpěrajuce za wobchowanje Ferrowego meridiana jo teke statkowało, až meridian magnetowego pola, kótaryž zda se nejpjerwjej ako pśirodna definicija nulowego meridiana, jo widobnje jano mało na pódwjacor lažył. Dalšna lěpšyna tos togo licenja dlininy su pozitiwne gódnoty za wšu Europu byli. W aprylu 1634 jo se wót kongresa wuconow wšych łoźujucych narodow Ferrowy nulowy meridian wobkšuśił a rownocasnje hyšći raz dokradnjej na Punta Orchilla, pódowjacornu špicu kupy, póstajił.
Zmólka pśi póstajenju dlininy jo do togo pśi něźi stopnjow była: Ptolemeus jo rozćěgnjenje pó dłujkosći Srjejźnego mórja pśi 62° pódał, Mercator w lěśe 1554 z 52°, napšawdu lažy pśi 42°. Teleskop, kótaryž jo był znaty wót wokoło 1610, jo zmóžnił pśez wobglědowanje astronomiskich tšojenjow, pśedewšym woběgow Jupiterowych mjasecow, za kótarež wót lěta 1668 tabele su eksistěrowali, pomjeńšenje zmólki na 10 do 12 minutow, pśi rownocasnem wobglědowanju na póśěgowem městnje na 2 do 3 minuty. Z tym jo se zachopił wuznam derje wutwarjonych gwězdarnjow dalej rosć. Pśedchadnik jo Brahowy Uranienburg był, mjazynarodny wuznam stej wósebnje Pariski obserwatorium wót lěta 1666 a Royal Greenwich Observatory wót lěta 1676 dojśpiłej, kótarež su wšykne južo z praktiskich pśicynow k nowym meridianowym systemam wjadli. Na kupje Ferro njejo natwarjenje wjelikeje gwězdarnje móžne było. Dokulaž Ferrowy meridian weto njejo dejał se spušćiść, jo pó póstajenju dlininoweje diference k Pariskemu obserwatoriumoju wót 1724 pśez Louis Feuillée na mjazy 19°52' a 20°06' Ferrowe póstajenje na eksaktne 20° na pódjwacor wót Pariskeho obserwatoriuma konsens było. Z tym jo Ferrowy nulowy meridian zakšyty Pariski nulowy meridian był. Do togo jo se z dlininowej diferencu 22,5° Paris–Ferro kalkulěrowało.
Pó tom jo se wjele nulowych meridanow pśez Ferrowy meridian wuměniło abo wótwóźijo se wót Ferrowego meridiana, tak až wót srjejź 18. stolěśa jano Ferro a Paris na jadnom boku a, nejpjerwjej mało Greenwich na drugem boku, su wětšy wuznam měli. Krotko pó tom, wót slědneje tśeśiny, jo teke na mórju spušćobne póstajenje dlininy móžno było, pśez zwěsćowanje dosegajucy dokradnych mjasecnych distancow w mjasecnych tabelach a pśez dosegajucy dokradne chronometry. Z tym su teke dokradne pódaśa dlininy na mórskich kórtach trjebne byli. Dokulaž mórska móc Wjelika Britaniska jo how wjeduca była, jo se na mórskich kórtach Greenwichski nulowy meridian pśesajźił. Akle wót lěta 1884 jo se na zakłaźe togo Greenwich ako póśěgowy dypk mjazynarodnje ako dopórucenje dojadnał a jo se teke wjelgin malsnje pśesajźił. Zawězujucy jo wón wót mjazynarodneje konference swětowych kórtow w lěśe 1913 był.
Teke pó pśestajenju kórtow jo se Ferrowy nulowy meridian w rozměrjeńskich zastojnstwach zwětšego hyšći dalej wužywał. W Nimskej jo se Ferrowy nulowy meridian we wobłuku pśigótowanjow k pśechadoju rozměrjenja kraja na koordinaty Gauß-Krüger w lěśe 1923 pśez Greenwichski wuměnił. Za to jo se wót doněntnych gódnotow dlininy narownana gódnota 17° 40' wótśěgnuła, aby se doněntny łopjenowy pśirěz topografiskich kórtow wobchował. Awstriske rozměrjenje kraja bazěrujo do źinsa na Ferrowem nulowem meridianje. Pśelicenje do Greenwichskich dlininow stawa se z mjazynarodnje normowaneju gódnotu 17° 40' 00" (glědaj teke Hermannskogel a Rauenberg), mjaztym až jo starša gódnota 17° 39' 46,02" z europskego wurownanja dlininow Theodora Albrechta (wokoło 1890) wušła. Dla absolutnego lotowego wótchylenja 13–14" pla Wiena a pla Barlinja jo se naposlědku kulowata gódnota dojadnała.
Goris
Goris (arm. Գորիս) jo město w Armeńskej.
Pódpołnocnogermaniske rěcy
Pódpołnocnogermaniske rěcy su kupka germaniskich rěcow. Powěda se z nimi głownje na Skandinawiskej połkupje.
Masis
Masis (arm. Մասիս) jo město w Armeńskej.
Germaniske rěcy
thumb|Germaniske rěcy w [[Europa|Europje]] Germaniske rěcy słušaju do kupki indoeuropskich rěcow. Powěda w nich 450 milionow luźi.
