cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Têlindere
Têlindere (be Tırki: Bintaş, Tilindere) yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
Alfabeyê Yunanki
Yunanki be alfabeyê dê xoser nuşiyeno. Alfabeyê Yunanki de 24 (vist u çar) herfi estê:
Bavank
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
.gm
.gm internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Gambiya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Gambiya mocneno.
Şapel
Şapel (Chapel) ibadetgeho qıteko ke Xıristiyani uca de dua u ibadet kenê. Şapel be dezgehanê gırdi ra bestiyayo. Dewanê Xıristiyanan de şapeli estê u be kılisanê gırdan ra piya guriyenê.
Wikipediya:Wikiproce
Yew WikiProcey rê nuştekari yenê pêser, piya gırwenenê. Gurweyina cı zi pêra xeber gortayısa bena. Herg meng yew proce rê start deyêno, karberi zi êq qayılê peşit bıdê namey xo êproci dı kenê nusn u piya gurweyênê.
Afrika
Afrika, yew qıtaya. Asya ra dıme dınya de hetê gırdiye ra dıyına. Erdê Afrika 30.244.050 km²yo (erdê dınya de %23 [se ra vist u hirê]yo). Nıfusê Afrika 800 milyono (nıfusê dınya de % 12 [se ra des u dı]yo). Qıtaya Afrika sero 54 (pancas u çar) dewleti estê. Nameyê Afrika qısey Latinki aprika ra yeno u menaya xo ticına.
Dormeyê Afrika de Deryao Sıpê, Okyanuso Atlas, Okyanuso Hind, Deryao Sur u Vaya Suweyşi estê. Afrika de standardê heyati xırabıno u zehf nêweşi estê.
Bucaq
Bucaq yew qezaya Rıhaya. Cayê xo zımeyê wılayetê Rıha dero.
.gn
.gn internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Gine nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Gine mocneno.
Fuat Börekçi
Fuat Börekçi memur u siyasetkarê Tırkiya biyo. Serdarê Belediyaya Anqara (5 Nisane 1950 - 2 Tışrino Verên 1951), mebusê Anqara (1957 - 1960, 1961 - 1965) biyo.
Eraf (sure)
Eraf Qurane de jû sureya. Ayeta 3. (hirêyıne) Qurane de tewr gırda.
Bitik
Bitik, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Nuştekarê Ehdi
Nuştekarê Ehdi merdımo ke tarix miyan de kıtabo firaz (Tewrate u İncil) nuşto, cı rê vaciyayo. Vêrde de zaf merdıman kıtabo firaz nuşto.
Bitik
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê telebey seba mektebê miyani şınê merkez.
Vulbens
Vulbens, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Bitik
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta.
Qetliamê Sêwazi
Qetliamê Sêwazi roca 2.7.1993yıne de, sûka Sêwazi ame meydan, tede 37 merdumi kışiyay. Elewiyan çım de na roce zey qetliamanê binanê ke dewrê cumhuriyeti de amey kerdene, mariyena.
Receban
Yoğun wılayetê Diyarbekıri de yew dewa qezay Çermugiya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Manifestoyo Komunist
Manifestoyo Komunist nuşteyo kı Karl Marxi u Friedrich Engelsi tarixê 21 Şıbate 1848 dı nuşto, oyo. Eno manifesto, pêhesnayışo komunisto verêno. Yewiya Komunistan Marx u Engelsi rê kar da, inan z program u emelê a yewiye nuştê. Key kı Tırkiya dı vatışê "komunist"i bi yesax, merdıman cı rê kıtabo pembe vatêne. Manifestoyo komunist ida keno kı Proletarya do burjuvazi biyaro cêr, ravêro heruna cı u şaro bêsınıfe vırazo.
İngılızki
İngılızki (English; wendış: İngliş ), yew zıwanê Hind û Ewropao. Dınya sero 1.8 milyar merdımi İngılızki qısey kenê. İngılızki, dewletanê zey Britanya Gırde, Dewletê Amerikaê Yewbiyaey, Kanada û Awıstralya de zıwano resmio. Dewletê ke wextê verêni de hetê İngılızan ra kolonize biyê, zey Hindıstan, Pakıstan û dewletê binan de İngılızki zıwano dıyıno. Yew zi zaf organizasyoni zi İngılızki kenê zıwanê xo, gırwenenê.
Zaza Tekin
Zaza Tekin yew senatkaro Zazayo. Serra 1975ıne de qezaya Erzıngani Mamaxatun (Têrcan) de ame dınya. Zaza Tekin, vengweşê(hozanê) qome mawo. Şanıkê, klamê qome Zazay zaf heşnay, i kultur mezge xode caê kerd. Klamude veciye teber. Klamu nuste keno ve ebê vengê xuye weş i klamu mare vano. Orjinal vano, bemüzik vano, çıke o ju Zaza vengweşo.
İngılızki
İngılızki henzar û çehar sey serre ra ver veciyo miyan. Formê kıhani ê İngılızki diyalektê Almankiyê Rocawani biyê ke Anglo-Saksonan ardo Britanya Gırde seserra pancıne de yew gruba û pê nameyê İngılızkiyê Kıhani şınasiyeno. İngılızkiyo Miyanên seserra yewendesıne de veciyo miyan pê işğalanê Normanan. No periyod de xeylê çekuyan û vatışan kewtê zerrey bunya İngılızki, Franızki û İngılızki kewtê têmiyan. İngılızkiyo Moderno Verên zi seserra pancêsıne (15.) de veciyo miyan pê matbea Londra.
İngılızkiyo Modern yew zıwano internasyonalo ke pêro dınya sero qısey beno, merdımê ke zıwanê ma û piyê xo İngılızki niyê zi qısey kenê. Yew zi İngılızki yew zıwano ke peşti dano lızganê komunikasyon, şınasi, ticaret, sistemê heway, radyo, diplomasi, xaxi. Senên ke zıwan adeyanê Britanya ra biyo vıla sınya sero, İmperatoriya Britanya kerdo, zıwanê xo kerdo hira, caê ke vıstê a xo dest uca de İngılzıki kerdo mecbur. Dewletê Amerikaê Yewbiyaey ke Cengê Dınyao Dıyın ra tepeya biyo numre yew, tesirê cı zi biyo hirabiyayış û vılabiyayışê zıwanê İngılızki sero.
Cokao ke hetê 1,8 milyar merdımi ra qısey beno, İngılızki ewro zıwanê dınyao, merdımê ciya İngılızki musenê û qısey kenê. Ewro xeylê gure de gani merdım İngılızki bımuso. Dınya sero pancas û çehar (54) dewletan de zıwano resmio, dewletê ke zıwanê resmi tede niyo de zi zıwano dıyıno ke musniyeno. Mıletanê Yewbiyaeyan de zi zıwano resmio. Vaciyeno û ida beno ke İngılızki zaf zıwananê binan kışeno, merdım zıwanê xo verdano, terk keno û İngılızki museno. Heto bin ra ida bine esta ke gorê cı İngılızki şeno zıwananê newan vırazo.
