cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
1- Tırkiye, bı endam bıyayena xu ya mabênê Tırkye u Kırdistani dı hıdudê no derg banco. O ekonomi kı şıno Kırdistan u şıno eskeri, ina bancê hetê rojawa yê Tırkiye. O wext rojawa yê Tırkiye biro normê K.A u no do rojawanê Tırkiye dı bıbo rehetya ekonomik, reheteya teknik u reheteya demokratik.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Nıka, wextê ma yê newe dı nezdiyê 6000 zıwan yeno qısey kerdenı. Nina ra tenya, ze kı lingivist Michael Kraus, Üniversite yê Fairbanks (Alaska), 01.06.1996 dı pêserokê New Scientist dı vano; "Dınya dı tenya nezdiyê 600 zıwan cayê xü qeyım/hewıl kerdo u şeno bıcıwyo."
Bol zıwani tenya bı qısmê insanan yeno gürweynayenı u zaf zıwan zi tehlikeyê vıni biyayenı cıwêno. Zıwanê heri werdi zıwanê AORE yo. Na zıwanı, Cumhuriyetê Öre Vanvata dı laverê derya yê merde (ölü deniz) dı, tenya bı hetê merdımêna yeno qıse kerdenı. Qısmê zıwani vıni benê u qısmê zi newede ra xü rê formêdo newe danê. Na formê newe zi tekniki yo. Yani, ver şiyayena teknik, tenya cıwyayışê merdımandê nê, ser cıwyayışê zıwanan zi xü mısneno. Qandê kı zıwani birê nezdiyê pê, bol welatê Awrupi nêy vatenê tekniki nê vırnenê u a nameyê orjinal kar anê. Na zi çiyêdo bol weşo. Tabi gerek zıwani kokê xü bıpawo. Mesela zazaki ma şenê nameyê televizyoni bı vırnê u bı kerê bewnayox yanzi radio (radyo) bıkerê goşdayox. Nêy çiy suni yo (tabi niyo). Welatê kı xü pak amoreno, vatenê newey vırazeno. Na zi nêweşeya, wêhêr vıcyayena (kolonyalizım o). Qandê nêy çi zi hezarana nümuney estê. Qısey, orjinê xü dı bıresê rındo. Laberê qıseyê suni, wext beno miyanê têyestey dı bêmanetey vırazeno. No zi qandê zıwan çiyêdo rınd niyo. Qandê co merdım kêberê zıwani her wext akerde verado. Kı, zıwananê binan ra vateni bêgümrük bıkewo zıwan. Na faqireya zıwani niyo. Bı ekıs, zengin biyayena zıwani ya. Mesela İngilizi dı hezaran a (ne kı sedan a) vateni u namey estê. Nina latini ra, Greki ra (Yunani ra), İrlandi yê kıhani ra,Fıransızi ra, İspani ra u.a.b ra gıroto. Na çi tenya zıwan dı nê, kültürê şami dı u ê komê şarê dı zi xü mısneno. Verni şiyayena zıwan, bı goni yê taze ya beno. Na goni zi miyanê rıhı dı bı newedera rıjyayen a beno. Şar rıh, goni zi zıwan o. Goni miyanê rıh dı, zıwan zi miyanê şarê xü dı doş beno. Qandê co zi, gerek her merdım bı zıwanê xü ya bıfıkır yo, qısey bıkero u bıwano. Zıwanê xü ra şermayayenı gürweyê merdımê zanê niyo. O kı zıwanê xü ra şermayeno qeçekanê xü rê zi na şermê xü ze leyma dısıkneno u qeçekanê ina bı na şerma resenê u xü komê zıwanan dı nimçe vinenê. Na çewtey, çewteya qeçekan niya, çewteya ê may u piyan o. Aylê (familye) yê kı zıwanê may u pi yê ina Zazaki yo u qeçekanê xü rê Zazaki nê mısnenê u zıwan na bini mısnenê kokê xü inkar kenê u kokê xü mezatan dı ercan roşenê.
Welatanê Awrupa dı heqê her zıwani u diyalekti mekteban dı wenden u mısnayenı esto. O kı wazeno qeçekê ina bı zıwanê may u pi yê xü ya qısey bıkero rışenê na mekteban. O kı, cınya cı yan zi camêrdê cı Awrupi yo (Almani, Swedi, Fıransızi u.a.b) hem bı zıwanê maya xü mısenê kar anê, hem zi şenê zıwanê pi yê xü mekteban dı bımısê u bıwanê. Nina rê çend nümuney wazena bıda u nêy nümuney hirê hebi yê. Nêy nümuney ser hirê camêrdê Zaza yo u cınya nina ra dı (2) hebi Zazay niyê. Jew cınya cı Tırk a, ê dıdı cınya cı Zazaya, ê hirê cınya cı Kırdas a. O kı cınya cı Tırk a qeçekê êy bı maya xü ya Tırkki u bı pi yê xü ya zi Zazaki qısey keno. Ê dıdını zî qeçek bı may u pi yê xü ya Zazaki qısey kenê. O kı cınya cı Kırdas a bı qeçekanê xü ya kırdasi qısey kenê u qeçekanê xü rê mekteb dı xoca yê zıwanê Kırdaski wazenê. Laberê nümuneyê mı boli yê. Ze kı hem cınya hem zi camêrd Zazayê laberê bı qeçekanê xü ya, yan bı zıwanê Tırki yan bı zıwanê Swêdi yan zi bı zıwanê Kırdasi qısey kenê. Ninan ra bolê cı zi kêy xü dı na zıwanan têmiyan kenê. Qeçeki çıçi benê? Qeçeki kami benê? Qeçeki kamcin welat ra benê? Qeçekî nêy çi nê zanê. Qeçeki piskolojik xerpênê u dest bı zur kenê, benê zurker. Qeçekê wunasini senin şaran miyan dı benê bê kamey u na bê kamey biyayenı qeçeki keno ésebi u keno har. No zi çewtey a ê qeçeki nê, ê piy u mayan o.
Qandê çıçi sere dı mı ca da vatenê Nietzsche, "O ki zano qandê çıçi cıwen o, zano senin zi bıcıwyo." Heme qandê nêy bi; "Çı wext ma estê cıwyayenı esto. Cıwyayenı bı ma ra mıreno. O kı ma dım dı maneno zıwan u şarê ma yo." Qandê co zi gerek merdım zıwanê xü rê wêhêr bıvıcyo u ay bın xerıpnayış ra bıreyno. Qeçekanê xü rê kokê xü bıdê sınasnayışı. Miyanê şaran dı qeçekanê xü bıkerê wêhêrê kamey. Zıwanê Zazaki u diyalektê (lehçeyê) Zazaki biyarê nezdiyê pê. Qeçekanê xü bı qeçekanê Zazayan ra bıdê sınasnayış.
