cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zazakipediya:Sınet u Kerwayinı
Çend seati verê sınetkerdenı laceko kı yan zi lacekê kı do sınetbê serey cı weş yeno şıtenı, boyê weşi u lewantey sawênê cı, çınayê ci yê weşiyê sınetkerdenı deyênê pê ra, tacê cı yê sınetkerdenı neyênê cı sere u benê hadrey. Tay tay wêrê qeçkandê sınetkerdoxan paytonê yan zi qamyonê tepşenê u çend qeçêki do sınetbê ê qeçkan u enbazandê inan a nanê acı u bı nıqara u zırnaya yan zi bı müziga sukı yan zi dewı miyan ra çarnenê. Tay keyey zi estê nanê estoran ser u çarnenê. Tay zi estê qe zere ra nêvejenê teber heta seata sınetbiyayenı. Tabi wedanê ninan ê tey rakewtenı zi weş xemılnenê, werxan u çarşefanê ninan ê herirınan erzenê cadê cı ser u balışnanê herirınan nanê berzina u cay ci yê rakewtenı kenê hadre. Seni sınet bo biro heme çiyê cı hadre u mükemel bo. Tay tay keyey wedanê qeçkandê xo yê sınetbiyayan bı vıllık u gülana, parçandê qümaşiyê bıreng u rengınana xemılnenê. Cayo kı do qeçeki tey sınet kerê, o ca, o wede yan zi a eywanı kenê hadre, qandê ronıştenda kerway ca vırazenê u kerwa şıno sero roşeno. (Tabi veri kamcin qeçek do sınet bo kerway ey roşeno, yanê kerwayê roşeno, ê ey qediya tepey a o bin roşeno) Bı Ella u ekber u selawati antena, laceko kı do sınet bo ey gênê u anê. Çarşefê yan zi şalêda herirına pakı anê, kerwa erzeno xo saqan ser u kerway xo xo pêşdı dano ronıştenı. Şêlıg zi çorşmey cı kom beno u selawetanê xo anceno. Çend merdımi zi sandıq yan zi qütiyanê loqümi kenê xo dest u ê şêlıgi miyan dı cay xo gênê. Sınetçi (sınetvan) çantey xo yê aletandê sıneti gêno u yeno laceki vero çantey xo akeno, aletanê sınetkerdenı cı ra vejeno, dermanê gonivındanayenı u çiyê xo yê pa pıştenı (pêşenı) keno hadre. Tabi no mabêndı mıletı rê vınderdış çınêbeno, selawetanê xo ancenê u cesaret danê laceko kı sınet bo ey. Tabi loqüm vıllakerdoxan rê zi vınderdış çınêbeno, loqüm kenê vılla u mabên ra jew jew erzenê fekdê lacekdê sınetbiyayoxi fek. Mıletı zi jew bı jew loqüm erzenê xo fek u selawetanê xo ancenê. Sınetvani heme hadreyeya xo di tepey a, şalê erzeno laceki veri ser kı wexto kı postey serdê bılıkda cı cıkero, lacek nêvino u nêterso. Loqüm zi kenê cı fek kı, o heyecan dı yan zi a tewatenı bın dı dındananê xo nêqirçıkno u zıwanê xo gaz nêkero. Sınetvan kewno a şalı bın u postey vêşiyê serdê bılıkda laceki cıkeno. Cıkerd tepey a derman yan zi awa gonivındanayenı u qandê nerm tepıştenı u çidê pıronêdıskiyayena weş derman keno. Derman kerd tepey a çaputandê nermanê pıştena weş pêşeno. Heta lacek sınet beno u sınetbiyayenı qedêna mıletı selawetanê xo ancena.
Sınetbiyayenı qediyê u bılıka laceki pêşiyê tepey a, eger lacek werdiyo u wegêrêno kerwa ey keno xo vırarı u beno cadê cı ser. Eger heşt-new seran sera yo, kerway cı kewno cı qol u gêno beno cadê cı ser.
Peyniya sınetbiyayenı amê tepey a dest bı wendenda mewludi kenê. Mewlud yeno wendenı, şerbetê cı yeno şımıtenı, şeker u pısküwitê cı yenê vıllakerdenı u ey a tepeya mıletı jew bı jew werzena, sınetkerdenı bınbarek kena u wırna hetan rê risıpeyey, nêşermıney, serkewteney u domkerdeney wazena u şına keyandê xo. Key kerway heta nimedê şewı kerwadê xo hetı manenê. Qandê kı kes nêzano seni beno seni nêbeno. Qandê emnıyet u fahmkerdenda haldê cı cı sero manenê. Wexto kı cı ra goni şıro yan zi jan tepşo hıma xeberı bıdê sınetvani yan zi tıxtoran. Qandê heme tedbir u lazımey cı ser ra niyabırênê.
Bahdê sınetkerdenı hefteyê yan zi dıheftey tepey a wêrê laceki kerwayê xo dawetê keydê xo kenê. Cı rê şamiyê weşi vırazenê danê werdenı, xelatê vayınê bıqimetıni herinenê u danê cı. Kerwa zi wexto kı yeno, cıni yan zi keynandê key kerwadê xo rê topê qümaşi yan zi jewbi hediyey herineno u xo dı ano. Tay tay zi kerwadê xo rê altun yan zi çiyo zey ey bıqimet anê yan zi perey kenê balışnada cı bın, yan zi berzindê cı ya ronanê.
Lacek werışt xo ser u geyra tepey a no fın kerway inan, inan dawetê keydê xo keno. May u piyê laceki zi kerwadê xo rê yan zi külfetê kerwadê xo rê hediyey herinenê u xo dı benê.
Dı no nuştedê xo dı bı kılmey mı bahsê sınet u kerwayinı kerd.
Suvarlı
Suvarlı, sûka Semsûri de, yew dewa Bêsniya.
Sarıyaprak
Sarıyaprak, sûka Semsûri de, yew dewa Bêsniya.
Half-Earth
Half-Earth jew kıtabo ke etolog û zoolog Richard Dawkinsi serra 2016ıne de nuşto û o tarix de çap biyo. Kıtab de heqa cênan de, seleksiyon de enformasyoni esti. Richard Dawkinsi nê kıtabi cı de terimê memi vıraşto û heqa cı de enformasyon dao.
Umeron
Umeron (be Tırki: Sülünkaş) yew dewa qezay Boglani u wilayetê Çoligia. Şarê Umeroni Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 326o. Bogloni ra 28 km u Çoligi ra 74 km dûria.
.td
.td internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Çadi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Çadi mocneno.
Asya
Asya, panc qıteyan ra yewa. Enê panc qıteyanê pêroyine ra tewr gırda (riyê erdê xo 43 810 582 km²o), tewr sıxleta (nêzdiye %60 hometa dınya na qıta dera), tewr berza (Koyê Everesti ena qıta dero, berziya xo 8 849 metreya). Asya rocvetışê Ewropa dera. Dormeyê Asya de Deryao Sıpê, Deryao Sur, Okyanuso Pasifik, Okyanuso Arktik, Okyanuso Hind, Koyê Urali, Koyê Kofkasi, Deryao Siya u Deryay Xezeri estê.
Hetê kultur u din, zıwan u zagon ra zi ena qıta xêyle dewlemenda. Mesela xêylê dini/rayi zey Yehudiyiye, Xırıstiyaniye, İslam, Budizm pêro ena qıta de veciyê, naca ra biyê vıla. Xêylê medeniyetê, zey Sumer, Akkad, Babil pêro enê erdan de riyê dınya diyo.
Etimolociye
Heto bin ra zi yeno vatene ke ena çekuye sıfte hetê Homerosi ra ameya vatene. Ena vatene ra gore kıtabê Homerosi İlyada de yew name darıno we: Asios. Vaciyeno ke ena çekuye zıwanê Hititan ra yena, ehma tenê vuriya. Sıfte Assuwa biya u namê yew dewlete biyo. Ena dewlete zi Anatoliya ewroyêne de biya. Peyniye de Assuwa biya Asios, Asios zi biyo Asya.
