cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jost Gippert
Prof. Dr. Jost Gippert (12yê Marti 1956 Winz-Niederwenigern, Almanya de ame dınya) Universıtey Goethe Frankfurt de alımê dê zıwanan'o Almano. Be xo Hindo-Ewropaist u Japanologo, heto bin ra ki alımê zıwananê Kovkasano u xeylê zıwananê binan sero gırweyeno. Universitey Goethey Frankfurtê Maini, qısmê Zıwanşınasiya Têverşanıtoğe de profesor bi. Serra 2022yıne de kewt teqaud.
Zıwananê ke Gippert sero xebetiyao, inan ra yew ki Zazakiyo. Serranê 1994-2000ıne miyan de ey be nuştoğ u qıseykerdoğanê Zazaki ra piya nê zıwani sero tedqiqat u cıgeyrayışi vıraşti. 4ê Gulana 1996i de ey Veyvê Kıtaban, sûka Almanya Mannheim de raresayışê Zazakiyo tarixi sero qısey kerd.
Meqaley cı be Almanki u Tırki pêserokaya Warey de veciya (PDF). Meqaley xo'yê dıyıne Zazaki sero be namey Zur dialektalen Stellung des Zazaki (Almanki "Heruna Zazaki'ya diyalektale sero" serra 2009ıne de pêseroka zıwanzanan Die Sprache de veciya. Nê meqaley de heruna (caê) Zazaki zıwananê İrankiyê rocawanê zımey (ğerbê şımali) miyan sero vındeno u zey Ludwig Pauli ano a zıwan ke, Zazaki pê bunyay xo u xısusiyetanê raresayışê venganê tarixiyan, zıwanê İrankiyê rocawanê zımey'o tewr tipiko. Nê xısusiyeti gorey zıwananê İrankiyê rocawanê zımey'ê binan tewr rınd şevekıtê (hefz kerdê) u xeylê hetan ra mıhafezekaro.
Gippert ezaê dê ronaoğanê Enstituyê Zazakiyo u 2 serrê verêni serkarê diwanê idarey nê enstitüy bi.
Biyografiye
Serra 1972yıne de lisey Leibniz-Gymnasiumi Essen-Altenessen ra bi mezun. 1972 ra heta 1977 Universıtanê Marburg u Berlin (Freie Universität) de Zıwanşınasiya Têverşanıtoğe (İlmê Zıwanan'ê Qıyasi), Hindolociye, Japonolociye u Sinolociye wende. Wendış ra tepeya ey 1977 de derecey doktorê felsefey be teza xo "Zıwananê Hind-Ewropa de Sentaksê Vıraştenanê Mesderkiyan" gırewt. 1977 ra heta 1990 Berlin, Viyana u Salzburg de wahêrê mıxtelıf mewqiyan bi, zey asistanê ilmi ya ki ê universıtey ya ki lektorê universıtey. Serra 1991ıne de sureo ke asistanê Zıwanşınasiya Komptueri'a Şerqiyati (Oryentalistik) bi, Universıtey Bambergi de pê teza xo Ermenki u Gurcki de İranki ra qısanê gırewteyan sero resa derecey profesorine. Jost Gippert 1994 ra nat Universıtey Johann Wolfgang Goethey, sûka Frankfurtê Maini de Zıwanşınasiya Têverşanıtoğe salıx dano. 1996 ra nat Akademiya İlman Gelati (Gurcıstan) de ezaê dıwela teberio, 2002 ra nat ezaê Komisyonê Turfani, 2007 ra nat ki ezaê Merkezê "Sprache" (Zıwan) ê Akademiya İlmanê Berlin-Brandenburgio.
Karaz
Karaz (be Usmanıcki: کاراز Kâraz, be Tırki Kocaköy) yew qezay Diyarbekıria.
Jost Gippert
Biyografiye
Tayinê ey'ê profesorina Zıwanşınasiya Têverşanıtoğe ra nat 1994 de Universıtey Frankfurti de, gıraniya gırweyayışanê ey kışta zıwananê Hind-Ewropa u tarixê inan u Tipolociya zıwanan'a genele de zıwananê mıntıqaya Kovkasya serowa ki, awa ke na wexto peyên mıxtelıf projey pia-gırweyayışi'ê enternasyonali bınê idarey ey de kerdê zımetê ey. Projey TİTUSi de zıwanşınasê komputerio ki, oyo ke 1987ıne ra nat Gipperti be xo vısto a ver u idare keno. No proje hedef keno ke şar elektronik bıreso dayanê (veri) bıngehi'ê nusiyaeyan, ê zıwananê Hind-Ewropa u emberiyanê (ciranê) cı'yê nusiyaeyanê kehanan. Gıraneya cıgeyrayışanê ey zıwanşınasiya têverşanıtoğa tarixiye, tipolociya zıwani, korpusanê (kuliyatanê) elektronikan, Wesiqakerdena zıwanan'a multimedyale u analizê deştnuştışan'o elektronik serowa.
TITUS, ARMAZI, GNC u LOEWE
Jost Gippert ronaoğ u direktorê Projey TİTUSio (Thesaurusê Malzemanê Hind-Ewropaê metın u zıwanan), oyo ke zıwananê Hind-Ewropa u cı rê lısananê ciranan de temamiye ra tepıştena malzemanê neqli'ê nusiyaeyan'a dicitale hedef gêno (1997 ra nat). 1999ıne de ey ver projey ARMAZI (Zıwan u Kulturê Kovkasya: Wesiqevıraştena elektronike) vist a ver, oyo ke be temamiye qeyd gırewtena malzemana dicitale zıwananê Kovkasya ra hedef gırewti bi u cı ra na mabeyn de projey korpusê Gurckiyê mıli peyda bi. 2010ıne ra nat Jost Gippert gıraniya “Digital Humanities Hessen: Integrierte Aufbereitung und Auswertung textbasierter Corpora” (Digital Humanities ê eyaletê Hesseni: Hazırkerden u ercnaena korpusanê nusiyaiyana entegrekerdiye) çarçıwey “Landes-Offensive zur Entwicklung Wissenschaftlich-ökonomischer Exzellenz (LOEWE)” (gameeştena eyaleti seba raresnayışê kamıliya ilmi-ekonomike) ê Eyaletê Hesseni (Projeo muşterek be Universıtey Frankfurti be Universtıtey Darmstadti'ê Tekniki u Freien Deutschen Hochstift / Muzey Goethey Frankfurt) idare keno.
Analizê Destnuşten'o Elektronik
Serra 1990yıne ra nat taê mıxtelıf projan miyan de Jost Gippert gıneno destnuştışanê Asya Veri sera, 2009ıne de universıtey sûka Hamburgi de biyo tewrê gruba cıgeyrayışi be namey "Manuskriptkulturen" (zagonê destnuştışan). 2013yıne de Petra-Kappert-Fellow de reyna Hamburg de biyo tewrê gırweynayışanê "Encyclopedia of Manuscript Cultures of Asia and Africa" u "Comparative Oriental Manuscript Studies".
