cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marijuana
Esrar ya zi marijuana yew vaşo psikoaktifo, tıb ya zi merdımi bostanê xo rê resenê cı. Parçey esrario esas tetrahydrocannabinolo, 483 çiyê ke vaşê esrari wahêrê inanê, inan ra yewo. Esrar şeno be werdış ya zi werdê xo miyan cıkerdışi bêro gurenayış. Esrar vêşêr wahêrê efektê mezgiyo, mezgê merdımi keno hımbıl u merdım key esrari gêno, vıneyeno u xo ra şıno. Coka vêşêr dewletan de esrar ronayış gurey ê hukmatio.
Pısınga yabani
Weşaqê İberya
Weşaqê İberya (Lynx pardinus) yew cınsê weşaqano, nêmadey İberya sero cıwiyeno. Amarê enê cınsê weşaqi zaf taynê u hêdi hêdi benê vıni. Coka hukmatê İspanya dest pêkerdo, waşto ke gano bıdo cı u amarê inan zaf kero. Weşaqê İberya pêro pısıngan miyan de ê yewıno ke waziyetê merdışi dero. Ğeyretê gandayışi ra tepeya amarê inan sey (100) ra berziyo u biyo hirê sey u vist u hewt (327), warey Endulusi de cıwiyenê. Averi merdıman bawer kerdo ke weşaqê İberya yew parçey ê Ewrasyao, hema dıma inan guman kerdo u mısao ke eno weşaq ganiyo da bino, coka merdıman o sınıfa weşaqê Ewrasya ra abırnao.
Pısıng
Pısıng heywanê do khediyo. Tebietê pısıngan de khovitiye esta. Pısıngi keye de seba merran pêgırewtene ra benê weyiye. Labelê dınya sero xeylê cayan de êndi êyê ke keye de tenyayê, semedê wextê-xo-xecelnayene ra pısıngan kenê weyiye. Pısıngê neriê pili rê xone vaciyeno. Pısıngi familya pelengan rayê.
Pısınga yabani
Bobcat
Bobcat be xo tewr nezdiyê pısınga yabanio, be des u dı bıncınsanê xo pêro Amerika sero yaban de cıwiyeno, tenê zi sinorê Meksika sero esto. Bobcat zi mêşan de weşiya xo rameno, ganiyanê werdiyan/hurdiyan seyd keno u weno. Bobcat miyanê pêro cınsanê weşaqan de tewr weşaqo qıteko. Coka o hetê vergan ra kışiyeno u inan rê beno werd. Rengê cı dem be dem vıriyeno, hema zımey u mêşan de vêşêr tario, veroc u deştan de zi vêşêr sıpê u roştio.
Bobcat warey xo ra zaf hewl adapte beno. O her cayê Amerika de, mêşanê gırdan ra heta deştanê hiran cıwiyeno. Postê cı sero xetê bariy u teniki estê, no zi ey nımneno. Populasyonê bobcati be amarê seydanê xo vıriyeno. Merdıman bobcat kerdo keyın, coka keyan de zi merdımi ey kenê pil. Goşê cı gorey weşaqanê binan kılmêrê. Bobcat şewe de veciyeno miyan u seyd keno. Şan ra hirê sati ver veciyeno, pêro şewe de seydê xo vêneno, seyd keno u şewdır (sıba) ra ver zi ageyreno cayê xo u şewe paweno. Yew zi sûkan de zi kışta keyanê merdıman de bobcati weşiya xo rameni.
Ganio mıli
Weşaqê Ewrasya Cumhuriyetê Makedonya de heywano mılio, peran sero (panc dinarê Makedonya) asayışê cı esto. Heto bin ra o Romanya de zi heywano mılio.
Sermîyan
Sermîyan di manayê xo est ê. Manayê xo yo yewin de wayîrê keyeyî yan zî serekê eşîretî yo. Manayê xo yo diyin mal, mulk yan zî pere yo. No manayo diyin de key biyero şuxulnayîş beno malo ke merdim wayîrê ci yo. Key merdim dest erzeno gureyêk wayîrê sermîyanbîyayîş zaf muhîm o. Sermîyanê merdimî çiqas zaf bo hende merdim bi asanî eşkeno destpê bikero bi gure.
NGC 4550
NGC 4550, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Pize
Pize midey insanan u heywanan ra vaciyeno. Pize de werd beno mıhafeza u nê werdi ra enerciya weşiye-ramıtene veciyena.
Werdo ke insan be fekê xo weno ya ki şımeno, reseno pize. Uca ra xeylê raye gêno u xeylê texlile hucreyan ra vêreno ra.
Pize de werdi ra proteini, vitamini u ruwen veciyeno.
Qenqatır
Qenqatır, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Excenevex
Excenevex, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Behreyn
Behreyn, (be Erebki: البحرين) yew dewleta qıtay Asyao. Cayê xo rocawanê qıtay Asya dero. Dorme ra Erebıstanê Seudi u Korfezê Farsi estê. Paytextê Behreyni sûka Manamao. Nıfusê xo 698,585o. Zıwanê xoyo resmi Erebkiyo. Sistemê idarey monarşiya. Behreyn serra 1971ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
Horatius
Quintus Horatius Flaccus (b. Venosa, 8 Kanun 65 V.İ. - m. Roma, 27 Tışrino Peyên 8 V.İ. yew nuştekar u şairê İmperatoriya Roma biyo. Horatius nuştekarê Carminayo.
Burdignin
Burdignin, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
.pt
.pt internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Portekizi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Portekizi mocneno.
Toppdomän
.pr
.pr internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Porto Rikoy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Porto Rikoy mocneno.
Faucigny
Faucigny, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
NGC 362
NGC 362, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Tukana miyan de ca gêno. 1 Tebaxe 1826 de terefê James Dunlopi ra keşıf biyo.
Ayetê şeytani
Ayetê şeytani namê ayetanê ke Qurane ra veciyayê. Enê ayetan sero raveri Mıhemmed vato ke Homa ardo mı u dıma vato ke Şeytan mı xapıto u vato mı. Heqa enê ayetan de hedis u kıtabê El-Waqidi, İbn Sa'd, Ebu Cafer Teberi u İbni İshaqi de zi nuştey estê.
Raveri tarixkerê İskoçi William Muir ayetê Şeytani vıraştê serra 1858ıne de.
Perxu
Perxu (be Tırki: Asmakaya) yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Boglani dero. Nıfusê dewe 588o. Boglani ra 44 km u Çoligi ra 90 km dûria. Namey muxtarê dewa Perxu Enver Yıldızo.
Ayetê şeytani
Vateni
Vaciyeno ke wxto ke tede Mıhemed Sura Necm ra ayeti wendêne, Şeytan amey Mıhemmed u ey xapıto u Mıhemmed sura Necmi ani/wına wendo:
Amerika
Amerika yew qıtaya. Erdê qıtay Amerika, Amerikay Zımey u Amerikay Veroci ra yena pêra (mıteşekkıla).
