cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dietmar Woidke
Dietmar Woidke (* 22. oktobra 1961 w Glinsku pódla Baršća) jo bramborski politikaŕ Socialdemokratiskeje strony Nimskeje (SPD) a wót 28. awgusta 2013 naslědnik Matthiasa Platzecka ako ministarski prezident Bramborskeje. Mimo togo jo Woidke wót 26. awgusta 2013 krajny pśedsedaŕ SPD. Do togo jo był wót oktobra 2010 do awgusta 2013 nutśikowny ministaŕ zwězkowego kraja. Wót lěta 1994 jo wón cłonk bramborskego krajnego sejma.
Apache Software Foundation
Financěrowanje
W lěśe 2010-2011 organizacija jo dostała 539.410 amerikańskich dolarow. Njama pśistajonych, jo wudała 270.846 $ za infrastrukturu, 92.364 $ za public relations a 17.891 $ za konferencu dwě konferency ApacheCon.
Dietmar Woidke
Woidke jo studěrował wót 1982 do 1987 na Barlinskej Humboldtowej uniwersiśe rolnikaŕstwo a skótnu produkciju a jo diplomowy agrarny inženjer. Wón jo ewangelski, wóženjony, nan jadneje źowki a bydli w Glinsku.
"Weird Al" Yankovic
Alfred Matthew Yankovic (1959 w Downey, Kaliforniska) jo US-amerikański spiwaŕ a grajaŕ.
Hartmut Leipner
Hartmut S. Leipner (roź. 6. oktobra 1958 ) jo serbski wědomnostnik, fyzikaŕ, wjednik interdisciplinarnego centruma materialowych slěźenjow uniwersity w Halle. Wón jo pśedsedaŕ Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi a cłonk wósadneje rady Nimskeje cerkwje. Bydli w Žylowku. Dopisowaŕ Rozhlada, Nowego Casnika a awtor Nabóžnego wusćełanja w Bramborskem serbskem radiju. Hartmut Leipner jo cłonk pśedsedaŕstwa dolnoserbskego wótźelenja Maśice Serbskeje.
W měrcu 2018 jo Hartmut S. Leipner był ako powědaŕ Rady starostow z Dolneje Łužyce wuzwólony.
Japańska smalanka
Japańska smalanka (Filipendula purpurea) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Japańska smalanka jo wurownana trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 1,2 m.
Źělone łopjena su zubate.
Kwiśo w lěśu. Purpurcerwjene-wioletne kwiśonki stoje w njepšawych wokołkach.
Rozšyrjenje
Póchada z Japańskeje.
Kaunas
Kaunas (pól. Kowno) jo město w Litawskej.
Pruszcz Gdański
Pruszcz Gdański jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 29 034 luźi.
Mulowka
Mulowka (Morus) jo rod ze swójźby mulowkowych rostlinow (Moraceae).
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Horliwka
Horliwka (ukr. Горлівка; rus. Горловка; do 1869 Gosudarew Posad) jo město na pódzajtšnej Ukrainje.
Huronski jazor
miniatur|Pśi kanadiskem brjoze Huronskego jazora
Huronski jazor (engelski Lake Huron, francojski Lac Huron) jo drugi nejwětšy jazor Pódpołnocneje Ameriki a stwórty nejwětšy cełego swěta. Wón jo centralny z pěś „wjelikich jazorow“ (Great Lakes) a namaka se na granicy mjaz Zjadnośonymi statami a Kanadu. Jazor lažy 176 metrow nad mórskeju głaźinu, pótakem wósym metrow pód powjerchom susednego Górnego jazora a jo z pśestrěnju 59.586 km² wětšy ako Chorwatska.
Pódzajtšny pśibrjog jazora słuša ku kanadiskej prowincy Ontario a pódwjacorny k zwězkowemu statoju Michigan. Nejwětša kupa w jazorje jo Manitoulin, kótaraž jo teke nejwětša jazorowa kupa na swěśe. Huronski jazor jo z Michiganskim jazorom pśez Mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany a wulewa se pśez rěku St. Clair River do Erieskego jazora.
Pśi Huronskem jazorje laže města Saginaw a Bay City w Zjadnośonych statach a Sarnia w Kanaźe.
Malediwy
thumb|left|Malé, stolica Malediwow Malediwy su mały, gusće wobsedlony kupowy stat w Indiskem oceanje blisko pódpołdnjowego kóńca Indiskeje. Zestaja se z 1.196 kupow, z kótarychž su 220 stawnje wobsedlone. Stolica jo Malé, kótaraž se namaka na kupje ze samskem mjenim.
Na kupach kněžy stawnje góruca, tropiska klima ze mócnymi spadkami pśedewšym w juniju a juliju a cełolětnymi pśerěznymi temperaturami wokoło 27 °C. Nejwuše městno kupow lažy jano 2,4 metrow nad mórskeju głaźinu.
Malediwy su byli až do lěta 1965 britiska kolonija. Źinsa su woblubowany turistiski cil, kótaryž bu pak wósebnje z klimoweje změny wobgrozony.
26. julija
19. lětstotk
thumb|120px|C. G. Jung (* 1875) thumb|120px|Dixie Bibb Graves (1882–1965) thumb|120px|George Grosz (1893–1959)
Arabiska połkupa
right|thumb|300px|Satelitowy wobraz Arabiskeje połkupy
26. julija
19. lětstotk
thumb|120px|Fanny Gräfin zu Reventlow († 1918) thumb|120px|Gerda Taro (1910–1937) thumb|120px|Reza Šah Pahlavi († 1944) thumb|120px|Frank Ferera († 1951) thumb|120px|Eva Perón († 1952)
Arabiska połkupa
Arabiska połkupa se wupśestrěwa na Bliskem pódzajtšu mjaz Aziju a Afriku.
Sahara
thumb|Satelitowy wobraz Sahary thumb|Oaza w libyskej Saharje
Arabiska połkupa
Geografija
Na pódwjacorje granicujo z Cerwjenym mórjom a Zalewom Akaby, na krotkem zajtšu z Arabiskim mórjom a na dłujkem zajtšu ze Zalewom Omana a Persiskim zalewom. Jogo płonina jo 2 780 000 km².
Sahara
Sahara jo ze źewjeś milionow kwadratnymi kilometerami nejwětša pusćina na zemi. Wupśestrěwa se w pódpołnocnej Africe mjaz Atlantiskim oceanom a Cerwjenym mórjom a jo z pódwjacora do pódzajtša wokoło 5000 km šyroka, z pódpołnocy do pódpołdnja wokoło 2000 km. Swójego połoženja dla płaśi Sahara ako wobrotnošyrinowa pusćina. Rěcna oaza Nila pśetergujo Saharu w Egyptojskej.
Nejwětšy źěl Sahary zestaji se z kamjeńtneje abo skalneje pusćiny (hammada) abo teke ze jědernikoweje pusćiny (serir). Sławna pěskowa pusćina (erg) twóri jano pěśinu cełeje płoni. Nejwuše městno w Saharje jo Emi Koussi w górinach Tibesti (3.415 m). Jadnučka stawna rěka jo Nil.
Klima w Saharje jo sucha a wódnjo góruca, cełolětnje z pasatowym wětšom. Nocy pak mógu byś wjelgin zymne, w zymje samo z temperaturami pód nul stopnjami. Pśerězna pitśa spadkow jo jano 45 mm; w někotarych lětach se scełego njedešćujo.
Michiganski jazor
miniatur|Pśi Michiganskem jazorje
Chur
Chur abo Coire (retoromanski Cuira) jo głowne město w kantonje Graubründenje (Grischun) a wobcerk Plessurego w Šwicaŕskich Alpach.
Michiganski jazor
Michiganski jazor ( Lake Michigan) jo tśeśi nejwětšy jazor Pódpołnocneje Ameriki a pěty nejwětšy cełego swěta. Wón jo jaden z pěś „wjelikich jazorow“ (Great Lakes) a namaka se na pódpołnocy Zjadnośonych statow. Jazor lažy 176 metrow nad mórskeju głaźinu a jo z pśestrěnju 58.016 km² wětšy ako Chorwatska.
