cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zebra
Zebra namey ganiyê ke bınê bıncınsê keyey Equidae Hippotigris de arê benê, êyê. Cınsê hippotigrisi cınso tenyao ke ê keyey vırazeno. Zebra nezdiyê estorano, postê inan siya u sıpêo, wıni zi zaf asan asenê u şınasiyenê. Zebra tenya qıtay Afrika de cıwiyeno, nezdiyê dar u vaşan de weşiya xo rameno. Zebray u antilopi vêşêr piya weşiya xo ramenê, mali vırazenê. Serê mılê zebran de muy estê, bedenê inan zey ê estoranê u zey estoran leze vaz danê.
Zebray piya cıwiyenê u asayışê inan ganiyanê seydkeran zey şêr u ê binan kenê şaş, ê wıni zi xo seveknenê. Leyrê zebra u estori rê vanê zebrat.
.io
.io internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Okyanusê Hindi de Mıntıqa Britanya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Okyanusê Hindi de Mıntıqa Britanya" mocneno.
Žydrūnas Ilgauskas
Žydrūnas Ilgauskas (b. 5 Heziran 1975 Kaunas Litwanya) yew kaykerê basketboliyo. NBA de taxımê Miami Heati de kay keno.
Zıwanê Na-Dene
Tlingitki u diyalektê bınênê nê zıwani estê.
Kependeris
Kependeris, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Kefri
Kefri ya zi Kefiri (Beşikli), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Qeremanu
Qeremanu qezay Dêrsımi Pılemuriye de yew dewa nahiya Seteriya.
NGC 2175
NGC 2175, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Keyey zıwanan
Zıwanê Dravidi
Brahui, Gondi, Kannada, Malayalam, Tamilki, Telugu
Zıwanê Ge
Kaingan
Zıwanê Hind - Ewropa
Afrikaanki, Frizki, Luksemburgki.
Zıwanê Hivaro (Jivaro)
Hivaro
Zıwanê İrokua
Mohawk, Çerokiki (Cherokee), Kayuga, Seneca, Onandayga
Zıwanê Karibi
Aravakki, Garifuna, Karib, Taino
Zıwanê Maskokei
Apalaçian, Çikasovki, Çoktavki, Krikki
Zıwanê Maya
Çolcaki, Çontalki, Husnanimki, Kakçikel, Kekçiki Tzeltalki, Tzotzilki, Yukatekki
Zıwanê Mişe-Zoke
Mişe, Zoke
Zıwanê Pano-Takana
Zıwanê Pano, Zıwanê Takana
Zıwanê Siyu
Apsalokeki (Crow), Dakotaki, [[Lakotaki, Nakotaki , Omahaki
Zıwanê Tupi-Guarani
Guarani, Tupi
Zıwanê Uto-Azteki
Havasu, Hopiki , Huiçol , Komançiki , Nahuatl , Pima , Papago, Şoşone, Tarahumara, Tepehuan, Ute, Yaki
Zıwanê Yuma-Koçimi
Zıwanê Koçimi ,Zıwanê Yuma
Milano
Milano (be diyalektê Milanoy de Milan), zımeyê İtalya de yew sûka û paytextê eyaletê Lombardiyaya. Reyna merkezê wılayetê Milanoyo.
.je
.je internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Jersey nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Jersey" mocneno.
Kohgıluye u Buyer-Ehmed (eyalet)
Eyaletê Kohgıluye u Buyer-Ehmedi eyaleto İranio ke verocê İrani de ca gêno. No eyalet yew eyaletê do qıteko u paytextê xo sûka Yasucio. Gırdiya xo 15,504 km2o u 658,629 merdumi tede estê. Erdê eyaletê Kohgıluye u Buyer-Ehmedi de pêro koyi estê u co ra ke cayo berzo. Koyê Deno oyo ke koyo en berzo u berziya xo 4,409 metreya. No eyalet de zıwanê Lurki zıwano en gırdo u naca de Luri cıwiyenê.
NGC 3890
NGC 3890, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Toqaris
Toqaris (be Tırki: Akıncılar, Tokaris) wılayetê Semsûri yew beldey qezay Kolıkio.
NGC 269
NGC 269, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Tukana miyan de ca gêno. 5 Tışrino Peyên 1836 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Sırat
Sırat (Erebki: جِسْرُ الصِرَاطِ ) jew pırdo ke İslam u Zerduştine de esto. Sırat jew pırdo teniko u seri cı ra vêrdayış/verayış zoro. Vateyi Sırati ser jew vinayışi esti; Sırat jew vateyo Yunankiyo ya ki Sırat jew vateyo Latinkiyo u vateyi Latinki Strada ra ameyo. Uca ra zoni Erebki u Aramki ri vêrdo/verayo. Zerduştine de Pırdê Çinvati esto u no pırd seri canemi de ca gêno. Kamci merdum bawer keno Zerduşt ra, o ebe yew keyneka bakire u dı kutıkan, seri pırd ra verêno. İslam de sırat sero Qurane de çi çıniyo emma hadisu de enformasyon esto. Hedisan de vaciyeno ki kamci merdumo ke mısılmano, o şeno pırdi sırati sero şıro emma kamci merdumo ke mısılman niyo (kafiro), o nışeno seri pırdi sırati ra şıro u pırdi sırati ra kuno/kewno canem.
İskoçki
İskoçki (be İskoçki: Gàidhlig) yew zıwano aidê zıwanê Keltkiyo. İskoçki İskoçya de zıwano resmiyo. İskoçki zıwanê İrlandki ra zaf nezdiyo. Ewro zımeyê (şımal) Britanya u dınya de texminen 100.000 merdım zıwanê İskoçki qısey keno.
Alfabeyê İskoçki
Alfabeyê İskoçki de 18 herfi estê:
NGC 6614
NGC 6614, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zurun
Zurun (be Tırki: Çayıryazı ) wılayetê Erzıngani de yew dewê da qezay Cimıneya. Maney namey Ermenki dê namıyayeyo
Ferat
Ferat ya ki Ferhadan, (be Tırki: Ferhatuşağı) nameyê jû eşira Zazayano.
.kn
.kn internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta Sent Kits û Nevisi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Sent Kits û Nevis"i mocneno.
Quzucan
Quzucan (be Tırki: Kuzulca) wılayetê Dêrsımi de, qezay Pılemuriye de yew dewa nahiya Seteriya.
Mazêl
Mazêl ya zi Mazil (be Tırki: Bölükyayla, Mazel) wılayetê Semsûri de yew beldey qezay Kolıkiyo.
Thiernu
Thiernu dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Buriyan
Buriyan (be Erebki: بوريون) mabeynê serranê 1104 u 1154ıne de yew hıkumetê atabeganê İslamia Sunniye u emiriya Şami biyo. Zıwanê Buriyanio resmi Erebki biyo.
Cenova
Genova (be İtalyanki: Genova), yew sûka dewleta İtalyaya.
Fınd
Fınd nameyê jû eşira Zazayano.
.dunlop
..dunlop, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Laurent Gaudé
Laurent Gaudé (b. 6 Temuz 1972) yew nuştekaro Fransızo. Ey serra 2004ıne de Xelata Gonkuri (be Fransızki: Prix Goncourt) gırewta.
Napoli
Napoli, yew sûka dewleta İtalyaya.
Herekatê Sarıqamışi
Herekatê Sarıqamışi yew cengê Herbê Dınyayê Yewıno. Mabeynê İmperatoriya Usmanıcan be İmperatoriya Rusya ra serranê 1914 û 1915 miyan de, Sarıqamış de ameyo meydan.
