cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sachy
Sachy, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Haisnes
Haisnes, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Kaynarca, İzmit
Kaynarca, wılayetê Kocaeli dı yew dewa İzmitiya.
Qeşqayki
Qeşqayki (zıwanê xo de vaciyeno: Ghashghai, Ghashghayi, Qašqāʾī, Qashqa'i, ya zi Qashqayi) oyo ke zıwanê do Tırkiyo ke miyanê zıwananê Oğuzkiyan de amariyeno ya zi fekê zıwanê Azerkiyo ke verocê İrani de terefê 923,000 merduman ra qal beno. Zıwanê Qeşqayki be Alfabeyê Farski nusiyeno.
Coursan-en-Othe
Coursan-en-Othe, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Coursan-en-Othe;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Alpedrete
Alpedrete, dewleta İspanya de, mıntıqaa Madridiya otonome de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Andrew Johnson
Andrew Johnson, yew siyasetkaro Amerikano. Ey serdariya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan kerda.
Alan, Sêwrege
Alan, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Pegalajar
Pegalajar, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Pegalajar;
Xost
Xost (Farski: ولایت خوست) wılayetê Efğanıstanio ke hirıs u çehar wılayetanê Efğanıstani rao. Verocê cı de wılayetê Pektika, rocawanê cı de wılayetê Pektiya u rocvetışê cı de zi Pakistan estê. Merkezê wılayeti zi Xosto u namê xo dano wılayet. Erdê wılayeti 4.151 km²yo u 600.000 ra zêde merdumi tede cıwiyenê. Wılayet de zafêrê şari Peştuni vırazenê u şarê Peştuni naca de be sistemê eşireti weşiya xo ramenê.
NGC 2055
NGC 2055, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
NGC 393
NGC 393, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 5 Tışrino Verên 1784 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
NGC 3910
NGC 3910, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf bio.
Lagny-sur-Marne
Xızmete
Lagny-sur-Marne de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Lagny-sur-Marne;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Demirköy
Demirköy, dewleta Tırkiya de, Bınmıntıqay Tekirdaği de yew qezay wılayetê Qırxlareliya.
.edu
.edu, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Lovagny
Lovagny, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Shōkō (imperator)
İmparator Shōkō (Japonki: 称光天皇, Shōkō-tennō; 12 Gulan 1401-30 Tebaxe  1428) rêza 101yıne ra imperatorê Japonya bi.
NGC 6664
NGC 6664, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Tukidid
Tukidid (be Yunanki: Θουκυδίδης , Thoukydìdēs, * 460 İ.R., † 397 İ.R.) Yunanıstano Antik de yew tarix nustoğ, şarşınasnoğ u general o Yunan biyo. Dewrê Atina u Sparta de Herbê Pelopenezi de hazır biyo u no herb taswir kerdo. Ey tarix gorey siyaseti kerdo xo dest u xo çımraviyarnayo. Tarixwan Heredotiya eyni dewır dê cıwiyayo. Ferqê inan pêra abıriyayış de ey usulê siyasiya Heredoti usulê Estanıka xo çımraviyarnayo.
Monthurel
Monthurel dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Şahan Ağa
Şahan Ağa (Şahin Fethi Bey), pilê eşira Bextiyarano u dewa xo Pakırawa. Pakıra, gırêdaiyê qeza Dêrsımi Xozatia. Bextiyarıcan ra Purtkan Kırdaski qısey kenê, labelê inan ra taê, zey dewa Saan Ağay, Zazaki qısey kenê.
Keyey Şahani ninan ra yew biyo. Heto bin ra no keye, keyeyê do welatdost biyo. No sebeb ra ki demê Cumurêtê Tırkiya de çıqasi ke dest ra ameo, dewlete ra düri vınderdo.
Çıturi ke yeno zanaene, hukmatê Tırki 1935ine de Qanunê Tuncêliye (Tunceli Kanunu) vet, idareo orfi ilan kerd. Ae ra dıma ki general Abdullah Alpdoğan zey Muffetişê Umumi u qumandarê idarey orfi rusna Xarpêt. 1936ine de dewlete ef ilan kerd u Dêrsım de çheki kerdi top. Çı esto ke zey taê serekeşiran u pilanê Dêrsımi, Şahan Ağay ki baweriya xo be dewlete nêarde, teslimkerdışê çheke qebul nêkerd. Ey ki zey welatdostanê binan vato, ”Dewlete nıka be zıwano nerm qesey kena, çhekan kena topi, o ra tepia kewena ra werte, mıleti qır kena. ”Şahani ke nia kerd, Avdıle Paşay (Abdullah Alpdoğani) merdumi kerdi mabên, wesêna ey ser, berd Xarpêt ke tey qısey bıkero. Merdumê dewlete uca cı ra vanê ”Çıqasi eraziye, dukan u pere wazenay, danime to. Eke memurine wazenay, ae ki danime to, Dêrsım terk bıke. Nê koyan ra vındenay, se kenay?”
Labelê Şahan vatena inan qebul nêkeno. O Şarê dormey xo ra vano “No plan, planê parçekerdışê Dêrsımio. Na damêna, ma rê nawa ro.“ Eke qebul nêkeno, idareo urfi nêverdano o peyser şêro Dêrsım, ey mecbur keno ke Xarpêt de bımano.
Labelê demê ra tepeya Şahan Ağa remeno, peyser şono be Dêrsım. 1937ine de ke eskerê tırki eşt Dêrsımi ser, Şahan qet nêvınerd, düşt de veciya u da pêro. Şahan Ağa, hetê çheke ra zaf cıra amae bi. Ey herbê 1937i de ki zaf be qeremaniye dao pêro u no sebeb ra ki demê de kılmek de mıntıqa Xozati de bi sembolê xoverdayışi.
NGC 2723
NGC 2723, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Şahan Ağa
Tepeya, 1937ine de sıro ke Alişêr Efendi be Zerifa Xanıme ra amey kıştene, Sey Rızay caê xo vurna, şi Derê Bırdu. Se ke şiyo uca ki, wesênao Şahan Ağay ser ke şêro lewe (het). Çend roci ra dıme Şahan şiyo, ey be Sey Rızay ra halê Dêrsımi sero derga derg qısey kerdo. O ra tepeya Şahani, Sey Rızay ra musade waşt, vat ”Karê mı esto, ez sonan, karê xo qedênenan u heftê ra tepeya peyser ênan.”
Heto bin ra dewlete Şahan Ağa raya xo sero zey bendê de (engel) gırd diyêne u kıştena ey xo rê kerdi bi hedef. Qumandarê Elaiya Muhafıze Albay İsmail Hakkı Tekçe raporê de xo de nia vano: “... Mıntıqa ma de be taybetiye imhakerdışê çetey Şahani nuqta mıhima verêna. Seba imhakerdışê nê xaini taê tedbirê maê ke ameyê gırewtene, ê ki estê ...“
Raşti ki o sıre de dewlete hem be ters, hem ki be pere şaro ke nezdiyê Şahan Ağay ra, dı merdumi kerdi bi hetê xo. Ninan ra yew, Memê Pırçoy (Pirçi) bi, yew ki Xıdê Lılê Veroci. Nê herdı merduman qebul kerdi bi ke Şahan Ağay bıkışên. Xıdê Lılê Veroci, mae ra bıraê Şahan Ağay bi.