Coğrafya
Ebe 43 810 582 km² qıtaya en heraya. Cayê tewr berz u tewr xori/çolê (derya ra gore) zi ena qıta derê. Koyê Everestiyo ke riyê dınya de cayo en berzo ena qıta dero (8 849 m). Heto bin ra Deryao Merde (-417) zi ena qıta dero. Naye ra qeyir riyê dınya de okyanusu ra cayo en duri zi naca ro (na ca Çin dero).
Xeylê wext yeno vatene ke sindor çiyo de tebiiyo. Gunê merdım xo vira mekero ke çıqas ke sindor ca be ca, be çiyê fiziki (zê çem, ro, ko, derya, uçb.) beli bıbo peyê ena çiyê fiziki de her daim qerar u qesasê merdımi estê. Qerar qeraro de siyasiyo, hema çiyo de fiziki sero ameyo gırewtene. Ebe kılmiye ke vacime, meseleyê sindoran meselayo de siyasiyo. O sebeb ra tarixê dınya de sindor her daim vuriyê, hewna zi vuriyenê. Eno qerar zi ebe zor, tarix, ceng u herb yenê beli kerdene. Sindorê Asya z zey pêroyinê sindoran çiyo de siyasiyo. Ena raştiye zêde seveta sindorê hetê peyveroc şena bıvaciyo.
Yeno qebulkerdene ke hetê zımey de sindorê Asya şono gıneno ro Deryay Cemedi. Asya ebe Gula Behringi Amerika ra cêra bena. Okyanuso Pil (Okyanuso Pasifik) zi sindorê hetê vervaroci teşkil keno. Okyanusê Hindi zi sindorê hetê verociyo. Sindorê Asyaê peyvaroci sero tam mutabaqat çıniyo. Xêylê zanayoğe coğrafya vanê ke merdım nêşeno vaco ke Asya u Ewropa dı qıtayê cırayê. Çıke, ê vanê, qet çiyo de fiziki miyandê ninan de çıniy, ê ninan cêra nêkeno. Hema Koyê Urali, Deryao Siya, Gula Bosfori (Estanbol) u Dardanel (Çanakkale) u Deryao Sıpê zey sindorê hetê peyvaroc qebul benê. Ebe Kanalê Suweyşi zi Asya Afrika ra cêra bena.
Kılisa Berze
Kılisa Berze (ya zi cı rê manastırê keynan zi vaciyeno), kılisa ke şarıstanê Aqserayiye de ca gêna, cı rê vaciyena. Kılisa Berze sûka Güzelyurti ra hirê (3) km dûriya u nışena ro Koyê Heseni ser.
Sorxeki
Sorxeki yew zıwano İrankio, İrankiyê do zımeyê rocawanio u zıwanê Sımnanio. No zıwan eyaletê Sımnani de suka Sorxe de terefê 10,000 merduman ra qal beno.
Bibliyografiye
Pierre Lecoq. 1989. "Les dialectes caspiens et les dialectes du nord-ouest de l'Iran," Compendium Linguarum Iranicarum. Ed. Rüdiger Schmitt. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag. Pages 296-314.
Habib Borjian. 2008. “The Komisenian Dialect of Aftar,” Archiv Orientální 76: 379-416.
Pêrginiye
Perginiye (be Tırki: Kırklar / Yelekli) qezay Dêrsımi Pılemuriye de dewê da nahiya Deşta. Şarê na dewe Zazayê Elewiyê. Tede eşirê zey Şaweliyan, Çarekan, Qırğan cıwiyenê.
.cz
.cz internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Çekya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Çekya mocneno.
Nemac
Nemac (ya zi nemaz, nımaj) panc şertanê İslami ra yewo u İslam de yew ibadeto. Arezekerdışê nemaci duakerdış, raşt/pay vındertış, vêşnayışo. Nemac, o ibadet pê tekbir yani vatê "Allah u ekber" dest pê beno u pê selam dayış qediyeno.
Tewrê nemaci
Nemacê şewdıri, nemacê peroci, nemacê êri, nemacê şani û nemacê peşewe
İslam u Qurane de nımec
Dinê İslami de, nımec ferzan ra yewo. Panc waxtê nımeci estê.
Nımaj her bısılmoni ser ferzê. Yo nêeşken yobin vera biyar ca. Nımaj ferz vêrin. B’ed omıtış wehiy rweja bin Allah u Te’ala nımaj ferz kerd. Nımaj şeri’et piyexımberon vêrinon hemınıd bıv. Çunki nımaj kibir inson şıknen, inson ra von: Bızon tıra pil Rebbi tı est, eger tı mıl xwı vêr Rebbi xwıd çot nik, muheqqeq tı vêr mexluqetêk binıd çotkên. Ruh inson vengi qebul nikên.
Qê terqkerdış nımaj fetwa İslam'd çınya. Homa qê terki nımaj m’enon qebul niken. Semêd ın vat: Her halukarıd nımaj bıkên. Pay vındertı, runıştı, tikışt ser koti, niwêşid, reyıd, ğurbetıd, herbıd tı ser gwılê biyen… aw bıv-aw çıniv. Homa weqt bısılmonon wesf kerd, va: Homa derheq munadıqonıd von:
Geyrayışnamey Ewliya Çelebi
Geyrayişnamey Ewliya Çelebi yew kitabo. Qey tarîxê Kurdistanî û Anatolîye yew çimeyo mûhimo. Ewlîya Çelebî pêro notê geyrayîşanê xo kitabêko girdî de ardî pêser. Nameyê nê kitabê ey Seyahatnameyo, des cildan ra yeno pêra. Kitabê ey qey cografya, tarîx, kultur, folklor û heyatê cematkîyê Osmanîyan yew çimeyo erjayeyo. Melumatê ke derheqê tarîxî de yî, zafane malumatê fekkîyî. No kitab goreyê wextê xo kitabêko zaf muhîmo.
No kitab raverî pê destê Ehmed Cewdet Paşayî beynateyê serranê 1895-1896 de çapxaneyê Îqdamî de ameyo çap kerdiş. Labelê Ehmed Cewdetî tayê qismî mîyan ra vetê. O wext partîya Îttîhad û Teraqqî sansur nêbî çapemenîye ser. O rid ra qisimê ke derheqê Kurdan û Armenîyan de yê, mîyan ra vetê. Badê cêy, wextê cumhurîyetî de no metno kêmî ameyo çarnayîş. Destnuşteyan ra yew ha Kitabxaneyê Suleymanîya de, koleksîyonê Hecî Beşîr Axayî de bi numre 448 qeydkerdeya. Na nusxa serra 1742 de ameya nuştiş. Nusxaya bîne zî eynî kitabxane de koleksîyonê Pertew Paşayî de bi numre 458 qeydkerdeya. Na nusxa, a bîne ra neweyêr a la ser o tarîx çino.
Bengalê Rocawani
Bengalê Rocawani (Bengalki: পশ্চিমবঙ্গ, İngılızki: West Bengal) yew eyaletê de zımey rocawanê Hindıstano.Zımeyê Bengal Rocawani de Sikkim u Butan,rocvetış de Bengladeş,veroc de Korfezê Bengal u ğerb de Bihar u Nepal esto.Erdê xo 88,752km²o,nıfusê xo 91 milyono.Erdê Bengal Rocawani zaf qıco ama nıfusê xo zaf gırdo u sıxletinê xo serê 1,000km²o.Merkezê Eyaleti Kalkuta sûka tewr gırde de Hindıstano.İklimê xo tropikalo.Zımey de be Himalayay cirano.Bengal Rocawani 72,5 % Hinduyo 25,2 % Mısılmano.Eno Eyalet de 19 sûki estê u zıwanê Bengalki qısey beno.