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Heta nıka ezyetê sistemê Tıkiye ser çepan nê werışto. Zindananê Tırkiye dı, roj çınyo kı işkence nino kerdenı. Hefte yê sıfteyınê1996'ı bi sere hewadayena gıroteyê siyasi. Nê insani siyasi heqê xu yê insani wazenê, wazenê zey insana birê qabul kerdenı. Sistem sekeno polisanê xu, eskerê xu, sadistanê xu rışenê ser nê gırotey. Heta koti no do şıro? Heta sistem iflas kero. Heta demokrasi bı kewo heme qurumanê Tırkiye.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
No çiyê kı mı nuşnayo kısmı vaco, na nuşte dı tepamendışey nımıteyo, yan zi vacê na tepamendışey a. Ez bı xü na vinayış dı niya u poçıkê na vinayış zi nê tepışena. Heta tiya dı ez şena tay nuşê en wêhêrê vinayışê gırd, filizof Bertrand Russell bi açarna. Na nuşı cevabê Bertrand Russell persê Woodrow Wyatt'i rê yo.
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Tırkiye dı faşizım verni şıno. Çep kewno tengaseya vinayış u idoloji yê xu dı nê şeno xu newe kero. Zindanan dı sere hewadanê, rayê demokrasi wazenê bı no şıkla akerê. Ekonomi yê Tırkiye her roj kı şıno beno puç, eskerye heme çi gıroto xu dest, o do sebo? O do inqilabê do newe bo. Inqilabê sivil ame vıraştenı, no seçıman dı derbe yê do newe gamê xu eşt. K.A inkilabê eskeri nê wazeno u qandê çiyê wuni zi va; "Nê". Laberê dewletê Tırkiye êy rê zi çare vina. Polisi, eskeri kıhani kewti parlemento. O do sebo? Her şıro, o do xırab bo. Tırkiye dı heme partiyanê sistemi ameyo cerıbnayenı. Laberê Tırkiye dı tenya demokrasi nê ameyo cerıbnayenı. Nıka wextê cerıbnayena demokrasiyo.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Wyatt - Semed to miletperwerey çiyê do rındo, yan zi xırab o?
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Tırkiye dı her demokrat, her roşnavir gereg siyê vera do ser xercê demokrasiyê Tırkiye. Demokrasi, rayê tenya u ê sıfteyın o, xercê "bıra" biyayenı dı. Mozayıxê Tırkiye dı, mıletanê binan zi na rengan ra, xercê na siyan ra jew o u no hesiyetê Anadoli yo. Laberê, labirentê mabênê rojawan, qandê heme şaranê Mezpotamya zindan o. Sebebê nêy zi diktatori, kıhanparezeya mıslımanani, kolonyalisti, barbari u emperyalisti yê.
Qıse yê mın o pêyni no bo; Tırkiye dı demokrasi, heta heme şaranê mabênê rojawan heqê xu yê ifadeyê şar biyayenı u mıli biyeynı nê giro se, no desê zindani mabênê rojawan dı nino werzayenı. Ez bawer kena kı, qebul kerdena endam biyayena Tırkiye K.A, Tırkiye dı bol çiya bıvırno. Bı rayê Awrupa serbestey, demokrasi biro Tırkiye. Ze şıma zı zanê kı, çı wext merdım vano; " Swêd" merdım otomotik demokrasi yê Swêd fıkrêno. laberê Swêd dı zi heta çend seran şar (Samer) est bi kı, nê şayê zıwanê xu qısey bıkero. 8'ê mengda çıle yê sıfteyını 1996 dı, K.A qerar gırot u Swêd rê vat; "Gereg şıma heqê şarê zıwanê ina Swêdi niyo bıdê" u qandê nêy zi qerarrêno taybeti vet. Çı wext K.A ra qerarrêno wunasin bıvıciyo se, o dewletê miyanê K.A dı rê mecburiyê na qeraran biyarê ca. Tiya dı ma rê vazifeyê gırd kewno. O zi noyo kı, gereg ma zi vengê xu berz kerê, bı welatanê K.A u bı şaranê inan a bıbê verni. No zi şansê ma yo heri gırdo. O qerarrê Awrupa ewro qandê Swêd bi, beno kı meştı zi qandê Tırkiye bo. Tırkiye mecbur biro vırnayış. Nêy çi Tırkiye buwazo, yan zi nê wazo, o do bıbo… Sowyet bı quwetê xu ya, bı xışmê xu ya senin ame war, Tırkiye zi bı şeklê Imparatoriye Osmani biro vırnayış, heta heta belki mabênê rojawan dı name yê xu newedera bıvırno.
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Diyalekt (lehçe)
Miletperwerey, heqê ma yê kame u şar biyayenı geyrayışı dı nê, gerek hemver ma, ramnayena o politika yê inkari u dışmeney a çımsurey dı biro vinayış. Nıka zi wazena "dialektê" ma u DİALEKTÊ (ê ki zıwanê ma 'lehçe' hesıbnenê ina zi şenê bewnê) bini bı çend nımuney a bıda pêhet. Çıçi zeydê pêya yo u çıçi zeydê pê niyo ma piya bıvinê. Qandê wasteni kitabi:
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Nuştoğê meqaley: Faruk İremet
Zazakipediya:Zonê Ma Zazaki
Çıme
İremet YayınlarıZonê Ma Zazaki, ISBN 91 972069 8 9
Zazakipediya:Gerek sistemê Tırkiye bıvıryo
Çımey
KORMIŞKAN-Bülten, Amor 3, 1996, P.53: []
Saint-Brevin-les-Pins
Saint-Brevin-les-Pins, yew komuna wılayetê Loire-Atlantikiya. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire de ca gêna.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Brevin-les-Pinsi;
Heywanê bênescıni
Heywanê nescıni (Parazoa), heywanê ke be bênescınê, inan rê vanê.
Sant Climent de Llobregat
Sant Climent de Llobregat, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
NGC 7152
NGC 7152, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
25 Gulane
25 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 145ina.
Pailin
Pailin, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
Dream Türk
Dream Türk, yew kanalê têlevizyoniyê Tırkiyayo.
Matadepera
Matadepera, dewleta İspanya de mıntıqaya Katalonya otonome de wılayetê Barselona miyan de yew belediyay qezay Vallès Occidentaliya.
NGC 6165
NGC 6165, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Cênosid
Cênosid, gorey tainan tertele ya ki qırkerdena mıleti ya ki fıkro alternatif acbırrnayış ya ki kokvetene ya ki şarkıştene, Mıqaweley Tedbir u Ceza Diyayışê Sucê Cênosidi (İngilizki Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (CPPCG)) ê 1948i ra tepeya Huquqê Cezaê Şaran de yew sucê insanetino ke cezay cı bêmiada, nêkewna bêteqibiye. Çeku Cênosid Yunanki u Latinki ra yena u nê kelıma ra yena pêra: γένος (génos = „ac, kok, cıns“; be mena hirae „şar“) u Latinki caedere „kıştene, qır kerdene“.
Nışanê cênosidi oyo ke pê fêl u emelê xoyo xısusi raşteraşt (direkt) ya ki yanbeki (indirekt) "yew gruba mıliye, entike, ê nıjadi ya ki diniye xorê temamiye ra ya ki leteyê dê cı werte ra wedaro". Nê sebebi ra taê cı rê suco ke tekê xo nêno diyene, sucê sucan (İng. crime of crimes) ya ki Huquqê Cazaê Şaran de "suco tewr gıran"). No terifê Raphael Lemkinio huquqi, ilm de ki terifê çeku Cênosidio; vacime ke, Tedqiqatê Cênosidio Têverşanae de. Qerarê mısletê Mıletanê Yewbiyaeyan'ê têdine ra tepeya cezay sucê cênosidi taê heq u huquqo mıli de ki caê xo gırewt.
