cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
.vc
.vc internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Saint Vincent û Grenadinan nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Saint Vincent û Grenadinan mocneno.
Toppdomän
Proletarya
Proletarya, terimo kıhano ke demê İmperatoriya Roma de guriyao, sınıfanê cêrênan vatene rê guriyeno. Proletarya hıquqê Romayıcan kamci merdımo ke wayirê çiyê niyo ya zi wayirê çiyanê taynano, cı rê vaciyao. Romayıcan ra tepeya Karl Marxi teoriya xo de terimê Proletarya reyna veto ra literatur miyan. Sosyolociye de eno terim xeylê guriyeno û grubanê sosyalan miyan de ca gêno.
Pırot
Pırot (be Tırki: Belenli), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Biên Hòa
Biên Hòa, mıntıqaya Vietnami Dong Nam Bo de qezayê da wılayetê Dong Naiya. Amardışê serra 2011ıne ra gore nıfusê cı 800.000 nefero.
Erdlerzo tektonik
Erdlerzo tektonik (ya zi bûmlerzo tektonik) key bınê herre dı stres beno veng, herre cay xo vırnena u lerzena o taw bûmlerzo tektonik veciyeno miyan. Bûmlerzê tektoniki tewr bûmlerzê quwetınê u xeylê zerar danê dormey xo. Tırkiya de zi bûmlerzi vêşêr wıni benê.
Siena
Siena, yew sûka dewleta İtalyaya.
Deşta Macarıstania Gırde
Deşta Macarıstania Gırde ya zi Deşta Alföldi yew deşta de Ewropa Miyanêna. Cayê xo veroc u rovetışê Macarıstani, rocvetışê Slowakya, verocê rocawanê Ukrayna, rocawanê Romanya, zımey Sırbıstani u rocvetışê Xırvatıstani dero. Namey xo Macarıstan de Alföld ya zi Nagyaföldo, Slowakya de Veľká dunajská kotlinao, Romanya de Câmpia Tiseio, Sırbıstan de Panonska nizija, Ukrayna de Тисо-Дунайська низовина u Xırvatıstan de Panonska nizinao. Erdê xo 100.000 km²yo. Rocvetış u Zıme de be Karpatan, veroc de be Royê Sava ra sinorê xo estê.
Canbazey u mezat
Canbazey u mezat meydano kı tey dewar u çarwey yenê rotenı ê cay rê vanê mezat yan zi mezatxane. Merdımo kı ê dewar u ê çarwan roşeno ey rê zi vanê canbaz. Merdımo kı canbazey keno vanê bol şit bo u zahf zuri bıkero u vêşi vajo. Ey ra namey cı canbaz neyayo pa. Canbaz teniya ê kı dewar u çarwey roşenê inan rê nêvanê. Canbaz ê kı dılayan dı kaykenê, ê kı dıroli kaykenê, ê kı dıhetana kaykenê, ê kı bı qıse u eştenana kewnê mıletı miyan u mıletı xapeynenê u herwına inan rê zi vanê. Kardê canbazey rê zi vanê canbazinı, canbazinı kerdenı-kerdış.
Dinçer Çekmez
Dinçer Çekmez jew kaykero Tırk o. Ey Sinema û Têatro de kay kerdo. Serra 1943i de, Estanbol de ame riyê dınya. Filmê Şark Bülbülü ya zaf biyo namdar.
.vg
. internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Virginanê Britanya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Virginanê Britanya mocneno.
Toppdomän
Belwêran
Belwêran ya zi Belwiran (be Tırki: Belören), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Ebasi
Ebasi (be Erebki: العبّاسيّون al-'Abbāsīyūn, be Farski: عباسیان Abbāsīyān), xanedanê Emewiyan ra dıme amey ra ser u xelifeyiya dınya islami gırewte ra xo dest.
NGC 2153
NGC 2153, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Gilles Leroy
Gilles Leroy (b. 28 Kanun 1958) yew nuştekaro Fransızo. Ey serra 2007ıne de Xelata Gonkuri (be Fransızki: Prix Goncourt) gırewto.
NGC 6618
NGC 6618, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.foodnetwork
..foodnetwork, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 3893
NGC 3893, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Merdumo peyên
Merdumo peyên (Almanki: der letzte Mensch) jew terimo ke kıtabi Friedrich Nietzsche Anit vato Zerduşt de ca gêno. Merdumo peyên sermerdumo u ğeyaliyo. Merdumo peyên cuwiyayış ra ğına gıroto, risk nıgêno, tenya xuzur u itimad wazıno.
.vi
.vi internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Adey Virgini nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Adey Virgini mocneno.
Sewlê vewre
Sewlê vewre ya lekan, sewlo kı merdımi key vewr varena merdımi danê xo ra, vewran rê vıraziyao. Sewlê vewre paê (lınga) merdımi keno germ, hewao serdın ra sevekneno (sıtar keno). Tarix dı vêşêr şarê kı nezdiyê cayanê vewrınan dı weşiya xo ramıta, yani cayanê nezdiyê qutıban dı weşiya xo ramıto, inan sewlê vewre vıraştê. İnan ra vêrdo a şaranê binan u eyro key vewre varena, her ca dı her şar dı sewlê vewri guriyenê.
8 Kanun
8 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 342yına.
Partiya Sosyaldemokrata Almanya
Partiya Sosyaldemokrata Almanya (SPD be Almanki:Sozialdemokratische Partei Deutschlands), Almanya de yew partiya siyasiya. Na partiye serra 1875ıne de niya ro.
Verona
Verona, yew sûka dewleta İtalyaya.
NGC 201
NGC 201, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 28 Kanun 1790 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
.prudential
..prudential, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Rus
Rus, yew helqê Asya û Ewropayo. Nıfusê Rusan texminen 132 milyono. 111 milyoni Rusya de, ê bini zi teber de cıwiyenê.
Stavrakios
Stavrakios (Yunanki: Σταυράκιος; m. 11 Çele 812), yew imperatorê Bizansi bi. 16 Temmuz u 2 Tışrino Verên 811 de imperatoriye kerd bi.
Fotosenteze
Qısey Fotosenteze (Yunankiyo Kıhan: φῶς phōs „roşniye“ u σύνθεσις sýnthesis „yewkerdış“) ra kewto têmiyan.
Be roşniye ra desıtege gırewtışê maddeyanê ke hetê enerciye ra feqırê, enerciya xo ke meddeyanê zengınan ra ke raya kimyaye ra gırewt,  cı ra fotosentez vaciyeno.
Tebiat de fotosentez tewr zêde hetê vaşanê kıheweyi, daran-bırrnê kıheweyi, yosunan u vılıkan ra yeno kerdene. Tayê grubanê bakteriyan zi fotosentezi kenê.
No biyayışê biyokimyasal de tewr verên de roştiye be maddeyanê roştiye-litoğ (klorofilen u bakteriofilen) enerciya roştiye çarnena ra enerciya kimya.
Xamşik
Xamşik (be Tırki: Boğazkaya), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Va
Presê heway ke dınya sero vıriyeno, yeno cêr u veciyeno cor, ameyış u şiyayışê heway vırneno, hereketê heway vırazeno.
NGC 2129
NGC 2129, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Ruvigny
Ruvigny, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Ruvigny;
.wf
.wf internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Wallis û Futuna nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Wallis û Futuna mocneno.
NGC 547
NGC 547, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1 Tışrino Verên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
.wf
Toppdomän
.fujitsu
..fujitsu, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Suriya Gırde
Suriya Gırde (İngılızki: Graeter Syria, Erebki: سوريّة الكبرى Suriyat al-kubraa) yew mıntıqa tarixiya. Cayê xo zımey nêmadey Erebıstanio. Mıntıqay Levanti ra nezdiya.
NGC 6619
NGC 6619, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Celad
Celad: Merdımo kı seran cıkeno, seran perneno, insanan kışeno ey rê vanê celad. Tabi celadey kar u Huner niyo. Karê bêwijdaney, barbarey, zalımey u xedareyo. Qandê coy kes nêwazeno riyê celadan bıvino. Labırê demdê kolonyalizmey dı xeylê celadi estibi. Ewro zi estê, labırê ê ewroy celadê moderize kerdeyê. Celadê peydê perdi u nêvinayeyê. Kesê kı Celadinı kenê, kesê bêwijdaniyê. Uzdan u insaney çorşmey inan peyda nêbena.
