cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Felsefe
Cıkewtış
Felsefe gıneno pers u qısan sero, êyê ke weşiya rocaniye de gama verêne de zaf tebi asenê: “Tı gani mekışê”, “Demokrasiye şıklanê idarey dewlete ra tewr rında xoya”, “Heqiqet, eke merdum çım ra şeno raviyarno, dıma ke raşt bıveciyo, oyo”, “Dınya, awa ke kainat ra asena, awa” ya ki “Fıkri sebestê”. Gama ke fıkrê nia sabıtê eminê ke heta nıka bêşık qebul biyê, eke şık u guman keweno kar, a saete felsefe yeno zaene. Yew keso ke cı rê qet çiyê bêşık niyo, raya felsefey nêvênenê. Şaş u waş cıkewtene, zey domanê qıci şaş-kerdene, dınya ra ya ki xo ra zerretengiye antene, nê pêro benê ke sıftey fıkr-kerdena felsefiye bê. Platoni qurdeşanê insanio verên nia formule kerdo: “Şaş-kerdene xuya yew merdumia, oyo ke raşti kamılin u zanıtene ra hez keno, ze ke nae ra ğeyr sıfteyê dê felsefeyo bin çıniyo”
Şagırdê xo Aristotelesi ki tesbit kerdo ke: “Raver qısa şaş-kerdene –hewna zey ewroy ki- insani vıstê halê felsefe-kerdene”
Din u itıqadi, cemaetê diniy u vênayışê dınya persanê tipê felsefi rê babet-babet cıwaban teqdim kenê. Labelê nê itıqadi esas gênê, oyo ke xeylê insanan rê bes niyo. Eke nê persan sero vındenê, nae rê felsefe pheştia xo şaneno eqıl u rasyonal, fıkr-kerdena ke her kes şeno çım ra bıviyarno. Felsefe na het ra zey ilmanê yabani (tebieti) kar keno: dınyawa ke merdum heşyarê cı beno, xeylê wext tede qayt-kerdena cı kewena raye. Delil-ardena (argumentasyon) felsefiya ke vêrena, gereke her keso baqıl ra qet ke nê (mena hirae de) mentıqen areze bo (fehm bo).
Felsefe çıko?
“Felsefe” nêşeno umumen terif bo, çıra ke, her keso ke felsefe keno, fıkrê xoyo xas çiyan ser resneno ra. Na ri ra çıqasi filozofi estê, hama hama hende cıwabê mumkıni persanê corênan rê estê. Carl Friedrich von Weizsäckeri reyê nia nıqırnao: “Felsefe, o ilmo ke, kes ke be xo mevırazo,nêşeno sero qal bıkero.”
Ver de tehqiqatê (dıme-kewtena) metodan u prensipan u imkanê ravêrdena heme qezencê heşyarê cı biyayışi, yew ki ê dêlilan u teoriyan bıngehê ilmi de aidê wareyanê karê felsefeyê. Çıke sere-dacnaena felsefiye be şık-kerdene ra, berê yew-yew ilmi eşto u pheşti dawa raver-şiyena cı. Felsefe persanê henênan perseno ke ilmanê xasan (heta nıka) nêşao cıwab cı dê; persê ke pê sınebnayışan, mıhasebeyan u tehqiqatê binan be alet u hacetanê heta nıkaênan nêşeno cıwab cı diyo. Hama meseley u problemê henêni şenê ke istıqametê do newe bıdê tehqiqat. Be na qeyde ra persê tehqiqatiê newey ki her lızgey ilmi de yenê na raye ser; axıri felsefe heruna xoya xase ra dot ki iştırakê vıraştena hipotezan keno.
Merhemê felsefeyê bini ki, xo dergê tertib u nızamê zanayışê insaniê sistematiki kenê ke tede qıymet u hıquq u wezifeyanê merdumaneyan ra pia yew fıkr u idey dınya salê bıvıraziyo.
Mena u qeydey felsefe-kerdene
Xeylê kesii iradey xo rê felsefe kenê: seba ke xo u dınyawa ke tederê, rındêri u hewlêri areze bıkerê; himê kerdışê xo, ê fıkr u idey xoyê dınya xırt cı erzê. Kamo ke qif ra felsefe keno, dınya der u dormey xo ra persanê kritikan perseno u xo heni rehet nêdano xapıten u çarnaene. Felsefe potansiyelê xo heni vırazeno ke hal u weziyetê xo qewm de qurde keno; çıra henio, mena cı çıbawa u şıkl dano modelanê alternatifan, yew ki waşten u telebê ilman u dinan keno izafi u nısbi. Hedefê xeylê filozofan, weşiya xoya ke eqıli bıngeh gêna u ae sero be xo qeraran danê cı, ninan rıka fıkrê xo sero ronê, oyo (sapere aude! Latinki ‘bırese kamıline!’ )
Felsefe-kerdena ke balê xo dao ra faydey ferdi, tede 2 babeti ya ki meyli estê:
Ğeyretê kamılina cırm u cihani resaene, gereke xısusanê pratikê heyati kuline de ray u teminat bıdo eqılê kesi u quwet u qeder cı do, heme çi ke keweno verêniye, wa inan hetê fıkr u eqıli ra rehet bıkero şunıkê. No ğeyret heto bin ra ki bıkero ke biyenan u weqatanê dınya ver de eqılê merdumi pay ra, zıxm u sağlem bımano, heni ke eqılo roşti (entelekt) heqbera her hal u weziyetê heyati de xoser bêro, pê bışo (bıeşko). Kami rê ke şarê xo ra kamıline layıq diye, o/a pê kerdenan u vatenanê xo keweno çım ke wayirê xoserinê da henêno.
Verbe ney de felsefey cıwiyayışi gıraniye dano nae ke, wa kes neticeyanê refleksyonê felsefi bıdaro ro pratikê weşiya xo, inan degiro. Seba ke merdum be qeydeo raşt bıcıwiyo u şıkl bıdo weşiya xoya rocaniye, nae rê şertê veri noyo ke be qeydeyê do xori raşt fıkr kero, sere bıdacno, heta ke musa cı, kewt ra ser ke wa cı ra fıkr-kerdena raşte peyda bo. Tersê ney rê ki seba tesdiqê fıkr-kerdena felsefiye lazımo ke cıwiyayış u weşiya merdumi de no netice eşkera bıaso.
Ê şıklê cıwiyayışi, qeydey xoyê degırewteno ke zaf veciya ver, bılxassa çağo antik de kewt kar; hele ke Stoaciyan u Epikurosçiyan u Künikan de. İdealo ke fıkr-kerdene be kar-ardene ra zey yewbini bê, Künik Diogenesê Sinopi, şıklê cıwiyayışê xo ney ra ibaret bi ke pê qeydeyê do radikal, thamê her çi gırewtene ra xo vıstêne düri; pê ney yew ornago ke xeylê raye ameo zıwan, dao be terefdaran u reqibanê meylê felsefiyê henêni. Yewbiyaena teoriy u pratiki rê felsefey rocvetışi (şerqi) de ki gıraniye dawa cı.