Ayetê şeytani
Vateni
19 Lat u Uzza 20. u hırêyıne Menat rê şıma se vanê? 21. Heme ninan Homaê piliê ke şefatê inan waziyenê.
Amerika
Amerikay Zımey
Amerikay Zımey yew parçey qıtay Amerikaya. Amerikay Zımey mıntıqa ra rocawanê dınya dera. Dormey Amerikay Zımey de Okyanuso Arktik, Okyanuso Atlantik, Okyanuso Gırd u Amerikay Veroci estê.
Ayetê şeytani
Vateni
Dıma Cebrail ame u ayetan raşt kerdê u Mıhemmed qısey xo peyser gırewto u vato ke: 19 Lat u Uzza 20. u hirêyıne Menat rê şıma se vanê? 21. şıma rê neril, Ey rê mayki? 22. Heni ke no paykerdışo bêinsafo u heyfo. 23. Ê namanê Homayanê şıma u piyanê şımayê. Allah, inan sero delıl nêkerdo war.
Amerika
Amerikay Zımey
Erdê Amerikay Zımey 24.5 million km²yo (% 4.6 ê erdê dınyao); Asya u Afrika ra dıme dınya de ê hirêyıno (3). Nıfusê Amerikay Zımey 514.6 milyono; Asya, Afrika u Ewropa ra dıme dınya de ê çeharıno (4).
Amerikay Zımey de 13 (des u hirê) dewleti estê:
Amerikay Veroci
Amerikay Veroci yew parçey qıtaya Amerikaya. Amerikay Veroci mıntıqa ra rocawanê dınya dera. Dormey Amerikay Veroci de Okyanuso Atlantik, Okyanuso Gırd u Amerikay Zımey estê.
Erdê Amerikay Cenubi 17.840000 million km²yo (% 3.5 ê erdê dınyao); Asya, Afrika u Amerikay Zımey ra dıme dınya de ê çeharıno (4). Nıfusê Amerikay Zımey 371 milyono; Asya, Afrika, Ewropa u Amerikay Zımey ra dıme dınya de ê pancıno (5).
Amerikay Veroci de 13 (des u hirê) dewleti estê:
Şêx Ubeydelayê Nehrî
Şêx Ubeydelayê Nehrî (bîyayiş: 1830 - merg: 1883) Dewaya Xoserîya Kurdistanî de cayêko muhîm girewto. Şemzînan de ame dinya. Lajê Şêx Tahayî yo. Tehsîlêko hewl dî; wefatê pîyê xo ra pey cayê pîyê xo girewt û bi serekê tarîqeta neqşîbendî.
Armancê Şêxî, awankerdişê welatêkê xoser bî. Seba ney, serra 1880ine de Şemzînan de dest kerd berz. Verba Îranî zaf rey lec kerd û kewt ra ser. Bihêzbîyayîşê Şêxî, Osmanîyan tersna. Osmanîyan verba Şêxî, Îran de pêameyîşêk viraşt. Şerê verba her di dewletan de Şêxî vînî kerd û hetê Osmanîyan ra sirgûnê Hîcazî bi.
Şêx Ubeydelayê Nehrî sirgûn de ganê xo teslîm kerd.
Viştera
Viştera (ya zi be fekê Zazakiyê bini: viştare, vişterı) naxıro nerio, keyey Bos rao. Merdımê ke wahêrê vişteranê, nêgınenê heywanê xo, aniya verdanê. Gay vêşêr gurey hêgay rê yenê pilkerdış, vişteray zi ga dayışi rê yenê pilkerdış. Yani ga gurey hêgay keno, merdım vişteray xo ga dano.
Qoşci
Qoşci, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Kofkasê Veroci
Kofkasê Veroci ya zi Transkofkas (be Gurcıki: სამხრეთი კავკასია Samhreti Kavkasia, be Azerki: Cənubi Qafqaz, be Ermenki: Անդրկովկազ Andrkovkaz) mıntıqaya verocê Kofkasiya. Transkofkasi de dewletê Gurcıstan, Ermenıstan û Azerbaycani estê. Politika de mıntıqa aidê Ewropay Rocvetışi, coğrafya de aidê Asyay Rocawaniya. Transkofkasi de Gurci, Ermeni, Azeri û xelqê bini cıwiyenê. Tarix de İmperatoriya İrani, Rusan û Tırkan Transqefqasya de hukım kerdo.
Qoşci
Ekonomiye
Ekonomiya dewa Qoşci be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Roşanê Remezani
Roşanê Remezani ya zi Eydê Remezani, oyo ke dinê İslami ra gore, teqwimê hıcri ra aşma erebia newıne Remezani dıma serê aşma Şewali de hirê roci yeno mıbarek kerdene. No yew roşanê dinio.
Erebki de namey cı ’îd el-fitr (Erebki: عيد الفطر) yanê Roşanê Fıtırio. Çekuya fıtıri Erebki de yena mana ara u qediyayışê Remezani ra dıme, sıfte ’’ara xo kerdış’’i ifade kena. Tırkiya de no roşan de semedê edetbiyayışê ’’şeker domanan/qıcan dayış’’i ra cı rê Roşanê Şekeri ki vaciyeno.
Qoşci
Resayış
Raya dewa Qoşci esta û kerda asfalt.
Soxanli
Soxanli, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Ekonomiye
Ekonomiya dewa Soxanli be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewa Soxanli de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewa Soxanli esta û kerda asfalt.
Mıgırdiç Margosyan
Mıgırdiç Margosyan (be Ermenki Մկրտիչ Մարկոսեան) (b. 23. Gağand 1938, Diyarbekır) nuştekarê do Ermeniyo. Hem Tırki hem Ermenki nuseno.
Weşiya xo
M. Margosyan tağa sûka Diyarbekıri Xançepek (be Tırki Gâvur Mahallesi) de ameo dınya. Mektebo verên Süleyman Nazif İlkokulu de, mektebo miyanên Ziyak Gökalp Ortaokulu de, tepeya ki İstanbol de mektebo Miyanên Bezciyan Ortaokulu û lise Getronagan Lisesi de wendo. Dıme ra ki wendışê xo Universıtey İstanbuli (İstanbul Üniversitesi), fakultey edebiyati, qısmê felsefey de qedênao. Serranê 1966-72yıne miyan de Uskudar Selamsız de, Lisey Ermeniyan Surp Xaç Tıbrevank de felsefe, psikolociye, malımina zıwan û edebiyatê Ermeniyan û mudirina mektebi kerde. Tepeya ey malımina xo ca verdae, xo eşt tıcaret. Ey gırweyayışê xo'yê edebiy tım vıraşti, ca nêverday.
