cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Max Weber
Max Weber, 21 nisan 1864 maya xü ra biyo û 14 héziran 1920 şiyo héqeyda xü ser. Weber bı xü Almano. Weber sosyolog, ekonomê milli (debarey nasyonel), filozof û profesor biyo. Mabenê ser 1893-94 dı suka Almanya Berlin dı profesorê héqê ticari dı ders dawo. Mabênê ser 1894-97 Freiburg dı profesorê ekonomê milli (debarey nasyonel) biyo û ser 1897-1903 Breisgau û Heidelberg dı û éyni wext dı mabênê ser 1918-19 Wiyana û Münih dı profesorê sosyolji biyo. Max Weber bırayê Alfred Weberi yo.
Saint-Pierre-des-Champs
Saint-Pierre-des-Champs, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Zazakipediya:Ferqê zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırki
Diyalekt (lehçe)
No çiyê kı mı nuşnayo kısmı vaco, na nuşte dı tepamendışey nımıteyo, yan zi vacê na tepamendışey a. Ez bı xü na vinayış dı niya u poçıkê na vinayış zi nê tepışena. Heta tiya dı ez şena tay nuşê en wêhêrê vinayışê gırd, filizof Bertrand Russell bi açarna. Na nuşı cevabê Bertrand Russell persê Woodrow Wyatt'i rê yo.
Max Weber
Zaf alimê vanê kı Karl Marx, Vilfredo Pareto û Émile Durkheim bı Max Weber a piya fıkrê "alımeyda cüwayışê sosyolociye" vıraştê.
Zazakipediya:Ferqê zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırki
Diyalekt (lehçe)
Wyatt - Semed to miletperwerey çiyê do rındo, yan zi xırab o?
Russell - Gerek merdım miletperwerey a kültür u politika pêra bı abırno. Ewro hetê kültüri ya jew rengêyeya dınyay kı xü miyan dı fineno çiyê do bê tam o...Edebiyat, senét, zıwan dı u heme vırnayışê karê kültüri dı miletperwerey merdım şeno bıwazo. Laberê heger merdım hetê politika bigiro dest se, miletperwerey bol xırab o u na zi ze aw zelal a. Merdım nê şeno bı çiyê ya politika yê miletperwerey raşt fino u ez inan nê kena kı çiyê wunasini zi merdım şeno bıvino.
Miletperwerey, heqê ma yê kame u şar biyayenı geyrayışı dı nê, gerek hemver ma, ramnayena o politika yê inkari u dışmeney a çımsurey dı biro vinayış. Nıka zi wazena "dialektê" ma u DİALEKTÊ (ê ki zıwanê ma 'lehçe' hesıbnenê ina zi şenê bewnê) bini bı çend nımuney a bıda pêhet. Çıçi zeydê pêya yo u çıçi zeydê pê niyo ma piya bıvinê. Qandê wasteni kitabi:
Çıme
İremet YayınlarıZonê Ma Zazaki, ISBN 91 972069 8 9
Hutu
Hutu (Abahutu), yew mıletê Afrikao, mıletanê Bantu ra yewo. Mıletê Hutu Rwanda u Burundi de weşiya xo rameno. Zıwanê nê mıleti Rwanda-Rundi u Fransızkio. Kışta dini ra mılet Xıristiyano. Amarê nıfusê inan 18.5 milyon.
Max Weber
Hetê siyaysiya Weber bı xü hem welathézkerdox û hem zi lejker o (ésker). Weber tesirê alimê felesefe Immanuel Kant, Friedrich Hegel, Karl Marx û Friedrich Nietzsche zi mendo.
Weber mektebi Heidelberg, Göttingen û Berlin wendo. 1893 dı Berlin dı beno profesorê hıquqi û éyni wext dı Freiburg dı profesorê debarey keno. Weber nezdiyê panc seri neweşeyda ésebey ra kewno nêweşxane û nêşeno kar bıkero. Dıma neweşeya xü yê ê ésebi Wiyana û Münih dı ze profesor privat (özel) gürweyeno.
Kıtabê xü yê ‘Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus’ " (Etikê protestantey û héyalê kapitalizım) dı Weber mısneno kı reformasyon (vırnayen, çarnayen) senin cüwayışê şaran hetê xü dayo kışta debarey ( ekonomi) kapitalizım û wuca dı senin kılisey katolikan ê rumi cayê xü cüwayışê şar miyan dı vıni keno. Çı wext Weber fıkrê xü û ‘tipê ideal’ analiz keno zıwanê do brokratik kar ano.
Héme çira mühim fıkrê ciyê ‘verstehenmetod’ (metodê famkerdenı) o. Na teori zi nameyê dayê û vanê ‘metodteori’ û na teorizi akerdenda fıkrê sosyolociye yo. Yani famkerdenda (verstehen) tepkiyê merdıman (insanan). Metodteori izéh kerdenı û famkerden o. No teori bi semedê teoriyê tipê ideal û teoriyê sosyolojiyê xü teberê çiyandê (neutral) tepışteni rê û ka qıymetê vateni cüwayış dı ca gêno.
Fıkır û teoriyê Webersi sosyolociye, tarixê dini, teoriyê héreketan, teoriyê siyasi, hıquq, debarey milli (nasyonal ekonomi), ilmê siyaset û felsefe dı fıkrê do delal û kılasik hésınêno.
Eserê Max Weberi
Jahrbuch.
Saint-Pierre-des-Champs
Xızmete
Saint-Pierre-des-Champs de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Saint-Pierre-des-Champs;
Losemi
Losemi yew qansero ke hucranê goyni sero veciyeno. Çı sebebê losemi beno nêzaniyeno, ema fıkıriyeno ke hem şeno cênetik hem zi dormey merdımi ra bo.
Saint-Pierre-des-Champs
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Heleb
Heleb (Erebki: حلب ), Suriya dı yew wılayeto. 2007 dı nufusê xo 1.7 milyon bi.
Perciformes
Perciformes, yew familyay masana dınya sero %40 na familya miyan dê rêze biya. Cayê cıwiyayışê cı, hem awa solıne miyan de hem zi awa şirêne miyan de darênê.
.cisco
.cisco, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Leon VI
Leon VI (be Yunanki: Λέων ΣΤ΄ ὁ Σοφός, Leōn VI ho Sophos; b. 19 Keşkelun 866, Konstantinopolis, m. 11 Gulane 912, Konstantinopolis), yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Leqema xo "Leoyo Zanayoğ" ya zi "Leoyo Filozof" biya.