.ky
.ky internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Adey Kaymani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Adey Kaymani" mocneno.
NGC 544
NGC 544, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Sanse
Sanse (be Tırki: Sansa ) wılayetê Erzıngani de yew dewê da qezay Cimıneya. Na dewe mezheb u zıwanê xo vırnayo, Tırkki qısey kenê
Gulabi
Gulabi nameyê jû eşira Zazayano.
Kellayi
Kellayi, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Kelhurki
Kelhurki (ebe Kelhurki: کلهری) yew zıwano İrankio, İrankiê do zımey rocawanio u fekê zıwanê Kurdkio. No zıwan İran de Kirmanşah, Lurıstan, Goran, İlam u Xaneqin de qal beno. Amorê qalkerdoğanê cı tam nêzaniyeno. Tenê ke no zıwan ra qal kenê, pêro mezhebê İslami Ehlê Heqi raê. Merdumê ke zıwanê Kelhurki ra qal kenê, zıwanê xo rê vanê Gorani.
Gollum
Gollum namê cıyê bini Sméagol (ebe namê Starreni ra zi şınasiyeno) romanê J. R. R. Tolkieni de yew karakterê The Lord of the Ringsio. Gollum hem yew hobbito hem zi wayirê iştane biyp. İştane ambazê ho ra groto u iştane ra istifade kerdo. Lanetê iştaney serê ho rê biyo u suretê ho vuriyo. No hedise ra dıme ebe Bilbo Bagginsi ra amey têlewe u Bilbo iştane ho ra ebe raya kayi ra grewto ema Gollun vaz nêverayo u Dewrê Çeharıne de seba Koyê Hukımi rê şiyayış Frodo u Sam rê biyo rehber u Frodo xaptiyo u iştane ho ra gırewto. Koyê Hukımi de ebe iştaney ra cêr finiyo u hem ey hem zi istane, ê biyê çıne.
.duns
..duns, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Thenelles
Thenelles dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
NGC 3891
NGC 3891, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 78
NGC 78, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Maseyan miyan de ca gêno. 1876 de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6616
NGC 6616, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 2176
NGC 2176, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Zıwanê Algonquki
Algonquki, yew keyey zıwanano ke Amerikay Zımey de qısey beno.
Hênic
Hênic ya zi Hinic (be Tırki: Adalı, Taşlık, be Ermenki: Hiniç, Henic ), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Dewa Hênicia kıhane bınê bendê awe (golê beraji) de menda u herunda mezraya Hinici de cayê cıyo newe vıraziyao.
Kelosk
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Herisau
Herisau, İswiçre de yew sûka. Kantonê Appenzell Ausserrhodeni dera. 15.174 neferi uca de weşiya xo ramenê. Sankt Gallen ra zehf nezdiyo.
.mo
.mo internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Makauy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Makau"y mocneno.
Portekizki
Portekizki (be Portekizki: Português, Língua Portuguesa), yew zıwano, aidê keyey Zıwanê Hind u Ewropao u zıwanê Portekizıcano. Portekiz, Brezilya, Angola, Gine Bissau, Gine-Bissau, São Tomé u Príncipe u Mozambik de zıwano resmiyo. Dınya de texminen 250-300 milyon merdumi Portekizki qısey kenê. Amerikay Veroci de zıwano en gırdo, terefê 200 milyon merduman ra qal beno, 51ê nıfusi Amerikay Veroci ra teqabul keno. Amerikay Latini de zıwano dıyın, 35ê nıfusi ra qal beno. Portekizki, İspanyolki u Galiçyaki ra zaf nezdiyo. Ama zıwanê İspanyolki ra deha nermo u melodiko. Zıwanê Portekizki pê zıwanê İspanyolki %70 nezdiyo, ema vatene de ferq esto. İspanyolki de zınci ra vate çıniyo ema Portekizki de zınci ra qalkerdış zaf esto. Eke vate de aqsan esto, ã (coração: zerre), õ (corações: zerri) beno, eke aqsan niyo peyniya vate ra herfa m yena, (bem: weş). Portekizki pê İtalyanki u Fransızki zi nezdiyo. Seserra 15 u seserra 16 de dınya ser de Portekizki hardê xo hera kerdo, zıwano gırd biyo.
Brezilya u Portekiz grameran miyan de ferq esto emma merdumo/merduma ke pê fekê Brezilya ya zi Portekiz ra qal keno/kena, o/a şeno/şeno fekê binan areze (fam) kero/kera. Dı fekan miyan de ferq inca de esto: Portekiz de “ananas”, Brezilya de beno “abacaxi”. Portekiz de keyneke “rapariga” bena, lac “rapaz” beno; Brezilya de keyneke “moça” bena, u lac “moço” beno, ani vaciyeno.
Portekizki de, zey zıwananê Romankiyê binan, İspanyolki, İtalyanki, neril (maskulen) esto u mayki (feminen) zi esta. Kamci vatışo ke nerilo, o peyniya xo ra o gêno, kamci vateya ke maykiya a a gêna.
Villers-devant-Mouzon
Villers-devant-Mouzon, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Vilnius
Vilnius (be Lehki: Wilno) yew sûka û paytextê Litwanyayo. Sûka dewleta Litwanyaya tewr gırda.
Ğaziki
Ğaziki ya zi Gezki yew zıwano İrankiyo, İrankiyo zımey rocawanio u varyantê zıwanê Tatkiyo. Amarê qalkerdoğanê nê zıwani 35,000 merdumo u merkezê İrani de ostanê İrani İsfahan de qal beno.
Kelexan
Kelexan, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Şayenki
Şayenki (zıwanê xo dı Tsėhésenėstsestȯtse  ya zi Tsisinstsistots), yew zıwanê Şayenano. Ewro hetê Montana u Oklahoma dı qısey beno.
Soyki
Soyki (zıwanê xo de: سوی) oyo ke yew zıwano İrankiyo, zıwananê İrankiyan miyan de zıwanê Tatkiyo. Soyki merkezê İrani de terefê 35,000 merduman ra qal beno.
Mesnil-Saint-Laurent
Mesnil-Saint-Laurent dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
.mp
.mp internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Adeyanê Mariana Zımey nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Adeyanê Mariana Zımey" mocneno.
Toppdomän
Karsalah
Karsalah (be Tırki: Akalın), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Cayê dewa kıhane ke bınê bendê awe (beraj) de mendo, dıma cayê cı vurno ra cayê do newe.
.mq
.mq internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Martinik nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Martinik"i mocneno.
Engin Günaydın
Engin Günaydın (29 Çele 1972 Erbaa) yew kayker û komedyeno Tırko. Oyo sinema û têatro de kay keno. Serra 1972ıne de qezaya sûka Toqati de Erbaa de ameyo riyê dınya. Kariyerê kaykeriya xo Bir Demet Tiyatro de sıfte kerdo.
NGC 103
NGC 103, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Qıraliça miyan de ca gêno. 5 Tışrino Verên 1829 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Xıştur
Xıştur (be Tırki: Akdoğan, Hıştür), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
.ms
.ms internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Montserrati nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Montserrat"i mocneno.
Toppdomän
Fetus
Fetus name pıto ke aşma 3ıne u biyayışi cı miyan dero. Dıma hefteyê heştıne pıt beno fetus u hata biyayışi cı, cı ri vaciyeno fetus. Fazi fetusi de organi pıtan vıraziyeni.
Aşurge
Aşurge (be Tırki: Akkavak, Asürgö), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Yarbaşiye
Yarbaşiye ya zi Gerişê (be Tırki: Yarbaşı) qezay Dêrsımi Pılemoriye de yew dewa nahiya Seteriya. Na dewe rê Gerişê zi vatêne.
Şarê Yarbaşiye eşiranê zey Sawdaxan, Lolan, Alxanan, Rutan rayê. Dewê ke dormê Yarbaşiye de: Mazra Sılêmanu, Seteriye, Derekoyiye
.nf
.nf internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Adeyanê Norfolki nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Adeyanê Norfolki" mocneno.
Toppdomän
Mergê mezgi
Mergê mezgi ya ki Merdışi Mezgi heme fonkisyonani mezgi vınikerdışo. Merdışi mezgi raveri serra 1968 de Harvard de şınasiyao. Zemano ke tede merdışi mezgi vecino, o zeman merdum pêro mıreno û bilinci (şuur) merdumi şıkeni û beni vini. Heme dınya de merdışi mezgi hem (eyni) standard ser dero. Sebebi merdışi mezgi şeno travma, nıweşiye, edem (ödem) ya ki hipoksi bo. Dıma merdışi mezgi refleksi insanan ki beni vıni. Merdışi mezgi pêro 4 (çehar) standardan sero vıraziyao; norolocikal, noroşirurciye, anestezi, kardiyolociye. Merdışi mezgi de mezg gêno xasaro gırd û a ri ra peysertadayışi merdumi nımanıno.
.nu
.nu internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba adey Niue nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Niue" mocneno.
.nc
.nc internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Kaledonya Newiye nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Kaledonya Newiye" mocneno.
Melgusi
Melgusi ya zi Melgosi (be Tırki: Aktaş), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Megasûke
Megasûke, sûkê ke nıfusê xo be baraceyê metropoliteni ra piya 10 milyoni ra gırdo. Dınya de 47 (çewres u hewt) megasûki estê:
Aştiyanki
Aştiyanki (آشتیانی) yew zıwanê İrankiyê zımeyê rocawaniyo ke suka Aştiyani u suka Efreşi de qal beno. Amarê qalkerdoğanê cı 21,000 merdumo.
.pf
.pf internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Polinezya Fransıze nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Polinezya Fransıze mocneno.
Toppdomän
Jerry Lewis
Jerry Lewis (Joseph Levitch, b. 16 Adar 1926 – m. 11 Tebaxe 2017), yew aktoro Amerikayıc biyo. Serra 1926ıne de Newark, New Jersey de ameyo riyê dınya. Serra 2017ıne de Las Vegas, Nevada de merdo. Jerry Lewis hem DAY de hem zi dınya de zaf biyo namdar.
Elidami
Elidami (be Tırki: Alidamı), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Cengê Erzıngani
Cengê Erzıngani yew cengê Herbê Dınyayê Yewıno.
.pn
.pn internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba adey Pitcairni nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Pitcairn"i mocneno.
Toppdomän
Zıwanê Tırki
Lista zıwananê Tırki:
4 Kanun
4 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 338ina.
Merval
Merval dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
NGC 128
NGC 128, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Maseyan miyan de ca gêno. 25 Kanun 1790 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
.ericsson
..ericsson, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
3 Kanun
3 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 337ina.
Bırcık
Bırcık (be Tırki: Arılı), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
Ketine
Ketine, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega. Tırki de namey dewe Narklıayayo. Serra 1975ıne ra ver, namey dewe Ketine biyo.
.re
.re internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba adey Réunioni nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Réunion"i mocneno.
.fedex
..fedex, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Cengê Galiçya
Cengê Galiçya yew cengê Herbê Dınyayê Yewıno.
Uyğurki
Uyğurki,  (ug Uyƣurqə: ug Uyƣur tili; û Mandarinki : 维吾尔语, Wéiwúěryǔ; Ruski: Уйгурский) yew zıwanê Zıwanê Altaykiyo. Asya Miyanêne de, Eyaletê Sincan-Uyguriyo Otonomi de, dewleta (Cumhuriyetê Şariê Çini), Tırkiya û Qazaxıstan dı cıwiyenê.
Zazakipediya:Hewadayena Cenazan
Wexto kı ma miyan dı jew yan zi zu mırena, eger sınasnayey cı nezdidı rê veri veyndanê inan u ê yenê. Eger camêrdo Mılla, eger cıniya, cıniyêda zanayê yena meyıtê cı pak şüwena. Tabi veri qandê şıtenı awı yena germ kerdenı u bı a awa meyıt weş u pak bı sabuna yeno şıtenı. Meyıt şıt tepey a ey kenê kefeni miyan u anê nanê seraci ser u gênê benê Cami. (Eger Müsılman bo) Cami dı Mılla yan zi müezin sela waneno. Şêlıgo kı wazeno nımazê cenazi bıkero, bı wendenda selaya yeno Cami. Meyıti nanê si yan zi cayo berzo kı qandê nımazdê cenaze vırazıyayo ê texti ser. Mılla verni dı cemeat zi peyni dı rêz beno u dest bı nımazdê cenazi kenê. Nımaz kerd tepey a meyıti gênê benê tırbı ser. Wexto kı şêlıg ey keno tırbı miyan u herı erzeno ser, Mılla zi sero dıhay keno. Kerd tırbı tepey a herkes heqê xo cı rê keno helal u cı ra helaley wazeno. Kerd tırbı miyan u nımıt tepey a, cemeat tırbı sera kewno duri. Mılla telqinê teslim kerdenı waneno u ey teslimê melaykan, teslimê a dıni keno. (Tabi mılla hım wexto kı nımazê cı keno u hım zi wexto kı telqini dano pa dıhay zi keno). Kerd tırbı u serê cı gırot tepey a şêlıgo kı ameyo tırbı ser beno vılla u şıno keyandê xo. Tabi wahêrê kesdê merdi u sınasnayey cı yenê ezada xo dı roşenê. Dost, enbaz, enbıryan u sınasnayey kesdê merdi u ê keydê cı qefle bı qefle yenê ezada ê kesdê merdi. O kı merdo u şiyo heqeyda xo ser, eger merdımê do sınasnaye, namdar, pak, bêzerar u ardım kerdox u kışta şari ra biro heskerdenı, eza ey bı heftana, bı mengana ramena. Cayê dı kesê cı yo sınasnaye nêmaneno yeno ezada cı dı roşeno, fatihayê qandê rıhdê cı waneno u qahweyêdê cı şımeno. Heqê xo cı rê kenê helal u serweşeya merdımandê cı u cı rê sebrê dayenı wazenê u werzênê şınê.
Hewt rojê ê kesdê merdi bi temam tepey a, helawa cı ya hewt rojan vırazêna, dost, enbıryan, sınasnaye, qeç u quli ra bena vılla. O kı merdo, eger merdımê do dewlemend bo wahêrê cı xeyr u xeyratê cı kenê vılla u pizey neçaran kenê mırd u serê inan kenê newe u çınayo newe danê pıra. Çewres rojê kesdê merdi bi pırr tepey a, helawa cı ya çewres rojan yena vıraştenı u vılla kerdenı. Tabi hım hewt rojeyda merdenda cı u hım zi çewres rojeyda merdenda cı, qandê rıhdê cı mewludi zi yenê wendenı. Ê kı hal u wextê cı weş bo, hergı serı xeyr u xeyratê cı kenê u qandê coy qürbani cıkenê. Werd vırazenê u pizanê neçaran kenê mırd u dıhayanê inan gênê. O kes o kı merdo, eger verê merdenda xo wasiyetê kerdo u çiyê merdım u sınasnayandê xo ra waştı bo, a waştena cı u o wasiyetê cı yeno ca ardenı. Ê kı şenê, hal u wextê cı weşo, heme rojandê xeyr kerdenı u roşanan dı qandê ê merdedê xo xeyr u xeyrat kenê. herkes gorey tunıkda xo ê kesdê xo yê merdi rê mesref keno u xeyrê cı dano. O kı qürban cıkeno u goştê cı feqiran ra keno vılla, o kı mewlud dano wendenı, o kı çına herineno u dano qeçandê neçar u sêküran ra, o kı ray u pırdi vırazeno, o kı ini awı şımıtenı aşaneno u vırazeno, o kı jewbi xeyr u xeyrati u herwına keno.
Tel Ebyad
Tel Ebyad (Erebki de: تل أبيض; Kurdki de: Gırê Spi) suka Suriyaya ke dormey Royê Balıxi ra ca gêno u wılayetê Reqa ra gıreydaya. No wılayet de 12.490 teni estê. Şarê Tel Ebyadi pêro Erebo hama taê ki Kurdi zi uca estê.
5 Kanun
5 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 339ina.
.sh
.sh internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Saint Helena nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Saint Helena mocneno.
Brezilya
Brezilya mıntıqa ra verocê qıta Amerika dera. Zımey Brezilya de Surinam, Bolivya, Guyana u Venezuela; veroc de Uruguay; rocawan de Kolombiya, Arcantin, Peru u Paraguay; rocakewtene de Okyanuso Atlantik estê. Paytextê xo suka Brasíliaya. Brezilya eyaletan ra yena pêra (mıteşekkıla); 27 eyaletê xo estê. Brezilya ezaya Mıletê Yewbiyayeyia.
Tarix
Verê işğalê dewleta Portekizi ra, eşirê Postesuran (Qızılderili) Brezilya dı ronişte biyê. Wextê seserra 15ine de Portekizıcan Brezilya işğal kerda. Semedê zernan u qehwa zaf merdumê mılteciy şiyê Brezilya. Bênatey seserranê 15 u 18ine de Brezilya koloniya/mıstemera Portekizi biya. Serra 1822ine de Brezilya xo reyna ra, xoser ilan kerd. Ewro sistemê idarey xo demokrasiya, labelê eskeran Brezilya de zaf darbey kerdi.
Nıfus
Nıfusê Brezilya 186 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê. Şarê Ewropa (Portekizıci, İspanyoli, İtalyani, Almani u Fransızi), Afrika (Angola, Togo u Nicerya) u Asya tey zafê. Dinê Brezilya Xrıstiyanina u mezhebê mılletê Brezilya ki Katoliko. Taê Musewiy u Mısılmani ki estê. Zıwano xoyo resmi Portekizkiyo. Taê ki İspanyolki qısey kenê. Semedê koloniya/mıstemera-biyaena Portekizi ra zagonê Portekizıcan biyo zagonê Brezilya.
Ekonomiye
Ekonomiyê Brezilya nê zaf qewetıno, nê zaf ki xırabıno. Zaf mıntıqê Brezilya peyser mendê, labelê zaf mıntıqey ki raver şiyê. Endustriya meden u ziraeti zaf gırda.
Spor
Futbolê Brezilya zaf qewetıno. Taxımê Brezilya milliye phanc (5) kupey dınya guretê.
İklım
İklimê dewleta Brezilya tropiko u hewaê xo zaf germıno. Bırrê Şile zerrey Brezilya de caê xo gênê. Hama sahılê xoyê reğbetkari estê; sahılê Rio de Janeiroy dınya de meşhuro. Awıka Okyanusi Rio de Janeiro de zelal u paka.
Sûki
Herg serre seba sahıl u karnevali xeylê merdumê Amerikanıci u Ewropayıci şonê Rio de Janeiro.Suka Sao Pauloy zaf raver şiya. Tede banê xeylê berzi estê. Sao Paulo bacarê dewizio, paytextê borsao u merkezê iqtısadê Brezilyao. Rio de Janeiro merkezê xeceliyayış u karnevalio.
Zazakipediya:Mewlud u Sedeqe
Sedeqe qandê qeza u belayan, qandê verni gırotenda afet u felaketan, qandê oxır akerdenı, duri vıstenda şeytani u her wına yeno dayenı. Sedeqe deyêno merdımandê mıhtacan, neçar u sêküran, bêkes u bêpiyan u herwına. Sedeqe deyêno merdımandê kütırıman, kal u pirandê bêkesan, merdımandê topal u seqetan, bêlıng u bêdestan, kor u hafızan u herwına. Mewlud u sedeqana pê kenê temam.
Tabi sedeqe dayenı zi babet babeta bena yan zi deyêna. Tay perey danê, tay nan u şami danê, tay tene u werd danê, tay çına danê u herwına. Tay estê kı hergı şewra sedeqe danê kı qeda u belay, qeza u felaketi cı ser dahf bê u cı ra duri kewê.
Serapis
Serapis (Yunankiyo Antik: Σέραπις) ya zi Sarapis (Σάραπις, Yunankiyo Dorik) yew homay Yunan-Mısırio, kultê (din) Serapisi milad ra ver seserra 3. dı veciyo. Generalê İskenderê Gırdi Ptolemy Ii waşto ke Yunan u Mısırıcan yew kero, yewca biyaro u dinê Serapisi veto. Homa Serapis hetê asayışi ra zey Yunano, hetê kınci ra zi zey Mısırıco.
Ptolemy Ii kultê Serapisi vıraşto u peşti dao cı, o kerdo sermıyanê xanedanê Ptolemaiki hema hetê sinkretistiki ra Serapis yewbiyayışê homanê Mısıri Osiris u Apisio, (Osiris + Apis = Oserapis/Sarapis).
Merdış ra tepeya cıwiyayış
Merdış ra tepeya cıwiyayış (ya zi axırete) yew cıwiyayışo ke gorey cı merdışê merdıman ra tepeya yew cıwiyayışo bin esto. Merdış ra tepeya heyat pêro din, mit u felsefe de esto. Merdış ra tepeya heyat vatene rê zıwanê Erebki de vanê axırete.
Meurival
Meurival dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Kevcal
Kevcal, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega. Namey dewe Tırki de Yukarıbeşyamaço. Dewa Kevcali Sêwrege ra hirıs (30) kilometre dûriya. Ena dewe de dısey (200) bani estê. Dewe sera çay vêreno ra.
.st
.st internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dewleta São Tomé û Principe nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê São Tomé û Principe mocneno.
Toppdomän
NGC 271
NGC 271, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1 Tışrino Verên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
François Weyergans
François Weyergans (b. 27 Gulane 1941) yew nuştekaro Fransızo. Ey serra 2005ıne de Xelata Gonkuri (be Fransızki: Prix Goncourt) gırewta.
Partiyê Almanya
Lista partiyanê siyasiyanê Almanya de partiye ke ewro Almanya de rocaniyê, ê estê.
Pillış
Pillış ya zi Pillêş (Bağbaşı), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
6 Kanun
6 Kanun Serrenameyê Gregori de roca 340ına.
Thenailles
Thenailles dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Yewiya Cêniyeseveknayışi
Yewiya Cêniyeseveknayışi (Erebki: وحدات حماية المرأة; Kurdki: Yekîneyên Parastina Jin) ya zi ebe namê kılmiê ke Kurdki de vaciyeno YPJ; oyo ke organizasyono eskerio ke hetê cêniyanê Kurdan vıraziyao. No organizasyon bınê organizasyonê Kurdiê bini YPG de gureyeno yanê şeno bıvaciyo ke YPJ oyo ke ermeo YPGo. YPJ serra 2012yıne ra nat fealo, zımey Suriya de fealiyet mocneno.
Camci
Camci (Camvan): Merdımo kı cam bırnayê, cam ra teqe, pencere u herwına qandê roşnayi kerdenı cam ra çi vıraştê, ey rê vatê camci. Camciyan camê büfeyan, teqan, penceran, serdê kêberan, qomidinan, refan u herwına vıraştê u kerdê pa. Cao kı tey cam bırêno u roşêno ê cay rê vanê camxane. Kardê cam vıraştenı rê vanê camcinı, camcinı kerdenı-kerdış.
NGC 545
NGC 545, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1 Tışrino Verên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Eysa Fatma
Eysa Fatma [be Tırki: Gökkuşağı, Bahdê Yaxeri reng reng lox rê vanê eysa fatma.
James Adomian
James Haig Adomian (b. 31 Çele 1980, Omaha, Nebraska, DAY) aktoro Amerikayıco.
Turin
Turin, yew sûka dewleta İtalyaya.
.tc
.tc internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba dıwela Turks û Caicossi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Turks û Caicossi mocneno.
Tartiers
Tartiers dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Wikipediya İbranki
Wikipediya İbranki yew versiyonê wikipediyayo İbrankiyo. September, 2023 ra tepiya meqaleyi tede estê. Heta nıka reyi vurnayışi tede biyê. Wikipediyaya İbranki de sıfte kerd.
Kıncê deryay
Kıncê deryay, kıncê asnawkerdışi (ya zi cı ra mayo zi vaciyeno) kınca kı key merdımi şınê derya ser u asnaw kenê, o zeman danê xo ra. Hem cenıkan hem zi camêrdan rê kıncê deryay estê, gorey cınsiyetan vıriyenê. Kıncê deryay teng benê, bedenê merdımi danê pıra, duşıknenê u kenê pêt.
Mayoy kıncê deryay ra ciya, merdımê kı asnaw kenê, tewrê olimpiyatan beno, ê zi mayoy danê xo ra. Kıncê asnawkerdışi be namanê mayo, bikini, slip, trikini zaniyenê.
Faks
Faks (Latinki: Facsimile) aletê do kıhano ke zemanê veri dı çiyê nuşnayış u erşawıtış (şawıtış, rıştış, rusnayış) rê gırweyniyayo. Merdıman faks gırweyno u dokuman gırewto u erşawıto.
NGC 2177
NGC 2177, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
NGC 272
NGC 272, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 2 Tebaxe 1864 de terefê Heinrich Louis d'Arresti ra keşıf biyo.
.tf
.tf internet de nameyê bandıra sewiyaya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo û seba Erdê Fransızanê Veroc û Antarktiki nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Erdê Fransızanê Veroc û Antarktiki mocneno.
Aziz Sancar
Aziz Sancar (b. 8 Keşkelun 1946 Savur) yew akademisyen, kimyager û merdımê zanışiyeyo. Sancari serra 2015ıne de Xelata Nobelia Kimya gırewte.
Horus
Horus, mitolociya Mısırê antiki dı yew homao, homay asmênio. Horus mitolociya Mısırıcan dı tewr homanê gırdan ra yewo, rêzanê verênan dı ca gêno. Wıni ver-vêniyeno Mısıro pre-historik (tarix ra ver) ra hetana Qıralina Ptolemaik u Mısırê Roma merdıman Horus perestış kerdo. Yewbini ra cıya şınasnayışê Horusi estê, merdıman Horus cıya-cıya qeyd kerdo u dem be dem gurey homay Horusi gorey demi vıriyay. Horus vêşêr zey yew heliy (qartali) ameyo motış, yew mêrde be serey qartali ameyo asayış.
.tf
Toppdomän
Horus
Tewr formê verên ê Horusi zey Homao tutelaro, Homao ke Mısırê Corêni şevekneno u Homao mıli vêniyao. Her qıralo ke ameyêni textê Mısıri ser, dınya dı asayışê Horusi u merdış dı zi asayışê Osirisi motêne. Keyey Horusi sero cıya vênayışi estê. Gorey vênayışo yewın Horus lacê Osiris u Isirisio u o mitê Osirisi dı rolo gırd kay keno. Gorey tayê vênayışan zi Hathor hem maya Horusia hem zi cênıka eya. Xeylê gurey Horusi esti biy, vêşêr o zey Homay asmêni, leci u seydi şınasiyeno.
Horus maya xo ra beno, Homay Mısıri beno, dedê xo Seti kışeno u beno yew qıral-Homao gırd. Hetana serranê İmperatoriya Roma merdımi Horusi rê ibadet kenê, key Xıristiyanan herrê Mısıri kenê xo dest, dinê Mısırıcan vırnenê, kenê yesax u wıni zi merdımi hêdi hêdi dinê Horusi ra abırriyenê, dinê Horusi beno vıni.
NGC 153
NGC 153, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 28 Tışrino Peyên 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
.fiat
..fiat, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Hut
Hut (Ballı, Hüt), yew dewa Kolıkia. Cayê cı wılayetê Semsûri dero.
NGC 3892
NGC 3892, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Bari
Bari, yew sûka dewleta İtalyaya.
7 Kanun
7 Kanun Serrenamey Gregoryani de roca 341ına.
Şuğnanki
Şuğnanki (شُغنانی) yew zıwano İrankio, zıwananê İrankiyan miyan de zıwano İrankiê do verocêrocvetışio u zıwanê Yezğulamki ra nezdio. Şarê Şuğnani Efğanıstan de wılayetê Bedexşani de cıwiyeno u no zıwan zi qal beno uca de. Şuğnanki de zi zey zıwanê Zazaki halê neril u mayki estê.
.fidelity
..fidelity, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
NGC 176
NGC 176, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Tukana miyan de ca gêno. 12 Tebaxe 1834 de terefê John Herscheli ra keşıf biyo.
Magny-Fouchard
Magny-Fouchard, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Zıwanê Cermenkiyê Zımey
Zıwanê Cermenkiyê Zımey ya ki İskandinavki yew lızgeyo ke aidê gruba zıwananê Cermenki rayo. Danki, İswecki, Norwecki u İslandki na grube rayê.
Magny-Fouchard
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Magny-Fouchard;
Ezane
Ezane (Erebki: أَذَان) jewiya vateyano ke semedi wexti nımezi mocnayışi, cami de terefi muezini ra waniyeno. Teno ke ezane wano, cı ri muezin vaciyeno. Menay ezane goşdar biyayışo. Ezana verêne serra 622 de waniya. Veri ezane semedi mısılmanan ardene metodi binan vıraziyayi emma dıma ebe qarari Mıhemmedi, ezane waniya. Bilalo Hebeşi, raveri ezane wenda. Ezane sero Qurane de sura Cuma de çiy nuseni.
Kakopetria
Kakopetria ya zî Kakopetrîya (be Yunankî: Κακοπετριά, be Ingilizkî: Kakopetria), hetê Lefkoşa di jû dewa Qıbrısîya. Serra 2001 di dew di 1198 merdimî estî bî. Paytext Lefqoşe ra 55 km verarocê rocawanî deya. Berziya ci 877 metreya. Çorşmeyê ci pêro darê. Layê Kargotîs û Garîllîs dew mîyan ra vêrenê ra.
Zıwanê Cermenkiyê Zımey
İskandinavya u zımeyê Almanya de texminen 20 milyon merdım nê zıwanan qısey keno. Keyeyê Zıwananê Cermenkiyê Zımey beno dı letey:
Magny-Fouchard
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
Disteizm
Disteizm sistemê felsefeo ke tede bawer beno ke Homa xırabo, hewl niyo. Vatey disteizmi Yunanki ra Dys- (vername) xırabe u Theos homay ra vıraziyeno. Merdumo ke xo disteizm ra nezdi vênêno, cı rê Disteist  vaciyeno.
Nouart
Nouart, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Ardennesi de yew komuna.
Canan
Canan (Cananey, cananvaney); merdımê kı erdanê axayan, ê wêrandê erdandê bolınan bı nime karenê, yan zi wınênê erdan ra, mal u mülkdê axayan ra inan rê vanê canan. Ê zenati rê zi vanê cananey. Jew-jew canan esto wêrandê erdan ra yan zi ê axlerê kı hetı gırweyêno inan ra meeşı u werdê xo gêno u hemver cı cı rê karê cananey keno. Merdımo kı cananey keno vanê zıreat u kardê zerzewat, meywe u tene karıtenı ra zi weş fahm bıkero u ê çi sero tecrübey cı estı bo. Karê cananey zi karê do rıhat niyo. Cı rê nefesê do hera u zanayenı lazım a. Wext beno canan wekileya wêrdê erdan zi keno u karkeri (recberi) dano gırweynayenı. Kardê cananey rê vanê cananinı, canani kerdenı-kerdış.
Deştê Gırdi
Deştê Gırdi (be İngılızki: Great Plains) tayê deştê de Dewletanê Yewbiyayeyan u verocê Kanadayê. Deştanê Gırdan de eyaletê Colorado, Kansas, Montana, Nebraska, New Mexico, North Dakota, Oklahoma, South Dakota, Texas u Wyomingi estê. Deştê Gırdi verocê Amerika de sıfte kenê u verocê Kanada de qediyenê. Dergiya xo 3,200 kmo u erdê xo 1,300,000 km²yo. İklımê Deştanê Gırdan zımıstan de serdo, amnan de zaf germo.
NGC 6617
NGC 6617, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Kolik
Kolik, dewleta Tırkiya de mıntıqaya Mıntıqay Anatoliya Rocvetışê Veroci de wılayetê Rıha miyan de yew dewa qezay Sewrega.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewe de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Sewl
Sewl merdımi paê xo ra danê, merdımi wazenê kı paê xo herre, hewa u cısımê kı erd derê, inan ra bısevekno (sıtar kero). Merdımo ke sewli roşena cı rê vanê Sewlci. Ewro her cıns ra zaf sewli estê, şırketê sewli sewlan vırazenê, vecenê. Kışta tarixi ra Mısıro Antik dı merdıman sewl vıraştêne, daêne xo ra. İnan ra nata merdımi sewlan gurenenê, paê (lınga) xo padanê.
Jonathan Littell
Jonathan Littell (b. 10 Tişrino Verên 1967) yew nuştekaro Fransızo. Ey serra 2006ıne de Xelata Gonkuri (be Fransızki: Prix Goncourt) gırewta.
Yewiya Demokratanê Xıristiyanan
Yewiya Demokratanê Xıristiyanan (CDU be Almanki: Christlich Demokratische Union Deutschlands), Almanya de yew partiya siyasiya. Na partiye serra 1945ıne de niya ro. Sereka partiye Angela Merkela. Katıbo serêno verênê partiye Adenauer Konrad biyo.
Gazebio
Gazebio; (teber/tever)eştıgê(artık) Heywen'u u Was'u noke ke, atmosfere bêoqsijene'de jüvinre câi bi, vejino're têmiyand. Gazebio ju miştê Qaz'o. Têmiyandeê cı'de % 60-70 Metan (CH4), % 30-40 Dioksitê-Qarbon (CO2), % 0-2 Hidrojen sülfür (H2S) u tene senıkekik Azot (N2) u Hidrojen (H2) estê.
Gazebio wayire eneji biyene'de ju Çimê'de alternatifo. Tebereştıge Heywenu: Sıle Asto, Mangu, Kergu, Nağıru..uçjn.;Ci(Gi)'ye İnsonu, eştıgê Mezbahau..... Eştê Was : Sımer,Koliyeke zof bari biye hurde-hurde, eştê Lazuti, Pelune Pancarê şeker u çiyuneke Fabriqau'de niamê mamul kerdene.
İnson eşkin(şikino) teynia ya eştıgê Heywanu yaki Wasu bicero ,labele ninu jüvinde(züminde) têy mişteneki beno. Gazebio pak u ebe khewe adırın veşino.
Niccolò Machiavelli
Niccolò Machiavelli (b. Firenze, 3 Gulane 1469 - m. Firenze, 21 Heziran 1527 yew nuştekar, tarixwan, filozof, siyasetkaro u tiyatrowanê İtalyayo. Niccolò Machiavelli  nuştekarê Qıckek (Il principe).
Sınıfa sosyale
Sınıfa sosyale miyandê şari ya zi kulturan de, rêza hiyerarşike de yewbinanracırabiyayış u abırriyayışê gruban ifade kena.
Roşanê Kormışkani
Kormışkan yew roşanê Zazayano. Kormışkan roşanê Zazayano en gırd u gırso u Zazayan-Dımıliyan miyan dı rojêda newe, şênı, roşnayi u rojêda bımbarekı yena qebulkerdenı u sınasnayenı. Roşanê Kormışkani jew rozı niya, hefteyêno. Hefteyo peyniyênê mengda Awdarı (adarı) çarşeme ra heta çarşeme hefteyê rameno. (Ma mengda Awdari rê vanê menga Kormışkani zi). Dı ê hefti mıyan dı çarşemeyo en bahdoyên dı, roja paka akerdê dı, ayam weşı dı, şarê Zaza-Dımıliyan çınay xo yê newi, pak u weşi dano xora, werdena xo gêno u şıno mesire. (Tabi veror heme şamiyê terwendey vırazenê, hazıreya xo vinenê u a rojı dı gênê şınê gemı). Heme piya gema, deyan u gewan sero, dık u bostanan kışta, erd u baxçan miyan dı, si u keran sero, duz u meydanan dı bı kêf u şêneya, kay u şahiyana, deyr u muzigana Kormışkanê xo bımbarek kenê.
Heme dewlemend, axa, beg, mir u sınasnamey Zazayan keyandê xo dı qandê bımbarek kerdena Kormışkani şamiyê terwendeyê tamınê weşi vırazenê u gênê benê gema, meydanandê Kormışkani dı danê dost, merdım u kesandê neçaran u bı inana piya nanê xo wenê. Dı roşandê Kormışkani dı Beg, Mir, Axa u keyey dewlemendi, qeçkanê keyandê neçaran, bêkes u sêqüran kenê mırd u çınayo newe herinenê u danê pıra. Kesê dewleti dı o roşandı destê xo hetê neçarana derg kenê, destê inan tepşenê u inan rê yarmetey kenê. Taydê cı zi yarmeteya dost, dewıj, merdım u sınasnayandê xo kenê. Pizanê inan kenê mırd u serê inan kenê newe. Qandê nê sedeman Kormışkan rojêda roşnayi, a dest tepıştenı u yarmetey, rojêda xeyr u bereketi, a şênayey u kêfweşey yena qebul kerdenı u sınasnayenı. Qedır u qimet, gıraney u vayeya ê roşani zahf gırda. Vayeya cı kışta yarmetey pêdayenı u pêheskerdenı ra nina herinayenı u bazarkerdenı. Qedır u qimetê cı nino hesab kerdenı.
Wexto kı şarê ma Zazayan dı a rojı dı vıjêno mesire, meydanandê Kormışkani, cayandê en berzan, ko u keran sero adır wekeno, çorşmey adıri şıno yeno, xo adıri sera çekeno u kay keno. Babet babet muzik yeno cınayenı, deyri (dêri, kelami, lawıki) yenê vatenı, govendi yenê gırêdayenı u babet babet kay benê u yenê kaykerdenı. Cıni u keyney bolê cı panceyê (şılwalê, donê) kı qümaşdo sur ra yan zi xetê surıni tey estê danê xora. Çalme, sêm, murey u altunanê (zêranê) xo yê bıqimetınan kenê xo ya u xo zey veyvekana, zey horiyana xemılnenê. Bı no hesaba vıjênê şênayey u şahiyandê bımbarek kerdenda roşandê Kormışkani. Camêrd u xortê cı zi zey inan çınayê xo yê weş u newi danê xora u xo xemılnenê kenê zey waştana (zamana). Bolê camêrdandê cı yê bıemıran pırêno sıpeyo xaşêlın danê xora. Herunda şewqa dı, kılawê wertey cı sur nanê xo ser. Her kıştêda ê çınadê inanê sıpi dı şeritê do sur esto. Werteyê kılawandê inan en tayn hendê nuşteyê rengda surı ra vırazıyayo. Rengna zey şeritiya ê nuşteyê suri gêna xo miyan u ey xemılnena. Bahdê a rengı fına şeritêdo sur yeno bındê ê şeritê zewna rengıni bın. Bahdê ê surdê dıdını fına rengna ra şeritna yeno bın. Bı no hesaba şeritê sur, jew zewbi rengan ra yenê yenê pê bın. Yanê jew sur, jew rengna, jew sur jew rengna. Bı na xemılnayena wertey cı sur u şeritê suri tey esteyana kılawê cı vırazênê u neyênê cı ser. Hirê şeriti rengandê binan ra u her mabêndê ê rengan dı şeritê do sur cay xo gêno u kılawı bı no hesaba yena meydan. Ma bı no hesaba bıdê izah kerdenı nuşteyo sur werte dı u hirê şeritê suri zi çorşmedê kılawa a kılawı xemılnenê. Nuşteyo suro kı wertedê kılawı dı sembolê Zazayan ê roziyo, ê hirê şeritê suriyê kı çorşmey kılawı ra ameyê çarnayenı u zey mundida Şêx Fatmaya (gök kuşağı) kılawı gırota zi jew nişanê roşnayi, jew nişanê xeyr u bereketi u jewdê cı zi nişanê pêra heskerdenı, qimet pê dayenı, qedrê pê gırotenı u yarmetey pê dayeno.
Şewanê ê heftedê Kormışkani dı şarê ma Zazayan keyan dı, wedandê meymananê dewan dı, key Pir, Beg, Axa, Seyid, Şêx u Miran dı yeno pêser, hıngılmey u şênayeyê cure bı curey vırazeno, kay keno, dêri vano, pê dano huwatero u pêrê meseley vano. Hergı şewı cayê dı, keyeyê dı yan zi çend keyan dı yenê pêser, pê hetı, piya wenê, piya şımenê u piya kêf u hıngılme kenê. Merdım, ber, eşir u keyeyê pêra qahryayey, dı roşandê Kormışkani dı pêdı yenê werey u umışê pê benê u pêdı şerweşi kenê. Dı ronıştena şewandê roşandê Kormışkani dı zahf çerez u çiyo zey çerezi yeno werdenı. Mesela pastêx, kesmey, sıncıxi, nıhey pıraynayey, dendıkê (berzey) pıraynayeyê vılda verrozi (maşelay), ê kuwan, zebeş u beşilan, kılêncey, kılêncey nandê nebi (mısri, eskızi, nanê nıhan, qatmey, şolık, qawırme, henarê payızey, mıroy payızey, vami, gozi, qıznawê pıraynayey, kınciyo pıraynaye, qahwey qıznawan, tuy wışki, tey u şiraneyê babet babeti yenê ronayenı u werdenı. (Tay mıroy u henarê welatê ma yê payızey estê, wext ra wext, yanê wextê xo yê bıyayenı ra heta wextê bıyayenda serda binı yenê şalge kerdenı u dı ê şalgandı yenê mühafaza kerdenı. Wext ra heta wextê xo ramenê u manenê).
Dı ê şênayan u hıngılmandê dewrdê Kormışkani dı bol şamiyê terwendeyê bıtam u weşi vırazênê u werênê. Mesela zey keşkekı, rız u serkızrık, bılxürı serkızrık, yan zi bıqawırme, dekerdena kodıkan (dolman), küftey, şirawiya kergan, tırşo bısımaqa vıraşte, tırşokı bı awda henarana vırazêno, qatmey, şolık, toraq u rıwendê qeliya, rıb u rıweni miyan dı surkerdena pastêx yan zi nani, tırşê nıhan u puni, pırkerdena bız, mi yan zi ê kerg u hüliyan (kergê mısri, kergê şami, eleloki), tırşê qıloxirıkan, şorbadoy, kılêncey, danugı, eşure, kebabê babet babeti, tırşê qesıba, surkerdena isot u bancanandê wışkan, nan u kılêncey nebi, küftey kınci u herwına.
Şımıtenê cı zi şerbetê rıbi, do, şerbetê biyani (susi), şerbetê awda henaran, xoşawi, sıskı, awa porteqalan yan zi ê sa u meywandê binan, xoşawiya qax u çiran, qahwey qıznawan u herwına. Keyne u xortandê Zazayana dı o roşandê Kormışkani dı serbest serbest pê vinenê, wınênê pêra, pê qayıl benê, pê ecıbnenê, pê vera ravêrenê, zeriya xo fênê pê u qandê waştenı mesela may u pêrdê xo rê venê u akenê. May u pi, yan zi merdımê ciyê qedır qimeti, pil u veramyayey berandê cı şınê wazenê. (eger qeder abıyo, bıdê pê, pêya jewziyênê). Xort u keyney Dımıliyanê ezebi bı çıhar çımana amyayena roşandê Kormışkani pawenê. Çımkı dı o roşan dı, rıhat rıhat, serbest serbest hereket kenê, pê vinenê yan zi bı çımana pê bırnenê. Serbesteyêda bol hera u demokratikı dı roşandê Kormışkani dı esta. Na zi nişanê demokrat bıyayenda Zazayana. Xorti çalım kenê keynan vera ravêrenê, keyney zi bırwan bınra inan bırnenê u ê zi çalımê xortan peydı roşenê xortan.
Nıqarewan u zırnewan, luliwan u sazwan, dêrwan u kaywan, meselewan u estanıkwan u aşıqê ê dorman, çorşman u ê dewan u deveran, qandê hıngılmedê şênayey u bımbarek kerdenda roşandê Kormışkani seferber benê.
Cayêdê, qimetêdê, vayeyêda Kormışkaniya zahf gırd u berzı şardê Zazayan miyan dı esta. Keyeyê kı, berê kı dewandê xo ra barkerdo u key xo berdo sukandê gırdan u zewbi cayan, eger imkanê inan bıbo u hendê qülda derzıni imkan bıvinê, dı o heftedê bımbarek kerdenda Kormışkani dı yenê dewandê xo dı, benê tewrdê şênayey u hıngılmandê roşandê Kormışkani u şardê xo ya piya, dı şardê xo miyan dı ey bımbarek kenê. Qandê kı Hükmatê Tırkan, esker u polisê cı nêverdanê kı şarê ma roşanê xo yê Kormışkani bı serbesteya u serbestey miyan dı bımbarek kero. Heme ray u neqeban cı ver gênê kı roşanê Kormışkani niro bımbarek kerdenı. Bı her babeta cı vero benê bend, nêweşey fênê cı miyan u şaro kı qandê bımbarek kerdenı ameyo pêser inan qerşun kenê, çıwey kenê u kenê vılla.
Labırê çı heyf, çı güna kı ewro o roşanê ma yê Kormışkani werte ra werışto u vıni biyo. Keso dıha ne qalê cı keno u ne zi wetano ey bımbarek kero. Vanê ma newe ra gan bıdê ey u ey vejê meydan u bımbarek kerê, se beno wa bıbo. Şari bı zıwandê xo ya, bı roşanandê xo yê milliyana, kültür, edet u toreyandê xo ya yenê sınasnayenê u pêra ca benê. Nişanê şarbiyayenda ma ra zew zi roşanê ma yê Kormışkaniyo, çımkı bê şardê ma şarna ê roşani bımbarek nêkeno. Serê meseladı merg zi bıbo vanê ma xo feda bıkerê u ey bımbarek kerê. Şıma zanê nesilê ma yo newe dı heqdê roşandê Kormışkani dı zahf çi nêzano u ey nêsınasneno. Ez zi tayn çiyanê werdiyan gırdandê xo ra peyhesiyaya. Ju ju fını mı wedandê ma dı aşnawıtê, pil u gırdanê ma, şêx u axleranê ma bahsê roşandê Kormışkani u şênayeyandê ê wexti kerdê. Bol edet u toreyê Kormışkani estê kı, ewro ma inan ra jewdê cı zi nêzanê. No hirıs-çewres sero kı ez raşt niyameya, bı teferuata, bı şên u şênayeya, bı hıngılme u venga cayê dı roşanê Kormışkani ame bımbarek kerdenı. Jew jew dewan dı bı nımıtena, bı xırxızeya, çend seatan miyan dı adır webıyayê u ameyê bımbarek kerdenı. Zewbi kesi nêwetardê bımbarek kero.
Tay çiyê Kormışkani gıranvay u taybeti esti bi. Hefteyo kı keno dest pey kero yan zi verê coy, dı welatê ma dı vıllıkê esta cırê vanê esparıkı yan zi vıllıka Kormışkani, a vıllıkı erdi bın ra serey xo vejena u vıjêna. A vıllıkı mêşan miyan dı, bır u beri bın dı, deyan sero, mabên yan zi qelaşandê siyan dı, velg, qırş u qali bın dı, cayo kı hera cı sura yan zi germ manena ê cayan dı, herda gavını miyan dı, erdandê qumınan dı u herwına cayan dı bena kıho. A vıllıkı dı mengda awdari (adari) dı vıjêna. Yanê a esparıkı nişanê amyayenda wesari u ê Kormışkaniya. A vıllıkı hendê gışt u gıştunim kewna erdi ser u vıllıka xo akena. Per, kok u vıllıka cı yena werdenı. Kokê cı zey kıxsiyayo, kes pur keno, tewrdê vıllık u perandê ciya weno. (Tabi ê kı ay vinenê qandê nımuni, qandê mısnayenı nêwenê u qandê werdenı zi nêgeyrenê ay). Semedê werdibiyayenda cı, bol zehmeto kes qırş u qali miyan dı, velg, perê daran u keslegan bın dı ay bıvino.
Gırdanê ma bol qal kerdê u vatê: "Xort u keyneyê kı ezebê ay bıvinê qederê cı abıyêno. O kı en sıfte ay bıvino, vanê rısqê ey a serı vêşi beno, kar u gırweyê cı rayo şıno u dı a serı miyan dı tengey u zehmetey nianceno, nêvineno". Wexto kı kes ay vineno, vanê kes bı qırma, bı pısta, bı kardiya çorşmey cı aşano, ay weş bı kokdê cıya erdi bın ra bıqlayno u vejo. Wexto kı tı nêşê ay bı kokdê ciya erdi bın ra bıqlaynê u vejê, yan zi bıqürmıçınê rınd nêbeno. Kesê kı ay vinenê, ê kesi nêşê ay bı kokdê cıya vejê, vanê ê kesi bêmeharetê, destbereya cı çiyê nina, destmelêsiyê. Kesê kı ay vinenê nêşê ay kok ra bıqlaynê u bıqürmıçınê, vanê bejna inan zi a serı nêvıjêna, kılm manena u derg nêbena. (tabi kesê kı hewna genciyê u bejna cı vera cor şına inan rê vanê). Qandê coy zi zahf qeyret kenê u hewl danê xo kı ay bı kokdê ciya vejê. Bejn u balê a vıllıkı u xemılyayena cı zey veyvekanaya. Qandê coy zi tay merdımê kıhani cırê vanê "Veyveka wesari".
Çiyo kı mı Kormışkani ser aşnawıto ninan ra ibareto. Ma embaz u dostan ra, şardê ma Zazayan ra reca kenê, kam Kormışkani ser çiyê zano yan zi aşnawıto, wa ma rê, rojnameyandê ma rê, nuştoxandê ma Zazayan rê bırışo yan zi eger şeno bı xo bınuşno u rafino çımandê şardê ma ver. Not: Şıma zanê teberdê Sêwregı dı dirê cay, dirê meydani estibi cırê vatê cay Kormışkani. Şarê ma yê Sêwregı şiyê dı ê cayan dı Kormışkanê xo bımbarek kerdê. Qandê coy ê cayan rê vatê cay Kormışkani. Dewda ma Mextele dı zi cayê estbi cırê vatê gewê wışki, dı o ca dı verênanê ma adır wekerdo u Kormışkanê xo bımbarek kerdo.
Bınnoti
''Mıntıqa şardê ma yê Dêrsım, Erzıngan u Sêwasi dı zi bıbabet na bımbarek kenê u ê a rojı rê vanê ”Çarşemeyo siya” (kara çarşamba). Labırê ez nêzana ê bı çı babeta u seni bımbarek kenê. Olvazê mı rê soz dabı kı gırdandê xo ra pers kero u mı rê bınuşno. Labırê hewna mı dest nêkewto.''
Zıwanê Baltiki
Zıwanê Baltiki yew şubeyo aidê gruba zıwananê Hind u Ewropao. Dınya de texminen 5-6 milyon merdım nê zıwanan qısey keno. Zıwanê Baltiki, zıwananê Slawki ra zaf nezdiyê. Keyeyê zıwananê Baltiki beno dı letey :
Zıwanê Baltikiê Rocawani
Zıwanê Baltikiyê Rocvetışi
Coğrafya
Letonya, Litwanya, Almanya, Rusya u Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de texminen 4-5 milyom merdumi qısey kenê.
Weziyetê zıwananê Baltiki
Litwanki, Litwanya de zıwano resmiyo u Letonki zi Letonya de zıwano resmiyo.
Genc (arezekerdış)
Bınê Genc (Genç) de nê meqaley estê:
Kembero Gırd
Kembero Gırd (Danki: Storebælt; İngılızki: Great Belt), yew terimo ke erdê Danimarka ifade keno. Cayê Kemberê Gırdi erdê mabênê Danimarka u adey Danimarkayo.