Tarix
İngılızki be xo bestiyeno a gruba zıwananê Cemenkiyan. Pê goçê şaran mıletanê Cermeni caê xo vırnao, şiyê adey Britanya ser. Cermenan inca de Kelti diyê, ê Britanya ra vetê û zıwanê xo ardo inca. Hama İngılızki nameyê xo no mıleto Cermeno newe Saksonan ra nêgırewto, mıleto bin Anglusan ra gırewto. Nê şari 'Anglik' vato zıwanê xo rê. Gorê taê filologan, cokao ke Cermeni İngılızki qısey kenê û inan o ardo Britanya, çımey zıwanê İngılızki Almankio.
Demê İmperatoriya Roma de rahibi erşawiyaê adeyanê Britanya ser. İnan İncil ardo tiya, no İncil pê zıwanê Latinki biyo û wıni tesirê Latinki başle kerdo. Dıme ra şarê Normani ke dıme ra Fransız biyê erdê İngıltere vısto xo dest. No dem de 'Normanki' û İngılızki zaf kewtê têmiyan. İdarekaran û merdımanê serayi Normanki ra qısey kerdo, şari û dewıcan zi İngılızkiyo Kıhan ra qısey kerdo. Qıral Williami pê Lecê Hastingsi adê Britanya vıstê a xo dest serra 1066 de, zaf serri xo dest de tepıştê, Normanki zi vıla biyo adeyan ser. Key Normanan herrê İngılıtere vıstê a xo dest, no hediseo peyên biyo ke yew mıleti İngılıtere kerdo xo dest. İnan ra tepeya reyna nêbiyo.
Ewro Dewletê Amerikaê Yewbiyaey, Britanya Gırde, Australya, Kanada, letanê verocê Asya, Mısır û taê cayanê Afrika de ya zıwano resmio û ma û piyê merdımano ya zi zıwano dıyıno ke qısey beno. Kışta bin ra İngılızki Mandarinki (Çinki) û İspanyolki ra zıwano hirêyıno ke qısey beno, zıwano resmiyo.
Vılabiyayışo coğrafi
Merdımê ke zıwanê ma û piyê xo İngılızkiyo vêşêr Amerika, Australya û Britanya Gırde de weşiya xo ramenê. Yew zi Okyanusya de zi xeylê (bol) qısey beno.
İngılızki zey zıwano resmi, zıwano hirêyıno ke zaf qısey beno hama teberê resmiyeti de zıwano yewıno ke qısey beno dınya sero. Dınya sero zıwanê komunikasyonio, coka ke yew milyar ra vêşêr merdımi sewiyaya basite ra İngılızki zanenê.
Nuştey kınari
Nuştey kınari (zıwanê İngılızki dı: column) nuşteyo kılmo kı nuştekar yew hedisey sero delğey xo nuşeno u keno a, oyo. Nuştey kınari vêşêr qezetan dı u pêserokan dı nuşiyeno, çap beno. Nuştey kınari dı, nuştekar hedisey werêneno, erzeno şari ver, motneno u be zıwanê ganweşi nuşeno.
.gw
.gw internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Gineya Bissaoy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Gineya Bissaoy mocneno.
Culyen
Culyen yew ezizê Xıristiyanano. Eziz Culyen be cêniya xo ra piya keyeyê Basilissa çarnê ra banê feqiran. Eziz Culyen serranê 304 u 311 miyan de Mısır de merdo.
Kılisa Katolike de roca yadkerdışê cı 9 Çıleya. Xırisyananê ortodoksan miyan de zi 8 Çıle de Eziz Culeyni yad yeno kerdış.
Massy, Essonne
Massy dewleta Fransa dı Paris ra 15 km veroci dı yew  Departmanê Fransao. Miyanê mıntıqanê Fransa dı Île-de-France dı ca gêno.
.gq
.gq internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Gineya Ekwatori nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Gineya Ekwatori mocneno.
Xıraba
Xıraba yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
Zazakipediya:Bom Osman beno şêr Osman
Bava Asmêni va ke: Şine eskeriye, Eskeriye de ma ağme kerdime, ez dane erzurum. Eskeriye de jü Laz Memed bi mıra zaf haskerdenê, na embaze mı, trabzon ra bi. Mı ve Memedi ra vişt u çar asmi pia eskerêni kerde. Werd u sımıtena ma zu gulera şiênê. Eskeriya ma ke qediye, waxte terisbiyaene amê. Ma kerdime teris, Ma ke qısle ra vejai me teber, Memedi mıra va ke: Asmên, toke şiya dewa xo, ma u piê xo di, dımera rozê mırê bi meymaneni. Memed şı trabzon, ez amune Dêsım. Mavên ra hire-çar asm vêrdi ra. Rozê mı va ke: " Na laz Memdi mırê honde mı- nete kerde, ala ez şerine cı rê meymaneni. Amıne Mamekiye, niştune ro otoberzê trabzoni, kotime ra raê. Otoberz, caê ara dê, mı na arade Memedi rê tel da va ke: " Ez yenune, mı cünê otoberzu ra bıce. Trabzon de otoberz ra amıne war, nat-dotê xo de niada ke Memed ki amo mı keno sayê. Embazê mı Memedi, ez cünê otoberzu ra guretunê eve tağşi berdunê çê xo, kerdune meyman. Ez çê Memedi de phonç roji binê meyman. Xızmeta ke Memdi mırê kerde, pasau rê nêkenê. Ma pia werd, simit, fe- teliyaime. Rozê, Memdi ez berdune ( hasa huzurê sımara) kêrxane. Mı mianê xo ki kerd rehet. Endi meymanêna mı qediye, ceronu ra. Memedi, ancia ez eve tağşi ardune cünê otoberzi, bileta mı mirê gurete. Ez ke Memedi ra bırıne ra, mı Memedi ra va ke: Heq u teala kena to ki rozê mırê bi meymaneni. Ez cerune ra, amıne Dêsım. Hirê- çar asmı kot maven cı nıkoti, Memed vejiya ame, mırê bi meyman. Zerê çêi de, dünike de, heq ke çı do, ma xorê pia werd. Memed, heştê çê mı de mend. Mı Memed ra va ke: Bıra, to ez berdunê kerxane, mı xo kerd rehet. Qusurê mı de nia mede. Tıka, suka ma de kêrxane çino ke ez to beri, xorê rehet kerê. Ala urze şime, xorê nia tene na dormura bıfetelime ( ben bır ke hera şaê. cırê qısmetkerine). Ma şime nejdiyê gema gavani, dota hesê bır ma de vejiya. Laz Memed lüyo, rema vejiya ro dare ser. Mı ve heşi ra zumini guret. Jüê mıra, jüê hêş ra. Axırê ma zumini xeylê fetelna. Mı hesnai vi ke, isoni ke xo naro merdene, hes pêskarê isoni nêbeno. Mı xo est hard, xo naro merdene. Heşi, gose xo ard verê fêkê mı, mı qontrol keno. Ala ez solıx cenu - nêcenu. Mı, solıxê xo cıgerunê xo de kerd çip. Heşi kenat ard ra xo ke " no endi merdo. Ez caverdune, cera ra geme, şi bırr. Laz Memed, dare ra ame war, ame leê mı va ke: Asmên, to çıxa ke qerwetın bê ki, o hesê bırrıyo. Towa nêbo to gına bın ro. Hama ez zaf meraq ken, hesê bırr bı çot, gosê to de çiê va ke; Mı rê bi meraq, ey tora seva ke? Mı va ke: Heş, gosê mıde va ke " To ke reyna na laz Memedi de embaz/olvez bê, ez nanu de maa to.
