cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 2516
NGC 2516, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
NGC 1839
NGC 1839, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 839
NGC 839, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 28 Tışrino Peyên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
.icu
.icu, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Aşleci
Aşleci (Aşlevan, Aşle kerdox, darı ra darı neqık): Merdımo kı dar u beri qandê meywe tepıştenı aşle keno, ey rê vanê aşleci, yan zi aşlevan. Aşleci gılandê darê dı çım akenê u jewna darı ra hendê masureyê qırmê cıkenê u anê kenê ê çımi miyan. Bahdê coy fekê cı weş çaput yan zi çiyêna pêşenê kı, o qırm tey wışk nêbo, yan zi cemed niyerzo u cıra gan nêvıziyo. O leteyê qırmıyo tern ê çımi miyan dı xo gêno, tepşeno. Tepışt tepey a, eger o kamci darda meywi ra cıkerdo, o gılo kı aşle biyo ê meyweyê a darı dano. Tabi ê aşlekerdenı zi demêdê cı esto. Vanê kes dar u beri ê demdê aşlekerdenı dı aşlekero. Manê aşli darı ra darna resayena. A dıdını her darı ra darı aşle nêbeno. Dara kı tı kenê aşle kerê vanê o aşleyo kı tı anê nezdi a darı bo kı o aşle tepêşo.
NGC 3106
NGC 3106, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Frederikshavn
Frederikshavn, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Holving
Holving, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
Barret-de-Lioure
Barret-de-Lioure, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Barret-de-Lioure de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Barret-de-Lioure;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Andronikos V
Andronikos V, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Zazakipediya:Fonetikê çekuyanê ğeriban
Fonetikê çekuyanê ğeriban:
Raye (film)
Raye (be Tırki: Yol), yew filmo de namdaro. Senaryoyê xo hetê (terefê) Yılmaz Güneyi ra ameyo nuştene û serra 1981ıne de hetê Şerif Göreni ra ameyo antene.
Film serra 1982ıne de Ewropa de zaf veng veceno û Festivalê Filmanê Cannesi de, haletiya tewr gırde Palmiya Zernêne gêno. Film, Tırkiya de xeylê wext qedexe bi.
Aragon
Aragon,(Aragonki: Aragón, Katalanki: Aragó) yew eyaletê dewleta İspanyayo. Paytextê eyaleti sûka Zaragozaya. Zıwano resmi İspanyolkiyo, labelê Aragonki u Katalanki zi qısey beno.
Saint-Gildas-des-Bois
Saint-Gildas-des-Bois, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Gildas-des-Bois ;
Cheeta
Cheeta (be namanê Cheetah, Cheta u Chita zi şınasiyeno) (9 Nisan 1931 - 24 Kanun 2011, Florida), şempazeo qıteko kı filmandê Hollywoodiê Tarzani kı miyandê serrandê 1930-1960an dı anciyay dı kay kerdo. Filmê têlevizyoni kı 1966-1988 miyan dı anciyay dı zi rol gırewto. Eno filman dı o tewr embazê Tarzanio nezdi biyo. Cheeta vêşêr pê roldê neri dı kay kerdo la o rolandê maykian dı zi kay dao kerdış.
Courtry
Courtry, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Cheeta
Cheeta sıtariya Florida dı tarixdê 24 Gağan 2011i dı weşiya xo kerda vıni, merdo. Key merdo heştay u heşt serri biyo u velıki ra merdo.
Courtry
Xızmete
Courtry de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Courtry;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Aşxaneci
Aşxaneci (Loqantacı, şami pewtox): Merdımo kı şami vırazeno u roşeno ey rê vanê aşxaneci. Cao kı tey şami roşêna ê cay rê zi vanê aşxane. Aşxaneci qandê şami vıraştenı u rotenı xo rê cayê akeno u wıja dı şami vırazeno u roşeno. Aşxaneyê ê wexti zahfê cı rayan kışta, cadê qonaxkerdenda karwanan, xan u otêlan kışta, yan zi xanan miyan dı vırazıyayê. Bê nê cayan, merkezandê sukan dı, cao kı insan tey bolo, dukan mukani estê u cayê dayen u gırotenı u alvêriyo ê cayan dı zahf aşxaney estibi. Zahf keyan u merdıman idarey xo şami vıraştenı u rotena kerdê. Ewro o zenat ê demdê verêni vêşêri kar u perey keno. Ewro her koşe dı aşxaneyê esto. Tabi aşxanecılıxey rê u şami vıraştenı rê zi zanayenı u meharet lazım bı.
Zıwanşınasiye
Zıwanşınasiye ya linguistik ya zi lısaniyat, yew letey ilmio ke heqa melumatê zıwani, sentaks u fonetiki de cıgeyrayışan keno. Zıwanşinasiye be menay kılmi ra heqa heme zıwananê cihani de tetqiqat kena.
Bınletey xo Zıwanşınasiya qalkerdışi, Zıwanşınasiya nuştışi, Zıwanşınasiya kelımey, Morfolociye, Fonetik, Fonolociye, Semantik, Pragmatik u Sentakso. Zıwanşınasiye persanê zey "Zıwani senin vıraziyeno? Miyaniya zıwananê cihani çıto? Zıwan ra senin istifade beno? Zıwan çı wext vıraziyeno u çı wext mıreno?" rê versêne (cewab) dana.
16 Gulane
16 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 136ina.
.aig
.aig, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Xal Çelker
Xal Çelker dewa Gımgımi Reqasa de ame dınya. Eşireta Xormeçıkan rao. Be xo malımo. Zıwan u kulturê Zazayan sero taê kıtab u nuştey xo estê, pêserokanê Zazaki de nuştey xo veciyay. Ronaoğanê pêserokanê Ware u Tija Sodıri u Enstituyê Zazaki rao. Zewbina zi Yol TV de zemanêk be Eli bıray ra piya programê têlevizyoni Hard u Asmên vıraşt. Nıka Mısletê Dêsımi (Dersim Meclisi) de ki ca gêno u fealo. Zeweciyayeyo, dı qıcê (domanê) xo estê.
Thilo Sarrazin
Thilo Sarrazin (12. Şıbate 1945, Gera de biyo) yew siyasetkaro Almano. Serra 1975i ra nat karo umumi de gurêyeno. Nê kari de serra 2000 heta 2001 raya asınia almane (Deutsche Bahn AG) de gurêya. Serra 2002i heta Nisane 2009 senatoyê Berlini de senatorê maliya bi u Gulane 2009 ra nat ezayê serdarina banqa federaleyo. Sarrazin ezayê SPD Partiya Sosyaldemokrata Almanyawo. Serdarina banqa federale 2ê Keşkeluni 2010 de qerar gırewt ke seba peysergırewtışê ezayina serdarina Sarrazini ra arzuhale bıdo wezirê federasyoni.