Şahan o mabên de şi mıntıqa eşira Qocan), inan de qesey kerd, waşt ke herb kewên. Çıke serrê o ra raver, taê eşiran qırbanê Xızıri sero sond werd bi, soz da bi Sey Rızay ke dest bıdên yewbinan, pia pêro dên; inan ra yewê eşira Qocan biye. Şahani ke inan de qısey kerdo, geyrao a, mıntıqa xo de şiyo Mezra (Mezra Koê Balıkani). Uca keyey (çê) İbrayimê Xıdê Mıstê Sate de biyo meyman. Xebera Xıdi biya ke taê merdumi wazenê Şahani bıkışên, çı esto ke no plan cı ra eşkera nêvato. Hurendia nae de taê qısey sotrağki eştê ra ver, ema Şahani şık nêkerdo.
Çend roci biyo ke Şahan Ağa bêhewn biyo. Nae sero ki geyrao ra hevalê xoyê raye Memê Hure ser, vato, “Memed, hewnê mı êno, ez wazenan tenê rakuyi.“ Memê Hure itiraz kerdo, nêwaşto ke rakuyo, ema Şahani de hal nêmend bi; werışto we, biyo teber, nezdiyê banan de heni sero darê da qewaxe biya, şiyo bınê ae de kewto ra. Se ke kewto ra ki, Memê Pırçoy be Xıdê Lılê Veroci ra pia hewn de nao pıra kışto. Tarix 26ê tebaxe 1937 bi.
Apê Şahani Alişani o ra raver çend rey Şahan hesnay bi pê, vati bi, “Memê Pırçoy be Xıdê Lılê Veroci ra xırabe dıme raê, bê ma ninan bıkışime“ labelê Şahani qebul nêkerd bi. Ey apê xo ra vat bi, “Xıdê Lılê Veroci bıraê mıno, ez çıturi bıkışi? Şar mı rê xırabe vano.“
Kıştena Şahani ra tepeya, her dı qetılan xebere dawa, Alişan Ağay ardo, raye ra o ki kışto. Eke o ki kışto, qetılan na raye xebere dawa qereqolê Qereoğlani. Qumandaro Tırk ameo, serey Şahani u apê ey Alişani daê cıra-kerdene, kerdê çıwal, berdê.
Şahan zeweciyae bi, ema ey ra domani (ewlad) çine bi.
Heta ewro, tarixê dınya amaena Şahan Ağay sero zanıtenê da raşte ra dest nêkewta. Hema sıro ke o ameo kıştene, zaf xort (gênc) biyo.
''Qehremananê Dêrsımi ra Şahan Ağay sero lawıkê (deyrê) ki yena vatene. Varyantê de na lawıke niao:''
Lawıka Şahan Ağay
Wule biye lemınê biye
İsanê na zemani keşi de nêmendo bexto
Wax biye
Saan Ağaê mın Bespuxaro lemın
Saan Ağaê mın viyala teke
Montigny-l'Allier
Montigny-l'Allier dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Şahan Ağa
Lawıka Şahan Ağay
Saan vano:
Ters bêro mı ke
Mı dıma Koê Dêsımi de
Nêmano cênık u çêneke.”
Saan Ağaê mı merdo, nêmerdo
şikiyo thılsımê Kırmanciye
Saan Ağaê mı qolê xo gıroto
şiyo geçê Koê Muzıri
”Qocanê, caro bêbextine mekerê
Ma pia werdo qırbana Xızıri, lemın”
”Qozanê caro bêbextêni mekerê
Ma pia werdo qırbana Xızıri.”
Xozati persena,
Mı va Qereoğlan ra nato, wiy!
”La lao, lacê Pırçoy mı de mızewırine meke
Mın u to çıçıkê Gulizare pia lıto”
Heqo, tı caro keşi ra nêdê diyaine
Ewro bıray sarê bıray berdo
mezat de, wax, roto
Saan Ağaê mı, tı caro merdena xo ver mekuye
Hesen Ağay to ra raveri hêfê to, na, gıroto lemın
Wıle biye lemınê biye
Vatoğ: Usên Doğanay Arêker: Munzur Çem
Vallières, Haute-Savoie
Vallières, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Okyanuso Gırd
Okyanuso Gırd (be İngılızki: Pacific Ocean) yew awıka gırda û okayanusan ra rêza yewıne dero. Dormey Okyanusê Pasifiki de qıtê Asya, Amerika û Okyanusya, Okyanuso Atlantik, Okyanusê Hindi, û Okyanuso Arktik estê. Riyê erdê Okyanusê Pasifiki 179,700,000 km2yo.
Alfabey Latinki
Alfabey Latinki de 26 [vist u şeş] herfi estê.
Alfabeyê Latinkiyo Kehen
Alfabeyê Latinkiyê Keheni de 23 [vist u hirê] herfi bi biy.
Ambite
Ambite, dewleta İspanya de, mıntıqaya Madridiyo otonom de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Ehmedê Xasi
Ehmedê Xasi ya zi Ahmedê Xasê nuştoğê Zazakiyo Zaza tewr verêno. Serra 1867 (hıcri: 1283) de nehiyay Lıcêy Hezan de ameo dınya. 18ê Sıbate 1951ıne de Hezan de şiyo heqiya xo. Mezela ey Hezan dera.
Namey ey Ehmedê Sofi Hesenio. Miyanê şari de be namey Xasi, Ehmedê Xasi, Seydayê Xasi u Xoceo Xasi zi şınasiyeno. Namey babiyê (piyê) ey Hesen, ê dadiya (maya) ey zi Medinawa. Namey kalıkê ey Mela Úsman, namey babiyê kalıkê ey Émer u namey kalıkê kalıkê ey zi Xan Éhmedo. Eslê xo eşira Zıkte ra dewa Xasan (be Tırki: Külçe) rao. Xasan, serê sinorê Darê Hêni u Lıcêy de mezrayêka qıckeka. Kalıkê ey Mela Úsman ameo Hezan de mılatiye kerda u endi na dewe de mendo.
Dı bıraê Ehmedê Xasiyê bini zi est biyê. Nê, Mıhémed Emin u Mıstefaê. Mıstefay qıcekiye de wefat kerdo. Xasi hirê rey zeweciyao. La teyna ceniya eya peyêne ra jû keyna cı rê biya. Keynay xo bırarzaê xo Mela Arıfi reyde zewecnawa. Mela Arıfi demêk Camiya Diyarbekıria Gırde de mılatiye kerda.
Xasi tehsilê xo Medresey Diyarbekıri Mesudiya de temam kerdo. İcazey xo destê muderrıs mufti İbrahim Efendi ra gırewto (Hıcri, 1 Rebiulaxır 1320). Terbiyetê tesewufi zi verê şêxê neqşebendi Şêx Évdılqadırê Hezani het temam kerdo. İcazey şêxine gırewto, la çı rey şêxine nêkerda.