NGC 4730
NGC 4730, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Bernex, Haute-Savoie
Bernex, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Ebu Bekîr
Ebu Bekîr (bi Erebkî: عبد الله بن أبي قحافة عثمان بن كعب التيمي القرشي أبو بكر الصديق) (Namey eyo tam: Abdullah bîn Kuhafe bîn Kaab et-Teym el-Kureyş, Ebu Bekîr es-siddik) (b. 573  – m. ), hem rayberê Muhammediyo hem zi Xelifeyo verêno. Namey ey verdê Mısılmaney Abdulkâbe Bı mısılman zey Mıhemmedi namey cı vırna ke Abdullah. Leqebê ey o tewr vılabıyaye Ebu Bekîr es-Siddîko. Hicret ra ver Muhammed keynay Ebu Bekîr`i de zewajêno, no rid ra o beno vistewreyê Muhammedi.
Bayındır
Bayındır, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Ebu Bekîr
Eşira cı
Ebu Bekîr, Benu Teyman ra Qebila ya Kureyşî rayo. Meka de ameyo Dınya. Piyê cı Ebu Kuhafe yo. Maya cı Ummul-Xeyr Selmaya.
Mısılmaney
Bawerîya sunîyan ra gore camêrdan ra tewr verî Ebu Bekîr muslumanîye qebul kerda. Goreyê tarîxnasanê îslame ra, verî o tuccar bi. No sebeb ra sayeyê ey ra zaf merdimî biyê musluman. Wexto Muhammed 662 de Mekke ra hîcret keno şino Medîna, Ebu Bekîr zî tede şino.Na babete ser o Kur’ana Kerîm de ayeta çewresine ya sûraya Tewbe de ana behs beno: "Eger şima hetê ey (peyğamberî) nêkerê, (şima zanê ke) înan ke înkar kerd, wexto di kesan ra yewî bi xo bi, ey uca (Mekke) ra vet, Ellah bi xo hetê ey kerdibi. Hanî ê şikefte de bî. Hanî ey hevalê xo ra vatêne, “mebe xemgîn çunkî Ellah ma de yo.” Homa zî ey ser de hîsê bawerî û huzur vila kerdo, çîkê şima înan nêvînenê, bi orduyê tewiran homa ey girê da (şîdîna). No rid ra Homa vateyê înan ke înkar kenê ard derecaya nizme (veng vet). Qisaya Homayî zî tewr berza. Homa wayîrê hêzî yo mutlaq o, wayîrê hûkm û hîkmetîyo." (Tewbe, 9/40)
Xelîfeyîya Ey
Hîcret ra pey Ebu Bekîr Medîna de awankerdişê Mescîd-î Nebewî de xebitîyeno. Hetkarî kerda. Cengê Bedîrî de mecbur mendo lajê xo Abdurrahman de ceng bikero. Wefatê Muhammedî ra dima mişewreyî benê. Nê mişewreyan de Ebu Bekîrî ra bîyat beno û no rid ra o yeno xelîfe weçînayîş. Wextê ey de, ê kesê ke ey ra vanê pêxamber, qebîlayê ke nêwazenê zekatê xo bidê û hereketê ke seba dîn ra vejîyayîşî benê, înan de mucadele kerdo. Ebu Bekîr, seba ke tayê hafizî yenê kiştiş sey Mushaf Kur’an dano arêkerdiş. Nizdîyê di serrî xelîfeyî keno û mergê ey ra pey Omer beno xelîfe.
Tutê Ey
Çar hebî tutê ey estê:
NGC 2162
NGC 2162, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Üçgöz
Üçgöz, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Qayire
Qayire (be Tırki: Kayırlar) qezay Dêrsımi Pılemuriye de yew dewa nahiya Deşta.
Atêna
Tarix
Tarixê Atêna xeylê kıhano. Seserra 5 - 3 V.İ. (Verê İsay) Atêna biya merkezê zagon u siyasetê Yunanıstani. Medeniyetê ğerbi Atêna ra biye vıla. Fıkrê demokrasiye Atêna ra veciyawa. Filozofanê zey Aristoteles u Eflatun bacarê Atêna dı ameyê dınya u felsefey xu kerdo vıla. Feqet serra 529 de İmperatoriya Bizansi Mektebê Felsefey qefılna (gırewt) u statüyê Atêna zaf bi qıc. Serra 1458i de İmperatoriya Usmanıcan Atêna Bizansi ra gırewt. İmperatoriya Usmanıcan çeharsey serri Atêna idare kerde. Wextê Cengê Yunanan u Tırkan (1821 – 1831) de Atêna biye xosere u paytextê Yunanıstani. Serra 1931i de 5.000 merdumi Atêna de cıwiyaêne. Labelê hıkumetê Yunanıstani Atêna newe ra vıraşte. Serra 1896i de olimpiyatê Atênao modern tede kay kerd.
İklım u nıfus
İklimê Atêna ê Deryaê Sıpêyo, ayamê (hewa) xo honıko. Labelê zımıstani zaf varan vareno. Tici zaf erzena. Erdê Atêna her daim kheweo (kıhoyo). Hama problemê trafik u leyşıniye ra hewa zaf gırano.
Ewro nıfusa Atêna 750.000a, feqet nıfusa metroy 3,7 milyona. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê: şarê Ereban, Pakıstanıcan u Arnawuti tede zafê.
İqtısad
Bacarê Atêna zaf moderna. Banê xeylê mımarinê mıkemmeli vıraziyaê. Atêna merkezê huner u zagon u siyaset u edustriy u iqtısadia. Sektorê turizm u umete (homete) zaf gırda. Semedê (sebeta) ziyara Zeus u Akrapolis u muzeyan ra zaf turisti şınê Atêna.
Camaliye
Camaliye (be Tırki: Çakmaklı), yew dewa Puluria.
.cn
.cn internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Çini nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Çini mocneno.
Selçuk Balcı
Selçuk Balcı (b. Temuz 4, 1988 Rize) yew muzisyeno Lazo ke serra 1988ıne de sûka Rize de maya xo ra biyo. Mektebê verêni ra dıme piyê dey keyeyê xo berdo Anqara. Ey uca de wendo û o uca mendo. Serra 2011ıne de albumê cıyo verên Patika veciyo. Dıma dı serran ra tepiya albumê cıyo dıyıne Mila ameyo weşanayene.
Qeredewranê Bozağay
Qeredewranê Bozağay (be Tırki: Bozağakaraderbendi) qezay Dêrsımi Pılemuriye de yew dewa nahiya Deşta.
Gelebê
Gelebê (be Tırki: Şimşirpınar) yew dewa qezay Bogloni û wılayetê Çoligiya. Şarê Gelebêy Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 135o. Boglon ra 5 km û Çolig ra 59 km dûriya. Namey muxtarê dewa Gelebêy Nazım Oko.
Gurganki
Gurganki yew zıwano İrankio, fekê zıwanê Xezerkio. Namê xo mıntıqa Gurgani ra yeno. Heni vêniyeno ke no zıwan merdo, yanê zıwano merdeo. Serra 2007ıne ra nat, merdum nêvêniyao ke zıwanê Gurganki ra qal keno. Co ra ke ixtımalo gırd esto ke eno zıwan merdo.
Kelir
Kelir, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Ekonomiye
Ekonomiya dewa Keliri be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewa Keliri de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewa Keliri esta û kerda asfalt.
NGC 2182
NGC 2182, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Badon
Badon (be Tırki: Tarhan), yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Badoni Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 176o. Boglani ra 39 km u Çoligi ra 93 km dûria.
Topolino
Mickey Mouse, merreyo neriyo ke terefê The Walt Disney Companyi ra aferiyayo. Mickey Mouse teber de merrê bini zi estê û namê inan Minni (Minnie Mouse), Paperino (Donald Duck), Pippo (Goofy). Mickey Mouse sero zaf film anciyayo û coka ke merreyo namdaro, xeylê şınasiyeno.