Heyat u terbiyetê cı
Thilo Sarrazin yew lacê doxtorio ke hetê keyey ra Hugenotan rawo u Burgonya ra Cênevra sera amo Westfalya. Maya xo keyna yew ağayê Prusya Rocvetışi rawa. Sarrazin Recklinghausen de u hewt serri ra tepiya zi Bavyera de yew yetimxane de biyo pil. Recklinghausenê Westfalya de Lisey Petrinumiê zıwanê kıhani de abitur (diploma lisey berzi) ra dıme u kerdışê eskeriya ra tepiya Universıtey Bonni de mabênê serranê 1967 u 1971i de ekonomiya sosyale sero wendo.
Sarrazin be Ursula Sarrazine (namey keynekine: Breit) ra pia zeweciyaewo u dı lacê xo estê.
Grup Munzur
Ezayê grube
Mahir Çelebi Ercan Duman Burak İkiz Şiar Özkan Eroğlu Cemil Güngören Buket Şimşek Onur Yanardağ Erçin Demir Yoldaş Gümüş Balkan Baba Düzgün
Ezayê verêni
Şenol Akdağ Mikail Aslan Apolas Lermi
NGC 2517
NGC 2517, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Parko mılli
Parko mılli oyo ke parko ke namdaro u malê şari, malê mılleti vêniyao u hetê hukmati ra sevekniyeno, cı rê vaciyeno. Terimê parkê mılli, raveri Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de serra 1872ıne de vıraziyao u temamnayışê xo ra tepeya hukmat namê xo “Parkê Yellowstoneio Mılli” kerdo. Parkanê mılli de dari, vılıki, nebatê bini u heywani estê. Her serre xeylê merdumi semedê geyrayene parkanê mılli rê yenê u vênenê.
Ventenac-Cabardès
Ventenac-Cabardès, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Ventenac-Cabardès de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Ventenac-Cabardès;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Canet d'En Berenguer
Canet d'En Berenguer, dewleta İspanya de, eyaletê Valensiya de, wılayetê Valensiya de yew belediyaya.
Xızmete
Canet d'En Berenguer de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Canet d'En Berengueri;
Saint-Sulpice-de-Pommeray
Saint-Sulpice-de-Pommeray , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Sulpice-de-Pommeray ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Henridorff
Henridorff, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
Andronikos III
Andronikos III, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
NGC 2518
NGC 2518, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
.run
.run, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 6158
NGC 6158, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Selmano Fars
Selmano Fars (be namê biyayışi: Ruzbe, be Erebki: ‎‎‎سلمان الفارسي Salmān al-Fārsi, be İngılızki: Salman the Persian) merdumo verêno İranıco ke kewto Mısılmanan miyan u İslamiyet qebul kerdo. Selmano Fars verocê İrani de dewa Kazeruni de maya cı ra biyo. Maye u piyê cı her dı zi Zerduşti biyê. O dıme ra dewa xo ra abırriyo, şiyo Cey uca de wendo. Selmano Fars wendışê xo ra tepiya kewto bazırganan (taciran) miyan, raya Meka u Suriya de çiyê erinayo u roto. O taw İslamiyet diyo, kewto têvera be Mıhemmedi, raştê cı ameyo. Cengê Mısılmanan de Selmano Fars inan rê desteg kerdo, metodê cengê İranıcan hendekkınıtış inan rê şınasno. Yew zi o Qurane çarna ra Farski u coka o merdumo verêno ke Qurane çarna ra zıwanê bini. Mısılmanan miyan de namê cı Selmano Pak zi vêreno ra.
Nørresundby
Nørresundby, yew sûka dewleta Danimarkaya.
17 Gulane
17 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 137ina.
NGC 1864
NGC 1864, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 7796
NGC 7796, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Yannis Komnenos II
Yannis Komnenos II, yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo.
NGC 5741
NGC 5741, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6991
NGC 6991, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Chilly-Mazarin
Chilly-Mazarin yew komunê Fransayo. Cayê cı verocê akewtena Parisi de Departmanê Fransa Essonne de ca gêno.
Viterne
Viterne, yew komunê wılayetê Meurthe-et-Moselleo. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Viterne ;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
NGC 3131
NGC 3131, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Doctor Who
Doctor Who yew seriyê filmiê Britanya Gırdeyo.
Roşano mılli
Roşano mılli oyo ke roşano ke dewlete de firaz beno u resmi vêniyeno, cı rê vaciyeno. Roşano mılli şeno roce bo ya zi şeno hefte bo. Ornagên Tırkiya de Roşanê Zaferi, DAY de Roca Xoseriya Amerika u Kanada de Roca Kanada, ê roşano mılli vêniyenê.
Dês (film)
Dês (be Tırki: Duvar, Fransızki: Le Mur)', yew filmê Yılmaz Güneyo û serra 1983ıne de anciyo. No film, heyatê Yılmaz Güneyi de filmê xoyo peyêno u xeylê filmo de namdaro.
Villiersfaux
Villiersfaux , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Villiersfaux ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Salles-sur-l'Hers
Salles-sur-l'Hers, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Salles-sur-l'Hers de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Salles-sur-l'Hers;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
.工行
.工行, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 4227
NGC 4227, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Misy-sur-Yonne
Misy-sur-Yonne, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Misy-sur-Yonne de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Misy-sur-Yonne;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Ferrassières
Ferrassières, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Ferrassières de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Ferrassières;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
NGC 840
NGC 840, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 2 Keşkelun 1864 de terefê Albert Marthi ra keşıf biyo.
Sainte-Reine-de-Bretagne
Sainte-Reine-de-Bretagne, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Sainte-Reine-de-Bretagne ;
Roşanê Tıbi
Roşanê Tıbi (Tırkiyê cı: Tıp Bayramı) oyo ke, roşano ke semedê tıbi ra firaz beno, cı rê vaciyeno. No roşan Tırkiya de firaz beno û tarixê xo 14ê aşma Adariyo.
NGC 1888
NGC 1888, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Ringsted
Ringsted, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Konstantinos VI
Konstantinos VI (be Yunanki: Κωνσταντίνος Ϛ΄, Kōnstantinos VI, b. 771 – m. 797), yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Ey dewrê serranê 780 û 797ıne de hıkum ramıto.