Tekağaç, Bêsni
Tekağaç, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Agnes Korn
Dr. PD Agnes Korne Universıtey Frankfurti de alımay zıwananê Hind-Ewropaya. Korne Hamburg û Viyena de ilmê Zıwananê Hind-Ewropa wendo, 1996 de unwanê mastıri gırewto. Seranê 1995/96ıne de sûkay Slovakya Banská Bystrica de lektoriye kerda. Serray 2003ıne de doxtoray xo zıwanê Beluçki sero vıraşte.
Serra 1998ıne ra nat Universıtey Frankfurti de doçenta û dersan dana. Aye serra 2010ıne de habilitasyonê xo ki vıraşt û unwanê PD (Almanki Privatdozentin, "doçenta xısusiye") gırewt.
Fikret Hakan
Fikret Hakan yew kaykero Tırko. Ey sinema û têatro de kay kerd.
Beaune-d'Allier
Beaune-d'Allier, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komuna wılayetê Allieriya.
Agnes Korn
Agnes Korne ronaoğanê Enstituyê Zazaki rawa û 2003 ra nat serdaray diwanê idareyê enstituya.
NGC 6734
NGC 6734, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Ohlungen
Ohlungen, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Adele
Adele Laurie Blue Adkins (b. 5 Gulane 1988) yew bestekar, senatkar u muzisyena İngılıza. Serra 1988ıne de mıntıqa ye Tottenhami de biya. Serra 2008ıne de BBC ra xelata Vengê 2008i grewta. Bahdo 28ê Çeleyê 2008ıne de albumê xoyo verên 19 çap kerdo. Ebe nê albumi ra hem Qraliya Yewbiyayiye de hem zi cihan de zaf biya namdare.
Serra 2009ıne dê Xelata Grammy ra dı xelati gırewtê. Serra 2011ıne de albumê xoyo dıyıne 21 çap kerdo. Ebe nê albumi ra dınya de zaf biya namdare u zafê kesi no albume gırewto u Adele ebe nê albumi Xelata Grammy ra şeş xêlati gırewtê u rekorê Beyoncéy egale kerdo.
Muxía
Muxía, dewleta İspanya de eyaletê Galiçya de yew belediyay wılayetê A Coruñao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Muxía;
St. Peter Port
St. Peter Port, yew sûka u paytextê Guernseyo.
NGC 3482
NGC 3482, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Saint-Sauveur-Gouvernet
Saint-Sauveur-Gouvernet, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Saint-Sauveur-Gouvernet de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Saint-Sauveur-Gouvernet;
Nil Karaibrahimgil
Nil Karaibrahimgil (b. 1976, Anqara) jû muzisyena de Tırka. Serrra 1976ıne de Anqara de maya xo ra biya.
August Haußleiter
August Haußleiter, yew siyasetkaro Almano. Ey dewleta Almanya de serekiya partiya Bündnis 90/Die Grünen (Yewiya 90/Keski) kerda.
Maizières, Pas-de-Calais
Maizières, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Alacabük, Ereğli
Alacabük, wılayetê Zonğuldaki de yew dewa qezay Ereğliya.
Le Mayet-de-Montagne
Le Mayet-de-Montagne, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpesi miyan de yew komuna wılayetê Allieriya.
Peter I
Peter I (be Ruski: Пётр I Великий Pyotr I Velikiy; 10 Heziran 1672 - 8 Şıbate 1725) yew çarê Çariya Rusya biyo.
Sıliwan
Sıliwan (be Usmanıcki: ميا فارقين / Meya Farkîn, be Tırki Silvan, Kurdki Farqîn) qezayê da Diyarbekıria.
Topluca, Akhisar
Topluca ya zi Bergele, wılayetê Manisa de yew mahlay qezay Akhisaria.
1671
1671, Serrenamey Gregori de yew serra teqwimiya. Gorey reqemanê romenan ra nuştışê cı   aseno.
NGC 2337
NGC 2337, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Topluca, Akhisar
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Mahla de mektebo verên û mektebê miyanêni esto.
Resayış
Ray û kanalizasyonê mahla esto.
Xızmete
awa mahla esta. Elektrik û internetê mahla anciyao.
Mametz, Pas-de-Calais
Mametz, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Waltenheim-sur-Zorn
Waltenheim-sur-Zorn, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
.中信
.中信, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Guernsey
Guernsey, yew adeyo ke aidê Britanya Gırdeyo. Cayê cı Deryay Manşi dero. Paytextê cı sûka St. Peter Portiya.
Nihâl Atsız
Hüseyin Nihal Atsız yew nuştekarê Tırkiyawo. 12 Çele 1905 de Estanbol de ameyo dınya.
Nêweş
Nêweş, merdım ke ya zi hewyanê ke weşiye ganê ine hin ke ya zi bi temami bena xira ra yeno vatışi nêweş. Merdımê nêweşi xo asan his nêkenê û eke derman nêrê kerdışi a nêweşiye ê/ya bena sebeb ke nêweşi laver şêro. Zehfê mardıman semedo ke weşiye ganê xo ihmal kenê benê nêweş.
NGC 2976
NGC 2976, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Çobanpınarı, Uzunköprü
Çobanpınarı wılayetê Edirne de yew dewa qezay Uzunköprüya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Çömlekköy, Lalapaşa
Çömlekköy dewleta Tırkiya de wılayetê Edirne de yew dewa qezay Lalapaşaya.
Çobanpınarı, Uzunköprü
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Çömlekköy, Lalapaşa
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Memo Bom
Esıl ser Memo Bom merdumê do feqir u mıhtacê parskerdene nêbiyo. Rocê ke şiyo hetê Têrcani, dewa Yastuğe, eke uca ra geyreno a, raştê heşê be khudiyê xo ra beno. A helme de heşe xo erzena Memê Bomi, kena ke ney parçe kero, no xo nano ro merdene. Eke reyna xo lewneno, heşe yena, ney gewexnena, anci şona. Şona, erd kınena ke ey çale kero. Deqawa ke remeno, wed keno, "ez ke na jile ra xeleşiyu, raa Heqi ke xorê pars kon". Eke xo heşe dest xelesneno, o wext ra tepeya sondê xo ano herune, sênerut be hera xo Pamuxe ra dewe be dewe feteliyeno (geyreno), pars keno.
Kurugöl, Bêsni
Kurugöl, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Memo Bom
Weqatê ey be heşe ser Memê Bomi na hewa veta ro cı:
Yastuğe vera sona lêyi Zalıme amê ke khudiyê xuyê tey Mı va; tersa mı çı ke na zalıme mı buro Ceveliyê mı pey de verdo sey Hewarê xo de wazonu Qılawızê Hemê Sey
Yastuğe vera sona dırrıke Zalıme amê, ez fiştu vırrıke Mı va, kafıri, to çı mı rê kerda rıke Nişta ro mı ser, mı serde kena Menda re qesavciyanê suke Hewarê xo de wazonu Qılawızê Hewsê Darevike
Şankuş
Şankuş (be Usmanıcki: چونکوش, be Tırki: Çüngüş) jû qezay Diyarbekıriya.
Tibor Dery
Tibor Dery, (b. 18 Tışrıno Verên 1894 – m. 18 Tebaxe 1977 ) yew nuştekaro Macar biyo. Nameye, Tibor Dániel û Pál Verdes de nuşto.
Sendromê Downi
Sendromê Down, (Trisomi 21) (İngılızki: Down syndrome,Trisomy 21) oyo ke yew nêweşiya cênetika. Sendromê Downi rıçıkê xo cênetika merudmi ra gêno u heqa rêzenayışê kromozoman ra veciyeno. Sıxletiya asayışê Sendromê Downi her 1000 biyayışan de yewo. Yew merdumê normali de çewres u şeş (46) kromozomi estê, hama merdumo ke tede sendromê Downi esto, ey de çewres u hewt (47) kromozomi estê. Sebebê sendromê Downi noyo. Asayışê karyotipi zi cêniyan miyan de 47, XX+21o u heto bin ra mêrdekan miyan de zi 47, XY+ 21o.
NGC 6735
NGC 6735, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 713
NGC 713, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1886 de terefê Francis Preserved Leavenworthi ra keşıf biyo.
Polisy
Polisy, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Zıwanê Proto-Hind-Ewropaki
Zıwanê Proto-Hind-Ewropaki (be İng.:Proto-Indo-European language), yew zıwano mıştereko ferezkiyo. No zıwan cedê zıwananê Hind u Ewropao mıştereko ke mıwafıqnêbiyao, newe ra vıraziyao u verê inkışafê zıwananê Hind u Ewropa ra terefê Hind u Ewropayıcanê Verênan ra qısey biyo. Biyayışê zıwanê de wınasi yew seserre ra zêde terefê zıwanzanaoğan ra qebul biyo, u newe-ra-vıraştışê cı zaf raver şiyo u xeylê teferruatıno.
Polisy
Xızmete
Polisy de şebekey awe, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Polisy;
Norbert Mann
Norbert Mann, yew siyasetkaro Almano. Ey dewleta Almanya de serekiya partiya Bündnis 90/Die Grünen (Yewiya 90/Keski) kerda.
NGC 3483
NGC 3483, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
1672
1672, Serrenamey Gregori de yew serra teqwimiya. Gorey reqemanê romenan ra nuştışê cı   aseno.
Narón
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Narón;
Froncles
Froncles, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Haute-Marney de yew komuna.
NGC 2338
NGC 2338, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Neuwiller-lès-Saverne
Neuwiller-lès-Saverne, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Maninghem
Maninghem, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Vakum
Cao ke zorê heway tey çıniyo, 0 Bar ra zaf beno nezdi; yanê şertê tebietê dınya de ke çiyo gırewte (qapan) ra ke hewa anciya, tede beno vakum.
Vakum de veng nêşeno şêro. Her ke erdê dınay ra evero veciya ro cor, hukmê heway beno şenık take teberê dınya u feza ki beno vakum.
Vakum de nae ra xoverdayışê heway ki çıniyo. Vacime, letıkê meden be tekê perre yew xız de pia gınenê waro; antışê erdi ver xoverdayışê heway çınê beno.
Saint-Ouen-sur-Morin
Saint-Ouen-sur-Morin, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Saint-Ouen-sur-Morin de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Saint-Ouen-sur-Morin;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Mıhemmed Rıza Pehlewi
Mıhemmed Rıza Pehlewi (be Farski: محمد رضا شاه پهلوی Mohammad Rezā Shāh Pahlavī, b. 26 Tışrino Verên 1919, Tehran - m. 27 Temuz 1980, Qahire) yew qralê İrani biyo. Rıza Pehlewi lacê Rıza Şahiyo û serra 1919ıne de Tehran de ameyo riyê dınya. 21 Kanun 1959 de be Farah Pehlewi zeweciyao. Serra 27 Temuz 1980ıne de Qahire de merdo.
Longyearbyen
Longyearbyen, Okyanusê Arktiki sero yew sûka merkezê adey Svalbardiya ke aidê dewleta Norweciya.
.boutique
.boutique, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 2900
NGC 2900, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Rochegude, Drôme
Rochegude, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Cemat
Cemat gruba merdımana ke şena hetê amari ra gırd ya zi qıtek bo. Cematê merdıman hetê norm, itıqad u kamiya xo ra yewbini ra bestiya. Vênayışo biyolocik ra cemat ganiyê ke yew ca de weşiya xo ramenê, gruba inana. Cemat tek teyna biyayış ra abırriyeno ke coka maney xoyo cıya esto, gani yew ra vêşêr merdımi yenê pêra. Merdım pê cemati sosyalizasyonê xo keno temam. Coka hetê sosyalizasyoni ra ehemiyetê cı esto.
Rochegude, Drôme
Xızmete
Rochegude de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Cemat
McMillan u Chavis (1986) çehar paê yew cemati kenê a:
Cemat hetê rıçıkê xo ra zıwanê Erebki jāmaā (جماعة) ra kewto Zazaki u zıwananê binan de varyantê bini ê cı estê. Be xo komi areze keno.
Rochegude, Drôme
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Rochegude;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Yahya Kemal Beyatlı
Yahya Kemal Beyatlı (2 Kanun 1884, Uskubi - 1 Tışrino Peyen 1958, Estanbol) yew şair, nuştekar, siyasetkar u diplomato Tırk biyo.
Kutluca, Bêsni
Kutluca, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Ebbas Kiyarustemi
Ebbas Kiyarustemi (be Farski: عباس کیارستمی; Abbās Kiyārostamī) yew direktor, produktor u senaristo Fars biyo. O tarixê 4ê Temuze 2016 de merdo.
NGC 3484
NGC 3484, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Demirköy, Lalapaşa
Demirköy dewleta Tırkiya de wılayetê Edirne de yew dewa qezay Lalapaşaya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Rœux
Rœux, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
NGC 2339
NGC 2339, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Fronville
Fronville, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Haute-Marney de yew komuna.
Olonkinbyen
Olonkinbyen, Okyanusê Arktiki sero yew sûka merkezê adey Jan Mayeniya ke aidê dewleta Norweciya.
Musalar, Akhisar
Musalar wılayetê Manisa de yew mahlay qezay Akhisaria.
Dieter Burgmann
Dieter Burgmann, yew siyasetkaro Almano. Ey dewleta Almanya de serekiya partiya Bündnis 90/Die Grünen (Yewiya 90/Keski) kerda.
Musalar, Akhisar
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Mahla de mektebo verên û mektebê miyanêni esto.
Resayış
Ray û kanalizasyonê mahla esto.
Xızmete
awa mahla esta. Elektrik û internetê mahla anciyao.
NGC 6736
NGC 6736, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Wangen, Bas-Rhin
Wangen, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Ziya Gökalp
Ziya Gökalp yew nuştekarê İmperatoriya Usmanıcan u Tırkiya biyo. Nuştekaro Zaza u nasyonalistê Tırki biyo. Piyê xo Zaza u maya xo Pirinçizadeyan raya.
Vıle
Vıle (Latinki: Collum) yew parçey leşa merdımio. No, serey merdıman bestneno ra bedeni. Vıle de xeylê xaği estê. Cokao ke vıle tenê nerm u lewiyeno.
Naib
Naib (mayki naiba) merdımo kı namey hukımdari ra dewlete heteneno, idare keno, oyo. Eger dewlete dı hukımdar çıniyo ya zi bes niyo ya zi qıteko, o taw naib veciyeno ro dewlete ser u a dewlete heteneno.
Vıle
Zerrey vıley ra qırtıke vêrena ra, yanê gula merdıman tedera. Vıle 180° derece şeno xo bıçarno.
Hemşinıci
Vılabiyayışo coğrafi
Bert Vauxi Hemşinıci kerdê hirê parçey, rocvetış, zıme û rocawan.
Tarix
Edwards ifade keno ke Hemşinıci İsay ra dıma seserra heştıne de, nêmo dıyın de pê serdarê xo Prens Hamam Amatuni amey welatê xo, ca kerdo. Barkerdoğê Haçikyani zi vano ke mıntıqaya Ararati ra ra amey welatê xo, tewr peyên yew zi R. Benninghaus zi iddia keno ke seserra yewandêse de nêmo dıyın de sûka Ani ra goç kerdo, amey welatê xo. Heto tarixi ra melumat esto ke serdarê Anatunıcan û serdarê inan Prens Hamam û şarê cı amey mıntıqaya Hemşini. Hetê çımey ra zi Hohaneso Mamikonıc 'Tarixê Daron'i nuşto esto. Gorey nê melumati serra 637 de bego Gurcı Vastyan, Royê Çoruxi ra vêrdo a, zımey koyanê Balkari ra resao sûka Dampuri kerda xırabe ke, lacê bıraê xo Hamamo Amatunıc sûke destê ra viyarna, nameyê xo dao cı. Wıni zi nameyê sûke biyo Hamameşen (dıme ra zi Hemşin). Vaciyeno ke mıntıqaya Dampuri Hemşino, labelê na iddia desteg zaf nêdiyo. Çımeo bin zi iddia jeno ke merdımi estibiyê ke welatê xo biyo xırab û mendê rut û veyşan. Ê merdımi peyê Hamamê Amantunıci ra şiyê, Koli sero resaê Tayk (Oltu-Narman). Ucay ra zi şiyê zımey û Egerıstan (Ecerıstan/Acara), ucay ra zi şiyê Akapsis (Çorux) ke yew royo reseno Deryaê Siyay lewa Posti ra. Bizansi (797-780) xebera inan gırewta, hêga û herri daê inan û zêde melumat dano cı. Levon Haçikyan no hediseo ke miyanê serranê 789-790 de biyo raşt vêneno, vano ke ...Ereb Vostikan Obayduullah û wekılê cı "Sılêman"' biyê sebebê nê hedisey. Rahib Gevondi sera 1887 de yew nuştey nê mıleti sero nuşto û verdao. Gorê nuştey ey istılê Ereban ra tepeya dıwês (12) hezar ra zêde merdımi welatê xo Ayararrti ra abırriyaê, inan pê serdarê xo Prens Şapuh (ê Amatunio) û lacê co Hamam û Ermeniê bini, yew zi eskeri verba Ereban de lec kerdo. Ereban no cematê Amatuni teqib kerdo heta sinorê Gurcıstani. Hama cematê Amatuni Erebi kerdê meğlub. Lec ra tepeya zi ê Royê Çoruxi ra vêrdê a, şiyê hetê rocawani. Konstantini (Qıralê Bizansi) ke xebera inan gırewta, herri daê inan ke xo rê welat kerê. İnan nê herran sero welatê xo nao ro, miyanê serranê 789-790i de dewleta xo vıraşta, cı rê Hamam vato. No name zi hêdi hêdi vıriyo, halê xoyo peyên Hemşin gırewto. Name be averşiyayışê zemani ra vıla biyo, pêro cay rê vaciyao. İddia beno ke welatê Amatunıcan mıntıqaya Ararati ra Aragatsion û Kotayki (ewro gıneno miyanê Ermenıstani ro) biyê. Paytextê inan zi sûka Osakani biya. Yew iddia bine zi hetê Fahrettin Kirzioğlu ra vaciyena ke gorê iddia Amantunıci miyanê Koyê Alagazi û Golê Gokçe de, Qela Osaga de ca kerdo, caê ameyışê inan mıntıqaya Hamadani biyo û coka oke inan rê Amatuni (Xanedanê Hamadi) vaciyao.
Her çıme Hemşinıcan sero argumanê ciya rameno ver, labelê yew argumano pêroyi esto ke khalıkanê Hemşinıcan mıntıqaya Kotayk, Ani û Arati ra ameyê Hemşin.
Hemşinıci hêdi hêdi biyê Msılmani seserra pancêsıne de û seserra heştêsıne de pêro-piya vêrdê a İslam. Heto bin ra Hemşinıcê ke Xıristiyan mendê û nêbiyê mısılani, welatê xo ra abırriyê, terk kerdo. Ê şiyê Trabzoni û sûkanê binan ser.
Gorey Bryeri Hemşinıci kewtê bınê tesirê dinê İslami seserra pancêsıne (15.) de û pêro piya biyê mısılmani. Yew lızgeo bin nêwaşto bıvırno dinê xo, Xıristiyan mendo. Coka ke hetê dini ra gruba gırde ra abirryao, lızgey Xıristiyani şiyê teber, sukanê gırdan ser û cayanê Deryaê Siyay. Cıgeyraoğo Gurcu Lortkipanidze zi wıni not keno ke Hemşinıci ğerbê Roê Çoruxi de, cayanê berzan de, kınarê deryaê Siyay de, kışta Lazıstani de weşiya xo ramenê. Cao ke Hemşinıcan işğal kerdo, yew raya muhima ke Deryaê Siyay bestena a zerrey Anadoliye. Hemşinıci hetê amari ra zafê, yew mıleto etno-dinio. Leteo ke dinê xo nêkeno eşkera, zafêrê Hemşinıcan ewro Mısılamê Suniê. Gorey vênayışê alıman Ermeniy dinê xo vırnao û vêrdê a İslami seserranê hewtês (17.) û heştêsıne (18.) de, seserra vıstıne (20.) de zi Ermeniyê Xıristiyani mendibi û Ermenki qısey kerdibi. Vaux ke vano ke demo Antik de Ermeniy û İranıci nezdiyê yewbini biy, dıma yewbini ra abırriyay. Heminıcan Ğerbi ra yew leteo gırd vêrdê a İslam sesrranê şeştês (16.) û heştêsıne (18) miyan de, leteo qıtek zi serranê seserra vıstınê (20.) verênan de vêrde a İslami, Hemşinıcan Rocvetışi zi serranê sesera hewtêsınê (17.) peyênan de dinê xo vırnao, vêrdê a İslam.
Lortkipanidze vano ke demê Sılêman Ii de Hemşin hirê naxiyan ra ame pêra. Hemşin, Qerehemşin û Eksanos. Naxiya Eksanosi mıntıqaya ke ewro bê nameyê Kaptanpaşa şınasiyeno, tarix de cı rê Senoz vaciyao, ra yena pêra. Cao ke Qerehemşin vaciyao zi corê Çamlıhemşinio. Hirıs û çehar (34) dewê Hemşini û dı (2) qalê cı est biy û pê namanê kale-i bala (qela berze) û kale-i zir (qela cêre) şınasiyay. O. Naci Aki zi vano ke ".. tarix de Hemşin qezê Çamlıhemşini û mıntıqaya Çayeli-Kaptanpaşa gırewtêne miyanê xo, yew cao gırd tepıştêne. Hende ke erdê xo reseno heta Cimili. Dı mehlê Hemşini esti biy. Ninan ra yewo ke Kularo, çewres keyi tede est biy, yew bino zi Nekuro, vist û panc keyi tede est biy. Texmin beno ke nê dı cay ewro merkezê Hemşiniê. Yew zi nê dı nameyê dewa Çoçoya (yani Levent) ke şarê xo mısılmano û hirıs (30) keyan ra yena pêra ra tepeya yena. Coğrafyay Hemşinıcan zi vist km zerrey paralelê kınarê deryay ra başle bena, reseno serê koyanê Kaçkari. Koyanê Kaçkari ra heta zımey dewê Hemşinıci estê, miyanê dewanê Hemşini ra vêriyenê, inca zi pê nameyê Hemşiniye şınasiyeno. Tewr ğerbê Hemşini Anzer-Hemşinio, hirê dewê Hemşini ke Acara de ca gênê tewr rocvetışê welatê Hemşiniê.
Qeza Hemişinia tarixi new (9) mıntıqan ra yena pêra. Nê mıntıqey pê dıma wıniê Cimil Hemşin; dewê ke koyanê İkizdere sero naê ro, Senoz Hemşin; qezay Çayeli de koyan sero dewê Hemşini, Nahiye Hemşin; pêro piya erdê qezay Hemşinio ewroyêno, demê Usmanıcan de merkezê qezay Büyük Hemşini bi, pêro herrê Heşmini bestiyenê inca, Büyükdere Hemşin; dewê ke miyanê qezay Çamlıhemşini û Zilkale de ca gênê, inan gêno xo miyan, Yukarı Hemşin; dewê ke Zilkale re heta koyanê Kaçkari naê ro, inanê, Hala Hemşin; hewzaê Haladeresi ke qezay Çamlıhemşini ra başle beno û reseno heta koyanê Kaçkari, gêno xo miyan, Abo Hemşin; wadiyê Çağlayani ke qezay Fındıklı ra dest pê keno, o wadi û dewê ke dormey ey derê gêno xo miyan, Hopa Hemşin; mıntıqaya Cankurtarani ke qezanê Hopa û Borçka ano yewca û dewê Hemşinıcê ke qezay Kemalpaşa derê gêno xo miyan, Acara Hemşin hirê dewê Hemşini ke ewro herranê Gurcıstani de manenê ra yeno pêra. Enê mıntıqanê gırdan ra ğeyri yew zi verocê koyanê Kaçkari de, Çoruxi sero Barhal (Altıparmak), Hevek (Yaylalar), Hoderçur (Sırakonaklar) zi kewnenê miyanê coğrafyay Hemşini.
Kultur
Hemşinıci amnan de şınê koyan ser, naxırê do çereynenê, vaşê weçinenê zımıstani rê. Çağê Usmanıcan de Hemşinıci şiyê Rusya, uca de musaê ke çiyê bıpewcê, fırıni û pastaxaney a kerdê, perê xo qezenç kerdê. Dıma zi ê ageyraê dewanê xo, bonê luksi vıraştê xo rê. Tayinê inan serra 1917 ra pey ageyraê Tırkiya, ê qısımo bin zi Rusya de mendê, nêşaê bêrê Tırkiya. Qısımê do bin zi politikanê Josef Stalini ra nasibê xo gırewtê, biyê surgın, şiyê Sibirya. Hemşinıci kewtê politika zi û siyasetkari vetê.
İmperatoriya Usmanıcan ke serra henzar û çehar sey û şeşti û hirê (1463) ra tepeya Deryao Siya vısto a xo dest, mıletê Deryaê Siyay zi kewtê bınê idarey Usmanıcan. O zeman ra nat zaf çiyê nê mıleti vıriyê. Hemişinıcê ke hetê nıfusi kemiyê, taynê, asimile biyê. Din û zıwanê Hemşinıci hêdi hêdi vıriyê. Ewro Hemşinıci biyê hirê (3) letey û nê hirê letey yewbini ra abırriyê, ciya cıwiyenê. Serra 1915 de Hemşinıcê Xıristiyani biyê tehcir (yani mecbur mendê caê xo bıvırnê), Hemşinıcê Rize û Artvini zi sebebanê ekonomiki ra şiyê wılayetê dormey û sûkan gırdan, vıla biyê. No zi abırriyayışo dıyın veto Hemşinıcan miyan de.
Zıwan
Zıwanê Hemşinıcan Hemşinkiyo. Hemşinıci zıwanê xo rê vanê Homşetsi ya zi Homşetsi lizu (lizu zıwano). Hemşinki yew zıwanê keyey zıwananê Ermeniyo, Keyey zıwananê Ermenkiyan ra lızgey rocawani ke vanê Ermenkiyê Rocawani rao. No zıwan zerrey Tırkiya de Artvin de, dewê sûka Hopa de, Borçka de û mıntıqaya Marmara de taê cayan de qısey beno. Amarê qısekerdoğanê enê zıwani 39.000 - 44.000 miyan de merdımo. Zıwanê Hemşinki Tırkiya de pê Alfabey Latinki, Ermenıstan de pê Alfabey Ermeniki, Rusya de pê Alfabey Kırilki nuşiyeno. Gorey çımeyanê Ermenıstani amarê Hemşinıcanê Xıristiyanan 200,000o. Atlasê UNESCOy de Hemşinki kerdê zıwananê ke mırenê miyan. Cokao ke merdımi nêşenê zıwanê xo bımusê, hêdi hêdi zıwan zi hao beno vıni.
Hemşinıcê ke hetê rocvetışi raê, dı fekanê Hemşinki ra qısey kenê. Zıwanê inan xeylê çekuy û vatışi gırewtê zıwananê Tırki û Lazki ra.
Hemşinıcê ke hetê rocawani raê zi yew zıwano ke Ermenki, Hemşinki, Rumki, Lazki û Tırki gêno xo miyan qısey kenê. Vaciyeno ke Hemşinkiyê Rocawani de 450 çekuye estê ke Hemşinkiyê. Hemşinıcan Tırki ra xeyle qıse gırewto, kerdo Hemşinki.
Vatışê çekuyan Hemşkinki de vıriyeno. Herfi ê Tırki ra abırriyenê.
Kamiya grube
Hemşinıci ke rocvetışê Deryaê Siyay sero vıla biyê, pê Lazan şaranê Deryaê Siyay ra yewê. Hemşinıcê Tırkiya ewro zaf biyê asimile û kulturê grubi vıriyo. Gorê taê çımeyan Hemşinıci xo Tırk şınasnenê (vênenê)  û kultur û kamiya Ermeni ra benê bêrehet.
Colorado
Colorado (bıwane: Kolorado) yew eyaletê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyano. Cayê xo rocawanê dewleta Amerika dero. Dorme ra eyaletê Nevada, Nebraska, Wyoming, Utah, Oklahoma, Arizona u New Mexico estê. Paytextê Coloradoy sûka Denveriya. Nıfusê eyaletê Coloradoy 5,607,154o (2017). Riyê erdê xo 269,837km²yo. Sûka Colorado Springsi eyaletê Arizona de ca gêna.
Marant
Marant, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Kaykerê sinema
Kaykerê sinema, merdumê ke sektorê Sinemay de kay kenê inan rê vanê.
Hesen
Hesen (be Erebki الحسن بن علي بن أﺑﻲ طالب Hasan ibn Ali ibn Abi Talib, b. 624 – m. 669) lacê İmam Eli u Fatmao gırd u tornê peyğemberê İslami Mıhemmedio verêno.‎ Şıiyan ra gore, O imamo dıyıno.
NGC 2968
NGC 2968, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
1ê Gulane
1ê Gulane, roşanê kedkarano (emegdarano). Dınya de nezdiyê 170 dewletan de roşanê de resmiyo û na roca manidare de karkeri nêgureyenê.
Na roce de emegdar, karker, rençber, kebaniyi û gurekarê dınya pêro piya resenê pê, yenê têkışte û peşti danê yewbini. Hukmati ra waştena xo meydanan de anê ra zıwan.
Raveri, serra 1856ıne de emegdari 1ê Gulane de averşiyayış tertib kerdo.
Beaulon
Beaulon, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komuna wılayetê Allieriya.
.monash
.monash, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Aranga
Aranga, dewleta İspanya de, eyaletê Galiçya de yew belediyay wılayetê A Coruñaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Aranga;
NGC 2318
NGC 2318, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Hampigny
Hampigny, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Wilhelm Knabe
Wilhelm Knabe, yew siyasetkaro Almano. Ey dewleta Almanya de serekiya partiya Bündnis 90/Die Grünen (Yewiya 90/Keski) kerda.
Hampigny
Xızmete
Hampigny de şebekey awe, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Hampigny;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
NGC 3485
NGC 3485, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 486
NGC 486, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Maseyan miyan de ca gêno. 6 Kanun 1850 de terefê William Parsonsi ra keşıf biyo.
Berdışo paralel
Berdışo paralel matematik de miyandê manifoldi de çewtiya raşti sero dataya (data melumato ke ma vısto xo dest ra) geometrike yena berdene, cı rê vaciyeno. Eke manifold be bestoğê afini de (Demetê tanjanti ser de derivasyon ya zi bestoğ) ca gêno se, no bestoğ çewtiya manifoldi sero vektorê ke transferi raştneno yani vırazeno inan rê u enê bestoği rê paralel maneno. Konseptê bini zi be bestoği ra naca de be sistemê xoyê paralelberdışi pê vero yenê.
Serê vektori de berdışo paralel
Fıkır bo ki M manifoldo raşt bo. Reyna fıkır bo ki E→ zi çewtiya raşti bo ki ameo peymıtene be M (vektorê), ∇ derivasyoni u I. Yew γ sero bırnayışê Eyi vaciyeno ki X sero paralelo.
Eke:
NGC 6739
NGC 6739, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Ebubekir Hâzım Tepeyran
Ebubekir Hâzım Tepeyran memurê İmperatoriya Usmanıcan, nuştekar u siyasetkarê Tırkiya biyo. Waliyê Sêwazi, Anqara, Musuli, Manastıri, Hudavendigari u Beğdadi (İmperatoriya Usmanıcan) biyo. Mebusê Niğda biyo.
Berdışo paralel
Serê vektori de berdışo paralel
Ena sebeb ra, bestoğ ∇ çewtiye sero miyandê elemananê lifan de raye şınasnena u ena çewtiye sero nuxtan de lifan miyan de de izomorfizmo raşt vıraziyeno:
ra serê γ(t) dero u coke ra vektoro ke vısto ra, kewto ra γ(s) beno.
Qılık
Qılık, wılayetê Semsûri de yew dewa qezay Aldûşiya.
Ekonomiye
Ekonomiye dewa Qılık be heywanweyikerdış u ziraet ra bena.
Resayış
Raya dewa Qılık esta u terefê hıkumati ra kerda asfalt.
Xızmete
Dewa Qılık de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Waldolwisheim
Waldolwisheim, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
1674
1674, Serrenamey Gregori de yew serra teqwimiya.
Antışê erdi
Antışê erdi, fırra (quweta) ke cısman pêroine ancena merkezê dınya. Çehar (4) fırranê fizikiê bıngehi ra yewa. Sebebê ney ki qanunê fırra gıraniye ver, yaban u feza de ki no qanun kewno kar ke cısmi yewbini ancenê.
Sayiya antışê erdi ra aşme dınya ra dûr nêkewna, çımke dınya aşme ancena, aşme medarê dınya ra manena. Riyê antışê erdi ra ki cısmê ke dınya derê, merkezê dınya ser anciyenê. Coke ra ki cısmi riyê dınya ra manenê. Cısmê ke hewa rao, gıneno waro.
Leza antışê erdi esta (Trk. ivme, İng. acceleration) ke fizik de peymê xo 9,81 m/s²a. Cısmê ke serbest gınenê waro, gorey nê qanuni her ke şi, benê lez (herbi).
Ksenofon
Ksenofon (îngilîzkî xenophon yan zî grekî ενοφῶν) tarîxê verê mîladî v.m 430 de ameyo dinya û v.m 354 de merdo. Nameyê pîyê ey Grylluso. Ksenofon yew tarîxnas, esker û heman wext de fîlozof bi. Eynî wext de suxteyê fîlozofo namdar Sokratesî bi. Tewr zaf bi nuşteyanê xon ê ke qalê seranê verê mîladî 300 yan keno şinasîyeno. Nê nuşteyanê xo de vêşêr qalê lecanê mabeyna Grek û Persan keno.
Bi raştî tarîxê bîyayîşê ey tam nêzanîyeno. La zafê tarîxnasî hemfikir ê ke o sera 430 verê mîladî de Atîna de ameyo dinya. Keyeyê Ksenofon î keyeyêko zengîn bi. Ciwanîya xo de daxilê lecê mabeyna Kîros (Cyrus) û birayê ey Ardeşêr (Artekses)î bi. Ardeşêr padîşahê Îranî (Parsa ya zî Haxāmanišiyā) bi û birayê ey Kîros î duştê ey de sere wedartibi. Ksenofonî nê lecî de dîtişê xo nuştêne. Û wexta ageyra Atîna ey nê nuşteyanê xo kerd kîtab. Nameyê kîtabê ey yo ke qalê nê lecan keno Anabasîs (Anabasis) o. Ksenofon verê mîladî sera 354 de merd. Pey xo de zaf eserî verdayî.
Saint-Germain-sur-Morin
Saint-Germain-sur-Morin, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Saint-Germain-sur-Morin de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Saint-Germain-sur-Morin;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Mariehamn
Mariehamn (be Finki: Maarianhamina), paytextê adeyê Adey Alandiyo ke aidê dewleta Finlandayo.
Meşrutiyeto Yewın
Meşrutiyeto Yewın (Tırki: Birinci Meşrutiyet) İmperatoriya Usmanıcan dı Abdul Hamid Ii serra 1876ıne dı pêhesno, ilan kerdo. Meşturiyeto Yewın ra tepeya sultani meclısê mebusan kerdo a, sistemo monarşik wedarıto. Weçinayış ra tepeya parlamenteri kewtê meclısi miyan. Heto bin ra padişahi Meclısê Ayani zi kerdo a, ucay rê zi ey be xo merdımi vetê.
Forcey
Forcey, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Haute-Marney de yew komuna.
Danişment, Uzunköprü
Danişment wılayetê Edirne de yew dewa qezay Uzunköprüya.
Meşrutiyeto Yewın
Abdulhamid Ii serra 1878ıne dı, Lecê Usmanıc-Rusi kerdo bahane, meclıs padayo. Usmanıci ageyray demê monarşiki.
Danişment, Uzunköprü
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Doğanköy, Lalapaşa
Doğanköy dewleta Tırkiya de wılayetê Edirne de yew dewa qezay Lalapaşaya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Saint-Loup, Allier
Saint-Loup, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Allieriyo.
Roclincourt
Roclincourt, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
Parasels
Parasels (Philippus Theophrastus Aureolus Bombast von Hohenheim), namê xoyo raştıkên Theophrastus Bombastus von Hohenheimo. Labelê o ebe namê Paracelsusi amo nasbiyayış. 10.11.1493 Egg löe Einsiedeln (İswiçre) de amo riyê dina. 24.09.1541 Salzburg de merdo. Parasels toğtor, alkemist, astroloğ, tenê teoloğ u filozof u zaf çi-zanoğ biyo. Dırbetan wes-kerdene, eczaciyiye uçjn. (u çiyê jê ninan) de rınd/hewl biyo.
Wangenbourg-Engenthal
Wangenbourg-Engenthal, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
NGC 485
NGC 485, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Maseyan miyan de ca gêno. 8 Çele 1828 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Robecq
Robecq, dewleta Fransa de, mıntıqaya Hauts-de-France de yew komuna wılayetê Pas-de-Calaisiya.
.pics
.pics, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Sarıçalı, Akhisar
Sarıçalı wılayetê Manisa de yew mahlay qezay Akhisaria.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Mahla de mektebo verên û mektebê miyanêni esto.
Resayış
Ray û kanalizasyonê mahla esto.
Xızmete
awa mahla esta. Elektrik û internetê mahla anciyao.
Cematê Zazayanê Almanya
Cematê Zazayanê Almanya (be Almanki Zaza-Gemeinde Deutschland) jû komela Zazayana ke serra 2013ıne de Almanya, sûka Frankfurti de niyawa ro. Cematê Zazayanê Almanya qailo ke derd û kulê Zazayan, ithiyaciya inan sero gıno, bılxassa meselay zıwan û kultur û kamiye de Zazayan bıdo şınasnaene, mabeynê mıletan de ki pırdê dostine vırazo.
Gıreyê teberi
Pela cıyê [[facebook]i]
Meşrutiyeto Dıyın
Meşrutiyeto Dıyın (Usmanıcki: ايکنجى مشروطيت), meşrutiyeto yewın ra vist u new serran ra tepeya padişahi tarixê 23 Temuz 1908i dı pêhesno, ilan kerdo. Demê Meşrutiyetê Yewıni dı padişahi meclısê mebusan reyna kerdo a, parlamenteri weçinay. Tarixê 11 Nisan 1920i dı Mehmed VI meclıs padayo, meşrutiyet wedarıto.
Philip Kindred Dick
Philip Kindred Dick (b. 16 Kanune 1928 - m. 2 Adar 1982), yew nuştekarê zanışiya vıraştiye da Amerikayıc biyo. Ey 44 roman û 121 hekati nuştê. Romanê xoyo namdar The Man in the High Castle ra serra 1963ıne de Xelata Hugoyi gırewta. Serra 1982ıne de Santa Ana, Kaliforniya de merdo.
Topkapı, Bêsni
Topkapı, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Ferhat Abbas
Ferhat Abbas (24. Tışrino Verên 1899 – 23. Kanun 1985, Berberki: Ferḥat Σabbas) siyasetkar û liderê de Cezayiri bi û seba xoserbiyaena dıwele zaf xo ver da. Mabênê serranê 1958 û 1961ıne de bi serekwezir.
Vercheny
Vercheny, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Vercheny de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Xetay (arezekerdış)
Mena na çekuye Xetay vuriyena:
1675
1675, Serrenamey Gregori de yew serra teqwimiya.
Marlene Dietrich
Maria Magdalena Dietrich nameyê xoyê zanaye ra Marlene Dietrich (b. 27 Kanun 1901, Berlin - m. 6 Gulane 1992, Paris), Deryvac û karkera filmia Almana.
NGC 3001
NGC 3001, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Marlene Dietrich
Dervacey rê gencina xo de biya eleqe. Dietrich, 1920 ra tepiya kewt endustriya filmi. 1930 ra tepiya Hollywood dı kay kerd û şınaseyê.
Dı babet zıwanan de anciyaye filmê The Blue Angel / Der blaue Engel enternasyonal sewiyaya dı nam da cı.
NGC 3486
NGC 3486, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Wasselonne
Wasselonne, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Usên
Usên ya zi Hıseyn (be Erebki: حسين بن علي بن أﺑﻲ طالب Ḥusayn ibn ‘Alī ibn Abī Ṭālib) 3ê Şebani 626, Medina de ameyo dınya u 10ê Mıherremi 680, Kerbela de merdo. Lacê İmam Eli u Fatmao qıc u tornê peyğemberê İslami Mıhemmedio dıyıno.‎ Şıiyan ra gore, o imamo hirêyıno.
Foulain
Foulain, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Haute-Marney de yew komuna.
Neda, Galiçya
Neda, dewleta İspanya de eyaletê Galiçya de yew belediyay wılayetê A Coruñao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Neda;
NGC 2317
NGC 2317, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Hong Kongê Britanya
Hong Kongê Britanya (Çinki: 英屬香港; İngilizce: British Hong Kong),  mabênê seranê 1941 u 1945 dê İşğalê Japonya bın de xaric, Hong Kong seranê 1841 u 1997  de dewro kı no ca hegemonyay İmperatoriya Britanya bın de mendo, ê dewri rê vaciyeno. Vêri bıyo koloniyê İmperatoriya Britanya. Sera 1981 dê Deryaraver Erdê￼ Britanya  kerd ilan. Adeya ￼￼Adeya ￼￼￼￼Hong Kongi, ￼￼ Herbê Afyonê Yewıne (1839-42) dıma terefê xanedanê Çini ra qandê 99 seran rê Britanya rê icar kerd.
NGC 6742
NGC 6742, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyan miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Saeta İrania Standarde
Saeta İrania Standarde (IRST) (Farski: ساعت استاندارد ایران, bıwane: Sâate Estândârde İrân) saeta İrania resmiya.
Saulzet
Saulzet, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Allieriyo.
1676
1676, Serrenamey Gregori de yew serra teqwimiya.
NGC 4001
NGC 4001, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Katalonyay Zımey
Katalonyay Zımey (be Katalanki: Catalunya Nord, Fransızki: Catalogne Nord) mıntıqaya zımeyê Katalonyaya. Mıntıqaya Katalonya Zımey de Katalanki qısey beno.
NGC 2993
NGC 2993, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Değirmenci, Uzunköprü
Değirmenci wılayetê Edirne de yew dewa qezay Uzunköprüya.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Ammerzwiller
Ammerzwiller, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Est miyan de, yew komuna wılayetê Haut-Rhiniya.
İsmail Cizirî
İsmail Cizirî, El-Cizirî yan zi El Cezerî zi vajîyeno, (b. 1136– Şirnex - m. 1206 Şirnex) fizikzano Kirdas o. O pîyê sibernetikîyo.
Saint-Sauveur-en-Diois
Saint-Sauveur-en-Diois, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Saint-Sauveur-en-Diois de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Saint-Sauveur-en-Diois;
Pla d'Urgell
Pla d'Urgell, dewleta İspanya yew qezaya mıntıqaya Katalonyaya otonoma. Na qeza wılayetê Lleida miyan dera.
Piney, Aube
Piney, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Xızmete
Piney de şebekey awe, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Piney;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Lamaids
Lamaids, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komuna wılayetê Allieriya.
Ebdulsemed Babek
Ebdulsamed Babek  (b. 970, Colemerge - m. 1020, Mikis) nuştekarê do Kirdas o. Diwanê ci zi esto. Dînê Îslamîyetî ra ravêrdişê şarê Kurdî ra tepeya şaîro verêno ke ebe fekê Kurmanckî nuşto. Hema çîyê ke ey nuştê roca ma rê xeylî kemî resayê, coke ra şaîro Kurdo verên Elî Herîrî vênîyeno.
NGC 3026
NGC 3026, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
.zone
.zone, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Serdar Hayır
Serdar Hayır yew hunermendo (senatkaro) de Zazayo. Qezaya Dêsımi Pulur rayo. Serra 2008ıne de ebe nameyê "Kılam" albumê xoyo sıfteyên vet. Album de Zazaki u Tırki lawıki estê.
Lawıkê ke album derê nayê:
Seid Nûrsi
Seid Nûrsi ya zi Seid Kurdi yew nuştekaro Tırkiya biyo. Nuştekarê Risaleyê Nûriyo.
Kuliyatê Risaleyê Nûri bı zıwanê Tırkiyo. Yew risale bı nameyê "Vateyê Qıjkekî" bı Zazaki zi amey çarnayış.
Eserê cı
Kuliyatê Risaleyê Nûri Eserê Seidê Berê:
Yukarısöğütlü, Bêsni
Yukarısöğütlü, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya.
Montigny-le-Guesdier
Montigny-le-Guesdier, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
NGC 3452
NGC 3452, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Montigny-le-Guesdier
Xızmete
Montigny-le-Guesdier de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
NGC 2316
NGC 2316, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Dereköy, Uzunköprü
Dereköy wılayetê Edirne de yew dewa qezay Uzunköprüya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Selçikli, Akhisar
Selçikli wılayetê Manisa de yew mahlay qezay Akhisaria.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Mehmet Esat Bülkat
Mehmet Esat Bülkat, Esad Paşa (b.: 1862, Yanya - m.: 2 Tışrino Peyên 1952, Estanbol) yew generalê İmperatoriya Usmanıcan biyo. Herbê Balkaniê Yewıne de Qumandanê Ordiyê Qola Yanya, Herbê Dınyayê Yewıne de Cengê Çanaxqeley de Ordiyê Qola 3yıne biyo.
Zuqaqê İstıqlali
Zuqaqê İstıqlali (Tr: İstiklal Caddesi), merkezê qezay Estemoli Beyoğluyo. Zuqaqo de zaf namdar u turistiko. 1927 ra ravêr namey xo "Cadde-i Kebir" (Zuqaqo Gırd) bi.
Selçikli, Akhisar
Terbiyet
Mahla de mektebo verên û mektebê miyanêni esto.
Xızmete
awa mahla esta. Elektrik û internetê mahla anciyao.
Dombay, Lalapaşa
Dombay dewleta Tırkiya de wılayetê Edirne de yew dewa qezay Lalapaşaya.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Piroz
Piroz, yew dewa Zazayana. Cayê xo zerreyê sinorê qezaya Darê Hêni dero.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruiz yew siyasetkar u lideri marksistê Kubayo. 13 tebaxa 1926 de suka Birán ê Kûbayê de ame dinya.
1953 de verba Batista şer kerd, labelê tepışiya û 16 serri cezayê hepsi gırewt. 21 mengi hepıs de mend û dıma ra cezayê ey amey ef kerdış. 1956 de bi Che Guevarayi reyde agêra Kûba, labelê verba leşkeranê Batistan zafaneyê gerrilau cı kışiyay bi. Labelê ey mıcadeleyê xo dewam kerd û 1959 de verba Batista ser kewt û bi serekwezirê Kûba.
Fidel Castroy 31 Heziran 2006 de problemanê xo yê weşey ver, cayê xo da bırayê xo Raul Castro. Ey 19 Sıbat 2008 ra tepiya siyaseto aktif caverda.
Mesía
Mesía, dewleta İspanya de eyaletê Galiçya de yew belediyay wılayetê A Coruñao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Mesía;
Åland
Åland (be Finki; Ahvenanmaa, be İswecki; Åland), verocê Finlanda de wareyê Ahvenanmaa de yew taxımê adeyano. Tiya de nezdiyê 6000 ra adeyi estê. Teyna 80 adeyan sero insani cıwiyenê. Paytextê Alandiyo sûka Mariehamna.
Tarix
Şarê cı seserra 12ıne de misyonerê Swêdıci kerdê Xristiyan. Çarê Rusya Petro Ii serra 1714ıne de nê adeyi zebt kerdê. 1917 ra tepiya mabênê Rusya û Finlanda adeyan sero mıtabeqet imza kerdo. Goreyê mıtabeqeti ra otonom mendê. Nıka parlamentoyê inan esto, labelê aidê Finlanda biyê.