Carrie Fisher
Carrie Frances Fisher (b. 21 Tışrino Verên 1956, Beverly Hills, California, DAY - 27 Kanun 2016) yew aktrise, senariste u nuştekara Amerikayıca. Piyê cı Eddie Fishero u maya cı Debbie Reynoldsa.
Urla
Urla, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Qeregol
Qeregol (be Tırki: Karagöl) qezay Dêrsımi Pılemuriye de yew dewa nahiya Deşta.
.ir
{{Medya]] .ir internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İrani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İrani mocneno.
{{ccTLD}}
NGC 2358
NGC 2358, yew cısmê asmêniyo. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
.ie
.ie internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İrlanda nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İrlanda mocneno.
Kıtabo sıpê
Kıtabo sıpê kıtabo ke hukmati çap kenê, karker u mışteri resnenê cı, musayış u musnayışê inan şınasnenê, qerarê karkergırewtışi rê desteg kenê.
Dezgeh u organizasyonan de kıtabo sıpê teslağo, dokumani nusiyenê ro cı ser coka a kağıda resmiya. Ena kağıdê venga, hukmati aye pır kenê. Terminolociya İngılızan u İrlanda de kıtabo sıpê dokumano resmiyo.
Yew zi şırket u dezgehan de kıtabo sıpê esto, karker ya zi erinayoğê (mışteriyê) ke memnun niyê, kıtabê sıpêy sero waştış u garekerdışê xo nusenê.
Le Biot
Le Biot, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Qadi
Qadi (Erebki: القاضي) kamci merdımo ke hıquqi sero musao, fıkırê xo a keno u vate vano, cı rê vaciyeno. Qadi oteriteyo serêno. Qadi demê verêni de dewletanê İslamiyan de ca gırewto. Qadi mehkeme vıraşto, hıkum dao. Ewro qadi zey hakimio, edaleti sero zanao.
Şambayat
Şambayat, sûka Semsûri de, yew dewa Bêsniya.
Dzongxaki
Dzongxaki, zıwanê Butanio resmiyo. Aidê gruba zıwanê Sino u Tibetkiyo.
NGC 6603
NGC 6603, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Atmalı
Atmalı, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Bob Marley
Robert ("Bob") Nesta Marley 6ê Şibate yê 1945î de Jamaîka de ame dinya. Deyirbazê reggae yo 130 û ra zêde plakî xo estê. Her deyîra ci, sey yew destanî hetê şarî ra ameya heskerdene. Bob Marley muzikî reggae de sey yew efsane qebul beno. Bi sayeyê ey de muzikî raggae sînoranê Jamaîka ra vejîyayo û seranserê dinya de ameyo goştarî kerdene.
Bob Morley têwgerî Rastafarî qebul kerdbi. Wextêko kilm de sey serekê Rastafarî ame sinasnayîş. Seba ke Rastafarî goşt nêwenî, Bob vejeteryan bi. 1977î de vejîya meydan ke Bob Marleyî de qanserî çermeyî esto û ganî engişta ci bêro tirakerdiş. Labelê Bob Marley tirabîyayîşî engişta xo qebul nêkerd. Çimkî goreyî bawerîya Rastafarîanîzmî ganî merdim yewperçe bikewtêne mezelî. Axirî Marley na nêweşîya xo ver, 11ê Gûlane yê 1981î de Jamaîka de merd.
Siya-sıpê
Siya-sıpê nameyo ke huneranê asayışênan de vıraziyayışanê tek-rengênan rê vaciyeno, nameyo pêroyiyo. Fotoğraf u sinema de, endustriya romani de siya-sıpê zaf guriyeno. Yew zi namê enê huneri siya-sıpêyo, hema veteyanê siya-sıpêyınan de rengê gewri zi esto.
Zaruk
Zaruk (be Tırki: Yakatarla), wılayetê Tuncêliye de dewê da qezay Puluria.
NGC 536
NGC 536, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 13 Keşkelun 1784 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Kampus
Kampus, jü universite de, cao ke merkezê universitey ra dürio u cao ke tede yurt, bani, cayê aktivasyoni u kafey estê. Vatey kampusi zıwanê Fransızki ra yeno. Uca ra zi zıwanê Latinki ra ameyo. Zıwananê Latinki u İtalyanki de kampus beno campo u yeno era mana cao rakerde.
Akdurak
Akdurak, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Polisot
Polisot, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Polisot;
Narlıdere
Narlıdere, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Qızılmescid
Qızılmescid (be Tırki: Kızılmescit) wılayetê Dêrsımi de, qezay Pılemuriye de yew dewa nahiya Deşta.
Tesirê sera
Tesirê Sera (be İngılızki: Greenhouse effect, be Almanki: Treibhauseffekt) fenomenê dê germbiyayena yabaniyo (tebietiyo) ke nameyê xo sera ra gêno, yanê bano ke tede dar û beri danê royiyayene, kenê weyiye.
Doskerdenanê ekolocikan ra derecê dınyao miyanên veciyeno ro ser. Ma vacime ke dereceyê dinayao normal her ke şi 15 °C de vındero, mevuriyo, beno berz. Davist serranê peyênan de yabanşınasan na biyayiye tesbit kerda. Sebebê berzbiyayena dereceyê miyanêni, atmosfer de zêdiyayena CO2 (karbondioksid) ra gırê danê. Nê ferqê qıckeki bêteranê zey sêl û lasêr anê dınya ser de. Ê meydan amayena karbondioksidi tayê sebebê xo estê.
.bofa
..bofa, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Külah, Ereğli
Külah, wılayetê Zonğuldaki de yew dewa qezay Ereğliya.
Draillant
Draillant, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Aliağa
Aliağa, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Şêniya Ağu
Şêniya Ağu (be Tırki: Ağaşenliği) qezay Dêrsımi Pılemuriye de yew dewa nahiya Deşta.
NGC 4755
NGC 4755, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.is
.is internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İslanda nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İslanda mocneno.
Koê Qımıli
Koê Qımıli, wılayetê Semsûri de yew koo.
NGC 2160
NGC 2160, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Mortgage
Mortgage (be Zazaki "Bıtepış bıroş") yew mal ya zi çiyê bini zey bon u dukan erinayış de pereyo ke ey erinayış de çıme mocniyeno, cı rê vaciyeno. Merdım çiyê erinayene rê zêdêri banqan ra pere gêno, dıme ra zi o pere hêdi hêdi peyser dano banqa.
.es
.es internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İspanya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İspanya mocneno.
Darê Newi
Darê Newi (Tırki: Yenidal) yew dewa qezay Boglon u wılayetê Çoliga. Darê Newi de Zazaki qısey beno. Nıfusê dewe 1.261o. Boglon ra 26km u Çolig ra 32km dûriya. Namey muxtarê dewa Darê Newi Muharrem Böleto.
Oseti
Oseti (Osetki: ирӕттӕ, irættæ), yew xelqê İranio. Oseti Osetya Zımey, Osetya Veroci de cıwiyenê. Zıwanê Osetan Osetkiyo. Osetki aidê zıwananê İrankiyo.
Osetki beno dı letey:
Texminen dınya de 720,000 Oseti estê. Dinê Osetan Xıristiyaniya.
Sezai Karakoç
Sezai Karakoç (b. 22 Çıle 1933, Erğeni, Diyarbekır - 16 Tışrino Peyên 2021) şair, nuştekar, merdımo delğeyın (mıtefekır) u siyasetkerê Tırkiyao. Gorey qeydê nıfusi roca biyayışê şairi vist u dı ê aşma Çıleya, hama kamci aşme de maya xo ra wıni fıkıriyeno ke aşma gulana.