Olesa de Montserrat
Olesa de Montserrat, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
NGC 6161
NGC 6161, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Xal ve werezay ra
Xal ve werezay ra
Rozê Wereza genım beno arêye ke rariyo. Xal ki arêye de beno, niadano ke Wereza hao dot ra qatır bar kerdo yeno arêye. Vano: - “Werezayê mı nao yeno, ardunê xo ra ma rê phovıku pozeno, xo rê weme.”
Wereza yeno, genımê xo rino ra, Xal vano: - “Wereza, de biya ardunê xo ra ma rê phovıku poze, ma pia burime.”
Wereza vano: - “Xalo, niade ardê to -Haq bo ke!- yê mı ra jêderê, eke ardunê to ra Phovıku pojime burime, se beno?”
NGC 7080
NGC 7080, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Xal ve werezay ra
Xal ve werezay ra xeyle ke kunê tê, têsare nêkenê, Xal vano: - “Nia nêbeno, bê ma jüru bıkerime. Kami ke jürê rındi yimıs kerdi, o phovıku ardunê yi bini ra pozeno, weme.”
Nişanyan Sözlük
Nişanyan Sözlük (Çağdaş Türkçenin Etimolojisi), yew vatenameyê Tırkietiyo etimolociko ke terefê Sêvan Nışanyan ra yeno nuştene.
Zazakipediya:Xal ve werezay ra
Wereza vano “heya, tı hala sıfte ke!” Xal sıfte keno, vano: - “Mı fekê çhemi de qerpuji nay vi de, bıra mêratu hên guret vi, hên guret vi ke, tığe eşt vi boverê çhemi. Her ju qerpuze hondê na kemera arêyi gırse biye. Ma ju qerpuze kerde dı letey hên nêro qatıri, berde suke de rote.“
Dıma Wereza vano: - „Pê sekena!? Balığê de mı bi, pırrê mêsu bi. Mı sodırane çêver kerdêne ra, mêsê xo ju ve ju mordêne, hên kerdêne tever. Sondane ki mêşi ke amêne, mı oncia ju ve ju mordêne, hên kerdêne pêtage.
Rozê sonde mı niada ke, ju mêsa mı tey çina, nêama çê. Se bıkeri, se mekeri.. biyo tari. Hata muğurvê soni bekle kerde, ondêre nêamê. A sewe hata sodır hewnê mı nêame. Teseliya mı kote, xorê tenê niştu ro, mı tabağa xuya bafine vete, xo rê cığarê pişte têra, sımıte, hata ke zereqê tiji est lilıka mı. Goçênia xo gurete, vejine serê boni. Mı goçêni tikmisê hardi kerde, vejine ser, darê cığara xo guret, sana verê çımê xo, lonıke ra nat bota şêrkerd ke çı bıvêni... Dumanê kou mı nêcêro! Eke ke mêsa mı hawa cêr jüyê Paloyiji ververê gaê xode fişta cüyn, pê cüyn çarneno. Mı dikê xo ont tever, xıla phoşti da, hên fişt ve rem ke, jê astorê vaê vorti helmê de uza vêjine.
Mı va: - “ Nê lao tı ar nêkena, na mêsa mına sırmıze ververê gayê xo de fina cüyın?«
Paloyiji vake: - “Ma ezo seykur se keri, çutê gayê m' çinê ke ez coyın bıçarni!”
Mı va: - “Nafa to ef kon, reyna çiyo henên meke, yoxsa sasadır ra erzon to ser!”
Bine ve mêsa xo ro, gurete este terkiyê xo, niştune dikê xo, eve rem ameyme çê. Mêsa xo terki ra vete ke zerrê pêtage keri, niada ke çı bıvêni! Eke ke hamute sano vılê mêsa mı, vılê xo moso biyo khırr-khêwe. Tenê purê goze, eve tenê zirçê kergu ra sana pê, rınd têv da, kerd melem, na ro vılê mêsa xo, mêse thon dê, este zerrê pêtage. Dikê xo ki berd est tare ser, şine ke çê de helmê hewna şêri. Nêzo tenê paşine - nêşine; Heq zoneno, dikê mı veng da.
Sainte-Luce-sur-Loire
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Sainte-Luce-sur-Loire ;
Zazakipediya:Xal ve werezay ra
Sırtmısê serê xo bine ke, çı bıvêni! Eke ke vılê mêsa mı gureto de, sero dara goze rewiya, biya ve azgêliye. Dare hên goji gurêtê, hên goji guretê ke, eve helqostu ra goji guretê.
Ma sebıkeri, mejmur mendu, mı goze dıasê roji pite. Goji ke bi khakıl, vejune ser, mı sanay ro, amune war. Mı reyna gılê dare ra niada ke tek ju goze gılê dare ra menda. Destê xo est hard, Qılapê herre ame mı dest, guret kuya ve goze ra. Kaşkêna pa mekuyêne! Mêrato qılape şi gılê dare ra mend. Pa caverda, şine zerre.
Roza bine vejune tever ke çı bıvêni; qılapê herre serê dare de biyo gırs u hira. Niadanu ke roz ve roz beno jê yajiye. Mı merax kerd. Xeylê waxt ra têpia, ez o merax ra pıloşine dare ro, vêjine ser. Vejine ser ke, çı bıvêni; eke sero hegaê rewiyo, hao zerk dero. Gereke bıçini. Mı vaşturiya xo gurete, şine hêga. Ez xo xo de fıkırine ke; ni hêgay çıtur bıçini, na honde genım çıturi biyarine war!
Hên o ğem u dem de dormê hêgay de turê dê xo. Mı niada ke awrêsê wertê hêgay ra pırt bi, rema. Mı na ra dıme, a vaşturiya ke mı dest de biye, mı kuyê ve awrêşi ra, şiye kute ´ra qına awrêşi, awrês dormê hêgay de çerexiya, ame nat, şi dot. Haq raji bo, awrêşi xo dıma hêgaê mı çınıt, est uza.
Teseliya mı kote, mı genımê xo bar kerd, ard arêye. Eke ke çı bıvêni, owoo Xalê mıno delali ki amo, arêye dero. Ma pia genımê xo rid ra, ardê xo kerdi çüalu. Mı ardunê xo ra Xalê xo rê povıki mir kerdi, kerdi lozıne ke pojine. Niada ke, çı bıvêni; povıke zerrê adıri de, her ke şiye perpeşiye biye phılıke, biye ve gırs u peyniye de peqê. A deqa de gayê mıno ke cüyın de bıvi vindi, zerrê povıke ra xıl da, vejiya şi tever. Povıke xo rê perrê, adır xo rê perra, hevikê mend ke ma arêye sari ki bıvêşnime...“
Xali qesê werezay uza de bırna: - „Wiy! Oli adırê jürê to rê Wereza, ha... “va, gurêti ardunê xo ra werezayê xo rê povıki poti, mordemê ke uza, pêro pia povıkê xo werdi, çêfê xo de niada.