Estor
Estor yew heywanio de be çar lıngano u insanan rê xeylê emegê xo vêrdo ra. Eke insanan hetan ewro amey, ney de emegê estoran zafo. İnsanan hem nıştê ro estoran u yew ca ra şiyê cayanê binan, hem ki estoran ra barê gırani pê berdê.
Zazakipediya:Bom Osman beno şêr Osman
GOZU BORÊ; KİRÊ SIMA BENO PİZ Mordemê beno, jü cinia xo, dıdı kı lacê xoê qıji benê. Mordemek, hega de, bırr de, koli de, gureêno. cinike ki, zerê çêi de gureêna. Non pozena, werd pozena. Domanu kena pil. Cinike, endi bêzar manena. Rozê sande, xo nana ro nêweşeni, kuna cıle orğa oncena ra sarê xo ser Mordemek sande yeno çê. Cinika xo biya nêwes. Domani vêsan u têsaniye. Mordemek, besenêkeno werd pozo. sebıkero, sê nêkero. Sono sandıqa cêj ra gozunê khankılu ve- zeno, ano zerê oda de sıknenê. Cinika bınê orxani de gosdana. Mordemek gozu sıkneno dano do- manu, vano: bore - bore kırê sıma piz bo, qewtin bo. Cinike bınê orxani ra sarê xo vezena, vana: Heya, va domani borê kirê xo piz bo. Kutık, ma to ve xo ça nêwena?
Estor
Gırdênia estoran miyan de xeylê ferq esto. Derganiya dımê estoran 30 ra heta 60 cm, gıraniya xo ki teqribi 175-450 kg bena. Muyê xo zaf kılmê. Muyê estoran, tenya serê vıle u dımi de dergê. Koka estoran zebra ra nêzdiya.
Estoran goştwerdoğ niyê, vaşwerdoğê; yanê vecetaryenê u xeylê wext şenê teyşaniye rê tehamul bıkerê. Dıganiya estoran teqribi 330 ra 410 roci anceno. Kurıkê xo 0,5 ra 1,5 serre şeveknenê, ora tepeya xora kenê ciya.
Estorê ke tebiat derê, şenê 40, êyê ke keyey insanan derê ki şenê 50 serre bicıwiyê (weşiya xo bıramê).
Enfal (sure)
Enfal (be Erebki: سورة الأنفال) Qurane de zu sureya. Qurane de sura 8. (heştına).
Qanserê pizey
Qanserê pizey (ya zi cı rê qansero gastrik zi vaciyeno) qansero kı organê pizey sero aseno, oyo. Zerrey pizey dı berê mukoza dı tumori resiyenê, veciyenê miyan u habisi qanserê pizey vırazenê. Werdış qanserê pizey dı zaf veri dı yeno, eger merdım sole zaf gêno, meywe u sebze nêweno u goştê kı tam nêpewciyay, inan weno se qansê pizey şeno bıveciyo.
Şazadeo Qıckek
Şazadeo Qıckek (Nameo oricinal: Le Petit Prince) şanıkê da nuskarê Fransızi Antoine de Saint-Exupérya ke be resmanê xo ameya nuştene. No eserê nuskario tewr meşhuro, raver 1941 New York de veciyao, cao ke Saint-Exupéry menfi (surgın) de biyo. Harenbergi çım de "Şazadeo Qıckek" de nuskari hetê edebiyati ra fıkrê xoyo exlaqi u vênayışê xoyê dınya ardo kağıte ser. Eser şanıkê da mordena, aya ke hem xıtabê pilan, hem ki ê qıcan kena; dostin u insanetiye sero qesa peyêne ana ra zıwan. Tede imaê politiki de vêrenê ra. Meselan, astronomê rocakewtena nezdiye (oryental) oyo ke keşfê xo hewna qif ra gêriyeno, eke kıncanê rocawani (ğerbi) dano xo ra.
Edebiyatê dınya de caê Şazadey Qıckeki berzo, mekteban de be teleban diyeno wendene. Wayirê heqa telifi Fransa de Gallimardo.
Heta nıka Şazadeo Qıckek 180 ra zêde zıwan u şive ser çarniyao a (ta dao). Hezirana 2009ine de ki Almanya de açarnayışê Zazaki veciya, Asmênê Bêwayiri çarna a.
Nıfusê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan
Ena pele de nıfusê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan sero melumat esto:
NGC 267
NGC 267, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Tukana miyan de ca gêno. 4 Tışrino Verên 1836 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Yvoire
Yvoire, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Kemal Kahraman
Kemal Kahraman yew senatkarê Zazayo. Serra 1969 de qezay Dersimi Pılemoriye de, dewa Yarbaşiye, mezray Xanu de ame dınya. Namey piyê xo Qemer Çawuso. Kemal Kahraman qıçkek bi, piyê ey Erzıngan de xebityayêne.Kemal Kahraman mektebo verin u lise Erzıngan de qedino.
Serra 1983 de, Universıtey Estanboli de Mektebê Edebiyati qezenç kerdo. 1984 de eno mekteb ca verdo u Universitey ODTÜyê Mektebê Felsefey qezenç kerdo. Benatê 1991 u 1993 bray xo Metin Kahraman piya xebitiyê u serra 1993 de yew album vıraşt.
1994 de semedê tedrisati, Kahramani şiyo Almanya. Bırayê xo Metin Kemal zi rew rew şiyêne Elmanya u piya xebityêne. 1990 ra pey Kemal u Metin Kahraman ser Muzikê Dersim u Erzingani ri xebitiyene. Kemal Kahraman tembur, gitar u cura ceneno.
Bogotá
Bogota qıtaya Amerikay Veroci de yew sûka û paytextê dewleta Kolombiyayo.
Atıf Benderlioğlu
Atıf Benderlioğlu (Mehmet Atıf Benderlioğlu) memur, aboqat u siyasetkarê Tırkiya biyo. Serdarê belediyaya Anqara (3 Tışrino Verên 1951 - 18 Adar 1954), mebusê Anqara (1954 - 1957) u Yozğati (1957 - 1960), wezirê amuzeşi (1959 - 1960) biyo.
Sayrek
Sayrek yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
Bergama
Bergama, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Tewbe (sure)
Tewbe Qurane de yew sureya. Qurane miyan de teyna na sure de besmela çıniya.
BB-8
BB-8 ya zi Beebee-Ate yew karaktero droido ke Star Wars: The Force Awakens kay kerdo.