Diogeneso ke tham u keyf u refo dınyewi ra vaz biyo, be nae mena dawa be fıkrê xoyo felsefi, nışanê nae ki dano ke karê felsefey rê rehetiy u canare lazıma (Qısey school, Schule ‘mekteb’ de Yunanki sxolê σχολή ra kewto zıwananê Ewropa, yanê ‘wexto thal/veng, canare’.)
Merdumê tehsilınê felsefi ê binan ra na het ra ferq nêkenê ke zêde wayirê zanıtena faydedarê. Labelê zêdewext, argumanê rındêr u hewlêriê ke mışawereyê do felsefi de qal u mewzuyê dê werênayışio beli sero haê ardê be verêniye, ê tehsilınan dest derê. Ma vacime ke, helma henêne de faydey xo beno, eke yew mesela aktuela ke sero nanê werê, felsefey 2500 serranê peyênan de senê imkanê cıwaban dao cı u enê werênayışan nê teklifan sero heta nıka senê raye gırewta. Kışta nê zaney tarixi de filozofê do tehsilın gani beşar kero, vınderdışê (pozisyon) ke hetê prensipi ra mudefa benê, mabên de ferq rono, neticeyanê cı verde ra bızano, yew ki probleman u alozan bışınasno.
Be kar arden u wezifê felselfeyê bini naê ke,
Metodi
Metodê felsefey, mıxtelıf ğeyret u merhemanê mezgi ra ibaretê. “Ğeyret u merhemê mezgi” yeno mena tedqiqatê meylanê fıkr-kerdene, urf u adetê (tradisyonal) fıkr-kerdene ya ki ê medreseyanê fıkri. Karê felsefey tım fıkr-kerdeno. Fıkr-kerdene yena mena delğey, analiz ya ki sistematize-kerdene. Çımê zerrey, heqiqatê baweriye, yew ki argumanê raya eqıli, nê bıngehê raştiya heyatê merdumê filozofi de çım ra vêrenê ra, kontrol benê.
Nae ra serkewte ki zıhniyetê eqılio felsefi şık u gumanê do metodik de şeno radikal heme çi ra şıbhe bıkero. Felsefe be nae her filozof de eyni şık de sıfır ra sıfte keno. Oyo/awa ke felsefe keno, aidê wezifa xoyo ke her çiyo esas ya ki çiyê ke weşiye de melum qebul benê, inan sero pers u şık bıkero. Merdumê ke cı rê raştiya heyati zor nêkena ke zey persi ya ki mesela bıveciyo ver, ê nê pers u şıkê esasi xam gênê. Wadeo derg ra ke qayt kerd, felsefe wareyanê merkezi de persanê esasanê tımênan perseno ke cıwabê inan zey yewbiniê. Rivatanê vuriyayışê şert u şurtê heyati u ê vênayışanê dınya ra, cıwabanê persanê kesiê bıngehi rê daima formule-kerdenê newey lazımê. Tek-tek ilm ra ferqın, ne felsefe be xo, ne ki filozofi zane u melumat zêdnenê, ya ki wayirê neticeyanê qetiyan u umumen qebulbiyaeyan niyê (“skandalê felsefey”). Êyê cıwabanê tarixiyan danê arê, ninan sero sere dacnenê u ze ke taê ilmanê xasan de merdum raştê cı beno ke çengey cıyê qayt-kerdene dewr u çağ dest de beno teng, filozofi nia şenê nae ra düri vınderê. Na derheq de insan şeno mışawereo felsefe de zey yew demeo ke xo xo de nêxelesiyeno, qayt kero – zey suhbetê da têververe seserran ro.
Ê felsefe-kerdena ewroêna “profesyonele” esasen 2 şıkl ya ki qısmê xo ferq kenê: usılo tarixi u sistematik:
Şıklê kari ya ki qısmê xoyo tarixi u sistematik nae de esasen pê her hedefê tedqiqatê feslefi, kê şenê yewbini ra abırrnê. Xeylê filozofi hama hem tarixi hem ki sistematik gureyenê. Hurdımêna şıkli ki ena mena de yewbini kenê temam ke hetê ra meqaleyanê nuskaranê filozofanê namdaran de persanê sistmatikanê aktuelan rê fıkrê faydedari estê u heto bin ra ki kê ke sistematik hurdi hurdi sero gureyay, vınderdışê filozofanê klasikan daêna be itına benê zelali. Xerciya nae ra, bıngehê veciyaena persano tarixi rê, u ao nao terım u teklifê halkerdenê ke tedawiyê mesela rê vetê, eger nê ardi xo viri u fehm kerdi, tenya o taw xeylê hal u meselan de persê ewroêni şenê pers bê.
Tarixê vatey u ê ilmi
Vatey „felsefe“y Yunankiyo Kıhan (klasik) ra yeno, kelımanê φίλος (philos > filos)  ‘embaz, dost’  u σοφία (sophia > sofia) ‘kamıline, zanetine, hikmete’ ra yeno pêra. Telefuzê cı Zazaki u zıwananê rocakewtena miyanêne de Erebki falsafa فلسفة rao. Yew be yew ke çarna a, “kamıline ra hezkerdene” ya ki rehetêri “zanayışi rê sewda” – çıke mena sophia, tewr sıfte her bera (qabıliyet) ya ki alımine rê vêrdêne, ê senata dest u tekniki rê ki. Fêlê felsefe kerdene gama verêne tarizxano Yunan Herodoti de (484-425 İrR) veciyeno meydan (I,30,2), cao ke zanayış rê veyşaniya merdumê dewletê Atênayıci Solôn (~ 640-559 İrR) ifade keno. Bawer nêbeno ke Hêrakleiti dewrê xo de vatey felsefey gurenao. De dewrê antiki der vatêne ke terımê felsefey raver Pütagorasê Samosi veto meydan. Qıseykerdena Platonist Hêrakleides Pontikosi gore Pütagorasi vato ke, tenya Heq/Homa wahêrê sophiao, insan tek xorê şeno, bal u meylê xo cı do. Etiya de o taw ki sophia ameya mena zanayışo metafüzik. Na mesela Hêrakleidesia ke xorê yanbegi u parçe-parçe wesiqa de arda, tedqiqati çım de be sağlemiye qan nêkena. Hewna Platoni de terımê zey filozof u felsefe-kerdene zey vatena Hêrakleidesi qetiyen veciyenê meydan, hele ke diaolgê Platoni Phaidros (278d) (Fedros) de, cao ke na jüye tesbit bena ke, bal u meylê xo be kamıline (felsefe-kerdene) daene u wahêrina kamıline axıro peyên tek u teyna xercê Heqia/Homaya.