________________________________
İbni Sina
İbni Sina (Farski : أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا ; Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Al-Hasan ibn Ali ibn Sīnā ya zi پور سینا ; Pur Sina) yew doktor, nuştekar, filozof û ilımdaro de Farso. Serra 980ıne de dewa Efşene (Buhara, Uzbekıstan) de maya xo ra biyo û serra 1037ıne de sûka Hamedan (İran) de merdo. Ey heqa tıb û felsefe de 200 ra zêde kıtabi nuştê. Terefê Ewropayıcan ra ebe nameyê Ustado Gırd ra vaciyeno û cihanê rocvetışi de name xo Avicennayo. Kıtabê xo El-Kanun fi el-Tıbb heta seserra 17ıne ra Ewropa de ebe esero temeli ra ame wendene. . İbni Sina heqa mewzuyê bini de 450 ra zafêri nuşteyi nuştê. Tayê nuşteyê xo heqa tıb de, tayê nuşteyê xo heqa felsefe derê. İbn Sina pısa (lacê) katibê seraya Samaniyan Abdullah Bin Sinao. Kıckekiya xo de Natili û İsmail Zahit ra derse diya. Heqa geometriye, mentıq, fıqıh, sarf, nahiv, tıb û tebiatşinasiye de tehsıl diyo.
Saint-Léonard-en-Beauce
Saint-Léonard-en-Beauce , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Léonard-en-Beauce ;
Bêdin
Bêdin (be İngılızki: Irreligion) merdumo/a ke dinan rê bawer nêkeno/a, ey/aye rê vaciyeno. Konseptê bêdini de ateizm, agnostisizm, deizm septisizm, fıkiro hoser, sekular humanizm esti. Bêdini de merdum şeno dinan rê bawer mekero ema merdum şeno çiyê supernaturali (serê tebieti) rê bawer kero. Ewro bêdiniy dewletê Ewropa u dewletê ke sewiyey refahi berzê de deha zaf esti zey İswec, Azerbaycan, Koryay Veroci, Cumhuriyetê Çeki u Danimarka. Dewletê ke sewiyey refahi berz niyê, inan de amorê bêdinan kemiyo zey Bengladeş, Pakıstan, Tırkiya u dewletê Afrika.
Maldiwi
Maldiwi yew dewleta qıtay Asyao. Caê xo verocê (cenub) qıtay Asya dero. Dorme ra Hindıstan u Okyanuso Hint estê. Paytextê Maldiwi suka Maléyo. Nıfusê xo 329,000 nefero. Zıwanê xoyo resmi Dhivehkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto u Maldiwi serra 1965i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
NGC 2505
NGC 2505, yew cısmê asmêniyo. No cısımê Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Tourreilles
Xızmete
Tourreilles de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Pıxamiye
Pıxamiye (be Tırki: Alancık) sûka Zazayan Dêsım de, qezay Xozati de yew dewa.
Hôtel des Mille Collines
Hôtel des Mille Collines otela ke paytextê Rwanda Kigali de ca gêno. Ena otele terteley Rwanda de heyatê bol merdıman fılıtna, hıni zi namdar biyo.
Edebiyatê Farsi
Edebiyatê Farsi (be zıwanê Farski: ادبیات فارسی, Adabiyât-i fârsi) dınya sero tewr edebiyatanê kıhanan ra yewo, dı û nêm hezar serre ra kıhano. Pêro nuşte û eserê vengınê ke mendê ra yeno pêra. Cao ke pê nameyê İrano Gırdi şınasiyeno, edebiyatê Farsi resao her caê cı û eser verdao.
Şairê Farsi zey Fırdewsi, Sadi, Feriddudin-i Attar, Rumi, Nızami û Umer Xeyyam hetê Ewropa ra zi şınasiyenê û teberê caê xo ra zaf caê bini gırewtê bınê tesirê xo.
Anastasios II
Anastasios II, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
.lupin
.lupin, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 6162
NGC 6162, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 1866
NGC 1866, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Pallejà
Pallejà, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Wesaro Bêveng
Wesaro Bêveng (be zıwanê İngılızki: Silent Spring) yew kıtabê Rachel Carsonio ke ey eno kıtab 1962 de nuşto. Kıtab ilacê ke mırenê, inan qısey keno. Kıtab kıtabanê gırdan ra yewo ke 'dorme'y sero nusiyao.
NGC 5750
NGC 5750, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 842
NGC 842, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 8 Çele 1831 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Universıtey Niccolò Cusano
Universıtey Niccolò Cusano (be İtalyan: Università degli Studi Niccolò Cusano - UniCusano) yew universıtey İtalyao u suka Roma de ca gêno.
Huawei
Huawei, yew şırketê Çinio ke merkezê cı Shenzen dero. Serra 1987ıne de ameyo ronaene.
Arthémonay
Arthémonay, yew komuna wılayetê Drômeya. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpesi de ca gêna.
Xızmete
Arthémonay de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni vıraziyayo. Xeta elektriki û interneti anciyaya.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero goreyê serran ra nıfusê Arthémonayi;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
.thd
.thd, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 7803
NGC 7803, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Augers-en-Brie
Augers-en-Brie, yew komuna wılayetê Seine-et-Marneya. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Augers-en-Brie de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Augers-en-Brieyi;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Leon III
Leon III (be Yunankiyo Kıhan: Λέων Γ΄, be Latinki: Leōn III; b. Germanikeia, Kommagene (Qehremanmeraşo ewroyên), 685 - m. Estanbol, 18 Heziran 741), yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Ey mabeynê serranê 717 û 741ıne de hıkum ramıto.
Saint-Étienne-des-Guérets
Saint-Étienne-des-Guérets , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Étienne-des-Guérets ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Voltaire
François Marie Arouet de Voltaire yew filozofo u 21 payızê peyın 1694 Paris dı maya xü ra biyo u 30 gülan 1778 dı şiyo heqeyda xü ser. Sınasnayenda Voltaire tenya welatê cı Fransa dı nê héme dınya dı ze nuştoğê u filozofê newebiyayenı (ronensansi) sınasnasêno. Voltaire, bı aqılê xü ya, bı rew fıkırdenı, bı hének (ironiy) u bı fıkrandê xü yê neweyana sınasêno.
