cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ontolociye
Ontologiye (salıxdaena biyaişi) sero kılmek ra rêçe seye-kerdene
İsani, qomo ke werte de weşiya xo ramınê, serba zaney, serba dina ro sê-kerdene jübini ra bırinê ra. Sıklê qoman’i wejiyatê wexti gore vıriyenê. Ni weziyati/durumi danoğê [şahidê] tarixiê, reyna reyna nêdekerinê. Ni persanê nianênun sero sosyologi bo tarix’a konê cedele. Sosyologiye bınê persanê felsefê kamiye [hayat felsefesi] ra teber nêbena. Tarixi ke, sosyologiye ke cüabê ni persun nêşkiya bıdo; nae sero Alamanya de felsefê kamiye veciyo werte. Nae ra tepia, vêniya ke felsefe henda [endi] “zane” niyo, a ri rao ke jü “ilm”i niyo. Belkia kamiye ba xowa. Ya ki, verba persanê jü qomi de fındetena. A taw, gereko isan heme het ra, bın ra ser, nat ra dot, xo bo xo bêro zanıtene. Ebe na’wa, felsefe de rêçê da newiye vecina werte ke na rêçe “ontologi”ya.
Hetê biyolociki ra azê (soyê) isanêtine, ebe borzali’a vinıtene lazıma. Emma, isanêt herdê dewrêşi ra düri ey ra baxse [zobin] nêno naskerdene. İsan na dina sero tek teyna xo ser niyo. Mabênê na biyaine de sistemê ke xo rê nê ro (saz kerdê), wertê inan dero. No sistem, teyna sistemê ey niyo. Cao ke o tey çinno, no sistem aca de’yi esto. İsan pırtıkê dinao. Dina, “biyaina”!.. Na sebet rao ke; gereko isan “antropolociye” ra acêro “ontologiye”!
Seye-kerdena ontologiya khane bo newiye
Serba doze-kerdena ontologiya newiye, lazımo ke ontologiya khane de nia-dim. “Ontologiya klasike” ya ki “ontologiya khane”; “ontologiya newi”ya ke yena, resena Wolffi, nine mabên de name ra ber qe çiyo de ortağ çinno. Ontologiya khana klasike, metafiziko. Ontologiya newiye metafizik niya, anti-metafiziko.
Ontologiya newiye “biyoği biyoğ” de’yi rêçe kena [tedqiq kena]. “Biyoği” de rêçanê determinasyoni seye kena [geyrena cı], vecena werte, kena rezal [eşkera]. Ninan ke kena, fenomenanê “biyoği” ra küna rae.
Ontologiya khane gore, fenomenê nianêni çinnê. Hetta, war - wurtê fenomenan de’yi çiyê çinno. Ontologiya khane fenomenun nas nêkena. A, “biyoğ” çıton diyo ma, cao ke ey rezzal kero, a ey rezzal kerdene ra düri, ba xo biya teoriya biyoği! Ebe ni teori’ya ki cat kena, ma rê “biyoği” isbat kero.
Ontologiya moderne de problemo çül pil, “problemê biyaino”. No problem, eke raşti pers kenê, Aristotelesi de xo muskıno ma. Aristotelesi de, elaqa “biyain”a ke heme çi gêna xo zerre (allgemein), ae ra vêreno “biyoğ”i ser. No hal, bara felsefey rê zaf çiyo de mohimo. Ebe ni hal’a felsefey xêlê rae gureta, xêlê çi lêl ra xelesno ra, kerdo zelal.
Aristoteles ebe çar sebebi “biyoğ”i keno eskera:
Aristoteles, wexto ke biyoği gêno de ke eskera kero, kausalite’o [nedensellik, causality] ke kategoriya lojika, a wext pêta pet pıroşino ae ro. Ebe ni halun hereketê biyoği, biyoği ra teber/düri fındetae, taê çiyanê lojikun (mentıqınun) karakteri’a wazeno eskera kero. Hal u hereketo nianên de zaneo [bilgi] ke isan cıreso, o zane; felsefê metafiziki ra ber çiyo de bin nêbeno. Yanê, ontologiya da kritik-nêbiyoğe, dogmatike, spekulatife vecina werte. Ni rêçi rêçê ontologiya khanê.
NGC 6711
NGC 6711, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Ontolociye
a. Elaqa mentıqi bo ontologi’ya
Ebe ni hali’a ontologiya khane, ro (essantia) ra kona rae ke biyaişi (existentia) veco werte; ra o olağanê mentıqi, ra o olağanê ontologiye say kena [marena]. Cedelê ontologiya khane, jü ki a priori-recal [hurendia çül verêne de zelal] zane xo dest vêrnaine serowo. Recal-a priori zane’yi, na ontologiye gore hetê mentıqi de pers beno, a het de vênino. Çıke na ontologiye gore, hetê mentıqi, hetê royo. Mentıq jü disiplino; ontologiye, cao ke fam xo bısınebno, acawa. A taw dina est-biyaine [varlık dünyası] ebe ni aqıl’a a priori nêna zanıtene.
Eke dıqet ke kenim, vinenim ke na ontologiya khane gore;
Ebe ni hali’a, dina reale derd o khulê felsefey nêbena, hente ke çişta [kışta] felsefey ro vêrena ra, şona.
Tradisyonal* bo refleksyoni ser doze-kerdena biyoği
Ontologiye, “biyaina çiyê de biyoği gore ilmê biyoği”a. Eke henio, qalo ke “biyoğ”i ser hata nıka dekeriyo, ma ni qali ra çı guret? Çı fam kerd?
Tradisyonali ser doze-kerdena biyaine de gereko biyoği ‘çi’ de’yi fam kerdene lazıma. Halbuke ‘çi’ nêkono zerrê biyaina organike. Koti ra ro bo biyaina tinsele [ruhiye] cıkuyo? Biyaine ke berde, fite “çi” ser, a taw biyaine (biyaina ke nêna hesnaene) çım ra bena vindi. No hal, biyaine kemi, ebe sindor naskerdene rê beno sebeb.