Heyato xısusi
Dıma zi kewt imtıxanê mıfetışiya maliya u qezenç kerd, 11 Çıle 1956 de başle kerd mıfetışi. Uca ra amey Estanbol, kontrolorê çiyê ke yenê xazina bi. Dıma waziyao Anqara, coka ame Anqara. Uca ra reyna ageyrao Anqara. Be icabê wezifa xo, Anadoli de zaf cay geyray, wılayeti, qezay diy. Miyanê serranê 1960-1961i de şi eskeriya, eskeriya xo kerd. 1965 ra heta 1973i zaf reyi ke istıfa xo waşt, 1973 ra tepeya zi nêgırewt wezifanê resmi.
Zihniyeto edebi
Key ke Karakoçi başle kerd çı şıiranê xo sero fıkırneno bınuso, zihniyetê şıiranê xo zi nuşt. Vênayışê ey şıiranê xo ser kıtabê xo be namey Nuştê Edebiyati de nuşt. Nuştê Edebiyati hirê kıtaban ra yeno pêra. Caê Karakoçi şıriê Tırki de zaf cıyao, şıirê ey metafiziko. Şıiro metafizki edebiyatê Tırki de ca gırewti bi, hama Tanzimat ra tepeya eno zihiniyet vuriyo. Tek teyna şıiranê Abdulhak Hamidi de metafizik est biyo. Ey ra tepeya be serranê verênan ê cumhuriyeti, Necip Fazıl Kısakürek u Ahmet Kutsi Teceri metafizik reyna xo moto (mocnao). Ninan ra tepeya Yahya Kemal Beyatlı u Asaf Halet Çelebi de zi tayina zihniyetê metafiziki vêniyay. Hama enê unsurê metafiziki heç nêşenê a kerê zihniyetê Sezai Karakoçi, zihhiyetê ey ninan ra xeylê cıyao. Be tesbitê Ali Yıldızi, şıirê Tırki de şairo ke metafizik nao ro, kerdo raya xo, Sezai Karakoço. Sezai Karakoç şıirê xo be zıwano moderd wıni kerdo. O edebiyatê Ğerbi zi geyrao cı. O fıkırneno ke hunero mucerredo (soyut) modern be vênayışo İslami nezdiyo, coka zi şıirê xo de ena kışta nuştê, wıni resao.
Nuşteyo verêno ko Nuştê Edebiyati I de ca gêno, metafizi sero nusiyao. No zi muhımo u moteno (mocneno) ke şair ehemiyet dano kamci zihniyet u unsıran.
Urduki
Urduki, yew zıwano aidê gruba Zıwanê Hind u Aryaki, zıwanê resmiyo Pakıstan u Hindıstan de. Urduki de xeylê (bol) çekuyê Farski estê. Farski, Erebki Hindki u taêna zıwanê bini kewtê têmiyan, Urduki veto miyan. Urduki rê pê zıwano mehalli zıwanê Laşkaree dili (لشکری) zi yeno vatış.
NGC 6627
NGC 6627, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Işıkvuran
Işıkvuran (be Tırki: Işıkvuran, Hars), yew dewa Puluria.
NGC 2359
NGC 2359, yew cısmê asmêniyo. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Marly-Gomont
Marly-Gomont dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Güner Yasemin Balcı
Güner Yasemin Balcı (b. 9. Sıbate 1975, Berlin de) yew rocnamewan, weşankar û nuştekara Almana ke eslê xo Zazayo.
Droisy, Haute-Savoie
Droisy, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Menderes
Menderes, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
.il
.il internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İsraili nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İsraili mocneno.
Australya
Australya jû dewleta qıtay Okyanusyaya. Dormey Australya de dewletê İndonezya, Timorê Rocvetışi, Papua Gineya Newiye, Zelanda Newiye, Okyanuso Gırd û Okyanuso Hind estê. Paytextê Australya Canberraya. Australya ezay Mılliyetê Yewbiyayey û OECDya. Şeş (6) eyaletan ra yena pêra (mıteşekıla): Galê Verociyê Neweyi, Queensland, Australyay Veroci, Tazmanya, Victoria û Australyay Rocawani. Sistemê idarey xo demokrasiya.
Tarix
Medeniyetê Australya zaf kıhan niyo. Wexto verên de Aboricinan tede weşiya xo ramıta. Serra 1606ıne de merdumê Hollandayıc û Willem Jansz ameyi Australya; labelê Hollanda Australya işğal nêkerde. Serra 1770ıne de merdumê Britanyayıc û James Cook amey Australya û Qraliya Yewbiyayiye Australya hêdi hêdi işğal kerda û Australya biya koloniya/mıstemera Qraliya Yewbiyayiye. Britanya zehf terteley ardi ser û zehf merdumê Aboricinan kışti. Ewro Awıstralya biya gırêdayiya Qraliya Yewbiyayiye.
İklım u bacari
Seba ke erdê Australya hera û gırdo, iklımê Australya zehf vıriyeno. Zımey Australya honıko û bırrê tropiki estê; feqet verocê Australya de hewa zaf germıno, çoli zi zehf estê.
Bacarê gırdi:
Bacarê Sidneyi zaf raver şiyo. Sidney de bina û banê xeylê berzi estê û bacarê dewiziyo, paytextê borsayo, merkezê iqtısadê Awıstralyayo.
Nıfus
Nıfusê Awıstralya 20 milyono. Zedf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê. Şarê Ewropa (Yunan û İtalyani), şarê Asya (Vietnamıc u Çinıci) tede zehfê. İşğalê Britanya Gırde ra raver Aboricinan tede mendêne. Australya de xeylê dini yenê diyayene. Dinê Australya Xırıstiyaniya. Mezhebê mılletê Awıstralya Protestan û Katoliko. Tayê Musewiyi û Mısılmani zi estê. %16 merdumê Australya ateistê. Zıwanê xoyo resmi İngılızkiyo, hema tayê şarê Australya Vietnamki, İtalyanki û Yunanki qıseyi kenê.
Ekonomiye
Ekonomiyaê Australya zehf qewetıno. Standardê cıwiyayışi zehf hewlo. Endustriya komunikasyoni zehf raver şiya.
Akpınar, Bêsni
Akpınar, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Debbie Reynolds
Mary Frances "Debbie" Reynolds (b. 1 Nisane 1932, El Paso, Texas, DAY) aktris u merdıma namdara ke şowê Amerikayê têlevizyoni de program vırazena u medyay sosyale de ca gêna.
NGC 2136
NGC 2136, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
.se
.se internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İsweçi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İsweçi mocneno.
Kospes
Kospes (Latinki: Cervidae) namey pêroyiyo ke ganiyê ke miyanê keyey kospesan de ca gênê, inan rê vaciyeno. Heywanê nezdiyê ke taxımê dı-sımınan de ca gênê, ê zi be namey kospesi şınasiyenê. Keyey kospesan zaf gırdo, teberê tayê cayan de her ca de kospes esto. Coka cayê cıwiyayışê kospesan xeylê hirao. Dınya sero zaf kospesê gırdi zey musi u zaf kospesê qıteki zey pudu estê.