Xasi wextê xo de memuriye zi kerda. Mesela Hezirana serra 1330ıne (H.) de seba muderrısiya merkezê Diyarbekıri tayin beno. Dıma Temmuza 1331ıne (H.) de be se qurış meaş seba muderrısiya dewa xo Hezani tayin beno. Badêna ke demêk na wezifa keno, na rey seba muftitiya Lıcêy tayin beno, la demêko kılm dıma o be xo na wezifa ra istıfa keno. Muftitiya ey dı serri u dı aşmi dewam kena.
Badê ke istıfa keno, gêreno a dewa xo Hezani u hetan mergê xo uca cıwiyeno.
Ey kıtabê Zazakiyo tewr verên Mewlıdê Zazaki 1892 de nuşto, la 25ê Adari 1899ıne de Diyarbekır de çapxaney Litografya de 400 nusxey ey gınayê çap ro u vıla biyê. No kıtab hetan nıka çend rey transkribey alfabey Zazakiyo Latinki biyo.
Baroville
Baroville, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Al Ahly SC
Al Ahly Sporting Club(Erebki: النادي الأهلي للرياضة البدنية), yew klubê futboliyê dewleta Mısıriyo. Heta nıka 131 kupeyi gırewtê.
Anchuelo
Anchuelo, dewleta İspanya de, mıntıqaya Madridiyo otonom de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Baroville
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Baroville;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
NGC 5700
NGC 5700, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Şıwane miyan de ca gêno. 4 Gulane 1877 de terefê Lawrence Parsonsi ra keşıf biyo.
Domain
Domain, internet de name u adresa Websiteya. Domain ke nêbo, merdım be Adresa IPyi ra şeno bıreso internet miyan. Mesela nıka domainê ena site  aseno.
Kamer Genç
Kamer Genç (b. 23 Şıbat 1940, Nazmiya; m. 22 Çele 2016, Estanbol) yew memur u siyasetkarê Tırkiya (mebusê Tuncêliye, 1987 - 2002, 2007 -) biyo.
Ey Zazaki, Tırki u Fransızki zanıtêne. Kamer Gençi serra 2016ıne de aşma Çıle de suka Estanboli de weşiya xo kerde vıni, qanserê pankreasi ra merd. Qemer Gênc dewa Remedan i ra, eşira Areyıcan ra bi.
Biyografiya Kamer Gençi
Kamer Gençi serra 1940ıne de sûka Dêrsımi de Nazımiya de dewa Remedani de maya xo ra ameyo dınya. Roportajê ke ey sero kerdê, gore ey yew keyey Elewiyê feqıri ra ameyo dınya. Piyê ey Ali Genç demê amnani de Estanbul de Silahtarağa de karker biyo u uca de kar kerdêne. Serra 1960ıne de zi o Anqara de kewto Mektebê Maliya. Hema ke mektebo ke tede ey wendêne, dest ra viyarnayış lazım biyo. Coka o peyser ageyrayo ra Dêrsım. O uca de kewto Lisa Tuncêliye, ey uca de wendo. Dıma anciya şiyo Anqara u kewto Mektebê Maliya. Bırayê cı Hıdır nêweş biyo u weşiya xo vıni kerda. Kamer Gençi serra 1966ıne de Akademiya Şınasiyê İqtısadi u Ticari ra mezun biyo.
Serra 1966ıne de peyser ameyo dewa xo. Uca de cêniya xo Sevim Gençi piyê cı ra waşta. O serra 1967ıne be Sevim Gençe ra zeweciyayo. Be namê Seçkin u Seçili dı domanê inan estê.
NGC 603
NGC 603, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Hirê Heti miyan de ca gêno. 16 Tışrino Peyên 1850 de terefê William Parsonsi ra keşıf biyo.
NGC 6117B
NGC 6117B, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Azerki
Azerki (zıwanê xo de: Azərbaycan dili) zıwanê Tırkiyo ke Azerbaycan de û zımeyê İrani de qal beno. Azerki Azerbaycan de zıwano resmiyo û terefê 30-40 milyon merduman ra qal beno. No zıwan be zıwanê Tırki ra xeylê nezdiyo, hema bınê tesırê zıwanê Farski, Erebki û Ruski de zaf mendo ke zerrekê xo de enê zıwanan ra xeylê çekuyi estê. Azerki Azerbaycan de be Alfabeyê Latinki ra nusiyeno û heta vıraziyayışê Azerbaycani be Alfabeyê Kırilki ra nusiyayo. İran de zi be Alfabeyê Farski nusiyeno.
NGC 2725
NGC 2725, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Montigny-le-Franc
Montigny-le-Franc dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Franklin Pierce
Franklin Pierce, yew siyasetkaro Amerikano. Ey serdariya Dewletê Amerikayê Yewbiyayey kerda.
.cpa
.cpa, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Lugrin
Lugrin, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
.post
.post, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Pius VIII
Pius VIII, yew Papay Xristiyananê katolikano. Reyna serdarê dewleta Vatikani biyo.
Sailly, Ardennes
Sailly, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
NGC 6663
NGC 6663, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Hallines
Hallines, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Alanqoz
Alanqoz, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê telebey seba mektebê miyani şınê merkez.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta.
Melih Cevdet Anday
Melih Cevdet Anday (b. 13 Mart 1914, Estanbol, İmperatoriya Usmanıcan; m. 28 Tışrino Peyên 2002, Estanbol, Tırkiya) yew şair u nuştekaro Tırk bi. Ey şıir, kayê tiyatro, roman, meqale u essay nuştê. Pê lise ra embazê xo Orhan Veli u Oktay Rifat pê zihniyetê Ğeribi şıirê Tırki dest ra viyarnao, kerdo rocane, coka caê inan zaf muhimê edebiyatê Tırki de. Andayi pê Odyssesê cı ke ermê (polê) cı bestiyay ra felsefa xo vıraşta, zihniyetê şıirê newey veto miyan, Ğerib ra abırriyao. Pêseroka UNESCOy Courrieri serra o pê Cervantes, Dante, Tolstoy, Unamuno, Seferis u Kawabata kerdo cı yew gruba de serra 1971 de, o zey merdımê edebiyatio gırd diyo.
Kurów
Kurów bıwane: Kuruf, verocê rocakewtena Polonya de yew dewa. Caê xo wertê Puławy u Lublin de, serê çhemê/roê Kurówka dero. Gırêdaiyê Voyvoda Lublini, wertê qeza Puławyi de merkezê yew belediya (gmina) ciawo. Gorey mardışê serra 2006ine nıfusê xo 2.782 nefero.
Halloy, Pas-de-Calais
Halloy, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Kurów
'' Kurów sero no nuşte hewna nêqediyao. Tı şikinay be iştırakê xo pheşti bıdê Wikipediya Zazaki. «[ bınusne.]»
Montigny-Lengrain
Montigny-Lengrain dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Esparıkê kutıkan
Esparıkê kutıkan (Tırki: Safran, Latinki: Crocus sativus), yew cınsê esparıkano. Familyay Iridaceae  ra yew nebato ke payızi vılık dano. Berziya vılıkan nezdiyê 20–30 santimo.
Aranjuez
Aranjuez, dewleta İspanya de, mıntıqaya Madridiyo otonom de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Caesar
Caesar (be Latinki: GAIVS•IVLIVS•CAESAR, Gaius Julius Caesar) yew siyasetkar û nuskarê Cumhuriyetê Roma biyo.