Ancia, tradisyonali ser doze-kerdena biyaine gore famo de bin; “biyoği” çiyo ke nıka na lınge biyo; ey çi de’yi doze-kerdena. Nae gore, çiyo ke vêrdo ra, zey amoği çinêbiyaiyo! Refleksyoni gore doze-kerdena biyaine ro ke sêr kenim; refleksyon, torê xo gore borzalanê (fıkranê) dina salıx dano. Ebe na hal’a cêreno isani ser. İsani xo rê keno nikê dina! Refleksyoni gore, biyoğ “obje”o! Biyoği, intensyonal (intentional) jü obje de’yi vinıtene bo famkerdene, yena teyna jü zaniye [bilinç] ser doze-kerdena biyoği. Nae gore; objeyê ke korrelatê biyoği bo fam’iaê, jübini ra ferqınê. Jü ki refleksyoni gore; “biyoğ” objê de jü ‘zani’yo. “Obje” vatene, jü “subje” rê çiyê do biyoğ vatena. Halbuke biyoğ, “subje”ra xoser esto. Yanê, biyoğ objê zaniye nêbiyaine de’yi esto. (Biyoğ, hente ke terefê jü “subje”ê de zaniye ra beno “obje”)
“Roê*” ontologiyo ke mabênê ontologiya khane bo newiye de caê xo gêno
Famê de biyoğio bin’i fenomenologiye serowo. Fenomenologiye gore çül çiyo mohim fenomenê. Fenomenologiye ebe ni’ya xo doze-kerdoğa biyoği say kena. Famê Fenomenologiye nao ke; heme biyoği de çiyo de xo musnoğ (phanesthai φανεσθαι) esto. Ney gore, fenomeni çiyê de xo musnoğê. Biyoğ, ebe fenomeni’a xo muskıno [mocneno] ya ki çiyê de asoği’a xo muskıno. Naca ra perso de nianên vecino werte: “Çiyo de fenomen nêbiyoğ, biyoğo xo nêmusknoğ (nêasnoğ) nêbeno?” Ontologiye persê nianêni qebul nêkena. Vana ke; “illa ke beno!::” Heni aseno ke, biyoği ser famê fenomenologiye, famê ontologiye ra zaf baxseo [zobinao].
Seserra 20. de E. Husserl cat keno ke “roê” ontologiye pêsano. Husserl ni cati de metodê* reduksyoni gêno de. Metodê reduksyoni metodo de teswiro*. Metodê reduksyoni de raştiya (realitê) biyoği ra vêrino ra. Gêrino zerrê çolıxe. Cao ke na realite ra teber maneno, aca ercino doymê* çolıxe. Na cao ke erciyo doymê çolıxe, aca “ro”ê ontologiyo. No fam, qesa da bine gore; biyoği bınê guna de vinıtene ra (biyoği rê epoche degırotene ra*) anceno, qe nejdiyê qesa da nianêne nêbeno! Naca de mabênê problemê fami bo “roy” de elaqê çinna. No “ro” xo serowo, safo, zelalo. Manê xowo xo ser esto. Heni helal-hazır nêvêniyo, nêamo daene. Ebe metodê reduksyoni’a vêniyo.
Ontologiya khane de biyaina realitey bo “roy”a jü cêrinê. Husserli gore ni hurdemêna jübini ra baxseyê [ciaê]. Mabênê ninan de zaf ferqi estê. Henio ke, realite qetiyen na ontologiye de elaqedar niyo. Belkia sferê “roy” realite ra gêrino. Emma, ebe na’wa na ontologiye realite bo biyaişi rê “epoche” gêno de*. Sferê “roy” teyna realite ra nêgêrino, hetê caê irreali ra ki gêrino. Na ontologiye fenomenanê biyoği ra vezeno ra. Elaqa fenomeni bo biyoği sıfte ra senê teswir biye, heni têzerre derê*.
Ontologiya Husserli metodê reduksyoni’a sferê “roy” qezenc kena. Ontologiya newiye heni zê ey teyna metodê teswiri’a nê, na ontologiye qe jü metodê biyoği rê dikte nêkena. Çıke, biyoğ ba xo dıme-kotoği re* metod dikte keno. Dıme-kotoğ qetiyen bese nêkeno ke biyoği rê metodê dikte kero!..
Ontologiya Metafizika ke Biyoği est“biyaiş (existenz)”* bo “hêçine”* Gore Vinena
Aristoteles bo, Descartes bo, Wolff bo; ninan ontologiye bo metafizik’a jü guretêne. Teyna ninan nê, Martin Heideggeri’yi zey ninan borzal kerdêne [fıkr kerdêne]. Ninan mabên de caê borzalê Heideggeri tenêna berco. Heideggeri gore gereko ontologiye “dasein” [bıwane: dâzayn] ra / “isan” ra”* rae kuyo. “Dasein”, ni filozofi gore “isan” ba xuyo. Hente ke mordem dasein ra hereket bıko ke (veciyo ke) biyainanê binan ser kuyo.
Heideggeri gore biyaina “biyoği” jü butına.* Hetê de nae “hêçina”, a bine “biyoğ”a. Ni dı heti jübini ra nêbırrinê ra. Ancax, ilmê inan mabên de ferqun vineno. Çıke ilm hêçine rê qe tamıl nêkena. Hente ke ae naskerdene’yi nêwazena. Heidegger vano: biyaine butın butın ke cêriye xo dest, a taw ebe “hêçin”a vecina werte. Zerretengiya canê biyaine ebe fenomenanê “terşi”a xo muskına ma. Na zerretengiye çiyê de beli ra nêvecina werte. “Terş”i heni tersê çiyê niyo. Terso ke çiyê ra bıtersê, heni veciyo werte, heni henên niyo. Çiyo de objektif nê; halê xo rê! Çıton, “ters küno zerrê mordemi” vanê, heni zey i terşi. Vatena Heideggeri gore no “ters”, terso de estbiyais (existenz {eksistents})o*. Ni tersê nianêni zıng-teyna zê “isan/dasein”i hesneno. Yanê, isani ke adet-torê xo, itıqatê xo, hewesê xo kerd vindi, a taw ters küno zerrê mordemi. İsan küno wertê “hêçine”, (isan xo wertê “hêçine”de zan keno). Dormê isani ra heme çi beno vindi, beno thıp u thal. No hal, halê isanêtino. Mabênê ni hali bo dina biyaine de gıreyê çinno. İsan ke küt halê nianêni ki, dina reale de çiyê nêvurino, ne’yi ki gêrino. Ters bo, zerretengiya cani bo; hurdemêna’i ki çiyê de isanêtinê. Zerrê isani de terşi bo zerretengiye rê heme wext ca esto.
Heidegger de “…“dasein” biyoğanê binan ra xêlê ferqıno, baxseo. Çül sıfte, ontiko! Biyaina xo gore no biyoğ hetê estbiyaişi (existenz) ra idare beno. Dıma, ontologiko! Dasein, determinasyonê existenz/estbiyaisê xo gore ontologiko. Ferqo hirêyin, sebebê ontik-ontologikê ontologiyanê binano!.. “… “ Daseino ke ma vanim, famê biyoğê biyaino.”
Na ri rao ke serba Daseini famê biyaine, zey “dina/omete” çiyê fam-kerdena. Yanê, biyaina biyoği fam-kerdena. Ancia, a ri rao ke ontologiya fundementala ke bıngê ontologiyanê binan sanena pê; gereko no tehlilê estbiyaisê [existenz] isanêtine ra (Dasein rê tehlilo de existensid) hereket bıkero.
.shoes
.shoes, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Avolsheim
Avolsheim, dewleta Fransa de, mıntıqaya Grand Esti de, wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Heuchin
Heuchin, dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France de yew komunê wılayetê Pas-de-Calaisiya.