.ski
.ski, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Vestel
Vestel şınasiyêne, şırketo Tırkiyao ke merkezê cı Manisa dero. 1984 de ama ronaene. Şirketo Zorlu Holding a.
Taçkırage
Taçkırage ya zi Taçkirege (be Tırki Kavaktepe), sûka Zazayan Dêsım de, qezay Xozati de yew dewa. Muxtarê dewe mabeynê serra 1994ıne de Hıdır Güneş bi.
NGC 7807
NGC 7807, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Chailly-en-Brie
Chailly-en-Brie, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
NGC 2512
NGC 2512, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Chailly-en-Brie
Xızmete
Chailly-en-Brie de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Tbong Khmum
Tbong Khmum, dewleta Kamboçya de yew wılayeto.
La Chapelle-en-Vercors
La Chapelle-en-Vercors, yew komuna wılayetê Drômeya. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpes de ca gêna.
Ioannes VIII
Ioannes VIII, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
Barisey-au-Plain
Barisey-au-Plain, yew komunê wılayetê Meurthe-et-Moselleo. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Barisey-au-Plain ;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
.xbox
.xbox, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
El Pla del Penedès
El Pla del Penedès, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Katalonya de wılayetê Barselona de yew belediyay Alto Penedésiya.
Phuket
Phuket (be zonê Taylanda: ภูเก็ต), Taylanda de ju sûka.
NGC 844
NGC 844, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Balina miyan de ca gêno. 18 Tışrino Peyên 1863 de terefê Albert Marthi ra keşıf biyo.
Nokia
Nokia, şırketê Finlandayo şınasiyayeyo ke merkezê cı Espoo dero. Nokia 12ê Gulane 1865 de amo ronaene.
26 Gulane
26 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 146ina.
Dream TV
Dream TV, yew kanalê têlevizyoniyê Tırkiyayo.
NGC 2513
NGC 2513, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
El Lat
El-Lat (Erebki: اللات), yew Homay Erebıstane biya. Ae yewa hirê homanê Meka biya. Verê İslami Erebıstan de Homay bereket, qeder u qısmeti biya. Perestışgeo (mabed) tewr gırd ke namey ae sero vıraziyao, Taif de ca gırewtêne. Lat pê yew saleke (kerra gırde) pê çehar kınari motiyêne u dormey (çorşmey) xo de banê vıraziyao. No perestışge pê namey Kabe Taifi şınasiyêne. Siya siyae (saleka siyae, kerra siyae), demê verê İslami de Petra de sembolê Homae El-Lati biya.
Kudeyd, cao ke miyanê raya Meka u Medina dero, oca yew perestışge de siya siyae (kerra siyaye) ae motêne. Ae ke yew homanê sûka Meka biya, gorey bawerkerdışê şarê Meka, keyna Homay biya. Nebatıcê Petra zi ibadetê ae kerdêne. Nebatıcan ae zey Athena Yunane u Minevra Romae pê amardêne. Goey Wellhauseni inan bawer kerdêne ke Lat maya Hubale biya.
Kıtabê Putan ke pê destê Hişam bin el-Kalbi nusiyao, vaciyao ke Ereban fıkır kerdo ke ae zerrey Kabe de weşiya xo ramıtêne u coka yew putê ae vıraşto.
Namey ena Homae kıtabê mısılmanano firaz Qurane de zi vêreno. Sura Necmi de namey ae pê namey figura mitolociya Erebia bine, Homa bine El-Uzza piya vêreno:
Ayeto dımayın de namey figura bine Menate zi piya amariyeno. Nuştanê verênan de vêşer triolociya Lat, Menat, Uzza ca gırewto u namey nê hirê Homay piya amariyao. Lat zey keyna Homay gırdi amariyaya. Hama vênayışo pêroyi oyo ke her yewa enê hirê Homan keynê Homay gırdi el-İlahi biy.
Ouzouer-le-Marché
Ouzouer-le-Marché , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Lady and the Tramp
Lady and the Tramp, yew filmê animasyoniyê Amerikao û ê Walt Disneyio ke serra 1955yıne de anciyao. Tarixê 22 Heziran 1955 de Buena Vista Distribution film kerdo vıla, filmê animasyonê Disneyio pancêsıno. Film hêkatê Lady ke Amerikane, be nameyê Cocker Spanilea vêrena û kutık Trampi qısey keno.
Tarixê 28 Şıbat 2006yıne de Lady and the Tramp veciyao piyasa pê formatê DVDyi. Tarixê 27 Şıbat 2001 de zi studyoyê Disneyi dewamê filmi – Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure veto ke eno film yew animasyoniyo, filmê zağio. Tarixê 7 Şıbat 2012yıne de zi Lady and the Tramp reyna be formatê Blu-rayi ra veciyao piyasa.
NGC 7176
NGC 7176, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Fekınê dıyıni
Fekınê dıyıni, namey şubeyê de heywanano.
.homedepot
.homedepot, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Manuel II
Manuel II, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
NGC 1868
NGC 1868, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Sony
Sony (Japonki: ソニー株式会社, Sonī Kabushiki-Kaisha), şırketê Japonyayo şınasiyayeyo ke merkezê cı Tokyo, Minato dero. Sony serra 1946ıne de ameyo ronaene.
27 Gulane
27 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 147ina.
Antugnac
Antugnac, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Antugnac de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Antugnaci;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Fogars de la Selva
Fogars de la Selva, dewleta İspanya de, mıntıqaya otonoma Katalonya de yew belediyaya.
NGC 4235
NGC 4235, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 5799
NGC 5799, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Castelló de la Ribera
Xızmete
Castelló de la Ribera de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Castelló de la Riberai;
Sun Tzu
Sun Tzu (ya zi Sun Zi, Sun-tzu, Sun Tse, Ssun-ds), ser 500 V.İ. (Verê İsay) welatê Wu ameyo dınya. Sun Tzu (bı Çinki: 孫子; Pinyin: Sūn Zǐ). yan zi Sunzi generalê do zaf beynelminel u teorisiyenê senétê éskerey biyo.
Sun Tzu bı kıtabê xü yê ‘Senétê Leji’ (Art of War, bı Çinki:兵法, Pinyin: Bīng Fǎ) dı ser stratejiyê leji fıkranê nuşnayo. Na kıtabi héme dınya dı kıtaberê do en kıhan hésıbêno. Hem hetê lej u hem zi bı hetê élaqada welatanı. Na kıtaber héme 13 leteyo u taxminê tarixçiyan 480 verê İsay u 221 verê İsay ameyo nuştenı. Na kıtaber téxmini ser 1700 dı çarnayo Fransızi u na kıtaber qandê Napoliyon biya ze kıtabê da diyaneti.
NGC 6169
NGC 6169, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Zıwanê Manuskiyê Rocvetışi
Cêr de Zıwanê Manuskiyê Rocvetışi rêz biyê:
NGC 7808
NGC 7808, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Champigny-en-Beauce
Champigny-en-Beauce , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Champigny-en-Beauce ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Saint-André-des-Eaux, Loire-Atlantique
Saint-André-des-Eaux, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Lista karakteranê Şahnamey
Cêr de lista karakteranê Şahnamey rêz biya.