NGC 7797
NGC 7797, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6992
NGC 6992, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zakkum
Zakkum jü gruba muzikia ke serra 1999ıne de ebe namey Raindogi ra sûka Anqara de saz biya. Zakkum jü gruba Alternavi Rockiya. Ezayê grube Cem Senyücel, Yusuf Demirkol, Eren Parlakgümüş u Emre Yılmaztürko. Zakkum heta serra 2003yıne ra tay gruban ra cover kerdê, zey Placebo, Radiohead, Morrissey, The Smiths, The Cure, Smashing Pumpkins, Suede. Ê serra 2007ıne de albumê inano tewr verên Zehr-i Zakkum çap kerdo.
.taxi
.taxi, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
18 Gulane
18 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 138ına.
NGC 5743
NGC 5743, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6159
NGC 6159, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Hesen Sebbah
Hesen Sebbah (Farski: حسن صباح Hasan Sabbāh ya ki Erebki: الحسن بن الصباح el-ḥasan bin eṣ-ṣabbāḥ), İslam dı sazkarê tariqatê Heşhaşiyano.
Montbronn
Montbronn, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
Dêsker
Dêsker (düwarci, dêsvan, dêsvaney): Merdımo kı dês keno ey rê vanê dêsvan yan zi dêsker. Ê zenati rê zi vanê dêsvaney. Demo kıhan dı dêsvaney zahf perey kerdê u bol ravey şibi u zeneatê do verkewte bı. Ewro zi hewna o zenat perey keno u zeneatê do ravey şiyayeyo. Qonax, qele, pırd, set, bend, xan u hemamê (keraşo) ê wexti heme destandê zenetkarandê nê zeneati destan bın ra ravêrdê u bı destandê inan a ameyê kerdenı, vırazıyayê. O wext vıraştena dêsan dı si kar ardê. Labırê ewro zewbi çiyo suni u ê fabriqan zahf kar anê. Mesela tuxla, birket, kerpiç u çiyo zey inan.
Ewro teknik zahf ravey kewto u verdı şiyo. Zahf çiyê nê cayandê xo tey sıtarkerdenı heme hadre fabriqan ra yeno u pa vırazêno. Demdo veri dı zey ewroy, wına çimento u fabriqeyê çimentoy zi çınê bi. Dêskerdenı rê zi zaf zanayenı lazıma. Wexto kı dêsê raşt niro yan zi si weş siyerı nênışo bahdo şeno bıxıliyo u bıbo sebebê kıştenda ê kı bındı manenê ê ê kesan.
Leon IV
Leon IV (b.: 749 ya zi 750 - m.: 8 Keşkelun 780), yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Seba ameyena maya cı ra gore cı rê Xazare (be Yunanki: Λέων ὁ Χάζαρος Leon o Chazaros) vaciyao.
Terry George
Terence George (b. 20 Kanun 1952) direktor u nuştekarê kayiyo İrlandayıco. O be filmanê xo The Boxer, Some Mother's Son, u In the Name of the Father şınasiyeno. Direktorê filmê Hotel Rwanda biyo. Nê filmi zi o kerdo namdar.
Michel Foucault
Paul-Michel Foucault (b; 15 October 1926 – 25 Heziran 1984) ya zi pê namey Michel Foucault zi şınasiyeno, filozof, teoristo sosyal u kritikê edebiyati bi. Teoriyê ke Foucaulti eşt ver vêşêr quwete u zanayışi gênê xo miyan.
Gali
Gali, Britanya Gırde sero yew dewleta nêmxosera. Paytextê cı Cardiffo. Dormey Galan ra Cheshire, Shropshire, Herefordshire, Gloucestershire, qenalê Bristoli, verocê rocawani ra qenalê St. Georgeyi zımey ra zi Deryay İrlanda estê. Ware de Galki qısey beno. Nezdiyê 750 hezar merdım nê zıwani qısey keno. No nısbiyê Galan de nezdiyê %25 nıfusi teşkil keno. İngıltere de zi nezdiyê 115 hezar merdım Galki qısey keno.
.娱乐
.娱乐, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Deniz Arcak
Deniz Arcak (b. 15 Temuz 1968, Ankara), yew deyrvaca Tırka.
Hasip Bingöl
Hasip Bingöl (b. 1981, Dara Henî) şair, nuştox û çarnekar o. İstanbul de cuyeno.
Cuya ey
Hasip Bingöl Darayenî de qezaya Çabaxçur bîyo. Mekteba verên û lîsa Çolig de wendî. Cuwapey qey unîversîta şîyo Îstanbul û Unîversîteya Marmara de ziwanşinasî wend. Wendişê lîsans ra dima di serrî reyna Unîversîteya Marmara de Fakulteya Tehsîl de master kerd.
Edebiyat, kultur u ziwanê Zazakî sera xebat kenu. Sey kovaranê Virgül, Yasakmeyve, Özgür Edebiyat, Sonra Edebiyat, Lacivert, Budala, Üç Nokta, Lamure, Merdiven-Şiir, DUVAR, Papirüs, Karayazı; Ç.N (Çevirmenin Notu), Vengûvaj, Tîroj, Nûbihar de meqale û şîîrê ey weşanîyay.
Serra 2007 de pê xebata “Geleceğin Tarihine Bakış: Yorgunlar Kantatı” krîtîkê şîîr, xela kê semedê/qandê Arkadaş Z. Özgerî, pê nomê ‘Bir Şiiri İnceleme Ödülü’ diyena, girot. Ina xebat, pê nameyê “Bir Şiirin Söylediği 2” bîya kîtab, 2007 Kanunverên de Neşirxoneyê Mayıs de vejîyawa.
Çend kîtaban de maqaleyê yê vejîyê. Çend kitabanê zazakî de redaktorî û edîtorî kerde.
Vitrey
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Vitrey ;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
.accenture
.accenture, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Zagreb
Zagreb (Xırwatki: /ˈzɑːgrɛb/, Macarki: Zágráb, İtalyanki: Zagabria, Almanki: Agram) jû sûka û paytextê Xırvatıstaniyo.