NGC 3347
NGC 3347, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
The Lord of the Rings
The Lord of the Rings namey romanê (kıtabê) J. R. R. Tolkienio. No roman dınya de zaf namdaro. J. R. R. Tolkieni no roman ebe İngılızki nuşto. No roman zaf fantastiko, roman de şarê merdımi, şarê sihirbazi, şarê Hobbiti (merdumê qıci) u şarê Elfi estê. Roman yew engıştaney rê vano.
Eno roman hirê romanan (kıtabi) ra yeno pêra:
Başlamış, Akhisar
Başlamış wılayetê Manisa de yew mahlay qezay Akhisaria.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Mahla de mektebo verên û mektebê miyanêni esto.
Resayış
Ray û kanalizasyonê mahla esto.
Xızmete
awa mahla esta. Elektrik û internetê mahla anciyao.
Hemamci (Kerşoci)
Hemamci (Kerşoci): Merdımo kı hemam dano gırweynayenı ey rê vanê hemamci yan zi hemamgırweynayox. Cayo kı tey awı germ bena u mıletı şına bı perana kena xoro, ê cay rê zi vanê hemam yan zi keraşo.
Hemam dı hemamci, delek u külxanci estê. Hemamci hemami dano gırweynayenı u ê kı yenê serey xo şüwenê, wedan mısnenê cı u inan rê hawli benê. Külxanci adırê hemami fênê acı u awa cı kenê germ. Deleki zi, merdımê kı yenê hemam dı serey xo şüwenê, eger bıwazê deleki miyaneyê inan lif (kese) kenê, vılênenê, limê gandê cı vejenê u serey cı şüwenê. Yanê bı lifkerdena ganê cı limi ra kenê pak. Bê ninan zi jew-jew hemamandê gırdan dı çaycı u karkerê zi estê. Hemamcinı hım veri u hım zi ewro perey kena. Welatê ma dı şewra rewê merdımi şınê hemam dı serey xo şüwenê. Sêwregı dı hirê hemamê tarixiyê kıhani estê. Ninan ra jew erdi bın dı vıraşto.
Atauruki
Atauruki (zıwanê xo de: Tutunohan), oyo ke yew zıwanê do Austronêzkiyo ke miyanê Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi de qal beno. No zıwan Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi miyan de wayirê resmiyeti niyo. Adeyê Timuri ser de qal beno. Amarê qalkerdoğanê cı zi nêzaniyeno.
NGC 3926
NGC 3926, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf bio.
Thollon-les-Mémises
Thollon-les-Mémises, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Vilassar de Dalt
Vilassar de Dalt, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyay komarkay Maresmeya.
Muret-et-Crouttes
Muret-et-Crouttes dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Gustav Stresemann
Gustav Stresemann, yew siyasetkaro Almano. Ey serdariya dewleta Almanya kerda.
Golê Wani
Golê Wani, golê Tırkiyao tewr gırdo ke miyanê Bıdlisi de ca gêno. Kışta tarixi ra Koyê Nemrudi ke koyê do volkaniko infılaq kerdo û golê Wani veciyo miyan. Awıka golê Wani solına, soda miyan esta.
Bar-sur-Aube
Bar-sur-Aube, yew komuna wılayetê Aubea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêna.
Xızmete
Bar-sur-Aube de şebekey awe, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Bar-sur-Aube;
Bıvênên
Lista komunanê Aubey
NGC 2743
NGC 2743, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Biyolociye
Na çekuye, biyolociye Yunanki ra yena. Bios (heyat) u logos (zanışiye) ra yena pêra.
Biyolociye lızgey zanışiya /ilmia, raya ke heyatê cındeyan (weşan, giyaneyan) sero geyrena cı. Na areze biyaene, sınıfe u halê organizman rê bena elaqedar. Biyaena tewrê cındeyan çıturi /senin yena meydan u nê yewbini u dormey xo sero çı tesir kenê, biyolociye ninan kena areze.
Biyolociye de dı lızgey gırdi estê; botanik (zanışiya ke nebat sero geyrena cı) u heywanşınasiye /zoolociye (zanışiya ke heywanan sero geyrena cı). Labelê tabii ke hewna zaf lızgê binê bınêni ki estê.
Mesela: Antropolociye (zanışiya ke insanan /merduman sero geyrena cı), anatomiye (zanışiya ke awankerdışê cındeyan sero geyrena cı), cênetik (zanışiya ke zey yewbini biyaena cındeyan sero geyrena cı) uêb.
La Serna del Monte
La Serna del Monte, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, be wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Zazaki u Zazayan sero meqaley
Ena pele de zıwanê Zazaki u Zazayan (zey "mılet, welat, tarix, zıwan u itıqad") sero meqaleyê ke estê, liste benê:
Batman (wılayet)
Batman (kılmkerdışê Batı Ramani, nameyê koyan ra; be Kurdki: Êlih) yew wılayetê Tırkiyayo. Merkezê wılayetê Batmani sûka Batmaniya. Riyê erdê wılayeti pêro piya 4694 km²yo. Dormeyê Batmani de wılayetê Muş, Bıdlis, Sêrt, Merdin û Diyarbekıri estê.
Qezê Batmani
Qezaya merkezi ra piya wılayetê Batmani de 6 (şeş) qezeyi estê.
Sima Sarıkaya
Sima (Sima Sarıkaya, 10 Adar 1975) yew senatkare u muzisyena Tırka. Piyê cı Mamekiye, maya cı İzmir raya.
Jabalquinto
Jabalquinto, dewleta İspanya de, eyaletê Endulusi de, wılayetê Jaén de yew belediyaya.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Jabalquintoyi;
Butten
Butten, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Hemşinki
Hemşinki (be Hemşinki: Հոմշեցմա; Homşetsi ya zi Homşetsi lizu) jew zuano Ermeniyo ke zımey-rocvetışi Tırkiya de terefi Hemşinıcan ra qal beno. Hemşinki jew feki Ermenikiyo. Zuanê Hemşinıcan Tırkiya teber de Ermenıstan û tay mıntıqani Rusya de ki qali beno. Hemşinıci rıstım de Ermeniyo emma ê mısılman biyi û a ri ra inan ri vaciyeno Hemşinıc. Zuanê Hemşinki miyandê Tıkiya Artvin de, dewê suka Hopa de, Borçka de û mıntıqaya Marmara de tay cayan de qal beno. Amorê qalkerdoğanê zuanê Hemşinki 39.000 - 44.000 miyan dero. Zuanê Hemşinki Tırkiya de be Alfabey Latinki, Ermenıstan de be Alfabey Ermeniki û Rusya de be Alfabey Kırilki nusiyeno. Gorey referansê Ermenıstani amorê xıristyan Hemşinıcan 200,000o. Zuanê Hemşinki atlasê UNESCO de bınê tehlikey vinibiyayışi dero û hêdi hêdi vini beno.