Felsefe, demey xoyê tarixi de nia terif biyo: bal u meylê xo be xeyr u hewline, raştıkên u rındekine (Platon) ya ki be kamıline, heqiqet u irfan dayışo (Hobbes, Locke, Berkeley). Nae gore felsefe keweno ra prensipanê tewr serênan (Aristotelês) dıme u niyetê cı xo dest vıstena zanayışê raştio (Platon). Oyo irfan u şınasnaena heme çi-miyan sero dano pêro, cısmê ke nêasenê (Paracelsus), inan sero ki; o ilmê têde imkan (Wolff) u mutleqio (Fichte, Schelling, Hegel). Oyo heme ilman ano nızam u inan bestneno pê ra (Kant, mach, Wundt), “ilmê heme ilman” terif keno (Fechner). Merkezê cı de analiz u sero gureyayış u qeti tain-kerdena vate u terımana. (Sôkratês, Kant, Herbart). Heto bin ra felsefe, a senata ke merdum pê merg [merdene] museno (Platon), o musayışê qıymetê normatifio (Windelband), bal u meylê xo baqılane be zerreweşiye daeno (Epikur, Shaftesbury) ya ki be fezilet u pêtine (Aristotelês, Stoa) bal u meyl cı daeno.
Birr
Birr (Amharki: ብር; ETB) namey yewiya perey Etyopyayo resmiyo.
Felsefe
Tarixê vatey u ê ilmi
Nezerê Ewropa de kokê vatey felsefey reseno Yunanıstano antik. Urf u adetê fıkr-kerdena Asyaê dahezar serrey (felsefey rocakewtene keza) zêde wext nêvêniyenê ya ki kemi gêriyenê. Vênayışê dınya ki aidê felsefeyê, her ke mıdefakerê cı hetê dini ra nê, hetê felsefey ra arguman kenê.
Disiplinê akademiki u xofehm
Xofehmê (areze-kerdena xo) felsefey, ilm-biyaene de demey tarixi de habire vuriya. Deva-devê heta dewrê Sôkratês u Platoni, Filozofanê Yunananê verênan kar u barê xo terê meylê irfanio ke eqılo ey rameno, heni zanıto; nêwaşto ke yew fıkr u idey dınyao mütik u adet u toreyanê dini xorê heni bıgirê. Hetê ra fıkr-kerdene be na qeyde xo mütos ra kerdo xoser, heto bin ra ki müti (miti) bıne ra pêro red nêkerdi. Filozofan zerri ra mütan ra fayde diyêne u ifadey şairaney gurenaêne ke doktrinanê xo vıla kerê.
Xıristiyanine ke çağê antikê herey de hukım vısti bi ra xo dest, xeylê seserri felsefe-kerdene tenya bıngehê fıkr u vênayışê dınyaê ê dewri sero mumkıne biye; nêbiyêne ke fıkrê bıngehê teolociya Xıristiyaniye de bıaloziyo têro. Zey ney İslam u Cıhudiye (Musewitiye) de ki hudud u penge nê ro. Na ri ra Ewropa rocawani de xeylê wext resmê felsefey terê „keyna teolociya azebe“ (ancilla theologicae) hukım kerdêne; yanê ê ilmê dê yardımkerio ke gereko pê delilanê baqılan pheşti bıdaêne wehyanê Homay/Ellay.
Universıteyê ke çağo miyanên de newe niyaêne ro, felsefe tede bi jü dersa terbiyetia bıngehi (a „propedewtike“). Eslê terbiyetê universıteyo ke Artes liberales name benê, ‘hewt senatanê serbestan’ ra ibaret bi, zey „gramer“ u „dialektik“ u „rêtorik“ u „geometriye“ u „aritmêtik“ u „estareşınasiye“ (astronomiye) u „muzik“i. Qedenayışo verên enê studium generale de fakultey artistan de lazım bi ke merdum bışo terbiyetê qısmanê „berzan“ terê tıb u huquq u ilahiyati kewo. (Vatey unwananê (dereceyanê) akademikanê zey B.A. (Bachelor), M.A. (Master), Ph.D. (Philosophiae Doctor) ya ki Dr. phil. (doktor philosophiae) na rêçe ra heta ewro mendê.
Seserra 13. de, Ewropa rocawani de, be felsefey Aristotelêsi ra werênayışo ke zêdiyaêne, felsefe pê biyêne xoser, oyo ke sinorê disiplinanê artesi viyarnaêne. Xeylê filozofan u teologanê zey Albert der Große („Alberto pil”) u Thomas von Aquin’i kerdêne ke xo ser gırewtena (resepsiyonê) rocakewtena Aristotelêsi de bımanên u felsefey aristotelesaney be doktrinanê (musayışanê) kilisey Katoliki ra yew teswirê heqiqatio genel (ê têdine) de pêşanên (biarên têhet). Sentezê da henêne Thomasi Summa theologica (Lat. “kulliyatê ilahiyati”) de arda ver. Ney ra serkewte, seserra 12. de ki yew gumanê (pawıtışê) zanayışê tecrubeyo berz kewto kar, oyo ke peyda-biyayışê fıkrkerdena çağê neweya ilmê feni u metodê be cerrebnayışan rê bi bi şertê veri.
Renesansi ra nat her ke şi, sinorê ke ilahiyati cı rê nay biy ro, felsefe inan ra vêrd ra. Filozofi êndi peyser nêvınderdi, vênayış u fıkri mudefa kerdi, êyê ke be musayışanê kilisey ya ki qeder be ê Xıristiyanine, caran yew nêbiyêne. Çağanê renenansi-humanizmi u roşti-biyayışi ra dıme felsefey heta roca ewroêne din de be lom u kıbar na werê, mabên de sinor na ro u zêdewext ki xo ey ra cor gırewt. Labelê xeylê filozofi ki est biy ke, qedrê do gıran daêne cı, wa caê vênayışanê xo be ê qenaetanê xoyê dini ra be temamiye têkewên, yew bên.
Hele ke çağo newe, demeyanê beliyan de felsefe de heni qayt kerd ke ilmê ilman sero ilmê têdinano; oyo ke raşti u heqiqatanê umumiyanê ebediyan ano roşti ver u berê (keyberê) cı keno a (philolosphia perennis ‘felsefeo ke tım vêreno’) ke wa merdum raştiye temamiye ra areze (fehm) kero u sebeban u presipanê peyênan reso. Heta seserra 18. felsefe 4 fakulteyanê (mektebanê berzan) ra yewê bi. Nae de ki jü şagırdina bıngehêne luzım biye ke telebey tepeya bışên, balê xo bıdên ra persan u tedqiqatanê ilmanê fenan u zey ninan. Taê universıteyanê urfiyan de ewro hewna ki musaena bıngehêne de (diploma verêne) yew “Philosophicum” (zanayışê felsefeyê temeli) telebeyan têdine rê mecburiyo.
Seserra 19. de her ke şi, xoser biyaene zêdiyê; raver ê ilmanê feni u tepeya ki ê qısmanê filolociye u ilmanê sosyali (qewman). Kursiyê dersedayışiê felsefiy, neticey meylê zerrekê xo ra, her ke şi, kewtêne bınê zorê disiplinanê akademikan ke (kursiy) xo warey xo sero alım kerên. De çağo modern der, be felsefe taê wext wezifa refleksiyonê disiplinanê akademikan u şertanê inanê veri sero werênayış mendi.