Mabênê ser 1726 ra héta ser 1729’ı İngıltere dı sırgun dı maneno. Voltaire héyatê/cüwayenda xü yê sırguni dı zaf çi mıseno u fıkrandê xü ya şıno ravey/avêr. En taybeti sitemê İngıltere u toleransê diyaneti vineno.
Sırgun dı cüwayenı, bi semedê nuştena kıtabê Lettres philosophiques-1973 u bı na kıtab fıkırê liberalê İngilızan ame resa Fransa u ca mabênê şarê Fransızan dı kok tepışt. Kıtab senin vıcya nêvıcya qererê veşnayenda kıtabi vıcya. Yani kıtab bı hetê sistemê Fransa dı bi yasax u no çi bi semedê newedera Prai ra remayenda Voltaire. No fın cayê ciyê sırgun Şampanya dı (Champagne) şatoyê Emelie du Châtelet bı. Emelie hetı dest bı wendenda zaneyanda ilmê tabiati ke u ay hetı kıtabi Newton açarna.
Dıma merdenda madam Châtelet, Voltaire 1970 dı mecbur mend ca bıvırno. Qral Fredrik o en gırdi, Voltaire vêynda qesırda (şato) xü u Voltaire teklifê Qral Fredrik o en gırd qebul ke. Dıma wextê do kılım dı Voltaire bı Qral Fredrik kewt münaqaşe u 1953 dı Berlin terk kerd. Dıma sırgun u éware gêyrayen 1978 dı nezdiyê Cenewre (Genève) mezra Ferney dı rocanê xü yê peyneyıni cüwa u o dem dı romanê xü yê Candide (1759) nuşna u peynira kıtabanê xü yê Traité sur la tolérance (1763) u Dictionnaire philosophique (1764) nuşna.
Voltaire zi zeydê filosofandê wextê ronensansi deist bi, yani merdım homa wahêrê érd u azmini vineno u o homa mabênê merdıman dı çiçi beno beno nêbeno qarış nêbeno. Şarê êy wexti zaf şiy ser Voltaire u êy filozofê binikı fıkırê Voltaire parekerdê. Vatenê Voltaire écrasez l´infâme (bışıknı êy xırabi, yani wazeno vaco bışıknı kilisey Fransa) u na vate bi parolay nuştoğandê raya newe biyayenı.
Caudete de las Fuentes
Caudete de las Fuentes''', dewleta İspanya de eyaletê Valensiya de wılayetê Valenciao de yew belediyey. http://aplicacions.municat.gencat.cat
Xızmete
Caudete de las Fuentes de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Caudete de las Fuentesi;
Lista dewletan (Gorey İndeksê Averşiyayışê Merdıman)
[[Dosya:2011 UN Human Development Report Quartiles.svg|400px|thumb|Xeritaya Dınya: Goreyê indeksê gırdbiyayışê merduman, serra 2011ıne de. [[Dosya:UN Human Development Report 2011.svg|thumb|left|300px|Xeritaya İndeksê Gırdbiyayışê Merduman, goreyê 2 Tışrino Peyên 2011)
Amerika
10 İGMyê tewr gırdi
10 İGMyê tewr nızmi
Asya u Okyanusya
10 İGMyê tewr berzi
Ewropa
İGMyê tewr nızmi
Yewiya Ewropa
10 İGMyê tewr berzi
10 İGMyê tewr nızmi
Yewiya Erebi
10 İGMyê tewr nızmi
Amerikaya Latine
10 İGMyê tewr berzi
Rocvetışo Miyan u Afrikaya Zımey
10 İGMyê tewr berzi
10 İGMyê tewr nızmi
Philippikos
Philippikos, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Saint-Jean-lès-Longuyon
Saint-Jean-lès-Longuyon, jû komuna qezay Brieyiya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Meurthe-et-Moselleyi dera. Erdê komuni 4,21 km2 ca gêno. Dormey Saint-Jean-lès-Longuyon ra komunê Charency-Vezin, Colmey, Petit-Failly, Villers-le-Rond û Marville ca gênê.
Xızmete
Saint-Jean-lès-Longuyon de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni vıraziyayo. Xeta elektriki û İnterneti anciyao.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Jean-lès-Longuyoni ;
Kandal
Kandal, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
Tarnotiye
Tarnotiye (be Tırki: Yoğuntoprak Mezrası), wılayetê Mamekiye de dewê da qezay Xozatia.
Şahrıza
Şahrıza, İran de yew wilayeto. Namey cıyo khan "Kumşeh".
Nıfusê wılayeti 108.299 nefero.
NGC 4231
NGC 4231, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 7104
NGC 7104, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.fyi
.fyi, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Saint-Martin-de-Villereglan
Saint-Martin-de-Villereglan, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Saint-Martin-de-Villereglan de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Saint-Martin-de-Villereglan;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Nepal
Nepal, yew dewletê da qıtay Asyaya. Cayê xo verocê (cenubê) qıtay Asya dero. Dorme ra Hindıstan, Tibet û Çin estê. Paytextê Nepali sûka Kathmanduya. Nıfusê xo 27,133,000o. Zıwanê xoyo resmi Nepalkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Nepali serra 1768ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
NGC 2507
NGC 2507, yew cısmê asmêniyo. No cısımê Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Tiberios III
Tiberios III, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Ayşegül Aldinç
Ayşegül Aldinç (Biyayış 28 Keşkelun1957 Estamol), yû deyirvac û kaykera Tırka.
Madrid (otonom)
Madrid, yew eyaletê dewleta İspanyayo.
Santa Coloma de Cervelló
Santa Coloma de Cervelló, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Banteay Meanchey
Banteay Meanchey, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
NGC 1890
NGC 1890, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 7804
NGC 7804, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Kund
Kund (be Tırki: baykuş) yew heywanê gemo.
Svay Rieng
Svay Rieng, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
Sainte-Anne-sur-Brivet
Sainte-Anne-sur-Brivet, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Sainte-Anne-sur-Brivet ;
Bıvênên
Lista komunanê Loire-Atlantique
Mickey Rooney
Mickey Rooney (bıyayış. 23 Keşkelun 1920 Brooklyn merdış 6 Nisane 2014 Hollywood) yew deyrvac, muzisyen, bestekar, nuştoğê qıseyan u senatkarê vengdayışiyo.
.jll
.jll, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 6163
NGC 6163, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Amy Sedaris
Amy Louise Sedaris (b. 29 Adar 1961, Endicott, New York, DAY) yew aktris u merdıma namdara ke şowê Amerikayê têlevizyoni de program vırazena u medyay sosyale de ca gêna.
İne
İne, wılayetê Mamekiye de dewê da qezay Xozatiya.