Budka Suflera
Budka Suflera (1974-2014) yew gruba Hard rock/rockê Polonyaya.
Muscourt
Muscourt dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Moralzarzal
Moralzarzal, dewleta İspanya de, merkezê Madridiyo otonom de, komuna Madridi miyan de yew belediyaya.
Baikenoki
Baikenoki (zıwanê xo de: Uab Meto) oyo ke yew zıwanê do Austronêzkiyo ke miyanê Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi de qal beno. No zıwan Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi miyan de wayirê resmiyeti niyo. Adey Timuri ser de qal beno. Amarê qalkerdoğanê cı zi 800,000 merdumo.
Wêje û Rexne
Wêje û Rexne yew kovara rexneyê ya ke çahar aşmûn di rêk weşaniyena. Kovara “Wêje û Rexne ” ke Dîyarbekir de çar aşman de reyêk vejîna û mewzûyanê cigêrayîş, rexne û teorîyanê edebîyatî ser o vindena. Kovarê di bi kurmancî, soranî, zazakî nûştê estî. Edîtorê qismê zazakî Abdullah Çelîk o û edîtorê qismê kurmancî zî Dawid Yeşîlmen o.
Kunye
Wayîr: Ahmet Kan Serredaktor: Abdullah Çelik (zazakî) / Dawid Yeşilmen (kurmancî) Adrese:Selahaddin Eyyubi Mah Batıkent Sitesi B-13 Blok No: 3/13 Bağlar / Diyarbakır Têl.: 05303478662 E-mail: wejeurexne@gmail.com
NGC 5610
NGC 5610, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Baxterki
Baxterki  (be Baxterki: αρια, Arya) yew zıwano İrankiyo, İrankiyê rocvetışio u zıwano merdeo. Eno zıwan verê İsay 300 – 1000 miyan de Asyay Miyani de ca Baxtriya (ewro beno Efğanıstan) qal biyêne. Şarê Baxtriya zıwanê inan rê arya vatêne. Zıwanê Baxterki, İmperatoriya Kuşani u İmperatoriya Heptali de zıwano resmi biyo. Baxterki, zıwananê Partki, Xwarezmki u Soğdki ra zaf nezdi biyo. Ewro, pê zıwanê Peştunki, Yidgaki u Munci nezdiyo. Baxterki, be alfabey Yunanki nusiyao.
Prons
Prons  yew dewa Zazayana. Cayê xo zerrey sinorê qezay Darê Hêni dero.
NGC 615
NGC 615, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Balina miyan de ca gêno. 10 Çele 1785 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Gol
Gol, awıka ke kışta çorşmey ra her kışta xo de herre esta, cı ra vaciyena.
.voyage
.voyage, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Ahal
Ahal (zıwanê Tırkmenki de: Ahal welaýaty) panc wılayetanê Tırkmenıstani rao. Cayê Ahali tam verocê Tırkmenıstani de sinorê İrani dero. Merkezê wılayeti zi Anawo. Anaw zıwanê Farski ra ab-now ra yanê awa newiye ra yeno. Erdê cı 97.000 km2yo. No wılayet de 1 milyon ra nezdi merdumi weşiya xo ramenê. Ekonomiya wılayeti zi endustriye ra yena pêra.
Ekolociye
Ekolociye, hermê ilmio ke tesirê royınan u organizmayan, tebiat sero saye keno, oyo. Letıkê ilmi biyolociya. Çekuya ekolociye qısebend de mısteqıla. Yunanki oikos (keye / çê) u logos (zenate mısaene) yanê keye (tebiat u dınya) rê wayir veciyaene, mısaena.
Les Chapelles-Bourbon
Les Chapelles-Bourbon, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Batman
Batman, sûka merkezê wılayeti û qezayê da Batmaniya.
Les Chapelles-Bourbon
Xızmete
Les Chapelles-Bourbon de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Les Chapelles-Bourbon;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Heneci
Heneci: Merdımo kı hene vırazeno u roşeno ey rê vanê heneci yan zi henevıraştox, henerotox. Hene cıni u keyney sawenê xo destan. Hene veyvan dı, roşanan dı yeno karardenı. Jew jew fını keso kı, xorto kı jewjêno, serê gışta eya qıjı kenê hene. Keyneka kı do veyvı bo, verê veyvbiyayenda ay şınê hene kenê. Hene sawenê ay dest. Tabi cıni u keyneyê kı şiyê yan zi uca dı hadreyê ê zi hene sawenê xo dest.
Buswiller
Buswiller, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
NGC 6712
NGC 6712, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Nesles-la-Montagne
Nesles-la-Montagne dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Bekaiski
Bekaiski (zıwanê xo de: Beqaise), oyo ke yew zıwanê do Austronêzkiyo ke miyanê Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi de qal beno. No zıwan Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi miyan de wayirê resmiyeti niyo. Adeyê Timuri ser de qal beno. Amarê qalkerdoğanê cı zi 200 merdumo.
NGC 2097
NGC 2097, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Vatenê verênan
Vatenê verênan vatışê ke fek be fek vaciyayê u demê verêni ra heta ewro ameyê, inan rê vaciyenê. Vatenê verênan kılm u anonim (kami vato nêzaniyeno) benê u şar be xo ra inan vırazeno. Miyandê her şari de vatenê verênan estê u vatenê verênen kultur u zagonê o şari mocnenê.
Ena pele de be Zazaki vatenê verênan ra tayê qısey estê.
A
- A raê ser fişta.
- A rayê ser fişta.
- A roze na roze zumin nêdio.
- Ağaeni ´ve daene, sefkaneni ´ve panaene bena.
- Ağay ra mal vejino, şıwani/şuanê ra can vejino.
- Adır ke gına koti ro, uza vêseno.
- Adır ke gına koti ro, uza vêsneno.
- Adır ke nêbo, dü nêvejino.
- Adırê dey daria we.
- Adırê isonê neq wedariyo.
- Adırê xo dariyo we.
- Amê ke sıt nêest, most nêbeno.
- Amirê (omrê) to kılm bo.
- Amrê roza tenge kılmo.
NGC 2744
NGC 2744, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Vatenê verênan
A
- Amırê Haq ke dekerna, awa derode vındena.
- çe tu biveso
- Amıre to derg bo.
- Amırê xo jêde şi, senık mend.
- Aqıl ´ve pere nêroşino.
- Aqıl ke sarê de çine bi, qafıka huske sê kena!
- Aqıl sere de niyo sare dero.
- Aqılê mı de nêmend.
- Ar namus dariyo we.
- Ar namusê xo çino.
- Araqê çariyo.
- Astarê mordem ki vışıya, peyser nino.
- Astarê xo vışa.
- Astê zon çino
- Astê zoni çino.