Feqet felsefey univsıtey ra dot, enstitüyan ra teber ki daima fıkrkerê xoseri ki est biy. Roştkerdoğanê zey Voltaire, Rousseau u Dideroti rê (teşwiqkerê ensiklopediye be hedefê roşti-kerdene pê zanayış) Fransa de ke philosophes (‘filozofi’) vat, nêvat, rêça Montaigne de, pê nê qesey, genel de nuskarê alımi ki fehm biyêne; inanê ke mewzuyanê populeran, yanê elaqa têdinana resmiye sero fıkrê xo vatêne – na qeyde ra ki ‘alımê xeylê çi’ zey Goethe u Schilleri. Fıkrkerê zey Adam Smith, Abraham Lincoln, Jean Paul, Friedrich Nietzsche, Emile Zola, Leo Tolstoj, Karl Marx, Sigmund Freud ya ki Søren Kierkegaardi nae de yew bi ke pêro pia gırêdaey yew universıtey nêbiy u felsefey mektebio akademik nêvıraştêne. Anci ki alem de hetê inan ra xeylê teşwiqê felsefiyê ke itıbar diyêne, veciyaêne meydan u inan lınganê xo ser de tarixê felsefey terif kerd u dekerna – merdum şeno ninan be fıkrkeranê nê çağiê xeylê wendeyan ra têver şano, zey Paul Watzlawick, Umberto Eco ya ki Peter Sloterdijk.
Veciyayışê do newe ki ronaena şubeyanê felsefiyana, êyê ke qailê, imkananê cemaetberiye rê ya ki raye salıx-daenê binan rê alternatifê teqdim bıkerên.
Zeki Alasya
Zeki Alasya (b. 18 Nisane 1943, Estanbol- m. 8 Gulane 2015 Estanbol) yew kaykero Tırk bi. Rıstımê cı Qıbrıs ra bi. Ey filmanê sinema u tiyatroy de kay kerd. Alasya gênciya xo de şi Kolejê Roberti. Uca ra bi mezun u kewt Tiyatroyê MTTByi. Eno tiyatro de rolê amatori de kay kerd. Dıma, pê kaykeranê namdaran zey Haldun Taner, Metin Akpınar u Ahmet Gülhani ra Tiyatroyê Devekuşu de kabare vıraşta. Zeki Alasya dıma serra 1973yıne de kewt sektorê filman. Embazê Metin Akpınari bi u be ey ra xeylê filman de rol gırewt, kay kerd.
Alasya, tarixê 22 Nisane 2015 de bi nêweş u kewt xestexane. Xestexane de des u şeş (16) roci mend u nêşikiya heyat de bımano, weşiya xo vıni kerde u uca de merd.
Wolves (Kanye West song)
Wolves jû single u deyira Siaya.
Paliyan
Paliyan, mahdey çınayışi de erd ra teney u çiyê binî arêdayışi rê vanê. Edebiyat dê cıwêna ser şiyayışo. verê Traktori merdumi şiyê pali kerdê.
Pezens
Pezens, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Pezens de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Ebu Bekır Beğdadi
İbrahim Ewad İbrahim Eli El Bedri El Semerayi ya ki Ebu Bekır el Beğdadi (be Erebki: إبراهيم ابن عواد ابن إبراهيم ابن علي ابن محمد البدري السامرائي) lider u vıraştoğo DIŞİyo. Heqa cı de çi zaf çıniyo ema bawer beno ki o serra 1971 de Iraq de yew cayo ke suka Samarray ra nezdiyo, uca de marda cı ra biyo. Wexto ke Amerika Iraq işğal kerdo, Ebubekır Beğdadi yew cami de biyo imam u terefê Amerikanan ra tepşiyao u heps rê erziyao. Wextê cıyê tepşiyayışi de serê ho İslamo Radikal rê şiyo u eno ideolociye ho rê groto. Eno ra peyni cayê ho quwetın biyo u Konseyê Mucahidanê Iraqiê Şura de wayirê qalkerdışi biyo. Serra 2010ıne de liderê DIŞİ Omer el Beğdadi merdo u Ebubekır Beğdadi cayê ho rê verayo. Wexto ke o liderê DIŞİ, zıme de Suriya ra hata suka Beğdadi, yew cayo gırd destê DIŞİ rê verayo. Ebubekır el Beğdadi, tarixê 29 Haziran 2014 de vato ki o xilafet newe ra vıraşto u heme mısılmanan ra ho rê biat kerdene waşto. İlankerdışê cıyê xilafeti ra dıme name ho vurno u name cı kerdo Xelifa İbrahim. O hem zeman de name DIŞİ ki vurno u kerdo Dewleta İslami. İlankerdışê cıyê xilafet ra peyni tayê grubê İslami cı rê biat kerdo, tayê grubê İslami ey kritik kerdo u xilafetê ey qebul nêkerdo. Tarixê 5 Temmuz 2014 de suka Musıli de yew videoy cı internet de pêl biyo u eno video de Ebubekır el Beğdadi yew cami de vaaz dayo.
Pezens
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Køge
Køge, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Serdar Karabulut
Serdar Karabulut nuştekaro de Zazayo. Serra 1981ıne de, sûka Xarpêti de, qezaya Pali de ame dınya.
Rauni-Leena Luukanen-Kilde
Rauni-Leena Luukanen-Kilde yew fizikwan, nuştekar û ufologa Finıca. Aye parapsikolociye, teberê dınya de cıwiyayış û heqa qontrolê mezgi sero kıtabi nusnayê.
NGC 1885
NGC 1885, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 5733
NGC 5733, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zazakipediya:Lawıke
Lawıkunê xelki de jü hadise heve ve heve, tam vajino. Lawıkê Zazay eve zonê Zazaki bırrinê ra çar parçey:
Hewê Cüamordu
Wertê mıleti de, lawıkê ke pêrodaisê aşiru sero, pêrodaisê Zaza u Tırku sero, waxtê Çiari de pêrodaisê Zazaunê Dêrsımi u eskerê Urışi sero amê vatene, pêroine ra hewê cüamordu vajinê.
Hewê Cêniu
Lawıkunê haskerdene ra ki hewê cêniu vanê.
Hewê Govendi
Hewê govendi hetê Dersımi de senıkê, hama hetê Çolig/Bingol u Diyarbekıri de daina zafê.
Hewê Bini
Waxto peyên de, hareketê Zazay ke hetê şiyaseti ra bi berz, eve usılo newe taê mars u kılamê newey ki çıqaşi ke kêm vê, pêda bi. Hetê Dersımi de waxto vıren de lawıki leto jêde eve kemane cınıtêne. Key ke kulturê Tırki hêmê Dêrsım sero hukım kerd, o waxt ra ve nat thamıro sestêlın daina jêde cınino.