Valleiry
Valleiry, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpesi miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
Saint-Aignan, Ardennes
Saint-Aignan, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Ardennesi de yew komuna.
NGC 2031
NGC 2031, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Yemen (eyalet)
Yemen, yew eyaletê dewleta İmperatoriya Usmanıcano ke Nimadey Erebıstani de ca gêno.
NGC 2726
NGC 2726, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Zazakipediya:Semedê Zıwanê Standardi
Demo ký ma býwazê zıwanê xo zýwano sýtandard kerê, vanê ma raya ras¸tý xover s¸anê u ras¸t po s¸ýrê. Ras¸tey bývinê u ras¸tey biyarê zýwan. Demo ký ma býwazê zýwanê xo zýwano sýtandard kerê, lazýmo verê coy ma zýwanê qebul býkerê, ka namey zýwandê ma do çýçi bo, çýçi nêbo. Demo ký ma jew vaco zýwanê ma, jew vaco Zazaki, jew vaco Dýmýli, jew vaco Kýrmanc ki, jew vaco Kýrd ki, ma do se kerê u kotira destpeykerê? A ký ez zana xeylê merdýmiyê zi nê çi vanê. Ju ju fýný ezi hêrs bena u vana Dýmýlistan, Bucaxistan, Sêwregistan u herwýna. Býrayêno, wýna nêbeno u bý no hesaba ma cayê nêresenê. Bý no halla ma nês¸enê zýwanê xo zýwano sýtandard kerê. Na ju ras¸teya ma ya u vanê ma nay qebul býkerê. S¸ýma heme nay wes¸ zanê, yan zi s¸ýma ferq kerdo, dýxürýbê, dýberê rotoxi, roboti, dýs¸menê s¸ardê Zazayan u peyey Kürdan estê ký, bý her babeta wazenê zýwanê ma lehçey Kürdi kerê u bý no hesaba wertera hewadê. inan ra jew bera VATI? vetený u a biný zi bera ký televizyondê Kürdan dý pýrogramê Zazaki výracenê êyê (O ký ê výracenê pýrogramo se?). Ê wýrna xürüban zýwanê ma ruçýknayo u kerdo rezil. Semedo ký lehçey Kürdi nis¸an býdê, qesnayo, ruçýknayo, qürmýçnayo u kerdo lime lime u hewna zi êyê kenê. Qandê ký vacê lehçey Kürdiyo qýsanê ma yê orijinalan vecênê, qýseyê ký ê Kürdana zey pêyê inan kar anê, yan zi herunda qýsandê ma yê Zazaki dý qýsanê Kürdi kar anê. Ê biyê bellay serredê s¸ardê ma u zey merandê mýrdarana kewtê koçýkda werdê cý. Vanê verê heme çi ma merdýmanê unasinan mahkum kerê u s¸ardê xora duri finê. Vanê ma akerde akerde cýrê vacê, madem s¸ýma xo Kürd vinenê, s¸ardê ma miyan ra bývýciyê u defbê s¸ýrê Kürdan miyan u Kürdey býkerê. Mevecê ma Zazayê Kürdê. Zaza Zazayo, Kürd Kürdo. Zazay Kürdi çýniyo. Vanê çýçirê mal beno wa býbo, ma ninan duri finê. Çiyê bêbedel nêbeno. Eger dý na raydý bedel dayený icab kena, vanê ma hadrebê, bedel dayený rê. Vanê ma ninan rê vacê bes, bes, bes. Kürdi býqüwetê u perey cý estê, eyra bý her babeta pas¸ti danê ninan u ê zi zey taziyana ucara remenê uca. Vanê ê zýwandê ma ra fek výradê u s¸ýrê xorê Kürdi ser býgýrweyê.
Verê ney çend mengi mý dý nus¸teyêdê xo dý va; Lazýmo ma welatý qonferansê do akerde výracê u heme çi xo dý ê qonferansi dý biyarê zýwan u rafinê çýman ver, sebeno wa býbo. Labýrê kesi xo vernês¸ana. Hetta me semedê xo, s¸ardê xo, zýwan u kültürdê xo bedel nêdê, meseley ma zelal nêbenê. No çi, na mesela bý tersa, xo peydý antena, mý rê çýçi vatena nêbeno, serey xo nêgêno u sernêkewno. Heme çi bedelêdê cý, vayeyêda cý, kerdenêna cý esta. Semedê zýwandê sýtandardi u jewbi çiyan fedakarey, xovers¸anayený u gýrweynayený lazýma. Demo ký ez vaca zýwanê mýntiqada mý, o bin vaco ê mý ne no çi beno u ne zi kes s¸eno rýhat rýhat serro býgýrweyo. Demo ký xo ýsrar býkera, xo pêt býs¸ýdêna u vaca ‘Tý seninê’, ombazê Dêsými vacê ‘Tý senina’ semedê neri o wext zýwan sýtandard nêbeno. No jew minaqo, misalo. Demo ký olvazê do Dêsýmýc vaco ‘Hewrrês’ u ez ýsrar býkera u vaca ‘Çýx’ fýna nêbeno. Ez zana ký ê mý s¸as¸o, labýrê ezo fýna zi xo s¸ýdênena u vana ‘çýx’. Halbuký ‘Çýx’ (çýg?) Týrkiyo, hewrrês heqiqi Zazakiyo. Vanê ez ‘çýxi’ çekera u hewrrêsi kar biyara ký zýwanê mý sýtandard bo. De4mo ký jew do Çewlýgýc vaco ‘Varan’ ez vaca ‘Yaxer’ qe nêbeno. Yaxer Zazaki niyo, Azeriyo. Labýrê Varan Zazakiyo. Nêbeno ez zor býda wendoxandê xo u yaxeri bý inana býda wendený. Vanê heruný dý ez yaxeri berza xo lýngan býn u varani kar biyara. Demo ký jewdo Dêsýmýc varani rê vaco ‘S¸ýli’ u dý ney dý ýsrar býkero do seni býbo? Dý ma dý zi ‘s¸ýli’ esta, labýrê s¸ýli nerm nerm têmiyan varayena vewr u varaniya. Wýrna têmiyan nerm nerm varenê ma vanê ‘s¸ýliya’ varena. Zahf tayn qýsey ma cêra výryayeyê, zahfê cý pêra duri niyê u zey pêyê. Tayn tayn qýsan dý nus¸ey (herfi) výrênê, mesela ‘S’ beno ‘S¸’ u zey ninan. Mesela ma vanê ‘Keyna’ Dêsýmýc u Çermugýcana vanê ‘Çeyna’. Ma zahf ‘S¸’ karanê, labýrê Dêsýmýci herunda ‘S¸’ dê ma dý ‘S’ karanê. No zi zahf normalo.