NGC 3879
NGC 3879, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Roşanê Roci
No roşan bahdê tepıştenda Roci (Rozi) yeno bımbarek kerdenı. Şarê welatê ma yo Müsülman (Mısılman) serê miyan dı ju mengı Roce tepşeno. Roja kı roce qedêno a rojı Roşanê Roci destpey keno. No Roşan hirê rozi (roci) rameno. Roja sıfteyênı şewra rewê şarê ma yo mısılman şıno Cami u Nımacê (Nımazê) roşandê roci keno. Zerqê tizi erzeno u roj hebê berz beno, nêbeno dest bı Nemaz kerdenı beno. Nemazê xo kerd tepey a herkes sınasnayanê xo gêno u şınê keyandê xo dı şamiya Roşaniya şewray piya wenê. Sınasnayan ra kam Pilo, ravey ameyê eşiro, gırd u bı emıro key ey dı şamiya Roşani vırazêna, qandê meyman, sınasnayan, dost, merdım u enbıryanan. Pilê ê keyi Cami ra vıjêno nêvıjêno, merdımanê xo, dost, enbaz, sınasnaye u enbıryananê xo gêno şaneno xo dımı u yenê keye. Roşanê xo bımbarek kenê u dest bı werdenda şamida xo ya Roşani kenê. Şamiya xo ya Roşani heme piya roşenê u wenê. Merdımê kı yenê nan wenê, vêşi nêroşenê. Qandê kı jew yeno jew werzeno. (Yanê tay yenê şamiya xo wenê u werzenê şınê. Qatna yenê roşanê ê keyi bımbarek kenê u şamiya xo wenê). A rojı şewra heta şan key raveyamyayan dı, Pir, Axa, Şêx, Seyid, Sereşir, Pil, Gırd, Mıxtar u dewlemendan dı sırfey nan werdenı erd ra nêwerzeno. Jew yeno jew şıno. Ê kı yenê hıma-hıma hemeyê cı dı ê keyan dı nan u şamiya xo wenê. Qeçê sınasnayan, merdımandê cı u enbıryanan zi yenê ziyareteyda ê keyi. Qandê qeçkan (Domana) şeker u çerez herinenê u inan ra kenê vılla. Ey ra nameyêdê ê Roşani zi Roşanê şekeri yeno vatenı. Bê vıllakerdenda şekeri Pil yan zi gırdê ê keyi qandê xerckerdenı perey zi danê qeç, xort u kesandê neçaran, mıhtacbiyayan u sêküran. Bênan u şami dayenı, kılêncey (kılori) Roşani zi yenê vıraştenı u vıllakerdenı.
Neçar u fıqarey, bêkes u sêküri dı ê Roşanan dı şınê keyandê dewlemendan dı, Sereşir, Beg, Axler, Pir, Pil, Şêx u Mıxtaran dı nan u şami wenê. Çımkı şamiyê Roşanan heme, şamiyê terwendey u goştıniyê. Neçar u bêkesiyê kı serı fınê goşt nêvinenê u nêwenê, dı ê Roşanan dı mırdiya xo wenê. Qandê coy zi cayêdê ê Roşanano taybetiyo gırd şardê ma miyan dı esto.
Tabi bê werdenı u vıllakerdenda nan u şami, parseci zi yenê xo rê parse kenê u perey arêkenê. Hirê rozi pêsero o Roşan yeno bımbarek kerdenı, dost, Enbaz, sınasnayey u merdımê pê ê hirê rojan miyan dı şınê u pê ziyaret kenê. Şandê ê rojan dı zi keyan dı yenê pêser, çixküfte vırazenê, çerez çerez kenê, xo miyan dı şên u şahi vırazenê, wenê u şımenê.
Jewna cayêdê ê Roşanano zahf gırso taybeti esto kı, o zi noyo. Ê kı pê ra qahryayê, ê kı nabênê cı pê dı xırabo, ê dı nê Roşanan dı yenê pê hetı u pê dı yenê werey. (Tabi ê kı werdiyê ê şınê gırdan hetı u cı ra efê xo wazenê. Ê kı bı xo nêşınê zi, inan dost, enbaz u sınasnayey gênê u benê pê dı anê werey). Bı no hesab a qahryayeya miyandê inan werzena.
Dı a bımbarek u ziyaretkerdena ê Roşanan dı veri ê kı emrê (temenê) cı werdiyo ê şınê gırdanê xo ziyaret kenê u lew nanê Pilandê xo desta. Bahdo zi, eger gırd u pilê inan wext bıvinê, yan zi pa bıresnê ê şınê werdiyanê xo ziyaret kenê u kêfanê inan kenê weş. Tay merdımê xeyrwaştoxi, dewlemend, Sereşir, Axay, Şêx u Begleri dı ê Roşanan dı feqir u fıqaran rê, bêkes u bêwıhêran rê, sêkür u seqetan rê xüsusi şami vırazenê, pizanê inan kenê wırd u serê inan kenê newe. (Yanê cı rê çına herinenê u danê pıra) Qandê xeyr u xeyratkerdenı çıçi lazım o kenê.
Çı çiyê werdi u xoradayeno terwende esto, dı ê Roşanan dı yeno werdenı u xoradayenı. Dı ê Roşanan dı çı çınayo newe, pak u nammili esto, sandıqanra vıjêno yan zi herineyêno u deyêno xora. Gırd u werdi, cıni u camêrd, xort u keyney, waşti u waştey, veyv u zamay dı ê Roşanan dı çınayo weş danê xo ra u zey vıllıkana xo xemılnenê. Dı nê roşanan dı herkes şıno merdandê xo ser, gorıstanan u inan rê yasin yan zi mewlid dano wendenı u xeyratê cı keno vılla.
Çıme
Zuckerfest Eid ul-Fitr fa:عيد فطر Id ul-Fitr Праздник разговения Eid ul-Fitr Eid ul-Fitr 肉孜节
Salê Galê
Salê Galê, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Ekonomiye
Ekonomiya dewa Salê Galê be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Oyalı
Oyalı, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Salê Galê
Xızmete
Dewa Salê Galê de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê na dewe esto.
NGC 537
NGC 537, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Andromeda miyan de ca gêno. 13 Keşkelun 1784 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Zıwanê Hind u Aryanki
Zıwanê Hind u Aryanki, yew şubêye zıwanê Hind u Ewropao. Hindki, Urduki, Bengalki u Sankristki aidê gruba Zıwanê Hind u Aryankio.
Tefenni
Tefenni yew qezay Burduriya.
NGC 6604
NGC 6604, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (b. 18 Temuze 1918 - m. 5 Kanun 2013) 9ê gulane 1994 ra heta heziran 1999 serekcumhurê Afrikaya Verocio siyahiyo sıfteyın bi.
Xırbızun
Xırbızun (be Tırki: Yiğitharman) yew dewa qezay Boglani u wılayetê Çoligia. Şarê Xırbızuni Zazaki qısey keno. Nıfusê dewe 895o. Boglon ra 15 km u Çolig ra 61 km dûria. Nameyeê muxtarê dewa Xırbızuni Mustafa Araso.
Nelson Mandela
Serê Domanêni u Xortênia Xo
Nelson Rolihlahla Mandela 18ê Aşma Amnania Wertêne (Temuze) 1918de dewê de Afriqay Veroci de ame dınya. Domanênia xo dewe de, ebe çıraynaena mal-dawari vêrde ra. Maa xo xırıstiyane biye, Mandela khe bi hawtserre, maa dê o rışna mektevêde xırıstiyana. Mandela uja vaftiz bi u malımê dê vernamê de İngılızki na pıra: Nelson. Çawo khe Nelson Mandela new sere bi, piyê xo merd. Merdena piyê dê dıma, maa dê o berd teslimê qonağê şefê qebila dina kerd. Waxtê Mandelay hatani des u şeş serine uja vêrdra. Nê serade maa xo hondê nêdiye, hema şefê qebila u cênya xo zaf rınd qaytê Mandelay kerd. Heto jü ra ki Mandelay mektevê kaleka qonağide wend; ê mektevide İngılızki mısa, mırdya xo tarıx u coğrafya wende, taê ki verva xırıstiyanêni şi. Mandela, gorê vatena xo, ê serade hona rınd heşarê zılmê Awrupayıca nêbibi. Hona kolonyalizm zê çiyê de rınd diyênê; Mandelayê o tawi çımde, Awrupayıci zılımkar nêbi u xısmeta dina rêştênê şarê Afriqa. Şerê Dınyayê Dıdinede ki Mandelay hetê İngiltera guretibi. Dirê serê bini, Mandela kewt üniversita, hıquq wend. Waxte üniversitede ki onciya zêde elaqadarê siyaseti nêbi; mesafo derg vazdênê, boks kerdênê, şiyênê partiyanê dansi. Feqet dolımê, derheqê werdena talebade üniverstede protestoyê bi; Mandela ki kerdoğanê nê protestoy ra bi u nae ser çiyê waxt üniversite ra ame dürkerdene. Mandelay na üniversite nêxelesnê u cavırdê. Ê tawa şefê qebila Mandelay rê jü çênekhe dibi, waştêne khe Mandela a çênekhe de bızewejiyo. Mandelay na sate zewaj nêwaştênê feqet gere heto bin ra ki qesa şefê qebila nêşıktênê. Mandelay verde jü raye mendibi: rem. Xora ê ki hêni kerd, welatê xo ra rema, ame Johannesburg.