Zazakipediya:Meseley
Meseley (Hêkati) edebiyat qeseykerdene de, meseley eve zonê Zazaki deyraê. Waxto ke sovet bi ra, qal ame ra, o waxt qeseykerdoğ meselê vano, ano ra vatena ho ser. Eve o tore qesa ho raşt vezeno, vatena ho ispat keno. Edebiyat Zazay de tore-tore meseley estê:
Meselê ke tede aqıldari u huyaisfiştene esta, ine de bomeni u budelaeni ve baqıleni ra, raşt- qeseykerdene eve hostaenia qesu, wes yena ra zon. Taine de ki çhêreni u hostaeni qesu ve zulm u zalımeni têverver derê. Meselê ke raşti amê meydan, cı ra dı torey estê. Toreo vıren de qal ke ame ra, wertê qeseykerdene de vajinê. Naine de aqıldariye ve gıraniye yena ra zon, cıra derse cêrina. Toreê dıine de, mesela, gırêdaê mevzuyê qeseykerdene nia, ho ve ho cia vajina. Lazım niyo ke qal bêro ra a mesela ser. Her waxt, wertê jü sohveti de vo ya ki nêvo, vajina.
Mesela huyaisfiştene de leto jêde hadiseê sosyali vajinê. Na meselu de dı heti estê: Heto rınd, rındek, raşt, heq ve hetê xıravın u qefçıl u neq u zalım u jürekeri ra.Xelk pê hetê vıreni cêno, heq u neqi eve qeseykerdena na mesela ano têverver, hetê neqi, hetê zalımi eve usılê estetiki, kenê qız pê huynê, hem ki pê xezelinê. Tırki de nayine ra “fıkra, nükte, latife” vajino. Taê meselê huyaisfiştene estê ke, tede goynaeni u jürkerdene vajina. Zonê Zazaki de edeviyatê nianeni ra yaraniye, laxkerdene ya ki kuratey vajinê.
Nuştoğ: Zılfi Selcan
Gene Hackman
Eugene Allen Hackman (b. 30 Çele 1930), yew kaykero Amerikano. Ey dı Xelatê Oskari gırewtê.
Haderslev
Haderslev, yew sûka dewleta Danimarkaya.
19 Gulane
19 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 139ina.
NGC 6160
NGC 6160, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 7798
NGC 7798, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 2521
NGC 2521, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 2522
NGC 2522, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Heyat Rındeko (film)
Heyat Rındeko (be İngılızki: Life is Beautiful), yew filmê Roberto Benigniyo. Namey xoyo oricinal La Vita e Bellayo. Film 116 deqa (deqiqa) anceno. Film de qeseykerdışê İtalyanki, İngılızki u Almanki vêrenê ra. Serra 1998ıne de no film hirê (3) lızgan de biyo wayirê haletia Oscari.
Peyriac-Minervois
Peyriac-Minervois, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Peyriac-Minervois de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Peyriac-Minervois;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
NGC 1865
NGC 1865, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Peter New
Peter New (b. 30 Tışrino Verên 1971, Vancouver, British Columbia, Kanada) yew aktor û komedyeno Kanadayıco.
Namur
Namur (Valonki: Nameur, Flamanki: Namen, Latinki: Namurcum) verocê Belçıka de jû sûka u paytextê Valonyayo. Na sûke royanê Sambre u Meusey kerda hirê heti. Her jew heti rê babetna name diyayo. Şarê cı Fransızki qesey keno.
Artabasdos
Artabasdos (be Yunanki: Ἀρταβάσδος, serra 743yıne de merdo), yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Mabeynê serranê 741/42 û 743yıne de verba Konstantinos Vi veciyo û hıkumdariye be zor ra gırewta xo dest.
Weçinıtışê Tırkiyayo Lokal, 2019
Weçinıtışê Tırkiyayo Lokal, 2019 weçinıtışo ke Tırkiya de tarixê 31 Mart 2019i de ame kerdış. Pê weçinıtışi seranê belediya, belediya sûka gırde, ezaê meclisê belediya, ezaê meclisê peroyi, muxtar u heyetê ixtıyari weçıniyay.
İtıfaqê ke kewtê weçinıtışan
Nê weçinıtışan de partiyan itıfaqi vıraştê u pê itıfaqê xo kewtê weçinıtışi. İtıfaqê gırdiê ke kewtê weçinıtışi wınaê: İtıfaqê Mıleti u İtıfaqê Cumhuri.
Peyniya sûkanê gırdan
Partiya Cumhuriyetia Şari weçinıtışan de hirê sûkê Tırkiyayê gırdi vıstê xo dest. Estanbol, Anqara u İzmir kerd xo dest. Teberê ninan de Antalya, Adana u Mersin zi vêrdê era destê CHPy.
Yew zi Partiya Komuniste tarixê xo de reyo verên bi ke belediya yew sûke gırewte.
NGC 4229
NGC 4229, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Villerbon
Villerbon , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Villerbon ;
Benaguasil
Benaguasil''', dewleta İspanya de eyaletê Valensiya de wılayetê Valenciao de yew belediyey. http://aplicacions.municat.gencat.cat
Villerbon
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Benaguasil
Xızmete
Benaguasil de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Benaguasili;
Cumhuriyetê şari
Cumhuriyetê şari oyo ke, cumhuriyeto ke tede populizm iqtıdar dero u sistemê sosyalisti ra niya ro, cı rê vaciyeno. Cumhuriyetê sosyalisti pêro veciyayışê komunizmi ra tepeya veciyê. Ewro zi nameyanê tayê dewletan de terimê cumhuriyetê şari esto:
Tayê cumhuriyetê bini estê ke sistemê Leninist u Markisisti ra duriyê hema nameyanê inan de zi terimê cumhuriyetê şari esto:
Brette
Brette, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Brette de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Şewdırê to xeyr bo Amerika
Şewdırê to xeyr bo Amerika (be İngılızki: Good Morning America) yew proğramê şewdırio ke kanalê têlevizyoni ABC de pêl beno. Eno proğram verênde tarixê 3yê Tışrinê Verêni 1975 de pêl biyo u heta nıka dewam keno. Ewro roce de dı u hirê saeti pêl beno, ema deha verênde hefte de hirê u çehar saeti pêl biyo. Zerrekê proğrami de xeberi, mobet, weziyetê heway u hekatê merdıman estê. Proğram sûka New Yorki de meydanê Times Square de pêl beno. Robin Roberts u George Stephanopoulos proğram de spikero.
Tutsi
Tutsi, yew mıleto ke miyanê sinoranê Rwanda u Burundi de weşiya xo rameno. Mıletê Tutsi pê tertelo gırd ke Rwanda miyan de biyo ra biyo namdar. Rwanda de nısbetê nıfusê inan %15o, ê Burundi de zi %14o. Mıletê Tutsi zıwanê Rundi ra qısey keno. Amarê inan tam nêzaniyeno.
