cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wëlthɛɛr ë Thudän
Nubiɛ tënë 3000 A.Y.
Tëwär ye mäckuattök Ijip rot juac apɛi, tënë ruönbuɔn 16 A.Y., yen eeye kërötloi tënë miɔ̈rŋaknhïim bïk luëk ku käken buth ku gätpiny loi në Kucic (tëdë Nubiɛ-yic). Raan cɔl Thutmoth I, tëcït 1520 A.Y., acë  latueŋ ku döm piny apɛidït lɔ paguöt awär kuat kɔc cë kaŋ mɛc yenhom ku nyiëŋ gäät kɔ̈k piny alɔŋ 80km kuërcök thiääk kekë Abu Ɣamad. Alɔŋ Parut wël juëc ë laŋkäŋ ka ŋuan käkdït jäŋ gɔ̈i tënë Ramtheth II, cï gööl dönalɛl cï guaŋ köu Abu Thimbel tëcït 1250 A.Y. Cimën tënë kuat kït ë mäcŋaknhom wär cë cieŋ apɛi, mäckuattök ë Kuc acë ciɛ̈ŋ ku gäm de bänydït  dɔmic. Mäckuattök Kuc tueŋ cë cieŋ apɛi, ye jɔk ɣɔn këc ruönbuɔn 8 A.Y. bën kekë genamatnhom töu Napata (thiääk kekë Mɛ̈rwe mayam), ee ciɛŋ Ijip ëbɛ̈n, ku nhialic kɔc Kuc akölë ee yen Amen-Re (ye nhialic de Ijip). Kacta, muɔrŋaknhom ë Kuc ɣɔn në runtueŋ de ruönbuɔn 8 A.Y., amuk luök në ciɛŋ  Ijip ayic apɛi agut ta bï dhiëëthde, wën cë Ijip dɔm, lök agam keye mäckuattök ë miɔ̈rŋaknhïim de Ijip.
Lɔ̈k alɔŋ ŋïc mayam ëmën keye Thudän alaŋ tëdɛndït këthɛɛr mɛ̈t kekë tëdë lathïn Ijip, tëthiɔ̈k de nyinic kekë parut. Ku yen aya alaŋ ŋiëc ril keye pabak cök ë dhöldït de wërëkäŋ cë rɛkic nhial abaknɔŋtim (savannah) ye paguöt tënë Roorliɛt. Nyinic kaam thin amɛ̈t ë mäcŋaknhïim ë Ijip cök, tëcït 3100 A.Y., miɔ̈rŋaknhïim aacë döm pinyden cuɔt cimën ɣɛ̈th nhial ë Kiir köu bï riänwïir acath. Kënë acë kek ɣɛ̈t alönypïu tueŋ, piny alɔŋ mayam Athuan.
Määc Ijip 1821
Naɣɔn 1873 bɛ̈nydït Gordon acï bɛ̈nypawut gam bï kuany ka ye bɛnypawut Ikuatoriɛ. Luɔi de aa cï juac 1877 bï Thudän mac ëbën. Run ka detem yiic ë riɛl cïkääc, go tak apɛi luɔi dɛn thɛɛr ŋiëc yen Caina, Gordon acë akuut kɛcwei lɔ̈ɔ̈k juäc yiic lëu Thudän.
Yen wɛ̈t kënë aloi röt këya ka kuc rin lathïn pacuɔl wën cï Ithmail mɛt thïn. Töŋ loi wääc eeye ciënciɛŋ yath ë luɔɔi Ithmail tënë cɛthluɔi pacuɔl, cë ɣet piny kekë lɛ̈t ciɛŋ ril muthiliim Thudän. Dɛ̈t eeye täŋpelnyin, cïgɔl riɛl pacuɔl kuyen acï gam Kairo yic, ee cï thöl pëc loony ku wërëgaŋ wën cï loi këye ciɛlic mäcëkaŋ Thudan.
ɣɔn cï Bekɛr la pauöt Ikuatoriɛ yic, këye bɛnydït bɛnypawut, thɛnypiny ë wërëkäŋ loony aaye kënë jam de yic kekë mɛcpiny ë löŋ tënë kuat këcelöŋ ë lɔ̈k yiic. Run ka ŋuan cök luɔɔi kɔ̈k cït kɔ̈kë acï lök yɔ̈k apɛi ku loi kek raanbuɔ̈th yen luɔi yic, Cärlëth Gordon.
Nubiɛ tënë 3000 A.Y.