Sant Esteve Sesrovires
Sant Esteve Sesrovires, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Lista karakteranê Şahnamey
A
Arman
G
Giti
Tanêro Bınên
Tanêro Bınên (ya zi Tanêrê Cêri, Tanêro Cêrên), sûka Zazayan Dêsım de, qezay Xozati de yew dewa.
Sex shop
Sex shop (waniyayış: Seks şap), cao ke tede seba sekso raşt prezervatif, Hapê kontrolkerdışê biyayış, kıtabê ke zerrekê cı de çiyê cınsi esti roşiyeni. Tayê sex shopan de zey striptiz, lap dance u binan çiy esti. Namey sex shop zıwanê İngılizki de Sex (cınsi) u Shop (tükan)i ra yeno. Cihan de sex shopê verên serra 1962 de Almanya de vıraziyao.
Andriy Shevchenko
Andriy Mykolayovych Shevchenko (Ukraynki: Андрій Миколайович Шевченко / Andrij Mykolajovyč Ševčenko), 29ê Keşkeluni 1976 de Kiev de ameyo dınya. Yew futbolwano Ukraynaıco ke pozisyonê forveti de kay kerdo.
NGC 2514
NGC 2514, yew cısımê asmênio. Katalogo Neweyo Pêroyi de ca gêno.
Cerneux
Cerneux, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Cerneux de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Cerneux;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Canet de Mar
Canet de Mar, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyay komarkay Maresmeya.
Theodora (imperatoriça)
Theodora (b. 981, Konstantinopolis (Ewro Estanbol, Tırkiya) - m. 31 Tebaxe 1056, Konstantinopolis), (1042; 1055-1056 de) yew imperatora İmperatoriya Bizansi biya.
Serra 1042yıne de be waya xo Zoe ra piya û mabeynê 1055-56 de zi aye tenya hıkum ramıto.
NGC 1869
NGC 1869, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
.azure
.azure, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
CNN Türk
CNN Türk, yew kanalê têlevizyoniyê Tırkiyayo.
Morville-lès-Vic
Morville-lès-Vic, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
Fekınê sıfteyıni
Fekınê sıfteyıni, namey şubeyê de heywanano.
Thales
Miletos ra Thales, texminen 625 V.İ. (Verê İsay) maya xü ra biyo u texminen 545 V.İ. şiyo héqey da xü ser. Bı hetê tarixçiyana, ze fılozofê sıfteyın sınasêno. O Miletos dı cüwayê u uca dı gürweyayê. Thales antik Yunanıstani dı héwt (7) aliman ra ju biyo.
Heyatê cı
Ser fılozofê antiki ser Diogenes Laertios kıtabê xü dı béhsê Thalse keno u ey ze fılozofê sıfteyın hésıbneno. Diogenes kıtabê xü dı nuşneno u vano Thales lacê Examyes u Cleobulina yo u vano êy şarê Feniki yo. Antik Yunan dı aliman ra sıfteyın fına Thales o kı merdım ê resmi alim qebul kerdo. Alımeya Thalesi ser asmênşınasiye, zaneyenda ilmê tabiati biyo. Tarixzane Herodotos zi derhéqdê Thales wunasin nuşnayo: "Thales merdımê do zaf seferi kerdo, zaf welatan diyo, şiyo Mısır u alımeya cı geometri serdo." Juna alım bı namedê Aristoteles (kı héme dınya ê alimê filozofi vinenê) vato: "Eger ez çımey fılozofiya se Thales zi awa ciyo." Çiyo kı Thales perskerdê: "Çıçiyo nêvırêno miyanê vırnayeni dı, çıçi wesarê pêmiyan biyayenda kültüran." O her tım koki gêyrayê, meselada en kıhan yani arche (sanduq, tabut) gêyrayê. Aşeynayenda fonksiyonê awı cırê bi cüwabê, héyat awi ra yeno u aw şeno babet babet form bigiro: "yani sabit, mıj u rıjyayış." Tıya dı puano kı en müuhım noyo kı eger merdım kokê awı bıaşêynose merdım o wext heme çirê cüwab gêno. Qandê kı merdım qanunê awı bımıso se o wext merdım şeno cüwabê rêz u biyayenda awiya piya ê héyati zi bıdo. Bı no fıkrê xü ya Thales bi filozofê Ewropa yê rocawan. Fıkrê Thales qandê aliman bi rayada newe u aşanayenda, ravey şiyayenda fıkrê alimey.
Bı rayda filozofida xü Thales bi en rengêda qıymet u toxımê ilmê alimey aşeynayo. Bı vatenda Thales merdım şeno héme çi bı rayda nefsê insanana izéh bıkero bı kı homaya ra yaremetey bıwazo.
Diogenes vano kı: "Thalse çormeyê roci hésıbnayo u vano kı gıreya rocı 720 fın aşmi ra gırdo u qerer da va her meng 30 rociyo u no zi serdı beno 365 roci."
Asturyas
Asturias, yew eyaletê dewleta İspanyayo. Zımeyê İspanya de kışta deryay Kantabriya de ca gêna. Paytextê cı sûka Oviedoya. Sûkê gırdê bini zi Gijón, Avilés, Mieres, Langreo u Llanesê. Seniya erdi 10.604 kilometre qereyo. Zıwanê cı Asturyaskiyo.
Duilhac-sous-Peyrepertuse
Xızmete
Duilhac-sous-Peyrepertuse de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Duilhac-sous-Peyrepertuse;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Sant Feliu de Llobregat
Sant Feliu de Llobregat, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
NGC 7809
NGC 7809, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Sibirya
Sibirya, Rusya de namey yew mıntıqaya. Rocawanê Okyanusê Pasifiki ra dest pê kena û hetanê Koyanê Urali gêna miyanê xo. Zımıstani zaf serd o û germeya hetanê -67 °C kewna û amnani zi germey veciyena hetanê +40 °C. Sibirya de bajarê Tomsk nezdiy 6 aşmi vor bın de maneno. Mıntıqay Sibirya de nezdiy 30 milyoni merdım cıwiyeno. Rus, Ukraynayıc, Fin u Yakutıci tede zaf estê.
Thuilley-aux-Groseilles
Thuilley-aux-Groseilles, yew komunê wılayetê Meurthe-et-Moselleo. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Thuilley-aux-Groseilles ;
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
Menat
Menat (Erebki: مناة‎), yew Homay Erebıstanê verê İslami biya. Ae hirê Homanê sûka Meka biya. Pê wayanê xo El-Lat u El-Uzza, Meka de ibadetê inan kerdêne. Ae tewr pila nê hirê Homan biya.
Namey ae sero dı vervênayışi estê. Gorey vervênayışê verêni namey ae rıçıkê Erebki "mana" yani pêmıtış, arezekerdışo.Phipps 1999, p. 22. Gorey vervênayışê bini zi no namey rıçıkê Erebki "maniya" yani serenuşte, qedero.Griffo 2011, p. 104 Her dı zi ey motenê ke no name rolê na Homae veceno miyan, yani ae Homay sernuşte u qederia. No name qeyd u nuştanê Erebanê verê İslami de zaf ca gênê, weş şevekniyao.