Gıreyê teberi
Sitey Aras Yayıncılıkiê webio resmi - MIGIRDİÇ MARGOSYAN http://www.arasyayincilik.com/tr/yazarlar/migirdic-margosyan/47
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (b.: 13 Tışrino Verên 1925, Grantham, İngıltere, Qraliya Yewbiyayiye - m.: 8 Nisane, 2013, Londra, İngıltere, Qraliya Yewbiyayiye) siyasetkara Qraliya Yewbiyayiye biya.
Serra 1925ıne Grantham de ameya riyê dınya. Namey piyê xo Alfred Robertso u namey maya xo Beatrice Ethela. Serra 1947ıne de Fakulteyê Kimya, Universıteyê Oksfordi qedêna. Serra 1951ıne de ebe Denis Thatcheri zeweciya. Serra 1953ıne de avoqatine kerda. Serra 1959ıne de Finchley biya wekila qame. Weçinıtış ra dıme, hıkumetê Edward Heath de biya Wezira Musnayışi. Sıbata serra 1975ıne de Partiya Mıhafazakare de serdare u serra 1979ıne de serekwezira Qraliya Yewbiyayiye çiniya we.
Viyale
Keye
Viyale jew dara ke keyey Plantae raya. Payız de pelani viyale hêdi hêdi finiyeni u no sezon de viyale kena toxum. Toxumani cı zaf leze beni jew dara newa. Tarixo antik de Anatoliya de dara viyale zaf resnayi. Hısusen Hititıci dara viyale rê vatêne şişiyamma u a dare ra zaf ilaci powtêne u kerdêne. Sivilizasyoni Sumeri u Mısıri (Mısır çolo u a ri ra uca dara viyale nıresena emma qeydi esti) de ki dara viyale sero qeydi esti. Amerika de postsuran ki dara viyale ra kar kerdi u dara viyale sero xaptiyi. Anatoliya de Usmanıcan de cayê dara viyale biya gırde. Name paytexti Usmanıcan biyo Söğüt (Viyale). Rumi (Mewlana Celaledın) kıtabi cı Mesnewi de seba viyale ra vano ki Tiji be mı ra jew bo, sırrê viyale rakerd bo. Tırkiya de viyale zaf esta u zaf cınsi cı esti.
Frangy
Frangy, dewleta Fransa de, mıntıqaya Overn-Ron-Alpan miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
Make
Make (ya zi gocege), çına, werğan uçb. tay cayanê apêardışi rê ya zi seba susi deştene rê esta. Haceto ke be metal u sedef ra vıraziyao u semedê tepıştışi ra gureniyeno, ey rê vaciyeno.
Lucretius
Titus Lucretius Carus (b. Pompeii, İR 94 - m. Roma, 15 Tışrino Verên 54 V.İ. yew nuştekar, şair u filozofê Cumhuriyetê Roma biyo. Lucretius nuştekarê De rerum naturayo.
Anglo-Amerika
Anglo-Amerika, qıtaya Amerika de yew mıntıqaya kulturiya. Erdê xo 18,527,553.6 km2yo. Nıfusê xo 354,335,567o. Anglo-Amerika de 12 dewleti estê.
Mimar Sinan
Mimar Sinan, yew mimar u asker bi. Dewleta İmperatoriya Usmanıcan de, dewrê Sılêman Ii u Selim II de cıwiyayo.
Eserê ey
Mimar Sinan, emrê xo de 375 eseri vıraştê. Eseranê cı ra Camiya Selimiya dınya de yew esero namdaro.
.ci
.ci internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Sahilê Dıdanê Fili nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Sahilê Dıdanê Fili mocneno.
Kofkasê Zımey
Kofkasê Zımey (Ruski: Северный Кавказ) mıntıqaya zımey Kofkasiya. Ena mıntıqa aidê Rusyao. Mabênê Deryao Siya û Deryay Xezeriya. Kofkasê Zımey de dewletê Dağıstan, Osetya Zımey-Alanya,Çeçenya,İnguşetya,Karaçay-Çerkezya estê.
.cy
.cy, internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Qıbrısi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Qıbrısi mocneno.
NGC 6598
NGC 6598, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 2379
NGC 2379, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.ws
.ws internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Samoa nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Samoa mocneno.
Bamyan
Bamyan (zıwanê Farski de: ‌بامیان) hirıs u çehar wılayetanê Efğanıstani rao.
Jim Varney
James Albert "Jim" Varney, Jr. (b. 15 Heziran 1949, Lexington, Kentucky, DAY - m. 10 Şıbat 2000) yew aktor û kayker biyo.
NGC 2185
NGC 2185, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Qelenderi
Qelenderi, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Carl Gustav Jung
Carl Gustav Jung (biyayış, 1875, merdış: 1961) psikiyatristo İswiçreyıc ronayoğê Psikolociya analitikiyo. 36 serriya xo de bi sereko verênê Yewiya Psikanalizê Miyanşarano. Psikolociya Xoriyey de hirê merdımanê pilan ra yew o.
Ilimê bınê tesirê Freudi de mend û Freud zi sê verêniya xo qebul kerd. Labelê dıma ra fıkrê ey û fıkrê Freudi pêniyamê. Seba ney zi Freudi ra kewt dûri û Psikolojiya Analitiki sero ixtisas kerd. . Fikrê ey de Psikolociye de yew pela newêyen akerd.
Hop, Sêwrege
Hop, Sêwrege, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
.sm
.sm internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta San Marinoy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê San Marinoy mocneno.
Hop, Sêwrege
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe dê mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta.
Andrey Karlov
Andrey Karlov ya zi be nameyê biyayışi Andrey Gennadiyeviç Karlov, (Ruski: Андрей Геннадьевич Карлов, b. 4 Şıbate 1954, Moskowa - m. 19 Kanun 2016, Anqara) diplomato Ruso. O serranê 2013-2016 miyan dı, Anqara dı sefiro gırd biyo. Tarixê 19 Kanun 2016 dı, Anqara dı qurbanê suikasti biyo, merdo.
Miyadun
Miyadun, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Duernı
Duernı (be Tırki: Bozkanat) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligiya. Şarê Duernı Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 510o. Boglani ra 30 km u Çoligi ra 76 km dûriya. Namey muxtarê dewa Duernı Tayyip Donero.
Fatıma
Fatma (be Erebki: Fatimeh El Zehra فاطمة الزهراء) keyna/çêna peyğemberê İslami Mıhemmedi u xanıma xoya verêne Xeticawa u maa seyidana. Zımey rocawanê Erebıstani de serra 614ine (gorê inamê Şıiyan) ya ki serra 606ine de (gorê inamê Sunniyan) Mekka de ama riyê dınya. Serra 632ine de (6 aşmi piyê xo ra dıme) Medina de merda.
Fatma serra 624ıne de be lacê apê piyê xo Eli ibn Ebu Talıb ra zeweciya. Eli badê coy biyo yawerê Mıhemmedio tewr gırd u çar xelifan ra yew liderê mısılmanan. (Labelê inamê Şiıyan ra gore heqa xelifetine gani sıfte yê Eli bıbiyêne.)