Pódzajtšny pśibrjog jazora słuša k zwězkowemu statoju Michigan; pódpołdnjowy kóńc k Indianje a pódwjacorny pśibrjog k statoma Illinois a Wisconsin. Michiganski jazor jo z Huronskim jazorom pśez Mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany, tak až jadna se pópšawem jano wó jaden jazor.
Kołowokoło jazora su 12 milionow luźi žywe. Pśi Michiganskem jazorje laže města Chicago, Milwaukee, Gary a Green Bay.
Pomorska
thumb|Pódwjacoropomorska thumb|Ziemia chełmińska (pól.)
Pomorska ( Pomorze; Pommern;  Pòmòrskô) jo historiska krajina w pódpołnocnej Pólskej, pódpołnocnej Nimskej a Rusojskej (w kaliningradskim wobcerku). Nejwětše město jo Gdańsk. Stare města Toruń a Stralsund su na lisćinje UNESCO.
Pomorska granicujo z Mecklenburgskeju, Lubušskeju, Wjelikopólskeju, Kujawskeju, Dobrzyńskeju, Mazowskeju, Mazurskeju a Pšuskeju.
Města
thumb|Wopon Gdańskopomorskej thumb|Wopon Pódwjacoropomorskej thumb|Wopon Pomorskego Wjerchojstwa w [[16. stolěśe|16. stolěśu]]
Kupy
thumb|[[Rujany]]
Samos
Samos ( Σάμος) jo kupa na pódzajtšu Egejskego mórja, blisko Małeje Azije. Słuša k Grichiskej, k prefekturje ze samskim mjenim. Ma pśestrěń něźi 478 kwadratnych kilometrow a pśisamem styriatśiźasća tysac wobydlarjow.
thumb|left|[[Vathy, głowne město kupy]]
Iršćina
Iršćina an Ghaeilge (nó Gaeilge na hÉirean) jo keltiska rěc, kótaraž jo wužywana ako oficielna rěc w Irskej. Wóna słuša teke k indoeuropskim rěcam.
thumb|right|Źinsajšne rozšyrjenje iršćiny ako prědna rěc ([[Gaeltacht)]]
Iršćina w zjawnosći, medijach a šulach
Oficielne tofle (na pśikład městow, jsow abo drogow) w Irskej njejsu jano w engelšćinje, ale teke w iršćinje. Na teritoriumje Gaeltacht su wóni jano w iršćinje. To jo teke tak z dokumentami. Mimo Gaeltachta su dwójorěcne, ale w Gaeltachśe su wóni w iršćinje.
W iršćinje dajo teke někotare rozgłosowe sćelaki (Raidió na Gaeltachta (statny), Raidió na Life (priwatny, Dublin)), jaden telewizijny sćelak (TG4, zachopjeńk TnaG, Teilifís na Gaeilge) ze sedłom w Baile na hAbhann, teke někotare periodikumy, atd. Dajo na pśikład tyźenik Foinse („Žrědło“) a su teke wšakorake kulturne a literarne casopise, teke casopis za źiśi Nós. We wětšynje knigłarnjow dajo irske knigły.
We wšyknych statnych šulach Irskeje jo iršćina obligatoriski pśedmjat, druge pśedmjaty su zwětšego w engelšćinje. Dajo licbu šulow, kótarež pomjenjuju se Gaelscoileanna, w kótarychž iršćina jo wuwucowańska rěc za wšykne pśedmjaty. Wukniki muse iršćinu wuknuś, ale muse jich znajobnosći rědko napšawdu dopokazaś. Jano gaž kśě źěłaś we wěstych powołanjach w statnej słužbje abo na collegach Narodneje uniwersity muse wótzamknjone wukubłanje Leaving Certificate w pśedmjaśe iršćina pśedpołožyś.
thumb|Tofla z Gaeltachta w [[County Donegal|Dún na nGall]]
Freddie Mercury
Freddie Mercury (Farrokh Bulsara; Gujarati: Pharōkh Balsārā‌; * 5. septembra 1946, Zaznibar, Tansanija; † 24. nowembra 1991, London) jo był britiski spiwaŕ a muzikaŕ.
Dłujkolětny spiwaŕ rockoweje kupki Queen jo słušał k prědnym wósobam zjawnego žywjenja, kenž su na AIDS wumrěli.
Cerwjeny janowy krick
Wopis
Cerwjeny janowy krick jo rowny, krickaty, w lěśe zeleny nanophanerophyt bźez štapcow, kótaryž wusokosć wót 1 až do 2 metrowu dośěgnjo. Młode wurostki su lažko kósmate a ze załzami wobsajźone. Škóra staršych gałuzow jo cerwjeno-bruna až šero-carna. Pupki su jajojte a maju chlimpate pupkowe spjerchliny.
Łopjena
Měnjate listowe łopjena su pó wobcerbje kulojte, dłujko wogonkate, 4 až 10 centimetrow dłujke a až do 7 (8) centimetrow šyroke. Wóni su tśi- až pěślapate a na spódku wutšobojte abo pśirězane. Łopjenowe lapy su tupe a na kšomje gropnje rězane. Łopjenowy dolny bok jo w młodosći krotko-meškowje kósmaty, pózdźej goły. Łopjenowy wogonk jo něźi tak dłujki kaž łopjeno a rowno tak cystozeleny.
Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja. Kwiśonki su dwójorodnikojske, nazeleń žołte abo teke cerwjenojte barwjone a pó styrich až wósymjoch w na zachopjeńku rownych, pózdźej ako wobłuk dołoj wisecych granach rědowane. Keluchowy bjacharik jo kołoformowje rozšyrjony. W jogo nutśikownem jo pěśrožkata, wugjarbjana rinka. Keluškowe łopjeńka su gołe, zelenojte abo nabrunje cerwjene barwjone, pó źělach cerwjenje dypkate, łopatkowe a někak dwójce tak dłujke kaž žołtojte kronowe łopjeńka. Prošnikowe połojcy su pśez pódlejšonu prochowu nitku źělone a lažko rozpěrane.
Jagody
Jagody maju pśeměr wót 6 až do 7 milimetrow, su kulojte, cerwjene abo běłe, wótergi teke rožojte, transparentne a wopśimjejo mnogolicbne semjenja. Płod jo jědny, mězgojty a ma aromatiski, kisałkojty słod. Wóni wót junija dozdrjaju.
Někotare sorty maju žołtojte abo nazeleń běłe jagody.
Genetika
Chromosomowa licba jo n = 8.
Synonymy
Dalše wědomnostne mjenja su
Stojnišćo
Wón jo wjelgin rědki w niwowych lěsach, wudrjeńcach, kerčinach a na rěčkach. Ma lubjej mokšu, běłoglinowu, wutkatu zemju.
Rozšyrjenje
Cerwjeny janowy krick jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjony. Źiwy wustupujo jano w Belgiskej, Nižozemskej, Francojskej, Nimskej a Italskej, w zbytnej Europje je z kultury wóźiwjowany.
Wužywanje
Zdrjałe płody cerwjenego janowego kricka se za wujuškowanje a pśigótowanje marmelady a pudinga wužywaju abo syrje jěźe.
Denali
Denali (athapaska: „ten wusoki“ abo „ten wjeliki“, něga Mount McKinley) jo z 6198 meterami nejwuša góra Alaski, Zjadnośonych statow a cełeje Pódpołnocneje Ameriki.
Wót 1917 do 2015 jo była góra oficielnje pomjenjowana pó 1901 zamordowanem prezidenśe William McKinley.