Nebatıcê Petra ae pê namey Manawate motêne u Homa Grek-Romane Nemesise pê amardêne. İnan fıkır kerdo ke ae cêniya Hubale biya. Ereban ae Kabe de hec kerdêne.
Zazakipediya:Gıramerê Zazaki - Zuwanrêznayi
Gıramerê Zazaki - Zuwanrêznayi
Zazaki - kop da zuwanan dê İrani da pil ra zew zuwan
Zuwanê Zazayan, xelqo kı zêdeyêri werte dê Mezrabotana Corın dı, kılorek (çember) da Xoresan-Mutki Diyarbakır-Dêwreg-Gerger-Zara-Beyburti miyan dı kopende ronışyaye wo, zuwanê inan... cêvetış dê çendan gore, no xelqo kı esslê cı Dımli (yan zi Dumıli) yo, no name wo Zaza bı fekan dê xelqan dê embıryanan a (!), zuwan dê cı dı zêde biyayen da herf da "z" sera deyawo cı. Rastayi ya na cêvetış mıneqeşe wazena. Ze kı ninan rê vanê Zazay, ne ya piya, nê vêşêri xwo name dê Dımli ya anê ver. (Dersımızi xwo rê vanê "Kırmanc", Piranızi zi xwo rê vanê "Kırd".)
Dımıli hım zew xelqi hım zuwanê cı ifade kena. Fıkro pêt o yo kı dawelatê Dımıliyan Dêlam o (yan zi Deylam / Daylam). Texminan ser, namewo Dımıli zi "Dêlam" ra yeno. Dêlam, veraroz dê Dengız dê Azeri dı zu mıntiqeyê da koyına kı tede Dêlami -zew zuwanê do zey Dımli- qısey bena, wuza wo. Texmina, zew koço kı wuza ra werısto ver dawo rozaway, şiyo u çend cayan dê Mezrabotana Corın dı komi rona wo. Nê komi Dımliyê ê dê na roz ê. Naqor, êyê kı nê koçi pey dı mendê ê zi Goran-Hewrami u zewbina komên zuwanan dê bıni yê.
Age Meyer Benedictsen, eserê xwo "Les Dilects D'Awraman et de Pawa, Qopınhaq 1971, rıper 3-6" dı, mıntiqe da Hewramani dı tetqiq kerden u geyrayen da xwo sera vano kı; gore dê fonoloji, morfoloji (vırastenzanayi) u zuwanrêznayi da cı, Hewrami u Zazaki pê ra nêzdi dudu zuwani yê. Dabeste dê berrızyayen da mıletperwerin nêzdi ameyena zuwanan ewro rasti ya nê fıkıri arda werte. Nay sera, zew şeno mantıq po bero kı, Zazaki u Gorani dudu zuwani yê rêçe ra pê gırêdeyayeyê.
Coxrafiyeyê Zazayan dê ewroyıni dı xelqo tewr kıhano kı zaneyeno na dawelat dı ronışyaye biyo "Hurri" yê. Hurri cana ra ameyê dawelat dê Zazayan, Mezrabotana Corın. Cawo tewr verêno kı nê Hurriyan cı ra vıziyayê, nay sera zêde vinaway estê. Nê vinaway pêro kı arêdeyenê pêser, na rastani yena werte; nê Hurriyên kı rêçe ra zu qewmê da İrani yê, dawelatê ninan Koyan dê Qafi dı rozawa dê Gol da Areli, miyabên dê Dêlami u Agıri dı ca yê dı biyo. Vera peyni da serran dê III hezaran V.İ dı, wexto kı rastê çax dê vılabiyayen da Eqadan yeno, no çax dı Hurriyan ray berda Mezrabotan da Cori ser, zor da wo xetan dê xelqan dê Hititan, Mituniyan, Eqadan, Asuriyan u Babilan kerdê, wext bı wext zi kewtê bındestê cı; rıziyayen da sukduwel da Katmuxi (suka Semsuri u çoşmeyê cı), dıma zi, serr da 713 V.İ dı, rıziyayen da Meliddu (Meletiya Kıhan) sera sahnewo siyasi dê terixi ra abıryayê. No terix ra tepiya, Hurriyan, duwelên kı Mezrabotana Corın dı roneyayê, inan miyan dı zuwanê xwo, mitolojiyê xwo, ew eddet u vinayiya xwo po berdo.
Vanê kı, Hurri nêresaybiyê kultur (kare) dê nusten; qandê coy, terix dê medeniyeti dê nê xelqn dê embıryanan; zey Hititan, Eqadan, Babilan, Asuriyan u Mitaniyan miyan dı, din dê cı, ew zuwan, mitoloji, eddet u vinayi da cı sero serpoşên muhimi ameyê werte.
Zewna xelqo kıhano kı welat dê Zazayan, Mezrabotana Corın dı rona wo Sıkitiyê. Nı Sıkitiyên kı suwari biyayen da xwo ya yenê zanayen, kultur u huneri ser zêde po şibiyê ew xelqê do zêde cengawer biyê. Sıkiti rêçe ra qewmê da Hınd-Ewropa yê, ew ninan miyabên dê serran dê III u II hezaran V.İ. dı, çoşme dê Gol dê Erali dı emmır kerdo; pey dê serran dê III hezaran V.İ dı, nê wuza ra vıziyayê, şiyê u deştan dê Urısiyeyê verarozi u koyan dê Qafan dı ca da wo xwo.No coxrafiye, na roz da ma dı Osetiya ya. Xwora, Oseti zi kokê cı Sıkiti yê.Dıma Sıkitiyan welatê xwo kerdo hera, sevcêr biyê, şiyê Mezrabotana Corın, wuza dı rona wo, ew pıra, pıra duwela xwo heta Yehuda po berda.
Gorê dê vinayi da çendan, Zazaki him ra, çıhar şiveyan dê Kurdi ra zew zuwan o; Zazaki, Kurmanci, Sorani, Gorani. Çendna kesi vanê kı, kom da zuwanan dê İraniya pil miyan dı Zazaki zew zuwanê do ca wo. Axıri, seni kı bıbo u pobıberiyo, ew çiyo nêzanayewo kı cıya esto pêro bıvıziyo werte.
Kom biyayen da zuwanan sera, a koma zuwanana kı Zazaki bıxwo zi ilaqedar kena, ay sera qenêbo çend vinaway bıdeyê fayde keno.
Çıme wo tewr kıhano kı abırnayen da şiweyan dê Kurdi ser zaneyeno Şerefnameyê Şerefxani yo. Şerefxan komanê Kurdan u zuwananê cı wuna rêzayneno; Kurmanc, Kelhor, Lor, u Gor. Şerefname dı bahsê Zazayan u ê dê cı Zazaki qet nêkeno.
Oskar Mann, Zuwan dê Kurdi sera têgeyrayen da xwo gore, Kurdi, ze "Kurmanciya rojxilati, ê peyaroji ew ê veraroji" cê ra abırneno, ew Zazaki zi ze şiweyên dê Gorani gêno desta.