Leonard Zagórski
Leonard Zagórski (* 1921, † 1993) jo był pólski spisowaśel.
Zbigniew Kuchowicz
Zbigniew Kuchowicz (* 5. oktobra 1927, † 11. maja 1991) jo był pólski stawiznaŕ a profesor.
Jerzy Szaniawski
thumb Jerzy Szaniawski (* 10. februara 1886, † 16. měrca 1970) jo był pólski spisowaśel.
Dańšćina
Dańšćina jo pódpołnocnogermaniska rěc. Dański powěda 5,5 mil. luźi. W Dańskej jo dańšćina zarědniska rěc. Dański se powěda teke w Färöskich kupach, Grönlandskej a Šleswig-Holštejnskej.
Gramatika
Dańšćina ma dwa genusa, numerusa a pada. Ale někotare narěcy njamaju žeden genus, ale druge narěcy maju samo tśi genuse.
Arkady Fiedler
thumb|Dom Fiedlera w Puszczykowje Arkady Adam Fiedler (* 28. nowembra 1894, † 7. měrca 1985) jo był pólski spisowaśel.
Šwedšćina
Šwedšćina jo pódpołnocnogermaniska rěc, kótaraž powěda něźi 9 mil. luźi we Šwedskej a pó źělach Finskej, pśedewšym w pśibrjogu a w Ålandach. Jo jadna drugej zrozymliwa z dańšćinu a norwegšćinu.
Gramatika
Šwedšćina ma dwa genusa, dwa numerusa a dwa pada.
Michał Rożek
Michał Rożek (* 19. awgusta 1946) jo pólski stawiznaŕ.
Demokratiska Republika Georgiskeje
Demokratiska Republika Georgiskeje (geor. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) - historiski stat w Aziji w lětach 1918-1921, kótaryž jo był na městnu źělow źinsajšnych statow: Georgiska, Rusojska, Turkojska, Azerbajdžan, Armeńska.
Granice:
Jan Kościelecki
Jan Kościelecki (* 1415, † 1475) jo był wójwoda inowrocławski w lětach 1457-1474, nan Stanisława Kościeleckego.
Andrzej Kryszpin-Kirszensztein
thumb|Wopon Kryszpin Andrzej Kazimierz Kryszpin-Kirszensztein († 1704) jo był witebski wójwoda w lětach 1695-1704.
Jan Antoni Chrapowicki
thumb|Wopon Gozdawa Jan Antoni Chrapowicki (* 1. oktobra 1612, † 3. nowembra 1685) jo był witebski wójwoda w lětach 1669-1685.
Stanisław Moniuszko
thumb|Wopon Krzywda Stanisław Moniuszko (* 5. maja 1819, † 4. junija 1872) jo był pólski komponist, dirigent a organist. thumb
Mörön
Mörön (mon. Мөрөн, ᠮᠥᠷᠡᠨ) jo město w Mongolskej. Lažy w pódpołnocnem źělu kraja.
Hieronim Łaski
thumb|Wopon Korab Hieronim Jarosław Łaski (* 1496, † 22. decembra 1541) jo był pólski diplomat a wójwoda sieradzski w lětach 1496-1534.
Bajanchongor
Bajanchongor (mon. Баянхонгор, ᠪᠠᠶᠠᠨᠬᠣᠩᠭᠣᠷ) jo město w Mongolskej.
Janusz Latalski
thumb|Wopon Prawdzic Janusz Latalski († 1557) jo był wójwoda inowrocławski w lětach 1536-1538 a wójwoda poznański w lětach 1539-1557.
Jan Gostomski
thumb|Wopon Nałęcz Jan Gostomski († 1623) jo był pólski diplomat, wójwoda inowrocławski w lětach 1611-1620 a wójwoda brzeskokujawski w lěśe 1620, syn Hieronima Gostomskego.
Stanisław Kościelecki
thumb|Wopon Ogończyk Stanisław Kościelecki (* 1460, † 27. decembra 1534) jo był wójwoda inowrocławski w lětach 1511-1520, wójwoda brzeskokujawski w lětach 1520-1522, wójwoda sieradzski w lětach 1522-1523, wójwoda poznański w lětach 1525-1534, syn Jana Kościeleckego.
Hieronim Radomicki
thumb|Wopon Kotwicz Hieronim Radomicki (* 1596, † 1652) jo był wójwoda inowrocławski w lětach 1630-1651.
Jakub Hieronim Rozdrażewski
thumb|Wopon Doliwa Jakub Hieronim Rozdrażewski († 4. apryla 1662) jo był wójwoda inowrocławski w lětach 1655-1662.
Maciej Radomicki
thumb|Wopon Kotwicz Maciej Radomicki (* 1648, † 1728) jo był pólski general, wójwoda inowrocławski w lětach 1711-1713 a wójwoda poznański w lětach 1726-1728.
Piotr Sumiński
thumb|Wopon Leszczyc Piotr Sumiński († 1801) jo był inowrocławski wójwoda w lěśe 1790.
Hybridny mak
Hybridny mak (Papaver hybridum) jo rostlina ze swójźby makowych rostlinow (Papaveraceae).