Çiyê zahf u zahf balê mý anceno! Ez wýnêna demo ký jew olvazê do Dêsýmýc bahsê (qalê) nus¸toxandê Zazayan keno, bê nus¸toxandê Dêsýmýcan zewbi namena kar niyano. Mesela mý nus¸tey ombaz Nesimi Cani wend, ez wýnyaya heme nameyê ký kar ardê heme olvazê Dêsými u ê ê dormiyê. Qe tey qalê ê binan nêkeno. Zeký ê bini nus¸tox niyê, toz arêkerdoxê. Ma wýni biyo? Demo ký ma qal kenê, ma qalê inan zi kenê. Mý bý xo semedê nê zýwani xeylê bedel dayo u hewna zi ezo dana. Çýhar-panc seri ma çend embazi tiya dý kýs¸ta Kürdan ra amey tehditkerdený. Hetta hetta pýlanê ma yê kýs¸tený zi roneyay, nêzana seni bý cýra fek výrada. Key ma, erebey ma amey qers¸un kerdený, dormey keyandê ma s¸ewý merdými çerx bi u hewna zi ma yê tehdit benê. Ezo wýnêna u vinena zahf merdýmiyê çiyê mý xo rê kar anê u kenê malê xo. Tey tayn çi výrnenê, tayn çi kenê kemi, tayn kenê vês¸i u nus¸nenê. Qýsanê mý gênê benê kenê malê xo. Mý heta ewro qe nus¸te u kýtabê ê merdýmanê ký zazaki nus¸neyayê n3edi. Keso ký nêzano bý Zazaki býnus¸no, kýtabi veco, o do seni u bý çý hesaba qýsebend výraco. Kes qýsebendi tay kýs¸ta xo ra u tay zi pers keno u výraceno. Mý zi wýni kerdo u vernida cý dý dayo belli kerdeno. Ma qe eyb niyo .iyê mý týrenê u benê kenê malê xo, Qe uzdanê inan cýz nêvano u ê nêvanê no hendayê seriyo ey heme çi xo rê kerdo heram, emrê xo dayo nê zýwani, ma seni çi cý týrenê? Nêvanê nê merdými serrana emeg dayo cý, keda xo tey xerc kerda, ma yê werzenê ju rocý yan zi ju seatý dý ey kenê malê xo u hadre hadre serro ros¸enê? Xýrxýzeya bý no babet nêbena. Mý o çi nus¸nayo ký s¸arê ma inan kar biyaro, neký býtýro, tay çi tey bývýrno, tayn çi kýs¸ta xoya serkero u malê xo kero. O çi ê mý zi niyo, ê s¸ardê mýno, labýrê mý emeg dayo cý u arêkerdo pêser. Çi xeylê olvazandê nus¸toxan zey mý o yo yeno týrýtený u jewna yo keno malê xo, wýna nêbeno. Awrupi, zanayey nê çi nêkenê. Vanê ma emegê nus¸toxandê xo hiç nêkerê u qimet býdê cý. Mesela býra Zýlfi hendayê serri emeg da, emrê xo tey qedina u zýwani ser gýrweya. Ewro beno ez cýra çi býtýra u ey bera malê xo kera? Na ju merdýmey, insaney niya.
Ewro tayn bo zi çend zýwan zaney ma, aqedemisyenê ma u Enstütiyêda ma esta (Ma yê nês¸enê xýzmet býdê cý, labýrê zahf olvaziyê tey gýrweyênê u xýzmet danê s¸ardê xo. Ezo xo qast kena, ezo nês¸ena xýzmet býda). Ma s¸enê qýsanê xo ca bý cadê welatê xo ra, gýrdandê xora arêkerê pêser u inan biyarê berzê lêndê kergi miyan. (Lênê kergi:tey rýb výracêno u tayndê cý estê ký hetta 200 litri s¸ire dekewno. Týrki cýrê vanê Kazan. Eger ez s¸as¸ nêba Bakraç zi vanê). Bahdo bý kondêza (kepçe) ê lêni têvdê, qýse qýse miyan ra vecê u serro býgýrweyê. Bý no hesaba ma s¸enê hým zýwanê xo ravey berê, hým qýsanê xo vês¸i kerê u hým zi zýwanê do sýtandar cýra vecê. Xeylê qýsey ma estê dý zerida, tunýkandê gýrdandê ma dý mendê ký ma inan nêzanê. Bý no hesaba beno ma xo inan resnê u inan zi biyarê edebýyatê xo miyan kerê.
Býra Asmêni gamêda zahf rýnddý, ravey s¸iyayê, gamêda fedakarey es¸tý, vanê ma a s¸opa a gamda ey býramê u po s¸ýrê. Ez bý zerira ey býmbarek kena u lew nana cý çareya. Labýrê jew çira hebê hêrs biya, ey do o nus¸tey xo býzazaki býnus¸nayê. Kesê ký fahm kenê wa fahm kerê, kesê ký fahm nêkenê wa býmýsê. Mesela tay xortê ma yê zey Asmêni, Torýnê Kalfýrati, Çemestari, Zaza Yas¸ar u zewbi namey cý ninê mý viri yan zi ez cý nêsýnasnena, zey inan estê, vanê roc çend fýni ma lew çaredê inana nê u inan býmbarek kerê ký, goreyo ký Awrupadý gýrd biyê u resayê, labýrê zýwanê xo xo vira nekerdo u mýsayê. Vanê ma qimetê inan býzanê ký xortê ma zey inan bewnirê inan ra u cýra dersý býgirê u verê zýncida cý býves¸o, famê zýwandê marda xobê.
Semedê zýwanê xo sýtandard kerdený, vanê ma mýntiqan výradê kos¸eyê, fek Ez Dýmýliya u zýwanê mý Dýmýliyo, ya Kýrmanciyo, ya Kýrdkiyo ra výradê. Ras¸t u ras¸t birê zew zýwani ser u ey serro býgýrweyê ký, ma býs¸ê zýwanê xo sýtandar kerê. Zewbi no çi nêbeno. Ê çiyê ký ma yê vanê, fekê, s¸ivey zýwandê Zazakiyê. Demo ký ma nê çiyan, na mýntiqayiný výradê kos¸eyê u teniya semedê zýwandê zazaki býgýrweyê ez bý her babeta esta. Zewbi, ez adýziyaya, betýliyaya mýs¸ewrey nê çiyandê vengan býkera. Kes çiyê nêkeno, olvazê zey Asmêni wazenê çiyê býkerê ma pas¸ti nêdanê. Pas¸ti dayený výradý kos¸eyê, serro zi ma pay danê pýro u herýmnenê. Bý no babeta çiyê nêbeno u ser nês¸ýno. Ez vana, ma qýsanê xo, çi xo arêkenê pêser, inan erzenê ê Lêndê kerdi miyan u benê teslimê zýwan zanandê xo yê zey Zýlfi býray, Asmên býray u Enstütiya xo kenê, wa ê mýntiqan cêra niyabýrnê u jewbý jew qýsan serro býgýrweyê. Bý no babeta (zeký mý cordý va) hým zýwanê ma beno býqüwet u hým zi zahf çi ma výcêno piyase u herzaley jew zýwanê do sýtandardi yeno ronayený.
Rutherford B. Hayes
Rutherford B. Hayes, yew siyasetkaro Amerikano. Ey serdariya Dewletê Amerikayê Yewbiyayey kerda.
Zazakipediya:Semedê Zıwanê Standardi
Býmanê war u wes¸ey dý. Xýzýr hertým u herwext dý pas¸tida ma dý bo.
NGC 3911
NGC 3911, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf bio.
K
Herfa "K"y, Alfabeyê Zazaki de herfa 15ına (des u phancına) u varyantê ke Alfabeyê Latinki ra amey vıraştene. Latinki de herfa 11ına (des u yewına). Herfa de bêveng u serta.