Dr. Mac Kenzie, meqale da xwo ya "Kürt dilinin kökeni" ya kı serr da 1961 i dı Pêserok da Zuwani dı çap biya, ay dı Kurdi dudu hetan ser abırneno; "kurmanciya Corın, Kurmanciya Cêrın". Ey Gorani ze zuwanê do xwoseri qebul kerdo. Ey eser dê xwo yo "The Dialect of Awraman (Hawramani-Luhan)" dı Gorani ze qolê do Farısiya kıhan gurota dest.
Eserê xwo yo "Grammar of Kurmandji, or Kurdish Language, 1913" dı E.B.Soane, şiweyên Zuwan dê Kurdi, him ser, xe "Kurmanci ya Corın, Kurmanci ya Cêrın" gurotê dest, ew Zazaki u Gorani ninan ra abırnayê. Dr.Tewfıq Wehbi zi zey Soane, eyni vinayi sero yo.
Sosyolox (komzanyar) Ziya Gökalp, o yo kı esslê xwo Kurdo labırê Tırkperwerin kerdena ame wo zanayen, ey tetqiq dê xwo yo "Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler, Komal Yayınları, 1975" dı "Kurmanc,Zaza, Soran ew Lor" pêro ze zuwnên Kurdi gurotê desta, ew Zazaki u Gorani ra zi ze "zuwanên pê nêzdi" bahs kerdo.
Aleaddin Seccadi, esrê xwo yo "destur u Ferhengi Zuwan ê Kurdi, Erbi u Farısi" dı Kurdi him da dudu şiweyan ser abırneno; Şiweyê Bahdinani (Botan) u şiweyê Sorani (Mukri).
Dr. Kemal Fuad, şiweyanê Kurdi him ser wuna rêzayneno; "Kurdiya Rozxeleti ê Rozaway, ê Verarozi, ew ê dê Goran-Zazayan".
Eserê xwo "Zımanê Kurdi, Dabestbuni Coqrafyayiy Dialektakaniy" dı, Fuad Hemmê Xurşid, zuwanê Kurdi ze "Kurmanciya peyarozi, Kurmanciya Werteyın, Kurmanciya Verarozi ew Sorani" rêzayneno, ew Zazaki zi ze şiweyê do bıniyo ê dê Gorani gêno dest.
Mehmed Emin Hewremani, esrê xwo yo "Zari Zıman ê Kurdi ve Terazu yi Beravis da" dı, Kurdi ze "Kurmanciya Corın (Bahdini), Kurmanciya Werteyın (Sorani), ew kurmanciya Cêrın (Gorani)" gêno desta, ew Zazaki, Hewramani, Lori u Bacelani zi Gorani Miyan dı vineno.
Zuwanzanyar-nuskar Malmisanıj, Kurdi panz şiweyan dê essli sera Abırneno; Zazaki, Kurmanci Sorani Gorani (Hewrami), ew zewbin şiweyên bıniyen kı Kurdistanê Verarozi dı Qısey benê, ê.
Ebubekir Pamukçu, Têgeyrayox u Zuwanzanyarê Zuwan dê Zazaki, nuskar; o yo kı vêşêri Zazaki sero xebıtyayen da xwo ya vıziyawo ver (zaneyeno), ey Zazaki u Kurmanci cê ra ca gurotê desta, ew diqet anto pêmaneyen da Zazaki u Gorani / Hewrami ser. Ebubekir Pamukçu wekerden da Zuwanzanyani da (lingwistik) Zazaki sero teniya nê, ê rêçan dê terix dê cı sero zi gurweya wo. Ey tetqiq u têgeyrayena xwo na mesıla ser, zêdeyêri Stoqholm dı; veror pêserok da Ayre dı, dıma zi heta Heziran 1992 kı vetê, ay dı dêbı mıneqeşi ver.
Têgeyrayox-Nuskar Minorsky, Kurdan miyand dı hehsê zew unsurê do İrani keno kı, na qewmêda Kurdi niya (Koma Goran-Zaza).
Têgeyrayoxo Êrmeni Garo Sasuni, kıtabê xwo yo "Kürt Ulusal Hareketleri ve Ermeni-Kürt İlişkileri" dı vano kı, çendı kı rêçê Kurdan u Zazayan qewma İrani da pil ra emewo zi, nê Zazayên kı xwo Kurdi hesıbınenê, esslê ninan çaxan dê tewr veri ra zuna qewmê ra yeno.
Anci, na roz da ma dı, zêde têgeyrayaxi, nuskari u zuwanzanyarên kı kare (kultur) u zuwan dê Zazayan sero xebıtiyenê, na mesıla da ca biyayen u pê dı biyayen da Zazaki sero xwo vısto mıneqeşi miyan. Rastiya cı, na mesıla sero hendlıxe qeyam qılaynayen zi icab nêkena. Hele kı, no deme dê zanyani (ilim) u teknoloji dı, wuni aseno kı, zu mıneqeşeyê da ewnayın hendlıxe mahnedêr (mahndayır) niya. Ma kı vazım "Zazaki xwo ser zew zuwan o, ew Zazay xwo ser zu mılet a" na peyniya dınyay nêbena. O yo kı, wa merdım bışo çıman dê aqıli ya bewniyo ew hewlin sero bıfıkıriyo...Peyniya xwo, veranverê terixi nê xelqi piya ameyê ew ninan zew coxrefiye dı emmır kerdo; mucedeleyê ninan amewo pêser; nê xelqan pêrın zi eyni derdi antê u zey pê eyni kêf a şabiyê; kılmane, ninan miyan dı bırabestiyê da rasti peyda biya. Essas, çi yo kı lazım o bıvırazyo o yo kı hırg zuwan zemın dê serbesti sero xwo miyan dı qimet bıdeyo cı u pobıberyo. Serbest nêbiyayena cı "asimilasyon" a.Rasti a ya kı, Zazaki zi zuwanê do ê zew xelq dê gırdi yo; zey hırg zuwan dê dınyay layıqê hurmeti yo ew cı ser têgeyrayen u xebıtiyayen heq keno.
Nuştoğ: Fahri Pamukçu
Cancún
Cancún, Meksika de, eyaletê Quintana Rooyi de jû sûka.
NGC 5776
NGC 5776, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Standardê Grûba Xebate ya Vateyî
Standardê Grûba Xebate ya Vateyî standardkerdişê Kirdkî yo. Grûba Xebate ya Vateyî reya verêne 1996 de Swêd de dest bi xebata tespîtkerdişê qaydeyanê gramerî û standardîzekerdişê çekuyan û termanê Kirdkî (Zazakî) kerdo. Seba ke welat de şertî musaît nêbî pancês kombîyayîşî welatanê cîya-cîyayan yê Ewropa de kerdî. Grûbe, panc rey Dîyarbekir de, reyêke Dêrsim, reyêke Mêrdîn û reyêke zî Çewlîg de, bî heşt rey welat de kom bena. Grûba Xebate ya Vateyî hetanî nika nêzdîyê des hezarî çeku û termê Kirdkî standardîze kerdê, ancî qaydeyê gramerî tespît kerdê.
Alfabe
Alfabe de 31 herfî estê.
-am
Tayê cayan de, herinda "-am"î de "-ûm" yan zî "-om" vajîyêno. Standard de nînan ra formê "-am"î tercîh bîyo.
j, c, z
Tayê çekuyî estê ke tayê cayan de bi "j", tayê cayan de zî bi "c" yan zî "z" vajîyênê. Standard de nînan ra formê "j"yinî tercîh bîyo.