Tarixê Estanboli
Tarixê Estanboli be xetanê temeli ra panc deman rê lete beno:
NGC 3927
NGC 3927, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf bio.
Vatenê verênan
A
- Astık esto cı, sero gıreno.
- Asıq kerdo Pasa Piyê xo darde kerdo
- Asıq kerdo pasa, piyê xo darde kerdo.
- Awa ke ame dey serde vergê yavani serde nêro.
- Awa ke mı diye, vergê yavani nêdiye.
- Awa rıyê xo verdiyade.
- Awa şiae ama çımu serde nêvinena.
- Awa şiaê ama çımunê to serde.
- Awe sona qum maneno.
- Awres koy ra herediyo xevera koy xora (cıra) çinê bia.
- Axrete de çıtur cavê xo dana?
- Axrete de tora pers bo.
- Axır rozeki tij erzena ma.
B
- Bakıl rew beno kokım.
- Bêbextu rê elqen nêbena.
- Bêçıka dey na isi ra esta.
- Bêçıka xo ser fetelneno.
- Beçıka xora la girede ke xo viri ra nêkere.
- Bêkês bırakê maa xo ra vano " bao"
- Bêkes bırakê mua xo ra "bao" vano.
- Beli niyo ke çı aqıli rê xısmete keno.
- Bênamus u bêşerefo.
- Beno vind, beno kemera bınê gol.
- Beraşiya xo satiya.
- Berbeno, çımu ra heştir nê, gon sona.
- Bervis pere nêkeno.
- Bezna xo hên rındeka, tı hên zonena lêa deriya.
- Bi dırıka şiae, nişt ve gıranê mara.
Hegemonya
Hegemonya (pê zuanê Yunanki: ἡγεμονία; hēgemonía) miyanê yew sistemi de yew elemano ke elemanê binan ra deha berz dero, ey mocneno. Hegemonya teoriya Marksisti de deha teknik u detayın mocniya. Nuşte u cıgeyrayışi Antonio Gramsci de, sınıfa ke deha berz dera, sınıfa cerên sero paynayış vırazena u be izına inan ra quwet gêna, ani vaciyeno. Hegemonya de zorbaziye çıniya, yew metodo ke tede burjuva esta u pê waştışi burjuvaziyan kulturel u ideolocik kar keno. Hegemoni şeno politik ya zi ekonomik bo; pê icazet, berzkerdışê perey, reformê politik u sosyali ra şeno idare bo.
NGC 345
NGC 345, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Balina miyan de ca gêno. 27 Keşkelun 1864 de terefê Albert Marthi ra keşıf biyo.
Vatenê verênan
B
- Bio serevde (bia serevdie).
- Boa xo bie wes.
- Boa xo bie, wes mıde sare onceno
- Boa xo ke biye wes, elqeni xo viri ra keno.
- Boeke va, çêver nasbeno.
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine Marie Jean-Baptiste Roger, comte de Saint Exupéry (29 Heziran 1900 - 31 Temuz 1944) yew nuştekar û şairo Fransız biyo. Eseranê xo ra Şazadeo Qıckek de zaf namdaro, şınasiyeno.
Vatenê verênan
B
- Bom kerdê top, baqıl verdê ra.
- Bomi de rae ra meso, torê bela ano.
- Bonc bêçiki boncemena zu (jü, yew) niyê.
- Bono ke himê xo çurig bi, rew rijino.
- Boşta xo qewina, coka hêni keno.
Holan
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış u ziraet ra bena.
Vatenê verênan
B
- Budela nişto ro, ostori vato:" Ez bego"
- Budelay can do, baqıl werdo.
- Bure bısıme, dısmenê xo nasbıke.
Holan
Terbiyet
Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Wilhelm Cuno
Wilhelm Cuno, yew siyasetkaro Almano. Ey serdariya dewleta Almanya kerda.
Vatenê verênan
B
- Bınaê zur polo çino.
- Bınê deşti ra dano cı.
Holan
Xızmete
Postexane çıniyo. awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Taninges
Taninges, dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komuna wılayetê Haute-Savoieya.
Vatenê verênan
B
- Bınê karê gırani de hurê xo amo or (war).
- Bınê lıngunê tode haki estê, çıko ?
- Bınê na pırdi ra zaf awe vêrda ra.
NGC 3348
NGC 3348, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Vatenê verênan
B
- Bınê qesu de nêmaneno.
- Bınê sarê deyra vejino.
- Bıne sımeri ra awe beno.
- Bınê zonê tode çiyê esto, ala tever ke, çıko.
- Bınê zımêlu ra hurdi hurdi huyino.
- Bırak çeka cinika, zur bela cinika.
- Bırayê werdene eke fek ra nêşi heredino.
- Bıza gerrıne kes werte malê xo nêkeno (nêverdano).
- Bıza ke mali ra bırıê ra verg weno.
- Bıza yisoni her waxt dilêt nêzena.
- Bıze ´ve lınga xo, miye ´ve lınga xo darde bena.
- Bızeke bıza, mexelê xo kınena, kena pak, hona meğel bena.
C
- Canê isonê nêweşi tırs wazeno.
- Canê xo ke nêvejiya, xuya xo nêvejina.
- Cano ke tenge de Haq Tala deyrê bêro comerdie.
- Cenika bê domone jê dara bê yemısa.
- Cevikê feqir tholo, qelvê xo hira wo.
- Cewo xılt (xırt) biyo genim.
- Ciê xo de dano pêro.
- Cigera xo tı hêni zona kemera.
- Ciran her waxt motazê cirane xo wo.
.inc
.inc, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: ) ke yew kodê interneti rê bırriyayo a.
Vatenê verênan
C
- Ciran motazê wela adırê ciranê xo yo.
- Coka vanê " muriya rınde hes weno".
- Coru keş verê pırnıke ro nêdo, o ki xo sera şiyo.
- Cüamerdêni hona nêmerda.
- Cüamerdi ki esto, namerdi ki esto.
- Cılo berz ra kam hes nêkeno.
- Cıtkar Haqi ra rame wazeno.
Ç
- Çê cinie kena.
- Çê cinie nana ro.
- Çê mordemê azevi (ozovi) poşti ro wo.
- Çê wayê ma ke heliyo, baz bi karema serfırabi.
- Çêneka bome ra veyvıka bome vejina.
- Çêverê ceneti Comerd keno ra.
- Çêverê sar mecıne, çêverê to mecinê.
- Çeverê xo her waht rakerdo, sıfrê xo her waht hard dero.
- Çeverê xo qayim bice, ciranê xo dızd meveze.
- Çio senık bereketê xo esto.
- Çiyo ke heramie de ame, heramie de sono.
- Coru heq ´ve neqi ra bie zu!
- Çı bıkere, xorê kena.
- Çı ramena ey çinena.
- Çı to destevera yeno, aê bıke.
- Çık ve çımunê mı vera pêra.
- Çım u buriye xo hêni zona ke qeleme ra vırastê.