Fatma, Eli ra 2 laci (Hesen ibn Eli u Usên ibn Eli) u 2 keynê/çênê xo (Umm Kulthum bint Eli u Zeyneb bint Eli) biyê.
La Forclaz
La Forclaz, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
.sc
.sc internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Seyşelan nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Seyşelan mocneno.
Toppdomän
.sn
.sn internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Senegali nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Senegali mocneno.
Sultangazi
Sultangazi yew qeza û taxa wılayetê Estanbolia.
Kardemir Karabükspor
Kardemir Karabükspor, yew klubê sporiyê dewleta Tırkiyayo. Serra 1969ıne de, Qerebuk de ameyo ronayene.
.qa
.qa internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Qeteri nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Qeteri mocneno.
Bengal
Bengal (be Bengalki: বাংলা Bengali, বঙ্গ Bôngo, বঙ্গদেশ Bôngodesh, বাংলাদেশ Bengladeş) yew mıntıqaya tarixiya. Cayê xo verocê Asya dero. Erdê xo 232,752 km²yo. Nıfusê xo 245,598,679o. Erdê Bengali zaf qıco, ema nıfusê xo zaf sixleto. Sıxletiya nıfusi serê km² ra 951.3 nefero. Mıntıqa Bengali de merdımê Bengali cıwiyenê. Ewro mıntıqa Bengali de Bengladeş û Hindıstan estê. Bengal de sûka tewr gırde sûka Kalkutaya.
Xoçurjon
Xoçurjon (Tırki: Demirkapı) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Xoçurjoni Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 224o. Boglani ra 27 km; Çoligi ra 73 km dûria.
Béligneux
Béligneux, yew komuna Eniya. Na komune Fransa de, mıntıqaya Overn-Ron-Alpan de ca gêna.
NGC 2381
NGC 2381, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Kırmanşah (eyalet)
Kırmanşah (be Farski: كرمانشاه Ostān-e Kermānshāh, be Kurdki: پارێزگای کرماشان Pârezgây Kırmâşân) yew eyaletê İraniyo.
Coğrafya
Rocvetışê Kurdıstani de yew eyaleto. Paytextê cı bacarê Kırmaşano. No eyalet Kamyaran ra dest pê keno û hetan Şahabad şıno.
Sûki
Bacarê eyaletê Kırmaşani nê yê: Kırmaşan, Cıwanro, Tazawa, Bêstûn, Pawe, Sonqur, Rewanser, Sahane, Kengawer, Serpêlzahaw, Mahideşt, Kırênd, Qesrê Şirin, Gîlangerb û Şahabadhene estê.
.kz
.kz internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Qazaxıstani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Qazaxıstani mocneno.
Anarşizm
Anarşizm (be Yunanki ἀν (bê-) + ἄρχειν ("hetekerdış", "hetenayış") + ισμός (rıstımê -ιζειν’i ra), "bêmiriye"/"bêbegiye"/"bêserdariye" ra) yew terimo sosyalo ke tewır be tewır felsefanê siyasiyan "u lewiyayışê cematki ifade keno. Anarşiye wazena ke serdariya cematki, hukımkerdene, qeweta dewlete "u rêzê merteba miyanêne ra wedaro. Yanê şeklê de qewmiyo de bêzorê dewlet "u qanuni waştene de her şert de her tewır serdariye red kena.
NGC 2161
NGC 2161, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Tacitus
Publius Cornelius Tacitus (b. Gallia, 55 - m. Roma, 120 yew nuştekar, tarixwan u siyasetkarê İmperatoriya Roma‎ biyo. Tacitus nuştekarê De origine et situ Germanorum u Annales biyo.
NGC 3874
NGC 3874, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Fillinges
Fillinges, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Serbon
Serbon (be Tırki: Dilektepe) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Serboni Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 592o. Boglani ra 8 km u Çoligi ra 46 km dûriya. Namey muxtarê dewa Serboni Emin Şimşeko.
QIP
QIP (Quiet Internet Pager), seba gurenayışê sistemê Windowsi program biyo. Ebe xısusiyetanê dayışi klonanê binan ra beno ciya, yew klonê ICQyo. Terefê İlham Zulkarnaevi ra program biyo.
.kg
.kg internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Qırğızıstani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Qırğızıstani mocneno.
NGC 2383
NGC 2383, yew cısmê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
NGC 385
NGC 385, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Maseyan miyan de ca gêno. 4 Tışrino Peyên 1850 de terefê William Parsonsi ra keşıf biyo.
.ro
.ro internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Romanya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Romanya mocneno.
Meydanu
Meydanu sûka Zazayan Dêrsımi de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya.
Mexmuran
Mexmuran, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Tutêl
Tutêl (be Tırki: Doğuyeli) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Tutêli Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 179o. Bogloni ra 55 km u Çoligi ra 101 km dûria.
Zazakipediya:Edet u tore
Na ju zi vanê kes xo vira nêkero. En weş kes derd u külanê xo, şewatey zerida xo, heskerdena xo, sinayena xo, meramê zeri u ê pizedê xo ancax bı zıwandê marda xo ya bêqısur ano zıwan. Zıwanê kesi bıbo kes bılbılo, zıwanê kesi çınêbo kes lalo. Çiyo kı kesi tariyey ra vejeno roşnayi zıwanê kesiyo. Qandê coy ez zaf u zaf qimet dana, zıwandê xo, şardê xo, welatê xo, kültür, edet u toreyandê xo. Ez zana heme zey mınê u mı ra vêşiyê. Labırê vanê kes na heskerdena xo xo pizedı nêverdo u bıdo teber. Bınuşno u xet kero. Na ju wezifey ma yo. Mı na des-pancês (10-15) seran miyan dı nezdi vist (20) kıtaban nuşnayê. Ninan ra hewt teney çap biyê ê bini zi vınderdeyê. Ê kı çap biyê ê hemını zi perey çapkerdenı u postaya olvazan rê rı’tenı heme bı qırda xo ra bırnayê u dayê. Ez texmin kena tay bo zi, kemi bo zi mı wezifey xo hemberdê şardê xo dı ardo ca. Kam çı nengi çineno wa bıçino, kam se vano wa vajo. Dewa kı asena ayrê qılawız lazım niyo. Heme çi meydan dı ro. Semedê mınê nê nuşti nuşn!
Ayenı, gazınê mı estê u ez wazena her şarê ma bı zıwandê xo ya çi bınuşno. Heme çi ma vejo awı ser u zelal kero. Şıma çıçi zanê ey bınuşnê, wa şarê bini bı maya qürfanê xo nêkerê. Kes gazınanê xo şardê xo rê keno. Ma yê kedı (emeg) danê u nuşnenê, belki qe keso zi nêwaneno u keda ma ya veng şına. Beno tey kemey u şaşey bıbo. Labırê ma dest ra hend yeno.