NGC 2523
NGC 2523, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
.brother
.brother, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Sainte-Pazanne
Sainte-Pazanne, yew komuna wılayetê Loire-Atlantikiya. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Sainte-Pazanne;
20 Gulane
20 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 140ina.
Jouy-le-Châtel
Jouy-le-Châtel, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Jouy-le-Châtel de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Jouy-le-Châtel;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
NGC 7056
NGC 7056, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Vallières-les-Grandes
Vallières-les-Grandes , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Vallières-les-Grandes ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
NGC 2524
NGC 2524, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
NGC 5745
NGC 5745, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Mertali
Mertali ya ki çıbenoki edebiyat u folklor ra say benê. Mertali eve jêde, eve usılê sayırêni vajinê. Perskerdene de çekuyê henêni têdıma vajinê ke, peyniya ho eve usılê qafiya şikina arê, ero insani wes yena. Taê mertalu de ki usılê sayırêni çino, eve qafiye nêvajinê. Mertali wes xezelnenê. Eve perskerden u cüavdaena mertalu baqılêni u zanaoğêni isbat bena ke, kami ke fişt ra kami ser. Waxto ke veyve u deniskar bi, cêniya dığaskane ver de, cemat ke bi top, jüvini ra mertalu pers kenê, eve o tore xezelinê, pê hedıra ho anê. Vaten u perskerdena mertalu de hostaênia qesu lazıma.
Samsung
Samsung (be Koreki: 삼성 그룹, Samseong Geurup), yew şırketo Koryay Verociyo ke merkezê cı Seul dero. Serra 1938ıne de ameyo ronaene. Samsung yew gruba ke mıxtelif şırketan ra yeno pêra. Enê şırketan ra tewr mıhimê cı Samsung Electronicso. Serdarê şırketi Lee Kun-heeyo.
Zazakipediya:Mertali
Nuştoğ: Zılfi Selcan
Nımunê mertalu
- Arqulık darqulık, des u dı qulık. (lekani)
- Bıraê de mı esto, kaleke ra miji keno. (ivrıq)
- Bıraê de mı esto, hata bêçıkê de qıne mekuyo, nésono. (meqes)
- Bıraê de mı esto, sodıri u san de berbeno. (hêni)
Molins de Rei
Molins de Rei, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Bonê de mı esto, jü ustına ver de. (sungo kuvarık)
Bir (coğrafya)
Bir (İngılızki: well), yew terimê coğrafyao. Dewan vero ya zi mergan de, ya zi erdo bece de cao kes erdi bın ra awe veceno ey, rê vanê.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Bonê de mı esto, jü ustıne verde ra. (sung)
- Bonê de mı esto, phonc sey male cêno, hurêndia jü xuremia vaşi nêcêno. (çê mıloçıku)
- Çar waê mı estê, cırta ho erzenê jü gol. (cızıkê manga)
- Çerxa mına çerxkerdiye, bınê merxi de rokerdiye. (zer(re)veti)
- Çiyê de mı esto, dina u diar vineno verê çêverê ho nêvineno. (çım)
- Çiyê de mı esto, don kemer ro nêşikino, don awe ro şikino. (kağıte)
- Çiyê de mı esto, mezela ho ve ho kıneno. (dılapa)
- Çiyê de mı esto, mı dıma nêvışino. (şiye)
Sorfê vay
Sorfê vay, sporo ke roy sero pê yew textey yeno kerdış, oyo. No texte şeno her kışta xo rê bêro çarnayış. Kamo ke nê spori keno, niya şeno rae bıdo textey u şıro a kışta. Sorfê vay texte u aletanê sporê sorfi anê yewca, wıni nezdiyê sporanê snowboard, derıskiyayışê awe u wakeboardio.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Çiyê mıno çewt, peyê boni de kot. (rae)
Sorfê vay
Vao standard pê textey dare kerdêne, no stilê kerdışi pê zemani vırniyao. Ewro vêşêr pê elyafê cami yeno kerdış. No cam textey keno pêt u war, kerm u ganiê biniê nêşenê bıcıwê.
Sorfê vay derya, ro, golê ke bêpıhêlê, şertê dormey ke hewlê, oca de deha weş yeno kerdış. Semedo ke kerdoğ kontrolê xo vıni nêkero, gani raveri gıran gıran bêro kerdış, motor gıran bêro gırwenayış. Key ke merdım beno kompetan, o taw şeno bıreso 60 km.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Çiyê mıno surkerde, bınê andali de rokerde. (piaz)
- Dare lerzena, vore erzena. (pırozıne)
- Dara mına qole bın de kerdo hole hole. (pêtage)
- Deve niyo, devey ra berzo, hemgê niyo hemgêni ra weso, ağu niyo ağuy ra thalo. (dara goze)
- Dêka de mı esta, loqlunê xo xo dıma kaskena. (derjêni u desteke)
- Dêka de mı esta, mezela xo be xo kınena. (dılapa)
NGC 1889
NGC 1889, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Dêka de mı esta, her roji xo pol kena. (soji)
- Dı yê mı(nê), çar yê dinê, howt yê Tıngılfısê. (cızıkê bıze/manga/dele)
Konstantinos V
Konstantinos V (be Yunankiyo Kıhan: Κωνσταντίνος Ε΄, be Latinki: Kōnstantinos V); b. Temuze 718 - m. 14 Keşkelun 775), yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Ey mabeynê serranê 741 û 775ıne de hıkum ramıto. O, lacê Leon IIIyo.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Diko dare de, vengo Xaskare de. (tıfang)
.soccer
.soccer, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Zazakipediya:Mertali
Nımunê mertalu
- Gaê de mı esto, gaê de to esto, hêgaê de mı esto, hêgaê de to esto, gaê mı yeno hêgaê to weno, gaê to yeno hêgaê mı weno. Sıtê gaê mı torê beno helal ya ki beno heram? (sıtê gay çino)
- Ga qorra dım perra. (tıfang)
- Gaê de mı esto, sare bırnen sero berben. (piyaz)
- Ha ına derı da, kılaw ha sarı da (ari/ ayre)
- Herê de mı esto, bınê pizey ra bar kon. (lınge)
- Hera de mı esta, eve bar sona zerre. (khoçıke)
- Her zırra, dım perra. (tıfang)
- İp ip, sandıq çip. (goze)
- Jü waa mı esta, mezela ho eve ho kınena. (dılapa)
- Kalıkê mıno dere de çapê koreko vêre de. (areye/ayre)
- Khalıko navera, hêrdisa huya bovera. (pırd)
- Khalo şia bon ser de vejiya. (düyê lozıne)
- Khalo şia boni sero reqeşiya. (düyê lozıne)
- Kelê mıno kemer de xureme mırzoro ver de. (çenık u hêrdise)
- Koyi sera asena, jê asm u roji vêsena. (tiji)
- Lüye lüye, gınê ro şüye, fek pırnıki, bi pırrê muye. (makina porr-bırnaene)
- Manga de mı esta, awe sımena, zerre de guk ki pa sımeno (lamba qaji)
- Merde merde, fek rakerde. (meske)
- Mereka de mı esta, adır kenune ver sımer vêseno mereke nêvêsena (qılawun)
- Pencırê ba'k pır hak. ( bat- yo têr) ba'k/baba
- Peyde manena, bena derg; sona, bena kılm. (rae)
- Qutiya mına tolıke, dina tede kerda holıke. (radon/radyo)
- Qayısê mıno qerbeleko, bınê erdi de feleko. (mor / mar)
- Qat qat mişte, bınê ondali de ronişte. (nano/nono mişte)
- Suro, sur u çeqero; usar ke ame reqeno. (bulısk)
- To ra lerzena, wele erzena. (pırozıne)
- Tıver tija tona, zerrı vorê lekona. (ard-ardon)
21 Gulane
21 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 141ina.