- Çımê mı rae ra pera.
- Çımê mı ve rae ra mend.
- Çımê pısınge lona meri de ro.
- Çımê to kami vet ? Xo ve xo vet, coka honde xori vet.
- Çımê to ve roşt bo/vo.
- Çıme xo destê to dero.
- Çımê xo Haqi dero, Haqi ra cer to dero.
- Çımo kor ra heştir nino.
- Çırax her waht vêreno hostaê xo ra.
- Çıria to mırê bêro, sola!
- Çıtiri bi ke herê ma zıra.
D
- Dare kerm weno, ison ki derd weno.
- Dosto khan coru dısmen nêbiyo (nêbeno).
- Dostê to wo gewes beno, dısmenê to wo, xırt bo.
- Dısmên mısne, peyser bonce.
- Dina rê adeta marê tometa.
- Dost verde, dısmên peyde qesey keno
- Dêso doğru (hewl) nêrijino.
- Dısmeno kan coru dost nêbio.
- Diko ke bêwaxt veng do, sare cıra kenê.
- Desti ra amawo.
- Dosto rınd sata tenge de bêli beno.
- Doman ke nêberva cızık cı nêdanê.
- Dür şiya, nejdi ama.
- Derd esto, dermani ki esto.
- Dele ke dıme xo nêlıçikno, kutıki ra dıme nêkunê.
- Dosto aqıl senık sarê yisoni dezneno.
- Dele ke qızvane bie, kutıki Halev ra yenê.
Çağçeran
Çağçeran (be Farski: چاغچران) miyanê Efğanıstani de ca gêno u merkezê wılayetê Ğuriyo. Çağçeran dormeyê Royê Hari de vıraziyao u zemanê veri de pê namê Ahanğerani ra şınasiyêne. Şarê Çağçerani pêro Tacikan ra yeno pêra, hema tayê zi Peştun u Xezeri zi estê. Çağçeran paytextê Efğanıstani Kabıl ra nezdiyo.
Vatenê verênan
D
- Diki hewnê xo de sılond dio.
- Dırbetia qersune bena wes, yê qesê xırabın wes nêbena.
- Dırbetia dısmêni bena wes, yê dosti wes nêbena.
- Dımê lüye lüye rê bar nêbeno.
Bust
Bust, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Bas-Rhini de yew komuna.
Vatenê verênan
D
- Destê xo nê xocey ra beno, nê kilise ra.
- Dısmêni rê mınete nêbena.
- Dare ve perunê xo şiye dana.
- Doo bıbe, rono cıbe.
- Dıto selıke, esto delıke.
- Daro ke keno wertê zımelunê mara.
- Daene ki guretene ki ise Heqia.
- Dırıka sura, nişta gıranê (vıranê) mara.
- Derjêni ke berze, hard nina.
- Dı lingê mı kerdi zerê jü postali.
- Deyra xêr nino.
- Dua ke qewul nêbie, yison cırê amin nêvano.
- Desto jüy ra ceno, desto bini ra dano.
- Dıdonunê xo qırısneno.
- Dina ra morumo.
- Dina ra xevera xo çina.
- Doman ke nêbi, cırê tımoni (tumani) nêderjinê.
- Dewlete yisoni rê hem dosta, hem dısmena.
- Destê xo tene çapık bıde.
- Destê xo zaf gırano.
- Da cao nazıki ro
- Dı goyil ke bi zu, kes bese nêkeno cera bıkero
- Derdê qesê xıravini nêoncino
- Destê keşi ro pêsê dayê nêgıno.
- Dısmen halê dısmên nêzono.
- Dısmeno baqıl, dosto bomi ra rındo.
E
- Eke tüyê ri kerê, vano:"Rama vorena".
- Eke vêsa bi, vano: "Ez mırd nêben". Eke mırd bi, vano: "Ez vêsan nêben"
- Eli Baba sık beno xo, ez sık xo nêben.
- Elqena cüamerdi bo, vind nêbena.
- Emegê xo zaf kêwt cı.
- Endi bayêni bie, şayeni şiye, era dıme mekuye.
- Ersız kerdo qazixte nêvato ez çar biyo, nêvato salê mı çar bi.
- Esmer vera rame çina, qıtlığie esta.
- Eve dılapa derya qolınde nêbena.
- Eve laê dey yison nêsono quye.
- Ewro mırê, mestê torê.
- Ey bır nêken, pey de mija xo nêken.
- Ey tomê fekê xo guret.
- Ez dekerin, kamo qale mı keno.
- Ez Heqi ra nêtersen, deyra tersen.
- Ez kerdu wertê dı çêranu.
- Ez kerdu wertê ustıne u çerani ra.
- Ez no (na) hewni ra nêvan xêr bo.
- Ez quli ra nêtersen, Haqi ra tersen.
- Ez ramon, çinon, çarnon ken sofi, ağay de barekon.
- Ez reyna riê to nêvin.
F
- Fek ra dosto, zere ra dısmeno.
- Fek ro de, lokme destra bijê (bizê, bice).
- Fekê dey deyrê bela ano.
- Fekê mı we meke, gıra qeseyken.
- Fekê mılet çüal nio ke gıre de.
- Fekê tora çı vejino, gosê to bıhesno.
TRT Spor
TRT Spor, yew kanalê têlevizyoniyê dewleta Tırkiyayo.
Vatenê verênan
F
- Fekê verg ke bi gonin, nêvındeno
- Fekê xo kef dano.
- Fekê xo kena ra, çımunê xo weke.
- Fekê xo kılıt bi.
- Fekê xo sıtra vêsa, doê xo puf keno sımeno.
- Fekê xo şi peye goşi.
- Fekê xo şi peyê goşi.
- Fekê xo zaf sısto.
- Felek amo nişto ro, emaneta xo wazeno.
- Felek her waht isoni de yar nêbeno.
- Feqir ra pers kerdo, vato: "Kam rasto? " Vato: "Haq rasto."
- Feqirêni ayv niya, xızanêni ayva.
G
- Ga ke gına waro (hardi ro), kardi benê zaf.
- Ga mıreno, çermê xo (xu) maneno, mordem mıreno, namê xo maneno.
- Gao qefelayirê ooha manewo.
- Gême bêheşi nêbena.
- Gende kam kerde ? Seê bê ma u bê pi kerde.
- Gereke gula tora şêro or ( war).
- Gereke peynia na qeşi sere sare bıqefelne.
- Gole awera vejino, çıko?
- Golo bê bıno.
- Goloke cıra awe sımıte, khêmere cı nêerjina.
- Gomê bomuno.
- Gon vırazeno ra.
- Goni gureta, bese nêkeno vozdo.
- Gonia mı cırê girina.
- Gonia xo cırê girina.
- Gonia) ma lino.
Megève
Megève, dewleta Fransa de mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes miyan de yew komunê wılayetê Haute-Savoieyo.