Nuştoğ: Koyo Berz
Mazra
Mazra (be Tırki: Mezraa), Dêrsım de qezay Pılemuriye de yew dewa nahiya Pırdê Suria.
.rw
.rw internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Rwanda nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Rwanda mocneno.
Toppdomän
Lepık
Lepık, destan sero ya zi çiyê bini ra seba starkerdışi rê çınayê destiyo ke be qumaş, cild ya zi qauçuk ra vıraziyayo.
İnhisar
İnhisar  yew sûka wılayetê Bilecikiya.
Modan, Sêwrege
Modan, Sêwrege, dewleta Tırkiya de mıntıqaya Mıntıqay Anatoliya Rocvetışê Veroci de wılayetê Rıha miyan de yew dewa qezay Sêwrega. Hetê Anqara ra 5-6 dewi estê ke dewrê Usmanıcan de bar kerdo ameyê tiya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de musayış vênenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
.ru
.ru internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Rusya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Rusya mocneno.
Seneca
Lucius Annaeus Seneca (b. Córdoba, İR 4 - m. Roma, 65) yew nuştekar, siyasetkar, filozof u tiyatrowanê İmperatoriya Roma‎ biyo. Seneca nuştekarê Epistules ad Lucilium biyo.
Amsterdam
Amsterdam, yew bacarê Holandayo. Cayê xo rocawanê Holanda dero. Amsterdam hem tewr gırd bacarê Holandayo hem zi paytexto.
Tarix
Tarixê Amsterdami zaf kıhano. Serra 1275ıne de kışta Royê Amsteli de merdımê Hollandayıcan eno bacar na ro. Namey Amsterdami Royê Amsteli ra yeno. Namey xoyo verên "Dam on the Amstel" bi. Feqet badêna biyo "Amsterdam". 1275 de Amsterdam yew dewe biya. Ena dewe de şar masegêriye kerdêne. Serra 1300yıne de Amsterdam zaf biyo gırd û biyo yew bacar. Şarê Amsterdami liberal bi. Ayra zaf mıhacıran Amsterdam rê iltıca kerde. Serra 1700yıne ra pey Amsterdam ticareti sero zaf biyo zengin û gırd. Serra 1602yıne de şarê Amsterdami Borsay Amsterdami na ro. Ena borsa dınya de borsaya yewına. Wextê serserra 18 û 19ıne de semedê cengê Fransa û Britanya, Amsterdam biyo qıckek. Wextê Cengê Dinyayê Dıyıne de leşkeranê Almanan bacarê Amsterdami işğal kerd. Nıka Amsterdam zaf raver şiyo û biyo merkezê ticaretê Holanda û Ewropa.
İqtısad
Amsterdam de banê ke hetê mimariye ra rınd vıraziyê, estê. Amsterdam nıka bacarê borsayo, merkezê iqtısad, siyaset, zagon û modaya Holandayo. Eno bacar de zaf şırketê enternasyonali estê, zey KPMG û ABN AMRO.
İklım
İklımê Amsterdami zaf honıko. Semedê Gulf Streami û Deryayê Zımeyi ra hewayê Holanda zaf serdın niyo. Rocê ticın senıkê. Nıfusê Amsterdami 853.312o. Labelê nıfusê metropolê xo 1,5 milyono. Zaf mıxtelıf mıleti tede cıwiyenê: Tırki, Fasıci û Almani tede estê.
Gulaşê vişteran
]
Gulaşê vişteran, (İspanyolki: corrida de toros, tauromaquia, toreo) gulaşê merdımi be yew vişterao ya zi gulaşê dı vişterano. Gulaşê merdımi be yew viştare de yew matador beno, xo dest yew thilıko sûr tepışeno, ano xo ver, viştarey hêrsneno, viştare vaz dano matadori ser, matador hem vişteray betılneno (edızneno, qefelneno) hem zi tire erzeno vişteray ser u hêdi hêdi vişteray kışeno, viştera mıreno. Gulaşê vişteranê İspanya dınya sero namdaro, hema serranê peyênan de mıntıqanê tayinan de hukmati gulaş kerd illegal. Çunke merdımi gulaşê vişteran zey cawiyayışê heqanê heywanan vênenê, vengê xo vecenê vera cı, xo danê ver.
Tırkiya de zi gulaşê vişteran esto, hema zey İspanya niyo. Warey Artvini de merdımi vişteran gulaş danê kerdış.
Féternes
Féternes, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Yüreğir
Yüreğir, dewleta Tırkiya de yew qezay wılayetê Edeneya.
Matador
Matador (İspanyolki: torero; Portekizki: toureiro) merdımo ke gulaşê vişteran de vişteray betılneno oyo, leckerê vişterano. Matador vişteray qefelneno u key viştera betıliyeno, matador vişteray kışeno.
Tapkirar
Tapkirar, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Matador
Kıncê matadoran be namey traje de luces şınasiyeno, matador ey dano xo ra u o xo dest de yew parçeyo sûr tepışeno u wazeno ke viştera banco nezdiyê xo.
Beaumont, Haute-Savoie
Beaumont, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Mextele
Mextele, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Tapkirar
Ekonomiye
Ekonomiya dewa Tapkirari be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Mextele
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe dê mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Tapkirar
Terbiyet
Dewa Tapkirari de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
NGC 6621
NGC 6621, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Mextele
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Tapkirar
Resayış
Raya dewa Tapkirari esta û kerda asfalt.
Qasmon
Qasmon (be Tırki: Elbaşı) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Qasmoni Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 242yo. Boglani ra 5 km, Çoligi ra 59 km dûria.
Mextele
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta.
Tapkirar
Xızmete
Dewa Tapkirari de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê na dewe esto.
Osmaneli
Osmaneli  yew sûka wılayetê Bilecikiya.
Arşimed
Arşimed (be Yunanki: Aρχιμήδης) teqriben 287 İ.V. (İsay ra ver) Sicilya (İtalya) de ameyo dınya. Serra 212 İ.V. de zi merdo. Yew matematikwan, fizikwan u mıhendiso de Yunano ke wextê vêrêni rayo.
Arşimed, çağê antiki de tewr namdar matematikwanan ra yew biyo.
Fessy
Fessy, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
NGC 2137
NGC 2137, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
NGC 2365
NGC 2365, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Çaket
Çaket, terefê camêrd u cêniyan ra xoradayene rê, degmesi kışta veri ra çınayo serêno ke makeyın u ermeyıno.
Poge
Poge (be Tırki: Elmasırtı) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Pogey Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 425o. Boglani ra 17 km; Çoligi ra 71 km dûriya. Namey muxtarê dewa Pogey Hasan Kaynaro.
Qetine
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe dê mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta.
Seserra 18ıne
Teqwim de yew seserra. 1700 ra heta 1799 ramena.