Zazakipediya:Ferqê zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırki
Ferqê zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırki:
NGC 7802
NGC 7802, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Ferqê zıwanê Zazaki, Kırdaski u Tırki
Zonê Ma Zazaki
O kı, kame yê şar biyayenê xü rê wêhêr nê vıcêno,
''hetê şarê binan ra zi nino hésıbnayış. Jewbiyayenda''
welatê şaran miyan dı cayê xü
''gıroten kame yê xü rê wêhêr vicyayena beno. F.İ''
Hinsanê kı zey qebilan heyatê xü ramıto, demo kı, qebileda xü ra şiyo  qebilena, dewda xü ra şiyo dewna u welatê xü ra şiyo welatna, karekterê zıwandê qebileda xü zi bı xü ya berdo. Hediseyê macirey u koçkerdenı kı dınyan dı biyê, ê benê sedemê zıwan vılabîyayenı.
Ser 1813 dı Thomas Young "Sansıkritki, Yunanki, Latinki, Keltki, Almanki u zıwanê iraniyan bı jew zıwani ra peyda biyê" u nêyrê zi name dayo u vano; ”Zıwanê Hindi-Awrupi” u ê kı bı no zıwana qısey kenê ina zi şarê "Ari yê."
Mımune:
Zazaki	Tırki	İngilizki	Swêdki
Esto	Var	There is	Est (S. Kıhan)
Hag, hak	Yumurta	Egg	Ägg (eg)
Estor, hestor	At	Horse	Häst (hest)
Nak	Göbek	Navel	Navel
Por	Saç	Hai	Hår (hor)r
Sol	Tuz	Salt (solt)	Salt
Verg	Kurt	Wolf (volf)	Varg
Va (tı se va?)	Ne (Ne dedin?)	What	Vad (Vad sa du?)
Şaro kı bahdê ma ameyo mabênê Dicle u Fırati (Mezepotamya kıhani) ma tesirdê zıwandê inan bın dı mendê u inan ra qısey deyn gırotê. Misal İraniyan ra, Asuriyan ra, Ermeniyan ra, Huriyan ra, Medan ra, Hititan ra, Sümeran ra, Yünan ra u her wuna. Qıseyê kı ma inan ra gırotê zıwanê ma miyan dı estê. Labırê no nino no mane u hêsap kı, Zazaki lehçeyêdê nê zıwanano u no qanıtê lehçe niyo u gere niro o mane zi.
Lejan, cengan u kapitalizsasyon u sedemê ticaretey (raya heriri/ipeki) eyni wextı tesirê zıwandê ma Zazayan kerdo. Labırê qe jew şekla kültürê ma dı vıryayışê gırdi peyda nê kerdo. Kültürê Zazayan zi zey zıwandê Zazayan xü pawıto u niyameyo vırnayenı. Tay şaxsiyetê écebi kı, teoriyên xü ya wazenê Zazaki, nêy rê êy rê bıkerê poçıki u kenê diyalektê zıwanan dê binan wuni aseno kı, ê zıwanê, kültürê Zazayan nas nê kenê u êy ra zi zaf duriyê
Heqiqeten, bı raştey ê wazenı zıwanê ma Zazaki, lehçey jewna zıwani bıvinê se, vanê na raştey xü pêy nêerzê u bıvinê. Zıwanê ma Zazaki wunibo se nezdiyê zıwandê İraniyo. Cırê vacê lehçey zıwandê İrani daha raşt beno. Labırê vanê verê heme çi kes nêy bı tarix, bêlge u ilmi bıdo ispat kerdenı. Zıwan zane yê Hindi-Awrupi bı kedenandê xü ya dayo ispatkerdenı kı, zıwanandê kehanan ra jew zi zıwanê ma Zazakiyo.
Kıtabêno bı dest cilt bı nameyê "Encyclopedia of Langauges and Linguistics" (Ansklopedi ser zıwan u linguistik) pel 4780 dı bın nameyê "Turkey; Langauge Situation" (Turkiye; Halê Zıwani) nêy çi ameyo nuşnayenı; "The langauges spoken in Turkey are Turkish, Kurdish (Kurmanchi), ZAZA, Cherkess, Ayhbas, Laz, Georgian, Arabic, Armenian e.t.c" (Ê zıwani kı Turkiye dı yeno qıse kerdenı nêyê; Tırkki, Kırdaski (Kürmanci), Zazaki, Çerkezki, Abkaski, Lazki, Gürcki, Érebki, Ermeniki u.ê.b.) Éyni kıtab, éyni pel dı nê zi yenê nuşnayenı; "Turkish is spoken throughout the country. Kurdish, with its dialects, and Zaza are spoken mainly in eastern and southeastern Anatolia" (Zıwanê Tırkki heme Türkiye dı yeno qıse kerdenı. Kırdaski u dialektê Kırdaski u Zazaki rojawan u çepêrojawanê (Güneydo€u anadolu) Anadoli dı yeno qıse kerdenı.) Éyni kıtab u éyni pel dı nêy zi vano; É kı teberê sukan, dewan dı Zazaki u Kırdaski qısey kenê, tenya zıwanê zanê. Yani ya Kırdaski, ya zi Zazaki qısey kenê. Eger merdım bıwazo bewno u kelimeyê Zaza na kıtab dı bıvino, ze kı têyestey dı nuşnayo "Zaza" bewnı "Dımli" u qandê Dımli zi no ameyo nuşnayenı; "Dımli, zıwanê no Hindo-ari, İrani yanzi Hindo-awrupi yo." Yani tiya dı nêvano Zazaki lehçe yan zi diyalektê Tırkki, Ermeniki, Farski, Asurki, Erebki, Kırdaski yo, vano zıwanê Zazaki. Qandê kı nuşkar, zıwan zaneyê (linguistê) Awrupi wuni vanê u qandê êy ma yê zi, êy nê vanê. Şarê ma miyan dı kes nê vano diyalektê ma, yan zi lehçeyê ma. Merdım kamcin dewıj yan zi Zazay ra pers kero;
Zıwan
O kı merdım bı êya fıkrê no, o kı merdım bı êya his keno u şeno bı kelimeyena yan zi bı hereketana (işareta) vaco. Eger bı teori yê Stalinisti merdım vaco se. Zıwan şartê şar biyayen ra jewa. Yani şarêno welatê cı esto, dewletê cı esto o wext zıwanê cı zi esto.