NGC 2508
NGC 2508, yew cısmê asmêniyo. No cısımê Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Agincourt, Meurthe-et-Moselle
Agincourt, yew komuna wılayetê Meurthe-et-Mosellea. No komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê dizagrami sero gorey serran ra nıfusê Agincourti;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
Sri Lanka
Sri Lanka, yew dewletê qıtay Asyao. Caê xo verocê qıtay Asya dero. Dorme ra Hindıstan u Okyanuso Hint estê. Paytextê Sri Lanka suka Sri Jayawardenapurao. Nıfusê xo 20,743,000a. Zıwanê xoyo resmi Tamilki u Sinhala yo. Sistemê idarey cumhuriyeta u Sri Lanka ser 1948i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
Microsoft
Microsoft Corporation, yew şırketê teknolociye ke Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de merkezê cı Seattle ronayeyo. Microsoft, 4 Nisane 1975 de terefê 2 telebanê univesıtey ra Seattle de ameyo ronaene. Dınya de, bername de şırketanê tewr verênan rayo.
Sant Andreu de la Barca
Sant Andreu de la Barca, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Paul Rusesabagina
Paul Rusesabagina (b. 15 Heziran 1954 - ) mudırê otela Hôtel des Mille Collinesi bi. Rusesabaginay zemanê terteley Rwanda de heyatê zaf merdımi fılıtna, hıni zi namdar bi. Wexto ke qetliam bi, Rusesabagina mınasebetê xo be merdımanê binan u tesirê xı gırwey u heyatê 1260 ra zêde Tutsi u Hutuyan fılıtna. Heyatê Rusesabagina zi pê filmê Hotel Rwanda ke serra 2004i de anciyao bi namdar. Ewro Paul Rusesabagina be cêni u qeçanê xo Belçika de weşiya xo rameno.
.mba
.mba, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Roussy-le-Village
Roussy-le-Village, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
NGC 7128
NGC 7128, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 1867
NGC 1867, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Nikeforos I
Nikeforos I (be Yunanki: Νικηφόρος Α΄, Nikēphoros I; m. 26 Temuz 811), yew imperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Serra 802yıne ra heta serra 811ıne de ke ameyo kıştene, hıkum ramıto.
Villeneuve-les-Corbières
Villeneuve-les-Corbières, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Villeneuve-les-Corbières de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Villeneuve-les-Corbières;
Kampot (wılayet)
Kampot, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
Tommy Tune
Thomas James Tune (b. 28 Şıbate 1939) kayker u sanatkaro Amerikayıco.
Saint-Jacques-des-Guérets
Saint-Jacques-des-Guérets , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Jacques-des-Guérets ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
NGC 2509
NGC 2509, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
NGC 843
NGC 843, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Hirê Heti miyan de ca gêno. 16 Keşkelun 1865 de terefê Heinrich Louis d'Arresti ra keşıf biyo.
NGC 6164
NGC 6164, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Perthes, Seine-et-Marne
Perthes, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
The Music Network
The Music Network, pêseroka muzikiya Australyaya ke serra 1994ıne de be terefê John Woodruffi ra vıraziyaya.
Perthes, Seine-et-Marne
Xızmete
Perthes de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Perthes;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Hermes
Hermes (Yunanki: Ἑρμῆς), yew homao olimposıco, dıwês Olimposıcan ra yewo, dino Yunanki u mitolociya Yunani dı ca gêno, lacê Zeusio, maya cı Maiaya, dıwês Olimposıcan ra cıwano dıyıno, tewr gênco dıyıno. Hermes zey Homay kırıştışan u sinoran şınasiyao, zaf leze u baqıl biyo, dınya merde u dınya merdıman miyan dı geyrao, şao bıgeyro. Ey Homan ra mesaci ardê, erşawıtê. Ey Homan u merdımê ke merdê inan miyan dı raye diya, kewto inan miyan. Ey be homao bin Heraclesi, kewto mınasebet miyan.
İrene (imperatoriça)
İrene (be Yunanki: Ειρήνη, Irene Sarantapechaina, Yunanki: Ειρήνη η Αθηναία İreneya Atênayıce; b. 752 - m. 9 Tebaxe 803), yew imperatora İmperatoriya Bizansi biya. Aye mabeynê serranê 797 û 803yıne de hıkum ramıto.
NGC 7805
NGC 7805, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Fay-le-Clos
Fay-le-Clos, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
.bbva
..bbva, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Fay-le-Clos
Xızmete
Fay-le-Clos de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Kampong Thom
Kampong Thom, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
Fay-le-Clos
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Fay-le-Clos;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
NGC 4233
NGC 4233, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Saint-Colomban
Saint-Colomban, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Villargordo del Cabriel
Villargordo del Cabriel, dewleta İspanya de, eyaletê Valensiya de, wılayetê Valensiya de yew belediyaya.
Saint-Colomban
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Colomban ;
Bıvênên
Lista komunanê Loire-Atlantique
Villargordo del Cabriel
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Villargordo del Cabrieli;
Sant Boi de Llobregat
Sant Boi de Llobregat, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Dommarie-Eulmont
Dommarie-Eulmont, yew komunê wılayetê Meurthe-et-Moselleo. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Dommarie-Eulmont ;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
24 Gulane
24 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 144ına.
.walter
.walter, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 5775
NGC 5775, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
İncığe
İncığe ya zi İncığge (be Tırki: Altınçevre, Ermenki: Undjghag, Endjagha, Indjiga, Endjeghag) sûka Zazayan Dêsım de, qezay Xozati de yew dewa.
Santa Eulàlia de Riuprimer
Santa Eulàlia de Riuprimer, qezay Osona de yew belediyaya. Caê xo dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyay otonome dero.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Santa Eulàlia de Riuprimeri;
Feniki
Feniki yew zıwano ke verênde mıntıqaya Deryayê Miyanêni de qısey biyo. Cayo ke badê coy ebe Feniki, Erebki, İbranki û Aramki "Kenan", ebe Greki û Latinki "Fenike" û ebe Mısırkiyo Kıhan "Pūt" name biyo. Feniki yew zıwano de Semitkiyo.
Montfort-sur-Boulzane
Montfort-sur-Boulzane, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Montfort-sur-Boulzane de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Montfort-sur-Boulzane;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure
Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure, yew filmê animasyoniyê Amerikao. Filmo dıyıno ke Lady and the Tramp ra tepeya serra 2001yıne de anciyao. Zıwanê cıyo oricinal İngılızkiyo.