Xarşên
Xarşên wılayetê Erzıngani de namê zu dewa Mansea. Nıka tede eşira Lolan ra mordemi dewe kenê şên. Şarê dewe Zazaê Elewiyê u Zazaki qesey kenê.
Tarix
Nae ra 200-250 serre ravê zu ezbeta Avdelıcu ama uca. Zaf miyê xu, pesê xu biyê. Hazar miya xu biya. O taw uyo ke 500 tene miya xo esta, zu bıze nal kenê. Ni Avdelıci 2 bıji nal kerdê ke manê xu zu hazar miya ma esta. O taw Memıkan be Khurêşu ki itha de zaf biyê. İ Avdelıcu ra tersê, vato, gıran gıran areşiyê ya, derezaê ninu ki yenê, ma rê caê nêmaneno. Na rü ra Avdelıci guretê bınê bandıra xo. Avdelıcu ki qayt kerdo ke itha de reetiye çina, itha ra vêrdê ra, şiyê sindorê suka Bayburti.
Dewık, Çêrmug
Dewık yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
Vougy, Haute-Savoie
Vougy, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Zazza
Zazza, komuna Malonno de yew nahiyaya. Hetê Val Camonica de, wılayetê Brescia de ca gêna.
NGC 6588
NGC 6588, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Hud (sure)
Hud (be Erebki: سورة هود) Qurane de zu sureya. Mekka de ameya war u be 123 ayetan raya.
Kemal Aygün
Kemal Aygün memurê Tırkiya biyo. Serdarê belediyaya Anqara (I. 1 Heziran 1954 - 14 Keşkelun 1955, II. Tışrino Peyên 1957 - Heziran 1958) biyo.
Bochum
Bochum , dewleta Almanya miyan dı yew sûka. Cayê cı eyaletê Renê Zımey-Westfalya dero.
Xeta vurriyayışê tarixi
Meridyenê 180ıne de zey xeta vurriyayışê tarixi yeno qebul kerdene. Hetê rocakewtena nê meridyeni de meridyenê rocawani, hetê rocawani de zi meridyenê rocakewtene estê.
Na semed ra, rocawanê meridyenanê rocakewtene de yew roce raver u rocakewtena meridyenanê rocawani de zi yew roce tepiyara.
NGC 2391
NGC 2391, yew cısmê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Huang Xianfan
Prof.Huang Xianfan (bı Çinki:黄現璠/ 黄现璠; 1899-1982) yew tarixê, antropologlarê u profesorê Çini biyo.
Weşiya cı
13ê Kasıma 1899ine de qeza Guangxi Fusui de ama rüê dina. Mekteba verêne sukanê Qujiu u Fusui de wande. Lise zi Nanning dı wendo. Mabênê serranê 1926-1935 de Üniwersetiyê Normal Peking (Peking paytextê dewleta Cumurêtê Şari ê Çini) de wand. Mabênê serranê 1935-1937 de Üniwersetiyê Tokyo de wand. Mabênê ser 1941-1942 Üniwersetiyê Sun Yatsen dı profesorê tarix milli (debarey nasyonel) biyo u ser 1943-1953 Üniwersetiyê Guangxi dı u éyni wext dı mabênê ser 1954-1982 Üniwersetiyê Normal Guangxi dı profesorê tarix u antropologlar biyo.
Kıtabê cı
Eserêcı
Dante Alighieri
Dante Alighieri (b. Firenze, 13 Heziran 1265 - m. Ravenna, 14 Keşkelun 1321) yew nuştekara u şair İtalyayo. Dante Alighieri nuştekarê Divina Commediayo.
Qıseyê cı
H. W. Longfellow:
Viuz-la-Chiésaz
Viuz-la-Chiésaz, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpesi miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
Qerebekıran
Qerebekıran  yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
Kirmanşah
Kirmaşan (yan Kirmanşan ya zî Kirmanşah, bi ziwanê Farski: کرمانشاه, Kermānshāh) İran de nameyê yew bajarî yo. Paytextê Eyaletê Kirmaşan o. Îran de hewt bajaranê tewr girdan ra yew o. Nifûsê ci nêzdîyê 1.200.000 kes o.
Kirmaşan de Kurdkîyo kelhurî qesey beno. Xeylanê kesî Yarsan û îslame Şîi mensûb ê. Mintiqa Kirmaşan ra zaf Cayê Arkeolojî estê.
Hakkı Çimen
Hakkı Çimen, Dêsım de ame riyê dina, Zazawo. Wılayetê Tunceli ra qezaya Nazmiya rawo. Malımê zonê Tırki u matematikio. Serra 1987ıne ra nat Zazaki, kulturê u itıqatê Zazawunê Elewiu sero xebetino. Tayê nuştê huyê vırêni ebe namê Heqiyê Mergarıji nuşti. Almanya de ezayê Nuştoğunê Niederrheinio. Heta ewro des u çar kıtabê ho çap biyê u biyê vıla. Nuştê ho pêserokunê Warey de, Piri de, Tija Sodıri, Literatur am Niederrhein, Krefelder Manuskripte de veciyay. Zemanê vetoğunê pêseroka Piri ra bi.
Abe Vigoda
Abraham Charles "Abe" Vigoda (b. 24 Sıbate 1921, Brooklyn, New York, DAY) aktoro Amerikayıco. Film u rêzefilman de kay keno.
Dilaver Argun
Dilâver Argun (Argün), Abdullah Dilâver Argun memur u siyasetkarê Tırkiya biyo. Serdarê belediyaya Anqara (17 Heziran 1958 - 27 Gulane1960) biyo.
Nancy-sur-Cluses
Nancy-sur-Cluses, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
İrfan Baştuğ
İrfan Baştuğ generalê tumena Tırkiya, waliyê eskeriyaya Anqara (1960) u serdarê belediyaya Anqara biyo. Ezayê Komiteyê Yewiya Mılliye biyo.
Malonno
Malonno, yew komuna Bresciaya u eyaletê Lombardia de ca gêna. No ware hetê zımeyê İtalya dero.
Feyli
Feyl şarê İrankiyo ke İran u İraq de cıwiyeno. Feyli bıngruba Kurdan ya zi Luran ra amariyeno. Erdê inan, wılayetê İraqi Diyala u eyaletê İrani İlamo. Amarê Feylan tam nêzaniyeno, hema verê cengê İraqi de nıfusê inan 2.5 milyon amariyao, dıma cengi zi texmin beno ke İraq de 1,000,000 milyon Feyliy estê.
Wucıd
Wucıd (Latinki corpus) manay xo hetê biyolociye ra asayışê merdım, heywan u nebatia. Wucıd de hucrey u organi estê. Wucıdê weşi sero anatomiye, wucıdê bêgani sero ki kimya u biyolociye guriyenê.
Dergiya wucıdi rê leşe vaciyeno.
İhsan Orgun
İhsan Olgun zabıtê eskeriyay İmperatoriya Usmanıcan u generalê ordiyê qola Tırkiya biyo. Waliyê eskeriyay Anqara u serdarê belediyaya Anqara, qumandanê Qeweta Asmêniyê Tırki biyo.