Bıvênên
Nuştoğ: Zılfi Selcan
Villa del Prado
Villa del Prado, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
NGC 6966
NGC 6966, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Nonville, Seine-et-Marne
Nonville, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Nonville de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Nonville;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Abdullah Bazencir
Abdullah Bazencir (b. 1918, Çolig / Dugernan - m. 30 Gulane 1999) mıteahıd û siyasetkarê Tırkiya (mebusê Çoligi, 1973 - 1977) biyo.
NGC 7789
NGC 7789, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Furuğ Ferruxzad
Fûruğ Ferruxzad (namê cı Farski de: فروغ فرخزاد, Forough Farrokhzad) yew şair, nuştekar, kayker, filmvıraştoğ, direktor u resamê da Farsa ke serra 1935ıne de Tehran de maya xo ra biya. Şairê Farsiyê ke seserra 20ıne de cıwiyê, inan miyan de cayê Fûruği zaf gırd bi. Piyê xo esker bi u namê piyê cı Mıhammed Ferruxzad bi, namê maya xo zi Turan Wezıri Tebar bi. Şeş wayê u bırayê xo est biyê. Fûruğ heta sınıfa 9ıne şiya mekteb, dıma mekteb ra veciya u kewta mektebê huneri. Key ke a des u hewt serri biya, be Perviz Şapuri zeweciyawa u yew qıcê xo biyo. Kariyerê xo de zaf şiıri nuştê, zaf filmi vıraştê.
Garry Kasparov
Garry Kimoviç Kasparov 13 Nisan 1963, Baku de ameyo riyê dınya. Serranê 1985 u 2000 miyan de biyo şampiyonê setrenci. Piyê cı soyê Yehudiyan rayo. Maya cı zi soyê Ermeniyan raya. Wendışê setrencê xo mektebê Mihail Botvinniki de kerd.
Chalancon
Chalancon, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Chalancon de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Chalancon;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Satisfied (Hamilton song)
Satisfied jû single u deyira Siaya.
Tene
Tene ya zi hububat umumiyeta familyay ğeleyi ra çineyaye nebati u toxıman rê vaciyeno. Normal heyat de cı ra nan u ardi vıraziyeno. Ena familya de 400 cıns 4500 tewrê cı estê.
Merve Dizdar
Merve Dizdar (b. 1986, İzmir) yew kaykera. Be filmê Aksanat Çocuk Oyunlari veciya verê têlevizyoni.
Maizières-lès-Metz
Maizières-lès-Metz, jû komuna qezay Metziya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Moselleyi dero. Erdê komune 8,82 km2 ca gêno. Dormey Maizières-lès-Metz ra komunê Hagondange, Fèves, Hauconcourt, Marange-Silvange, Semécourt, Talange û Woippy ca gênê.
Anastasius I
Anastasius I, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Maizières-lès-Metz
Xızmete
Maizières-lès-Metz de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni vıraziyayo. Xeta elektriki û interneti anciyaya.
Elisha Cuthbert
Elisha Ann Cuthbert (b. 30 Tışrino Peyên, Calgary) model û aktrisa Kanadayıca. A xelekanê filman de be rolanê zey 24 (Kim Bauer), The Girl Next Door (Danielle) û House of Wax (Carly Jones) ra beynelmilel biye namdare.
Saint-Herblon
Saint-Herblon, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Herblon ;
Bıvênên
Lista komunanê Loire-Atlantique
7 Gulane
7 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 127ına.
Xaen (wılayet)
Xaen (be İspanyolki: Jaén [xaˈen]), dewleta İspanya de, eyaletê Endulusi de yew wılayeto.
NGC 4219
NGC 4219, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Villalbilla
Villalbilla, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
La Palme, Aude
Xızmete
La Palme de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê La Palme;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Limit
Limit jü terimo ke matematik de esto. Limit zonê Latinki ra yeno u menay ho noxtay tewr peyên ya zi hıdudo. Teoremê Oklid u Arşimeti de seba tayê şekılan ra nusiyao. Limit fonksiyon de esasê analizê cebirio. Dewrê nezdi de terefê Newtoni ra nusiyao. Fizik de ebe hesabkerdışo diferansiyali ra seba problemanê fiziki ra rehatiye u aseniye dano.
İzahkerdışê matematiki
Wa fonksiyonê f(x) jü fonksiyono akerd bıbo, u herfa L wa jü amaro raştıkên bıbo. Sema heme E > O ,jü degerê E > O, 0 < |x - a| < E nusiyeno u seba heme degeranê ke E enay denklem raşt keno u eke seba X, inekualiteyo f (x)-L raşto, herfa L, noxtay f(x)io ke limitio.
Teoremê limiti
Eke ve o, o wext denglemo ke bin dero, ê raştê :
Hasan Celalettin Ezman
Hasan Celalettin Ezman (1925, Xorxol / Maskan - 16 Nisane 2009) hekim u siyasetkarê Tırkiya (mebusê Çoligi, 1973 - 1980) biyo.
Raon-lès-Leau
Raon-lès-Leau, yû komuna qezay Lunévilleya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Meurthe-et-Moselleyi dero. Erdê komuni 1,31 km2 ca gêno. Dormey Raon-lès-Leau ra komunê Raon-sur-Plaine, Grandfontaine, Bas-Rhin û Bionville ca gênê.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Raon-lès-Leauyi ;
Myanmar
Myanmar, yew dewleta qıtaya Asyaya. Cayê xo rocvetışê verocê qıtaya Asya dero. Dorme ra Tayland, Laos, Bengladeş, Hindıstan, Çin û Okyanuso Hint estê. Paytextê Myanmari sûka Naypyidawiya. Nıfusê xo 50,519,000o. Zıwanê xoyo resmi Myanmarkiyo. Sistemê idareyi otokrasiya. Myanmari serra 1948ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
Ingemar Hedenius
Per Arvid Ingemar Hedenius yew filofosê Swêdi yo. Ser 5 nisan 1908 maya xü ra biyo u ser 30 nisan 1982 şiyo réhmetayda xü ser. Mabênê serandê 1947 ra héta ser 1973 Üniversiteyê Uppsala, İsweç dı profesorê ilimda felsefe biyo. Êy kı her tım verniyê êy dı bendi biyê xıristiyani biyê.
Piyê Ingemar, Israel Hedenius (1868-1932) docent tıxtorê dermanan (ilacan) biyo. Dıma suka Swêd Stockholm dı 1927 ra tepya beno tıxtorê qralê Swêdi. İsrael Hedenius éyni wext dı beno serdemê Ju biyayenda Tıxtoranê Swêd u beno ézayê beledyeda Stockholmı. 1923 dı müjganeyda profesorey gêno. Kalê kı cı Per Hedenius, 1828-1896 pataloji dı profesorê do neskerdeyo (bı nam u veng o).