Mont-près-Chambord
Mont-près-Chambord , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Mont-près-Chambord ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
NGC 1891
NGC 1891, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 7806
NGC 7806, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Peyê Koyi
Peyê Koyi (Pêkoy), sûka Zazayan Dêsım de, qezay Xozati de yew dewa.
Kappelkinger
Kappelkinger, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
Mondul Kiri
Mondul Kiri, yew wılayetê dewleta Kamboçyao.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Zonê Ma Zazaki: Ferqê Zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırkki
O kı, kame yê şar biyayenê xü rê wêhêr nê vıcêno,
''hetê şarê binan ra zi nino hésıbnayış. Jewbiyayenda''
welatê şaran miyan dı cayê xü
''gıroten kame yê xü rê wêhêr vicyayena beno. F.İ''
Jewbiyayena mabêndê ziwanan u kokê cı ey xürub da zıwanan ra u qısan u rıstandê cı yê en kıhanan ra yeno fahmkerdenı. Zıwan zaney qandê nêy verê xü danê (kenê) çidê kıhanê. Kokdê ê zıwani ra, namedê vılık, heywan u çiyê naturi xü rê kenê çımeyê ê zıwani u wuni qerar danê kı, no zıwan koti ra yeno u kokê cı reseno koti. Qandê kı vılabiyayen u vetena zıwani bı wênena (resim) destpêykerdo. Wêney zıwani rê biyê kok, qandê dayen u gırotena mabênda hinsanan u zıwano kı mabêndê hinsanan dı vırazyayo / peyda-kerdo.
Hinsanê kı zey qebilan heyatê xü ramıto, demo kı, qebileda xü ra şiyo  qebilena, dewda xü ra şiyo dewna u welatê xü ra şiyo welatna, karekterê zıwandê qebileda xü zi bı xü ya berdo. Hediseyê macirey u koçkerdenı kı dınyan dı biyê, ê benê sedemê zıwan vılabîyayenı.
Ser 1813 dı Thomas Young "Sansıkritki, Yunanki, Latinki, Keltki, Almanki u zıwanê iraniyan bı jew zıwani ra peyda biyê" u nêyrê zi name dayo u vano; ”Zıwanê Hindi-Awrupi” u ê kı bı no zıwana qısey kenê ina zi şarê "Ari yê."
Mımune:
Zazaki	Tırkki	İngilizki	Swêdki
Esto	Var	There is	Est (S. Kıhan)
Hag, hak	Yumurta	Egg	Ägg (eg)
Estor, hestor	At	Horse	Häst (hest)
Por	Saç	Hai	Hår (hor)r
Sol	Tuz	Salt (solt)	Salt
Verg	Kurt	Wolf (volf)	Varg
NGC 2511
NGC 2511, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Zonê Ma Zazaki: Ferqê Zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırkki
Va (tı se va?)	Ne (Ne dedin?)	What	Vad (Vad sa du?)
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Zonê Ma Zazaki: Ferqê Zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırkki
Şaro kı bahdê ma ameyo mabênê Dicle u Fırati (Mezepotamya kıhani) ma tesirdê zıwandê inan bın dı mendê u inan ra qısey deyn gırotê. Misal İraniyan ra, Asuriyan ra, Ermeniyan ra, Huriyan ra, Medan ra, Hititan ra, Sümeran ra, Yünan ra u her wuna. Qıseyê kı ma inan ra gırotê zıwanê ma miyan dı estê. Labırê no nino no mane u hêsap kı, Zazaki lehçeyêdê nê zıwanano u no qanıtê lehçe niyo u gere niro o mane zi.
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Bı insiyatifê Gorbaçov a (Gorbatjov) 1991 dı
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Zonê Ma Zazaki: Ferqê Zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırkki
Lejan, cengan u kapitalizsasyon u sedemê ticaretey (raya heriri/ipeki) eyni wextı tesirê zıwandê ma Zazayan kerdo. Labırê qe jew şekla kültürê ma dı vıryayışê gırdi peyda nê kerdo. Kültürê Zazayan zi zey zıwandê Zazayan xü pawıto u niyameyo vırnayenı. Tay şaxsiyetê écebi kı, teoriyên xü ya wazenê Zazaki, nêy rê êy rê bıkerê poçıki u kenê diyalektê zıwanan dê binan wuni aseno kı, ê zıwanê, kültürê Zazayan nas nê kenê u êy ra zi zaf duriyê
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
1- Glastnost (akerde biyayenı) u
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Zonê Ma Zazaki: Ferqê Zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırkki
Heqiqeten, bı raştey ê wazenı zıwanê ma Zazaki, lehçey jewna zıwani bıvinê se, vanê na raştey xü pêy nêerzê u bıvinê. Zıwanê ma Zazaki wunibo se nezdiyê zıwandê İraniyo. Cırê vacê lehçey zıwandê İrani daha raşt beno. Labırê vanê verê heme çi kes nêy bı tarix, bêlge u ilmi bıdo ispat kerdenı. Zıwan zane yê Hindi-Awrupi bı kedenandê xü ya dayo ispatkerdenı kı, zıwanandê kehanan ra jew zi zıwanê ma Zazakiyo.
Kıtabêno bı dest cilt bı nameyê "Encyclopedia of Langauges and Linguistics" (Ansklopedi ser zıwan u linguistik) pel 4780 dı bın nameyê "Turkey; Langauge Situation" (Turkiye; Halê Zıwani) nêy çi ameyo nuşnayenı; "The langauges spoken in Turkey are Turkish, Kurdish (Kurmanchi), ZAZA, Cherkess, Ayhbas, Laz, Georgian, Arabic, Armenian e.t.c" (Ê zıwani kı Turkiye dı yeno qıse kerdenı nêyê; Tırkki, Kırdaski (Kürmanci), Zazaki, Çerkezki, Abkaski, Lazki, Gürcki, Érebki, Ermeniki u.ê.b.) Éyni kıtab, éyni pel dı nê zi yenê nuşnayenı; "Turkish is spoken throughout the country. Kurdish, with its dialects, and Zaza are spoken mainly in eastern and southeastern Anatolia" (Zıwanê Tırkki heme Türkiye dı yeno qıse kerdenı. Kırdaski u dialektê Kırdaski u Zazaki rojawan u çepêrojawanê (Güneydo€u anadolu) Anadoli dı yeno qıse kerdenı.) Éyni kıtab u éyni pel dı nêy zi vano; É kı teberê sukan, dewan dı Zazaki u Kırdaski qısey kenê, tenya zıwanê zanê. Yani ya Kırdaski, ya zi Zazaki qısey kenê. Eger merdım bıwazo bewno u kelimeyê Zaza na kıtab dı bıvino, ze kı têyestey dı nuşnayo "Zaza" bewnı "Dımli" u qandê Dımli zi no ameyo nuşnayenı; "Dımli, zıwanê no Hindo-ari, İrani yanzi Hindo-awrupi yo." Yani tiya dı nêvano Zazaki lehçe yan zi diyalektê Tırkki, Ermeniki, Farski, Asurki, Erebki, Kırdaski yo, vano zıwanê Zazaki. Qandê kı nuşkar, zıwan zaneyê (linguistê) Awrupi wuni vanê u qandê êy ma yê zi, êy nê vanê. Şarê ma miyan dı kes nê vano diyalektê ma, yan zi lehçeyê ma. Merdım kamcin dewıj yan zi Zazay ra pers kero;
Zıwan
O kı merdım bı êya fıkrê no, o kı merdım bı êya his keno u şeno bı kelimeyena yan zi bı hereketana (işareta) vaco. Eger bı teori yê Stalinisti merdım vaco se. Zıwan şartê şar biyayen ra jewa. Yani şarêno welatê cı esto, dewletê cı esto o wext zıwanê cı zi esto.