III. İsmail
'''Şah III. İsmail Ebu Turab''' (Farski: شاهاسماعیل سوم), namey hukımdarê dewleta Safewiyano.
Sehrab
Sehrab, (be Farski: سهراب), tracediya Rustem u Suhrab de Şahnameyê Firdevsi de yew lecdaro Efsanewiyo. Lacê Rustem u Tahminayo.
Standardê Grûba Xebate ya Vateyî
o, we
Tayê çekuyî estê ke eslê xo tirkî yo û bi "O" dest pêkenê labelê "O"yê verênê nê çekuyan tayê cayan de se "we" vajîyêno. Mavajî herinda "ortax"î de "wertax" vajîyêno. Standard de nînan ra formê "O"yinî tercîh bîyo.
Herfê Pêragirêdayîşî
Kirdkî de nê di herfê pêragirêdayîşî (pêrabestişî) estê: y, w.
Nê nimûneyan de "ga" û "ko" yewamar (tekil) î. Gama ke nê çekuyî suffîksê zafamarîye gênê, benê "gaan" û "koan". Labelê semedo ke di venginî yanî "a" û "a" ya zî "o" û "a" yenê têhet, herfa pêragirêdayîşî (y, w) dekewena mîyanê nê di venginan û benê "gayan" (ga+y+an) û "koyan" (ko+y+an) yan zî gawû (ga+w+û) û kowû (ko+w+û). Standard de nê diherfan ra "y" tercîh bîyo.
Alfhem
Alfhem, serra 1954ıne de aşmiya Gulane de dewleta Guatemala hıkumetê Arbenzi rê dewleta Çekoslovaki peştiya tıfıngan u cephane wegırewtena yew gemiya bandıra İsweciya.
NGC 6170
NGC 6170, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Xalfe
Ekonomiye
Ekonomiye dewa Xalfe be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewa Xalfe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewa Xalfe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewa Xalfe de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Anneyron
Anneyron, yew komuna wılayetê Drômeya. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Auvergne-Rhône-Alpesi de ca gêna.
NGC 845
NGC 845, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de komê estareyanê Andromeda miyan de ca gêno. 1828 de terefê Wilhelm Herscheli ra keşıf biyo.
Anneyron
Xızmete
Anneyron de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni vıraziyao. Xeta elektriki û interneti anciyaya.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Anneyroni;
Bıvênên
Lista komunanê Drômeyi
.bing
.bing, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Denpasar
Denpasar İndonezya de ju sûka.
Paganizm
Paganizm (Latinki: Paganismus) dino kı rıçıkê cı hetê tarixi ra zaf kıhano, cihani sero zaf demê veri dı merdıman bawer kerdo. Merdımo kı hetê bawer kerdışê xo ra enê dini ya zi dinê kı paganizm miyan dı ca gênê, inan ra bestiyeno cı ra pagan vaciyeno. Vatışê pagani hetê rıçıkê xo ra zıwanê Latinki ra, paganusi, yani çiyê dewe, gêno. Paganizm dinanê yew-Homayınan ra tepeya xeylê mensubê xo kerdê vıni. Seserra 20. ra tepeya zi paganizm reyna gan diyo, namey xo vırnao u kerdo neo-paganizm, yani paganê newey. Eyro zi paganê newey estê.
Hetê zerreki ra paganizm dı merdımê kı enê dini ra bestiyenê, ê çiyê kı dormey dı estê, çiyê tebiati ra bawer kenê. Yani ê inan firaz vênenê, inan ra perestış kenê, dua kenê, inan ra wazenê.
NGC 4236
NGC 4236, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
NGC 7200
NGC 7200, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Santa Margarida de Montbui
Santa Margarida de Montbui, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyay qezay Anoiaya.
Roquefort-des-Corbières
Roquefort-des-Corbières, yew komuna wılayetê Audea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Roquefort-des-Corbières de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Roquefort-des-Corbières;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Nebat
Nebati, zey vaş, vılıke, tarr u tur, meywe, sebze u daran sero na pele de melumat esto.
Vaş, sebze, tene
{| border="0" cellspacing="5"
Souvigny-en-Sologne
Souvigny-en-Sologne , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Souvigny-en-Sologne ;
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
NGC 3226
NGC 3226, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno.
Ioannes V
Ioannes V. Palailogos (be yunanki: Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος, b.: 18. Heziran 1332 Didymoticho de; m.: 16. Sıbate 1391 Konstantinopel de), yew imperatorê İmperatoriya Bizansi biyo. Lacê imperatorê Bizansi Andronikos IIIyi biyo. Serra 1341ıne de veciyo ro text, ema raveri be xoser hukım û idare nêkerdo.
.windows
.windows, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
İbık
İbık nameyê ezbetê da eşira Çarekana.
29 Gulane
29 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 149ına.
Saint-Aubin-des-Châteaux
Saint-Aubin-des-Châteaux, yew komunê wılayetê Loire-Atlantikio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire ca gêno.
Malıkê seretêliyıni
Malıkê seretêliyıni (be Lat.: Acanthocephala; Yunanki ἄκανθος akanthos: têli + κεφαλή kephale: sere) tewrê de malıkanê.
Saint-Aubin-des-Châteaux
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Aubin-des-Châteaux ;
Bıvênên
Lista komunanê Loire-Atlantique
Sant Joan Despí
Sant Joan Despí, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Andronikos II
Andronikos II, yew imperatorê İmperatoriya Bizansi biyo.
Cortes de Pallás
Cortes de Pallás''', dewleta İspanya de eyaletê Valensiya de wılayetê Valenciao de yew belediyey. http://aplicacions.municat.gencat.cat
Osaka
Osaka Japonya de ju sûka.
Cortes de Pallás
Xızmete
Cortes de Pallás de şebekey awe esto û sistemê kanalizasyoni ratneyao. Xeta elektriki û interneti esta.
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış, mase tepıştış, turizm û ziraet ra beno.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Cortes de Pallási;
Herbê Ereb-İsraili
Herbê Ereb-İsraili, terefê dewletanê Yewiya Erebani ra (Mısır, Suriya, Urdun u Fılıstin) u İsrail de politik u rêza herbanê eskeriyeyo.
Basse-Rentgen
Basse-Rentgen, dewleta Fransa de mıntıqaya Grand Esti de wılayetê Moselley de yew komuna.
.jlc
.jlc, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Cartoon Network (Tırkiya)
Cartoon Network, yew kanalê têlevizyoniyê Tırkiyayo.
NGC 6194
NGC 6194, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Keyani
Keyani (Farski: کیانیان), İran de Pişdadiyan dıma verê miladi seranê 900 -775 hıkum kerde yew xanedano Zerduştine. Hıkumdarê cı Avesta u Şahname egiti.
Zazakipediya:Hera u Ju Biyayenda Awrupa Senin Ame Merhéleyê Ewro
Hera u Ju Biyayenda Awrupa Senin Ame Merhéleyê Ewro?