Geografija
Wjeršk Alaskaskego rjeśaza namaka se něźi 200 kilometrow pódpołnocnje alaskaskeje stolicy Anchorage w narodnem parku ze samskim mjenim. Dla izolěrowanego połoženja jo Denali góra z nejwušym reliefom na swěśe, to groni až njejo drugeje góry, kótaraž wustupujo tak wusoko ze swójeje wokoliny. Z teje pśicyny płaśi teke ako jadna z górow z nejwěcej ekstremneju klimu, charakterizěrowaneju pśez mócne wichory (cesto nad 120 km/h), špatne wjedro a wósebnje niske temperatury, w ekstremnych padach pód −60°C. W zymskich mjasecach wjejo jetstream z wěcej ako 160 km/h pśez góru. Smyckowańska sezona trajo wót apryla do junija.
Stawizny
Prědne dokumentěrowane naspomnjenje góry póchada wót britiskego nadejźarja George Vancouver z lěta 1794. Ako prědny dośěgnu dnja 7. junija 1913 amerisko-britiski slěźaŕ Hudson Stuck a alaskaski alpinist Henry Peter Karstens z dwěma indiańskima pśewóźowarjoma wjeršk.
Świecie
Świecie jo město w Pólskej, w kujawsko-pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Świecie, w gmejnje Świecie. W lěśe 2014 jo how bydliło 26 332 luźi.
Nauru
thumb|left|Powětšowy wobraz Nauruwa Nauru jo mały, gusće wobsedlony kupowy stat w Śichem oceanje na krotkem zajtšo Awstralskeje, kótaryž słuša k Oceaniji. Jo pó licbje wobydlaŕstwa drugi a pó płoni tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe. Płoń Nauruwa wótpowědujo tśeśinu teritorija města Budyšyna. Inoficielna stolica jo Yaren, kótaraž se namaka pśi pódwjacornem pśibrjoze.
Na kupje kněžy stawnje tropiska klima z pśerězneju temperaturu wokoło 27 °C. Nejwuše městno kupy lažy jano 61 metrow nad mórskeju głaźinu.
Nauru jo był až do lěta 1968 źěl Awstralskeje.
Anja Kochojc
Wóna jo spiwała w Budyšyńskem Serbskem ludowem ansamblu. Pón na Lipšćańskej uniwersiśe Anja Kochojc jo studěrowała muzikowe a źiwadłowe wědomnosći a sorabistiku.
Něnto wóna źěła ako moderatorka a reportaŕka Bramborskego serbskego radija, źož wjeźo mj.dr. wusćełanje Na serbskich slědach.
Džibuti
Džibuti (Afarski: Yibuuti, arabšćina: جيبوتي‎ Jībūtī, francojski: Djibouti, somaliski: Jabuuti) jo mały kraj w pódzajtšnej Africe (w tak pomjenjonem Rogu Afriki). Jogo stolica a nejwětše město, Džibuti, lažy na pśibrjogu Indiskego oceana.
Wót antiki bydlitej how luda Afar a Somali (roda Issa). W srjejźowěku su se how wuwijali islamiske kalifaty. W 19. stolěśu su how Francozarje załožyli koloniju, kótaraž jo se stała ze źěłom Francojskego Somalilanda. W lětach 1967-1977 jo toś ta kolonija nosyła mě Francojski Teritorium Afarow a Issow. W 1977 Republika Džibuti jo dostała wót Francojskeje połnu njewótwisnosć.
Geografija
Džibuti granicujo z Etiopiskeju, Somaliju a Eritreju. Z pódzajtša kraja jo Indiski ocean z Adeńskem zalewom, a z pódpołnocy jo Cerwjene mórjo. Móŕska wuscyna na Cerwjenem mórju mjazy Džibuti a Jemenom jo wuska jano na 28 km. Nejwuše městno Džibuti jo wulkan Mousa Ali (2.028 m nad normalneju nulu). Džibuti jo wjelgin górucy kraj - temperatura se how pógibujo mjazy 41°C a 31°C w juliju, a mjazy 28°C a 20°C w zymu. Pśerěznje, temperatura w Džibuti jo wšednje 32-28°C.
Cerwjene mórjo
miniatur|Kórta cerwjenego mórja Cerwjene mórjo (arabiski al-Bahr al-ahmar;  al-Chalīdž al-'arabī, t.r. Arabiski zaliw; hebrejski  Jam suf, rědko teke הים האדום Ha-jam he-adom ; Tigrinya ቀይሕ ባሕሪ QeyH baHri ) jo mórjo mjaz Afriku a Arabiskeju połkupu.
Geografija
Granicujo na pódzajtšu ze Saudi-Arabskeju a Jemenom a na pódwjacorje ze Sudanom a Eritreju, na pódpołnocy a pódwjacorje z Egyptojskeju a na dłujkem zajtšu z Israelom a Jordaniskeju.
Arabiske mórjo
Mórjo ma płoninu wót pśisamem styrich milionow kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 4 625 metrow.
Wuznamne města a pśistawy Arabiskego mórja su na pśikład Bombay w Indiskej, Maskat w Omanje a Karači w Pakistanje.
Szekszárd
Szekszárd jo město w Hungorskej.
Kastanija
Kastanija (Castanea) jo rod ze swójźby bukowych rostlinow (Fagaceae).
Ještěd
Ještěd (nimski Jeschken) jo góra w Českej republice blisko Libereca.
Złoty janowy krick
Złoty janowy krick (Ribes aureum) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow (Grossulariaceae).
thumb|left|[[Kwiśonka|Kwiśonki]]
thumb|left|Złoty janowy krick
Wopis
Złoty janowy krick jo w lěśu zeleny, bźezśernjowy kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 až do 2 m.
Łopjena
Dłujko wogonkate łopjena su gołe, blěźe błyšćece, dłymoko tśilapate, maju kulojtu wobcerbu a dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 5 cm. Jich nazymske barwjenje jo winocerwjene.
Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja. Kronowe a keluškowe łopjeńka su złotožołte. Kwiśonki su w srjejźišću cerwjenojte a stoje pó pěśoch až pó pěśnasćoch w rownych abo wótstojecych granach. Wóni pśijaznje wónjaju.
Płody
Płody su carne jagody, kótarež dośěgnu wjelikosć grochowkow. Wóni su jědne a wót junij dozdrjaju.
Systematika
thumb|Listowe łopjena złotego janowy kricka thumb|Nazymske barwjenje
Znutśika roda Ribes słuša Ribes aureum zgromaźe z kšejcerwjenym janowym krickom a carnym janowym krickom k pódrodoju Coreosma (Spach) Janczewski.
Někotare awtory wobjadnawaju Ribes aureum ako synonym wót Ribes odoratum. Slědni se rozeznawa pak mjaz drugim pśez wětše, na kšomach a na płoninje mócnjej kósmate łopjena.
Póddružyny
thumb|left|var. villosum
Wopśimjejo slědujuce póddružyny:
Stojnišćo
Rosćo w łučinowych kerčinach, na rěčnych brjogach. Ma lubjej čumpate, humozne zemje.
Rozšyrjenje
Póchada z pacifiskeje pódpołnocneje Ameriki (Kaliforniska), ale něnto z městnami tež wóźiwjowane w Europje wustupujo.
Wužywanje
Wóna se ako pyšnu drjewinu sajźa.
Clarke Abel
miniatur|Clarke Abel Clarke Abel (1780-1826) jo był engelski gójc, botanikaŕ a pśirodoslěźaŕ. Wón jo pó Chinskej wót 1816 až do 1817 drogował.
Takson
Rod abelija (Abelia) bu pó nim mjenjowany.
Pi
Pi móžo byś:
Topinambur
Topinambur (Helianthus tuberosus) jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow (Asteraceae). Rostlina se kublo ako kulturna rostlina.
Mě
Mě rostliny póchada z mjenja indiańskego roda, kótaryž jo był žywy na pśibrjogu Brazilskeje.
Wopisanje
Topinambur jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 100 až do 250 cm.
Łopjena
Dołojcne a srjejźne łopjena su gropne, napśeśiwo stojece abo stoje pó tśich we mutwjach. Wóni su jajowato-lancetojte.
Kwiśonki
Kwiśo wót oktobra až do nowembra. Kwiśonkowe kóšyki dośěgnu šyrokosć wót 4 až do 14 cm. Wobłuk z rorkowymi kwiśonkami dośěgnjo šyrokosć wót 1 až do 2,5 cm.