NGC 3875
NGC 3875, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Bénonces
Bénonces, yew komuna Eniya. Na komune Fransa de, mıntıqaya Overn-Ron-Alpan de ca gêna.
Wesmerg
Wesmerg (be Tırki: Eşmetaş) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Wesmergi Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 362o. Boglani ra 10 km u Çoligi ra 64 km dûriya. Namey muxtarê dewa Wesmergi Hamit Ormano.
Nuxutliye
Nuxutliye (be Tırki: Nohutlu ) sûka Zazayan Dêrsımi de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya. Hetê mılki ra na dewe ê bırayanê Alişan Ağa u Celal Ağaê Çarekıcana.
NGC 4551
NGC 4551, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Nuxutliye
Na dewe hirê mezran (ebe Nuxutliya Corêne, Nuxutliya Cêrêne u Qonağu) ra amêne pêra /mıteşekkıle biye. Nıka dewe de yew keyey ra ğeyri kes tede nêmendo.
Tarixê dewe
Dewa Nuxutliye verênde ê Avdelu biya. Hema, wextê ra tepeya kota ra be Çareku dest. Rozê, Avdelu tersanê Çarekan ra dewe terk kerda u uca ra bar kerdo, şiyê.
Bény
Bény, yew komuna Eniya. Na komune Fransa de, mıntıqaya Overn-Ron-Alpan de ca gêna.
Vahid Amiri
Vahid Amiri (, biyayış 2 Nisane 1988) oyo ke yew futbolwano de İranio ke ınka Klubê Liga Golfezê Farsi Naft Tehran de kay keno. Rıçıkê xo Luro.
Kariyerê klubi
Amiri kayiyerê cı ra klubê Datis Lorestan de dest pê kerdo. Dıma oyo ke kewto Naft Masjed Soleyman ra u uca de dı sezoni kay kerdo. Wexto ke tarix Gulane 2013 mocno, Amiri kewto Naft Tehran be kontraktê dı serri.
Dewletê Amerika
Ena pele de dewletanê Amerika sero nuştey estê:
Hadro
Hadro, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
NGC 4553
NGC 4553, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Hadro
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe dê mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta.
NGC 410
NGC 410, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Maseyan miyan de ca gêno. 12 Keşkelun 1784 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Mirali
Mirali, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Terbiyet
Dewa Mirali de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewa Mirali esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewa Mirali de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê na dewe esto.
Tunja
Tunja (be telafûzê İspanyolki: ˈtuŋxa) paytextê eyaletê Boyacayo. Ena sûke 29ê Adari 1941 de İspanyolan vıraşta. Ena sûke Bogotá ra 145 km dûria u 2-3 saati ray ramena.
Etimolociye
Kokê nameyê cı Hunza ra yeno.
Béon (Ain)
Béon, yew komuna Eniya. Na komune Fransa de, mıntıqaya Overn-Ron-Alpan de ca gêna.
Güzelbahçe
Güzelbahçe, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya. Dorme Güzelbahçe de rocvetış de Narlıdere uKarabağlar, rocawan de Urla, veroci dê Seferihisar u zımey de Golfezê İzmiri ca gêno. Namey cıyo verên Kilizmano.
Hewramkî
Hewramkî yan zî Goranî, yew ziwano xoser o, ya zî goreyê tayinan lehçe, yan zî ziwananê Kurdkî ra yew o.
Derheqê hewramî de
Seserra 16. ra hetanê 21. Başur û Rojhilatê ê Kurdistanî de ziwanê edebîyatî bî. Ziwanê Mîrektîya Erdelanîyo resmî bî. Labelê weşîyayîşê Mîrektîya Erdelanî û bihêzbîyayîşê Mîrektîya Baban ver, cayê xo da Sorankî. Veroc û Rocvetişê Kurdistan de hetê Yarsanan, Şebekan, Kakayîyan, Bacilanan ra yena qiseykerdiş. Kitabê dînî yê Yarsanan bi Hewramî ameyê nuştene. Ewro mîyanê 300.00 - 500.000 kesê bi Hewramî qisey kenê.
Mîyanê lehçeyanê Kurdkî de tewr zaf Hewramî nêzî Zazaki ya. Tayê ziwanzanî Hewramî teberê ziwanê Kurdkî de vînenê. Nêzî %30ê çekuyanê Hewramî û Avestayî yew ê.
Kitabê Hewramî
Hetanê serra 1900an, 38 kitabî bi ziwanê Kurdkî nusîyaybî û înan ra 18 hebî bi be Hewramî bî, 10 bi sorankî û 10 zî bi Kurmanckî bî. Labelê ewro mîyanê lehçeyanê Kurdkî de tewr tay kitabî Hewramî estê.
Çermug
Çermug ya ki Çêrmûg, Çêrmugı (be Usmanıcki: چرميک, be Tırki: Çermik, be Ermeniki: Ջերմուկ Çermuk [be Zazaki: Germıke]) qezayê da Diyarbekıria u Diyarbekıri ra 114 km dûria.
Mena namey
Namey qeza yeno mena "çımey awa germıne; germıke". Taê wesiqan de Çêrmug Germık zi nusiyawa ke, no şıklê Zazakiyo (germıke). Nusiyayışê cı Çêrmuge ya zi be Tırki Çermik Ermenikiyo, kokê cı qısey ջերմ germ, Ermenikiyê rocakewtene cerm, Ermenikiyê rocawani (ê Anatoliye) çermi ra gêno. Heni aseno ke Çêrmug ya zi Çermik telefuzê Ermenikiyê rocawanio (mışrıqio), no ki Zazaki de Çêrmuge vaciyena.
Ena qeza de raşti ke zehf germık u hemami estê u cokae ro ke no name hına niyao pıra. Labelê namey xoyo kehan Aberna biya. Taê hetanê welatê Zazayan de zi cay estê ke ê zi Çêrmuge namekerdeyê (vacime ke hetê Erzıngani de, nezdiyê Derê Sanse de).
Nıfus
Gorey amardışê serra 2006ıne nıfusê merkezê Çêrmuge nezdiyê 21.000 nefero. Almanya dı (de) teqriben 15.000 Çêrmugıci estê.
Tarix
Çermuge tarix de, be gorey kronolociye, nê medeniyetan rê kêwaniye kerda:
Zazakipediya:R u RR sero
Çekuyê ke be herfanê « r » ya zi « rr » nusiyenê (taê mısali)
Verêniya çekuye de: « r »
rew, ro, ron …
Miyanê çekuye de: « rr »
bêrro, bırrek, bırriyaene, borraene, herre, merre, perre, serre, surre, torre, zerre, zerri …
İstısna: bêro [< bı-êr-o], bêro [< bê ro], bırnaene*, sare, sera [< ser ra], sero [< ser ro], tern*, vera [< ver ra], vero [< ver ro], voraene [< varaene], vore [< vewre], zern*, zerveti* [< zerre-vet-i] ...