Coğrafyay Asya
Erdê qıtay Asya nêmkurey zımey dero. Tena verocê dewleta İndonezya u Timurê Rocvetışi nêmkurey veroci dero. Qıtay Asya, qıtay de tewr herayo dınya de. Erdê cı 45,000,000 km2yo u nıfusê cı 3 milyari ra nezdiyo. Goreyê nufusê cı, qıta Asya qıtaya de tewr gırda dınya de. Dewletê Çini u Hindıstani na qıta derê u tena nıfusê eno dewletan 2 milyari zafêr keno. Gırdiya qıtaya Asya, gırdiya yewbiyayışê qıtayê Amerikay Zımey u Amerikay Veroci ra gırdêro. Noxtey dınyao tewr berzi Everest qıtay Asya dero u berziya cı 8868 metreyo. Noxtey dınyao tewr nızmi Deryao Merde qıta Asya dero u nızmiya cı -400 metreyo. Erdê qıta Asya zaf mıxtelifo. Zımey qıtay Asya de koyi çıniyê u berz niyo. Zımey Asya de zaf deşti estê u nê deşti hem zaf herayê u hem zi zaf mexsuldarê. Verocê qıtaya Asya de tena nêmadey Hindıstani de deşti estê. Asyay Rocvetışi de qısmê rocvetışê Çini de zi deşti estê. Asyay Rocawani de tena deşta Mezepotamya esta. Miyanê qıtaya Asya de, rocvetışê qıtay Asya de, xıdudê Pakıstan u Hindıstani de u nêmadeyê Erebıstani de çoli estê. Plato Tibeti, Plato İrani u Anadoliye mıntıqeyê de tewr berzê qıtaya Asya de. İklımê qıta Asya her ca de mıxtelifo. İklım zıme de serdo, veroc u miyan de germo, rocvetış u veroc-rocvetış de İklımo Musoni tesır keno. Erdê zerrêkê qıtay Asya rê İklımo Erdın tesır keno. Rocawanê qıtaya Asya de İklımo Deryayê Miyanêni tesır keno.
Cayê Asya
Cayê Asya rocvetışê qıta Ewropa, zımey-rocvetışê qıta Afrika, zımey Okyanuso Hindi u qıtay Okyanusya, verocê kutıbê zımey u rocawanê Okyanuso Gırd dero.
İklımê Asya
İklım zaf mıxtelifo qıta Asya do. Sebebê cı zi gırdiya qıta Asyaya. Her cayê qıta Asya rê mıxtelif iklımi tesır keno. Mısal, verocê qıta Asya de germiya 50 derecey ra zafêr beno ema eyni mevsım de zımeyê qıta Asya de germiya heta -50 derecey kemiyayeno. Leteyê verocê qıtaya Asya de (zey İndonezya, Hindıstan, Timurê Rocvetışi u bini) germiya her mevsım berzo u 30 derecey ra kemi qet nêbeno.
Asyay Rocvetışi, Asyay Veroci u Asyay Verocê Rocvetışi de İklımo Musoni hukım keno. Nê mıntıqey de 6 aşmi vartışê varıti beno u 6 aşmi vartış nêbeno. Yêni, na mıntıqey de amnan, zımıstan, payız u wesar çıniyo. Tena dı sezoni estê u namê inan Sezonê Vartışıni u Sezonê Bivartışıni'yo. Sezonê Vartışıni de varıt zaf varıno u tayê felaqetê yeno meydan u zaf kesi merinê. Sezonê Bivartışıni de varıt qet varıno u veyşaniye u teyşaniye yeno meydan.
Zımey qıtay Asya de İklımo Serdıni u İklımê Tundray hukım keno. Eno leteyê Asya her mevsım serd beno. Mıntıqeyê ke tede nê iklımi hukım kenê, dare u vaşi nêcıwiyenê. Zımıstani de hewa beno zaf serd u bivarıtıni. Yêni, hewa serd beno ema varıt ya zi vewr nêbeno. No sebeb ra nebat nêcıwiyeno no herey de. Tena tayê nêbati ke no iklım rê adapte biyê, ê cıwiyê. Here her mevsım de cemedın beno u hewa zaf hewrıni beno u akerd nêbeno. No sebeb ra, inca de zaf merdımi nêcıwiyenê. Tena Eskimoy cıwiyenê ki ê zi no iklım rê adapte biyê.
Asya Miyanêne, Rocvetışê Miyani u rocawanê Asyay Veroci de iklımo erdın hukım keno. Mıntıqeyê ke tede iklımo erdın hukım keno, zımıstani zaf serd beno ,vewr zaf varıno. Amnani de hewa zaf germ beno u vartış zaf nêbeno. Payız u wesar de hewa nerm beno u vartışo varıti beno. Hereyê ke tede no iklım hukım keno, amnani de hewa heta 40 - 50 derecey berziyayeno, xetta riyê berziya germiya ra kesi zi merinê. Zımıstani de, germiya heway zaf kemiyayena (heta -30 derecey) u vewr varıno. Wesar de heway hêdi hêdi beno germ u varıt varıno. Payız de, hewa hêdi hêdi beno serd u no sezon de zi varıt varıno.
Miyanê qıtaya Asya, Moğolıstan u Çin, xıdudê Pakıstan - Hindıstan,Nêmadeyê Erebıstan, verocê Suriya, rocawanê Iraq u Nêmadeyo Sinay de çolê germıni estê. Hereyê ke tede İklımo Tundray tesır keno de zi çolê serdıni estê qıtaya Asya de.
Erdê Asya
Erdê Asyaya zaf gırdo u zaf mıxtelifo. Erdê Asya de koy, roy , plati , goli , çoli, deşti estê.
Roy
Terefê royan ra, qıta Asya xeylê zengıno. Rocvetışê qıta Asya de zaf derg roy estê. Mısal, Royê Zerd yewo nê royan rayo. Royê Zerd royo de tewr dergo qıta Asya de u sıfte beno Platê Tibeti ra u şıno heta Okyanuso Gırd. Royê Yangtze, Royê Jailing, Royê Hongshui, Royo Sur, Luan, Han, Amur, Lancang, Brahaputra u Nu tayê royê ke rocvetışê qıta Asya derê rayê. Rocvetışê qıtaya Asya, terefê royan ra zaf zengıno. Asyaya Zımey de zi zaf roy estê. İklımo ke zımeyê Asya rê tesır keno, semedo royan xeylê munasıbo u no iklım sebebê zafbiyayışo royano. zımeyê qıta Asya terefê royan ra, mıntıqeyê de tewr zengıno qıta Asya de. Amorê royanê zımeyê Asya belli niyo. Tayê royanê zımeyê Asya ; Yenisey, Peçora, Ural, Taz, İrtish, Ashaghi, Tashli Tunguska, Anagra, Olenek, Obi, Lena, Yana, Vilvuy, Aldan, İndigirka, Kolima u Omolono. Mıntıqaya Asyaya bini Asyaya Miyanêne, terefê royan ra zengın niya. Asyaya Miyanêne de tena royê Hilmend, Amu Derya u Siri Derya estê. Asyaya Veroci terefê royan ra zengıno. Nêmadeyê Hindıstani de zaf roy estê. Polo raşt ra çewt namê tayê royanê Asyaya Veroci ; Brahmaputra, Ganj, Chambal, Yamuna, Godavari, Sutley u Royo İndusiyo. Mıntıqa veroc-rocvetışê Asya de royê Chindwin, İrawadi, Ayeyarwady, Salvin, Ping, Nan, Yom, Mekong, Mekong estê u adeyê Kalimentan de Royê Barami estê. rocawanê qıta Asya, terefê royan ra zey zımeyê Asya ya zi rocvetışê Asya zengın niyo. Mıntıqa rocawanê qıta Asya de tena dı royê gırdi estê u namê inan Royê Fırati u Royê Dicleyo. Be mena kılmi, mıntıqeyê zıme, veroc u rocvetışê Asya polo royan ra, zaf zengıno ema mıntıqeyê rocawan u miyanê Asya polo royan ra zengın niyo.