NGC 5696
NGC 5696, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Çeçen
Çeçeni (be Çeçenki: "Нохчий" Nox-çhiy, be Ruski: "Чеченцы" Chechentsy), yew gruba etnikia ke verocê Kofkasya de ciwäyena. Goreyê texminan ra Çeçenıstan de 1.300.000 Çeçeni estê. Çenenan zıwane xora nameyeNohçi u Mott vane.
Zıwanê Çeçenan Grube Kafkaside, Qisime Nah de hirê zıwanan ra yeno pêra:
Bar-le-Duc (qeza)
Bar-le-Duc, dewleta Fransa de, eyaletê Grand Esti de yew qezay wılayetê Meuseya.
Arganda del Rey
Arganda del Rey, dewleta İspanya de, mıntıqaya Madridiyo otonom de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Hamelincourt
Hamelincourt, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Bertignolles
Bertignolles, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Bertignolles;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Oktay Rifat
Oktay Rıfat Horozcu (10 Heziran 1914, Trabzon, İmperatoriya Usmanıcan, m.18 Nisan 1988, Estanbol, Tırkiya) ya zi pê namey Oktay Rifati vêşêr şınasiyeno, yew şair, nuştekaro Tırk bi. Ey şıir, nuştê kayi u romani nuştê. O şıirê Tırki de namanê gırdi ra yew amariyeno. Pê embazanê xo Orhan Veli u Melih Cevdeti zihniyetê Ğeribi nao ro. Serra 1955 ra tepeya kewto miyanê İkinci Yeni. Teberê şıiri de roman u kay zi gırewtê qeleme u nuştê. Oktay Rifat dezaê Nazım Hikmetio.
Maisoncelles-en-Gâtinais
Maisoncelles-en-Gâtinais, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Maisoncelles-en-Gâtinais de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Maisoncelles-en-Gâtinais;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
NGC 605
NGC 605, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 21 Tışrino Verên 1881 de terefê Édouard Stephani ra keşıf biyo.
Huesa
Huesa, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Saint-Paul-aux-Bois
Saint-Paul-aux-Bois dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Khanh Hoa
Khanh Hoa yew sûka dewleta Vietnamiya. Merkezê wılayetê Khanh Hoayo.
Huesa
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Huesa;
Teleskop
Teleskop aleto ke merdımi demanê verêni ra nat be ey ra piya ewnenê ro asmên, geyrenê cı. Teleskop radyasyonê ke asmên ra yenê, inan gêno u asneno.
Kütahya
Kütahya (Latinki: Cotyaeum) yew sûka Tırkiyaya. Çımeyanê verênan de be namey Kotiaeion (Cotiaeion) ra vêrena. .
Lullin
Lullin, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
NGC 328
NGC 328, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Simurg miyan de ca gêno. 5 Keşkelun 1836 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Zamalek SC
Zamalek Sporting Club (be Erebki: نادي الزمالك الرياضي), yew klubê futboliyê dewleta Mısıriyo. Tarixê xo de 76 kupeyi gırewtê.
Kaliforniya
Kaliforniya (be İngılızki: California) yew eyaletê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyano. Cayê xo rocawanê dewleta Amerika dero. Dormey Kaliforniya de eyaletê Nevada, Arizona, Oregon, û Okyanuso Pasifik estê. Paytextê Kaliforniya sûka Sacramentoya. Nıfusê eyaletê Kaliforniya 39,536,653yo (2017). Riyê erdê xo 410,000 km²ya. Sûkê zey Los Angeles, San Diego, San Francisco, û San Jose eyaletê Kaliforniya de ca gênê.
Penny Marshall
Carole Penny Marshall (b. 15 Tışrino Verên 1943, The Bronx, New York, DAY) yew aktore u komedyena Amerikana.
NGC 2011
NGC 2011, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 2727
NGC 2727, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
James Buchanan
James Buchanan, yew siyasetkaro Amerikano. Ey serdariya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan kerda.
Beğlan
Beğlan (Peştuki: ولایت بغلان Vilāyat-e Baġlān) hirıs u çehar wılayetanê Efğanıstani rao. Erdê wılayeti 21.118 km²yo. Erdê wılayeti zaf koyıno, koyan ra vıraziyeno. Zafêrê nıfusê xo Taciko. Nıfusê wılayeti 745,000 merduman ra yeno pêra. Merkezê wılayeti zi Puli Humrio. Wılayetê Beğlani wılayeto ke wılayetanê ke tede Taliban aktif nêbiyo, inan rao. Hama wılayet de organizasyonê İslami aktifo.
NGC 3912
NGC 3912, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Val-de-Fier
Val-de-Fier, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Roberto Benigni
Roberto Benigni,(b. 27 Tışrino Veren 1952) yew kayker, nuştekar û hetenoğê filmiyo. Eslê cı İtalyano. Be filmê Heyat Rındeko ra biyo namdar û be rolê xo ra serra 1998ıne de Xelata Oskari gırewta.
Saint-Michel (Aisne)
Saint-Michel (Aisne) dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Saint-Nicolas-aux-Bois
Saint-Nicolas-aux-Bois dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Haplincourt
Haplincourt, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Saint-Clément-à-Arnes
Saint-Clément-à-Arnes, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Ermenıstano Gırd
Ermenıstano Gırd (zıwanê Ermenki de: Միացյալ Հայաստան, Miatsyal Hayastan) oyo ke terimo ke erdê Ermeniyan ifada keno u terefê nasyonalistê Ermeniyan vaciyeno. Ermenıstano Gırd oyo ke welato Ermeniyano u tarix de zi cayê Ermeniyan biyo u uca de Ermeni cıwiyêne. Federasyonê Ermenio Revolusyonist, erdê Ermenıstani sero heqa xo ida keno. Ermenıstanê Rocawani (yani Ermenıstanê Tırkiya, rocvetışê Tırkiya), Ermenıstan, Cumhuriyetê Qerebağê Kohıstani, Naxçıvan kewnê zerrey terimê Ermenıstanê Gırdi. Ermenıstan Cengê Qerebaği de mıntıqa Qerebeği vısta destê xo ra u hetê rocvetışi ra fıkırê Ermenıstanê Gırdi xo raştnao. Mıntıqa Ermenıstanê Gırdi de terefê Tırkan ra Ermeniyan sero cênosid vıraziyao u xeylê şarê Ermeni kışiyayê.
Perran Kutman
Perran Kutman yew kaykera Tırka. Aye sinema û têatro de kay kerdo. Nameye biyayişi Perran Kanat biyo.
NGC 5672
NGC 5672, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Akademiya Gundişapuri
Akademiya Gundişapuri (Farski: دانشگاه گنديشاپور, Dânešgâh Gondišâpur) demê antikê peyêni de akademiya İmperatoriya Sasaniyana ke merkezê cıresnayışê fıkıran biya. Akademiya Gundişapuri de tıb, felsefe, teolociye u fen sero musnayış daniyêne. Ena akademiya Sasaniyan de teyna İranıcan u dinê Zerduşti sero niyo, kulturanê Yunan u Hindan sero zi musnayış daniyêne, ê zi musniyene. Akademiya Gundişapuri dınyaya antike de (Ewropa de, Deryayê Miyanêni de u Asya de) seserranê 6. u 7. an miyan de merkezê tıbi biya, akademiya yewıne (universıteyo serên) biya. Her ca ra her mılet ra merdımi ameyêne İran Akademiya Gundişapuri.