Maya Ingemar Anna, suka Norweç Begh dı ju aileda naskerde dı ameyo dınya. May u pi Ingemar 1905 zewicênê u no zewac ra hirê qecê ina benê. 1905 dı laceko bı namedê Per u 1909 dı zi Ingemar u waya cı Ann Marie maya xü ra benê. May u pi Ingemar hetê diyanet ra zaf dindari biyê u no zi tesirdê qecekan kerdo. 1927 dı Ingemar diploma xü giroto u mekteb ra biyo mezun u tezê xü zi felsefeciyê ê diyaneti George Berkeley ”Sensationalism and theology in Berkeley's philosophy” ser nuşnayo.
Zaney u qin (inan) kerdeni
Hedenius bı kıtabê xü yê Zaneyen u Qin’a bı meshur. Kıtabê cı 1949 dı neşır bı u Swêd dı bi sebebê münqaşeyêdo gırd. No münaqaşe sınoranê Swêd ra vıcya u bi münaqaşadê Ewropa. Hedenius kıtabê xü dı kritikê xıristiyaney u cüwayış miyandı cayê cı/role cı kritik keno. Hedenius qandê xıristiyanan “meclisê dini” waşte. Kıtabê xü dı hire waştenê cı est bı.
Hedenius vano kı: ”Xıristiyaney ver nêy hire çiyan verni dı bendo/dêso”. Her ser ”Héreketê Humanistanê Swêd” bı namedê Hedenius xelet (Hedenius-priset) vıla kenê.
Holstebro
Holstebro, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Sami
Arezekerdışê namey Sami vıriyeno:
Albacete (wılayet)
Albacete, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Kastilya-La Mancha de yew wılayeto.
Benagéber
Benagéber, dewleta İspanya de, eyaletê Valensiya de, wılayetê Valensiya de yew belediyaya. http://aplicacions.municat.gencat.cat
Xızmete
Benagéber de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Benagéberi;
Vizor
Vizor ekrano elektroniko ke merdum tede asayışê cısımi anceno u eyar keno, cı rê vaciyeno. Film be kamera ra anciyeno, uca ra tepeya vizor zi imkan dano ke ekran ra qaytê filmi bıkero. Vizori sero amari estê ke uca ra parametre yeno kerdene.
Terteley Rwanda
Terteleyê Rwanda (Cenosidê Rwanda, Qetliamê Rwanda), serra 1994ıne de se rocan miyan de nezdiyê 800.000 Tutsiy terefê Hutuyan ra ameyê kıştene. Qomutan Paul Kegame u eskerê Tutsiyanan no neslqetıl dao vındarnayene.
NGC 6968
NGC 6968, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Petrol
Petrol mineralo ke hidrokarbonan ra vıraziyao, awe ra deha hêdiyo u bınê herre ra veciyeno. Petrol zıwanê Latinki ra yeno, petra yeno arezey ra kerrey u oleum yeno arezey ra roni/ruweni (Petra oleum = Petrol). Merdeyê ganiyan be averşiyayışê zemani ra helısiyenê u dıma inan tenya ruwen maneno. Bınê sılan de ruwen be elementanê binan ra kewnê reaksiyoni u petrol veciyeno.
Iustinus I
Iustinus I (be Latinki: Flavius Iustinus Augustus, be Greki: Ἰουστίνος; b. 450 – m. 1 Tebaxe 527) yew İmperatorê İmperatoriya Bizansi biyo.
Giovanni Goria
Giovanni Goria (b. 30 Temuze 1943 - m. 21 Gulane 1994) yew siyasetkaro İtalyan biyo. Miyanê serranê 1987 û 1988 de İtalya de serekweziriye kerda.
Kıdiş
Kıdiş , wextê paliyan de teney ca de zey cıwêni arêdayışi u kop kerdışo. Kıdiş mexeli pêser kerdışo. Wextey patozan dı cıwêni dehana tay zeman de er ra wedardışi keno rehat.
NGC 1861
NGC 1861, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Villamantilla
Villamantilla, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Krefeld
Krefeld, yew sûka dewleta Almanyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Krefeldi;
NGC 7790
NGC 7790, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Taastrup
Taastrup, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Iustinianus I
Iustinianus I, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
NGC 5734
NGC 5734, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Mehmet Aydar
Mehmet Aydar nuştekaro Çoligıju Zazayo.
Loir-et-Cher
Loir-et-Cher (be Fransızki: [lwaʁ e ʃɛʁ], /lwɑːr eɪ ʃɛər/) yew wılayetê eyaletê Centre-Val de Loireyo.
Ciudad Real (wılayet)
Ciudad Real, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Kastilya-La Mancha de yew wılayeto.
Ambloy
Ambloy , yew komuna wılayetê Loir-et-Cheriya. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Ambloyi;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
NGC 6153
NGC 6153, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Villanueva de la Cañada
Villanueva de la Cañada, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Cengê Nili
Cengê Nili, qandê hakimiyetê ronayo. No lec Fransa u İngıltere miyan de biyo. Miyanê amiralê ingılızi Horatio Nelson u amiralê fransızi François-Paul Brueys D'Aigalliers de serra 1798ıne de no lec biyo.
Bouillé-Courdault
Bouillé-Courdault, yew komuna qezay Fontenay-le-Comteya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Pays de la Loire de, wılayetê Vendéeyi dero.
Xızmete
Bouillé-Courdault de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Embıryani
Dormey Bouillé-Courdault ra komunê Benet, Liez, Oulmes, Saint-Pierre-le-Vieux û Rives-d'Autise ca gênê.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Bouillé-Courdaulti ;
Rostock
Rostock, yew sûka dewleta Almanyaya.
Vêjiyaişê Tiji
Vêjiyaişê Tiji ya zi Vetisxanê Tiji (be Tırki Tij Yayınları) yew çapxaneyê kıtabanê Zazaki u Zazayan seroyo ke sûka Estamoli Avcılar de serra 1995ıne de niya ro. Almanya, bacarê Frankfurti de zi şubeyê cı esto. No yew dezgeyê kulturê Zazayano u kıtabanê Zazaki çap (neşır) keno.
Sarmakaya, Genç
Sarmakaya, wılayetê Bingoli de yew dewa.
Tarix
Namey deweyo khan Gulayono. Sarmakaya dewa de Zazayana.
NGC 836
NGC 836, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1886 de terefê Frank Mulleri ra keşıf biyo.
9 Gulane
9 Gulane serrenameyê Gregoryani de roca 129ına.
Dewa globale
Dewa globale yew terimo ke nuştekarê Kanada Marshall McLuhani vıraşto. Gorey McLuhani elektronik u komunikasyoni piya benê hira u dınya bena yew dewa qıteke. McLuhani ornag dano cı ke merdımi her roce programanê têlevizyoni ra piya ewnenê u çım erzenê xeberan.
NGC 6972
NGC 6972, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Filmografiya Kemal Sunali
Na pele de filmografiya Kemal Sunali rêz biya.
Pézarches
Pézarches, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Pézarches de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Pézarches;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Saint-Hilaire-de-Chaléons
Saint-Hilaire-de-Chaléons, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Rennes-les-Bains
Rennes-les-Bains, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Saint-Hilaire-de-Chaléons
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Hilaire-de-Chaléons ;
Rennes-les-Bains
Xızmete
Rennes-les-Bains de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Saint-Hilaire-de-Chaléons
Bıvênên
Lista komunanê Loire-Atlantique
Rennes-les-Bains
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Rennes-les-Bains;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Slagelse
Slagelse, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Halle (Saale)
Halle, yew sûka dewleta Almanyaya.