Plati
Qıta Asya de zaf mıxtelif gırdiya de plati estê u berziya no platan zafo. Namê tayê platanê qıta Asya ;
Goli
Qıta Asya de zaf gırd goli çıniyo. Cayê Deryayê Xezeri qıta Asya dera u Deryayê Xezeri golo de tewr herayo, Golê Begqali golo de tewr xoriyo dınya de. Tayê golê qıta Asyay ;
Çoli
Qıta Asya de hem çolê serdi u hem zi çolê germi estê. Çolê Gobi çolo de tewr gırdo qıta Asya de. Çolê Gobi ra dıme Çolê Taqlemekani yeno. Cayê Çolê Taqlemekani Asyay Miyanêne dero. Eyni zeman de Çolê Qerêqumi zi Asyay Miyanêne dero. Rocawanê qıta Asya de nêmadeyê Erebıstani de zaf çoli estê. Ed-Deh çolo de tewr dergo Asyaya Rocawani de. Ed-Deh ra dıma Çolê Suriya yeno. Cayê Çolê Suriyay Suriya, Urdun,İsrail, rocawanê Iraqi u zımeyê Erebıstanê Seudi dero. verocê qıta Asya de zi xıdudê Hindıstani u Pakıstani de Çolo Hindi esto.
Deşti
Qıta Asya terefê deştan ra zaf zengıno. Zımeyê qıta Asya de zaf derg deşti estê u nê deşti zaf mexsuldarê. Zıme ra xeric, rocvetışê qıta Asya de ( terefê Çini de) zaf deşti estê u nê deşti de zireatê rızi beno. Veroc de nêmadeyê Hindıstani de tayn deşti estê. Rocawanê qıta Asya de, Deştê Mezopotamya esto.
Deryay
Hiri hetê qıta Asya de zaf gırd deryay estê.
Deryao Erd, Deryayê Laptyev, Deryay Sibiryao Rocvetış u Deryay Beringi estê.
Deryay Ohotski, Deryayê Japoni, Deryayê Rocvetışi, Deryayê Zerd, Deryayê Rocvetışê Çini u Deryayê Verocê Çini estê.
Deryayê Erebi u Okyanuso Hind estê.
Deryao Miyanêne esto.
Adey u Nêmadey
Qıta Asya de zaf adey u nêmadey estê. Amorê adeyê ke qıta Asya derê belli niyo. Tena dewletê İndonezya de 17,000 ra zafêr adey estê. İndonezya, Malêzya, Filıpin, Japonya u adeyê Asyaya Rocvetışio bini de, amorê adeyan pêro-piya 25,000 ra zafêro. Filıpin,İndonezya, Japonya, Taywan,Timurê Rocvetışi, Sri Lanka, Behreyn u Qıbrıs dewletê de adeyınê qıta Asya de. Zımeyê qıta Asya de tayê adey estê u no adey aidê Rusyayo. Qıta Asya de pêro-piya 8 (heyşt) gırd nêmadey estê. Namê inan ; Weziyetê Malêzya, yew parê Malêzyay adeyo ema gıreyê ho esto ebe qıta Asya. No sebeb ra Malêzya dewleto de nêmadeyıno u hem zi dewleto de adeyıno.''
Tebiet
Qıta Asya hem hetê heywanan ra u hem zi hetê nebatan ra, wayirê zaf ganiyano. Qıta Asya de hem heywanê wexşiy u hem zi heywanê anbari cıwiyenê. Hiri polo qıta Asyay deryayan u okyanusan ra yeno meydan u eyni zeman de qıta Asya de zaf gırd goli estê. No sebeb ra hem dormeyê qıta Asya de hem zi golê Asya de her tip ra masi (hem gırd u hem zi qıtek zey; Masêkutik u Pirana) cıwiyenê. Polo bini ra qıta Asya de hewyanê erdıni zi zaf cıwiyenê. Şêr, Fil, Pars, Pısıng, Bız, Mey, Ga, Monga, Camus, Bizono Ewrasya, Xoz, Ğezal, Deve, Estor, Lü, Elk, Varg, Mes, Mar, qıta Asya her wayirê çeşıdê heywanano.
Terefê dareyan u vaşan ra tayn parçeyê qıta Asya zaf zengıno, tayê parçeyê qıta Asya zengın niyo. Zımeyê qıta Asya terefê dareyan ra, zaf zengıno u dergiya dareyan zafo na mıntıqa de. Veroc u Rocvetışê qıta Asya zi terefê dareyan ra zengıno u dergiya dareyan zaf niya. Adeyê Rocvetışo Dûri terefê nebatan ra zaf zengıno. Amorê çeşıdê nebatan belli niyo. Rocvetışê İndonezya terefê nebatan, dınya de tewr zengıno. Asyay Rocvetışi, Asyay Veroci u Asyay Zımey, terefê nebatan ra zengıno. Asya Miyanêne u Rocvetışê Miyani terefê nebatan ra zey parçeyê qıta Asyao bini zengın niyo. Sebebê cı gırdiya çolano. Asyay Rocawani de tena mıntıqa Qefqasya terefê nebatan ra zengıno.
NGC 273
NGC 273, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 10 Keşkelun 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Terteley Qoçgiriye
Cürüm Erebkiyo u Tırkiyê xo suço. Made kelıma nianêne çinna. Cereme yi Erebkiyo. Tırkiyê ceremi ‘ceza’o. Cereme bedelê cürümio. Jüanê (zıwanê) made cırm esto. Tırkiyê cırmi rüşveto. “Cırm danim mamuron ke kara ma bıvinê, qeyretê ma bıkırê.” Erebki de na kelıma esta, çinna nezon. Mırê heni yeno ke kokê cereme bo (be) cürüm ra Kırmancon(Zaza) cırm peyda kerdo. Ni maney ra ber, jü manê xowo do bin esto. Cırm; manê xo Tırki de ‘vergi’yo.
Aşirê Seydon sonê Kamax, Egın, İlıç, Quruçay ra mal, mılk, çı ama desti ver, be zora cênê, anê. Aşiri na ardene rê vanê cırm. Taê nay rê vanê öşür. Huquqê aşiran de ni herdi herdê Seydanê. İyê ke ni caan derê, bınê şiya aşiran derê. Aşiri inan rê wayir vecinê, verrayi (ki) inan ra cırm guretene heqa aşirana.
Aşiron dewi mabênê xode bare kerdê. Zêdıri paiji waxtê cüni de sonê, cırmê xo cênê yenê. Tırki be rajiyina nedanê. Aşiri ninon tersnenê, heni cênê. Mecbur ke nemandi, keşi neçisenê. Seydon miyan de Bolıci, jüyi Resberi (i wayirê aşire niyê, inan rê vanê ‘qara taxımı, resbero parşyüeqalın’) nesonê cırm. Zobina aşiri têde sonê. Bolıci, resberi serba aşiron vanê, ni neheqê, caê bigani de sonê, mal o mılkê mêrıkon kelepur kenê, anê. Na gunakariya, neheqiya. Ni cırm, öşür nevanê, kelepur vanê. Kelepur Tırki de ‘yağmalama’o. Aşiri na kelıma nianê jüanê xo ser. İ, cırm, öşür vanê. Cırm guretene heqa inana. Çıke Tırkê ni herdon bınê huquqê inan derê. Çıke Tırki bado amê – ardê ni herdon. Ni dewi, dewê Hermeniyanê, dewê Kırmancanê (Zaza).