Drastamat Kanayan
Drastamat Kanayan (1 Gulane 1883; Surmali - 8 Mart 1956; Boston), yew siyasetkar u generalo Ermeniyo. Leqeba cı Dro biya.
Nelson Mandela
Ebe Siyaset Têrü Amayiş
Mandelay Johannesburgde vırêndiye jü şirketê madenide kar dozkerd, uja bi phawançiyê şewe. Feqet werte ra khe taê waxt vêrd ra, welat ra remaişê dê bi eşkera u nae ser kar ra ame êştene. Karê phawançiyêni ra dıme, mordemê de dê cı rê jü şirketê hıquqide, lêê jü awkatê Cuhidi de kar di. Wayırê nê şirketi u awkatê khe şirketde xebetinê, nezdiyê Kongra Afriqawa Milliye (KAM) u Partiya Qoministe (PQ) bi. Mandela ebe na qêyde emrê xode defa vırêne xo nezdi rê siyaseti kerd. Nae ra tepya êndi rew rew şi pêseramayişanê siyasiya u ê dormade xêlê hevalê newê nas kerdi. Ebe qesanê dê, atmosferê nê pêseramayişa dê sero tesirê de gıran vırdabi. Çıkhe ê hatani nıkha Afriqanıci, Awrupayıci, Cuhıdi niya têdüştde, niya zê wau u bıraa u hevala nêdibi. Onciya ki, hona taê qısawetê xo bi; mesela ateizmê nê partiya u xırıstiyanêniya Mandelay nêkewtênê pê.
Vuriyayışê Fıkri u Qerarê Xoverdayışê Radikali
Mandela nê serade onciya kewt üniversita, hetê ra wendişê hıquqı dewam kerd, hetêra xebetiya, heto bin ra ki pıra pıra wertê karê siyasetide kewt vırêndiye. Mandelay çımde, bê KAMi komelê de bine lazıme biye khe, wa xort u azeba biyaro zerê hereketi. Ê u hevalanê xo sera 1944inede Jüwaniya Gêncanê Kongra Afriqawa Milliye kerde şên. Mandela be xo ki na komelede endamê komita raeraberdişi bi. Onciya ê serade Mandelay endamê de KAMi, Evelyn Mase naskerde u têy zewejiya. Mase ra dı domani bi, jü layêk jü ki çênekhe; çenekhe khe biye new aşme, nêweşiya menenjiti ver merde. Sera 1948ide Afriqa Verojide weçinıtena biye u na weçinıtenede şarê süpêy têyna rae dênê, heqê şarê siyayi u raye dayene çinêbi. Na weçinitenede partiyê de şarpereste, Partiya Milliye vêjiye u pıra pıra dest kerd be ardena rejimê apertheidi. Na jüye sero, Mandela u hevalanê xo qerar dacı khe êndi nae ra tepya ê verva nê rejimê şarperesti gere karê de tayina radikal bıkerê. Nata bota dirê protestoy kerdi, taê caa şi grêva. Feqet dewelete nêvırdênê khe tewr ê çımanê xo rakerê. Heto bin ra khi, Mandela nê sera derheqê siyasetide xo be xo vuriyênê. Êndi xırıstiyanêni ra tayina düri, materyalizm ra tayina nezdi bi. Dest kerdibi wendena kıtavanê Marks u Engelsi. Rejimê Jüwaniya Sovyeta ki ê sera pışti dênê şaranê bınedesta; na jüye ki Mandela verva sosyalizm u qomınizmi berdênê. Onciya nê serade Mandela pıra pıra vêjiyênê meydana u cematanê gırsa rê qesekerdeni kerdênê. Gegane nê qesêkerdenanê xo sero amênê guretene, waxtê de kılm zerede mendênê, pêyjo amênê ravırdiyayêne. Feqet cênya xo Evelyne na şiyayiş ra hondê weş nêbiye; ae nêwaştênê khe Mandela niya zaf wertê siyaseti kuyo. Jü ki, şık kerdênê khe Mandela sare re dae çarneno. Axriyede Mandela u Evelyne Gulana 1958ide jübini cavırda. Evelyne şiyê kewte wertê Şahadanê Yehovay, Mandelayi ki dirê aşmê bini Winnie Madikizela naskerde u dolıma dıdine zewejiya.
Gırewtene u Cezay Emri
Mandelay ê waxta onciya karê siyaseti u karê hıquqi piya rae ra berdêne. Çiyo khe bi, êndi protestoa ra pıra pıra biyênê zereserd, çıkhe dwelete qet nêvırdênê khe ê xo bılewnê. Çımê Mandela u hevalanê dê nafa şero silayınde bi. Seba dozkerdena silaa, Mandelay qasıdê rışna Çin; feqet Çini çımde Kongra Afriqa Milliye hona şerê gerilla rê hazır nêbiye u seba nae ra ki Çini silay nêday. Onciya ki Mandela u hevalanê xo şero silayın ra fek ranêvırda, pıra pıra têvdirê xo di. Plan o bi khe, zerê KAMide grubê de dızdiyaye şênkerê u na grubê ki sabotaja bıkero. Sera 1962inede KAMi Mandela dızdiya rışna dewletanê Afriqaanê bina; Mandelay uja hem seba silaa ra perê day arê hemı ki ebe xo êrdımê şerê gerilla gurêt. 5ê Aşma Amnaniya Pêêne 1962de, çawo khe Mandela hona newe cêrabi re Afriqa Veroji, ame guretene. Vırêndiye şüjê xo zaf gıran nêbi; ebe hazırkerdena grêva u xerepnayêna zagonê dewlete ame şüjkerdene u 4 seri ceza diye cı. Feqet serê tepya, operasyonê de binide, derheqê şerê silayınide ewraqê newey kewti re dewlete dest. Nafa newe vırêndiya ra dawa biye ra. Axriya na dawade Mandela u hevalanê xo ceza emıri gurête.
Serrê Hepısi u Sermiyanênia Afriqa Veroci
Mandela 1962 ra hatani Gujiga 1990i, yanê 28 seri hepısde mend. Serê hepısiyê vırêni zaf çetın vêrdira; Mandela qawışanê zaf tengade têyna mend, cênya xo domanê xo şeş aşmide dolımê ya di ya nêdi, hevalanê xo ra ame vısnayêne. Feqet seranê pêênade dewlete şertê dê tayina kerdi sıst. Mandela 11yê Gujige 1990êde ame ravırdayêne. Ravırdayêna dê dınya şa kerde; feqet dê çımde şer hona nêxelesiya bi, hatani ajê rejimê apartheidi werte ra nêamêne wedardayene, dawa Afriqa Veroci nêxelesiyênê. Hokmatê o tawi êndi gelê bibi nerm; hokmati u Mandela dirê seri projê de werêmayişi sero piya xebetiyay. Na proja pêyjo çarniye re Koalisyono Milli. Weçinıtena sera 1994inede KAMi zafêriya raa gurêt u Mandela bi sermiyano siyawo Afriqawo vırên. Mandelay 1994 ra hatani 1999 sermiyanêniya Afriqa Veroji kerde u wertê nê sera de rejimo khan kokhe ra ame wedardayene, heqê şarê süpê u heqê şarê siyay bi zê jübini. Mandelay êndi xo çımde wezifê xo ardibi ca: 29ê Marti 1999de ebe qesêkerdenê de pêêne siyaset cavırda.