Kule
Rostlina twóri dłujke pódzemske wótnožki, na kótarychž kóńcykach se wutwóriju kule z kulowatymi cłonkami. Forma kulow wjelgin wariěrujo. Kule dośěgnu wagu až do 150 g. Teke barwa běliznje móžo rozdźělna byś. Wariěrujo wót swětłeje bruni do cerwjeni. Nutśikowne kulow jo běłe a twarde.
Wóni wopśimjeju inulin město škroba. Mimo togo wopśimjeju 2,5 % bělkowiny a 15,8 % wuglikowych hydratow.
Stojnišćo
Rostlina derje pśenjaso mroz, suchotu a seń.
Rozšyrjenje
Póchada z Pódpołnocneje Ameriki. W lěśu 1612 bu do Europy zawjeźona.
Wužywanje
Topinambur bu pó lěśe 1619 prědny raz w Europje sajźany. Pó tśiźasćalětnej wójnje jo był wažne zakładne žywidło. Rostlina se jano hyšći rědko w Nimskej na pódpołdnju a krotkem wjacorje sajźa, pśi comž samo wóźiwjejo. Zele a kule se zwětšego ako pica wužywaju. W Francojskej rostlina se hyšći cesćej sajźa, pśi comž kule se zwětšego produkciji alkohola wužywaju.
Sajźanje
Rostlina móžo se w nazymje abo nalěśe seś, pśi comž jo wótstawk mjaz rědoma wót 40 až 70 cm optimalny.
Škódniki a chórosći
Sliniki a wótergi gniśe mógu kulam škóźeś.
Ritopek
Ritopek (Serbiski kyriliski: Ритопек) jo městny źěl města Běłogroda, kótaryž słuša k městnej gmejnje Grocka.
Kościerzyna
Kościerzyna (kašubski Kòscérzna) jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Kościerzyna. W lěśe 2014 jo how bydliło 23 696 luźi.
Isle of Wight
Isle of Wight (/ˌaɪləvˈwaɪt/) jo kupa blisko pódpołdnjowego pśibrjoga Engelskeje, napśeśiwo městu Southampton. Słuša k Zjadnośonemu kralojstwu, do lěta 1890 jo był źěl grobinstwa Hampshire a wót togo casa jo faktiski njewótwisna. Ma pśestrěń něźi 381 km² a 140.000 wobydlarjow.
Głowne město kupy jo Newport.
Dunaj
Dunaj (nim. Donau, słow. Dunaj, hung. Duna, chorw. Dunav, serbi./bulg. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай) jo wažna a dłujka rěka w Europje. Jo 2 857 kilometrow dłujki a jogo rěcyna wopśimjejo 801 463 km². Wužrědli se zběžanim Brega a Brigacha w Donaueschingenje w Nimskej a běžy pśez Nimsku, Awstrisku, Słowaksku, Hungorsku, Chorwatsku, Serbisku, Rumuńsku, Bulgaŕsku, Moldawsku, Ukrainu a wulewa se do Carnego mórja. Dunaj jo druga nejdlejša rěka w Europje.
Marron Curtis Fort
Marron Curtis Fort (roź. 24. oktobra 1938, wum. 18 decembra 2019) jo był amerikańsko-nimski germanist a specialist za saterfrizišćinu a dolnonimšćinu. Fort jo měł nimske staśaństwo a jo był pśez pśepóžycenje indigenata pódzajtšofriziskeje krajiny „zadomjany pódzajtšofriz“. Wón jo bydlił w Leerje (Pódzajtšna Friziska).
Akademiske wuwiśe
Pó internatnem wopyśe w New Hampshire (USA) jo Marron C. Fort wót 1957 na Princeton University fachy germanistika, anglistika, nederlandistika, skandinawistika a matematika studěrował. W lěśe 1961 jo k uniwersiśe wót Pensylvaniskeje (Philadelphia) pśejšeł. Za cas uniwersitnego wuměnowego programa jo w lěśe 1963 k Alberta Ludwigowej Uniwersiśe Freiburg im Breisgau pśišeł. 1965 jo Fort pśi prof. Alfred Senn na University of Pennsylvania k doktoroju filozofije promowěrował, a to z disertaciju wó dolnonimšćinje Vechty ("Beschreibung der Vechtaer Mundart", faksimile eksistěrujo w UB Vechta).
Dunaj
Wuznamne města na Dunaju
thumb|left|Zběžanje [[Brega a Brigacha]] thumb|left|[[Wien]] thumb|left|[[Budapest]] thumb|left|[[Běłogrod (nalěwo Sava, napšawo Dunaj)]] thumb|left|[[Dunajska delta]]
Marron Curtis Fort
Akademiske wuwiśe
Wót lěta 1969 až do lěta 1985 jo Marron C. Fort profesuru za germanistiku na uniwersiśe wót New Hampshire zastawał. W toś tem casu, mjenujcy 1976/77 a 1982/83, jo góstne profesury na uniwersiće Oldenburg pśewzeł. W toś tem casu jo swóje studije wó saterfrizišćinje a pódzajtšofriziskej dolnonimšćinje započał. Na uniwersiśe Oldenburg jo był Fort wót 1983 akademiski wušy rada a jo až do swójogo pensionowanja w lěśe 2003 źěłowe městno za dolnonimšćinu a saterfrizišćinu na uniwersiśe Oldenburg nawjedował. Wót lěta 1982 jo w Nimskej žywy.
Prof. Dr. Marron C. Fort jo wudawaŕ słownika za saterfrizišćinu.
Pěsnica
Pěsnica (teke: Božnjec, Pößnitz, stare nimske mě: Pössnitz, teke: Pössnitzbach a Pössnitzwasser  ) jo mała tšuga w krotkowjacornej Dolnej Łužycy, pśi Łužyskem Motodromje. Jeje žrědlišćo lažy pla Załgosća. Pěsnica běžy pśez Ždźarki, Rań, pón toś ta tšuga jo granicna linija mjazy Klěśišćami a Murjowom a pó někotarych kilometrach pśi Kśinicy wulewa do Carnego Halštera w Łucce.
Fuchsijokwětny janowy krick
Fuchsijokwětny janowy krick (Ribes speciosum, nimski Fuchsienblütige Johannisbeere) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow (Grossulariaceae).
Žerlina
Systematika
Rod Cardamine bu w lěśe 1753 wót Carl von Linné Species Plantarum, 2, S. 654-656 nejpjerwjej wótzjawjany. 1913 bu ako Lectotypus družyna Cardamine pratensis L. póstajona. Synonymy za Cardamine L. su: Dentaria L. (něnto rang pódroda), Dracamine Nieuwl., Heterocarpus Phil. Loxostemon Hook. f. & Thomson, Porphyrocodon Hook. f. Sphaerotorrhiza (O.E.Schulz) Khokhrjakov.
Fuchsijokwětny janowy krick
Wopis
Fuchsijokwětny janowy krick jo w lěśu zeleny, śernjojty kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć a šyrokosć wót až do 2 m. Młode pšuśiki su cerwjene. Rostlina jo pśeśiwo mrozoju cuśiwa. Štapce dośěgnu dłujkosć wót 10 až do 20 mm.
Žerlina
Systematika
Rod zubica (Dentaria), kótaryž bu dłujko ako samostatnje wóźona, źinsa se ako pódrod do roda Cardamine stajony. rod Cardamine słuša k tribusoju Cardamineae w swójźbje Brassicaceae.
Fuchsijokwětny janowy krick
Łopjena
Owalne łopjena su tśilapate až pěślapate, błyšćece zelene a dośěgnu wjelikosć wót 1 až 3,5 cm. Pśi tom rozkłony mjazy lapami su wuske. Jich wogonki dośěgnu dłujkosć wót 0,5 až do 2 cm. Jich baza jo klinata. Kšoma njaso małko płonych zubkow. Cypliški su kulowaśone.