Kemalpaşa
Kemalpaşa, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Usıv (sure)
Usıv, Qurane de jû sureya. Meka de ameya war. Na sure 111 ayeta. Ayetê 1,2 u 3. Medina de ameyê war.
NGC 268
NGC 268, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 22 Tışrino Peyên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Faverges
Faverges, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
Sêhanêcorin
Şêhanêcorin yew dewa Zazayana. Na dew, dewondê Çêrmug dı belediyaya juva. Ca xo zerri sındırê (sinor) qezey Çêrmug de ra. Merkezê qeza Çêrmug ra 18 km duriya. Merkeze vilayetê Derbekır (Diyarbekır) ra 110 km duriya. Şêhanêcorin gecimoxo recberinra kena. Cay mahlo keyo kaşiye kısta verdi Siya beli esta Kışta peydi nomé kasi Sergono. Kışta rastidi Gazo u Seferon esto kışta cepidı Kermıkom (nar döken) esto nome araziye cı:
Namey serdarê dewa Şêhanêcorin Aziz Demiro.
Tayfunê Soudelori 2015
Tayfunê Soudelori 2015 oyo ke vayo gırdo u siklono tropikalo ke Japonya, Taywan, Çin u Fılipini ser de yeno u tesırê xo mocneno. No tayfun, tayfuno neweo ke Fılipini de be namê Tayfunê Hannay ra şınasiyeno. Tarixê Temuz 29, 2015 de dest pê kerdo u hewna aktifo, fealiyet mocneno. No vayo gırd 215 km/h lezeo, vist u yew merdumi weşiya xo ra kerdê u çeharse u vist merdumi zi birindar mendê.
Poxsor
Poxsor yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
.gd
.gd internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Grenada nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Grenada mocneno.
Ville-la-Grand
Ville-la-Grand, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Nuri Teoman
Nuri Teoman generalê tugaya qeweta asmêniê Tırki biyo. Waliyê eskeriyaya Anqara u serdarê belediyaya Anqara biyo.
.gt
.gt internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Guatemala nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Guatemala mocneno.
.ht
.ht internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Haiti nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Haiti mocneno.
Sêhanêcerin
Sêhanêcerin (be Tırki: Aşağışeyhler) yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero. Raya cı kışta Şenkuşi ra şına Sinako Newi, ser dı Sêhanêcorin bındıro. Xerê cı duzlığo. Karkerê dewa rencberiya u heywanan ra bextê xo geyrenê.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış u ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta u kerda asfalt.
İbrahim (sure)
İbrahim Qurane de yew sureya. ayetê 28 u 29 Medina de ameyê war. Pêro piya 52 ayetê. Namey suranê 35 u 41ıne zi, ayetan de duey namey İbrahimi ra gêriyê.
.ge
.ge internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Gurcıstani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Gurcıstani mocneno.
.in
.in internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Hindıstani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Hindıstani mocneno.
Toppdomän
2016
Rna ser roco êne sureyaya.
.nl
.nl internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Hollanda nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Hollanda mocneno.
Menthon-Saint-Bernard
Menthon-Saint-Bernard, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
.hn
.hn internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Hondurasi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Hondurasi mocneno.
Kerwançımani
Kerwançımani wılayetê Diyarbekıri de yew dewa qezay Çermugiya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
NGC 6590
NGC 6590, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Gozêr
Gozêr  yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
Tullik
Tullik (be Tırki: İncili) yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Çêrmugi dero.
NGC 6589
NGC 6589, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 4501
NGC 4501, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Fyodor Dostoyevski
Fyodor Dostoyevski (be Ruski: Фёдор Михайлович Достоевский; b. Moskowa, 11 Tışrino Peyên 1821 - m. Sankt Petersburg, 28 Çele 1881) yew nuştekar û filozofo Ruso. Heqa edebiyati de û şıiran nuseno.
Niğda (wılayet)
Niğda (be Tırki: Niğde ili, be Usmanıcanki: نيکده Nikda), yew wılayetê Tırkiyao. Caê xo merkezê Anatoliye dero. Riyê erdê wılayeti pêro piya 7.626 km²yo. Dormey Niğda de wılayetê Aqseraiye, Newşeher, Qonya û Qeyseriye estê.
Pırdo Sur
Pırdo Sur (be Usmanıcki: دانزيق Danzig, be Tırki: Kırmızıköprü) sûka Zazayan Dêrsım de yew nahiya qezay Pılemoriya.
YPG
YPG (be Kurdki: Yekîneyên Parastina Gel) zimey Suriya de rocawanê Kurdîstanî de yew gruba çekdariya xopawitişî ya. Ser bi PYD ya ke nêzdî xeta PKK yena şinasnayiş. Seba ke lecê mabeynê Esad û mixalîfan zerar nêdo zimeyê Suriya, verba înan lec kerd. Bacaranê Qamışli, Cezira, Kobani, Efrın, El Melıkiya, El Resuleyn de û bacaranê Surîya Heleb û Şam de tabûrî awan kerdî. Nika Rojawanê Kurdistan de grûba çekdarî ya tewr gird û tewr quwetina.
.jp
.jp internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Japonya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Japonya mocneno.
Dızık
Dızıke, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Vılayrek
Vılayrek, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
.cm
.cm internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kameruni nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kameruni mocneno.
Seteriye
Seteriye (be Usmanıcki: شتری Şeteri, be Tırki: Dağyolu, Şeteri, Şater) sûka Zazayan Dêrsım de yew nahiya qezay Pılemuriya.
Deşte
Deşte (be Usmanıcki: دشت / Deşt, be Tırki: Balpayam) sûka Zazayan Dêrsım de yew nahiya qezay Pılemoriya.
.ke
.ke internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kenya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kenya mocneno.
.cv
.cv internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kabo Verde nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kabo Verde mocneno.
NGC 293
NGC 293, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 27 Keşkelun 1864 de terefê Albert Marthi ra keşıf biyo.
.ca
.ca internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kanada nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kanada mocneno.
İsmail I
Şa İsmail ya zi Şah Xetayi, (Farski Şah İsmail), namey hukımdarê dewleta Safewiyano. Ced u khalıkê piyê xo sırf piri biyê. O ra dıma zi ine xo eşto politika miyan, biyê hukımdari. Khalık u piyê xo hetê dışmeann ra amey kıştene. Şah İsmail zi merdımê dê xo o remno, yew ca de kerdo pil. Key ke biyo gırd, biyo hukımdarê dewlete. Vanê ke, maya xo zi keyna Uzun Hasaniya. Riyê enê ra serê dewlete Tırk benê, Tırki qısey kenê.
Khalıkê xo zi sırf Şafi biyo, ey ra dıme ey mezhebê xo vırno, vêrdo Şiiêni. O taw Anatoliye de Elewiy zaf biyê. Şa İsmaili zi raya des u dı imaman, Eli, felsefe u itıqadê inan gırewtê, Elewiy antê hetê xo. O taw Osmanıci zi dewletê da quwetıne biya. Selim I ordiyê xo gırewto, ameyo Çaldıran. Uca (ita) de ceng kerdo. Şah İsmail ceng kerdo vıni. Enê herbi ra veri zi, dıma zi Yawuzi Elewiyan rê zaf eziyet kerdo. Mufti ra fetwa vıraşto, fermanê Elewiyan veto.