Serrê Peyêni
Çıqa khal u nêweş bone ki, hona zeriya xo kerdênê cêniya. Hetê zeri ra hêni têzık bi ke, 80 seriya biyayêna xode onciya zewejiya! Cênya xuya pêêne de ki 15 seri viyarnay. Nê seranê pêêna de nêweşiyê xo êndi bibi zêde, rew rew berdêne nêweşxane. Payizê 2013ide nêweşiya xo tayina biye gırane. Mandela roja 5ê Çelê Vırêni 2013de şi heqiya xo. Merdena dê sero hokmatê Afriqa Veroji 10 roji siya ilan kerd. Ceneza Mandelay 15ê Çelê Vırêni 2013de amê wedardaene.
Baba Qef
Baba Qef (İ.A), sera 1968 dı Sewreg ı dı marda xü ra biyo. Dıma sera 1975 ra yo kı Diyarbekırı dı cüwêno u Diyarbekırı dı mektebê xü yê sıfteyını, mabên (werte) u lise (Erkek Sanat Lisesi) wendo. Baba Qef, dıma teknikereyda makina qedeynayo u wextê Diyarbakır Karayollari dı gürweyayo. Labırê no karê makinan ra héznêkerdo u fek karê xü ra verdayo. Dıma wextê do derg welatandê Ewropa, Amerika dı gêyrayo u resımi anto. Dıma bı enbazandê xü yê émeriqanıjan, yunaniyan u almanana héme Tırkiya gêyrayo u resımi anto u nêy resmê cı Émeriqa dı suka New York City dı mıntıqa Broadway dı galeri dı mısnayê. Baba Qef, nıka karê ixalat u ixracati keno u bı namedê Zazakiya şirketê cı esto. Ju kıtabê cı bı resmandê ciya piya hadıre beno u nezdi dı o do bıreso wendoxan. Baba Qef héta nıka tenya bı zazaki nuşnayo u zekı bı xü zi vano: 'Ez nêşena bı tırki fıkıriya u bınuşna'.
Pêhesnayışê desti
Pêhesnayışê desti pêhesnayışo kı merdımi dest sera kenê vıla, oyo. Vêşêr cayê kı merdımi tedı zafê, uca dı pêhesnayışi benê vıla u merdıman ra xebere yena dayış. Pêhesnayışi reklamkerdışi rê gırweyniyenê.
Herımiyayışê versênan
Herımiyayışê versênan, çiyê ke merdımi vir de ca gênê u çiyê ke merdım verorê xo ra veceno. Key merdım versêney (cewab) yew persi ya zi yew ra vêşêr persan dano cı, hetê versêney ê persan vırneno u merdımi versênanê raştan nêvano, vırreno (vıri erzeno, vırr keno). Ney rê zi vanê efektê herımiyayışê versênan.
.ch
.ch internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İswiçre nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İswiçre mocneno.
Kakber
Kakber (be Tırki: Buzlutepe) wılayetê Tuncêliye de dewê da qezay Puluria.
Kiraz
Kiraz, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
NGC 4756
NGC 4756, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Saint-Martin-Bellevue
Saint-Martin-Bellevue, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
NGC 2360
NGC 2360, yew cısmê asmêniyo. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Grosbreuil
Grosbreuil, yew komuna Vendéeya. Na komune Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire de ca gêna.
Akkuyu
Akkuyu, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
.it
.it internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta İtalya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê İtalya mocneno.
Kızılhisar
Kızılhisar, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsnia. Gorey amardışê serra 2000ıne ra nıfusê cı 181 nefero.
Çeltikçi, Burdur
Çeltikçi yew qezay Burduriya.
.cl
.cl internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Şili nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Şili mocneno.
La Couture, Vendée
La Couture, yew komuna qezay Fontenay-le-Comteya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Pays de la Loire de, wılayetê Vendéeyi dero.
Xızmete
La Couture de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Embıryani
Dormey La Couture ra komunê La Bretonnière-la-Claye, Mareuil-sur-Lay-Dissais, Péault û Rosnay ca gênê.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê La Couture ;
Baqırci
Baqırci (Baqırwan): Merdımê kı baqır ra çi vıraştê ey rê vatê baqırci. Baqırciyan lên, sıhanı, tası, sitıl, sini, lengıri, tawa, irbıq, leganı u herwına fıraqê tey şami u çi werdenı u şımıtenı, çiyo awın dekerdenı u teyberdenı vıraştê. Baqırcılıxey rê zi zenat, hüner u zanayenı lazımı bi. Cao kı tey çiyo baqırên vırazêno u roşêno ê cay rê zi vanê baqırxane.
Konak
Konak, yew qezay u taxa wılayetê İzmiriya.
Le Givre
Le Givre, yew komuna Vendéeya. Na komune Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire de ca gêna.
Matthew W. Taylor
Matthew William Taylor (b. 31 Kanun 1966, Flint, Michigan, DAY) aktor u merdımo namdaro ke şowê Amerikayê têlevizyoni de program vırazeno u medya sosyale de ca gêno.
NGC 6602
NGC 6602, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Bloye
Bloye, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Dalpek
Dalpek wılayetê Diyarbekıri de yew dewa qezay Çermugiya.
Qraliya İtalya
Qraliya İtalya (zıwanê İtalyanki de: Regno d'Italia) qraliya kıhana ke serra 1861ıne de ebe yewbiyayışê İtalyay ra vıraziyaya u ebe vaciyayışê ilanê Cumhuriyetê İtalyay, serra 1946ıne de peyniye diya. Serrê 1943 u 1945 miyan de İtalya de Benito Mussolini Cumhuriyetê İtalyano Sosyalist vıraşto hama emrê xo qıtek biyo ke miyanê sistemê qraliye de amoriyeno. Qraliya İtalya dıma İmperatoriya Romay qraliya verêna ke pêro hardê İtalya kewto zerrekê xo ra. 12 seserri biyê ke nêmadey İtalya ra yew dewlete nêveciya, xeylê dewletê qıteki vıraziyayê u peyniye diyê. Na qraliye, İtalya teber de zımey Afrika ra Libya u Tunıs, rocvetışê Afrika ra zi Etiyopya u Somalya (o taw namê Hebeşıstani ra zi şınasiyêne) destê xo ra gırewtê. İmperyalizmê xo qıta Afrika ser de ramıto, xeylê cayanê qıtaya Afrika kolonize kerdê. Heto bin ra zi nêmadey Balkani ser de zi tesırê xo mocno, dormey Deryay Adriyatiki işğal kerdo. Uca de xeylê dewletê qıteki biyê zey Montenegro, Arnawudiye, Slowenya heme ninan vêrdê destê Qraliya İtalyay ra.
Dalpek
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Qraliya İtalya
İlanê Cumhuriyetê İtalya u şiyayışê qralê İtalyani Umberto III.
Domê Cengê Cihaniê Dıyıne (1945) de ekonomiye u sistemê İtalya xeylê zerari diyê. Umberto III. Dıma cengê cihani serra 1946ıne de vêrdo textê Qraliya İtalya ra hama text ser de tenya hirıs u hirê roci mendo. Şarê İtalya miyan de vengi veciyayi ke qral şêro u sistemo newe biyariyo. Qral bınê basqı de mendo u vato ke referandum vıraziyeno. Referandum keriyao u referandum ra waştışê cumhuriyeti veciyo. Qral İtalya terk kerdo, sistemê cumhuriyeti ameo. Alcide De Gasperi serecumhuro verên çıniyao we.