Žerlina
Systematika
miniatur|[[Quirlblättrige Zahnwurz (Cardamine enneaphyllos)]] miniatur|[[Lěsna žerlina (Cardamine flexuosa)]] miniatur|[[Ausläufer-Zahnwurz (Cardamine glanduligera)]] miniatur|[[Fieder-Zahnwurz (Cardamine heptaphylla)]] miniatur|[[Kósmata žerlina (Cardamine hirsuta)]] miniatur|[[Pryskata žerlina (Cardamine impatiens)]] miniatur|[[Rezedowa žerlina (Cardamine resedifolia)]] miniatur|[[Tśiłopjenkata žerlina (Cardamine trifolia)]] Rod wopśimjejo (něga něźi 150 družynow ) něźi 200 družynow.
Fuchsijokwětny janowy krick
Kwiśonki
Kwiśo w póznej zymje. Wuske, dołoj wisece kwiśonki su cerwjene, šyrše ako dłujke a stoje pó jadnom abo pó dweju až pó styrjoch w 2 až 7 cm dłujkich kisćach. Jich dłujke proškowe łopjeńka su cerwjene a dwójce až styri raz tak dłujke kaž kronowe łopjeńka. 4 cerwjene keluškowe łopjeńka su rowne a dośěgnu wjelikosć wót 6 až do 10 mm. 4 cerwjene kronowe łopjeńka su rowne a dłujkojte, maju nutś žwałkatu kšomu a dośěgnu wjelikosć wót 6 až do 10 mm. Gołe proškowe nitki su linealne a dośěgnjo dłujkosć wót 12 až do 40 mm. Owalne prošniki su wioletne abo cerwjene, njasu kulowaśony cyplišk a dośěgnu wjelikosć wót 2 mm.
Žerlina
Systematika
W srjejźnej Europje wustupujuce družyny su :
Fuchsijokwětny janowy krick
Kwiśonki
Wusoke łopjeńka su šyroko-jajojte a dośěgnu dłujkosć wót 4 až do 8 mm. Kwiśonkowe wogonki dośěgnu dłujkosć wót 8 až do 12 mm.
Žerlina
Systematika
W Europje a regionje Srjejźnego mórja wustupuju slědujuce družyny :
Fuchsijokwětny janowy krick
Płody
Kulowate płody su cerwjene, gusto załzojśe šćeśinate a dośěgnu wjelikosć wót 10 až do 12 mm.
Žerlina
Systematika
Mě roda Cardamine sega slědk na pśedlinneiske awtory a źo slědk wót grichiskego słowa za zagrodnu krjasu.
Gmejna
Gmejna jo nejmjeńšy administratiwny wótźěl statow. Sedło gmejnskego zastojnstwa jo zwětšego radnica. W Nimskej jo gmejna nosaŕka komunalnego samozastojanja. Parlament gmejny jo gmejnska rada a głowa jo šołta.
Někótare gmejny źěłaju w zastojnskich zwězkach zgromadnje, kaž na pśikład Chrósćicy, Njebjelčicy, Pančicy-Kukow, Ralbicy-Róžant a Worklecy w zastojnskem zwězku „Při klóšterskej wodźe“.
Słowjansk
Słowjansk (ukr. Слов'янськ; rus. Славянск; do 1784 Tor) jo město na pódzajtšnej Ukrainje. Lažy na Słobodskej Ukrainje.
Kólin
Kólin ( Kolín, Kolin, teke Köln, Cölln, Neu-Kolin a Collin) jo město w Srjejźnočeskem kraju pśi Łobju, wokoło 60 km na pódpołnoc wót Pragi.
Wokno
200px|mini|Wokno Wokno (stary pšawopis hokno ) jo zwětšego styrirožkate wótwórjenje w domowej muri. Wóno zmóžni swětło abo samo powětš nutś a wen pušćiś.
Słowo wokno (česki, słowakski a pólski okno, połobski våknü a rusojski окно) bu wót słowa woko wótwóźone, dokulaž su wokna kaž wócy w domowej fasaźe (pśirownaj teke engelski window, „wětšowe woko“).
Šiprage
Šiprage jo město Bosniskeje a Hercegowiny. Ma wokoło 788 wobydlarjow (2013).
Persiski zalew
thumb|[[Satelitowy wobraz Persiskego zalewa]] Persiski zalew abo Persiski golf jo zalew Indiskego oceana na krotkem wjacorje Azije. Lažy mjaz Arabiskej połkupu a Iranom. Ma płoninu 251.000 km² a maksimalnu dłymokosć 104 m.
Namakaju se tu wuznamne skłaźišća zemskego wóleja.
Cartel de Santa
Cartel de Santa jo mexikańska rapowa muzikowa kupka, kótaraž jo była w 1996 w měsće Santa Catarina załožona.
Pódzajtšnoserbske dialekty
Pódzajtšnoserbske dialekty su wumrěte transitiwne pólsko-dolnoserbske dialekty pódwjacornosłowjańskich rěcy. Su pśi wšom znate z Nowego testamenta Mikolaja Jakubicy z 1548 lěta a słownika Hieronima Megisera z lěta 1603, a wót togo su cesto pomjenjowane dialekty Jakubicy a Megisera.
Wokrejs
Organy wokrejsa su wokrejsna rada a krajny rada.
Pódzajtšnoserbske dialekty
Tu rěc su gronili awtochtony mjazy rěkami Nysu a Bobrom. Originelna granica mjazy pólskimi dialektami a serbskimi dialektami jo snaź šła spóromje Bobra a Odry, pak slědy nazalnego wugrona su tež w toponomastiskem materialu na pódwjacor wót Bobra. W XVI-XVII stolěśu jo ta granica se mógła pógnuś. Serbski stawiznaŕ Frido Metsk jo gódał, až ta granica była spóromje Bobra, pón pśez městna Wysoka, Lipno, Trzebule, Ciemnice, Radnice, Budachów a Gola. Pón by granica šła spóromje Pliški samo pó Urad. To jo hypotetiska granica, kenž wuchada ně wót toponomastiskego materiala, ale wót informacijow wó wendiskej populaciji. Trjeba pak markowaś, až ako Wendy byli su ranjej pomjenjowani teke luźe, kenž gronili połobske abo samo pólske dialekty, toś tu hypotezu trjeba braś wobglědniwje.
Dokulaž su pódzajšnoserbske dialekty transitiwne, toponomastiske informacije snadne, a dialekt Jakubicy a Megisera njemóžny k lokalizěrowanju, njemóžno akuratnje pśeslěźiś pólsko-serbsku granicu. Pódzajtšnoserbske dialekty su pó źělach wuźaržali do XX stolěśa wokoło Mužakowa. How pó młogich pśipadaju teke mužakowske a slěpjańske narěcy, rownož su wóne lokalizěrowane nejdalej na pódwjacor a nejbliše serbskim rěcam. Na pódzajtšu wót togo ruma su byli pśetrjebowane dolnošlazyńske narěcy.
Te narěcy su byli wjelgin młogorake. Njejo było homogenego interdialekta abo kodificěraneje formy. Měli su pólski pśizuk na pśedposlědnej złožce, pólske wuwiśe złožkotworiśelskich sonantow, a - mjenjej abo wěcej - lechiski pśezuk (konsekwentnjej pśewjeźeny w dialekśe Megisera). Te dialekty, ako teke serbske dialekty, su zgubili nazalne wokale, a ako pólske dialekty su wobchowali kupku str. Pśeměšanje zazukowego o a wo jo zwězowało pódzajtšnoserbske dialekty z dolnoserbskimi a pomorjanskimi. Praserbske č jo se zwězało z c (np. vecořa) ako w dolnoserbskej rěcy. Palatalizěrowane ś, ź su se depalatalizěrowali, a na drugem boce ć, dź pśejšli w ť, ď, połpalatalězerane č, dž abo c, dz (np. cichy). W morfologiji jo se kněžył typ našo polo. Po źěłach jo se zachowali kłonite wokale (np. dobro). Wokali e, o pśed nazalami su wordoli zwuscone, pódobnje górnoserbskim dialektam (np. sym). Zachadny cas jo był tworjony z pomocnym werbom tež w 3. wósobje, np. ja sym ňo viděł. Staroserbske `a jo pśejšło pśez ä w `e, np. smieć (smjaś (se)). Felujo dolnoserbska změna ć > ś a dź > ź.
Gyöngyös
Gyöngyös jo město w Hungorskej.
Most
Most Móst (nim. Brüx, łatyński Pons) jo město w Českej. Rěka, kótaraž pśeprěkujo město, jo rěka Bílina.
thumb|left|Grod [[Hněvín nad městom]] thumb|left|Sedlišćo Výsluní, Zahradní čtvrť a Liščí Vrch
Kwadratny kilometer
Kwadratny kilometer (znamje km²) jo jadnotka płoniměry. Płoninu jaden kwadratny kilometer ma na pśikład kwadrat z bocnyma dłujkosćoma jadnogo kilometera. Jaden kwadratny kilometer wótpowědujo
Quadratmeter
David Cameron
thumb|David Cameron David Cameron (* 9. oktobra 1966 w Londonje) jo britiski konserwatiwny politikaŕ, wót 11. maja 2010 do 13. julija 2016 premier Zjadnośonego kralojstwa. Jo teke był pśedsedaŕ britiskeje Konserwatiwneje strony wót 6. decembra 2005 do 11. julija 2016.
Reda
Reda (kašubski Réda) jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Wejherowo. W lěśe 2014 jo how bydliło 23 343 luźi.
Stołk
Stołk móžo byś:
Jemjelica
Pó někotarych žrědłach se swójskej swójźbje jemjelicowych rostlinow (Viscaceae) pśirědujo.
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Turnow (Česka)
Turnow' ( Turnov, Turnau) jo město pśi šćitanej krajinje Česki raj w  Libereciskim kraju.
Lubochow
Lubochow ( teke Lubochow) jo wjas w pódpołdnjowej Bramborskej we wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Wjas jo źěl gmejny Nowa Jazorina, kótaraž słuša k amtoju Stara Darbnja. Lubochow lažy w Dolnej Łužycy na dłujkem pódwjacoru wót Wjelceja.
Kołušk
Kołušk móžo byś:
Pápa
Pápa jo město w Hungorskej.
Kim Il-sung
miniatur Kim Il-Sung (1912-1994) jo był pódpołnocnokorejski politikaŕ.
Stat
Stat jo politiski konstrukt, kótaryž wopśimjejo zgromadny, wobgranicowany teritorij, k tomu słušecy statny lud (pó staśaństwje) a realne wugbanje mócy (statnu móc). Pó formje kněžaŕstwa rozeznawa se monarchistiske, awtokratiske a demokratiske staty.
Na zemi su 194 njewótwisnych a wót Zjadnośonych narodow pśipóznatych statow.
Viktoriaski jazor
Viktoriaski jazor jo nejwětšy jazor w Africe a pó Kaspiskem mórju a Górnem jazorje tśeśi nejwětšy cełego swěta. Słuša k pódzajtšnoafriskim statam Uganźe, Tansaniji a Keniji. Ma pśestrěń wót pśisamem 69.000 km², což wótpowědujo Bayerskej abo Irskej, a jo až do 85 metrow dłymoki. Spóromje jogo pśibrjogow jo wěcej ako 30 milionow luźi žywe.
Jazor lažy wósrjejź pódzajtšnoafriskeje wusokeje rowniny. Nejwětšy pśiběg jo w Ruanźe se wubryzgujuca Kagera; jadnučki wjeliki wótwód jo Viktoriaski Nil na pódpołnocy, kenž jo zrazom nejwažnjejšy pśiběg Nila.
Spižka
mini|moderna spižka Spižka jo mebla, kótaraž se móžo z pomocu jadnogo abo dweju źurjow zacyniś. Mimo togo se z delkami a skoblickami wugótujo.
Wužyśe
Tam se mógu drastwy, suknje, jěź, sudobja abo druge objekty nutś tyknuś.
Viktoriaski jazor
Fauna
Mimo wódnego kónja jo we Viktoriaskem jazorje wokoło 550 rybowych družynow žywe - w cełej Europje mamy jano 200. Zasedlenje Nilowego pjerška (Lates niloticus) w 1960tych lětach jo był pak ekologiska katastrofa, dokulaž jo był cuza družyna wutłocowała domacne pjerški.
British National Front
Fašistiska organizacija nima žednych zapósłańcow w britiskich parlamentach.
Bill Irwin
William Mills "Bill" Irwin (11. apryla 1950 w Santa Monica, California) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.
Wětšnik
thumb|Wětšnik w [[Špańska|Špańskej]] thumb|Wětšnik w [[Estniska|Estniskej]] Wětšnik jo techniska twaŕ, kótarejž kśidła se pógónjuju z mócu wětša. Nejwěcej znate jo wužywanje wětšnikow k mlaśu trajdy k šrota a muki.
Stawizny
Južo w starej Arabiskej bu wětšniki ako wódowu plumpu wužywane. Wóni bu pód Omarom I. wót persiskich njewólnikow twarjone. Wětšniki bu w 12. lětstotku pśez płachty a klapy wugótowane. Kśicarje nejskerjej pśinjasli su znajobnosći do Europy.
Wětšniki se su do pódpołnocneje Europy w 12. lětstotku dostali. Pśi tym byli prědne młyny pšoste konstrukcije, kótarychž fronta bu k boku wětša stajona. Wót 16. lětstotka jo było jano lšywo z kśidłami wobwjertate. Taki wětšnik bu za rozdźělnych zaměry wužywany:
Bytów
Bytów (kaš. Bëtowò) jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Bytów, w gmejnje Bytów. W lěśe 2014 jo how bydliło 16 828 luźi.
Stołk (botanika)
thumb|Kwiśonka [[Tulpa|tulpy z stołkom wósrjejź prošnikow]] Stołk (teke kołušk; łatyński pistillum; gynoeceum coenokarpum) pomjenjuju se w botanice ze sobu zrosćone płodowe łopjeńka kwiśonki wóterych pókšytych semjenjakow.
Stołk źěli se do fertilnego wótrězka, zwětšego brjuchatego płodnika ze semjenišćami a do sterilnego wótrězka ze cesto śańkeju a dłujkeju pěstku, kótaraž na swójom wušem kóńcu plěšk njaso. Plěšk pśi woprošenju proškowe zernka pśiwzejo, pěstka wjeźo klěwajuce prošniki k płodnikoju.
Pśi wóterych stołkach pěstka felujo.
Jan Arnošt Smoler
thumb|Jan Arnošt Smoler Jan Arnošt Smoler ( Johann Ernst Schmaler; roź. 3. měrca 1816 we Łuću; wum. 13. junija 1884 w Budyšynje) jo był serbski filolog, etnolog, slawist, spisowaśel, wucabnik a nakładnik. Wón jo był jaden z nejwuznamnjejšych wjednikow serbskego narodnego wózroźenja w 19. stolěśu. Wót 15. lěta swójogo žywjenja jo wón w cełej Łužycy zběrał ludowe spiwy, powěsće, tšojenja, bajki a pśisłowa, górnoserbske a dolnoserbske. Jo pisał w górnoserbšćinje a nimšćinje, ale jo wudał teke dolnoserbske materialije w knigłach Pjesnički hornych a deĺnych Łužiskich Serbow.
Pěstka (botanika)
mini|Płodnik z pěstku (g). Pěstka (łatyński stylus) w kwiśonce jo źěl stołka, kótaryž plěšk njaso.
Pěstka móžo ako źěl płodowego łopjeńka jano pśi pókšytych semjenjakach wustupowaś.
Rypotka
Rypotka (Sparganium erectum, syn.: Sparganium polyedrum (Asch. & Graebn.) Juz., Sp. ramosum Huds., Sp. ramosum subsp. polyedrum Asch. & Graebn.) jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow (Typhaceae). Rostlina jo we wjele žrědłach swójskej swójźbje (Sparganiaceae) pśirědowana.
Wopis
Rypotka jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 2 m. Kijaški su gałuzate.
Łopjena
Dwójocerowe łopjena su śamnozelene, tśigranjate, zrownane, w dolnem źělu 3-róžkate, maju formu mjaca a dośěgnu šyrokosć wót 3 (5) až do 15 mm. Wogonki su roznogaśowane a gałuzata.
Kwiśonki
Rostlina kwiśo wót junija až do awgusta. Muske a žeńske kwiśonki stoje we wšakich kulojtych kwiśonkowych stołkach (kisć) na jadnej rostlinje. Muske kwiśonki stoje na górnych kijaškowych roznogaśowanjach a maju tśi stameny. Žeńske kwiśonki stoje na dolnych kijaškowych roznogałuśowanjach a maju wusegujucu pěstu. Kwiśonki maju spjerchlinate perigonske łopjena.
Płody
Płody dośěgnu dłujkosć wót 7 až do 11 mm, su cypkate, ze šyrokim, połnym, górnym źělom. Zdrjałe płody mógu až do 12 mjasecow we wóźe plěwaś.
Stojnišćo
Wóna rosćo w stojecych a pómału běžecych wódach z maksimalnej dłymokosć wót 0,5 m, groblach a bagnach. Wutrajo mócne zanjerěšenje wódow.
Rozšyrjenje
Rypotka jo w pśisamem cełej Europje z wuwześim někotarych kupow, Aziji (až do Sibirskeje) a pódpołnocnej Americe rozšyrjona.
Póddružyny
Družyna ma slědujuce póddružyny, kótarež se z wuwześim prědneje w starych žrědłach hyšći ako swójske družyny wjedu.
Zemski wórješk
Zemski wórješk (Arachis hypogaea) jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow (Fabaceae).
Běła Serbiska
Běła Serbiska - pózdatna pradomownja Serbow pśed jich wandrowanju na pódpołudnjo w VII stolěśu našeje ery.
Pśez VI stolěśe n.e. Łužyski Serby su wobkněžyli ceły region mjazy rěkami Bobr, Kwisa a Odra na pódzajtšu, a rěkami Solawa a Łobjo na pódwjacorje. Na pódpołnocy su žyli samo do Barlinja.
Fredegarowa chronika pišo wó Derwanje - wójwoźe rodu Surbjow a kněžarju połobskich Słowjanow. W 30. lětach VII stolěśa Franki su proběrowali wobkněžyś sebje rody Surbjow, pak pó pórazce Frankow pód Wogastisburgom, Derwan jo pśizamknuł swój kraj k Wjerchojstwu Sama.
Konstantin Porfyrogenitus pišo wó mjenju Běła Serbiska w wuźěle De administrando imperio. Groni how, až wóna jo lažała w zemi Boika, kenž jo identificěrowanja z Bohemiu, zemju Bojow. Twarźi tek, až jo granicowała z Běłeju Chorwatsku a Kralojstwom Frankow. Dla togo až Běła Chorwatska jo wótźělowała ju wót Hungorskeje, toś Běła Serbiska jo musała lažaś dalej na pódpołnocny pódwjacor. Dokulaž Konstantin groni, až su byli Běłe Serby tatanje, toś jich domownja jo musała byś w cas jogo žywjenja wen bliskosći kśesćijaństwa.
Nestor Kijewski pišo w swojej Powěsći zachadnych lět z 1113 lěta w drugem źěle Wó słowjańskich rodach, až su w ranem srjejźowěku Běłe Chorwaty, Serby a Chorutany (snaź how źo wó źeł tych rodow, nje cełosć), dokulaž su jich napadnuli Franki, wóni su pśejšli z swójich zemjow nad Dunajom. Zazdaśim su sedli nad Wisłu, a su se pomjenjowali Lachy. Te su se pón pomjenjowali Polany, Lutice, Mazowšany, Pomorjany.
Bajkal
Bajkal (teke Bajkalski jazor, – Bajkal,  – Bajgal) jo nejdłymšy jazor na Zemi. Lažy w Sibirskej na pódzajtšu Rusojskeje federacije a ma maksimalnu dłymokosć 1642 metrow.
Hajdúböszörmény
Hajdúböszörmény jo město w Hungorskej.
6. maja
6. maja jo 126. źeń gregorjaniskeje pratyje (127. w pśestupnych lětach), toś wóstawa hyšći 239 dnjow až do kóńca lěta.
Jozef Stalin
thumb|150px|Jozef Stalin, 1941 Jozef Wissarionowič Stalin ( Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин Iosif Vissarionovič Stalin, * - † 5. měrca 1953) jo był sowjetski politikaŕ. Wón jo był diktator Sowjetskego zwězka wót 1941 až do swójeje smjerśi 1953.
British National Party
British National Party jo nacionalistiska strona w Zjadnośonem kralojstwje, kótaraž bu 1982 załožona. Pśedsedaŕ jo Nick Griffin.
Wóna ma jadnogo zapósłańca w europskem sejmje.
Wornar
Wornar (nimski Werner) jo serbske swójźbne mě slědujucych wósobow:
Pšawa kastanija
Pšawa kastanija (Castanea sativa) jo bom ze roda kastanija (Castanea) znutśika swójźby bukowych rostlinow (Fagaceae). Dalšnej serbskej mjeni stej jěźna kastanija a jědna kastanija.
Płody
Worjechowe płody su jědne.
Wužywanje
Pšawa kastanija se ako parkowy bom a dodawaŕ drjewa nasajźi. Ale teke se dekoratiwne kałate płodowe pyšnotki w nazymje wužywaju ale teke se jědne płody sam wužywaju.
1. nowembra
10. nowembra jo 305. źeń gregorjaniskeje pratyje (306. w pśestupnych lětach), toś do kóńca lěta wóstawa hyšći 60 dnjow.
Liberal Democrats
Wóna ma wěcej ako 40.000 cłonkow a 57 wót 650 w britiskem parlamenśe.
Babrujsk
Babrujsk (beł. Бабруйск; rus. Бобруйск; pól. Bobrujsk) jo město w Běłoruskej.
Pupawa
Pupawa (Scabiosa) jo rod z pódswójźby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutśika swójźby kózylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Mebyon Kernow
Mebyon Kernow jo politiska strona w Korniskej. Pśedsedaŕ jo Dick Cole.
Pupawa
Wopis
Družyny su jadnolětne, trajne zela abo półkerki, kótarychž kwiśonki stoje w płonych, dłujko wogonkatych głowkach. Na rozdźěl wót pódobnych hsb:hłowačow (Knautia) jadnotliwe kwiśonki maju nosne łopjeńka („plowowe łopjeńka“, nimski Spreublätter). Pśidatne zwenkowny keluch wobstoj ze suchokožneje kšomy. Zrosćona krona zwětšego jo pěścypliškowa. Nakšomne kwiśonki su pitśku wětša ako nutśikowne, mjaztym až wopšawdny keluch wobstoj z pěś šćeśinow. Móžne kwiśonkowe barwy su: běła, žołta, cerwjena, módra a cerwjenowioletna.
Družyny
Wopśimjejo slědujuce družyny:
Stoł
mini|Stoł Stoł jo mebla, na kótarejž jadna wósoba móžo sejźeś. Za zgótowanje stoła se mógu rozdźělne materiale wužywaś, kaž na pś. drjewo, metal a druge.
Erwin Strittmatter
mini|Erwin Strittmatter w lěśe 1992
Erwin Strittmatter (roź. 14. awgusta 1912 w Grodku; wum. 31. januara 1994 w Schulzenhofje) jo był serbsko-nimski spisowaśel, kótaryž jo w nimskej rěcy pisał.