Şıx Hesenon bo Seydon bıraê, jübini ser tıfang ercenê. Şıx Hesenon zêdıri Kırdaski qısey kenê. Qoçgirıci Şıx Hesenanê, Kırdaski qısey kenê. Alsêr efendi mektebê Askeri Rüştiye wendo. Eskeriye nekerda. Urısi ke amê Erzıngan, leê ninan de koto gurê (mamuriya levazımi kerda). Urısi amê, Zeranıge de mal do arê. Mı homa nekerdo raşt ama ez vaci, Alşêri ni ardi ni caon. N.Sevgen vano, Alsêri perê Uruson tırtê, remo. Bırazaê xo (Bergüzar Şahin) vano, nê nê! Urıson xainiye kerda, dı teğmenê Tırkon dê duzağe ro ke bıçiserê (bıkisê). Alsêri neverdo, a rü ra Urusi ca verdê, cêro ya dewe. M.K. pasa Erzurum de camat dano arê. Kono rae, sero Sêvas. Ş.S. Aydemir kıtabê xode vano, Pasay rê vane; ‘gerre ama, vanê raa Sêvasi de Kırmanci (Zaza) konê raa to ver, to çisenê, meso’. Ş.S. vano, pasay soferê xore vat, ‘kam kono rae ver, cıkuyo, to qe mefınde’ Merdımanê xo gêno, sono. Bado işiyaym pê, kes nekoto ver. Qoçgirıci zobina vane: ‘Alsêr koto araba ver do, fındetene. Ardo war, cırê vato ‘to ni caan de çı fetelina?’ Oyi vano, ‘na dewlete endi biye khan, gawıri herdanê ma cênê. Ezo dewleta newiye laik, modern peyda keri’. Alsêri vano ‘eke niao, eji qeyretê to bıkeri.’ Rae dano ya, rusneno.
Lecê İrtıdadi
Lecê İrtıdadi (Erebki de: حروب الردة ) namê rêza leciyê ke ke merdışê Mıhemmedi ra tepeya veciyê. Mıhemmed serra 632ıne de merdo u dıma merdışê xo, şarê mıntıqa Erebıstani din ra abıriyaê, ageyraê u xelifa İslami Ebu Bekır be zorbaziye şarê ke İslam ra veciyê, inan sero ceng kerdo u be zulımi ra inan sero herekati vıraştê ke ê İslam ra peyser bê. Zımey Erebıstani de eşirê Beni Hatafan, Havazin, Tayy; Erebıstano Miyanên de eşirê Najd, Buzakha u Yamama dormey Erebıstani de heme eşiran İslam ra veciyê. Ebu Bekır u Halid ibn Velıd be eskeranê xo ra şarê Erebıstaniê ke mısılman niyê, inan kıştê u be zorbaziye inan newe ra mısılman kerdê.
Terteley Qoçgiriye
Alsêri katıbiya Heyder Begi kerda. Heyder Beg bo Alsania lacê Mıstafa Pasayê. Qoçgirıci ninon dest de gerinê (berbenê). No Mıstafa Pasa sunni biyo. Ümraniya ra jü şiyo hatê Erzurumi (taê vanê Van, taêyi Pötürge) yew laikê bêkesi gêno, ano keno weiye. No laik cêreno ya, beno Alevi. No laik beno pil, Qoçgirıcon ser de beno Mıstafa Pasa. Qoçgirıci gerinê, vanê neheq bi. Derebegiye dıma bi. Serba iy wes nevanê. Ni aşiron danê arê, vanê, bêrê, ma Tırkon meverdime herdê xo. Kılitanê Dêsımi bıcim xo dest. Alsêr vano, ‘sıma be hokmatia neşikinê, sıma thaba nezanê, reet fınderê’. Nişikino ninon bıtexelno. Sêr keno, aşiri ninon dımaê, oyi kono miyan. Ninan rê vano, ‘ez zanon, sıma neşikinê ciyê bıdewesnerê, sıma mı kenê ni kay miyan, peyniye dey meremerê, mı teyna meverderê!’
Zera de tıfang ercino. Qerargahê eskeron Umraniya (İmranlı) dero, Qoçgirıci xebere rusnenê, Xozat ra Pulur ra esker wazenê. Xozat ra kes nesono, Pulur ra phancsey ra zêde esker danê arê, sonê. Nae ser Alsêr na şiire nusneno: ‘Ovacığın aşireti / zapteyledi memleketi’.
Mart 1921 de Seydan de Sêllasori, pilê aşiron, ağleri têde dinê arê, sêrê Qoçgiriye. Vore zafa, be lekanana sonê. Rae de Aydınê Usıbi (Mexstan ra Sêllasoro-iştiriyê Askano) nahiya müdüriyê Quruçayi gêno pê. Ano leê ağleron, vano, mı heşiro de hewl gırot pê. Be merıkia kayê xo keno. Ser ra fotere veceno, nano xo ser ra vano, ‘ez endi qeymaqamon.’ Nano merıki ser ra, pers keno vano, ‘fotere sıkina mı ya sıkina niy’. Be fotera qail nebeno, tereg bırneno, nano heri ser ra, vano, ‘va tenei her qeymaqamiye bıkero’. Ağleri mıradinê Aydın ağay ra, vanê ‘heşirê towo, serefê mêrıki de kay meke, oyi isano, oyi ciamordo. Çisena, bıçise, şerefê mêrıki de kay meke!’ Nae ser Aydın ağa niy verdano ra. Taê vanê, peyser no heri ra, heni rusno.
Ni sonê Quruçay. İsanê Quruçayi ninon kenê meyman, vanê, ağlerenê, ita de arışiyerê, heni sêrê. Ninan rê sogıson kenê (tersene). Aydın ağa vano, ma naca ra dot neşikinim sêrim, vore zafa. Dormê xode sêr keno, mal mılk zafo, vano, ‘ez cırm don arê, cêron ya peyser.’ Çolax (Sêllasoro, iştiriyê aslaniyano) vano, ‘eji cêron ya.’ Ni konê Quruçayi miyan, cırm danê arê. Peyser cêrenê ya. Taênayi Ümraniya ser de konê rae. Hokmat xebere gêno, esker rusneno ninon ser.
Kırmancê (Zaza) ni caon (dewê Kırmancon (Zaza) zaf biyê na hat de) xebere cênê, esker yeno, malê xo danê arê, Puluri ser de remenê. Fırati ser de pırdê Terkilohi esto, iyê ni pırdi ra ravêrê, heni sêrê.
Eskeri inan ra ravêr pırd gıroto. Se ke dewıci amê, eskeron ni têde qır kerdê (25/3/1921). Dergiya Genelqurmayi de no qal nusiyaiyo. Vanê, ‘ma nezanıt dewıciê, ma va, qa eşqiyayê ke Dêsımi ra amê.’ Ni dewıcan ra taênani derê Zoği de (zoğ kerdene: çerme rütene) cênê pê, çerme rünê. Aydın ağay o Çolaxia semsêr remenê nejdiyê Arapgiri de ‘geçıt’ vinenê, aca ra cêrenê ya, yenê. No qali a dergiye de esto. Vanê, ‘qe ma viri niama ke ni semsêr remenê. Ma va, ni pırdê Terkilohi ra vêrenê ra, yayi Erzıngan ser sonê. Ma raa ninon ni caan de pitêne.’ Dewê Kırmancon (Zaza) têde vêsnê, kerdê thal. Enver Gökçe seba i dewun şiire nusneno.
Hatê made vanê, aşiri ke diyê arê, sêrê Qoçgiriye, têdınon mordemê xo dê arê, zê eskeranê Tırkon taylım do kerdene. Be eskeranê Tırkan’a kayê xo kerdo. Taylım de ni qıseyan vanê, ‘tüfek bila, hop omza, istiqamet qarargahe Ümraniya zart zurt zart zurt. (eskere Tırkon thıtrınê, zart zurti aca ra yeno.) Jü Sêvasıci va, mayi na xebere zanim. ‘Na seba eskeranê sıma Tırkon vata. Be sımawa kayê xo kenê, vane, ‘i vahşiyê thırrıni çı zanê eskeriye çıka.’