Ermenıstanê Rocawani
Ermenıstanê Rocawani (be zıwanê Ermenki: Արեւմտեան Հայաստան, Arevmıdyan Hayasdan) namê cayê ke rocvetışê Tırkiya de manenê u tarix de erdê şarê Ermeni biyê. Ewro şarê Ermeni, erdê rocvetışê Tırkiya sero heqa xo ida keno. Ermenıstanê Rocawani, xeylê serri bınê hakimiyetê İmperatoriya Usmanıcan de mendo. Raveri seserra 11ıne de şarê Tırki amey Anatoliye u gam be gam Anatoliye işğal kerda. Hata seserra 19 u 20ıne Ermeni erdê xo de cıwiyê hama be averşiyayışê nasyonalizmê Tırkan xeylê merdumê Ermeni kışiyayi, qetıl biyê terefê Tırkan ra.
Puentes Viejas
Puentes Viejas, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, komuna Madridi miyan de yew belediyaya.
CA Peñarol
Club Atlético Peñarol (İspanyolki: kluβ aˈtletiko peɲaˈɾol) yew klubê futboliê dewleta Uruguayiyo.
Lusigny-sur-Barse
Lusigny-sur-Barse, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
.info
.info, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Lusigny-sur-Barse
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Lusigny-sur-Barse;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Sainte-Marie, Ardennes
Sainte-Marie, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Pozo Alcón
Pozo Alcón, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Pozo Alcón;
NGC 6662
NGC 6662, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6660
NGC 6660, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Darülaceze
Darülaceze (be Usmanıcki: دارالعجزه ) zuanê ma de beno bonê ecızan yani teni ke kowti, bon u cayê inan. Darülaceze serra 1895 de fermani Ebdulhemid II sero vıraziyao. Cayê cı Okmeydanı dero u 27.000 metrekare herao. Zerri cı de yew bonê idarekerdışi, heyşt dairey eceze, odey qıcan, rever u hestexene, camiye, kılise, sinagog, xanê kari, fırın, hemam, çemaşırxene, ğasılxene, berberxene, hemşire u seba onyayoğan ra lojmani, merkezi rehabilitasyoni, bırnayışi heywanan ra bon, depoy, enbar u cemedxene esti.
Lully, Haute-Savoie
Lully, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Rivas-Vaciamadrid
Rivas-Vaciamadrid, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
NGC 2036
NGC 2036, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Saint-Martin-Rivière
Saint-Martin-Rivière dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Hardinghen
Hardinghen, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Avarki
Avarki (zıwanê xo de: maharul mac, awar mac) zıwanê Kofkaskiyo ke Dağıstan, Azerbaycan û cayanê Qefqasiê binan de qal beno. Avar zıwanê xo de menaya xo Zıwanê Kohıni ra yeno. No zıwan be Alfabeyê Kırilki nusiyeno. Amarê qalkerdoğanê cı zi 750,000 merdumo, Dağıstan de resmiyetê cı esto.
Ğerib (zihniyeto edebi)
Şairanê zihniyetê Ğeribi nuşte û şıirê xo pêseroka Varlıki de çap kerdê.
NGC 3333
NGC 3333, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Jennifer Lopez
Jennifer Lynn López (24 Temmuz 1969, New York) yew aktore u senatkara Amerikayıca. Jennifer Lopez New York de ameya riyê dınya. Jennifer Lopez hem Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de, hem zi dınya de zaf namdara. Jennifer Lopez 2004 de ebe Marc Anthony zeweciyayiya û 2011 de mareyê xo bırno. Youtube de teqriben 600 milyon merdumi şerqiya cı On the Floor seyr kerda.
Quang Ngai
Quang Ngai yew sûka dewleta Vietnamiya. Merkezê wılayetê Quang Ngaiyo.
NGC 329
NGC 329, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 27 Keşkelun 1864 de terefê Albert Marthi ra keşıf biyo.
Darüşşafaka
Darüşşafaka (be Usmanıcki: دارالشفاقه اعدادیسی ) yew organizasyono ke serra 1863 de suka Estanboli de vıraziyo. Darüşşafaka organizasyono musnayışiyo ke pere nigêno. Qıci (doman) ke ma u pi cı vini kerdi u destegi cı çıniyo, Darüşşafaka inan ri desteg beni. Qıci ke sınıfi poncın verıno, Darüşşafaka hata peyniya lisa ra inan ri yardım keni u musayışi inan ho sero gêno. Her serre imtihani beni u be eni imitahanan, qıci (domani) ke kuni Darüşşafaka, belli beni. Serra 1955 ra hata ınka Darüşşafaka zuanê İngılızki sero musnayış dano. Serra 1863 de be name "Cemiyet-i Tedrisiyye-i İslamiye" (جمییت تدرسیه اسلامیه) ra Kapalıçarşı de vıraziyao. Bado cay cı vurniyao u ame Fatih. 1873 de pêro fealiyet verayo.
Patton Oswalt
Patton Peter Oswalt (b. 27 Çele 1969, Portsmouth, Virginia, DAY) yew aktor, komedyen u nuştekaro Amerikano.
Pius X
Pius X, yew Papay Xristiyananê katolikano. Reyna serdarê dewleta Vatikani biyo.
Camayka
Camayka, dewletê da qıtay Amerikaya. Caê xo rocakewtena qıtay Amerikay Zımey dero. Dorme ra Dewletê Yewbîyayeyî yê Amerîka, Kuba, Deryao Karibya estê. Paytextê Camayka sûka Kingstonio. Nıfusê xo 2,651,000o. Riyê erdê Camayka 10,991 km²yo. Zıwanê xoyo resmi İngılızkiyo. Sistemê idarey monarşiya. Camayka gırêdayiya Qraliya Yewbiyayiya.
Saint-Mard (Aisne)
Saint-Mard (Aisne) dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
El Salvador
El Salvador dewletê da qıta Amerikaa. Caê xo verocê (cenub) qıta Amerika Zımey dero. Dorme ra Guatemala, Honduras u Okyanuso Pasifik estê. Paytextê El Salvador suka San Salvadoro. Nıfusê xo 7,104,999o. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey Cumhuriyeta u El Salvador ser 1842i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
Patrik
Patrik, kılisa Ortodoksan, kılisanê Ortodoksanê Oryentalan, kılisa Suryanan û kılisanê rocvetışi de psikoposo yewıno. Yunanki ra πατριάρχης patriarchis ra πάτερ pater (pi, peder) û άρχων archon (serdar, lider) ra yeno. Patrik teyna kılisa xo heteneno, nêşeno kılisanê binan bıhetno.
Coğrafyay İrani
Coğrafyay İrani (be Farski: جغرافیای ایران): Cayê İrani verocê rocawanê qıtay Asya dero. Gorey cayê xo İran hem Rocakewtena Miyani hem zi Asyay Veroci dero. Erdê İrani 1.648.000 km²yo û gorey erdê xo İran cihan de ê 16 (des u şeş)ıno. Zımey İran de Deryay Xezeri û Tırkmenıstan, rocvetışê İran de Efğanıstan û Pakıstan, verocê İrani de Deryay Umani û rocawanê İrani de Iraq, Tırkiya, Ermenıstan û Azerbaycan estê. Erdê İrani, erdê Ewropay Rocawani ra deha/gırdêro.
NGC 2728
NGC 2728, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Coğrafyay İrani
İran de Deryay Xezeri û Xuzıstan miyan de Platoyê İrani esto. No plato zaf kohıno. İran ebe xo zaf kohıno. Kohê Demavendi hem İran de hem Rocvetışê Miyani de, hem zi leteyê qıtaya Ewrasyaya ke Kohê Hindukuşi ra rocawan dero koho de tewr berzo. Rocawanê İrani zaf koyıno û zaf serdo. Rocvetışê İrani de zaf kohi çıniyê û serd niyo, zaf germo. Rocvetışê İrani de Deşta Luti û Deşta Keviri estê. Hewa amnani de zaf germ beno û zımıstani de zi serd beno. Zımeyê İrani de zaf dari estê û iklımê zımeyi germ niyo. Veroc de dormeyê Arvand Rūd (Şat el Erebi) de zaf deştê herayi estê. İklımê İrani zımıstani zaf serd û vewrıno, amnani de zaf germo.
Hıdudê İrani
Erdê İrani zaf herayo û ebe zaf dewletan ra hıdudê İrani esto. -> Pêro-piya 5,440 km
.net
.net, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Coğrafyay İrani
Deşti
İran ebe erdê xo zaf berzo û kohıno. Ema erdê rocvetışê xo û verocê xo zaf kohın niyo. Erdê verocê İrani de zaf deşti estê û enê deşti zaf herayê. Deştê İrani zaf maxsuldarê û zafê nê deştan de cot kenê. Rocvetışê İrani zi berz niyo û deşti estê ema maxsuldar niyê.
Koyê İrani
İran zaf koyıno û İran de zaf koyi estê. Erdê İrani zi gorey dewletanê binan ra zaf berzo. İran de zaf erdlerzi benê.
Royê İrani
İran de royi rocawan, veroc û zıme de estê. Rocvetışê İrani de ro çıniyo. Royê İrani:
Yaşar Kemal
Yaşar Kemal (namey xoyo raştıkên: Kemal Sadık Gökçeli, 1923 Hemite, Usmaniya de ame dınya, 28ê Gucige/Sıbate 2015 merd) nuştekarê romanan u senaryoyan u heykatanê Tırkiyo ke eslê xo Kurdo. Edebiyatê Tırki de nuştekaranê tewr namdaran rao. Romanê xo İnce Memed (Memedo Bari) çariya a nezdiyê çewres zıwanan u çapê cı 140 ra zêdeo.
Club Nacional de Fútbol
Club Nacional de Football (İspanyolki: [kluβ nasjoˈnal de ˈfutbol]) yew klubê futboliê dewleta Uruguayiyo.
NGC 3913
NGC 3913, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 2013
NGC 2013, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Paxır
Paxır (ya zi baqır), yew elemento kimyakiyo u rengê xo bronzo ke kimya de ebe sembolê Cuy yeno mocnayış.
La Houssaye-en-Brie
La Houssaye-en-Brie, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Vailly, Haute-Savoie
Vailly, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Piñuécar-Gandullas
Piñuécar-Gandullas, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
La Houssaye-en-Brie
Xızmete
La Houssaye-en-Brie de şebekey awe esto. Sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê La Houssaye-en-Brie;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Cabrera de Mar
Cabrera de Mar, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyay komarkay Maresmeya.
Binh Phuoc
Binh Phuoc, yew wılayetê dewleta Vietnamio.
NGC 3334
NGC 3334, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6659
NGC 6659, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
BMW
Bayerische Motoren Werke Aktiengesellschaft (AG), yew markay erebeya. Merkezê fabrikay BMW dewleta Almanya de vıraziyeno. Serra 1916ıne de ameyo roneane. Sloganê şırketi sheer driving pleasureo (be Zazaki 'keyfê ramıtena pake').
Prádena del Rincón
Prádena del Rincón, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
NGC 2729
NGC 2729, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Porcuna
Porcuna, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Porcuna;
Lyaud
Lyaud, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
NGC 3914
NGC 3914, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf bio.
Saint-Gobert
Saint-Gobert dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Fontaine-Mâcon
Fontaine-Mâcon, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Fontaine-Mâcon;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Biafra
Biafra, cumhuriyeto verêno ke verocê rocvetışê Nicerya de serranê 1967-1970ıne miyan de est biyo. Biafra serra 1967ıne de xoseriya xo ilan kerda u Nicerya ra bırriya a. Dıma Nicerya u Biafra miyan de ceng veciyo u Biafra ceng kerdo vıni. Serra 1970ıne de erdê Biafra newe ra kewto bınê idarey Nicerya.
.org
.org, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Bursa (arezekerdış)
Bınê Bursa de nê meqaley estê:
Arn
Arn (be Fransızki: Harnes [aʁn]), dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
NGC 606
NGC 606, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Maseyan miyan de ca gêno. 18 Tışrino Verên 1881 de terefê Édouard Stephani ra keşıf biyo.
Udiki
Udiki (zıwanê xo de vaciyeno: удин муз, udin muz) oyo ke zıwanê Kofkaskiyo ke Azerbaycan u Rusya de qal beno. Amarê qalkerdoğanê xo pêro-piya şeş hınzar (6.000) merdum ra zêdeo. Hirê hınzarê qalkerdoğanê cı Azerbaycan de qal beno, hirêyo bin zi Rusya de qal beno. Udiki miyanê Azerbaycan de, sûkanê Nici u Oğuzi de qal beno. Zıwanê Udiki bınê tehlike dero ke vıni beno, qalkerdoğê cı nêmanenê. Atlasê UNESCOyi de bınê tehlikeyê gırani de amariyeno.
Dominic Monaghan
Dominic Monaghan (b. 8. Kanun, 1976) aktorê do İngılızo ke paytextê Almanya Berlin de maya xo ra biyo. O be filmanê The Lord of the Rings'' (2001–2003) u Lost (2004–2010) ra şınasiyeno. Filmê The Lord of the Ringsi de be rolê Meriadoc Brandybucki kay kerdo, filmê Losti de zi be rolê Charlie Pace kay kerdo u be rolanê xo namdariya internasyonale ra resao. Dominic Monaghan İngılızo hama Almanya de ameo dınya u coke ra Almanki zi zaneno. Gênciya xo de tiyatro de rol gırewto. Serra 2010ıne de zi klibê kılama Eminem u Rihanna Love The Way You Lie de be model Megan Fox ra rol gırewto.
NGC 5626
NGC 5626, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Boadilla del Monte
Boadilla del Monte, dewleta İspanya de, mıntıqaya Madridiyo otonom de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
John Milton
John Milton (b. 9 Kanun 1608, m. 8 Tışrino Peyên 1674 ) yew şairo İngılızo.
NGC 6658
NGC 6658, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.organic
.orgonic internet de nameyê bandıra jeneriko (be İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.