Diyalekt (lehçe)
Zıwanê kı tenya mıntıqayê dı yeno qıse kerden. Zıwanê no lokal.
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
1989, cizre yê 4(atolê) Malta dı Gorbaçov bı Bush a çend qerar rê newey gırot, nêy qereri bi ê gami sıfteyını, bı na gami ya 5l ejê wextê serdan u bi noxteyêno bahdoyını.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Mesela, zıwanê Swêdi (İsweçi) u Norweci zaf nezdiyê pêyê. Heta merdım şeno vaco eyni zıwano. Labırê Swêdi çı wext vanê Norweci nêvanê diyalektê ma. Vanê, zıwanê Norweci. Mesela Finlandi qandê zıwanê Estoni (Estonya, Estland) u Letoni (Letonya, Letland) nêvanê diyalektê ma yo. Vanê zıwanê Letoni u Estoni (kı nê zıwanan zaf nezdiyê Finlandi yo). Tabi no zi dewlet biyayen ra yeno. Bı küşat vaca se, qandê mı zi zıwan noyo;
.餐厅
.餐厅, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Zoe (imperatoriça)
Zoe (be Yunanki: Ζωή, Zōē; 978~980?, Konstantinopolis-1050, Konstantinopolis ewro Estamol), yew imperatora İmperatoriya Bizansi biya. Aye be tayê imperatoran (serra 1042 de be waya xo Theodora) ya piya hıkum ramıto.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Zıwan; şar kı dewleta cı esta, vala (desmala, bayrax) cı esta, şar kı eskerê cı esta... Dialekt (lehçe); şar kı dewleta cı çınya, şar kı desmala cı çınya (yan zi esta labırê resmi niya), şar kı eskerê cı çınya...
Mey, Moselle
Mey, jû komuna qezay Metziya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Moselleyi dero. Erdê komune 1,91 km2 ca gêno. Dormey Mey ra komunê Nouilly, Vantoux û Vany ca gênê.
Xızmete
Mey de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni vıraziyayo. Xeta elektriki û interneti anciyaya.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
"Merdım çı wext fıkrêno se serbesto, yan zi beno serbest" vano Albert Bayet. Vatenêno çı weş. Çı wext merdım fıkrê newe, çiyê newe nê fıkıryo u ina ra zi çiyê newe nê vırazo se, o insan serbest niyo. Qandê co, fıkırê newe rê her wext gere merdım akerde bo u münaqaşe bıkero. Çıçi raşto, çıçi raşt niyo o gürwe ilmi u bı formülana beno. Çiyê raşt çıçi yo u çiyê xelet çıçi yo? Çiyê xelet, çiyê raşt esto? "Nê, çiyê xelet çiyê raşt çınyo. O çi kı qandê mı raşto, beno kı qandê jewna raşt nêbo." Eger ma nêy qabul kerê o wext ma şenê roşê u pê dı qısey bıkerê. Bı lınci eştena, bı vatenê veng u bêdelil qıse kerden cehaletê insani nişanê merdımi dano. Bı kıtap wendena, xü rê mewki u ca vıraştena merdım roşnavir nêbeno. O kı şeno çiyê newe bınuşno u şeno çiyê kı kes nêşeno qısey bıkero, şeno qısey bıkero şeno bıbo roşnavir (aydın). Roşnavirey (Entellektüel) bı cesaret, bı camerdeya beno. Heme çi rê "E" vatenı, heme qülpan ra tepıştenı merdım nê keno roşnavir. Ma ê çiyê kı kes nê şeno qısey bıkero, akenê. Ma o tareyeya şananê xiyanet ra, ma lepanê zordestey ra, ma mıj u dumanan miyan ra fıkranê xü, kokê xü vecê hol. 1210 dı kıtabanê, fıkranê Aristoteles yasax bi. Ê kı nêy kıtaba bıwaneyê ameyê kıştenı. Ê se bi? Fıkır u vinayışê Aristoteles, Galileo, Kopernikus, Nicolas d'Autrecourt, Civan Aucassin, Michel Servet (qandê fıkıranê xü adır dı ame veşnayenı), Giordano Bruno (qandê fıkıranê xü adır dı ame veşnayenı) ma bı eziyetana fıkrê nê insana amey vırnayış. İna rê zi vatê xayin. İna rê zi vatê nêzan. Ê se bi? Tarix kam ra hesabê xü pers keno? Şowalye yê cıwan La Barne bı destê kilise ya ame kışten. Sucê cı; kıtabê kı kilise yasax kerd bi ina wend bi. La Barne, qandê kı kıtabê "Qısebendê Felsefe" wend bi ame kışten. Şıma zanê çı ame sere yê cı.? Verê zıwanê cı yeno cıkerdenı, dıma sere yê cı canê cı ra bırnenê u badoyını zi leşê cı erzenê adır. Qandê "Qısebendê Felsefe". Bewnê roşnavirê Awrupi se vanê.
Mey, Moselle
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Meyi ;
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
"Eger merdım nêşeno fıkranê xü akerde vaco se, mabênê insanan dı azadi ra behs kerden nêbeno" Voltaire (heme heyatê xü, Voltaire bı xü lepandê Qıralan u kilise ra rema u zindanan bi warê cı). Qandê çıçi tı yê nêy çiyana nuşnenê? Şıma do pers kerê. Heme, qandê no çiy bi. Tarix dı bı zordereya u bı lınci eştena felsefe, fıkırê newe nêmerdo. Ser zıwan, ser kar u xebatê ma nıka ra zaf kesa ecız kerdo. No yeno nuşnayenı, no yeno vatenı. Tabi gere merdım sıfte xü rê u çıçi kerdena xü rê bewno u dıma jewnan rê çiy vaco.