Peyniya çekuye de: « rr »
bırr, borr, pırr, porr, sırr …
İstısna: usar*, rovar* ...
Taê çekuyê bini ki estê ke jê jüvini asenê, hama wendis u manê ho ciaro, ni gereke cê ra vê.
Mesela: bırak \ bırrek
bor \ borr
here \ herre
ser \ serre
sure \ surre
tore \ torre
Zere \ zerre
Maney çekuyan be Tırki
- bêro (gelsin), bêro (ruhsuz), bêrro (öbür gün)
- bırak (dost), bırrek (testere)
- bırr (orman); bırriyaene (kesilmek), bırnaene (kesmek)
- here (dişi eşek), herre (toprak)
- merre (fare)
- pere (para), perre (kanat)
- pırr (dolu)
- porr (saç)
- ro (ruh)
- ron (yağ)
- rovar (çamaşır yıkama işi)
- sar (el, halk), sare (baş)
- ser (üst), serre (yıl)
- sera (üzerinden), sero (üzerinde, üstünde); vera (önden, önünden), vero (önde, önünde)
- sırr (giz)
- sure (kırmızı), surre (dönüm)
- tern (yaş), zern (altın)
- tore (töre), torre (ağ)
- usar (ilkbahar)
- voraene/varaene (yağmak), vore (kar)
- Zere („bir kadın adı“/ Zerife) zerre (iç, karın), zerveti („bir yemek adı“)
- zerri (gönül, yürek)
Baba Tahir
Biyografiye
Baba Tahir o biyo ke nuştekaranê Luriê verêniyan miyan de wayirê cayê gırd u pili biyo u Literaturê Luri de teno muhim biyo. Zafêrê cıwiyayışê cı nêzaniyeno. O Hemedan de maya xo ra biyo u uca de cıwiyo, paytextê Hemedani, Lurıstan de. O be namê Baba Taher-e Oryan (Tahiro Rut) ra şınasiyao, tarixê biyayış u merdışê cı nêzaniyenê. Yew çıme vano ke o serra 1019ıne de merdo. Eke no çıme raşto, Baba Tahir a çağdaşê Fırdewsi u Pour Sina (İbni Sina) beno u yew zi verênê Umar Xeyami zi beno. Çımeo bin rapor keno ke o serrê 1000 u 1055 miyan de weşiya xo ramıta, hama no çıme raşt nêaseno. Çımeyê ewroyêni mocnê ke Baba Tahir hewt u ponc serri cıwiyo.
Nuştışê cı
Baba Tahir nuştışê xo be Farskiyê kıhani ra kerdo u nuştışê xo ra namê Pahlaviyati dayo ke zerrekê nuşteyanê xo tarixi biyo. Kılam u deyrê ke Baba Tahir nuştê, ê zi rıçıkê xo Farskiyê Miyanêne ra gırewtê. Yew zi Baba Tahir nuştışê xo de Lurki u Hemedanki ra guriyê. Stılê Baba Tahiri zaf mitolocik u filozofik biyê.
Mezela cı
Mezela cı Mohsen Foroughi dizayn kerda u mezela cı zımey suka Hemedani, rocawanê İrani de, yew park de ca gêna u no park de pêro vılıki u rayi estê.
Tacik
Arezekerdışê na çekuya Taciki vıriyeno:
Lurıstan (eyalet)
Lurıstan (be - Ostān-e Lorestān), yew eyaletê İranio.
Nıfus
Nıfusê eyaleti serra 2005ıne ra gore 1.758.628o.
.sl
.sl internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Sierra Leone nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Sierra Leone mocneno.
Qilxan
Qilxan, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
İnternet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan
Bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) yew bandıra sewiyaya serêna (be İngılızki: Top-level domain) ke be kodan seba yew dıwele ya zi mıntıqa bındeste internet de yena gurenayene ya zi rezerve biya, aye rê vaciyeno.
.sg
.sg internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Singapuri nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Singapuri mocneno.
NGC 2366
NGC 2366, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Pişiye
Pişiye sûka Zazayan Dêrsım de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya.
.si
.si internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Slowenya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Slowenya mocneno.
Toppdomän
Sayêrek
Sayêrek, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Beneluks
İklımê Beneluksi
Heme dewletê Beneluxi de iklım hemo/eyniyo. Erdê Beneluxi de hewa amnani de germo amnani u zımıstani de zi nermo. Tena mıntıqa Ardennesi de yew weziyetê ferqıni esto. Ardennes de zımıstani goreye erdê bini ra serdêr beno u germiya kemiyêr yeno. Pêro de mıntıqa Beneluxi de germiya 0 derecey ra kemiyêr nêbeno.
Nıfusê Beneluksi
Nıfusê dewletê Beneluxi, pêro - piya 28 miyoni ra nezdiyo. 90% ê nıfusê dewletê Beneluxi sukê gırdi de cıwiyenê. Mıntıqa Randstad Holland, mıntıqaya de tewr sıx nıfusıno. Cayê Randstad Holland, miyanê dewleta Hollandayo. Nıfusê dewletê Beneluxi ;
Zıwani
Heme zıwananê ke Benelux de qısey benê aidê zıwananê Hind u Ewropayo. Mıntıqa Beneluxi de zıwanê Hollandki, Almanki, Fransızki qısey benê.
Din
Xıristiyaniye dino de tewr gırdo ke Benelux dero. Holladayıci, Belçikayıc u Luksemburgıci no din rê bawer kenê. Xıristiyaniye ra dıme, İslam dino de dıyıne gırdo Beneluxi de. İslam ebe goçi ameyo Benelux. Wexto ke Tırki, Farsi, Erebi u şarê İslamiyo bini amey Benelux, İslam zi amey mıntıqa Beneluxi. İslam ra dıme Cıhudiye u dinê bini yeno. Mıntıqa Beneluxi de kesê ke atestê, agnostikê, deistê ya zi binani rê bawer kenê, ê zi cıwiyenê u amorê inan zi zafo.
Ekonomiye
Ekonomiya dewletê Beneluxi zaf quwetıno u zaf raverşiyayo. Teknolociye u industriyê elektroniki, nê dewletan zaf raverşiyayo. Raya otobani zaf herayo u zaf dergo, limanê inan zaf muhımo. Dewletê Beneluxi her polo teknolociye de zaf zengıno. Merkezê zafê Bankan u Organizasyonan nê dewleti de estê. İndustriyê otomotivi, makiney, kimyay, tıbiy ,tekstili u industriyê teyarey zaf raverşiyayo Benelux de. Mexsulê dewletê Beneluixo şıti dınya de zaf namdaro. İndustriyê vıli zi zaf herayo. 'Laleyê Hollanda dınya de zaf namdaro u Hollanda her serri zaf dewletan vıli roşuno.