Vatenê verênan
G
- Gora isoni de mala jiançiyek (!) vejina.
- Gosê xo bie gırani.
- Gosu ra khêmi hesneno.
- Gosu ra khêro.
NGC 6713
NGC 6713, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Vatenê verênan
G
- Gosunê ney reê ta de.
- Goza kore ´ve derjêni vejina.
- Guk ki vano " ez gao".
- Gukê axure gaê axure ra nêterseno.
- Gula lone kerdie vêsan nêmanena.
- Gula mıra (mara) nêşi.
- Guna deya vılê todera.
- Guna mına axrete de peê pırdê mumünde vılê to dera.
- Guretene ki daene ki kar u gure Heqio (Haqiya).
- Gureto bınê perrunê xo.
Ğ
- Ğeriv, ğerivê welatuno.
- Ğezevê to ğezna tode bımano.
- Gılê çü ke mısnara cı, yeno rae.
H
- Hakê ewrey kêrga mestey ra rındo.
- Halenê puyê (piyê) kori Heq ´ve xo vırazeno.
- Hal-waxtê xo hurendi dero.
- Haqa bıza kole bıza iştirine rê nêmanena.
- Hasa huzırê tora.
- Hata karê kena ke, kesike sona dare ser.
- Hata ke kêwte sare, awe dere de vınete.
- Hata nêrame ke, nêçinena.
- Hata zoni çamuri de mend.
- Hêfê isanê hewl ke rew mıreno.
Alfabey Ermenki
Ermenki be alfabeyê dê xoser nuşiyeno. Alfabey Ermenki de 38 (hirıs u heşt) herfi estê:
Vatenê verênan
H
- Hêgao ke vılo nêkerdo nu (nan, non) nêdano.
- Helal hazır, ya Xızır!
Yalın
Yalın (namê xoyo raştıkên: Hüseyin Yalın, Adare 30, 1980), yew bestekar u senatkaro Tırko. Serra 1980ıne de sûka Estanboli de biyo. Ebe şerqiya cı Zalim zaf biyo namdar. Yalın na şerqiye serra 2004ıne de çap kerda. Yalın Nişantaşı de wendo. Namê maya xo Figen, namê piyê xo Kamilo. Wexto ke Lisa Saint Michelo Fransızi de wendo ebe muzike elaqedar biyo, tayê bestey nuştê. Serra 2012ıne de albumê xoyo tewr peyên Sen En Güzelsin çap kerdo u no album zaf biyo namdar.
Vatenê verênan
H
- Helal heram keno têwerte.
- Heni ke bio zar, zu astık ´ve postık ra mendê.
- Heni ke lerzeno, tı vana tewranie gureta.
- Heni ke tersa jê momi cor de ame or (war).
- Heq comerdo.
- Heq comerdu ra comerdo.
- Heq cor çêveru ra çêverê ra kero (a kero).
- Heq çı dano xêr bıdo.
- Heq esto dina de, piê xo serawo, veri ra nio.
- Heq isoni (isani) motazê mıxeneti nêkero.
- Heq ke da nêvano lazê kamio, çêna kamia
- Heq ke zona, quli ra wedardene rınd niya.
- Heq mıdo, ezi ki to di.
- Heq mıra hes nêkeno, ezi ki deyra hes nêken.
- Heq rametia xoro aste kero.
- Heq Tala isonê neqi qıdıxê made mevezo.
- Heq Tala ma tawuyê na qesu nêkero.
- Heq Tala mal dey do, fırsat dey medo.
- Heq Tala mezela ma dey ra dür bero.
- Heq Tala sas keno, kas mekero, kas keno sas mekero.
- Heq Tala, ma tawuyê to nêkero.
- Heqi ra bıbienê, Kırmancia beleke reyna biamenê, ala kam vosno, kam bienê vorek.
- Heqo Tala mıdo ezık todi.
- Heqo, emaneta xo peyser bije.
- Hequ Tala ison ve vêsanie tervia nêkero.
- Her ´ke gına çamuri ro, wayir ra qewetın kes çino.
- Her ca de bêçıka xo esta.
- Her ca qesey meke, bır ´ve goşo.
- Her caê to ke adır bo, sekena? Hondê xo ca vêsnena.
- Her çi meydan dero.
- Her çiçege boê nêdana
- Her dare koka xo serowa.
- Her ke bi vêsa, zıreno.
- Her ke hero, ree gıneno çamuri ro.
- Her kes ağaê çê xowo
- Her kes ayvê xo nimeno thê.
- Her kes barê Heqi poşt nêkeno.
- Her kes het. ra onceno.
- Her kes kerdena xora gore vineno.
- Her kes lazê ma u piê xuwo (xowo).
- Her kes lazê piê xoyo.
- Her kes rıskê xo weno.
- Her kes, honde tali u qederê xo onceno.
- Her keşi derdê de xo esto.
- Her keşi jê xo mezone (mezane).
- Her keşi rê esto, marê çino.
- Her ki esto, herê heru ki esto.
- Her ko ra gêver bio, çımı ki dewe onto.
Zazakipediya:Astore yena ra Ap Kheki viri
Astore yena ra Ap Kheki viri
Batres
Batres, dewleta İspanya de, mıntıqaya Madridiyo otonom de, wılayetê Madridi miyan de yew belediyaya.
Vatenê verênan
H
- Her pêxamberi dua canê xo kerda.
Zazakipediya:Astore yena ra Ap Kheki viri
Sonê apê mırê çêneke wazênê. Vekilê piê çêneke Ap Khek** beno, vekilê piê mı ki mursıdê ma beno.
Vatenê verênan
H
- Her qafıke ra qesê vejino.
Neufchâtel-sur-Aisne
Neufchâtel-sur-Aisne dewleta Fransa de mıntıqaya Hauts-de-France miyan de yew komunê qezay Aisneyo.
Vatenê verênan
H
- Her tair (their) ´ve zonê xo waneno.
- Her tair (their) halênê xo ´ve xo vırazeno.
- Her tenge ra dıme hiraie esta.
- Her vas koka xo sero roweno.
- Her wela adıri de gevij dano.
- Hêrdisa to bia sıpê, serm nêkena.
- Hêrdise bıze ra ki esta.
- Hêrdise ra gore sane beno.
- Herê bê perire bar beno zaf.
- Herê borono.
- Herediye, boxça xo gurete şiye
- Heremus wele kıneno, keno xo ser
- Heri rê mom şiya vato: "ya koli, ya ki areê qedia."
- Heri vato, "azna zon", şiyo çêmi ver, vato," mı xo vira kerd".
- Herkes moa(maa) mı pers keno (perseno), piê mı kês pers nêkeno.
- Hero bê kira her kes niseno ro cı.
- Hero bê kirawo.
- Hero ke gever bi, vergi ra nêterseno.
- Hêrs ra ke nişta ro,zerar ra urzena ra.