Tëcït ruönbuɔt juɛ̈c Ijip aye lɔ tueŋ lɔŋ paguöt, ala ke nyiëŋ alöönypïu piny, tueŋ bë pëc ku nalä bë anyucyam cï thiɛk buth kam kɔc rëër lɔŋ ciɛl Kiir kɔ̈u. Tënë tëcït 1500 A.Y., miɔ̈rŋaknhïim ë Ijip aa röt cuɔt kiir nhial lɔ alönypïu keŋuan, ye mayam piny ë Mɛ̈rwe. Piny kaam alöönypïu tueŋ ku keŋuan ee ŋïc Ijip cimën Kuc. Grïik, tënë Ɣomer latueŋ, aake kɔc ëbɛ̈n rëër lɔŋ paguöt ë Ijip aake cɔl Ithiopiɛ (kɔc rëër piny mayam Paguöt Thudän ku Thudän ku Ithiopiɛ). Nalä kënë, Thudän alɔŋ paguöt cimën Kaartuɔ̈m acë rot ŋiëc apɛi në thoŋ Latin cök keye Nubiɛ. Lɔ̈k ëbɛ̈n acuai wëc ë miläŋthith, ku rin acït kɔ̈k ke bä bei tënë wët ë miläŋthith në thoŋ Mäɣäthi Nub (cɔkalɔn ee yen thok nyintök kaam thok juɛ̈c yic ë Nubiɛ thɛɛr ku yaköl).
Mäckuattök ë Kuc 730 A.Y.
Döm tueŋ de miɔ̈rŋaknhïim ë Kuc bï kek mat Ijip cök aloi rɔt tëcït 750 A.Y., ɣɔn ye Kacta alɔŋ nhial Ijip dɔm (lɔ̈k parut ë alönypïu tueŋ ku Abu Thimbel). Kuyen wën de Piye, aya ŋïc keye Pianki, tëcït 730 A.Y. yen acë  gɛɛth juäc ruömpiny piny ëbɛ̈n alɔŋ Kiir kɔ̈u ɣet tueŋ parut cimën Mempith ku gɛm bäny baai ë lɔ̈k apuökwɛ̈ɛ̈r bë yaa bɛ̈ny. Wën cï kënë rɔtloi, Piye rɔtdhuök lɔ genamatnhomë tɔ̈u Napta, ku buth luaŋdït tënë Amen-Re. Kuyen aa rilic bë rëër ke mäc Ijip rin mec abaŋ nhial Ijip kekë paguöt Napta. Göl Kuc tëdë Mäckuattök 25 ee tɛ̈ɛ̈në eeye mënh Piye, Cabaka, yen acï Piye buɔth wën cï yen thou ku lök Ijip dɔm ëbɛ̈n tëcït 719 A.Y.
Cabaka acë tɔŋ ber bɛn gɔl tënë parut, ku wit Bokorith (raan mäckuattök thɛɛr dhiëëth Ijip, ye Cabaka acë cuɔ̈ny kë pïir ku gɔ̈l rɔt tiët në Thebeth ku Mempith. Etënë, yen ku dhiëëthë aacë tɛkdë lëu bë mɛc në dɔ̈ɔ̈r tënë akolë, rin cï kek löör apath në kɔc laŋ piny rin mäcden ŋïc lööŋ yath ë ciɛŋ Amen-Re. Kuyen eeye guɔ̈ppiɔ̈lden bïk cï ciëŋëtök kekë riɔ̈cdït aɣer këya bë latueŋbai de Kiirköu rɔ̈m. Riɛl yam pabakciɛlic eeye pamac Athïriɛ, ëmën acë pamaac kor ku gɛɛth kɔ̈k Palethtin ku Ponithie makpiny ku mɛt kek yecök. Tënë tëcït 705 A.Y., ɣɔn cï Athïriɛ laŋ muorŋaknhom yam (Thenacerip), ee laŋ awɛɛrdït kɛcwei pabakciɛlic në rin määc Athiriɛ. Rin kuɔny kɔckɛcwei, muorŋaknhom (ëmën Cebitku) löny tueŋ parut tënë Mempith kekë apuruuk de Ijip. Yen acë la wit apɛidït ku jɔl Ijip yaa pan tueŋ Athïriɛ nyin.
Määc Ijip 1821
Nale dhuk Iglan, 1880, ka cë tïc bï Thudän nyäŋ piny kë Ijip läŋ ɣɔ̈napuruuk path määc de cök. Kuyen baai acï rot lök cɔ̈kpiny ruön ciën ë bɛ̈ny yath cï guɔ̈pmit kuany ku tek riääk puöu piny tënë muthiliim baai.
Bekätakthook:Thudän