Diyalekt (lehçe)
Zıwanê kı tenya mıntıqayê dı yeno qıse kerden. Zıwanê no lokal.
Mesela, zıwanê Swêdi (İsweçi) u Norweci zaf nezdiyê pêyê. Heta merdım şeno vaco eyni zıwano. Labırê Swêdi çı wext vanê Norweci nêvanê diyalektê ma. Vanê, zıwanê Norweci. Mesela Finlandi qandê zıwanê Estoni (Estonya, Estland) u Letoni (Letonya, Letland) nêvanê diyalektê ma yo. Vanê zıwanê Letoni u Estoni (kı nê zıwanan zaf nezdiyê Finlandi yo). Tabi no zi dewlet biyayen ra yeno. Bı küşat vaca se, qandê mı zi zıwan noyo;
Zıwan; şar kı dewleta cı esta, vala (desmala, bayrax) cı esta, şar kı eskerê cı esta... Dialekt (lehçe); şar kı dewleta cı çınya, şar kı desmala cı çınya (yan zi esta labırê resmi niya), şar kı eskerê cı çınya...
Çı wext ez nêy çiyana nuşnena u wanena, ez şına wextanê kıhana. Ez şına verê rönensans, verê rojni biyayena Awrupa. Çı wext Kopernikus (1473-1543) ser 1600 dı ser "Sistemê Tiji" teoriyê xü nuşna u eşkere ke, heme dınya, kilise u papazan gırot xü ver. Kopernikus vatê; "Dınya cayê xü dı sabit niyo, bı ekis hem çorşme xü dı hem zi çorşme tiji dı doş beno. Doş biyayena cı çorşme dı tiji, serê gino". Kopernikus zi zey dı Galileo papaza, kilise ra u vinayışê cı kıhanan ra, tepamende (ba€naz) ra heqê xü gıroto. Dıma Kopernikus, Galileo destê xü eşto ser fikranê (vinayışê) neweyan. Rayê Kopernikus domna u çiyê newe nuşna. Galileo Galilei (1564-1642) bı deney u bı teoriyê xü bı matamatika formülê kerdo u êy ra prencipê "Dinamik" vıraşto. Kopernikus u Galileo xü destanê Engizisyon (mehkemeyê kilise) u merden ra reynay. Qederê ina zeydê qederê Giordano Bruno nêbi yo. Giordano Bruno dıma hewt ser hepıs, rıh cı dı (sax) ame veşnayenı. Heta ser 1835 heme kamcin kıtabi kı nuşnayê "Dınya doş beno" velakerden, çap kerden u wendenê nêy kıtaban yasax bi. Dısey ser kilise nêy vinayışa inkar kerd.
"Merdım çı wext fıkrêno se serbesto, yan zi beno serbest" vano Albert Bayet. Vatenêno çı weş. Çı wext merdım fıkrê newe, çiyê newe nê fıkıryo u ina ra zi çiyê newe nê vırazo se, o insan serbest niyo. Qandê co, fıkırê newe rê her wext gere merdım akerde bo u münaqaşe bıkero. Çıçi raşto, çıçi raşt niyo o gürwe ilmi u bı formülana beno. Çiyê raşt çıçi yo u çiyê xelet çıçi yo? Çiyê xelet, çiyê raşt esto? "Nê, çiyê xelet çiyê raşt çınyo. O çi kı qandê mı raşto, beno kı qandê jewna raşt nêbo." Eger ma nêy qabul kerê o wext ma şenê roşê u pê dı qısey bıkerê. Bı lınci eştena, bı vatenê veng u bêdelil qıse kerden cehaletê insani nişanê merdımi dano. Bı kıtap wendena, xü rê mewki u ca vıraştena merdım roşnavir nêbeno. O kı şeno çiyê newe bınuşno u şeno çiyê kı kes nêşeno qısey bıkero, şeno qısey bıkero şeno bıbo roşnavir (aydın). Roşnavirey (Entellektüel) bı cesaret, bı camerdeya beno. Heme çi rê "E" vatenı, heme qülpan ra tepıştenı merdım nê keno roşnavir. Ma ê çiyê kı kes nê şeno qısey bıkero, akenê. Ma o tareyeya şananê xiyanet ra, ma lepanê zordestey ra, ma mıj u dumanan miyan ra fıkranê xü, kokê xü vecê hol. 1210 dı kıtabanê, fıkranê Aristoteles yasax bi. Ê kı nêy kıtaba bıwaneyê ameyê kıştenı. Ê se bi? Fıkır u vinayışê Aristoteles, Galileo, Kopernikus, Nicolas d'Autrecourt, Civan Aucassin, Michel Servet (qandê fıkıranê xü adır dı ame veşnayenı), Giordano Bruno (qandê fıkıranê xü adır dı ame veşnayenı) ma bı eziyetana fıkrê nê insana amey vırnayış. İna rê zi vatê xayin. İna rê zi vatê nêzan. Ê se bi? Tarix kam ra hesabê xü pers keno? Şowalye yê cıwan La Barne bı destê kilise ya ame kışten. Sucê cı; kıtabê kı kilise yasax kerd bi ina wend bi. La Barne, qandê kı kıtabê "Qısebendê Felsefe" wend bi ame kışten. Şıma zanê çı ame sere yê cı.? Verê zıwanê cı yeno cıkerdenı, dıma sere yê cı canê cı ra bırnenê u badoyını zi leşê cı erzenê adır. Qandê "Qısebendê Felsefe". Bewnê roşnavirê Awrupi se vanê.
"Eger merdım nêşeno fıkranê xü akerde vaco se, mabênê insanan dı azadi ra behs kerden nêbeno" Voltaire (heme heyatê xü, Voltaire bı xü lepandê Qıralan u kilise ra rema u zindanan bi warê cı). Qandê çıçi tı yê nêy çiyana nuşnenê? Şıma do pers kerê. Heme, qandê no çiy bi. Tarix dı bı zordereya u bı lınci eştena felsefe, fıkırê newe nêmerdo. Ser zıwan, ser kar u xebatê ma nıka ra zaf kesa ecız kerdo. No yeno nuşnayenı, no yeno vatenı. Tabi gere merdım sıfte xü rê u çıçi kerdena xü rê bewno u dıma jewnan rê çiy vaco.
Rojê İsa çı bıvino, şaro si erzeno cinê kê rê. Cınêk kewto erd u nalin keno. Çımanê şari zeydê adıra veşeno, wazenê cınêker bıkşê. İsa vıcêno verni u vano; -Şıma yê qandê çı çi na cınêker si kenê?
Şar miyan ra jew vano;
İsa zi vano;
Ma zi vanê; "O kı zano ma bı destanê tari kar u barê xü kenê, o kı zano ma yaremetey u maeş destanê tariyan ra ginê, gere vacê nê çi çıçi yê? Heger ina hendı çiyê mühim destanê tariyan ra şenê se peyda bıkerê/bigirê maene nêy çi noyo kı ma eyni destanê tariyan rê kar kenê. Çiy kı merdım vano u nuşneno gere merdım zaf diqat bıkero u merdım bızano gere merdım se vano. Eger ma pers nêkerê se, ê do jewna pers bıkerê. Beno beno kı, wext bı wext merdım qelpeya xü pak bıkero, lınci erzeno ser insananê binan. Şar ehmaq niyo. Şar kerdenê merdımanê wunasinan xü vira nê kerdo..." Ma zi ehmaq niyê, ma zi zanayê kı, çiyê kı ma bınuşnê zaf nasyonalistan (fıkırê xü faşist, vatenê xü dı hümanist u sosyalist) ecız bıkero Politiqa yê wunasin Mabênê Rojawan (Ortado€u) dı her wext bı destanê dewlatan dı biyo kay. Tırki, Farısi u Erebi qandê zıwanê Kırdaski nê vanê diyalektê ma yo? Ma nêy zi, zeydê politika yê dewlet niyanê kar. O kı ma ser çi nuşnenê u vanê, wuni aseno kı xocayanê (ögretmen) xü ra çiyê "rındi (politika)" mısayê. B R A V O...
"O kı zano qandê çıçi cıwen o, zano senin zi bıcıwyo." vano; Friedrich Nietzsche.
Nıka, wextê ma yê newe dı nezdiyê 6000 zıwan yeno qısey kerdenı. Nina ra tenya, ze kı lingivist Michael Kraus, Üniversite yê Fairbanks (Alaska), 01.06.1996 dı pêserokê New Scientist dı vano; "Dınya dı tenya nezdiyê 600 zıwan cayê xü qeyım/hewıl kerdo u şeno bıcıwyo."
Welatanê Awrupa dı heqê her zıwani u diyalekti mekteban dı wenden u mısnayenı esto. O kı wazeno qeçekê ina bı zıwanê may u pi yê xü ya qısey bıkero rışenê na mekteban. O kı, cınya cı yan zi camêrdê cı Awrupi yo (Almani, Swedi, Fıransızi u.a.b) hem bı zıwanê maya xü mısenê kar anê, hem zi şenê zıwanê pi yê xü mekteban dı bımısê u bıwanê. Nina rê çend nümuney wazena bıda u nêy nümuney hirê hebi yê. Nêy nümuney ser hirê camêrdê Zaza yo u cınya nina ra dı (2) hebi Zazay niyê. Jew cınya cı Tırk a, ê dıdı cınya cı Zazaya, ê hirê cınya cı Kırdas a. O kı cınya cı Tırk a qeçekê êy bı maya xü ya Tırkki u bı pi yê xü ya zi Zazaki qısey keno. Ê dıdını zî qeçek bı may u pi yê xü ya Zazaki qısey kenê. O kı cınya cı Kırdas a bı qeçekanê xü ya kırdasi qısey kenê u qeçekanê xü rê mekteb dı xoca yê zıwanê Kırdaski wazenê. Laberê nümuneyê mı boli yê. Ze kı hem cınya hem zi camêrd Zazayê laberê bı qeçekanê xü ya, yan bı zıwanê Tırki yan bı zıwanê Swêdi yan zi bı zıwanê Kırdasi qısey kenê. Ninan ra bolê cı zi kêy xü dı na zıwanan têmiyan kenê. Qeçeki çıçi benê? Qeçeki kami benê? Qeçeki kamcin welat ra benê? Qeçekî nêy çi nê zanê. Qeçeki piskolojik xerpênê u dest bı zur kenê, benê zurker. Qeçekê wunasini senin şaran miyan dı benê bê kamey u na bê kamey biyayenı qeçeki keno ésebi u keno har. No zi çewtey a ê qeçeki nê, ê piy u mayan o.
Qandê çıçi sere dı mı ca da vatenê Nietzsche, "O ki zano qandê çıçi cıwen o, zano senin zi bıcıwyo." Heme qandê nêy bi; "Çı wext ma estê cıwyayenı esto. Cıwyayenı bı ma ra mıreno. O kı ma dım dı maneno zıwan u şarê ma yo." Qandê co zi gerek merdım zıwanê xü rê wêhêr bıvıcyo u ay bın xerıpnayış ra bıreyno. Qeçekanê xü rê kokê xü bıdê sınasnayışı. Miyanê şaran dı qeçekanê xü bıkerê wêhêrê kamey. Zıwanê Zazaki u diyalektê (lehçeyê) Zazaki biyarê nezdiyê pê. Qeçekanê xü bı qeçekanê Zazayan ra bıdê sınasnayış.
Xiaomi
Xiaomi, yew şırketê Çinio ke merkezê cı Pekin dero. Nisane 2010 de ameyo ronaene. Dınya de şırketê Xiaomi de 18.170 merdımi xebetiyenê.