Şah İsmaili ra tepeya zi dewleta Safewiyan hukım ramıto.
Koka Şah İsmaili
Yew merik zi namey xo Ibn Bazzaz beno y serra 1500 de yew kıtab nuseno. Namey kıtabê xo "Safwat as-Safa" beno. No kıtab de vano ke, namey piyê khalıkê Şah İsmaili Sheikh Safi al-Din beno. Eno yew şêx beno. Ena sıra ra şeyhene dervaze dumano beno. ismail Sheikh Safi al-Din -> Sheikh Sadr ud-Dīn Mūsā ->Khwādja Ali->ibrahim->Sheikh Junāyd (Cünety)->Sheikh Haydar->Sa ismail.
Hatan junayd, khalıke xu şeyhe zu dergah bene. keyke junayd(Cüneyt) beno şeyh, u vano gereko ma devletra ki tesir bikime. xu erzono politika. O taw serey dewletanê karakoyunan Jahan Şah beno. hareketi cüneyd nesone xoşe ciyan şah. vaceno ki i bikişero. cüneyd i ki remeno şono (şıno) le raqibi karakoyunu. o taw raqibu karakoyunu akkoyunu bene. Şono vaye uzun hasan de zevecino. dısmenane xo jüneyd kişene. cae ye cüneyd lace xu haydar gêno. uki çena uzun hasan ceno. maya ismaili na cenıke bena. çı hinoki cenika uzun hasanı ki, keyna rumi bena. yani heta pira ismail kurdo, ama heta maya ra ki hem turkmeno hem grek (rum)o.
Ferxedin
Ferxendin (be Tırki: Çağlayan, Kalburlu) sûka Zazayan Dêrsımi de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya.
NGC 314
NGC 314, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Heykeltaştoğ miyan de ca gêno. 27 Keşkelun 1834 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
.co
.co internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kolombiya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kolombiya mocneno.
NGC 2392
NGC 2392, yew cısmê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Groisy
Groisy, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
.kr
.kr internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Koryay Veroci nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Koryay Veroci mocneno.
.cg
.cg internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kongoyi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kongoyi mocneno.
NGC 2163
NGC 2163, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
NGC 6591
NGC 6591, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Sahilê Dındanê Fili
Sahilê Dındanê Fili yew dewleta qıtay Afrikaya. Cayê xo verocê rocawanê qıtay Afrika dero. Dorme ra Liberya, Mali, Gine, Burkina Faso, Gana u Okyanuso Atlas estê. Paytextê Sahilê Dındanê Fili Yamusukroyo. Nıfusê xo 17,654,843o. Zıwanê xoyo resmi Fransızkiyo. Sistemê idarey demokrasiya. Sahilê Dındanê Fili serra 1960ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
Spor
Sporo umumi futbolo. Zafê futbolwani Ewropa de kay kenê. Tırkiya de zi Abdul Kader Keitay kay kerdo.
Bestiyayışê Miyanşaran
Bestiyayışê Miyanşaran (International Relations), leteyêk zanışiya siyaseti rayo. No zanış sistemê miyanşaran de bestiyayışê mabeyna dewletê ke dewletêna binan, hukumetanê cayanê binan, organizasyonanê zaf şaran dır û şırketanê miyanşaranê binan eleqedaro.
Babeta nê zanışi zaf heraya. Globalbiyayış, serdestiya dewlete, asayışo miyanşaran, vılabiyayışê silehanê nukleri, nasyonalizm, averşiyayışê ekonomiye (aboriye), asayışê merdımi nê babetan ra çend babetê.
Qadêk
Qadêk, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
.kp
.kp internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Koryay Zımey nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Koryay Zımey mocneno.
.km
.km internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Komoroyan nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Komoroyan mocneno.
Crempigny-Bonneguête
Crempigny-Bonneguête, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Lev Tolstoy
Lev Tolstoy (be Ruski: Лев Николаевич Толстой; b. Yasnaya Polyana, 28 Tebaxe 1828 - m. Astapovo, 20 Tışrino Peyên 1910) yew nuştekar û filozofo Ruso. Heqa edebiyati de û şıiran nuseno. Lev Tolstoy nuskarê Herb û Haştiye ( «Война и миръ») û Anna Kareninayo («Анна Каренина»).
Gersunut
Gersunut (be Tırki: Ardıçlı, Giresnut ) Dersım, Pılemoriye de ju dewa.
Hirus u heşt ra ver, hata Tertele Hermeniyu, Hermeniyu ve Bomosuru ra Tornune Seysaverdi Gersunıt de mendene. Tertele Hermeniyu ra thepiya Bomosuru, Tornune Seysaverdi ve tae talıvune inu devede mende. İ ki '38'ide şiye xeribiye, '47'de peyser ame. Sare dewe, khokımu hem Kırdaşki hemi ki Kırmancki qeseykerdene. Dewe 1993' i de, payıze werten de ewe zore eskeri biya thol. Sare dewe gegena emnon sone dewe, ware.
Navarra
Navarra, yew eyaletê dewleta İspanyayo. Paytextê eyaleti sûka Pamplonayo.
.cu
.cu internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Kuba nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Kuba mocneno.
NGC 4535
NGC 4535, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.lu
.lu internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Luksemburgi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Luksemburgi mocneno.
Sahrık
Sahrık, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe dê mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta.
.lt
.lt internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Litwanya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Litwanya mocneno.
Helsingør
Helsingør, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Kehf (sure)
Kehf (be Erebki: سورة الكهف) Qurane de jû sureya. Kehf zıwanê Erebki de lane, qule, kaf areze keno. Mesela Hewt Rakewteyan na sure de vaciyena. Na mesele İncile u Tewrate de çıniya.
Produktorê albumi
Produktorê albumi, merdumo ke vıraştışê albumi gêno xo ser û album vırazeno û dıma be şırketê xo album veceno, ey rê vaciyeno. Yew produktorê albumi, veciyayışê albumi koordine keno û hete dano, şiyayışê cı sero çım erzeno, butca albumi aferneno û personel, studyo, gruba muziki ya zi muzisyeni eyar keno. Produktorê albumi be şırketê produksiyoni ra kar keno.
Cumhuriyetê Afrika Miyanêne
Cumhuriyetê Afrika Miyanêne dewletê da qıta Afrikaya. Cayê xo merkezê qıta Afrika dero. Dorme ra Sudan, Kamerun, Çad, Kongo u Cumhuriyetê Kongoyê Demokratiki estê. Paytextê Cumhuriyetê Afrika Miyanêne Banguiyo. Nıfusê xo 4,216,666o. Zıwanê xoyê resmi Fransızki u Sangokiyê. Sistemê idarey cumhuriyeto. Cumhuriyetê Afrika Miyanêne serra 1960ıne de xo reyno ra, xoser ilan kerdo.