Rojê İsa çı bıvino, şaro si erzeno cinê kê rê. Cınêk kewto erd u nalin keno. Çımanê şari zeydê adıra veşeno, wazenê cınêker bıkşê. İsa vıcêno verni u vano; -Şıma yê qandê çı çi na cınêker si kenê?
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Lejê dınya yê dıdın dı Sowyet dı nezdi yê 40 milyon şarê Sowyeti amey kışten. Hezaran a suk, paytax, fabriqay u endustri yê gırdi peydê bomba varanan xılyay bı erda jew bi u no bi sebebê xılyayışa ewro zi. (Yan zi sebebê pê ameyena Malta1989.)
Eger ez nêy çi qandê Tırkiye bıfıkıri ya se, bıda pêhetı se o wext ez vinena kı, halê Tırkiye, lejê mabêndê Kırdan u Tırkan dı, kemaseya demokrasi heme qıruman dê tırkiye dı qulêndo bê bın akeno. No zi ekonomi yê Tırkiye dı texribat, kulêno bê derman akeno. Eger ma kemaseya demokrasi u ekonomi yê xırab bigirê çıman ver se; halê Sowyet u ê Tırkiye zey dê pêyo. Laberê merdım çı çi şeno vırazo? Faşızmê Tırkan, nasyonalist biyayena Tırkan ameyo hedê cor, tiya dı persê mı no bo; Tırkiye dı perestroykay rê (bı newe ra vıazyayeni rê) pêwistey esto? Ez vana e. Hem zi ecele. No newe ra vırazyeyena sıstemi biro ca.
Ez wazena fına doş ba ser Sowyet, lejê dınyay dıdı. Lejê dınya yê dıdı dı, 7bıkolanê awrupi yê şiwari Vatê; "Sowyetı 8-9 milyon insan ameyo kıştenı." Çend ser verê zi (mabênê 1992-94) istatiskêno newe zi vunasin vatê; "Wextê lejê dınyay dıdı dı Sowyetı 20 milyon merdım ameyo kıştenı/merdo". Tabi no bıkolaney ê bıkolanê Sowyet nê bi. Komite yê Merkezi yê Sowyet nê wazeyê kı xesaretê xu eşkere bıkerê. Nê waştê kı welatanê emperyalist, şiwari halê inan, bê taqet mendayeya inan bızano. Sebebê nêy çi zi, wextê lejê serdı dı, Sowyet nê waştê welatê nêyari halê Sowyet bızano. Labêrê dıma perestroyka u glasnost bıkolanê Sowyet dest kerd bıkolanêya ser istatiski yê lejê dınya yê dıdı u çiyê newe veti ver çıman. O zı no bi kı lejê dınya yê dıdı dı 40 milyon şarê Sowyet ame bi kıştenı. Nıka tiya dı wazena persê xu pers kera; Heta nıka lejê mabêndê Kırdan u ê Tırkan dı heta nıka çend merdım ameyo kıştenı? U ekonomı yê Tırkiye çendı hesarat nê leji ra vinayo? Çendı dewê Zazayan, Kırdan ameyo veng kerdenı? Çend mılyon merdım, famılye bıyo macir? Nêy Kırd zi nê zanê, nêy Tırk zi nê zanê. Tırkiye gerek polıtıka yê xu bıvırno. Politika yê no newe kar biyaro, yan zi 8mabênê rojawan dı bın vıni biyayena xu rê, name yê xu bınuşno.
Qandê kı politıka yê Tırkiye, ver şaranê bındest dı iflas kerdo u nefesê xu yê peyınêyını (bahdoyını) gino. Gerek politika yê Tırkiye kuçe yê tengan ra bıvıcıyo duzı/mêydanı. Tabi no do senin bo? Mecbur manena no persi pers kena..
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Şar miyan ra jew vano;
NGC 4234
NGC 4234, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
İsa zi vano;
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Tırkiye dı Kırdan gerek welatê xu bigirê, welatê xu vırazê u çı çax no gam biro eştenı se, halê Kırdan mabênê şıwar dı sebo? Kırdan bı serbesteya xu bıro çı qedema? Yan zi mantıqê no wunasini bıdê ma ver; "Heta nıka ma bındest bi. Welatê ma bıbo, hıma senin bıbo wuni bo. Ma bın destı bol mendi, ma ema zi şenê ser yê ma dı bê u sekenê wa wuni bıkerê." No fıkrêno bol çewto. Bın dest ra vıcyayen u bın dest kewtenı karê ınsanan niyo. Hele no vaten, fıkır karê merdımê zane nê bo.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Ma zi vanê; "O kı zano ma bı destanê tari kar u barê xü kenê, o kı zano ma yaremetey u maeş destanê tariyan ra ginê, gere vacê nê çi çıçi yê? Heger ina hendı çiyê mühim destanê tariyan ra şenê se peyda bıkerê/bigirê maene nêy çi noyo kı ma eyni destanê tariyan rê kar kenê. Çiy kı merdım vano u nuşneno gere merdım zaf diqat bıkero u merdım bızano gere merdım se vano. Eger ma pers nêkerê se, ê do jewna pers bıkerê. Beno beno kı, wext bı wext merdım qelpeya xü pak bıkero, lınci erzeno ser insananê binan. Şar ehmaq niyo. Şar kerdenê merdımanê wunasinan xü vira nê kerdo..." Ma zi ehmaq niyê, ma zi zanayê kı, çiyê kı ma bınuşnê zaf nasyonalistan (fıkırê xü faşist, vatenê xü dı hümanist u sosyalist) ecız bıkero Politiqa yê wunasin Mabênê Rojawan (Ortado€u) dı her wext bı destanê dewlatan dı biyo kay. Tırki, Farısi u Erebi qandê zıwanê Kırdaski nê vanê diyalektê ma yo? Ma nêy zi, zeydê politika yê dewlet niyanê kar. O kı ma ser çi nuşnenê u vanê, wuni aseno kı xocayanê (ögretmen) xü ra çiyê "rındi (politika)" mısayê. B R A V O...
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Endam biyayena Tırkiye J.G (jewbiyayeya gumrıki), K.A (komê Awrupa- kı no do zi biro qabul kerdenı) u serbest biyayena Kırdan dı (2) persi vecenê ma verni;
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
"O kı zano qandê çıçi cıwen o, zano senin zi bıcıwyo." vano; Friedrich Nietzsche.