cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wêranşeher
Wêranşeher (be Tırki: Viranşehir), yew qezaya Rıhaya. Nıfusê xo dewan ra piya 250.000 ra zafêro. Tarixê Wêranşeheri zaf keheno, reseno miladi ra ver 9000 serran. Şarıstan de camiye (mescide), hêne u bermayışê tarixki zaf estê. Şarıstan de merdımê Êzdi zaf est bi, la 10-15 serran ra nat şarıstan ra zaf şiyê Ewropa.
Tarix
Nameyê Wêranşeheri demê Bizansi u Roma de Antoniopolis u Konstantina bi.
Coğrafya
Rocvetışê Wêranşeher de Qoser, zımê rocvetışi de Dêrık u Koyêmazi, veroc de Serêkaniye, rocawan de Rıha, zımê rocawani de Sêwrege u zıme de Çınar estê. Berzbiyayışê rûyê awe ra 620 metreyo u Rıha ra 92 km dûrio. Wêranşeher, şarıstano ke deşte dero, seni vacime, koy Wêranşeher de çinê.
Şox
Şox, (be Tırki: Arıcılar) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Newşeher
Newşeher (be Tırki: Nevşehir), sûka merkezi û qezayê da wılayetê Newşeheriya.
Sezar (name)
Sezar (Latinki: Caesares) nameyo ke imperatoranê İmperatoriya Roma ra gêriyao. Raver imperator Caesar namê Sezari guriyo, ey ra pey Augustus namê sezari gırewto. İnan ra dıma zi imperatoranê Roma xo rê namê Sezari dao. Dewletanê mısılmanan de imperatoranê Roma rê qayser (Yunanki: καισαρία, kaysaria) vaciyao.
1023
1023, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
Sırce
Sırce (be Tırki: Sarısu, Sürce, Şünahce), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Hadik
Hadik nameyê jû eşira Zazayano.
Yalova (wılayet)
Yalova, Tırkiya de yew wılayeto. Namey merkezê wılayeti zi Yalovayo.
Emele-recber
Emele-recber: Merdımê kı idareyê xo bı emeleyina, bı recbereya kenê inan rê vanê karkerdoxê recberi. Karkerdoxê emeley rojane kar kenê, rojane qezenc kenê, rojane peranê xo gênê u rojane wenê. Karê inan karê do dewam u ramıte niyo. Wexto kı kar qedêno perey cı zi qedênê. Wexto kı karê cı qedêno, ê şınê meydandê emeleyan dı, cay vınderdenda kar diyayenı yan zi ê kı cı rê karker lazımo yenê vinenê ê cayan dı, şewra rewê vındenê kı jew biro u cı bero kar. Wext beno bı heftana şınê ê cadê kari dı vındenê, labırê kes nino cı nêbeno kar yan zi xo rê kar nêvinenê. Peydı destveng ageyrenê keyandê xo.
Emeley karê banan, karê erdan, weşanayenı, xılnayenı, pakkerdenı, weçinayenı, beton rıjnayenı, küçe pakkerdenı, ray vıraştenı, koli kırıştenı, koli werdikerdenı, bar kırêştenı, zengenkerdenı, si şıknayenı u herwına kenê. Mı cordı vat bı karê cı karo rojaneyo. Wexto kı di kenê, nêdi nêkenê. Wextê bêkarey dı ya qahwexanan dı roşenê yan zi keyandê xo dı roşenê. Tay-tay qahwey estê kı ê kı xo rê geyrenê kar, ê tey roşenê. Ê kı xo rê kar nêvinenê zi şınê ê qahwan dı roşenê, beno jewi rê karker lazımbo u biro cı bero. Wexto kı bêkar manenê, deyna çay şımenê u deyna xo rê werd herinenê. Ne sigortay cı esto u ne zi çina. Wexto kı cadê kari dı qezayê biro cı sere dı pêlekdê pêrdê xo ra şınê. Ne emniyetê cı yê kari u ne zi sigortay ciyê karkerdenı esto. Boka qezayê niro cı sere dı. Wexto kı biro way inan rê way qeç u quldê inan rê, heme benê pêrişan u kewnê küçan, qandê qıra xo vetenı u xo sıtar kerdenı. Karê emelan karê serdê lıngano, bıbo kenê, nêbo rakewnê. Kar u bardê erdan kerdenı rê, kalanê meywe u zerzewati kerdenı rê, meywe u zerzewat çinayenı rê zi vanê recberê ziraeti.
Qerebêl
Qerebêl (be Tırki: Topaktaş), rocakewtena Sêwazi de jû mıntıqaya Elewiyana ke hama pêro Zazayê, sinor de Kırdasiy û Tırkmeni ki estê. Verê coy, cênosidê 1915i ra aver Ermeniy ki tede est biy.
Erebeci
Erebeci (Erebevan): Merdımo kı bı erebada xo ya bı perana çi beno ey rê vanê erebeci. Tabi çend babeti erebey estê. Ereba destan, ereba estoran dımı kaşkerdenı u ereba bı motorı. Ereba destan, merdımi çi barkenê u xover yan zi xopeydı ancenê u benê. Ereba estoran antenı, erebada destan ra zahf gırda u zahf çi barbeno. Qandê kı estori ay xo dımı ancenê. Şar çiyê xo yê gırani, koli, asın, arış u herwına barê erebandê peydê estoran kenê. Erebeyê bı motor zi en bolki rayandê duran dı, mabênê dew u sukan dı yenê kar ardenı. Zahf merdım u keyey idareyê keydê xo bı ê erebana kenê. Keso kı ê kari keno ey rê vanê Erebeci, ê kari rê zi vanê Erebecinı.
Serice
Serice (be Tırki: Sıraca), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Kuya awe
Kuya awe ya zi Kuya suseke, (be Latinki: Lagenaria siceraria) familyay kuyan ra yew tewrê nebatiyo.
Embry, Pas-de-Calais
Embry, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Mırri
Mırri, (be Tırki: Bahçeli) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Niğda (arezekerdış)
Mana na çekuye Niğda vuriyena:
Mehkemê istıqlali
Mehkemê istıqlali (be zıwanê Tırki: İstiklâl Mahkemeleri) mehkemê kı hukmatê Tırkiya bınê namey Meclısê Mıletê Gırdi ê Tırkiya dı nay ro u zaf merdıman rê hukmê xofıni day cı, êyê. Hukmatê Tırkiya be namey Mehkema İstıqlali, mehkemeo verên tarixê Keşkelun 18, 1920 dı nao ro. Enê mehkemey pêdıma hirê deman dı vıraziyay. Hukmati demo verên dı pêro mehkemê istıqlali teberê Anqara dı 1921 dı paday. Mehkemê dıyıni zi miyandê serranê 1921-1923 dı fealiyet moto. Demo hirêyın u peyên zi mehkemanê peyênan miyandê serranê 1923-1927 dı faliyet motê. Gorey tayinan enê mehkemê istıqlali zey mehkemey nêmariyenê, zey cayanê kıştış u qırrkerdışi amariyenê, zaf merdımi infaz kerdi u anti-demokratikê.
NGC 6500
NGC 6500, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Mehkemê istıqlali
Gorey hukmatê Cumhuriyetê Tırkiya, merdımê ke inan sero hukım kerdê, eskeriya ra remay u kewtê asiyan miyan. Hema ewro zaniyeno kı inan tek teyna merdımê ke eskeriya ra veciy sero hukım nêday cı, zaf merdımê masumi u bêsuci zi bınê namey edaleti dı be raya mehkemanê istıqlali kışti u darde kerdi. Hukmati gêncê ke nêwaştêne şorê eskeriya tepıştê, cezaê xofıni u pili day, heqê enê merdıman cawiyê u hukmati huqıq gırewtê bınê payan. Qerarê mehkemanê istıqlali be waştışê ezanê hukmati daêne, coka zi enê mehkemê istıqlali anti-demokratikê.