27 Gülan: Waştena ju biyayenda pawutışê Ewrope, Paris yeno qebul kerdış.
Nuştoğ: Faruk İremet
Charmentray
Charmentray, yew komunê wılayetê Seine-et-Marnea. Na komune dewleta Fransa de mıntıqaya Île-de-France de ca gêna.
Xızmete
Charmentray de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Charmentray;
Bıvênên
Lista komunanê Seine-et-Marney
Mixail IX
Mixail IX, yew imperatorê imperatoriya Bizansi biyo.
.lasalle
.lasalle, internet de nameyê bandıra jeneriko (be zıwanê İngılızki: Generic top-level domains) ke yew kodê interneti rê abıriyayo.
Sant Just Desvern
Sant Just Desvern, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.
Cênosidê Ermeniyan
Cênosidê Ermeniyan, be Ermeniyan cênosido ke 1915 de ame kerdene, jû kokardena şarê Ermeniyana ke wextê Herbê Dınyayê Yewıne de ameya meydan.
Ermenki de Cênosidê Eremeniyan rê vanê Հայոց Ցեղասպանություն /Hayocʿ Cʿeġaspanutʿyun/ "Şarkıştena Ermeniyan" ya ki Մեծ Եղեռն /Mec Eγeṙn/ "afeto pil". Cênosidê Ermeniyan surey Herbê Dınyayê Yewıne de bi, bınê mesuliyetê Jöntırkan de, oyo ke hıkumetê İmparatoriya Usmanıcano ke teşkilatê Cemiyetê İttıhed u Tereqqi (Usmanıcki إتحاد و ترقى جمعيتی İttiḥâd ve Teraḳḳî Cemʿiyeti) ra nay bi ro. Cênosidê seserra 20ıno sistematiko verên de, qırkerden u marşanê mergi de, êyê ke serran 1915 u 1916ıne de ameyê meydan, teqriben 800 hazar u 1,5 milyon ra zêde insani kışiyaê. Ermeniyê ke surey sereştenanê davist serre averênan de kışiyaê, 10 hazar u 100 hazaran miyan dero.
Nê wıquatê ke Ermeniy cı rê vanê Aġet աղետ "felaket", pê materyalê do dokumentarane'o hira, pê çımanê xeylê mıxtelıfan wesiqeyınê. Tarixciyê dınya zafeteney nê cênosidi cênosid name kenê, yew heqiqet şınasnenê. Ermeniy ki nê cênosidi de jû nêheqiya ke ceza cı nêdawa, vênenê u be çend des serran Tırkiya de ki şınasnayış u yadkerdışê cı wazenê. Ver be ney, ideolociya tarixê Tırkano resmiye be hıkumetê Tırkiya ra piya, oyo ke dewleta Usmanıcan ra peyda biyo, nê cênosidi inkar (polıs) kenê. Ê, tehciri, surgın u menfiyan "tedbirê teminatiê cengi" name kenê, êyê ke mecburi biyê, çunke qaşo Ermeniyan o taw be xainiye peşti dawa reqibê Usmanıcan'ê cengi u qaşo inan Mısılmani qır kerdê. Wıquatê merdenanê Ermeniyan ki êyê şertanê bêbextan u sereştenan u galmanê munferıdan ra gırê danê. Werênayışê şınasnayışê (naskerdışê) Cênosidio ke raştiya tarixiya vanê, heta ewro mabeynê Tırkiya u Ermenıstani de jû kergana ke ber nêbena, irtıbatê cı rê biyo bar u xeylê dıwelanê rocawani rê ki.
Yadkerdena (xo viri ardena) Cênosidê Eremeniyan rê sûka Yerêvani, Tsitserrnakaberd de yew abıde vıraziyao.
Nê cênosidi de xeylê Asuriy u Yezıdiy ki kışiyaê. Ausriy nê Cênosidi Seyfo name kenê. Texmin beno ke, surey cênosidi u qırkerden u menfi u surgınan de Ermeniyan, Asuriyan, Yezıdiyan u Ruman de 2,5 - 3,5 milyon merdum kışyao.
Saint-Lubin-en-Vergonnois
Saint-Lubin-en-Vergonnois , yew komunê wılayetê Loir-et-Cherio. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Centre-Val de Loire de ca gêno.
Bıvênên
Lista komunanê Loir-et-Cheri
Tolık
Tolık (be Tırki: Ebegümeci) yew vaşê gemo. Rayan kışta, hêgayan de, koyan u deran vera esto.
30 Gulane
30 Gulane Serrenamey Gregoryani de roca 150ina.
NGC 4261
NGC 4261, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Lagaş
Hıkumdari
Lagaş de kore xanedani hukım kerdi, name inan;
Goman
Goman wılayetê Mamekiye de yew dewa qezay Mazgerdiya.
Saint-Rémy-aux-Bois
Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey serran ra nıfusê Saint-Rémy-aux-Bois ;
NGC 7224
NGC 7224, yew cısmê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Saint-Rémy-aux-Bois
Bıvênên
Lista komunanê Meurthe-et-Moselley
Goman
Ekonomiye
Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Resayış
Raya dewe esta û kerda asfalt.
Xızmete
Postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.
Santa Margarida i els Monjos
Santa Margarida i els Monjos, dewleta İspanya de mıntıqaya otonoma Katalonya de wılayetê Barselona de yew belediyay Alto Penedésiya.
Agra
Agra, yew sûka Hindıstaniya ke kışta Roê Yamuna de ca gêna. Tac Mehel sûka Agra de vıraziyayo.
Padern
Padern, yew komuna wılayetê Audeya. Na komune dewleta Fransa de, mıntıqaya Occitanie de ca gêna.
Xızmete
Padern de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.
Nıfus
Grafikê diyagrami sero gorey serran ra nıfusê Paderni;
Bıvênên
Lista komunanê Audey
Joan Cusack
Joan Mary Cusack (b. 11 Tışrino Verên 1962, New York City, New York, DAY) yew aktris u sinemawana DAYa.
Berlinê Rocvetışi
Berlinê Rocvetışi, dewrê Herbê Serdıni de kışta Berliniya ke aidê Yewiya Sovyetan menda, aye ifade kena. Serra 1961ıne de be Dêsê Berlini ra Berlinê Rocawani abırnaye bi. Serra 1990ıne de dês rızna u Berlin bibe yew.
NGC 7811
NGC 7811, yew cısmê asmênio. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de, komê estareyanê miyan de ca gêno. de terefê i ra keşıf biyo.
Hacısor
Hacısor, wılayetê Xarpêti de yew dewa qezay Kebaniya.
Ekonomiye
Ekonomiya dewa Hacısori be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.
Terbiyet
Dewa Hacısori de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.
Resayış
Raya dewa Hacısori esta û kerda asfalt.
Xızmete
Dewa Hacısori de postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê na dewe esto.
NGC 846
NGC 846, yew cısımê asmêniyo. No cısım Katalogê Neweyê Pêroyi de taxımestareyê Andromeda miyan de ca gêno. 22 Tışrino Peyên 1876 de terefê Édouard Stephani ra keşıf biyo.
Sant Vicenç dels Horts
Sant Vicenç dels Horts, dewleta İspanya de, mıntıqaya Katalonyaya otonome de, wılayetê Barselona de yew belediyaya qezaya Baix Llobregatiya.