.lv
.lv internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Letonya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Letonya mocneno.
Jorge Luis Borges
Jorge Luis Borges ( audio) (b. 24 Tebaxe 1899 Buenos Aires, Arcantin - m. 14 Heziran 1986 Genève, İswiçre) yew nuştekaro Arcantinıc biyo.
Anthy-sur-Léman
Anthy-sur-Léman, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpesi miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
Jorge Luis Borges
Bibliyografiye
(1995.). Borges. Biografía total. Temas de Hoy (Biografías). Madrid.
.lr
.lr internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Liberya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Liberya mocneno.
.ly
.ly internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Libya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Libya mocneno.
Zazakipediya:Weliyê Uşênê İmami
Sayırê Dêrsımi, Weliyê Wuşênê Yimami 1305 de amo dina, 16.5.1958 de şiyo heqiya ho. Cêr çêna ho Elife sayırê ma dana naskerdene. Maa Haydar Beltania, serrê ho 70 ra jêderê.
Namê ra ki bêliyo ke, piyê ho Wuşêno, khalıkê ho ki Yimamo. Pilvank de amo dina. Eke zewejiyo, pizo vıre(n) de maa mı nêwese viya, vato, "eke lazê mı bi, namê mı panê". Hama domu merdo, berdo Pêtare de dardo we. Wuza ra piyê mi lawuki vatê, biyo sayir. Hurendia piyê ho gureta. Her keşi sero, zof çimi ser ki lawuki vatêne. Apê mı Mıstefa ki 38 de kıst, ma xeleşiayme. Piyê mı mıleti têdest de fetelnêne, berdenê her ca.
'38 de ‘ke sarrê Halvoriye qırr kerd, khalıkê tu xalê tu Sayder kerd vırara ho, dêka to ki xalê to Hese kerde vırara ho. Hese hona cızık de vi. Khalıkê to vake, "ma some, sonde ki yeme, sıma beme." mend verasu, mı apê tora va, "ez na waa to con, son". Apê mı herediya mıra, vake, "na runê sıma tharo, na çiyê sıma tharo, tı caverdana sona koti?" Aqılê bilmejiyo, buko...! Mı waa ho gurete kerde phoştia ho, şine. Ez rae ra amu, amu kotune Wersağe vanê, verê Sakaki de, mı niada ke esker ame kot cêr. Mı waa ho Sose kerde phoştia ho, gurete şine ve Gorgit, mı niada ke jüy cor de veng da mı, vake, "Elê!". Mı vake, "yewo". Vake, "erê, thawo, bêrê". Ez tik şine ke; piyê mıno. Verva mı ame, Sose mıra gurete. Ma şime uza ke, dı ciniki ki Sakak rayê, wuza rê. Ma niştime ro. Endi waxto ke lêl bıkuyo, ma uştime ra, şime Sakak. Şime Sakak, çê Ağayê Miroyi wuza vi. Nu pot, ma nonê ho werd, esker qeleviya de Sakak. Veng do ve Muxtari, vato, "ma esmu yita vındeme, nun-çimi marê biyarê". Nu, most-çimi cırê berdo. A, ma wuza’ra ki remayme.
Piyê mı ma berdime serê dewe, wuza caverdayme, vake, "sıma na cinu de şêrê hetê Derê Oxe, ez son, Wuşêni, Gulizare, bıraê ho yinu con yon". Ma hata sonde şime. Cor ciniyê, ezo, maa mına, Sosa, bıraê mınê, ma şimê Derê Oxe de kotime wertê bırri. Ma niada ke, di-rê teney haê dota yênê. Ma vake, "belka ke eskerê". Phêzn yeno wertê bırri de ke, Xıdê Memê Kheki yiyê. Amey, tenê nu da’ve ma, ma verd, vake, "ma dota Oxe ra yeme".
Neyse ma verşimşêr şime, şime Galvasu. Cor de jüy vengda, vake, "waê, waê, sıma kamê, meşerê, esker ame!" Ma niada ke Hiniyê Dızdu de ağır makina nê’ve ro. Ağır makina nê ro, bi zelemela mıleti. Mend sonde, verasu khalıkê tu vejiya ame, vake, "pêro qırkerdê". O sonde ki jü na hetê Qereçori ra viyo, wertê eskeri de viyo, vato: "Ez amune ke, jü hao lawuku vano, namê ho Mıstafa vi, vengo de wes pa vi. Ame leê ma, mı vake, 'ero, eke bese kena, bıreme, sıma pêrunê qırr kenê' ". Vake, "ez amune ke sodır remayis di, mı niada ke, esker cêro vejiya, mı endi bese nêkerd..." Apê mı Mıstefa uza kısto.
Ma wuza ra ameyme Galvasu, Galvasu de jü serre mendime. Galvasu ra ciniya Sey Bakıli, waa Hesen Efendi yi ki berdi. Wuza ra ameyme Pulê Bargi. Ma ke ameyme Pulê Bargi, a na jü astır vi. Astırê ve orğanê ra Heydê Yivişi day ma, tenê orğan ve astırê ra Seydaliyê Hoki day ma. Ma estêne bınê ho pêro pia. Na Sayder vi, Hese vi, ez vine, Sose viye, khalıkê to ve dêka tora vi. Piyê mı şi Dinaru de Çê Aliyê Wuşêni ra qatê cıli hêrnay, ardi. Wuza ra tepia khalikê to veyvu ra feteliya. Berd veyvu, berd kêwraeni, koti ke kam merdêne, khalıkê tu berdêne. Endi berdêne her ca. Çıke o waxt dool-saji çine vi. Heq mıleti ra raji vo, qavi ki dênê cı, thurıki ki dênê cı, cıli ki day cı. Na Aliyê Mıstefay ki bovera vi, qatê cıli ki ey day cı. Qatê cıli Memê Yimami day cı. Pede pede axıri kerd çêo vıre(n). Peê coy şime Dinaru. Uza ra şime Sorxum. Sorxum de zomanê mendime, vake, "mılet sono dewunê ho". Çıke mılet pêro surgın kerdi vi. Dewi kerdi serbest, I ki şi. Piyê mı ki şi Pêtere.
Piyê mı lawukê weşi vatêne. Mıleti têdest de fetelnêne. Na dêka tora vatêne: "Erê Çêna Paşi, na lawuke vaji, ya ki na lawuke vaji?" Deka tu vatêne: "Weli, a lawuka ke tu sıfte vate, qeydê daê weso, aê vaze". Piyê mı aê vatêne. Wuza ra ki jüyo bin sero ke vatêne, woncia vatêne, "a qeydê na peêne weso". Tu heni zonana ke, nia heni yazmıs keno! Çê-nêmerdae, tu vatêne ke bılbılo! Lawukê dey mı viri de nêmendê. Hawa Derê Laçi ra di-rê çhekuy vanu:
"De biye biye, Yıvısê mı biye Yıvısê mı dest-pay semernê we koto wertê tawure Yıvısê mı voz de peê kemere tı rew memıre Yıvısê mı ke gıno cı, eskerê Tırki koto dere Yıvıs koto wertê tavure sano şüya weneware Heq adırê aşiru we daro bêbextiye kerda marê Sey Khali vano, Yıvısê mı tı memıre Tora tepia kes sefkaneni nêkeno marê."
Kêmane, piyê hora mıso. Khalıkê mı ki kêmane cınıto. Bıraê ho ki kêmane cınıtêne. Piyê mı, nêçê teney kêmane salıx da. Kêmane henên cınıtêne, lawukê henêni vatêne ke, tew... Apê mı ki kêmane cınıtêne, o ki sayir viyo. Khalikê mı ki sayir viyo. Butu sayir viyê... Heq ra dileg, o wes viyêne, vengê dey na bantu de vejiyêne, tu horê bıdiyêne... U na dina ra feteliyêne ha!.. Ma ke Pulê Bargi de vime, amey khalikê tu berd. Doolci Sadıq cıra vatêne, Sorpia de dool cınıtêne. O Wuso Qırr ki Sılcu ra vi, ey ki lawuki vatêne. Ni hiremêna berdi. Vake, "lawuku vanê, cênê bante". Ma kam çı zonêne ke dina Heqi çıka? Na hurendia makemi de Kemal Çawus bi, verecoy qaymaqam, yüzbaşi çine vi. Vali çine vi. O waxt Kemal Çawus vi. O sure de ey na Mamekiye idare kerdêne. Ey berd, thowa veng cıra nêvejiya. Veng guret, nêguret, nêzonon...
Çıme
Tija Sodıri, Haydar Beltan, Asma amnonia peyêne 1997, Mamekiye
Zeytinburnu
Zeytinburnu yew qeza û taxa wılayetê Estanbolia.
Tuzla
Tuzla yew qeza û taxa wılayetê Estanbolia.
Saint-Sixt
Saint-Sixt, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
.hu
.hu internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Macarıstani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Macarıstani mocneno.
.lb
.lb internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Lubnani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Lubnani mocneno.
Silivri
Silivri yew qeza û taxa wılayetê Estanbolia.
Sultanbeyli
Sultanbeyli yew qeza û taxa wılayetê Estanbolia.
Sarıyer
Sarıyer yew qeza û taxa wılayetê Estanbolia.
.mw
.mw internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Malawi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Malawi mocneno.
Tire
Tire, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
.mg
.mg internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Madagaskari nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Madagaskari mocneno.
NGC 2393
NGC 2393, yew cısmê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Silkeborg
Silkeborg, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Aachen
Aachen , dewleta Almanya miyan dı yew sûka. Cayê cı eyaletê Renê Zımey-Westfalya dero.
Qıne
Qıne ya zi qene (anatomiye de gluteus) wucıdê ganiyan (cınde) de hetê peyiyo.
.mc
.mc internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Monakoy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Monakoy mocneno.
NGC 6593
NGC 6593, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê i miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Enver Kuray
Enver Kuray yew serdarê belediyaya Anqara biyo.
Almanya
Almanya (be Almanki: Bundesrepublik Deutschland) yew dewlete ke merkezê Ewropa dera. Zımey Almanya de Danimarka, veroc de Awıstırya û İswiçre, rocawan de Fransa, Luksemburg, Belçıka, Holanda, rocvetış de Polonya û Çekıstan estê. Paytextê Almanya Berlino.
Tarix
Dewleta Almanya eyaletan ra yena pêra (mıteşekkıla); 16 eyaleti estê. Almanya Federale ezaya NATOy, Yewiya Ewropa, Mıletê Yewbiyayey, G8 û G4iya.
Yewiya Almanya serra 1871ıne de vıraziya. Verê coy, dıwelê xoyê padişayiye (qraliye) zaf biy. Feqet Herbê Dınyayê I. û II. de dewleta Almanya kerd vindi. Herbê Dınyayê II. de dewleta Almanya biye letey, Almanyaya Rocvetışi û Almanyaya Rocawani niyay ro. Serra 1989ıne de dıwelê Almanya biy yew, amey pêser.
İklım
İklımê Almanya zaf honıko. Hetê zımey (vakurê) Almanya serdıno. Semedê Gulf Streami (awa honıke) ra hewayê Almanya zaf serdın niyo.
Sûki
Sûkê gırdi:
Sûka Frankfurt am Maini zaf raver şiya. Frankfurt de banê xeylê berzi estê; Frankfurt bacarê dewizio, paytextê borsayo, merkezê iqtısadê Almanya û Ewropayo.
Nıfus
Nıfusê Almanya 83 milyono. 7 milyon merdumê ğeribi estê. Şarê Zazayan û Tırkan, Kurdan ra û ê binan ra zi Almanya de cıwiyenê. İtalyani, Sırbi, Xırwati, Boşnaqi, Urusi, Yunani zi estê. Romani (Aşıqi), Sorb û Danimarkıci zi rew ra estê, nê şenıkiye (eqalliyet) mariyenê. Sorb û Danimarkıci wayirê heqa zıwan û kulturê. Sorbi zafêr rocvetışê Almanya de cıwiyenê.
Dinê Almanya Xıristiyaniya (itıqadê mıletê Almani Protestan û Katoliko), feqet dino resmi niyo. Tayê Mısılmani, Musewiy û ateisti ki estê. Zıwano resmi Almankiyo.
Coğrafya
Sindorê Almanya 357,021 km2 ca tepışeno. 349,223 km2 xo kerê ra, 7,798 km2 xo çımey awan ra arêbiyayo. Almanya gorey senciya erdi Ewropa de 7ıne, Dınya dı 63ıne rêze dera. Almanya dê cayo tewr berz koyê Zugspitzeyo. Berzeya nê koy 2960 metreya. Cayanê berzan ra cayanê nımıza resayış serê Rhine, Elbe û Tuna sera beno.
İdare
Almanya de 16 eyaleti (Bundesland), 39 Warey (Regierungbezirk), 429 qezay (Kreis), 11130 reyi belediyey (Gemeinden) estê.
Ekonomiye
Ekonomiya Almanya zaf qewetına. Ewropa de rêza yewıne dera. Feqet rocawanê Almanya zaf peyser mendo. Teknolociya Almanya zaf be qaliteya. Almanya zaf wasıtan (otomobilan) vecena. Volkswagen, Opel, BMW, DaimlerChrysler (Mercedes) Almanya de vıraziyenê. İdxalatê (eksport) Almanya zafo. Almanya hetê idxalat ra dınya de rêza yewıne dera. Dınya de 500 şırketanê tewr gırdan miyan de 37 şırketê Almanya estê. Nê tewr gırdi ki Daimler, Volkswagen, Allianz SE, Siemens, Deutsche Bank, E.ON, Deutsche Post, Deutsche Telekom, Metro û BASFê.
.mv
.mw internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Maldiwi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Maldiwi mocneno.
.me
.me internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Montenegroy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Montenegroy mocneno.
.mv
Toppdomän