Qoçgirıci remenê, yenê Pulur, veyvıkon danê Seydu, veyvıkon cênê. Eke ef vecino, cêrenê ya, sonê. Alsêr efendi Seydan de mano. Hokmat Alsêr efendi wazeno, zaf konê dıma, ağleri nedanê. Sono Şıx Hesenon (Abasıcon) miyan. Aca de çişino. Tertelê Qoçgiriye dıma usulê cırmi vurino. Endi kam çhek gêno xo dest, sono dano pıro, ano. (hêfon cênê)
Öşür ‘devlet’e gêna, ni Kırmanci (Zaza) xo çık vinenê ke öşür danê arê? Devlet xercê kentano. Kentan de taşil biyo. Kentê Kırmancon(Zaza) nebiyê ke. Kırmanci(Zaza) devlet çıko nezanê. İnon öşür nedo devlete. Devlete nişikina ninan ra öşür bıgêro. İyi vanê, o ke devlete be mawa neşikina, ma öşür arê dim. Devlet xercê kültürê Kırmancon(Zaza) niyo.
Domaniya mıde ma şiyêne bukê Pardiye de (Pardiye Vacuğe de dewa ağaana-dewa ma, dewa resberana) owe kerdêne xoro. Pardiye ra, Qızıxe ra, Burnağe ra domani amêne, ma aca de reştêne jübini. Pardicon miyan de mara gırsi esti biy. Wandoğ biy. Dewrimci biy. Pardiye ra cema sani (ma cema sodıri ra şiyêne) jü laiko de qıckek amêne. Zaf qıckek bi, hende pusqıle bi. No ke amêne, i wendoği uştêne ra. Lao, vatêne, ‘urcerê Muzur ağa ama’. (laiki de kayê xo kerdêne). Ma sas biyêne. Ma vatêne, qe nia hende qıckek ağa beno? Ancia jü dewe de ez maymanon. Laik mıra qıco, çêber ra kot zerre. Pi uşt ra, laik ama, nişt ro. Pi homa nişt ro. Laik sono teber, yeno. Ancia a qeyda. Mı va, ‘nê, to çaê lacê xo verra urcena ra?’ Va ‘ez ra meurci, kes neurceno ra. Raurci ke ağaina xo bızano.’
Ancia jü dewe de devrimcine kenim. Ma maqat (cacık) de roniştaym. Teoriyê düna hirêine qısey kenim. Piyê hevali ama. Lacê xowo pil tebera bi, veng da, ard; rusneno ware, verek dano ardene. Marê verek bırneno. Endi sano. Cêraym verro, ma zore qan kerd. Ma qesanê xodim, o kurşi de nişto ro, xo azno çêrane ro, xızmeta ma dero. Bırosê owe peyê çêberi dero, tase lee dera. Ez biyon têsan, uşton ra bıroşi ser sêri. Va, ‘sona koti?’ Mı va, ‘owe cion.’ Bırra mıra ,va, ‘meymana, meymaniya xo bızane’. Şi, owe arde. Mı va, ‘apo, aybo, ez ar kon, to dest ra owe bıci. Qe nê lacê to biardêne. Va, ‘sıma meymanê lacê mınê, ezon xızmeta sıma bıkeri. Adetê ma niao’.
Kırmanci (Zaza) domananê xo nia resnenê. Jü doman ke nia bi pil, beno xorto xoser, beno ciamord, beno xanedan, beno dewleti. Xorto xoser keşi rê nebeno qul, keşi rê vılê xo nekeno çewt, mênê xo niano herd. Devlet a ri ra xercê kültürê Kırmancon (Zaza) niyo. Devlet qul wazeno. Qul ke nebi, devleti nebeno. ‘Qomut’xortê xoseri rê nevêreno. O nekono bınê hukmon. Hende qomutani şi Dêsım, kamci qomıtani porê xo neruçıkıt? Napolyon ke biamêne Dêsım, qomutaniye ca verdêne.
Kırmanciye (Zaza) de aşiri têde wayirê çhekanê. Çhek ke bi, kes keşi rê neşikino neheqiye bıkero. Jü aşire ke neheqiye kerde, aşiri têde a aşire ser de dinê arê. Jü aşire ke zordariye, derebegine kerde, aşirê bini a aşire rê benê dısmen. Têde jü düs raê, neverdanê jü aşire düsa inan ra ravışiyo. Devlet jü düşiye newazeno. Ni herdan de (Asya) jü aşire bena pil, bena hukumdar, aşiranê dormê xo cêna bınê hukmê xo, kena qul, bena devlet. Kırmancon (Zaza) neverdo ke jü aşire hukumdar bo.
Zor, disiplin karê Kırmancon(Zaza) nekeno. Zor ra, disiplinra xuliyê (xuye kenê). Kes inon be zora neşikino biaro rae. Kırmanci (Zaza) Şah İsmaili rê pheşti veciyê. Sa İsmail be rındiya amo. Be hokumdariya, be zora bıamêne, kes iy rê pheşti neveciyêne. ‘Sa İsmail mara biyo’? Mara nebeno, kam beno bıbo. Be zora ke amay, porê xo ruçıkneno, peyser cêreno ya. Rındiye Kırmancon (Zaza) ana jü ca. Alsêri be aqlê xowa, be qeşiyana ardê jü ca. Devlete be zor, be disiplina bena. Çıka ke Qoçgirıcan rê, Sa İsmaili rê pheşti veciyê, nekote bınê hukmê inon.
Pulur de vanê, ma biym har. Tertelê Qoçgiriye dıma ma rınd biym har. Neheqiye gırote xo dest. Kami ke çhek gırotêne, şiyêne cırm. Caro seba hirê qatıron, hirê ciamordi çisinê? Devlet huquq newazeno, neheqiye wazeno. Vicdanê Kırmancon (Zaza) esto.
Khaled al-Asaad
Merdışê ey
Tarixê Gulane 2015i de, organizasyono terorist Dewleta İslami İraq u Şam de suka Tedmuri vısto destê xo ra. Tedmur oyo ke namê suka Palmiraya modernia. Khaled al-Asaad zi verê hetê Dewla İslami ra işğalê Palmira remao uca ra hama terefê teroristanê Dewleta İslami ra tepışiyao. Tepışiyayışê xo ra tepiya, militanê Dewleta İslami o ardo meydanê suke ra tarixê Tebaxe 18, 2015i de. Şarê Tedmuri zi arê biyo meydanê suke de. Uca de serê Khaled al-Asaadi terefê militananê Dewleta İslami ra bırniyao u Khaled al-Assad serra cıya 81ıne de uca de merdo, kışiyao.
Khaled al-Asaad oyo ke tarixê arkeolociya Suriya de merdumo en gırd biyo, cayê xo zaf pil biyo. O heyatê xo dao arkeolociye u arkeolociya Suriya ra. Hama hetê militan u teroristanê İslamperest u cihadperestan ra kışiyao, qetl biyo.
Qraliya Yewbiyayiye
Qraliya Yewbiyayiye (be İngılizki: United Kingdom) ya zi Qraliya Yewbiyayiya Britanya Gırde u İrlanday Zımey gegane zi tenya Britanya, mıntıqa ra zımeyê rocawanê qıta Ewropa dera.
Dormeyê Britanya de İrlanda, Okyanuso Atlas u Deryayê Zımey estê. Paytextê Britanya Londraya. Britanya çar (4) dıwelan ra yena pêra (mıteşekkıla): İngıltere, İskoçya, Gali (adey Britanya Gırde) u İrlanday Zımey (adey İrlanda da). Seba ke cı rê Qraliya Yewbiyayiye (be İngılızki United Kingdom) ki vaciyeno. Britanya ezayê NATOy, ê Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayey (UN)ia. Sistemê idarey monarşiya qanuniya; labelê Britanya be demokrasiye yena idare kerdene.
Tarix
Medeniyetê Britanya zaf dewletiyo. Wextê kolonyalizm de qralanê Britanya % 33 dınya sero hukım kerdo: zey Kanada, Amerika, Hindıstan, Pakıstan, Erebıstan, Awıstralya, Zelandaya Newiye, Afrikaya Cenubi uêb.. Labelê wextê Herbê Dınyayê I. u II. de Britanya qeweta xo kerde vini.
İklım u sûki
İklımê Britanya honıko; silıye zaf varena. Seba awıke germıne (Gulf Stream) hewayê Britanya zaf serdın niyo. Erdê Britanya her daim kheweo.
Bacarê gırdi:
Bacarê Londra zaf raver şiyo. Banê xeylê berzi u bınaê ke hetê mımarine ra mıkemmel vıraziyaê, tede estê. Londra paytextê borsayo, merkezê iqtısad u siyasetê Britanyayo.
Nıfus
Nıfusê Britanya 58 milyono. Britanya hetê nıfusi ra Ewropa de (Almanya u Fransa ra dıme) rêza hirêyıne dera. Şarê Britanya zafêr sûkan de cıwiyenê, dewıcê xo senıkê; nuştekar u wendoğê xo zafê. Dinê Britanya Xıristiyaniya, labelê ateisti zafê. Tayê Mısılmani, Musewiy, Hinduy u Sikhi ki estê. Zıwano resmi çıniyo, hama şarê Britanya İngılızki qısey keno. Tayê ki İrlandki u Galki qısey kenê.
Zazakipediya:Veyvey danugı
Wexto kı qeçek newe dındani vejeno, ey rê danugı vırazenê u kenê pıro. Vıraştena danugı roşanê qeçkano. Wexto kı keyeyê danugı vırazeno veyndano heme qeçandê werdiyandê mahla, embıryanan, dost u sınasnayan. Qeçeki amey u resay pê tepeya, qeçeko kı newe dındani vetê ey gênê u anê cılê yan zi şalêda pakı sero ronanê (roşanenê). Roşana tepey a lengeri sero a danugı anê ey sere ra kenê war. Kerdı war tepeya qeçekê kı ameyê ê a danugı çorşmeydê ê qeçeki ra arêkenê. (Wexto kı ê qeçeki anê roşanenê, verê coy serey cı pak şüwenê u çınay ci yê pakê weşi danê pıra) Çiyo kı, malzemeyo kı beno tewrdê vıraştenda danugı, dan, nıhey, fasulyey, beqley, lobıki u wınasin. Nê çiyan veri peyşnenê (Awı dı xaşeynenê) u kenê hadre. labırê wexto kı peyşnenê, vanê bol nêpeyşnê kı cêser nêkewê u vılla nêbê. Yanê vanê heb-heb bımanê kı qeçeki bışê arêkerê. Pewti tepeya inan kenê perzun, süzgeç yan zi elegı ro u awa miyandê cı rêj kenê, rıjnenê u ê hebanê cı teniya verdanê. Bahdo ê hemını anê kenê têmıyan u şanenê pê. Bahdê inan anê dendıkê gozan, vaman, eskızi, fıstıxi, dendıkê maşelay (Vıllıka verdê rozi) ê pıraynayan, ıncilê wışki, şeker u perey werdiyan zi kenê miyan. Nê hemını fına bahdoyênı şanenê pê. heme rınd şanay pê tepeya nanê sêniyê yan zi lengeriyê ser u anê seredê ê qeçeki ra kenê war. Kerdi pıro tepeya qeçekê kı ameyê zey vergana sero kom benê pêser u pê vera ê çiyan arêkenê. Sıfte en bol ki miyan dı geyrenê perey werdi, dendıkê vam u gozan, fıstıx u ıncilan. Ê miyan ra weçinay tepeya no fın dest bı ê çidê bini kenê. Wexto kı arêkenê ta! y-taydê çımakerdey hıma vıradanê xo tunıki kı dıha vêşi arêkerê. Tay-tay zi herunı dı erzenê xo fek u wenê.
Kes şeno na danugı vıraştenı u vıllakerdenı rê vajo veyvey qeçkanê danugı. Bahdê vıraştenı u rıjnayenda danugı, jew, jew keye şerbet yan zi çina vırazeno u bı ê qeçkana dano werdenı. Tay-tay keyey zi şiraney yan zi werd vırazenê u danê ê qeçkan. qandê coy kes ney rê vano veyve yan zi roşanê qeçkanê danugı.
Leçe
Leçe (be İtalyanki: Lecce), yew sûka dewleta İtalyaya.
NGC 3894
NGC 3894, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.eh
.eh internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Sehra Rocawani nuşiyeno. Labelê, Fasi Sehra Rocawani işqal kerda; cokayo ke no kod hewna nêameyo gurenayış.
Atiq Rahimi
Atiq Rahimi (b. 26 Şıbat 1962) yew nuştekaro Fransızo. Ey serra 2008ıne de Xelata Gonkuri (be Fransızki: Prix Goncourt) gırewta.
Bangkok
Bangkok (be Taiki: กรุงเทพมหานคร), sûka Taylandaya tewr gırda û paytextê dewleto. Serra 2010ıne dı gorey amarê resmi nıfusê Bangkoki 8,280,925 nefero.
Namey sûke Tayki dı 166 herfe ra "Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Yuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit"o.
Coğrafyay Afrika
Erdê qıta Afrika hem Nêmkurey Zımey de u hem zi Nêmkurey Veroci de meno. Erdê cı 30,000,000 km2yo u dıyıneyo dınya de. Nıfusê cı 1,000,000 ra zafêro. Cayê qıta Afrika verocê Deryayo Sıpê, rocawanê Deryayo Sur u Okyanuso Hind, zımeyê kutıbê veroci u rocvetışê Okyanuso Atlantiki dero. Noxtaya Afrikaya tewr berzi koyê Klimanjaro u berziya cı 5895 metreyo. Noxtaya Afrikaya tewr nızmi Golê Assaniyo u nızmiya cı -156 metreyo. Zımeyê qıtaya Afrika çolê Sehray ra yeno meydan. Na mıntıqaya qıta Afrika de İklımo Çoli hukım keno u her mevsım zaf germ beno. Miyanê qıta Afrika de İklımo Tropikali hukım keno. Verocê qıta Afrika de aşmê amnani de varıt zaf varıno u aşmê zımıstani de vartı nêvarıno. Qıta Afrika de xericê koyê berzi, vewr nêvarıno. Xericê zerrêkê qıta Afrika, her cayê Afrika de çoli estê. Çolê Sehra, çolo de tewr herayo hem qıta Afrika de u hem zi dınya de. Verocê Afrika de Çolê Namibyay u Çolê Kalahariy estê. Royo Nili qıta Afrika dero u royo de tewr dergo dınya de. Afrika de tena hiri golê gırdi estê u namê inan ; Golê Victoria, Golê Tanganika u Golê Malaviyo.
İklımê qıtay Afrika
İklımê Afrika pêro de zaf germo. Leteyê qıta Afrikaya zımey terefê zaf çolan ra teşkıl beno. Sehra,çolo de tewr gırdo qıta Asya de u erazi çolo Sehray de dewletê ; Mısır, Libya, [Tunıs]], Cezayir, Marok, Sudan, Sudanê Veroci, Çad, Nicer, Nicerya, Mali u Moritanya estê. Leteyê qıta Afrikaya veroci de Çolê Namibyay u Çolê Kalahariy estê. Nê erdi de iklım her mevsım germo u varıt zaf kemi varıno. Zerrêkê qıta Asya de İklımo Tropikali hukım keno u her mevsım vartışo varıti beno. Dormeyê qıta Afrikaya rocawani de İklımo Okyanusal tesır keno u nê erdi de zi vartış beno. Xericê leteyê qıta Afrikaya merkezi u dormeyê qıta Afrikay, hewa her cayê qıta Afrika de zaf germo u bivarıtıniyo. Verocê qıta Afrika de, qısmo Cape Towni de u dormeyê qıta Afrikaya zımeyi de İklımo Deryayo Miyanêne hukım keno.
Erdê qıtay Afrika
Eraziyê qıta Afrika de zaf mıxtelif koy, roy, deşti, goli u çoli estê.
Çoli
Tayê çolê qıta Afrikay;
Kitiş
Kitiş (be Tırki: Bostanlı), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
10 Kanun
10 Kanun, Serrenamey Gregoryani de roca 344ına.
Lecê Mıhemmedi
Lecê Mıhemmedi namê lec, basqın, seriya, ğezwa, êrış u cengê Mıhemmediê ke Mıhemmed peyğamberiya xo de des (10) serri de kerdê. Mıhemmed cıwiyayışê xo de şar u mıletê ke mısılman niyê, inan sero zaf cengi kerdê u vıraştê. Hama taê cengan rê Mıhemmed nêkewto, tenya organize kerdê u serê inan de mendo.
Xêrkunet
Xêrkunet (be Tırki: Armağan), Pılemoriye de yew mezraya nahiya Seteriya.
.nationwide
..nationwide, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
11 Kanun
11 Kanun Serrenamey Gregori de roca 345ina.
Zazakipediya:ameyene
ameyene [yen- (< ên), am-, bı-êr-]: No wextqıse bêqeyde û intransitifo.
NGC 226
NGC 226, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 22 Tışrino Peyên 1827 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Wikipediya Yunanki
Wikipediya Yunanki yew versiyonê wikipediyayo Yunankiyo. September, 2023 ra tepiya meqaleyi tede estê. Heta nıka reyi vurnayışi tede biyê. Wikipediyaya Yunanki de sıfte kerd.
.fujixerox
..fujixerox, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Tannières
Tannières dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Hewno Bêreng
Hewno Bêreng, yew fîlmê Mehmet Ali Konarî yo ke 2018 de kewto vîzyon. Reya verêne 15 Nîsan 2018 de 37. Festîvalê Fîlmanê Mîyannetewî yê İstanbulî de nawîyayo.
Ziwanê fîlmî zazakî û kurmanckî yo. Binnuşte tirkî yo.
Mewzû
Cuya Mîrzayî rayîrê xo de nêşina. Wezîyeto sîyasî yo 90an de o zî beno mexdûr. Mergê maya ey ra dima her çî hîna beno xirab. Mîrza êdî hîna tay qisey keno û hewnanê xiraban vîneno. Rojêk Mîr Ahmed yeno keyeyê înan û demeyêk beno meymanê înan. Naye ra pey cuya Mîrzayî vurîyena.
NGC 548
NGC 548, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 2 Tışrino Peyên 1867 de terefê George Mary Searlei ra keşıf biyo.
.bv
.bv internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Adey Bouveti nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Adey Bouveti mocneno, labelê no kod nêno gurenayış.
U2
U2 yew gruba Muzikiya. Gruba U2 de çehar merdumi (Bono, The Edge, Adam Clayton, Larry Mullen, Jr.) estê. Na grube, wextê koleji de nê embazi ameyê pêser, na grub veta.
Bedewi
Bedewi (zıwanê Erebki de: بَدَوِي) namê şario ke zımeyê Afrika de cayanê zey Cezayir, Libya u Marok de weşiya xo rameno. No şar pêro dormeyê Çolê Sehra de cıwiyeno u şarê Erebi ra nezdiyo. Taê cayan de nê şari rê أعراب yanê romanizasyonê cı Aarab, zıwanê ma de zi beno halê xeylê Erebi zi vaciyeno. Şarê Bedevi, zey şarê Erebi deve cıresyanışi ra şınasiyeno, deveyê inan namdaro. Muzik, kultur, dans u ê biniê inan cıwiyayışê çoli ra tepeya vıraziyayê. Şarê Bedevi de cıwamêrd u cêniy kıncê xo pêro wucıdê xo danê u serê xo padenê. Amardışan ra gore ewro dınya ser de vist milyon ra zêde Bedeviy estê.
Nouvion-sur-Meuse
Nouvion-sur-Meuse, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Zazakipediya:Şahi
Dewandê ma dı veri hergı şewı şêlıg cayê dı yan zi keyeyê dı ameyê pêser u heta şewra xo rê kay u kêf kerdê u wextê xo pa ravêrnayê. Dı ê şew u ê kombiyayenan dı taynan xo rê müşewre (Niqaş, münaqaşa), taynan qeybet, taynan kay u taynan zi goştareya inan kerdê. Pêrê meseley, fıqrey, estanıki vatê u dêri kerdê. Nê pêser amyeyeni en bol ki demserdê zımıstani dı biyê. Çımkı o wextı kar u bar çınêbı kı mıletı bıkero u pa wextê xo ravêrno. Wextê kar u bar kerdenı dı herkes edızıyayê. Na edızyayenı ver, wexto kı şandı ameyê keye, nanê xo werdê nêwerdê cadê xo sero derg biyê. Hemını werdenı u şımıtena xo demserda amnan u payızi dı, qandê zımıstani kerdê zere u zımıstani vetê werdê.
Wexto kı meymanê jewi ameyê, a şewı ê dewıjê inan heme o keye dı kom biyê. Wexto kı jewi rê qeçek bıbıyayê, xeberêda xeyri cı rê biyameyê, yan zi ey bı xo çiyêdê xeyri bıkerdê fına heme dewıjê cı key ey dı ameyê pêser. Wexto kı jewi kerdê şıro cayê, yan zi wexto kı cayê ra peydı ameyê fına nê heme şiyê ey hetı. Dı a şiyayenı dı kêf u alemandê xo ra, werdenı u şımıtenda xo ra ca nêmendê. Dı nê şewan dı şami ameyê vıraştenı, şiraney ameyê werdenı u şımıtenı, çerez ameyê çerezkerdenı u herwına. Kıştê ra, yan zi gorey sukandê gırdan u welatandê xeriban, kes şeno nê kombiyayenan rê vajo veyveyê do tam, ziyafetê do ercıyaye u kêfê do weş u festê do mükemelo. Festê kı sukandê gırdan dı vıraziyayê hendê nê şewan kêf u kêfweşey, şên u şênayey nêdanê kesi u rıhê kesi pa hendayê şa nêkerdê. Ê festê ê şewandê gırdan u welatandê xeriban, nê şewandê ma hetı hiç mendê.
Jair Bolsonaro
Jair Messias Bolsonaro (b. 21ê Adare 1955, Glicério, eyaletê São Pauloy de) yew cagırewtoğê kongreyê Brezilya û serekcumhurê Brezilyayo neweyo ke serkewtena weçinıtışê 2018ıne de ameyo idare.
Taillefontaine
Taillefontaine dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
De Saloon (album)
De Saloon, yew albumê De Salooniyo. No album serra 2003yıne de veto.
12 Kanun
12 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 346ina.
Asın
Asın (be Latinki: Ferrum) metalo kimyewiyo ke amarê cıyo atomi 26o. Sembolê cı Feyo. Asın metalê koma metalanê ravêrdeyınan ra yewo. Asın metalo de tewr bolo dınya de yeno diyayene. Her wınasi qalıkê erdi de metalo tewr zêdeyo de çarıno. Çunke miyandê erdi de handê xeylê asın esto ke, texminkerdene ra gore rolê asıni sindorê manyetikiê dınya sero zafo.
Metalê asıni, cewheranê asıni ra yeno vıraştene u tebiet de be uslıbê elementi zaf niyo. Seba ke merdum asıno metalên gani be dest defiyo ke reaksiyonanê mıqabılkeran (İng.: reducer) miyan de cewherê asıni bıvıraziyê. Asın be vêşêriye seba vıraştene, alawıtışi (İng.: alloy) be karbon, yanê polat yeno gurenayene.
O taw asın be karboni rê heta germiya 1420 – 1470 Ki (Kelvini) yena gırênayene ke zerreyê rovılêşiyiya awıne de, % (se ra) 96,5 asın u % 3,5 karbon esto ke awa alawıtışi zey asıno derışiyaye yeno namekerdene.
Arğe
Arğe ya zi Arga (be Tırki: Bozpınar), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Morder
Morder, yew albumê De Salooniyo. No album serra 2004ıne de veto.
Zazakipediya:Piyakerdena Dewıjan
Wexto kı ma dewêda hirıs-çewres keyi bıgirê xo çıman ver u bahsê cı bıkerê, ma do tey bol çiyan bıvinê. Dewıjê pê vanê rojanê xo yê teng u herayan, weş u nêweşan, rınd u xıraban piya pırr kerê u piya ravêrnê. Veri wexto kı jew dewê dı, jew do neçar, bêkes u bêwahêr bıbıyayê yan zi a serı karê cı weş nêşiyayê, qezencê cı niyameyê yan zi afetê biyameyê cı sere dı u zerar mal u mülkdê cı ro günayê, yan zi külfetê keydê cı ra Ellay nêkerdê jew bımerdê yan zi nêweş bıkewtê, hıma ê dewıjanê cı yê binan xo resnayê cı. Destê cı tepıştê u armeteya cı kerdê. Dewıjanê cı hemını, hergı jewi kışta xo ra, gorey qüdret u qüwetê xo çıçi cı dest ra ameyê xo pey niyeştê u kerdê. Nêverdayê o dewıjê cı tengey kewo, rezil u pêrişan bo. Nêverdayê külfetê cı bıtewo u küçan kewo. Bı her hawaya armeteya pê kerdê u pê rê wahêr vıjıyayê.
Wextê kar u bari, wextê pali kerdenı u şele kırışnayenı, koli kerdenı, cıwên çarnayenı, kerge kerdenı, peme çinayenı, velg cınayenı, komır vetenı, bostan çinayenı, erd ramıtenı u herwına destê pê tepıştê u armeteya pê kerdê. Kesi nêverdayê karê jewi erdo bımano, zerar u ziyan maldê cı ro güno u malê cı pede şıro. (Bê afetan, feleketan u çiyo kı inan destı niyo, Homay destıdı ro, bê ê zerar dayenan).
Wexto kı jew keye dı jew nêweş bıkewtê, hıma pê peyra şiyê seredayeneyda ey, o ziyaret kerdê, hal u hewalê cı pers kerdê, çıçi lazımeya cı bıbıyayê, wexto kı cı dest ra biyameyê xo goşan pey niyeştê u hıma kerdê u ardê ca. Heta şami ra bıgi çıçi ê dewıjdê cı rê lazım bıbıyayê, ê dewıjanê cı sıreyêna u gorey qüwetê xo armetey dayê cı u kerdê. Wexto kı cıniya jew dewızi hal biyê, kewtê qeçi ver yan zi qeç ardê, heme cıni a dewı sero kom biyê, hergı jewi xover u istiqametê xo ya cı rê wahêr vıziyayê u armetey dayê cı. Taynan şami vıraştê berdê key cı yan zi dayê külfetê cı. Taynan qeç u qulê cı gırotê berdê keydê xo. Yanê cı rê çıçi lazımbiyayê kerdê. Wexto kı cıni ravey yan zi keyney ê keyedê tey qeçek ardi, yan zi nêweş kewti çınêbiyayê, keyney, yan zi cıniyanê dewê binan sıreyêna (nobeta) şiyê kar u barê ê keyi kerdê u wınyayê qeç u külfetê cı ra. Cı rê şami vıraştê, çınay cı şıtê, nan pewtê, dewar u çarwey cı êm kerdê u dıtê u herwına çı karê cı yê keyi u ê serdê lıngan bıbıyayê kerdê. Eger nêweşê ê keyi camêrd biyayê, no fın camêrdanê dewı armeteya kar u bardê ê keyiyê zor u gırani kerdê. (Yanê kar u baro kı cıniyan nêşayê bıkero, ê karan). Eger cıta cı bıbıyayê, sıreyêna şiyê cıta cı kerdê. Wexto kı malê cı yê karwaney şiyayenı bıbıyayê, o malê cı berdê karwaney. Wexto kı cı rê koli lazım bıyayê, şiyê koli kerdê u ardê key cı. Herwına çı karo zor u zahmet bıbıyayê herunda cı dı kerdê. Wexto kı karwanê dewı werıştê u malê xo berdê cana bıroşo, ê kı xortê cı yê resayey çınêbıyayê yan zi nêşayê bışiyayê, çiyê ê keyi zi ê binan xo dı berdê karwaney yan zi sukı dı rotê, Eger cı rê çiyê lazım biyayê, ê perandê cı ya ya cı rê çi herinayê u ardê key cı yan zi perey cı ardê u dayê cı.
Zazakipediya:Wereyamyayeney
Wereyamyayeney
Zazakipediya:Piyakerdena Dewıjan
Wextê şele kırıştenı, koli kerdenı u bar ardenı, eger her, qatır yan zi bergirê jewi çınêbıyayê, ê binan heywanê xo dayê cı u ey pa karê xo diyê. Yanê karê pê vetı. Taydê cı zi (Yanê ê kı vengi bi) tewrdê dewardê xo ya şiyê ê barê cı bar kerdê u ardê resnayê cadê cı. Bı her hawa u her kari dı, wexto kı şayê yan zi veng mendê armeteya pê kerdê, paşti dayê pê u karê pê vinayê.
Zazakipediya:Wereyamyayeney
Welatê ma dı lecê mabêndê eşir, ber u keyan qet kemi nêbeno. Wext beno bı serana nê pê dı dışmeney kenê, lec kenê u pê kışenê. Dı nê lecan dı wırna kışti zi zahf zerar vinenê. Jew kışêno şıno tırbı, o kı ey kışeno zi ya tepêşêno kewno hepıs yan zi beno mahkum, beno qaşqun u kewno a gemı. O kı beno mahkum u kewno a gemı, heyat ey rê zi beno heram. O dıha ne nan u şamiya germı, ne cayo nermın u germın, ne key xo, ne qeç u qulê xo u ne zi şarê xo vineno. Tersa rakewno, tersa werzeno. Tabi no tersê ey zi teniya zu kıştı ra niyo. Ey pize dı hım tersê hükmati u tepıştenı, hım tersê gema mendenı u hım zi tersê cı vineyenda dışmenandê cı u cı kıştenı lüweno. Ne hükmat u ne zi dışmenê cı rehat danê cı. Gema mendena dışmenê cı benê boli. Nê ters u dışmenê cı hewnê cı remnenê u nêverdanê o rehat rakewo u hewn bıkero. Ne şeno cayê dı rehat roşo, ne şeno serbest bıgeyro, ne şeno cemê nan buro u ne zi bê qaxu u bê ters vındero yan zi rakewo. Hewndê xo dı zi amyayena dışmenan, kıştena xo u tepıştena hükmati vineno. Wexto kı gema beno, wexto kı kesayê yan zi çiyê bıxüşo hıma hol beno xo ser u dest erzeno tıfıngda xo. Çiyê xo bıluno tersan ver zeriya cı vısêna u qütıfêna. Yanê heme kıştana bar u tombetêdê gırani bın dı ro.
Zazakipediya:Piyakerdena Dewıjan
Wexto kı dewıjandê inan ra jewi xo rê ban vıraştê, yan zi veyve bıkerdê u qeçê xo bıjewjınayê (Bızewıcnayê), ê dewıjanê ciyê binan gorey qüwet u qüdretê xo, gorey zanayenı u kerdenda xo, gorey tunıkı u paştida xo armeteya cı kerdê. Ê kı şiyê vıraştenda ê bani dı gırweyayê, ê kı cı rê malzeme, max, tirı, estunı, rewti, kerpit, si u herwına ardê. Veyvandı zi bı no hesaba armeteya pê kerdê. Kesê kı ameyê veyve, ê dewıjan şewı ê pê ra bara kerdê u berdê keyandê xo. Vıraştena şamiyan dı, hewadayena meymanan dı hergı jewi karê gırotê xo mıli ser u kerdê. O veyve zekı ê ê keyi nêbo, ê a dewı hemi bo. Wıni kar u barê ê veyvi ray berdê. Taynan kışta perana armeteya wêrdê veyvi kerdê, taynan zi zewbi paşti dayê cı. Bı no hesaba o veyve ray berdê u nêverdayê erdo bımano, yan zi kemey u nêweşeyê vıraziyo. Kê dest ra çıçi ameyê, ey o kerdê.
Zazakipediya:Wereyamyayeney
Ê kı pê dı lec kenê, ê qezencê xo pêro danê leci, danê sileh, fışeng u tıfıngan, danê qeraqol u mahkeman, danê polis u cendırman (esparan), danê çawış u qomıtanan, danê abuqat u hepsan u her wına. Qandê nê lecan qeç u qulê xo veyşan verdanê, labırê xo bê çek u sileh nêverdanê. Enbazê inano en sadıq beno çek u silehê inan. Wexto kı ya bı xo yan zi silehê cı yeno tepıştenı, hım perey cı şınê, hım silehê cı şıno u hım zi pa kewno hepıs. Yanê hım mal u hım zi gandê xo ra beno. Kancin (kamcin) kışta çekerê qandê ey u külfetê ey tım zeraro.