- Hêrsra ke ustara, zerar ra nisena ro.
- Hes gême ra heredio, xevera gême çinê bia
- Hes ke bi khokım, qidie (gudiê) xo pê kay keno.
- Heştire çımu jê la u laşer şi
Zazakipediya:Astore yena ra Ap Kheki viri
Piê çêneke Ap Kheki ra vano: ´Qolındê çêneke çar sey (400) kağıtê, jü ki çar (4) haletiê.´
Mıslet ke yeno pêser, Ap Khek qolındê çêneke ´be hire (3) haletu vano, haleta jüyê xo vira keno. A ki astorê bena.
Joseph Goebbels
Joseph Goebbels, yew siyasetkaro Almano. Ey serdariya dewleta Almanya kerda.
Vatenê verênan
H
- Hewnê vêsani nino.
- Hewnê xo hewnê awreşiwo (hargoşiwo).
- Hewnê xo zur qesey meke, dıdanê Pexamberi dezenê.
- Heywano ke peê xo khul bi, qılancıke ke koti ra yena zoneno.
- Hiraisê ostori poştiya gao nêyri rawo.
- Hona boa sıt fek ra yêna.
- Hona ostor (astor) nêgureto, nalu ceno.
- Honde hêsar bio ke çino.
- Honde ke ma va, tuk ame zonê maro.
- Honde kutıki qimetê xo çino.
- Hot tenu qewetin erjiê barê here( gureto barê here ra), vato: "Axx bêkhêşiye!"
- Hozor (hazar) reê posema bi.
- Hurdine pia sare naro zu (jü, yew) balisna.
- Huska husk qemetio pıra.
İ
- Isono ke gıra şi raê ceno.
- Isono kılm çiê xo verê gule dero.
- Inatê xo inatê khêrgo.
- Inatê xo, inatê Hermenio.
- Inu lınge esta (esta ra) zumini ver.
- Ison ´ve cüamerdie bımıro.
- Ison ´ve qesê domani raê ra nêsono.
- Ison bêxeta nêbeno
- Ison derdê xo ke nêvazo, derman nêvineno.
- Ison gereke dua ma u piê xo bıcero
- Ison hata nêramo ke, nêçineno.
- Ison isot dırvêta isoni nêkeno.
- Ison jü kêmerr ra dı qılancıku nêkıseno.
- Ison ke awe sero bo, mor bile qarsê isoni nêbeno.
- Ison ke Heqi ra nêtersa, isoni ra nêsermaeno.
- Ison ke merd wele (erde) bena deyra.
- Ison ke seveta germi ra fetelia, goçıka xo tey ceno.
- Ison ke tü kerd, peyser nêliseno.
- Ison pi ra sêy nêbeno, mua ra beno sêy.
- Ison qailo ke tey şer kero.
- Ison reê xapino.
- Ison roza zue (jüê) beno, roza binê mıreno.
- Ison seveta xatıri ki bo, her sıl çarç nêkeno.
- Ison sole dırvêta isoni nêkeno.
- Ison tenge de isoni rê lozım beno.
- Ison vêsanie ra nêmıreno, ri ra beno çeqer.
- Ison xanêdanê hardê xuwo (welatê xuwo).
- Isoni ´ve qesekerdene, heywani ´ve boê kerdene zumini naskenê (sılasnenê).
- Isoni ra ke ri di, her waxt wazeno.
- Isoni sıto khal lito.
- Isono bêkes jê thairi bê perro.
- Isono çhêr xo nêgoyneno.
- Isono derg aqılê xo zoni dero
NGC 2745
NGC 2745, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Vatenê verênan
İ
- Isono her herêna xo her ca beli keno.
- Isono ke dênı ra tersa, çêver(ê) (xo) hira ra nêkeno.
- Isono ke gına waro ust ra, zono.
- Isono ke hardi de niada, eyra bıterse.
- Isono ke Heqi ra nêtersa, eyra bıterse.
- Isono ke isoni ra nêsermawa, Hêqi ra nêterseno.
- Isono ke mexmurêni kerde, eyra dür vozde.
- Isono phêt nona xo khemere ra vezeno.
- Isono rınd olvozena xode belio.
- Isono xêğ saydê isonê baqılio.
Zazakipediya:Astore yena ra Ap Kheki viri
Mursıd ke tenê kuno ra Ap Kheki, piê çêneke nia dano ke astore nina ra Ap Kheki viri, vano: ´Mursıd hurêndia hode vınde, to kon peya!´
Vatenê verênan
İ
- Isono xıravıni ra qesê xıravıni vejinê.
Zazakipediya:Astore yena ra Ap Kheki viri
O tawu astore yena ra Ap Kheki viri...
Vatenê verênan
İ
- Jiare ke jiara, reê mırodê isoni kena.
J
- Jede senık de nia mede
- Jü hêra Balabanıji biya, vato " ez ağawo".
K
- Kaê domaneku nio.
- Kafa mı hurina, marê perey yênê.
- Kal werd, zerê mı dezna.
- Kam ke merd, wele bena deyro.
- Kam ke mı qail nêbeno, canê xo mı medo.
- Kam ke riê tode huyia xorê dost mezone.
- Kam merdene ver remo, xeleşio.
- Kam vano ke " doyê mı tırso".
- Kamij kêmere hawa fiyê binde vejino.
- Kamij kêmere ke gırsa, sarê xo pırode.
- Karê lerze seytan qarsê cı beno (qaris beno).
- Karê soni meverde sodır.
- Kata şêr, taliê mı mı ver sono.
- Kêmera bınê golia.
- Kêmera bıni kerde ser, yê seri kerde bın.
- Kêmera çengi çenge de nina ro.
- Kêmera gırane hurêndia xode manena.
- Kêmera gırse hurêndia xo dera, kêmera qıskhêke kena qına xora.
- Kêmere bije serê zêra xo fie, na qese xo viri ra bıke.
- Kêmere esta hermê xo dezo.
- Kêmere meerze werte, qefçılie perena to.
- Kês dısmênê xorê nêvano alaqutare.
- Kês herme dey hard niano.
- Kes nasıve keşi nêweno.
- Kes seveta derdê keşi nêberveno.
- Kês vêsanie ra nêmerdo.
- Kêsegani ra jü muye ontene kara.
- Kêş mianê dey hard niardo.
- Kêş nêvatenê ke çhımunê to sera buri estê.
- Khêfe sovıni kêwt çımu.
- Khêrga dewletli rozê dı rey haku kena.
- Khêrga vêsane hewnê xo de qut diyo.
- Khêrge awe sımena, xo sero Heqi ro niadana.
- Khêrge kota roy ver, çımê xo hona sılond de biyo.
- Khesreta xo onte we, cırê cigerê mı bi letêy.
- Khokımo, aqılê xo biyo awe.
- Khufe gire da.
- Khırr derma bıvino, keno sarê xora.