Hukmati enê cayan dı Mehkemê İstıqlali nay ro, Anqara, Eskişeher, Konya, Isparta, Sêwaz, Qastamonu, Pozantı, Diyabekır. Dıma hukmati qanunê Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Qanunê Xıyanetê Wılati) veto u ifadê merdıman gırewtê, hukmi day merdıman sero u merdımi darde kerdi, kışti.
NGC 1516A
NGC 1516A, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Xozat
Xozat (be Usmanıcki: خوزات, be Tırki: Hozat) ya zi Dêrsım (be Usmanıcki: درسم) yew qezay Dêrsımia.
Dewê hetê Desti
Na çıme de taê namey dewan ğelet amey nuştene.
Villacarrillo
Villacarrillo, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Villacarrillo;
Kerbela (wılayet)
Kerbela (Erebki : كربلاء‎ Karbalāʾ) yew wılayetê dewleta  Iraqiyo. Merkezê wılayeti sûka Karbelaya.
Hendi
Hendi (Qerpûze ya zi Zebeşe), (be Latinki: Citrullus lanatus) familyay kuyan ra yew nebato.
NGC 306
NGC 306, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Tukana miyan de ca gêno. 4 Tışrino Verên 1836 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
1024
1024, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
Institut polytechnique des sciences avancées
Institut polytechnique des sciences avancées (bıwane: Enstitü politeşnik dê siyans avancê, IPSA) yew universıteyê Fransayo, u bacarê Toulouse dero.
Kakşêr
Kakşêr (be Tırki: Sırakaya), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Metan
Metan, (be Tırki: Balpınar) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Bedia Ener
Bedia Ener, (15 Hezirane 1954), kaykera sinema, tiyatro u senatkara vengia.
Ae serra 1968 de kewta heyatê senate Bakırköy Halkevi de. Serra 1970 de zi kewta kadroy Şehir Tiyatroları. Ae taê tiyatroyan de zey Haldun Dormen Tiyatrosu, Gazanfer Özcan Tiyatrosu, Yeditepe Oyuncuları, Asuman Dabak Tiyatrosu guriya. Ae yew zi senatkara vengia ke veng dana karakteranê filman. Ae veng da karakterê filmê Harry Potteri profesora McGonagall.
NGC 3901
NGC 3901, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 562
NGC 562, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 30 Tışrino Peyên 1885 de terefê Lewis A. Swifti ra keşıf biyo.
Hemoçık
Hemoçık namey yew eşira Zazayano.
Épinoy
Épinoy, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Université de Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines
Université de Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines (UVSQ) yew universıtey Fransayo u bacarê Versailles dero.
Niğda
Niğda (be Tırki: Niğde), sûka merkezi û qezayê da wılayetê Niğdaya.
Zazakipediya:berdene
Ena pele de wextqısey berdene sero melumat esto. Tiya de "varyantê wextqısey, wextqısey ra name, mena wextqısey, ebe zıwananê binan mena cı, rıstımê wextan u anciyaena wextqısey be gorey wextan (wextê nıkay, wextê veri u sıfet-namey wextqısey)" mocniyena.
Zıwanê Slawki
Zıwanê Slawki, zıwanê merdumanê Slawano. Zıwanê Slawki yew lızgeyê Zıwananê Hind û Ewropayo. Keyeyê Zıwananê Slawki beno hirê leteyi:
Zazakipediya:berdene
berdene [ben-, berd-, ber-] : No wextqıse qeydeyın u transitifo.
Zıwanê Slawki
Zıwanê Slawkiyê Rocvetışi
Ruski, Ukraynki û Belaruski ena grube de estê.
Zıwanê Slawkiyê Rocawani
Çeki, Polonki û Slowaki ena grube de estê.
Zıwanê Slawkiyê Veroci
Boşnaqki, Sırbki, Bulğarki, Xırwatki, Makedonki û Slowenki ena grube de estê.
Renê Zımey-Westfalya
Renê Zımey-Westfalya (be Almanki: Nordrhein-Westfalen) yew eyaletê Almanyao. Paytextê eyaleti sûka Düsseldorfia. Sûka tewr gırde zi Kölna.
Banbişn
Banbişn (be Farski: بانبشنان بانبشن, Bānbishnān-e bānbishn) demê İmperatoriya Sasaniyan de qıraliçanê Sasaniyan rê vaciyaya. Sasaniyan qıraliçe rê bānbishnān-e bānbishn (zıwanê Zazaki de "Qıraliça qıraliçayan") vatêne.
Renê Zımey-Westfalya
İdare
Eyalet de 31 Qeza (Landkreise) u 22 sûkê xoseri estê. (Kreisfreie Städte), u namanê Arnsberg, Detmold, Düsseldorf, Köln u Münster i ra merkezê idarey estê (Regierungsbezirk).
Heciyan
Heciyan, Sêwrege de yew eşira Zazayana. Xeylê mensubê cı estê u bol gırda. Pilê cı Sedat Edip Bucako. ==Bıvênên ==
NGC 7500
NGC 7500, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Bejyano Qıckek
Bejyano Qıckek (be Tırki: Susuz, Küçük Bejyan), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Pırdê Çinvati
Pırdê Çinvati, pırdê çinavati, pırdê çinvari (Ewıstki: Cinvatô Peretûm) yew pırdo ke cihanê ganiyan u cihanê merdeyan yewbinan ra cıra keno,abırrneno. Gorey Ewısta ra gereke ke heme rohan merdış ra dıme enê pırdi ra şıro. Asayışê pırdi çinvato, gorey aşa u durıstiya merdumi ra vuriyeno. Nuştey bundaxışini de nuseno ke eke merdum gunakaro u guna kerdo, pırd cı rê zaf tenik u zor aseno u yew estiya (mexlukat) ke namê cı Vizareşo, vera merdumi ra veciyeno. Rohê enê merdumi kewno druc-demana (banê zurkerdoğan). Druc demana yew cayo ke tede dec esto u merdum decneno, cı rê vaciyeno. Hema eke merdumo ke hewlo u karê xaseki kerdo, melego ke wehy ano, vera cı ra veciyeno u merdum deyr u kılaman piya şıno Bonê Kılaman. Rohê ke pırd ra hewl vêrenê ra, ê be Ahura Mazda ra yenê têlewe. Zerduştiye de hirê Homayi Pırdê Çinvati pawenê u sıtar kenê: Sraoşa (İtaat), Mithra (ad/aqid/ahd) u Raşnu (edalet). İslam de pırdê Sırati zey Pırdê Çinvati aseno u ey ra zaf nezdiyo.
Hesn
Hesn nameyê jû eşira Zazayano.
Masalla
Masalla, (be Tırki: Balıklıçay) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Koê Ararati
Koê Ararati (be Ermenki: Արարատ Ararat ya zi ya da Մասիս Masis, be Tırki: Ağrı Dağı, be Kırdaski: Gilîdax ya ki Çiyayê Agirî), ewro sinoranê Tırkiya miyan de be reqımê xo 5165 m kowo tewr berzo.
Ermeniyan rê eno ko mıbareko u efsaney cı ki esto ke hewna sembolê Ararati gureynenê.
Eps, Pas-de-Calais
Eps, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Deryayê Zımeyi
Deryayê Zımeyi ya zi Deryayê Şımali, yew deryayo ke mıntıqaya zımeyê Ewropa dero. Miyanê zımeyê Britanya û zımeyê Ewropa dero. No derya teqriben 750,000 km² gırdo û 970 metre xoriyo.
Vilches
Vilches, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Letonki
Letonki (zıwanê xo de: latviešu valoda) oyo ke zıwanê Letonyao resmiyo. Taê ki no zıwan rê vanê Letki (Lettish). Amarê qalkerdoğanê Letonki 1.3 milyono (Letonya miyan de) u teberê Letonya de zi 100,000 teni Letonki qal keni. 1.16 milyon yanê %56ê nıfusê Letonya, keyey xo de Letonki qal kenê, yani zıwano yewıneo. Letonki oyo ke yew zıwano Hind-Ewropakio, miyanê zıwananê Baltıkiyan de amariyeno, be zıwanê Litwanki ra gıreydayo. Zıwanê Letonki de nuştışê en verên serra 1544ıne de terefê Sebastian Münsteri ra be Alfabey Latinki nusiyao.
Hısêwa
Hısêwa, yew dewa qezaya Wêranşeheria. Dewe de eşirê Kûran u Şêxan ra piya (reyde) cıwiyenê. Hısêwa, Wêranşeher ra 5 km dûria u nıfusê xo nêzdiyê 100 merdımo.
Coğrafya
Rocvetış de dewa Etşani, veroc de dewa Tılhıni, zıme de dewa Elê Naroyan u rocawan de dewa Tılseidi esta.
Namey Dewe
Nameyê Hısêwa sero tayê vateyê ciya ciya estê. Na vateyan ra yew vanê sey Heşêwa namey yew ceni ya zi keyneka mirê Êzdiyan biyo. Nıka zi cêro Hısêwa de xırabeyê keheni estê.
Gure u debare
Hısêwa de cıtkeri u weyikerê heywanan tewr zafê u yew karıstanê pembo-zıwakerdışê gılgıli u yew zi petrolê Sebri Doğruyo ke lacê rıhmeti Şêx 'Eliyê Zılfoyo, esto. Na ra binan dewe de engure u tayê mêwe zi resenê.
Ordu
Ordu, yew sûka Tırkiyaya gırda. Merkezê wılayetê Orduyo.
Wuzurgan
Wuzurgan (Pehlewki: 𐭥𐭰𐭥𐭫𐭢, Farski: وزرگان) aristokrasiya İmperatoriya Sasani de sınıfa corêna. Wuzurgan zıwanê Pehlewki de gırdan, pilan areze keno. Rıciyayışê İmperatoriya Sasani ra tepeya ê xanedanê Dabuyidi de reyna asayê.
NGC 307
NGC 307, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 6 Keşkelun 1831 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Lecê Pırdi
Lecê Pırdi (Farski: نبرد پل) leco ke serra 634ıne de İmperatoriya Sasani u Ereban miyan de biyo. Serê İranıcan de general Behmen Caduye biyo u serê Ereban de zi Ebu Ubeyd Taqfi biyo.
Serdarê mısılmanan xelifa Umer mısılmani kom kerdê ke İraqi sero şırê, lec kerê. O taw zi İran u herrê dormeyê İraqi bınê destê İranıcanê Sasaniyan de biyê. Lecê Pırdi ra ver, Ereban sûka İranıcan Hira vısta ra destê xo. Demê İmperatoriya Sasaniyan de herrê İranıcan zaf gırd biyê. İranıcan rocvetış de tayê leteyê Hindıstani gırewtê, miyanê Asya vıstê ra xo dest u Rocvetışê Miyani de zi rocvetışê Erebıstani u İraq kewtê herranê İranıcan miyan. Coka ordiyê İranıcan de fili zi est biyê, her aparatê leckerdışi est biyê.
Ordiyê Ereban heta verê Royê Fırati ameyê. Hetê royiyo bin de zi ordiyê İranıcan amade biyo. Ordiyê Ereban êrışo yewın vıraşto. Serdariya Behmen Caduye de ordiyê İranıcan ordiyê Erebi kerdo xırabe. Ordiyê Ereban meğlub biyê u peyser remayê. Lecê Pırdi hetê İranıcan de lecanê İranıcan-Ereban miyan de tewr zafêro gırdo.
Cemal Atila
Cemal Atila malımê dansi, malımê Zazaki û nuştekarê do Zazao û wahêrê vetışxaney Geoaktif Yayınlarıyo. Cemal 1968ıne de dewa Vartoy Qera Cêri de ame dınya. Be xo Zazayo, eşireta Lolan rao.
Varat (Eyalet)
Sera 1596 de erdê Eğri 1661 dê Seferê Erdeli dıma ena beylig ra tay erdi beti u ena eyalet vıraziyaya.
Cemal Atila
Taê zeman ke gemiye de xebetiya, aktiviteo siyasi ra ki Atilay Estamol de sıfte pêseroka Ateş Hırsızı de ge ge Zazaki û Kırdaski nuştêne, leqema xo Haşo Dızd bi. Kaos Yayınları de ki xebetiya. Serranê 1996-97ıne miyan de ki şeş mengi (aşmi) Çevre Radyowo ke Estamol de Alibeyköyü ra phêl dêne, be nameyê Vengê Ma ra programê Zazaki vıraştêne, heta ke program hetê dewlete ra men bi. Serra 2008ıne de ey semtê Estamoli Beyoğlu de Geoaktif Kültür Merkezi na ro, oyo ke tede mıxtelıf mıntıqan ra, zey Yunanıstan û Latinamerika ra kursanê dansi danê, yew ki kursê zıwananê Zazaki, Farski, Ermenki, Usmanıcki, Lazki ki diyenê. Ney ra pia Geoaktif Yayınları ki na ro, heta nıka 3 kıtabi veti.
Paizê 2013yıne de Cemali pela internetia Zazaki www.zazakikozmos.com  nê ro.
Tırkiya de İslam
İslam dino de tewr gırdo Tırkiya de. %99.8ê nıfusê Tırkiya Mısılmano. Sabancı-Merkez Cami, camiyo de tewr gırdo Tırkiya de. İslamo Sunni mezhebo İslamio de tewr gırdo Tırkiya de. %80- 85 ê Mısılmanan Sunniyo u %10 - 15 ê nıfusê Mısılmanan Elewiyo Tırkiya de.
Tırkiya de tarixê İslami
İslam erdê Tırkiya rê seserra 10ıne de ame. İslam ra ver erdê Anatoliya de İmperatoriya Bizansi hukım kerdo u no sebeb ra Xıristiyaniye dino de tewr gırdi biyo erdê Tırkiya de. Wexto ke Mıslımani quwetın u gırd biyo, miyandê İmperatoriya Bizansi u Mıslımanan de cengi sıfte biyo. Tewr ver Mısılmani politika Cihadi ra mıtewellıt, erdê Anatoliya rê tay seferi organize kerdo. O zeman de serê Mısılmanan de Xilafetê Ebasiyan biyo. Ebasiy tewr verên, rocvetışê erdê Anatoliya tay seferi organize kerdo u erdê Tırkiyao veroci terefê Mıslımanan ra feth biyo. Ebasiy, heta Meletye raver şiyê. Ebe xırabiyayışê Ebasiyan, raverşiyayışo Mısılmanan hêdiyao. No dewr de helqê ke verocê Anatoliya de cıwiyeno, ê Mısılman biyê ebe tesırê Mısılmanan. Seserra 1000i de Tırki ameyo erdê Anatoliya u raverşiyayışê Mısılmanan sur'et qezenç kerdo. Çunkê seserra 9ıne de ê zi mısılman biyê. Seserra 11ıne de İslamibiyayışê Anatoliya zaf leze biyo.
Dewrê Selcuqıcano Anatoliya ( Seserra 12ıne u 13ıne )
Ebe xırabiyayışê Selcuqıcano Gırd, erdê Anatoliya de Selcuqıcê Anatliyayıcan xoseriya inan ilan kerdo. Dewrê Dewletê Selcuqıcano Anatoliya de sûkê İznik, Antalya, Alanya, veroc, rocawan u zımey erdê Anatoliya terefê Mısılmanan ra feth biyo. No dewr de Xıristiyani erdê Anatoliya hucım kerdo u erdê Anatoliya de zaf cengi ameyo meydan. Ebe nê cengi, erdê Anadoliya zaf xırab biyo. Xıristiyani sûka İzniki, Trabzon u Antakyay destê Mısılmanan ra peyser grewto. No dewr de Ğeyrimısılmani seba erdê Anatoliya işğalkerdış zaf kar kerdo u zaf de cengi ameyo meydan erdê Anatoliya de. Tewr ver, Xıristiyani rocawan (ğerb) ra erdê Anatoliya rê cıkewtış kerdê u miyandê Mısılmanan u Xıristiyanan cengi (Seferê Xeçliyan) sıfte kerdo. Seferê Xeçliyanê Yewın de Xeçliy meğlub kerdo Mısılmani. Ema cengê yewıne ra dıme Mısılmani Xıristiyani meğlub kerdê u no ceng ra dıme erdê Anatoliya (heta seserra 20ıne) terefê Xıristiyanan ra işğal qet nêbiyo. Eyni dewr de hetê bini ra erdê Anatoliya hetê rocvetış ra terefê Moğolan ra işğal biyo. Moğoli heta sûka Anqera ameyo u erdê Anatoliya de medeniyetê İslami rê zaf zerar dao. Moğoli erdê Anatoliya de zaf mıslımani kıştê u her sûka Anatoliya xırab kerdê. SultanêMemlukıcan Sultan Baybars, Cengê Aynu Celudi de tarix de verên kez Moğoli meğlub kerdo. Ebe meğlubbiyayışê Moğolan, raverşiyayışê inan zi qadiyo. Ebe no hedisey İşğalbiyayışo Anatoliya terefê Moğolan ra ,serrê seserra 13ınê peyên de qadiyo.
Dewrê İmperatoriya Usmanıcan ( 1299-1922 )
Dewrê Usmanıcan de İslamibiyayışo Anatoliya qadiyo. No dewr de heme erdê Anatoliya İslami biyo sûka Estanboli ra xeric. Serra 1453 de sûka Estanboli terefê Usmanıcan ra feth biyo u İslamibiyayışo Anatoliya qadiyo. Medeniyetê İslami zaf raver şiyo Anatoliya de. Usmanıci erdê Anatoliya de zaf camiy, kumbeti, medresey, turbey u seray vıraşto. Heta serra 20ıne erdê Anatoliya de ebe ğeyrimısılmanan ceng nêbiyo ema no dest miyandê Mısılmanan cengi ameyo meydan. Rocvetışê erdê Anatoliya de, miyandê Usmanıcan u dewletê Safewiyan de cengi amey meydan. Serra 1638 ıne de Dewletê Usmanıcan u İran yew sulh kerdo u cengê Usmanıci-İrani qediyo. Mabênê seserra 13ıne - 20ıne de sûka Anatoliya da zaf eserê İslami vıraziyao. Tayê eseran ;
Ewro Weziyetê İslami
Ewro Tırkiya yew dewleto de sekulero. Tırkiya de İslam dino de tewr herao u Tırkiya de 80,000 ra zafêr camiy estê. Seba Mısılmanan Diyanet İşleri Başkanlığı esto u seroweziriye rê tebiiyo. Tırkiya de Mısılmani beno dı letey itıqad de ;
İmperatoriça
İmperatoriça, çekuya imperia ra yena. Dewletanê imperatoriye de aya ke dewlete idare kena, ay rê vaciyena.
.rightathome
.rightathome, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Buban
Buban (be Tırki: Oğuldere) yew dewa merkezê Çoligia.
Usman Efendiyo Babıc
Usman Efendiyo Babıc (be Tırki: Osman Esad Efendi) nuştoğo tewr verêniê Zazakiyo. Ey serra 1903ıne de Bıyayişê Pêxemberi (Mewlıdê Nebi) nuşto. No eser serra 1933ıne de, sûka Şami de ebe herfanê Erebki çap biyo.
Mendo
Mendo, (be Tırki: Bilaloğlu) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Soize
Soize dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Şamık
Şamık (be Tırki: Taşlıca, Şamük), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Nanê mıriçıkan
Nanê mıriçıkan (Dêsımê rocakewtena zımey: nunê milçıku, Trk. madımak), yew vaşo, zey teyano, zerre de çigıto werdi esto. Hem insani, hem mıriçıki wenê. Yaban - yaziyan de beno, qasê nêm metroy beno gırd, pıncıkıno, hurdiya nanê mıriçıkan sero sûr kena, hendê çımê mıriçıkan gırda.
Litwanki
Litwanki (zıwanê xo de: lietuvių kalba) zıwanê Hind-Ewropayo ke Litwanya de resmiyetê cı esto û terefê 2,9 milyon merduman ra qal beno. Litwanki serra 1918ıne de pêro erdê Litwanya de zıwano resmi vêniyayo.
Sınıfkerdış
Litwanki be zıwanê Letonki ra kewnê zıwananê Baltıkan. Her dı zıwani zi zıwananê Hind-Ewropakiyan miyan de amariyenê. Litwanki miyanê zıwananê Hind-Ewropakiyan de zıwano zaf konservatifo yanê mıxafezakaro. Çunke Litwanki zerrekê xo zaf sevekno/pawıto ke gramerê xo xeylê xısusiyetê zıwanê Hind-Ewropakiyê kıhani mocneno.
28 Kanun
28 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 362yına.
Heyder
Heyder nameyê jû eşira Zazayano.
Okyanuso Arktik
Okyanuso Arktik ya zi Okyanuso Cemedêno Zıme ya zi Deryao Cemedêno Zıme yew okyanosê dınyao. Miyandê qıtanê Ewrasya u qıtay Amerika de ca gêno. Dormey Okyanusê Arktiki de Rusya, Kanada, DAY, Greenland u Norweç estê. Riyê erdê Okyanusê Arktiki 14.090.000 km²o.
Rize (arezekerdış)
Mana na çekuye Rize vuriyena:
NGC 564
NGC 564, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1 Tışrino Verên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
NGC 7000
NGC 7000, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Dehgan
Dehgan İmperatoriya Sasaniyan de sınıfa dewıcana, sınıfa cêrêna. Dehgan Farski ra deh (dewe) u -gan (-i, -an) ra yeno u dewıcan areze keno.
NGC 3902
NGC 3902, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
1027
1027, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
1026
1026, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
Molins-sur-Aube
Molins-sur-Aube, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
NGC 2132
NGC 2132, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Heyr
Heyr nameyê jû eşira Zazayano.
Kodiak
Kodiak, eyaletê DAY (Amerika) Alaska de yew (jü) suka u Adey Kodiaki (Dormawıka Kodiaki) sero ama ronaene. Serra 2005 de, mordena nıfusi ra gore 6,273 kes na suke de weşiya xo ramıno (cewiyeno).
Sıro ke (waxto ke) Alaska destê Rusya de biye, Kodiak sersuka (paytextê) Alaska bi.
Molins-sur-Aube
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Molins-sur-Aube;
Kodiak
Kodiak de şaranê zey Filipinıci, Amerikanıcê Veroci (Meksikıci, El Salvadorıci...), Eskimoy, Amerikanıcê Afrikani uêb. estê.
Ekonomiê
Ekonomiê Kodiaki pheştia xo saneno endustriê werdê awıke (mase, çarfeke/kerkınc...). Kodiak de xeylê fabriqaê masan estê. Heto bin ra, çarfeke sembolê suka Kodiakia u her serre Festivalê Çarfekan organize beno. Hesê Kodiaki zaf namdariê u dinya de mabênê cısnê hesan de tewr gırsê xoyê.
Molins-sur-Aube
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Fekçunıt
Fekçunıt, (be Tırki: Çayağzı) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
NTV
NTV  yew kanalê têlevizyoniyê Tırkiyayo.
Lokman
Lokman, merdımo ke namey cı Qurane dı u vatışanê şari dı vêreno, oyo. Qurane dı sura Lokmani dı namey ey verêno. Vaciyeno ke Homay hikmet dao cı.
NGC 5587
NGC 5587, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Horres
Horres (be Tırki: Yenikuşak, Yığınak), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
.zippo
..zippo, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Hurmızgan (eyalet)
Hurmızgan (zıwanê Farski de: استان هرمزگان Ostān-e Hormozgān) eyaletê İranio ke cayê xo verocê İrani u zımey Golfezê Farsio. Eyaletê Hurmızgani miyan de xeylê adey pili u qıteki estê ke cayê enê adeyan zaf muhim vêniyenê yani stratejikê. Merkezê eyaletê Hurmızgani suka Bender Ebasio, erdê eyaleti 70.669 km2o u no eyalet de 1.314.667 merdumi estê.
Osetya Zımey-Alanya
Osetya Zımey-Alanya (Ruski: Республика Северная Осетия — Алания [Respublika Severnaya Osetiya]), Osetki: Республикæ Цӕгат Ирыстон — Алани [Respublikæ Tsægat Iryston-Alani]) zımeyê Kofkasi de, Federasyonê Rusya de yew cumhuriyeto.
Coritiba Foot Ball Club
Coritiba Foot Ball Club yew klubê futbolio de Brezilyayo.
NGC 2109
NGC 2109, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Coritiba Foot Ball Club
Serdars
<br style="clear: left" />
Holik
Holik nameyê jû eşira Zazayano.
Antwerp
Antwerp, yew sûka dewleta Holandaya.
Qanser
Qanser, jû nêweşiya ke neticê xırabebiyayışê hucranê DNA de bêqontrol ya zi anormal gırd- u zêdebiyayışê hucran ra yeno meydan.
NGC 308
NGC 308, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Balina miyan de ca gêno. 31 Kanun 1866 de terefê i ra keşıf biyo.
Lista waliyanê Mersini
Ena yew lista waliyanê Mersiniya:
Kergürak
Kergürak (be Tırki: Teğemenli), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Lista sûkanê Şili
Lista sûkanê Şili:
.mit
..mit, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Erny-Saint-Julien
Erny-Saint-Julien, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Wignicourt
Wignicourt, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Dogo Argentino
No kutık xeylê baqılo, nêtersıno u kaykerdışi sineno. O keyê xo ra zaf bestiyeno, yani wayir u nezdiyanê wayirê xo zaf sineno. O tım wazeno ke merdımi ey ra hes kero, bılewno, vırar kero, qıcan sineno, ğeriban ra şeno ğalım kero, kutık u heywananê binan ra hes nêkeno. Polis u eskeran ra peşti dano u karê cıgeyrayış u fetılnayışi zaf hewl keno.
Tarixê cı
Wıni qebul beno ke Dr. Antonio Nores Martinezi no kutık vıraşto, aferno. Fêl u emelê Martinezi o biyo ke yew kutı vırazo ke o hem Xozan u Puma (Şêrê Koy) seyd kero, inan pey ra şêro, bıgêro u biyaro. Ey raver Kutıê Cordobay Pırodayışi (Perro Pelea Cordobes), ewro no kutık çıniyo, ra dest pêkerdo. No kutı zaf quwetın u gırd biyo ema nêşayo boye kero u kutıkanê binan ra piya nêşiyêne. Coka zi nêşayo seyd bıkero. Dr. Martinez xeylê serran miyan dı, no ırq be ırqanê binan kerdo têmiyan, u ani-wıni Dogo Argentino vıraşto, aferno.
NGC 5611
NGC 5611, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Dogo Argentino
Ey sero
Her çi ra raver no kutık kutıkê do seydkerdoğo. Coka zi gani raver enê emeli rê bêro bıgırweynayış. O petbiyayışi rê rınd niyo. No kutık tabii niyo, xeylê kutıki bini biy têmiyan u wıni veciyo miyan, coka xo sero tayê qusırê genetiki kırışeno. Pigmentê melaninê ey kemiyo, coka zi populasyonê cı ra %20 problemê eşnawıtışi cıwiyeno. No kutık iklımanê zaf serd u zaf germi rê rınd niyo, zaf quwetıno u karakterê cı zaf weş u waro coka gani ke wayirê ey zi hetê fiziki ra quwetın bo. Muyê cı kılmê, coka problem nêvırazeno. Postıkê ey hesaso, coka goştê kerge u nanwerê bini şeno alerji bımotno. Merdıman sineno, ema kutık u heywananê binan ra hes nêkeno, nêsineno. No kutık quweta xo ra u leze bes nêvano, coka zi pırodayışê kutıkan de gırweyniyayo u hewna zi gırweyniyeno. Riyê nê sebebi ra eger merdım wazeno ke wayirê yew Dogo Argentinoy bo, gani ke Federasyonê Irqanê Kutıkan ra ey bıgêro, tesdiqê ey lazımo.
Henry James
Henry James (b.: 15 Nisane 1843 - m.: 18 Şıbate 1916) yew nuştekaro Amerikano. Hirê dolımi (1911,1912,1916) namzedê Xelata Nobeli biyo.
Érin
Érin, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Aydın (arezekerdış)
Bınê Aydıni de nê meqaley estê:
Komm, gib mir deine Hand / Sie liebt dich
Komm, gib mir deine Hand / Sie liebt dich ju deyra u singleya gruba Beatlesiya. Serra 1964ine de Almanya de zıwanê Almanki de veta.
Hoş
Hoş nameyê jû eşira Zazayano.
Rize
Rize, sûka merkezi û qezayê da wılayetê Rizeya.
Mamekiye
Mamekiye (be Usmanıcki: قالان Kalan, Tırki: Tunceli) namey merkezê suka Dêsımiya. Dormey Mamekiye de, hetê zımey de Pulur u Pılemuriye, rocawan de Xozat, rocvetış (rocakewtış) de Nazmiya u veroc de zi Pêrtage u Mazgerd estê.
Nahiyê Mamekiye
Qeza Mamekiye de merkez ra piya çehar nahiyey estê. Namey enê nahiyan wınayê :
Kral TV
Kral TV yew kanalê têlevizyoniyê Tırkiyayo.
Bar-sur-Seine
Bar-sur-Seine, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Bar-sur-Seine;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
1028
1028, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
NGC 2134
NGC 2134, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Ezop
Ezop (Yunanki: Aisopos), nuştekarê Yunano şanıkano ke İV. seserra şeştıne dı weşiya xo ramıta. Ezopi şanıkanê xo dı heywani nuştê, inan zey merdımi qal kerdo wıni zi o biyo namdar.
TRT Kurdi
TRT Kurdi, yew kanalê têlevizyonê Tırkiyayo.
NGC 3903
NGC 3903, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Amuderya
Amuderya (Farski: آمودریا Âmudaryâ) miyanê Asya de tewr royo dergo. Eno ro 1.415 km dergo, Koyanê Pamiri ra veciyeno u reseno ro Uzbekıstan ser u uca ra zi Golê Arali sero qediyeno. Demê verêni de cı rê Ceyhun zi vaciyao. Yunanan Amuderya rê Royê Oxusi vato. Wına beno ke demê verêni de dormey Amuderya de sûke be namê Āmuli estbiya. Amuderya zi namê xo naca ra gırewto.
.shangrila
..shangrila, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Sêrt
Sêrt, sûka merkezi û qezayê da wılayetê Sêrtiya.
Sabunê mıriçıkan
Sabunê mıriçıkan ya ki sabunê milçıku ya ki sovınê mirçıku, yew vaşo ke kınarê deran de beno. Eke kerd destanê xo ra, heta ke kef da, merdum şeno zey sabuni destanê xo pê bışuwo.
Mustafa Ozarslan
Mustafa Ozarslan, yew senatkarê Tırkiê Elewiyo. Dewa Sarıkayay Şarkışla ameyo dınya. Mektebê verêni, mektebê miyanêni u mektebê Lisey Anqara de, mektebê berzi Eskişehir de Universıta Anadolu de temam kerd. Serra 1994ıne de be Oğuz Aksaçi ra guriyayışê muziki dest pêkerd u piya koma Grup Çıği na ro.
Gurız, Çolig
Gurız, (be Tırki: Çevrimpınar) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
NGC 7800
NGC 7800, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê i miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
İbrahim Tatlıses
İbrahim Tatlıses yew vengvatoğo de Kurdo. 1 Çele 1952 de Rıha de maya xo ra biyo. Leqebê xo İbo û İmperatorê.
Biyografiye
Eslê piyê xo Erebo, maya xo zi Kurda. İbrahim Tatlıses ke kılamê popularê zey Allahım Neydi Günahım, Yakamoz, Sormadın beni, Fırati vatê, serra 1996 û 1997i de wahêrê zaf caizey biyo. Ey filmê sinema vıraşti, programê talk showi kerdi amade, idareker, kayker, seneraist, nuştekarê vatey, nuştekarê koşey, bestekar û tefsirkar bi. Grubê şirketê ke aidê İbrahim Tatlısesiê; ğıda, film-vıraştış, turizm. Serra 1998i menga Şıbate de albumê xoyo ke nameyê xo At gitsino vet. Tarixê 22 Temmuza 2007i weçınıtışê parlamenteri de Partiya Gençi ra mıntıqaya hirêine de bi namzedê parlamenteri. 10 Gulan 2008 de Albumê ke nameyê xo Nedeno, 2009 de zi Albumê Yağmurla Gelen Kadın ramıt piyasa.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart (b. 27 Çele 1756 - 5 Kanun 1791) yew bestekaro Awıstıryayıc biyo. Serra 1756ıne de sûka Salzburgi de ameyo riyê dınya. Amre xo de 600 ra zaf beste vıraşto u beste xo zaf namadare. Esere ey Weyweke Figaro (Le nozze di Figaro) tewr zaf şınasiyeno. Mozart serra 1791ıne de Wiyana de merdo.
Jack London
John Griffith London, (b. 12 Çele 1876, San Francisco - m. 22 Teşrine 1916, Kaliforniya), nuştekar û rocnamewano Amerikayıc biyo.
Saa bınê erdi
Saa bınê erdi (ya ki saya bınê herdi, soa bınê hardi, gızêra bostani, sungê baxçi, be Latinki: Helianthus tuberosus, be Almanki: Topinambur) cınsê kartolan rawa ke weriyena. Bostanan de bena, yena ramıtene.
Tansiyon rê rında, şekerê insani dano waro, gonia insani kena zelale.
Soissons
Soissons dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
NGC 2121
NGC 2121, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
.vivo
..vivo, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Marseille
Marseille, jû sûka dewleta Fransaya. Erdê sûke 240,62 km2 ca gêno. Na sûke 12 m derya ra berza.
TRT World
TRT World yew kanalê têlevizyonê Tırkiyayo. Eno kanal zıwanê İngılızki de pêl dano.
Marseille
Sûkê wayiye
Abican, Antwerp, Kopenhag, Daqar, Cenova, Glasgow, Haifa, Hamburg, Kōbe, Merakeş (sûke), Odessa, Piraeus, Shanghai, Yerêvan, Napoli, Gdańsk, Khemisset, Tirana, Tunis, Beyrut, Surabaya, Selanik, Ramat Gan, Metropolitan City of Genoa û Limassol Municipality
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Marseille;
Zıwanê Altayki
Zıwanê Altayki zemanê veri dı zey yew keyey zıwani vêniyo, ema ewro çım ra kewto u nêgırweyniyeno. Key ke zıwanşınasan no keye veto miyan inan keyey zıwanê zey Tırki, Moğolki, Tunguzki kerdê têmiyan. Tayê zıwanşınasan zıwanê Japonki u Koreki zi kenê nê zıwanan miyan. No keyey zıwani ewro hetê zıwanşınasan ra esas nêgêriyeno.
Valdepeñas de Jaén
Valdepeñas de Jaén, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Mercedes Sosa
Haydée Mercedes Sosa, yew müzisyeni Arcantinıc biya. Hetê heyrananê cı ra zerri ra La Negra (siyaye), 9.7.1935 sûka Arcantini San Miguel de Tucumán de amê dınya, 4.10.2009 de, Buenos Aires de merde. Senatkarê da Amerika Verocia Folklori biye.
Valdepeñas de Jaén
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Valdepeñas de Jaén;
Sirderya
Sirderya (Farski: سيردريا) miyanê Asya de yew royo. Eno ro be royê Amuderya ra piya Transaksonya (Ferarod) vırazeno. Royê Sirderdaya rocvetışê miyanê Asya de Qırğızıstan de Koyanê Tiyan-Şani ra veciyeno u reseno ro Qazaxıstan ser u uca ra zi rıciyeno ro Golê Arali ser. Cı rê çımeyanê Erebi de demê miyanêni de Seyhun vaciyao.
Deryay Marmara
Deryay Marmara (be Yunanki : Θάλασσα του Μαρμαρά Thálassa tou Marmará, Tırki: Marmara Denizi), yew deryao ke miyanê qıtay Ewropa u qıtay Asya dero. Dormey Deryay Marmara de bacarê Tırkiya estê.
Coğrafya
Deryay Marmara miyanê Deryay Siyay u Deryay Miyanêni dero. Serriyê Deryay Marmara 11,500 km²yo.
Parpar
Parpar ya ki pırpar ya ki pumpar ya ki pımpar (be Ermenki: pʿarpʿar փարփար, be Farski parpahan پرپهن, be Tırki: semizotu, be Almanki: Portulak), yew vaşo ke bostanan de, hêgayan de, tuman de erd ra beno, weriyeno. Kenê wertey germia qatığıne ya ki cacıği. Eke bi qert, çıçeg dano; kêşıtê çıçegan zafê. Toxımê xo werdiyê, zaf zêdiyeno, merdum nêşeno ver bıgêro. Wesari, peyniya Gulane, serê Hezirane veciyeno, dı mengi (aşmi) heta Tebaxe (Amnania Peyêne) anceno. Eke bi qert ki weriyeno.
Qelb rê rındo, yew ki ernesi (henıjk, zend) de sole biye arê, ae rê ki rındo ke sole keno ağme (vıla).
Eslê qısey
Gorey Dianokoff (1985: 599) eslê nê qısey resena Akadki ya ki Hurriki, oyo Mekertchyani çıme dekerneno. Labelê Farski parpahan پرپهن ra ki beno ke elaqay cı bıbo.
Dommartin-le-Coq
Dommartin-le-Coq, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Dommartin-le-Coq;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Mulhouse
Mulhouse, jû sûka dewleta Fransaya. Erdê sûke 22,18 km2 ca gêno. Na sûke 240 m derya ra berza.
Sûkê wayiye
Walsall, Antwerp, Kassel, Bergamo, Milwaukee, Chemnitz, Givatayim, Temeşvar, Arxangelsk, El Khroub, Sofara û Jining
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Mulhouse;
NGC 565
NGC 565, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 2 Tışrino Peyên 1867 de terefê George Mary Searle (<span class = "indicateur-langue" title = "Article sur Wikipédia en English">en ) i ra keşıf biyo.
Medrese
Medrese (Erebki: مدرسه) mektebo dini u İslamiyo. Medrese dewleti İslami de esto u medrese de musayoğan ri çiyi dini musnayeno. Vatey medrese zuwani Erebki ra درس ra yeno. Merdumo ke medrese de dano ders, cı rê muderıs, merdumi ke cı rê yardım keni, inan rê muid u teno ke medrese de wano u ders gêno cı rê danışmend, softa ya zi talebe vaciyeno. İslam de medreseyo verên dewri Selcuqıcan de terefi Nizam el mulki ra vıraziyao. Zemano ke tede medrese vıraziyao, medrese de dersi Qurane, fıqıh, icma, kelam waniyao. Emma medreseyi nizamiye de dersi pozitifi waniyao.
Dewleti Selcuqıcan de medreseyan de şia u batıniye sero dersi vıraziyayi u be inan ani mucadele kerdêne. Seserra 11ıne de suka Beğdadi de jew medreseyo gırd vıraziyao u ci rê Nizamiye vaciyao. Medreseyi nizamiye de ilimi pozitivi ders biyi u a ri ra dınyay İslami de ilimdari zaf resayi.
Badğis
Badğis (Farski de: ولایت بادغیس) wılayetê Efğanıstanio ke zımeyê rocawanê Efğanıstani de ca gêno. Merkezê xo Qala-i Nawo. Erdê xo 20,590.6 km2yo, nıfusê xo zi 500,000 merduman ra yeno pêro. Badğis de pêro Taciki u Tacikan ra tepeya Peştuni u Uzbeki estê. Bağdis işğalê Talibani ra meruz zaf mendo, Taliban erd u ekonomiya xo zaf xırab kerdê. İtıfaqê Efğaniê Zımeyi Bağdis serra 2001ıne de vısto xo dest.
Aydın (wılayet)
Aydın (be Yunanki: Αϊδίνιο), yew wılayetê Tırkiyao. Merkezê wılayetê Aydıni sûka Aydınia. Riyê erdê wilayeti pêro piya 8.007 km²yo. Dormey Aydıni de wılayetê İzmir, Manisa, Denizli u Muğla estê.
Nıfus
Nıfusê wılayetê Aydıni 946.971o.
Ayam / hewa
Hewayê Aydıni amnani zaf beno germın u wextê serre germın vêreno ra.
Qezê Aydıni
Qeza merkezi ra piya wılayetê Aydıni de 17 qezey estê.
Takoranê Cêrin
Takoranê Cêrin (be Tırki: Büyüktekören, Takviran Büyük ) yew dewa merkezê Çoligia. Nıfusê xo 474 nefero.
Bennu Yıldırımlar
Bennu Yıldırımlar (22 Tışrino Peyên 1968), yew kaykera. Ae bilxasa be rolanê xo Super Baba Elif, Yaprak Dökümü Fikret u Umutsuz Ev Kadınları Nermin şınasiyena.
Kronik
Kronik nêweşiya ke tenê merdımi sero veciyena ya zi yew cayê teni de est bena, her tım ramena u hewlbiyayışê cı asan nêbena, cı rê vaciyeno.
Arxangelsk
Arxangelsk yew sûka dewleta Rusyaya.
Bersomik
Bersomik (be Tırki: Tütenocak, Barsomik), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Arxangelsk
Sûkê wayiye
Mulhouse, Słupsk, Eşdod, Emden u Portland
29 Kanun
29 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 363ına.
Vank
Bınê Vanki de nê meqaley estê:
Aydın
Aydın, yew qezay u taxa wılayetê Aydınia.
NGC 7776
NGC 7776, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 309
NGC 309, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1877 de terefê Wilhelm Tempeli ra keşıf biyo.
Sinop
Sinop, sûka merkezi û qezayê da wılayetê Sinopiya.
Gılbê
Gılbê, (be Tırki: Çiçekdere) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
1030
1030, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
TRT Arabi
TRT Arabi, yew kanalê têlevizyonê Tırkiyayo. Eno kanal zıwanê Erebki de pêl dano.
Buban, Kolık
Buban (be Tırki: Ulupınar), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Vank, Xozat
Vank dewê da qezay Xozatia.
NGC 2146
NGC 2146, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Estbiyayenı
Êyê kı bı fıkrê "Estbiyayenı" şınasiyenê.
Şırnaq
Şırnaq, yew qezaya wılayetê Şırnaqiya.
NGC 3904
NGC 3904, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Odessa
Odessa, yew sûka dewleta Ukraynaya.
Ergny
Ergny, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Sissy
Sissy dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Cumhuriyeto klasik
Cumhuriyeto klasik (cı rê Humanizmo sivil zi vaciyeno) sistem u formê cumhuriyetiyo ke demê Ronesansi de vıraziyao. Rıçıkê cumhuriyetê klasiki demê antiki ra gêriyao. Nuştekarê demê Yunanê antiki Aristotle, Polybius u Cicero vıraştoğanê cumhuriyetê klasiki ra raye mocna.
Körüskil
Körüskil (be Tırki: Yapraklı), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
NGC 566
NGC 566, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Maseyan miyan de ca gêno. 22 Tışrino Peyên 1827 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Vılware
Vılware, (be Tırki: Çiçekyayla) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Úbeda
Úbeda, dewleta İspanya de eyaletê Endulusi de wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Úbeda;
1031
1031, Seserra 11ine de yew serra teqwimiya.
Antiko peyên
Antiko peyên çağo ke Antikê klasiki u Seserranê miyani de ca gêno, cı rê vaciyeno. Tarixêran ra gore Antiko peyên seserra hirêyıne de dest pêkeno u heta seserra şeştıne şıno. Tayê tarixêran ra gore zi Antiko peyên heta veciyayışê dinê İslami, heta seserra hewtıne rameno.
NGC 2171
NGC 2171, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Équirre
Équirre, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Tekirdağ
Tekirdağ, dewleta Tırkiya de Bınmıntıqay Tekirdaği de yew qezay wılayetê Tekirdağiya.
NGC 7801
NGC 7801, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.tjmaxx
..tjmaxx, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Toqat (arezekerdış)
Mana na çekuye Toqat vuriyena:
Ernest Hemingway
Ernest Miller Hemingway (21 Temuze 1899 - 2 Temuze 1961) yew nuştekaro Amerikan biyo. Serra 1953ıne de Xelata Pulitzeri u 1954ıne de Xelata Nobeli gırewta.
30 Kanun
30 Kanune Serrenamey Gregoryani de roca 364ina.
Hamzeyn
Hamzeyn (be Tırki: Yelkovan), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Selahedînê Eyûbî
Selahedînê Eyûbî (b. 1138 – m. 4î adare 1193) bi nameyê Selahedîn, Silhedîn, Selahedînê Kurdî û Simko (bi erebî: Selah el-Dîn Yusif îbn Eyûb/صلاح الدين يوسف بن أيوب) zî şinasîyeno. Sultanê Misir û Surîya û ronayoxê hukumdarîya Eyubîyan.
Rojawanijî ey rê vanê Saladin. Yew serdaro Kurd ya zi Ereb ya zi Tırk bi ke destpêk de verba Fatimîyan û dima ra zî verba Xaçperestan (Xristîyanî ke Ewropa ra amey bî Qudûs) lec kerd û bajarê Qudûs destê xaçperestan ra vet. Lecê Xitîn de verba xaçperestan serkewt û 88 serrî ra dima ra Urşelim (Qudûs) reyna (newe ra) vist destê misilmanan.
Mergê Selahedînê Eyûbî ra dima dewleta ke awan kerdbî weşîyay û dewleta Memlukîyan awan bî.
Keyeyê ey
Goreyê vînayîşo qebûlbîyaye, Selahedînê Eyûbî Kurd o. Labelê zaf etnîsîteyan ey etnîsîteyê xo ra qebûl kerdo û wayirê mîrasê ci vejîyayê. Îbnî Xaldûn zî vano: Eyûbî eslen erebî, la mensûbî eşîrê Rewadîyan ê ke Yemen de ciwîyenê û Kurdanê Hezbanîyan ra yê. Şêrko ki namê apê Selahedîno, no vac Zazakiyo. Şêr û ko ra viraşte biyo. Zıwanê kurmanci de 'ko' rê çi vajîno ki no hal nesebê Selahedînî Zaza keno.
Seferê Misirî
Wezîrê Misirî Şawêr, wexto hetê Fatimîyan ra wezîrtî ra ame girewtiş bi nimitkî ame hizûrê Nûredînê Zengî û ey ra ardim waşt ke newe ra wezîrê Misirî bo. Nûredînê Zengî zî ardimdayîş qebûl kerd û ordîyêk kerd rê serê Misirî ya. Qomutanê ordî apê Selaheddînî, Şêrko bi. Şêrko hîrê seferê serê misirî ya kerdî û nînan de Selaheddînî zî ca girewt.
Fatimîyan nê seferan ra pey Xaçperestan de hemkarîye kerd. Labelê verba seferanê Şêrko de kerd vînd û Şawêr newe ra bi wezîrê Misirî. Labelê wezîrtî ra dima verba Nûredînê Zengî sozê xo cca nêard. Şêrko verba Şawêr lec kerd û Şawêr no lec de kişîya. Şêrko zî di mengî ra pey merd û Selaheddîn 31 serrîya xo de bi serdarê hêzanê Misirî.
Awanbîyayîşê Dewleta Eyûbî
Selahedînî 1171an de Xelîfetîya Fatimîyan weşînay û pabesteyîya xo seba xelîfetîya Ebbasîyan beyan kerd. Bi no hewa peyina di-xalîfetî amey û verba xaçperestan destê mislimanan bi xurt. Selaheddîn her dem pabesteyê Nûredînê Zengî bi. Labelê mergê ey ra pey xoserîya xo îlan keno.
Cengê Xitînî
Lec Vakurê Fîlîstîn, nêzî Tîberya de mintiqaya Xitîn de vejîya. Ordîyanê Selaheddînî heme bîrî qontrol kerdbî. Leşkerê xaçperestan batalîyayê û têşan bî. No şer de Selaheddînî, verba Qralî Qudûsî Guyo Luzînyayijî zaferêko pîl desvist. No cengi ra dima hema-hema pêro Qralîyetê Qudûsî kewt destê Eyûbîyan.
Seferê 3. yê Xaçperestan
Destravejîyayîşê Qudûsî Rojawan de, mîyanê Xristîyanan de vengêko pîl da. Newe ra yew ordî kerd hedre. Bi xeylê şowalyeyanê namdaran rey de, na rey hîrê dewletan ra qralî zî verba Qudûsî kewtê rayir.
Qralê Îngîlîzan Rîchardo I. nê cengi de qet deskewteyêk nêdî. Nêrasa armancê xo. Tenya Rocvetişê Deryay Sipêy de ardêko qijkek vist destê xo. No sefer zî 1192an de qedîya.
Mergê ey
Selahedînê Eyûbî serra 1193ine de merdo. Gorê ey Şam de, Camîya Umeyê de yo. Sultan Selahedîn, piyê 18 gedeyan bi, înan ra 17 heb lajî yew zî keyna bî.
NGC 310
NGC 310, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Balina miyan de ca gêno. 31 Kanun 1866 de terefê Robert Stawell Balli ra keşıf biyo.
Wılayetê İspanya
Eyaletê İspanya (İspanyolki: Provincia de España) miyandê qanunê İspanya de tarixê Tışrinê Peyêni 30, 1883 de herrê İspanya hewtês (17) caygehê otonomi u çewres u heşt wılayeti ra lete keriyayê. Serranê dımeyênan de Adeyanê Kanarya dı wılayeti zi kewtê herranê İspanya miyan u amarê wılayetanê İspanya resayo pancas.
Arkeolociye
Arkeolociye (Kınıtış/Kendış-şınasiye), aya ke şınasiya sosyala ke çiyê ke zemanê veri ra mendê, inan geyrena. Çiyê ke bınê erdi de mendê, zey çiyê tarixi u çiyê antiki; arkeoloği inan vecenê serê erdi ra. Keso ke arkeolociye sero museno u xebetneno, cı rê "arkeoloğ" vaciyeno.
Kosova
Kosova (be Arnawudki: Kosova ya zi Kosovë, be Sırbki: Косово (Kosovo)), verocê rocvetışê Ewropa de yew dewleta u roca 17ê Guciga 2008ıne de xoseriya xo ilan kerde. Cumhuriyetê Kosova, heta nıka dınya de dewleta tewr newiya u peyêna.
NGC 6688
NGC 6688, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Le Tablier
Le Tablier, yew komuna Vendéeya. Na komune Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire de ca gêna.
Sissonne (Aisne)
Sissonne (Aisne) dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Fekê Zazakiyê Miyani
Fekê Zazakiyê Miyani mabênê diyalektanê merkez u veroci de hesebiyenê u nê Qulp, Lıcê, Erğeni u Maden de qısey benê.
Çıris
Çıris, (be Tırki: Çiriş) yew dewa merkezê qezay Çoligiya.
Escalles
Escalles, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Zıwanê Afro-Asyatiki
Zıwanê Afro-Asyatiki (ya zi demê veri dı cı rê Zıwanê Hamito-Semitik vatêne) yew keyê zıwanano ke zıwananê Berberki, İbranki, Erebki u zıwananê zımey qıtay Afrika gêno xo miyan. Zıwanê nê keyê zıwani vêşêr Rocvetışê Miyani dı, zımey qıtay Afrika dı, Sahel dı u dormey rocvetışê qıtay Afrika dı qal benê.
Zıwani
Zıwanê Semitki
Raştiya politike
Raştiya politike (İngılızki: political correctness) terimo ke şınasnayışê zıwani, politika, ê kulturi ya zi cınsiyetê bini ra merdıman rê guriyeno. Merdımê ke nêkewnê zafêrên miyan, şınasnayışê inan rê terimê raştiya politike guriyena.
Les Loges-Margueron
Les Loges-Margueron, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Yewiya 90/Keski
Yewiya 90/Keski ya zi Partiya Keskan (GRÜNE be Almanki: Bündnis 90/Die Grünen), Almanya de yew partiya siyasiya. Na partiye serra 1980ıne de niya ro. Serekê partiye Cem Özdemir û Simone Peterê.
Parlamentoyo Federal (Bundestag)
Below are charts of the results that Alliance90/The Greens have secured in each election to the federal Bundestag. Timelines showing the number of seats and percentage of party list votes won are on the right.
NGC 7815
NGC 7815, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.marshalls
..marshalls, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.