Arcantin
Arcantin (be İspanyolki: Argentina) yew dewleta. Cayê xo mıntıqa ra verocê qıtay Amerika dero. Zımey Arcantini de Paraguay û Bolivya, veroc û rocawan de Şili, zımey rocvetışi de Uruguay û Brezilya û rocvetış de Okyanuso Atlantik estê. Paytextê xo Buenos Aireso. Arcantin ezayê Mılletanê Yewbiyayiyano. Menay namey Arcantini erdo sêmêno. Sistemê idarey xo demokrasiya.
Tarix
Tarixê Arcantini zaf kıhan niyo. Wexto verên de, işğalê mıletê Ewropa ra ver, eşirê Postesuran (İndiyan) tede ronişte biyê. Wextê seserra pancyesıne de İspanyoli, İngılızi û Fransızi amê Arcantin. Benatey seserranê pancyesın û heştyesıne de Arcantin koloniya/mıstemera İspanya û Britanya biya. Serra 1816ıne de Arcantini xo reyno ra, xoser ilan kerdo. Serra 1982ıne de Acantin û Britanya semedê adeyanê Falkland û Malvinasi ra kewti wertê cengi, labelê Arcantini Cengê Falklandi kerd vindi. Ewro Arcantin demokratiko, hema Arcantini zaf darbê eskeriye diyê.
İklım û sûki
İklımê dewleta Arcantini honıko. Feqet cenubê Arcantini wextê zımıstani de zaf serdıno. Bacarê Buenos Airesi zaf raver şiyo. Tede banê xeylê berzi estê. Buenos Aires bacarê dewizio, paytextê borsayo, merkezê iqtısadê Arcantinio.
Nıfus
Nıfusê Arcantini 38 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwayenê. Şarê Ewropa (Portekizi, İsponyoli, İtalyani û Fransızi) tede zafê. Dinê Arcantini Xıristiyaniya û mezhebê mılletê Arcantini zi Katolikiya. Tayê Musewiyi û Mısılmani zi estê. Zıwano xoyo resmi İspanyolkiyo. Tayê zi İtalyanki qısey kenê. Nuskar û wendoğê xo zaf niyê.
Spor
Futbolê Arcantini zaf qewetıno. Taxımê Arcantinê mılli dı (2) kupeyê dınya guretê.
Sait Faik Abasıyanık
Ey herunda problemê şari, problemê merdımi nuştê, hêkatanê xo de zafêr xo ra dest pê kerdo u merdım çıçiyo waşto ke ey bımusno. Heyatê sınıfa cêrêne gırewto eseranê xo, merdımê ke mase tepışenê, merdımê bêgurey, wayirê qehwexanan biy karakterê eseranê ey. O şi dımê terzê cıwiyayışê merdıman, waştışê merdıman, derdê merdıman, tersayış u şa biyayışê merdıman ra, nêkewtê problemanê şari. Cokao ke o kewto miyanê gruba "senatkarê ke merdımi gênê xo dest". Ey 1930an de başle kerdo heyatê xoyê nuştışi u be namanê "sorumlu avare", "gözlemci balıkçı", "çakırkeyf sirozlu", "küfürbaz şair", "müflis tacir", "züğürt yazar", "hamdolsun diyemeyen rantiye", "anadan doğma çevreci" şınasiyao. Hêkati, roman, şıiri nuştê, çiy çarnay (taday) u roportaji kerdê u heme enê çiyan be terzê xo kerdê. Vaciyao ke uslıbê cı zey ê asayışvıraştoğanê (resamanê) fovistan.
Key o zıwanê xo vıraşto, bınê tesırê namanê André Gide, Comte de Lautréamont, Jean Genet mendo u xo ra tepeya nuştekari zey Ferit Edgü, Adalet Ağaoğlu, Demir Özlü gırewtê bınê tesırê xo. Merdışê ey ra tepeya keyey ey ke Burgaz Adası de ca gêno çarnao muza u namey ey rê her serre odul danê cı.
Bibliyografiya cı
Kıtabê hêkati
Şıiri
Romani (1952, çapo dıyın be namey Birtakım İnsanlar)
Tadayışi
Roportaji
NGC 4584
NGC 4584, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.so
.so internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Somalya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Somalya mocneno.
Gol, Sêwrege
Gol  yew dewa Zazayana. Cayê cı sinorê Sêwrege dero.
Zeydık
Zeydık  yew dewa Zazayana. Cayê cı sinorê Sêwrege dero.
NGC 237
NGC 237, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 21 Tışrino Peyên 1886 de terefê Lewis A. Swifti ra keşıf biyo.
NGC 2367
NGC 2367, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Qeymazu
Qeymazu (be Tırki: Turluk, Qaymazan) sûka Zazayan Dêrsım de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya.
Xone
Xone pısıngê neriê pili rê vaciyeno, pısıngo nerio.
NGC 6601
NGC 6601, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.sd
.sd internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Sudani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Sudani mocneno.
.sr
.sr internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Surinami nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Surinami mocneno.
Rebet
Rebet (be Tırki: Turnadere, Eskirabat, Ribat, Rabat, Ribat-ı Kuzuçan) sûka Zazayan Dêrsım de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya.
Tuwêrek
Tuwêrek, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Feigères
Feigères, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Seferihisar
Seferihisar, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
NGC 4585
NGC 4585, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.sy
.sy internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Suriya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Suriya mocneno.
Zımage
Zımage (be Tırki: Közlüce) sûka Zazayan Dêrsım de yew dewa merkezê qezay Pılemoriya.
.tj
Toppdomän
Mezrê Gor
Mezrê Gor (be Tırki: Genctavus) yew dewa qezaya Boglani û wılayetê Çoligia. Şarê Mezrê Gor Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 350o. Boglani ra 41 km û Çoligi ra 87 km dûria.
.sz
.sz internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: ) ra yewo û seba dewleta Eswatini nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Swazilanda mocneno.
Toppdomän
NGC 2369
NGC 2369, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Farsi
Farsi ya zi Parsi, (be Farski: فارسی) Rocvetışê Miyani de yew etniko İrankiyo. Farsi Cumhuriyettê İraniyo İslami de nıfuso tewr gırd (%64) vırazenê. Çekuya Farsi hetê vateşınasiye (etimolociye) ra rıçıkê (kok) Persi ra yeno. Na çekuye be tesirê Erebki halê Farsi ra çarniye; çınkê Erebki de herfa pe çıniya u Pars zey Farsi vaciyao. Tarixê dewleta Farsan be şeklê Ahamenişi, Part u Sasaniyan heta 2550 serri ver reseno. Zıwanê Farsan Farski yew zıwanê Hind-Ewropao. Zafamar de şair u alimê Farsan mewcudê êyê ke muhimê tarixiyê.
NGC 238
NGC 238, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Simurg miyan de ca gêno. 2 Tışrino Verên 1834 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.