Cuenca (wılayet)
Cuenca, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Kastilya-La Mancha de yew wılayeto.
NGC 6167
NGC 6167, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 1886
NGC 1886, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Cêniyê Mıhemmedi
Cênıkê Mıhemmedi (Erebki de: أمهات المؤمنين) yew terimo ke zerrekê cı de cêniyê Mıhemmedi ke binê niqah de biyê ya u tenya cariyey ey biyê esti. Amorê cêniyanê Mıhemmedi tam belli niyo ema tayê qeydi estê ki vanê Mıhemmed 9, 11, 11 ya zi 13, 12, 13,, 12 veyvey/zeweci u dı cariyey 15, 19, 22,  10 zeweci/veyvey, 10-15 cariyey,  ra zeweciyao, veyve kerdo. Dewrê Mediney de seba cêniyê Mıhemmedi desê Mescid de oday vıraziyay. İfade beno ki amorê enê odayan hata 9 ra şiya.
NGC 3052
NGC 3052, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Singapur
Singapur, yew dewleta qıtay Asyao. Cayê xo rocvetışê verocê qıtay Asya dero. Dorme ra Malêzya u Okyanuso Hind estê. Paytextê Singapuri sûka Singaporeo. Nıfusê xo 4,483,900o. Zıwanê xoyo resmi İngılızki, Mandarinki, Tamilki u Malaykiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto u Singapuri serra 1957ıne de xo reynayo ra, xoser ilan kerdo.
Şah Ğalib
Şah Ğalib (be Farski: شاه غالب‎‎, romanizekerdışê cı zi Shāh Ghāleb) dewa İrania ke qezaya Zilayi Rurali de ca gêna. Na dewe wılayetê Kohgıluye u Buyer-Ehmedi dera. Serra 2006ıne de şarê dewe 176 merdumi estbi u 36 keyeyi.
Iustinus II
Iustinus II, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
NGC 7792
NGC 7792, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Stendhal
Stendhal (b. 23 Çele 1783 - m. 23 Adare 1842) yew nuştekaro Fransız biyo.
Oberhausen
Oberhausen, yew sûka dewleta Almanyaya.
Catax
Catax, wılayetê Rıha de yew dewa qezay Sêwrega.
Filmografiya Kadir İnanıri
Tiya filmê ke Kadir İnanıri tede kay kerdê, ê liste biyê.
Charmes-sur-l'Herbasse
Charmes-sur-l'Herbasse, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
Charmes-sur-l'Herbasse de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Charmes-sur-l'Herbasse;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Guadalajara (wılayet)
Guadalajara, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Kastilya-La Mancha de yew wılayeto.
Hénaménil
Hénaménil, yew komunê wılayetê Meurthe-et-Moselleo. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Hénaménil ;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
Feminizm
Feminizm namê ideolociya ke semedê hıquqê cêniyan şeveknayene û averberdene gureyena. Obcektifê feminizmiê temeli de heqê musayışi, heqê pêmendışi, karkerdış, gureyanış, heqê kurtajkerdışi, weşiya cêniyan, heqê lezbiyenan û tecawuz û tacız rê peştdayış estê, yanê zerrekê xo herayo. İdeolociya feministe, cêniyan sewiyaya mêrdan rê berdene wazena, yanê heqê cêniyan gêrina cı. Namê ney rê emansipasyon vaciyeno. Feminizm lızgeyê politik, sosyolocik û etiki ra vıraziyeno.
Villanueva de Perales
Villanueva de Perales, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Laroque-de-Fa
Laroque-de-Fa, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Laroque-de-Fa de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Tiberius II
Tiberius II, yew imperatorê İmperatoriya Bizansi biyo.(Latinki: Flavius Tiberius Constantinus Augustus ya zi Yunanki:Tiberios Konstantinos) (b. nezdi. 520 – merdış 14 Tebaxe 582). Mabênê serranê 574 u 582 de ezay Xanedaniya Justinyanusi u mabênê serranê 574 - 578 Justinus II ya piya İmperatoriyey kerda. Serra 582 de zamay ho Mauriciusiya piya İmperatorey kerda.
NGC 3053
NGC 3053, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Dêrsım (wılayetê Usmanıcan)
Wılayetê Dêrsımi (be Usmanıcki: درسم ولايتی) yew wılayetê İmperatoriya Usmanıcan (Tışrino Peyên1879/1880 - 13 Gulane 1888) biyo.
Hillerød
Hillerød, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Partiya DEVA
Partiya Demokrasi u Ravêrşiyayışi ya zi DEVA (be Tırki: Demokrasi ve Atılım Partisi), jû partiya Tırkiyaya. Serdarê ena partiye Ali Babacano.
NGC 5735
NGC 5735, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Mauricius
Mauricius, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Saint-Hilaire-de-Clisson
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Hilaire-de-Clisson ;
Bıvênên
Lista komunanê Loire-Atlantique
NGC 4221
NGC 4221, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 6974
NGC 6974, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Gelsenkirchen
Gelsenkirchen, yew sûka dewleta Almanyaya.
NGC 6154
NGC 6154, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz, yew markaya erebana. Serra 1926ıne de arl Benzi (Benz & Cie) û şırketê  Gottlieb Daimleri (Daimler Motoren Gesellschaft) seba wertağiye ameyê pêser. Sûka Stuttgarti de no şırket vısto kar.
Boris Vian
Boris Vian (b. 10 Adare 1920 - m. 23 Hezirane 1959) yew muziyen,kayker, zezteci, senarist, şair u nuştekaro Fransız biyo.
Yvoy-le-Marron
Yvoy-le-Marron , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Yvoy-le-Marron ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Mıntıqay Ennedi
Mıntıqay Ennedi yew mıntıqaya dewleta Çadiya.
Zımey rocawanê Çadi deya. Serra 2009 de nufusê cı 173,606 nefero. Letebiyayışê Mıntıqay Borkou-Ennedi-Tibesti ra tepiya serra 2008 de vıraziyaya. Merkezê idarey suka Fadayo û 2 wılayetê cı estê.
Wılayetê mıntıqa
Wılayetê mıntıqa Wılayetê Ennedi Est û Wılayetê Ennedi Questê.
Samuel Eto'o
Samuel Eto'o Fils (b. 10 Adar 1981, Douala) futbolêro Kamerunıco ke pozisyonê forveti de kay kerdo.
Phokas
Phokas, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Marange-Silvange
Marange-Silvange, jû komuna qezay Metziya. Cayê na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Moselleyi dero. Erdê komune 15,24 km2 ca gêno. Dormey Marange-Silvange ra komunê Amnéville, Bronvaux, Fèves, Hagondange, Maizières-lès-Metz, Pierrevillers, Rombas, Roncourt û Semécourt ca gênê.