Žywjenje
Wón jo se naroźił ako jadno z pěśo źiśi pjakarja Heinricha Strittmattera a jogo žeńskeje Pauliny Heleny, roź. Kulka. Swójo źiśetstwo jo wón w dolnołužyskich jsach Syjk (wót 1914) a Bóšojce pla Grodka (wót 1919) póbył. W lětach 1924-1930 jo wón źěłał ako wucabnik na Grodkowskim realnym gymnaziumje, kótaryž teke wót lěta 1996 njaso jogo mě. W 1933 jo zastupił do SPD. Jo se wóženił w 1937 a wót 1941 jo był ako wójak w policajskim regimenśe w Drugej swětowej wójnje. W 1943 jo Heinrich Himmler pósćił wšyknym policajskim regimentam cłonkstwo w SS, stakim jo se Strittmatter awtomatiski SS-ak stał.
Gaž wójna jo se skóńcyła, Strittmatter nejpjerwjej jo źěłał ako pjakaŕ, pón ako redaktor źenika Märkische Volksstimme w Złym Komorowje. 1950 jo wózjawił swójo prědne literariske źěło Der Ochsenkutscher. W lětach 1959-1961 jo wón był prědny sekretaŕ Nimskego zwězka spisowaśelow.
We Łužycy znata jo jogo trilogija Loda (Der Laden), w kótarejž jo wón wopisał swóju dwójorěcnu domownju. Strittatter ale teke cesto jo wobspominał wó swójich dožywjenjach a serbskich korjenjach, na pś. we wulicowańku Sulamith Mingedö, der Doktor und die Laus pišo wón wó swójoj swajźbje; ryśarje toś togo źěła su mj. dr. jogo starki Gottfried Jurischka a starka Dorothea, jogo nan Heinrich, maś a wujk Stefan, kótaryž jo do Ameryki wudrogował.
Strittmatterowe knigły su se pśestajali do wokoło 40 rěcow.
Zaspy
thumb|right|Zaspy na kórśe Chóśebuza Zaspy (nim. Saspow) su źěł Chóśebuza a su něga wjas byli. Wóna lažy na pódpolnoc wót centruma města. W njej jo w lěśe 2009 695 wobydlarjow bydliło. W Zaspach jo se naroźił Kito Šwjela (1836-1922). We jsy jo na domnjeśe togo wuznamnego Serba tofla na domje, źož jo wón był naroźony. W Zaspach bydli syn Alfreda Měškanka Werner Měškank.
Wšedna kultura
Wšedna kultura su nałožki, zwuconosći a pśedmjaty wšednego dnja, kótarež se ako kultura w zmysle twórjecego wuměłstwa, muziki a literatury ze boka definěrujuceje elity (wusoka kultura) njepśipóznawaju. Wobchadnorěcnje rěcy se teke wó masowej kulturje.
Na polu mjazynarodnego pšawa zaběra se UNESCO w ramiku dogrona k zdźaržanju imaterielnego kulturnego derbstwa mjaz drugim z wšednej kulturu.
Chilska słynica
Chilska słynica (Fragaria chiloensis) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae). Wóna jo jadna ze staršeju zagrodneje słynicy (Fragaria ananassa).
Wopis
Chilska słynica dośěgnjo wusokosć wót až do 30 cm a šyrokosć wót 45 cm. Rostlina wutwóri wjele wótnožkow.
Śamnozelene, błyšćece łopjena su tśiźělne a dośěgnu dłujkosć wót 5 cm. Jich dolny bok je kósmaty.
Rozšyrjenje
Rostlina jo na brjogach Pódpołnocneje Ameriki a Pódpołdnjoweje Ameriki rozšyrjona.
Grana
thumb|Kić
Grana jo kwiśonkowy stołk, pśi kótaremž głowna wóska njaso wogonkate kwiśonki a pódlańske wóski su mjenjej wěcej jadnak dłujke.
Wobškitarska grana
thumb Jolic głowna wóska jo zwinjona a kwiśonki njasecy pódlańske wóski su pódlejšone, tak se wokołkojta forma slědujo, kótarež se groni wokołkowa grana abo wobškitarska grana.
Dwójna grana
Jolic město kwiśonkow su źělne kwiśonkowe stołki, pótom jo dwójna grana.
Anna Netrebko
Anna Netrebko (* 1971, Krasnodar) jo ruska spiwaŕka.
Władysławowo
Władysławowo (kaš. Wiôlgô Wies) jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Puck. W lěśe 2014 jo how bydliło 15 379 luźi.
Galerija
Władysławowo film
Bagnowa smalanka
Bagnowa smalanka (Filipendula ulmaria) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Bagnowa smalanka jo wěcejlětna, zelišćata rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 2 m (50-150cm).
Kijaški su lisćate a cesto cerwjenobrune.
Łopjena
Łopjena su měnjate a górjejce śamnozelene, gołe, ale dołojce nejcesćej běłofilcojśe kósmate, rědko pśisamem zelene; pjerinate z 5-11 cunje zubatymi, jajojtymi łopjenkami. Wóni dośěgnu dłujkosć wót až do 30 cm.
Kwiśonki
Wóna kwiśo wót junija až do awgusta. Kwiśonki su gusto stojece, we wěcejkwiśonkowych kisćatych źělnych kwisónkowych stołkach (až do 25 cm šyroki njepšawa wokołka). Keluškowe łopjena dośěgnu dłujkosć wót 1mm. Kwiśonkowe łopjeńka su 5 abo 6, kulojte až do owalne, dośěgnu dłujkosć mjazy 2 a 5 mm a su žołtoběłe. Wurownane póbocne gałuzki wokołkoweje grany su dlejše ako głowna wóska.
Kwiśonki buchu wót insektow woprošone.
Płody
Rozšyrjenje płodow se pśewjeźo pśez wětš a wódu.
Stojnišćo
Wóna rosćo na wusokotrajnowych pólinach, łukach za zasćełanje a rěcnych brjogach. Ma lubjej mokše, wutkate zemje.
Rozšyrjenje
Bagnowa smalanka jo w pśisamem cełej Europje (z wuwześim někotarych kupow w pódpołdnjowej mediteranej regionje), pódzajtšu až do pódzajtšneje Azije rozšyrjona.
Wužywanje
Kwiśonki toś teje družyny móžo se kaž gójeński tej pśeśiwo reumatizmoju a chórosćam mokśowych drogow wužywaś, dokulaž ceła rostlina wopśimjejo salicylowu kisalinu.
Céline Dion
Céline Dion [selin djɔ̃] (Céline Marie Claudette Dion, * 30. měrca 1968, Montreal) jo kanadiska spiwaŕka.
Słodka źiśelina
Družyny (wuběrk)
K něźi 100 družynam roda licy někotare gódnotne futrowańske rostliny, ale teke někotare pyšne rostliny.
Somalija
Somalija (somalski: Soomaaliya, arabski: الصومال aṣ-Ṣūmāl) amtski Somalska republika jo de jure stat, kótaryž na Somalskej połkupje (znata teke ako Rog Afriki) we Pódzajtšnej Africe lažy. Susedne staty su Etiopiska na pódwjacorje, Džibuti na dłujkem wjacorje a Kenia na krotkem wjacorje. Z pódzajtša kraj Indiski ocean wobdawa a z pódpołnocy Adenski zalew. Somalski stat źinsa jano formalnje eksistěrujo. Kraj jo rozdźělony na někotare regiony, kótarež su w rukach mjazynarodnje njepśipóznateju republikow Somaliland (na dłujkem wjacorje kraja) a Puntland (na pódpołnocy kraja). Tuchylne pśechodne kněžaŕstwo ma sedło w měsće Baidoa.
thumb|left
Hektar
thumb|[[Kwadrat ze bokami 100m dłujkimi ma płoninu jaden hektar]] Hektar (znamje ha) jo jadnotka płoniměry. Wužywa se pśedewšym w rolnikaŕstwje a gólnistwje.
Jaden hektar wótpowědujo:
Kartuzy
Kartuzy (kaš. Kartuzë) jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Kartuzy, w gmejnje Kartuzy. W lěśe 2014 jo how bydliło 14 847 luźi.