Xızmete
Marange-Silvange de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni vıraziyayo. Xeta elektriki û interneti anciyaya.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Marange-Silvangei ;
Lugar Nuevo de la Corona
Lugar Nuevo de la Corona''', dewleta İspanya de eyaletê Valensiya de wılayetê Valenciao de yew belediyey. http://aplicacions.municat.gencat.cat
Xızmete
Lugar Nuevo de la Corona de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Lugar Nuevo de la Coronai;
La Baume-d'Hostun
La Baume-d'Hostun, yew komunê wılayetê Drômea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Xızmete
La Baume-d'Hostun de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê La Baume-d'Hostun;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
Columbus
Columbus, Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de yew sûka û paytextê eyaletê Louisianayo.
NGC 837
NGC 837, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 1886 de terefê Francis Preserved Leavenworthi ra keşıf biyo.
Logaritma
Logaritma (Logarithm) ebe menay luğati ra çarpkerdış u barkerdışê gırdi, seba kok u quwet gırotış kerdene yew raya matematikio. Mısal; gorey tebano 10ın ra logaritmaya 1000 3o. Çunki 1000 quwetê desio hirıno, yani 1000 = 10 × 10 × 10 = 103. Şekılê logaritmay ewroyên sesera 18ıne de terefê matematikşinaso İswiçreyıc Leonhard Euler ra keşf biyo. İşaretê logaritma \log_a b\,o.
Ebe ifadey pêroyi :
Teban vurnayış
Makiney hesabi seba hesabkerdışê logaritmay enay formul kullankeno;
Tebanê hısusi
Pêro de hiri tebanê logaritma esto ;
Villey-le-Sec
Villey-le-Sec, yew komunê wılayetê Meurthe-et-Moselleo. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Villey-le-Sec ;
NGC 3054
NGC 3054, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Cebrail
Cebrail (Erebki: جبرائيل Cibrâ'îl ya zi جبريل Cibrîl, İbraniki 'גַּבְרִיאֵל'), İslam de yew meleko. Dinê İbrahimi de Homayi ra peyğemberan rê wehi ano.
Villey-le-Sec
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
Zazakiyê Zımey
Zazakiyê Zımey, hirê fekanê bıngeyanê Zazaki ra yewo. No fek Dêrsım, Erzıngan, Gumuşxane (Kelkit û Şiran), Varto, Xınıs, Tekman, Çat, Aşqele û Sêwaz (Qoçgiriye) de qısey beno.
Lugo (wılayet)
Lugo, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Galiçya de yew wılayeto.
Banksia armata
Banksia armata (be Latinki: Prickly Dryandra), yew reweko endemiko ke rocawanê Australya de reseno.
Villar del Olmo
Villar del Olmo, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Umer Xeyyam
Umer Xeyyam (be Farski: عمر خیام‎ Omar-e Xayyām, [omare xajɑ:m], ya zi حکیم غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خیام نیشابوری Ghiyāth ad-Dīn Abul-Fat'h Umar ibn Ibrāhīm Khayyām Neyshābūri), deva devê serra 1048. Eyaletê Xorasani Nişabur de ameyo dınya, 1123 de merdo; hem matematikwanê do Fars u asmênşınas (setareşınas), hem zi yew filozof u şairo namdar bi.
12 Gulane
12 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 132ina.
Umer Xeyyam
Rubaiyatê Xeyyami ra tayê rubaiy
Farski:
NGC 5737
NGC 5737, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Umer Xeyyam
Rubaiyatê Xeyyami ra tayê rubaiy
افسوس كه نامه جوانی طی شد
وان تازه بهار زندگانی دی شد
حالی كه ورا نام جوانی گفتند
معلوم نشد كه او كی آمد، كی شد
afsūs ke nāme-ye ǰavānī ṭey šod
Holbæk
Holbæk, yew sûka dewleta Danimarkaya.
Umer Xeyyam
Rubaiyatê Xeyyami ra tayê rubaiy
v-ān tāze bahār-e zendegānī dī šod
ḥālī ke varā nām-e ǰavānī goftand
heyf ke bırra xortiye bırriye
na weşiye ki wesaro teze de şiye
qesawa ke cı rê vanê xortiye
mı ra nêasê, key amê, key şiye
Villanueva del Pardillo
Villanueva del Pardillo, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
NGC 1862
NGC 1862, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Amaro primal
Amaro primal (Primal number) jü amaro ke tena ebe dı amaran ra bare beno. Jü amaro primali tena ebe xo ra u ebe amaro 1 ra bare beno.
Tay amarê primali:
Taylanda
Taylanda yew dewleta qıtay Asyaya. Cayê xo rocvetışê verocê qıtay Asya dero. Dorme ra Laos, Malêzya, Kamboçya, Myanmar (Birmanya / Burma) u Okyanuso Hind estê. Paytextê Taylanda sûka Bangkokio. Nıfusê xo 64,631,595o. Zıwanê xoyo resmi Taykiyo. Sistemê idarey monarşiya. Taylanda serra 1238ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
Chaintreaux
Chaintreaux, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Chaintreaux de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Chaintreaux;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Ğesani
Ğesani (be zıwanê Erebki: الغساسنة‎) keyeyo verêno hetê zımeyi ra Erebıstani sero iqtıdar ramıto. Ğesani dewleta monofizita u miyandê serranê 200-636ıne de Suriya destê xo de tepışta. Coke ra na dewlete Bizans pawıto, hem veroc ra istılekerdışê Ereban ra hem zi rocvetış ra İranıcan (İmperatoriya Sasani) ra. Qıralê İmperatoriya Sasani Xusrew be ordiyê xo ra piya Suriya sero pay şiyo, Urşelim u Şam (Damaskus) vıstê ra xo dest u hakimiyetê Ğesaniyan kerdo xırabe.
Theodosios III
Theodosios III, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Matematik
Matematik (Yunanki de μαθηματική [τέχνη], mathēmatikē [téchnē], "hunerê mısayışi, "aidê mısaene"; wextqesey Yunakiyo Kıhan μανθάνω manthánō "ez mısenan", kılmek ra ya ki ebe fekê xelki mathe ra yeno) yew ilmê mentıqio ke ebe cigeyrayışê figuran u be mareyan hesabkerdene ra amo meydan.
Tarixê matematiki
Matematik ilmanê tewr kıhanan ra yewo. Wextê ravêrdışê çağê tewr verêni de, Çağo Antik de, Yunanıstani de u demê Hellenizm de, uca ra nat "ebe mentıqo zelal" teoremê de sıfteyın yanê geometriya Ewklidi vıraciya. Na zanışiye Çağo Miyan de, yewbini ra cia, wextê Humanizmê verêni universitan de u dıwelanê Erebıstani de weşiya xo ramıta.
Mısır
Çımey tewr muhımê ke zanayışê matematikê Mısırıcan sero melumat ihtewa kenê u be ninan şenime (şıkinime) qabıliyetê Mısırıcan texlil kerime, nêyê: