cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dhiëu Deŋ Leek
Na ye wäär ruöön 2001, ka Dääu eeye raan tööŋ kam kɔckor abaköök Thudän 3,800 cï ɣäth Amatnhom Pawut, ku yen aye raan tööŋ kɔckor kam 140 cï bɛ̈i Syracuse, pawut New York. Na cë jal ceŋ tɛ̈ɛ̈në, go man ku nyankën diëc Pan Thudän bë keek ɣäth Amatnhom Pawut, ku wäär luoi thaa 60 nïnkadhorouic në luooi kadiäk, go athörëthök runrou [associate degree] yiëk tënë Ɣöndïtëwut Onondaga ruöön 2001, ku ben yiëk athörëthök në Piöcëmuöökëkälooiröt [Policy Studies] në Ɣöndïïtpiööc Maxwell de Luɔ̈iëmanhbaai [Citizenship] ku Këril de Këdekɔc [Public Affairs] de Piöcëbɛ̈n Syracuse.
C
C ee latin
Pachanga de Santa Ana
Historia
En la antigüedad, la Pachanga de Santa Ana se llamaba Pachanga del Viernes y se organizaba en el Campo Municipal de Torrent y estaba dirigida por el expresidente don Pablo Pichacorta. Durante la década de 2000, como resultado de varias luchas fratricidas, varios asesinatos y violaciones en grupo, la Pachanga fue expulsada de Torrent y adoptó el campamento del complejo cristiano católico sintoísta islámico budista ortodoxo celta de Santa Ana, a menudo llamado Santa Anal, bajo la supervisión de don Fernando Timoseguros. Actualmente su community manager, Sandro, se encarga de dar publicidad en redes sociales, realizando memes y gif para animar la moral tan devastada de los jugadores.
Características
Generalmente, la Pachanga de Santa Anta es disputada por dos equipos (Equipo ROJO contra Equipo AZUL, nombres originales basados ​​en el color de la camiseta utilizada, menos David que la lleva multicolor) integrados por 7/8 jugadores cada uno. El tiempo de juego es de 90 minutos, como en la Liga de Campeones, menos para Mike que llega 1h tarde siempre. No hay pausas, ni arbitro, ni reglas, ni cambios y este gran evento deportivo se caracteriza por la ausencia de cualquier tipo de estrategia, táctica o juego ordenado. Muchos futbolistas a menudo han muerto durante el juego, siendo enterrados en el campo de naranjas cercano. Muchas veces se juega con balones robados y últimamente es posible disfrutar viendo la Pachanga de Santa Ana en su Canal Oficial de YouTube.
Futbolistas
A continuación, el listado con algunos de los principales futbolistas de la Pachanga de Santa Ana (en orden alfabético):
Gualgual
Gualgual
D
D ee latin
Gualgual
Dikconari
Bekätakthook:Län
Japan
Japan ee pamac tɔ Athiɛ. Genamaatnhomde ayee cɔl Tokyo.
Bekätakthook:Athiɛ
Per
Per
Dikconari
Bekätakthook:Län
Nijer
Nijer (ku yen ayee cɔl Paankɔc ke Nijer në kuerëtueny) ayee pamac cïnadɛ̈kdiɛt tɔ̈u në Apirïka ciɛlic. Genamaatnhomde ayee cɔl Niamey. Yen ecï Poranthu dööc ɣɔn agut 1960. Cinëkɔc de Cad eyee 22,772,361 në ruɔ̈n 2020.
Bekätakthook:Apirïka
Wël
Wël
Dikconari
Bekätakthook:Län
Tiir
Tiir
Dikconari
Bekätakthook:Län
Aliec
Aliec
Dikconari
Bekätakthook:Län
E
thumb E ee latin
Ŋeŋ
Ŋeŋ
Dikconari
Bekätakthook:Län
Moccow
Moccow (ru: Москва) ee caëumel Ruccia popee ee 12,678,079 (2020).
Bekätakthook:Yurop
William Nyuon Bany
William Nyuon Bany (ye thou 1996) eeyee aŋiɛcwëlbääny de Paguötic Thudän ku aye bɛ̈nydït acieŋkuɛl tënë akut Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän (YLKT). Yen eeyee adït tënë Dr. Joon Gäräŋ, Salva Kiir, ku jɔl yaa Arok Thon Arok.
Bɛ̈nyapuruuk William eeyee ranë Nuer pan Ayot ku yen aye aruäi kekë Muɔnyjɛ̈ŋ. Yen acë lui pan Ayot kambaric keye malith tënë apuruk de Thudän. Në runë 1983, yen ku Kwanyin Bol acë kɛ̈cwei ku jɔkkï akut Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän (YLKT) ku thɔrkï kekë miir de Thudän. Joon Garaŋ acë rɔt benë mat këncök ku acï kuany keye bɛ̈nydïtapuruk diäk në bɛ̈ɛ̈rë.
Nyuon Bany acë theem arët tenë kuɔnyde ku bë lëulëu yök tënë Thudän në kamden yen rëër yen në Ethiopia keye raantök akut YLKT. Yen aya acë kony në mɛ̈tic akut YLKT ku Anyanya 2 në runë 1987. Nyuon Bany acë Ijïp neem në runë 1989 ku mɛ̈t kekë mïthpiöc thiarcïkuen de Thudän ku det kepiɔth bïk röt mat në buocic tënë nhomlau de Thudän. Dr. Joon Garaŋ anhiar William Nyuon rin nɔŋ yen puɔnril ku acïn atekthok.
Në runë 1991, YLKT-Nasir, akut Nuer, acë jäl tënë YLKT. Në runë 1992, Nyuon Bany acë jäl në YLKT ku këncök benërot lɔ dhuɔk akutic yenë tëdït ë duŋɛ̈ɛ̈rke aake yee Röörjäŋ. Yen acï benë nɔk në runë 1996 në akut apuruk eke ciëŋ në Bentiu. Ku aye diëu lɔn cï tëdït ë kɔc cë yen nɔk aake yee kɔc Nuer, teye ciët ye luel thëën. Thoude aye täk lɔn lëu rɔt rïn cënë rɔt dhuɔ̈k YLKT yic.
Bɛ̈nyapuruuk William acë benë döŋ keye duŋɛ̈ɛ̈r Nuer dït theek arëtic. Muɔnyjɛ̈ŋ aye luel lɔn yen eeyee ran Muɔnyjäŋ pan Duk Padiet.
Bekätakthook:Kɔc
Näk Cïnmiɛc Bor
Näk cïnmiɛc kënë e cï ruöp guɔl piny ku nɛ̈k raanbaai ëbën agut mïth, diäär, ku kɔcdït cï thiɔp bï bɛ̈i kɔ̈k thum abï ciën miɛc ë raan dɔ̈ŋ bï kɔc lɔ̈k gɔ̈k rin. Ee cï thɔ̈ɔ̈ŋ ke cï të cït raanbaai 2000 nɔ̈k Bor wär aköl nïn 15 Hɔ̈rbɛ̈kläi, 1991, hɔnwär thër tɔŋbaai rou ë Thudän. Kënë e looi kɔc tɔŋ ë Nuɛ̈ɛ̈r cɔl SPLA-Nasir mɛc Riëk Machär Teny kek rïny apuruk cɔl Apuruk Biɔ̈r ë Nuɛ̈ɛ̈r. Aa cï kɔc dɔ̈ɔ̈r piny nhom cɔl AMNESTY International luel lɔn nadä, kë näk kënë cï kë cït raanbaai 2000 nɔ̈k tënë Muɔnyjäŋ. Na cɔk alɔn cï kek ye luel këya, ka kɔc cï nɔ̈k ajuëc tënë akuën kënë. Na hɔn, run kɔ̈k e ruön wär cök, ka jɔl kë ben thɔ̈ɔ̈ŋ lɔn cï raanbaai 25000 ku të la nhial thou e rin cɔk, të wär cï ɣɔ̈k ken kual tëdä ka cï moc ku acï tɔŋ wɛɛr wei piny den wär cïk puur yic. Na wär, ka jɔl Riëk Machär Teny teetic këlä: Kë cï rot looi e ŋëën (këkwël) ku lueth. Na ye ruön 2012, ka jɔl lueel thɛ̈i nhom, lɔn le yen abak e näk wäric ku gɛm awuöc de.
Awet
Dikconari
Bekätakthook:Län
Mɛŋitho Hɛila Mariɛm
Mɛŋitho Hɛila Mariɛm ee dhiëth (21 Pɛnedhiec në ruɔ̈n 1937.) Ke ye aŋiɛcwelbääny e Ithiɔpiä, mɛ̈n eye duŋɔ̈r ë Ithiɔpiä në ruɔ̈n 1977 agut ce ruɔ̈n 1991. Ku ke ye bɛnyakut ë Derg; akut apuruk ë kum Ithiɔpiä ne ruɔn 1977 agut en 1987, ku ye bɛnymac-paan ë Ithiɔpiä ne ruɔ̈n 1987 agut en 1991. Derg ke dɔ̈m/lööm riɛɛl ne cup/cum dë Bɛnyŋaknɔm ë Ithiɔpia, cɔl Hɛila Thelathi l në 1974, giit en thök dë Bɛɛny e ̈Tholomon mɛ̈n e kum Ithiɔpiä ruɔ̈ɔ̈n bɔɔt thɛɛr ɣɔn. Meŋitho acë kɔc-atɛɛrke thol, nekedë bääny ku loi rot ke ye benynomriɛl [dictator].
Thëm bii ciɛɛŋthɛɛr ee kɔc lik niim/nhiim näŋ piinyjuec waaric; nyiɛɛi piiny tene kɔc nɔŋ piinyjuec ku tëk keek aŋɔɔŋ.
U
Amɛn, acïn gɔ̈t tɔ̈ ee apam thiöökë-yic. Yïn alëu ba wɛ̈tnhom thiööke göör në apam kɔ̈kiic, göör cökthɛɛr nɔŋkaariic, nadëk cak apamë.
Mɛŋitho Hɛila Mariɛm
Ɣɔn cii Meŋitho bën ke ye bɛnymacbaai, ke yɔɔtwei acë rot juak apɛidit, ku jɔl aa thɛnypiny miir. Riɔ̈ɔ̈cthith ke ye kaam ë tëër/wït në kɔc be riɛɛl nyaɛi, ne kaam yii Derg, EPRP ku jɔl aa kɔc-atɛɛrken. Ë te wen ŋoot tɔŋtɔŋ eke thɛ̈r, ke Ithiɔpiä atɔ riɔɔcic, nɔn/lɛn bii Thomal baai peec/dɔm ku jɔl aa lëk [campaign] dë yɔɔmtɔŋkoor nɔn wic bïk näŋ Paanden. Cɔ̈ŋdiit de ruɔ̈n 1983-1985 yen acë kɔc ka wëlnyin bäänyde.
Meŋitho ee jël leer Dhimbabwi Pɛnedhic 1991 tewen cii ɣonlooŋ rot däkpiny ku cööt ne kuëny miir-tiitbɛɛny [Transitional government: miir tiitbɛ̈ɛ̈ny]. Jälde acë thokde tɔŋbaai cɔl abɔ. Meŋitho äŋoot/adhiac ke cëŋ ne Härare, Dhimbabwe, ku abë rëër etɛ̈ɛ̈n të cɔk Ɣonluk yen tëm-awuöc ke liu wäny de thuumkuat.
Thuëëc në Paguöt Thudän
thumb Thuëëc kiith mukciëŋthɛɛr ku mayam aa nhiar pamac Paguöt [South] Thudän, wït ku gör aa bɛn nhiaar apɛi. Thuëëc ë mukciëŋthɛɛr aaye thuëëc ruël cökcien ku kër të cï rap thok ë teem ku të cɛm jan amioc pïny. Kɔcmëën aa röt pot arop. Mëën ee amedaai ë tuk juëc miit bïk bën daai ku ketkï waak ku gutkï läär ku diërkï bïk kɔcken wiɛ̈t nhiaarkï kony ku dɛ̈ɛ̈tkï kepuöth.
Adiircök aya anhiar Paguöt Thudän, ku miir Paguöt Thudän kekë akuutguir kɔ̈k kony ye ë luoi acï käjuëc gɔlcök bë thuëëc adiircök cɔl latueŋ ku jɔ̈t tuk nhial. Töŋ kä cï gɔl ee Akut Thuëëc Riënythii Paguöt Thudän (SSYSA [South Sudan Youth Sports Association]). SSYSA ee yen cë wunëpiööc ë adiircök ye dhäkkor piööcthïn looi në ruɔ̈p Konyokonyo ku Muniki tɔ̈ gendït Juba. Paguöt Thudän ëcë tëërkuötic ë adiircök riënythii de CECAFA nyuuc. Akutamëtuuk ë adiircök kewutic de Paguöt Thudän acë röt mat Akutajuɛɛr de Adiircök Apirïka-yic Pɛnërou 2012, ku bɛ̈n yaa Pamac cë mɛt FIFA-yic Pɛnëdhiëc 2012.
Kɔc pamac Paguöt Thudän juac acë riäŋ dökthiɔ̈l niɛc looi apɛi. Luol Deŋ ee makuel Akutmɛ̈t Wutic ë Dökthiɔ̈l (NBA) në Amatnhom Pawut, ye yeen tuk thin tënë Los Angeles Lakers; alɔŋ riäŋ në kaampamaac ee riäŋ tënë Amatnhom Panŋaknhom. Mëtuuk kɔ̈k de dökthiɔ̈l në Paguöt Thudän ŋäär tueŋ aa yï Manut Bol, Kueth Duany, Deŋ Gai ku Ater Majok. Mëën tueŋ de akutamëtuuk dökthiɔ̈l kewutic de Paguöt Thudän ee loi kamken kekë akutamëtuuk dokthiɔ̈l de pamac Uganda në gendït Juba akölnïn 10 Pɛnëdhorou 2011.
Bekätakthook:Paguot Thudän
Awet marial
Awet marial
Dikconari
Bekätakthook:Län
N
Amɛn, acïn gɔ̈t tɔ̈ ee apam thiöökë-yic. Yïn alëu ba wɛ̈tnhom thiööke göör në apam kɔ̈kiic, göör cökthɛɛr nɔŋkaariic, nadëk cak apamë.
Akaja
Dikconari
Bekätakthook:Län
Z
ɵɫᵬᵭᵮᵯᵰᵱᵲᵴᵵᵶ
ƍǝɐɒɥɯɰɹɺɻʇʌʍʎʞʮʯᴂᴈᴉᴔᵷⱹꝿꞁꭁꭂꭃꭄꭑ
ᵸꚜꚝ
ᵹꝺꝼꝿꞃꞅꞇ
ᵺ
øđħłŧƀƛƶǥǿȼɇɉɍɏɟɨʄᴌᴓᵻᵼᵽᵾᵿẜẝⱥⱦꝁꝃꝅꝉꝋꝑꝗꝙꝟꝥꝧꞙꞡꞣꞥꞧꞩꬾꬿꭁꭂꭄ
ƫᶀᶁᶂᶃᶄᶅᶆᶇᶈᶉᶊᶋᶌᶍᶎꞔꞕ
ɭɳʈʐᶏᶐᶒᶓᶔᶕᶖᶗᶘᶙᶚꞎ
Swadesh list
Swadesh list:
Dikconari
Bekätakthook:Piööcëthook
Alɔ̈l
Dikconari
Bekätakthook:Län
Naijeria
Naijeria ee paan tɔ̈ biäk anhiäk de Apirïka. Genamaatnhomde ayee cɔl Abuja. Yen ecï Poranthu dööc ɣɔn agut 1960. Cinëkɔc de Naijeria eyee 190,632,261 në ruɔ̈n 2017.
Bekätakthook:Apirïka
Caina
thumb|Beer ë Caina thumb|Kärɔ̈ɔ̈m ë Djibouti tɔ̈ Athia Caina ee pamac tɔ̈ pabak wäryɔu Athia
Bekätakthook:Athiɛ
Kur
Kur
Dikconari
Bekätakthook:Län
Madagathkar
Madagathkar (ku yen ayee cɔl Paankɔc ke Madagathkar në kuerëtueny) ayee pamac cïnadɛ̈kdiɛt tɔ̈u në Apirïka ciɛlic. Genamaatnhomde ayee cɔl Antananarivo. Yen ecï Poranthu dööc ɣɔn agut 1960. Cinëkɔc de Madagathkar eyee 24,430,325 në ruɔ̈n 2016.
Bekätakthook:Apirïka
Akɔlmagar
Dikconari
Bekätakthook:Län
Paankɔc de Koŋgo
thumb thumb|left|100px thumb|left|100px Paankɔc de Koŋgo (aŋïc aya  Koŋgo-Brazzaville) ee pamac tɔ̈ wäryöu pacuɔl Apirïka ciɛlic (kënë cie Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo). Ee nɔŋ akeu ke pamaac kathiëc: Gabon alɔŋ pacuɔl; Cameroon alɔŋ parutcuɔl; Paankoc Mïïrlockoc de Koŋgo alɔŋ paguötbak, ku Cabinda, ye abaŋ Angola, alɔŋ paguöt; ku Adɛ̈kdiɛt Atlantic alɔŋ paguötcuɔl. Dïtde ee lɔ̈k ye 340,000km2 ku cinëkocde ee 5,125,821.
Kuat ye thook ke Bäntu jam aacë rëër lɔ̈k kënë-yic talïk run 3,000 cëjal ku aake ɣɔɔc looi kekë kɔc ye rëër ɣorëpiujaac de kiir Koŋgo-yic. Koŋgo thɛɛr eeyee abaŋ panmäcalëi French ye cɔl Apirïka de Atekpïny. Paankɔc de Koŋgo eeyee looi akölnïn 28 Penethiäärkutök ku yok nhomlääu tënë France ruɔ̈n 1960. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992, nacɔk miircïlɔckɔc eecï lönykɔ̈u  ruɔ̈n 1997 në toŋbaai de Paankɔc de Koŋgo, ku Bɛ̈nymacbaai Denis Sassou Nguesso cë bën tueŋ riɛɛl  ruɔ̈n1979 ee cë baai mac run 35 në run 40 cëjal.
Paankɔc de Koŋgo acë bën malooi miök 4 në ditë pinynhom wärliep de Guinea thin, ye gam pamac laŋkoŋ nacɔk cieduk wëlëmiiric ku määcëkäŋic alɔŋ lɔ̈ɔ̈k dɛ̈t ku ciethöŋ ë tëk ë wëu miök pamacëbɛ̈n. Määcëkaŋ ë Koŋgo ee rot gei rilic në miök, ku määcëkaŋ ë pamac akëc rot juäk  tëɣɔn dhukpiny ë cin de miök kencök 2015.
Lingua Franca Nova
Lingua Franca Nova (Elefen) ee thoŋ cï guiir bï ya lac lac deet apath, ku bï ya yic ku bï ya lac piɔ̈ɔ̈c ago ya jam në pinynhom ebën. Acï käjuëc puɔth bɛ̈n:
Edit
==
Amuŋ thith
Amuŋ thith
Dikconari
Bekätakthook:Län
Barack Hussein Obama
Barack Hussein Obama (dhieth Penëbet 4, 1961) eeyee Bɛnymacbaai de Amatnhom Pawut ku ye tueŋ Apirikä-Amirikä bë ɣonluɔi muk. Yen ee Rɛnriɛldekɔc. Obama acëtiam në alöc Amatnhom Pawuut kenbɛnymacbaai de 2008 ku 2012 ku eeyee bɛnymacbaai tine Penëtok 20, 2009 agutci Penëtok 20, 2017. Yen acë gääm 2009 Ciin Thiɛgëyic Dɔɔr.
Ye Bɛnymacbaai, yen acë mɛtrɔt Amatnhom Pawut në Tɔŋ Irak thääb amëëth, wencën baai gjuir be rɔt gël. Yen aya acë thäny në Gël Raantuany ku Coklonŋ Kony Leuɣööc (ye gekë cɔl “Obamacare”) yen acë gër looŋ juëc kony kiim. Yen aya acë coklööŋ juec lööi be loiloi akutnhom cak, bik kuömweu luok. Yen acebɛn aa bɛnymacbaai tueŋ be luëël läuic kony tine thieŋ rör, ku cokluɛl pɛn dhɛŋ wët de muuc Sandy Hook School (Panpioc Th(S)andy Hook) ku cööt tine cokëpiny ruääi kekë Kuba.
Obama adhieth në Honolulu, Hawaii. Wun eeyee manhpiööc wäär tenɔŋ Kenya cɔl Barack Obama Sr. Obama Sr eeyee Luo de Kenya cï kɔc këën jääl pan Bar el Ga(z)dhal Thudän në run 1500 wët ë jöt Muonyjaaŋ pandëën ɣɔn jiël kek Duŋla (Dongla) eeyee cɔl Upper Egypt ku ye Kus(c)h aya.
Maan eeyee tiŋ ɣeer tine pan Kansas cɔl Ann Dunham, yen eeyee dupiööcmanhraan (anthropologist). Obama aa jötënhom tine Columbia Piöcëbɛn (University) në New York City ku lëër panpiööc lööŋ në Harvard Piööcëbɛn (University). Thogë panpiööc ë lööŋ, Obama acë luui tenɔŋ akutmɛtloiweu ë lööŋ në Hyde Park, Chicago. Aa cë guɔ bɛn nhier në wëlëmiir, ku yen eeyee rɛnɣöndïtlööŋ ë pawut në Illinois tine 1997 gutci 2004, ku yë rɛnɣöndïtlööŋ tine 2005 gutci 2008.
Yen acë köc tine Bɛnymacbaai de Amatnhom Pawuut në 2008 ku ywuit John McCain në alöcyic në Penëthiärkutok ye nin 4. Yök 53% ë cuɛtic. Ku McCain acë yök ke 46%. Obama acë thiëg Michelle Obama jääl 1992. Yen Michelle a nɔŋ anyoothpiööcithök lööŋ tine Harvard Panpiööc Lööŋ (Harvard Law School). Yen Michelle acë luui ye rɛnëloŋ. Aa nɔŋ nyiir kaa rëëu, Malia Ann, cï dhiëth në 1998 ku Sasha, dhiëth në 2001.
Bekätakthook:Pawuut Matiic Bekätakthook:Kɔc
Kwame Nkrumah
thumb|Kwame Nkrumah (1961) Kwame Nkrumah (21 Penëdhoŋuan 1909-27 Penëŋuan 1972) eeyee aŋiɛcwëlbääny [politician] pan Ghana ku ye agöcwɛ̈recɛŋ [revolutionary]. Yen eeyee Bɛ̈nyluɔitueŋ [Prime Miniɛter] ku Bɛnymacbaai [Preɛident] tueŋ ë Ghana, ye Gold Coast ŋɛ̈ɛ̈r në nhomlääu tënë Britain në ruön 1957. Yen eeyee mïɣäthtueŋ cïpiŋ ë luɔi ë Tɛ̈kmɛt-Apïrika, Nkrumah eeyee raantööŋ gol Akutajuɛɛr de Apïrikatök ku yee mïtiɛm ë Këleecëlonpath [Award] Dɔ̈ɔ̈r de Lenin në ruön 1962.
Naɣɔn piöcëkäŋnhial panaɣer run thiäärkurou cök, ke latueŋ kekë dhëlëŋiëcwëlden [his philosophy] ë ŋiëcwëlbääny ku mɛt kɔc tɛ̈kmɛ̈t-Apïrika-yic tɔ̈u panaɣer, Nkrumah acë ladhuk Gold Coast bë luɔiëciɛŋden [his career] ë ŋiëcwëlbäänyic bä gɔl keye maɣäthtueŋ ë nhomlääu amatbaai. Yen acë Akutguirmiir Nyucamatnhom [convention] ë Kɔc thɔɔr, ku lɔc tiɛ̈m arët ërin cï luɔiden ye nhiaar këcrotkaŋloi tënë acuëët. Yen acë yaa Bɛ̈nyluɔitueŋ në ruön 1952 ku muk thöny kënë-yic ɣɔn cï cɔɔl Ghana nhomlääu tënë Britain në ruön 1957. Kɔc ë Ghana acë lööŋmääckɔc yam thanycök ku kuɛnykï Nkrumah kaye Bɛ̈nymacbaai.
Miirde eeye mïnhiërëbaai ku mïtëkëkäŋ [socialist], këya, yen acë wëëu täupiny tënë käyeluɔilakut [projects] thäthëkäŋ [industrial] ku riɛlkäŋluɔi de amatbaai, ɣäth latueŋ aguiɛrëluɔi ë piöc ril de amatbaai, ku ɣɛ̈th cɛŋ amatbaai ku tɛ̈kmɛt-Apïrika. Määc Nkrumah, Ghana acë duŋɛ̈ɛ̈r në määth kɛmpamaac Apïrika-yic ɣɔn run pɛ̈lpiny [decolonization].
Nkrumah acï nyuöc në ruön 1966 në Akut Wërbei Amatbaai, ye në biöök aguirwëëu [financial] aguɛ̈ɛ̈rjäŋ [institution] kaampamaac muk [privatized] akutajuɛɛr ë miir pamaac juëc. Nkrumah acë rëër run kɔ̈k ë pïïrde-yic pan Guinea, nawär kë cɛ̈k këye bɛ̈nymacbaaithöŋ athɛ̈ɛ̈kthiekic [honorary co-president].
Bekätakthook:Kɔc
Manchester Mɛɛt A. A
Akutamëtuuk acë gɔl keye Newton Heath L&YR F.C. në 1878. Në 1902, riin akutamëtuuk acï geer tënɔŋ Manchester Mɛɛt A. A. (Manchester United F.C. në thöŋ Dïŋlïth). Tɔŋ Pinynhom de Röu cök, Manchester Mɛɛt A.A aacë Matt Busby looi ye duwɛɛt. Akutamëtuuk acë Amatthok de Adiircök në 1956 ku 1957 tiäm. Piathlɔtueŋ acï thiit në riak aliiric Munich në 1958, wët cï ametuuk kabët de akutamëtuuk thou. Eeyee tääk lɔn bï akutamëtuuk thiöök, aŋot këc. Kek acë tiäm në Amatthok de Adïïrcök në 1965 ku 1965, ku Kooth Yurop në 1968.
Në 1986, duwɛ̈ɛ̈t Ron Atkinson acï nyɔɔc në akutamëtuuk newɛt tɔɔ kek në riäkic de copciën. Aacë Sir Alex Ferguson bëithin. Akutamëtuuk acë koothden tueŋ tiäm në tää Ferguson, ye 1990 Kooth FA, tënɔŋ Crystal Palace në dhuktuuk  tiikröt 3-3 cök. Në abëkruondɔ, Mɛɛt acë tiam në Kooth ë UEFA de Metiɛm ë Kooth. Në 1993, Manchester Mɛɛt acë tiam në toŋtueŋ Amatthok Tueŋ. Në 1999 Manchester Mɛɛt acë tiam diakröt, looi ë Amatthok Tueŋ, Kooth FA, ku UEFA Amatthok de Mëril. Manchester Mɛɛt acë tiam amathok në yiic dharou pëëi agut bë Sir Alex Ferguson nyuɔɔc në 2013.
Jaal ɣɔn, akutamëtuuk acë nääŋ duwɛɛt kuöt, David Moyes, Ryan Giggs, Louis Van Gaal, ku Jose Mourinho. Mourinho tën acë akutamëtuuk muuk tënë tiëmëriɛl në Kooth Amatthok ku Amatthok de Yurop në abëkruon 2016/7.
Bekätakthook:Yurop
Tuaany ë koronabairäth 2019
thumb Wɛ̈tnhom
Koronabairäth 2019 (Kovid19) ee tuaany ë yɔ̈kyɔ̈ɔ̈k dïtnyin yee kɔ̈m ë Kovid2 (SARS - COV2) bɛ̈ɛ̈i.
Mïït
Mïït
Tuaany ë koronabairäth 2019
Thiɛ̈ipinyëtuaany
Mïït
Dikconari
Bekätakthook:Län
Tuaany ë koronabairäth 2019
Yök ë tuaany tueeŋ ajɔɔkrot në gɛndït yee cɔɔl Wuhan tɔ̈ në pamac de China ciɛlic, ëtɛ̈ɛ̈n, go tuaany rotjal tɛk ë pinynhom ëbɛ̈n abë rotlooi keye tuɛnykurup de 2019 -2020.
Nyoothërot ë tuaany
Kɔc cï wɔɔk në Kovid19 anɔŋ kïtëtuaany kɔ̈k. Keek anɔŋiic yɔtguöp ɣɔɔl, cuɔ̈k wëëi apuɔth, ku akölkɔ̈k, kɔc cï wɔɔk aayee ciɛnkïtetuaany. Arɛɛm ë guɔ̈p, cuëc ë luɛɛth, ku wac ë röl acie rot lac looi.
Nääktuaany [pathophysiology]
Tëwën yee aabaŋdït ë atutuul [cases] tuɔ̈l kekë ye tuɛny nyɔt, ka atutuul kɔ̈k ayee ɣet bïk yaa tuaany ril agök, arɛɛm ë yɔ̈kyɔ̈ɔ̈k ku jɔl yaa cuɔ̈k luɔi ë riŋëguɔploi juɛ̈c [multiple organ failure]. Ee minthiinë, kälik aŋic në tuaany ë Kovid19 guɔ̈p ku të yee näk kɔc cï dɔm aya. Këyen tiɛ̈c ku yen ŋic ee an tuaany Kovid19 ee kɔc cë dhiɔp nɔ̈k, ye nɔŋ tuɛnytuɛny kɔ̈k cït thukar [diabetes], piɛlic [hypertension], aruɔɔmpuɔ̈ɔ̈u [asthma], ku adarwal [AIDS], acän ba kälik lueel.
Anɔŋ tak bë tɛ̈tkäk juɛ̈c ë të yee tuaany Kovid19 näk kɔc cï dɔm aacïï laariic. Akïïmë pan Italy acë lööny thïn ku ciɛrkï kɔc cë thou në tuaany ë Kovid gup. Këcïk yök ee lɔn naadɛ̈k tuaany ë Kovid19 ee kɔc nɔ̈k në duɔ̈t ë riɛm në yɔ̈kyɔ̈ɔ̈kiic, ku jɔl aliirëpïïr kuec ë cë lɔ ë guɔ̈pic, ku yeen ee yen cë yen cuɔ̈k wëëi apuɔth bɛ̈ɛ̈i. Takbëtɛ̈tkäk juɛ̈c kɔ̈k aya acï laar ku cueckï, lakin keek ëbɛ̈n acïn töŋ yeyic. Agut cï Penëdiäk 20, 2020, cinëbuɔɔt ë thuɔɔu ee yee 4.1% kɔccïcariic, ku abaŋ dɔ̈, cinëbuɔɔt atɛ̈ɛ̈kic, ee rotjɔɔk käcït 0.2% ɣeet 15% tëtɔ̈ɔ̈u tuɛnytuɛny kɔ̈k thïn.
Të yee tuaanyrot thiäipinythïn
Mayiel Kovid19 thɛɛric eeyee tuaany ë lɛ̈ɛ̈i cït diɛt, aliɛ̈k, ku jɔl yaa ländhiethëmïth kɔ̈k. Të leei yen rotwel bë menthraan yaa ɣook acïn rɛn ŋicë. Mayiel ee rotthiäipiny në raan tök ɣetraan dɔ̈ në luɛɛdhiic të ɣɔɔl rɛn cï wɔɔk. Yeen alëu bë rotthiäipiny aya të gɔɔt wënh cï nyuel ë mayiel ku beer raan yenyin jak.
Cärëtuaany
Buɔ̈m ku gëlëtuaany
Lööŋ ë thëm cïï wɛ̈ɛ̈t bë kɔc gël tënë tuaany anɔŋiic: lɔ̈k ë cin arak juɛ̈c, kaamkɔcakutic [social distancing], muk ë wëi cin në nyinkɔ̈u, ku lony ë akumthokkuwun. Lony ë akumthokkuwun ayee wɛ̈ɛ̈t tënë kɔc ye tak lɔn cï tɛkdë wɔɔk në mayiel ku tënë kɔc ye ke beec; acie wɛ̈ɛ̈t tënë raanëbɛ̈n.
Amithiinë, acïn wɛ̈l ye Kovid19 nyaai ku acïn agëltuaany aya.
Buɔ̈m ë tuaany anɔŋic: kuɔnyëmuɔ̈k ë rɛntuaany ku wɛ̈kde. Lööŋ ë bɛc juɛ̈c aacï cuëëc. Keek anɔŋ gɛ̈m ë rɛntuaany wal anɛ̈kmayiel, wal anɛkkäm, wal anɛ̈kayiɛl, ku jɔl yaa wal ë riɛm ci duɔ̈t dɔ̈k [aspirin]. Pamaac kɔ̈k acïk them bïk walnɛ̈kmayoŋ gäm kɔc cï wɔɔk cïmen kulorokuin.
Acï Akut Pialguöp de Pinynhom (WHO) cɔɔl an Koronabairath 2019-20 acë yaa tuɛnykurup ku kɛ̈denyintiit pialguöp tënë raanëbɛ̈n (PHEIC). Cök ë tuaany ku thiɛ̈idepinyde acï yök në bɛ̈i juɛciic ku lak ë Akut Pialguöp de Pinynhom kaadhetemiic ëbɛ̈n. ໂລກຕິດເຊື້ອໄວລັດໂຄໂລນາ 2019
Tëcït Tëcän Mör Yökthin
Tëcït Tëcan Mör Yökthin ee dërwëlic atuɔckït de Amatnhom Pawut, cï tuɔc aliiric tënɔŋ CBS jäl Pɛnëdhaŋuan 19, 2005, gut Pɛnëdiäk 31, 2014. Abëër aa böth në agɛkeŋɛkdïtë, Ted Mosby, ku akutnhom de mathke në Manhattan në Gendït ë New York. Eyee këdenyööth geeratiëp, Ted, në ruɔ̈n 2030, acë dhuklär tënɔŋ wënde ku nyande, në käloirɔɔt cë yen cɔk ayök manden.
Abëëric acï cak në Craig Thomas ku Carter Bays, ku kek aya aake yee duguor löŋëriɛl de nyööth ku keek aake yee amigööt ninthöök. Kek acë këŋ täu në nyööthic, kä cït këŋ cë rötlöi në pïïrdenic, ɣɔn tɔ̂u kek në Gendït New York. Kɛmken kek komatiip (episodes) 208,  eenɔŋ dugeer kaŋuan, Pamela Harris (komatiip 196), Rob Greenberg (komatiip kä 7), Michael Shea (komatiip kaŋuan) ku Neil Patrick Harris (komatiip tök).
Aŋic në ciëëkden loirɔt, lɔɔc, ku mɛtëthin de tuuk ee abëëk, Tëcït Tëcan Mör Yökthin acë yök duör në ruɔ̈nkedhiɛ. Nyööth kën, jɔkde, acë yök kë ciaryic puɔth, kuyen runciëënic, acë yök kë ciaryic cë liäp. Nyööth kën acï rin gäm tënɔŋ käleecëlonpath Emmy kä 30 ku tiɛm kä 10. Në 2010, Alison Hannigan acï tiam në Këleecëlonpath Kuäny ë Kɔc tënɔŋ Dërwëlic de Atuɔckït Pathbëtɛɛm. Në 2012, runkadharou cëlɔ thok ciaarde, abëër aa cë tiam në Kelëlonpuoth Lööckɔc tënɔŋ Dërwëlic Nhiarbëtɛɛm de Atuɔckït Nyanyueth. Në 2012, nyoth në runkadharou thok jɔkde, abeeriic acë tiam në Këleecëlonpath Kuäny ë Kɔc tënɔŋ Dërwëlic Nhiarbëtɛɛm de Atuɔckït de Anuëëtluɔi, ku Neil Patrick Harris acë tiam në këleecëlonpath tënɔŋ Wennyueth Nhiarbëtɛɛm në Dërwëlic de Atuɔckït.
Abëkruöönic kededhaŋuan ku thok ajɔk tocaliric në Pɛnëdhaŋuan 23, 2013, ku thiok ë cök në Pɛnëdiäk 31, 2014, ke komatiip thook dhokicrou, wencë yök kë ciaryic welcëliaap tënɔŋ megotwëlcök ku kɔcŋar rin këden thokde wëlekou cëlɔgargar, kam megotwëlcok ku kɔcŋar kajuɛ̈c aaye ke ŋooth cekeŋliap komatiip tueŋcëlɔ kajuɛ̈c.
Aguek
Aguek
Dikconari
Bekätakthook:Län
Tëër yäm në Apirïka
Na run 1884, Nyunyamanhom de Berlin, kënë gël pamaacriel Yïrup në ruompiny ku jɔl warɣaac në Apirïka-yic, ke cï thöŋ ke yiny në tëër ë Apirïka. Rin teer wëlëbaany ku käŋëwëu-yic në kɛɛm ke beimɛc Yïrup taacien bäk ë ruɔɔnbuɔt 19, pamaacriel Yïrup acë Apirïka tëëkic nhiäl ee rin ku pel keek tääŋ në kɛɛmkɛn Apirïka. Thök në run buɔt 19th ke tïŋ wel jäl mecwelnhiim a makuɛɛl juär ku piocmääcëkagic, löŋ ci cieth, ke ci mɛi ke pamac mecwelnhiim.
Tëër yäm në Apirïka
Tëër yäm në Apirïka ee ker ka tuɔ̈l ë caath Nhompälyam [Neo-liberal] takdekäkëluɔɔi [capitalist] në Apirïka ruompinycök. Na wen le pamaac de Apirïka keer bïk yiök ke lääunhiim në thaa Tɔŋ Pinynhom de Röu cök, akëc yaa nɔŋ dhöl juɛ̈c bë wëu yök. De kanic, aabaŋdït ë käŋëwëu de pamac ke tɔ̈ käcïpur bë ke ɣaacwei ku jɔl känyeyök. Yenëkan ee ciet lɛn ke pamaac de Apirïkä ka bï gël në bɛikɛthnhiim rin bï keek yaa geirɔt në keek käŋëwëu-yic.
Kerpiny
Kerpiny
Dikconari
Bekätakthook:Län
Apiriit
Apiriit
Dikconari
Bekätakthook:Län
Ŋɛɛr
Ŋɛɛr
Dikconari
Bekätakthook:Län
Tuɔ̈t
Dikconari
Bekätakthook:Län
Akutmatic Apirïka
thumb Akutmatic Apirïka (AA) ee akut pandïtlaau-yic nɔŋic pamaactök ka55 ku yen atɔ̈ në pandïtlau de Apirïka. Akutmatic Apirïka eeyee loi Pɛɛinïn 26 Pɛnëdhiëc runë 2001 në Addis Ababa, Ethiopia. Akutmatic Apirïka acï loi kubë Akutajuɛɛr de Mätic Apirïka (AAMA) lökic ku eeyee loi aye Pɛɛinïn 25 Pɛnëdhiëc runë 1963 në Addis Ababa kɛɛm miir ka32 cë thäny. Käcïtak thïëkbëtɛɛmiic de Akutmatic Apirïka aayeke täkic në Amatnhom Matic Apirïka, amat aye loi arakrou në ruontökic kaam bänypamaac ku mïïr de pamaactök. Ɣönpamatnhom de Akutmatic Apirïka, Akutnɔŋluɔi de Apirïka, aake tɔ̈ në Addis Ababa.
Akutmatic Apirïka anɔŋ tëcït tïmëtïmdä 1 ke kɔc ku Akuën de Käŋbeiëbɛ̈n Ruɔ̈ntökic (AKR [GDP]) $ tïmëtïmëtïmdä 5, dïtëpinyë aayee tïmëtïm 29 km2, ku anɔŋ tëcïkök pinynhomëbɛ̈n atɔ̈thïn nɔŋic Panliɛ̈tdït ku jɔl yaa Nail. Thookthiëkic yenëkë jäm anɔŋ Arabic, English, French, Portuguese, Spanish, Swahili, ku jɔl yaa thook kɔ̈k de Apirïka. Akïnythin Akutmatic Apirïka, kanɔŋ abɛk cemën Akut de Dɔ̈ɔ̈r ku Tiitënyin ku jɔl yaa Ɣönlööŋ Apirïkaëbɛ̈n.
Käthɛɛr
Käthɛɛr de Akutmatic Apirïka agöc tënë Amatnhomjuääc Tueŋ de Pamaac Nhomlääu de Apirïka yen cï loi në gën Accra, Ghana, mënëye Pɛ̈inïn 15 agut 22 Pɛnëŋuan runë 1958. Amatnhom eeyee ku thëm kubë Apirïka matic, cëmenë cenë Akutajuɛɛr de Matic Apirïka (AMA) cak eeyee Pɛinïn 25 Pɛnëdhiëc runë 1963, ku Wut Määcëkäŋ Apirïka, yen cï cak në runë 1981.
Aye manyieny luël lɔ̈ncï Akutajuɛɛr de Mätic Apirïka (AMA) akëc käjuɛ̈c lui bë yinyrän de mïthbai de Apirïka gël kekë nhomlääuken tënë duŋɛ̈ɛ̈rken wëlabäänyic, ku ayeki cɔɔl akolkol keye “Akut de Bänyriɛl”. Atɛɛk kubë Akutmatic Apirïka cak acï jaalbenë bɛɛrpiny në runë 1990 në ŋɔ̈ɔ̈r de bɛ̈nypamac de Libya yee cɔɔl Muammar al-Gaddafi.
Bekätakthook:Apirïka
Amiyok
thumb Amiyok aaye lääidït länyëkuin nong gup kuoth ë ke gël në acuetlääi. Amiyok anong kuat karou në lääi; amiyok pinynhom theer rër Asia (pacuɔl ku paguöt), Paguöt Europe, ku jala hän juëc kök tö Africa, ku amiyok pinynhom yam arër parut America ku parut-paguöt America.
kuat ke amiyok ëbën anong guöp kuoth ku aaye länyëkuin ku kek aaye nyic në wuöc den.
Amiyok ee länyëkuin dït në pinynhom ëbën buoth capybara ku jala beaver cök.
bërëköu de tëdït amiyok ee tö kam ë 60 agut cë 90 cm ku athiek den ee tö kam ë 5 agut cë 16 kg. Kek alo rongrong ku aa lirgup kuye kï lääi juëc riäc në kuoth ken tö kegup. Amiyok anong cït juëc cimën ë Maröl, Malou ku Malith. Kek aaye niin aköl ku ruu kï në yïn maköu.
Amiyok ë pinynhom theer aa kuc yith ku aa cam ë päät, deeu, ku berries kuyïk käcïpur domic. Amiyok aa cïröt loi bïk käcïpur aa cam pinyde Kenya ku ye koc ë Kenya ke cam ku kek amit arët.
Amiyok pinynhom yam arër roortiimic ku aa nyic yith bïk miëth aa yök timnhom. Mëcthook amiyok kök arër timhïïm agut bïk thou. Kek aa cam ë yïïth, meei, ku jala tiim duk. Të bëi mäi kë kek aa cam në päät. Amiyok pinynhom yam aa kor në amiyok pinynhom theer.
Amiyok aa dhiop arët. Amiyok tök ee cï rër në run ka 27 ku ye dhiöpdït tenong länyëkuin ëben. Bekätakthook:Län
Anyor
Anyor
Dikconari
Bekätakthook:Län
Apaluoc
Dikconari
Bekätakthook:Län
Kuac Kamon
Kuac Garang Majok Jok ee dhiëth aköl nin 10 Pɛnëdhoŋuan 1992, aŋic aya rin Kuac Kamon. Yeen ee duriäŋ adiirëcök cɔl ye lönpïr tënë Paguöt Thudän ku ee tuk tënë akutamëtuuk Merreikh Juba keye dugël. Kamon acë tuk adïïrëcök lac jɔɔk ke kor në Khartoum, genamatnhom ë Thudän, ëcï kaŋ thany tënë Ashai Omdurman F.C, tɔ̈ Omdurman Thudän thiääk kekë Khartoum, ku bɛn la aloŋ paguöt në pamac, ye cɔl Paguöt Thudän ëmën, ku bɛn thany amatdɔmlöŋ në run kadiäk tënë Al Hilal Wau F.C.
awën la amatdɔmlöŋde thok në ruon 2012; go yenhom bɛn tak ku leer Aweil, ku mäl lɔn bï yen amatdɔmlöŋ dɛ̈t yam bɛn thany tënë Alhilal Wau F.C. Nawën cï yen la Aweil ke bɛn thany tënë Merreikh Aweil F.C, ku jɔl rin kök apɛi ë teen keye dugël.
Naɣɔn ruon 2014 ke bɛn la thany tënë Merreikh Juba, ku ee yen ë luboëkɔu limir 2 akutamëtuuk Merreikh cieŋ. Kuac Kamon ee tuk aya tënë akutamëtuuk adïïrëcök kewutic de Paguöt Thudän, ku ee cieŋ luboëkɔu limir 2 thin aya.
Abuop
Abuop ("swamp rat, beaver rat, with flat tail")
Dikconari
Bekätakthook:Län
Nyiɛrëthändït
thumb Nyiɛrëthändït ee gäm lɔn thändït tök piath tënë dɔ, acë dhukic kutuul në nyiɛr ku ŋuënëluëth [prejudice] tënɔŋ kɔc thiŋë thändïtden. Luoidë yen wɛt “nyiɛrëthändït” acïï däc löny në thiöŋ tök.
Tëkŋieckëŋ tɔ̈ nyiɛrëthandït dhukic nɔŋic në tëk an kɔc alëu bï dhuktekyic tënɔŋ akuut tɛkyiic wɛt ciɛŋ akutnhom ku lëuëkëŋken akinthin, aya në tëk an kek aalëu bïkë cään lɔn ye kek riɛlkör tëdɔ riɛldïtapɛi. Cïmënë akekölic de nyiɛrëthändït juɛrciɛŋkulöŋic anɔŋic Holokath, akuma Apartheid në Paguöt Apirika, luɛk ku tëkëthokthändït në Amatnhom Pawut, ku luɛk në Latin Amerika. Nyiɛrëthändït acë aya ŋöth ë guiërëcieeŋ de pamaac aruɔ̈ɔ̈mpiny ku bɛimac juɛ̈c.
Ŋöt dɛ̈t ë “thändït” ku “thäi” aaye tïŋ lɔn loikëkerot në ŋiecëkëŋ ë ciɛŋakut yëmɛnic, wëlkë rou aanɔŋ akeköl lëëkɔu dë thöŋ në luɔiden cëkokic ku wëlcïgɔt de ŋiecëkëŋ ë ciɛŋakutic. “Thäi” eeye gɛk looi në wɛ̈tic thiök tënɔŋ wɛ̈tic muokkäthɛɛric cɔl “thändït”: tëkyic de akuut ë raan tɛuë në kädepiath thöŋë keye kethieyic tëdɔ kewenthiin tënɔŋ akut (cïminë röm wundït tëdɔ röm kadeciɛŋ). Nëyekenë, nyiɛrëthändït ku tiɛ̈l thändïtic aaye gɛkë looië bë tiɛl cianic yënë thäi-yic tëdɔ ciɛŋic, të käkëcïïthöŋ acï cianic ke thändïtic tekdɔ cie.
Tëcït tënë nyuucëjam de Amatnhom Pawuut në tiɛl thändïtic, gäm lɔn thändït tök piath tënë dɔ ee lueth në piöcŋickëŋic, kegök piathpuou, acïï puoth në akutnhom ku arɛcapɛɛi. Yen acë aya luel lɔn cïï tɔ̈ cökpiny tënɔŋ tiɛl thändïtic ɣanëbɛ̈n, në këcïgör tëdɔ në këleluöi.
Tëkŋieckëŋ nyiɛrëthändït ee rotjɔɔk në thoŋ kajuɛ̈c ë piirakutnhom. Nyiɛrëthändït alëu bë tɔ̈ në luoi akutnhom, këcïluöi, tëdɔ guër de wëlëmiir (cït apartheid) wën luɛl de ŋuënëluëth köny tëdɔ abak në luoi tiltil tëdɔ löŋ. Loiluoi thiäk ke akutnhom aanoŋic: naŋnhombaai, tëkëthokthändït, manëkɔckɔ̈k, tiɛ̈lwei, ku käthiöŋ akutnhom.
Agaany
Heen acï puööu miet apeidït ne rin cïï ok rot mat thääi pinynhom yiic.
Piööc kë heen ku koc kok.
Bekätakthook:Län
Kɛɛu
Kɛɛu
Dikconari
Bekätakthook:Län
Thook Kiir
thumb Thook Kiir (Nilotic languages)
Bekätakthook:Piööcëthook
Wërëkäŋ loony
thumb Loony ee kuat aguiɛrëluɔi ye löŋ ë käkëŋɛk looi tënë kɔc, ku ye kɔc cɔl ayee këŋɛk, bë kɔc kɔ̈k ɣɔc ku ɣɛc rotloi cïmën löŋëyith ë käkëŋɛk. Loony acïï rot lëu bë puöl ëpuɔth kënë eeye raan tak bë jäl ku lui yeluɔɔi cïnakuën. Loony ee rot thɔ̈ɔ̈ŋ aya acït kuat tëdäŋ yenëkë raanmäc dhiɛlcɔɔl bë looi wïc tëdɛ̈ cïïwïc. Loony tɛk bë yith kɔ̈k ku gël lɛŋ tëcït tënë lööŋ ku ciɛɛŋëbaai bë raan cïï luɔ̈i cïmën raan cïpïr ku lɛ̈i.
Loony acë ceŋ në ciɛɛŋ juääc yiic thɛɛrɣɔn këc wëlthɛɛrcïgɔ̈t. Raan alëu bë ceŋ në loonyic jäl dhiënhdenic, dɔmic tëdɛ̈ ɣɔcic.
Loony acï puälnhial në tëdït ë pamaaciic bë kaŋ luɔ̈i wärthɛɛr, kuyen ëmën acï löŋ jal temkou pamaaciic ëbɛ̈n. Pamac ciëën ye jäl loony lök pëën ee Mauritaniɛ në ruön 2007. Acenëthök, alaŋ tëthööŋ raan 40.3 tïmëtïm pinynhom cë luɔ̈i loony mayam. Loony wɛ̈rëkäŋ mayam töŋkithbëtɛɛm aye cɔl cɛ̈ɛ̈th-manhëraan. Lööny aya alatueŋ dhölëluɔ̈i cïmën kɛ̈nycïmat (dhölëluɔ̈i werpinybëtɛɛm ëmën, yenëkë raan aye gäm wëu ku cïï päl ɣet bë kek cuatpiny), atiɛtëbaai, awuut cï gëlpiny, luɔɔi kɔ̈k cït thɛny mïth luɔɔi yic, apuruukmeth, ku thiëŋëriɛl.
Thiäŋ
thumb|Thɔn thiäŋ thumb|Ŋuöt thiäŋ Thiäŋ ee kuat ë lε̈i puɔl apεi ye yök baknɔŋtiim, tëcïtroorliεt, ku liɛlëbor tɔ̈ Apirïka Paguötëpinyliεεtic. Thiɔ̈ɔ̈ŋ ayeke tiŋ kethöŋ kekë alualweŋ lakin alɔŋ kït cool ku tuŋken aaluɔr tënë alualweŋ. Athiεkden ee kam 68 kg le 160kg. Bε̈rëkɔ̈uden ee kam 190 le 270 cm agut yɔ̈l. Bε̈ernhomden ee tɔ̈ kam 100 le 130 cm alɔŋ kët. Thɔn ye dït ku acol tënë ŋuöt.
Thiɔ̈ɔ̈ŋ ayeke rëër pamaac juëciic Apirïka, nɔŋic Thudan Paguöt, Burkina Faso, Chad, Kenya, Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo, Angola, Zambia, Zimbabwe, Botswana ku Apirïka Paguöt, lakin aa rëër abaŋ pamaac kä ëtök, ërin yäp ë kɔc ku riak ë tëdenceŋka lɔ̈ɔ̈k juëciic. Kek aa wïc wal maŋok thɔŋrot. Rual ë thiɔɔŋ aa kök kam look.
Thɔn thiɔ̈ɔ̈ŋ ayeke akeu looi ye rual ë ŋuut tuɔ̈t kekë mïthken. Koolkɔ̈k lɔ̈ɔ̈k ye dït tëcït 4 km2. Ŋuut akeukäyic ayeke luui keye kac në thɔn. Thɔn ayeke akeu gär në wɛ̈ɛ̈rkut. Ŋuut aa tëër kekë kɔ̈k bë thönril nyaai, ërin ye ŋuɔ̈t aarim akaltök ëtök ruonic. Ŋuɔ̈t ayeke wïc bë ke kac në thönril cë kaŋ kac thɛɛr, lakin ye thɔn wïc bë kac në ŋuut yam juëc të lëu yen rot. Ŋut aa raacic bë thɔn pën të cï kek aa wïc bï kac ŋun wïcka. Thiäŋ koor ee rëër kekë maan në ruon tök wεla të le manh yam dhieth.
Haile Selassie
thumb Haile Selassie I (akölnïnë 23 Pënëdhorou 1892 agut akölnïnë 27 Pënëbɛt 1975), yen ee dhieth në rin Tafari Makonnen Woldemikael, yen ayee dëtiitthööc panë Ethiopia mëënë runë 1916 agut runë 1930 ku yen ayee bënybɛ̈imac mëënë runë 1930 agut runë 1974. Yenaaye bɛ̈nyakut de Akutajuɛɛr në Amatnhom Apirïka (Organization of African Unity) akölnïnë 25 Pɛnëdhiëc 1963 agut akölnïnë 17 Pënëdhorou 1964 ku akölnïnë 5 Pënëthiarkutök 1966 agut akölnïnë 11 Pënëdhonguan 1967. Yen ayee rantöŋ amackuattök tënë kuat Solomon. Yen aaye Kërëthäno de Muökkɛ̈ŋthïn Ethiopia në pïrde yic ëbɛ̈në. Yen ayee raan thïëkic në akölaköl thɛɛric panë Ethiopia.
Kaam akut ye cɔl Akut Rastafari (Rastafari movement), ye cinden kɔc kuany yencök aye thɔŋ të cït kaam raan tïmëtïm rou ku raan tïmëtïm ŋuan, Haile Selassie yenaye riɛu keye raancëlöckudöc në lɔŋ Wɛ̈t de Nhialic, rin Nhialic acë rɔt weel bë yaa raan. Ajök në Jamaica në runë 1930, Akut Rastafari acë ye Haile Selassie tïŋ keye raantöŋ cëlɔckudɔc rin yen, bë bënë rïny mëlälängtöc në lɔŋ dɔɔr athɛɛr, lɔjik ku jɔl yaa lɔtueŋ jiɛk.
Haile Selassie acë thou pɛinïn 27 Pɛnëbɛ̈t runë 1975 ke nɔŋ ruon 83, rin cenë yen bɛnë wëlpinyëriɛl në thöcnhom.
Bekätakthook:Kɔc
Buɔl
Buɔl ye ländhïtmïth rɛɛr pamac juïcïc ku pinynhom pandït yerou Austhria ku Antarctica. Ye lɔŋ m̈̈ɛcthok juuɛc tënë 60 bial. Buɔllɔk ku buɔlyar aa mɛcthok karou ye lac yök thudän paguöt.
Bial a mïthtim tëdït ë wɛl, yɛr, mithtïm dunëtim, ku yɔk. Aa rɛɛr ɣɔn tɛkic mene roorliɛt, tiopetëtim, ɣɔŋ, kur, ku toicic abɛk a wɛc adhum rɛɛrkek thïn.
Luɔnycuetlai bial ye jɔk rakun, kapiny, lith, gɔl aŋɔu, ciir, agumuut, ku lith.
Arok Thɔn Arok
Arok Thɔn Arok eeyee aŋicwëlbany në lɔŋ Paguötic Thudän. Yen acë moc tueŋ në yɔ̈ɔ̈mtɔŋ de Thudän në wën acie yen lɔ Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän (YLKT) jɔk kekë kɔc kɔ̈k. Yen acë këcwëi lɔ akuma de Thudän ke däkpuou në YLKT.
Arok aa nɔŋ kɛ̈cmat kekë dugoordït Garaŋ. Alop acï yaa luɛɛl yen bï mëc ku cuopwei në Garaŋ, kemony gɛ̈mgɛ̈m luoi kekë tuëënyakuma ke Thudän ke tɔ̈ London cök. Tak de yuic bë Dr Jon Garaŋ thocpiny. Thök de 1992, Arok acë rët kuäälwei në ɣonëmec de YLKT yic, ku jɔl kekë Kerubino Kuanyin. Na wën, ke yen acë thuuk Kaartuɔ̈m. Tëën, yen aŋic keye dugeer de akut Twic Pabak da kuut de Gɛmëdɔɔr de Kaartuɔ̈m cï thany në Dr Riak Machar ku tuëënyakuma Thudän.
Arok adhou në run 1998 ka tuɛɛny kɔ̈k ke lonypiny aliiric nhial te Nasir. Kɔc kɔ̈k cï nɔ̈ɔk ayiik Bɛ̈nykoormacbaai Tueŋ Zubair Mohamed Salih, Bɛ̈nypawut Toŋyiik Tut, Maalithkuelrou Elijah Manyok Lual, ku Mr. Gaŋ Col Joak. Dr. Lam Akol acë poth.
Daniel Awet Aköt
Daniel Awet Aköt ee Bënykoor ë Akutɣönëlööŋ ë Miirdït de Paguöt Thudän.
Aköt adhiëth në piny Aramwëër në kuat cɔl Muɔnyjäŋ.
Yen alonypiny në Ɣöndït Apuruuk de Thudän.
Yen acë rundɔ lööm në wundït ë piööc apuruuk në Amatnhom Pawut, go kɔcroor de Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän ben kuum keye Maalithkuel tɔ̈ lɔŋde Renk në parutciɛɛm de Paguöt de Thudan ëmën.
Jon Garaŋ acë Awet Aköt kuany keye ran töŋ në kɔc ka thiäärkutök lɔ̈ɔ̈kthïn [alternate] de Akutbäny ë Wëlabääny-Kädetɔŋ de YLKT.
Awet Aköt acë yaa Bɛ̈nypawut de Bahr El Ghazal ku ye rɛn kuum apuruuk ke YLKT tɔ̈ lɔ̈k kënë.
Yɔɔmtɔŋ ë Luεlëbaai de Kɔc ke Thudän
thumb Yɔ̈ɔ̈mtɔŋgël Kɔc de Thudän Paguöt (YKTP), wën cë kaŋ yaa Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän (YLKT), ee alathkeer Paankɔc de Thudän Paguöt. Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän (YLKT) ee looi keye akut ë yɔ̈ɔ̈mtɔŋkoor wɛ̈lnhom miir Thudän në ruɔ̈n 1983, ku kɔccërötmatthin aakeye riɛl në Tɔŋbaai Rou ë Thudän, ŋεεr në Jon Garaŋ. Wen cï Garaŋ riäk në ruɔ̈n 2005, Salva Kiir ye cï cäk keye Awattɔŋnhom yam de YLKT. Tënë 2010, ke YLKT ye cï tɛ̈ɛ̈kic amɛ̈tnhomdetɔŋ de apuruuk 10,000-14,000.
Daniel Awet Aköt
Bänythii/Bänykor ke apuruuk lɔ ye buɔth yen cök kek anɔŋ Bona Bang Dhol,+ Chol Ayuak Guiny ku Deng Ajuong.
Yɔɔmtɔŋ ë Luεlëbaai de Kɔc ke Thudän
Buɔth ye cök Gɛ̈mgɛ̈m Dɔ̈ɔ̈r Ëbɛ̈nëbɛ̈n ruɔ̈n 2005, ke kɔcroor cï doŋcïën ye dït ku cï rotyiik apɔth, ye cɔl Yɔ̈ɔ̈mtɔŋgël de ThudänPaguöt (YTP), ŋεεr në Maalithtɔɔŋkuelrou Paulino Matiep, acë thεny Gɛ̈mgɛ̈m dɔ̈ɔ̈r kekë Kiir ye ŋic keye Ciεl Juba cë riεl käröu tɔ̈u alam tök de YLKT.
Daniel Awet Aköt
Rin kek wënhwëltuɔɔc ye cɔɔl Amara.
Yɔɔmtɔŋ ë Luεlëbaai de Kɔc ke Thudän
Buɔth yecök nhomläu Thudän Paguöt në ruɔ̈n 2011, Kiir acë bën keye Bɛ̈nypamac ku YLKT acë bën keye alathkeer de paankɔc yam. Në Pëndhïëc 2017 ye lɔŋ thiëi-yic ku YLKT acë riin Yɔ̈ɔ̈mtɔŋgël Thudän Paguöt  (YTP) nyaai ku wεεr dɛ̈t thin keye Yɔ̈ɔ̈mtɔŋgël Kɔc de Thudän Paguöt në Pëndhöŋuän 2018. Në ruɔ̈n 2018, alathkeer acïthɔ̈ɔ̈ŋ keye apuruuk 185,000 ku ka akuen ciŋic akuen kɔc tɔ̈u riεl aliiric kor de Thudän Paguöt. Në ruɔ̈n 2019, YKTP ye lɔŋic Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ Piiny, Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ Aliir, Yɔ̈ɔ̈mtɔŋgël Aliir ku Atïït ë Bɛ̈nypamac.
Daniel Awet Aköt
Bekätakthook:Kɔc
Algeria
Paankɔc Ciɛl de Algeria ee paan cï thiɔ̈ɔ̈k thïn Apirïka ciɛlic. Genamaatnhomde ayee cɔl Algiers. Bekätakthook:Apirïka
Pibor massacre
Nääkdït ee loi rɔt lɔk de Pïbor arɔmbaai 23, Pɛnëthiäärkurou 2011 aɣet cï 4, Pɛnëtök 2012. Tɔŋ ee puöt kɛɛm jur karou, Murle ku jɔl yaa Nuɛr de Lɔu. Murle eecë pɛ̈c de ɣɔ̈k ku jöt ke mïth ke kɔc kɔ̈k bïk yaa mïthken looi keye luɔi dït apɛi. Go Apuruk Biör ke Nuɛr baai luɔ̈p arɛmden cï ke yök ku luelkë wɛ̈t lɔn bï kek kuat de Murle thuum në Pinynhom ku bïk nhïm lɔk lääu kekë mïthken ku ɣɔ̈kken të cïn diɛɛr. Wëlcïtoc në Amaat de Bɛɛidït lonloi Piny de Paguöt Thudän, ayekë thɔ̈ɔ̈ŋkɔ̈u lɔn cï raan 900 nɔ̈k.
Joshua Konyi, bɛ̈ny de Arɔmbaai Pibor, ku ye Murle, aaye thɔ̈ɔ̈ŋkɔ̈u yaa lɔn cï Nuɛr diär ku mïth Murle 2,182 nɔ̈k, kekë röör 959, ku acë mïth 1,293 peec, ku nyai ke riɛl weŋ 375,186.
Libya
thumb|Beer Paankɔc Ciɛl de Libya ee paan cï thiɔ̈ɔ̈k thïn Apirïka ciɛlic. Genamaatnhomde ayee cɔl Tripoli.
Bekätakthook:Apirïka
Kɔ̈ɔ̈c Kenya, 2013
Kɔ̈ɔ̈c Kenya, 2013
Kɔ̈ɔ̈c Kenya, 2013 thumb|Uhuru Kenyatta
Anyaar Apirïka
Anyaar Apirïka ee kuatëɣɔ̈k dït deguotëpinyliɛɛtic. Anyaar Apirïka Paguöt ee dïtbëtɛɛm, ye yök Apirïka. Anyaar roorëtiim ee macthok korbëtɛɛm, töŋkith në roorëtiim Apirïka ciɛl ku Apirïka pacuɔl, ku anyaar Thudän ee tɔ̈u Apirïka Pacuɔl, ku Anyaar nail ee rëër baknɔŋnhomtiim Apirïka Pabak, nɔŋic Thudän Paguöt. Aaye gaam kaam lääi rɛɛcbëtɛɛm Apirïka, ku tënë thɔ̈ɔ̈ŋ, aa gut, kacic, ku nääk kɔc tawan 200 ruɔ̈n ëbɛ̈n.
Anyaar Apirïka akëc kaŋ mac rin ciëŋde acïïkethöŋ. Ye kör ku nyaŋdït yetök lac nöök bïk kek cuët, cɔkalɔn ye kuɛ̈c ku aŋuɔ̈ɔ̈th milek akoolkɔ̈k mïthkorpuɔcdhieth aanöök. Kɔc akolkɔk aa kek yap tënë rieŋden. Anyaar Paguöt Apirïka atiŋ nyoothkɛ̈ɛ̈c de yäp.
Anyaar Apirïka ee rëër tuɔciic ku liɛlëboric ku aya bakënoonic, ku roorëtiim de kuur Apirïka. Keek aawïc pïu akolkol ku kewɛt ye kek rotgɛi në waar cë dou.
Anyɛɛr ye lac tiŋ ku aakony röt. Të cop luɔnycuetlaai kek, duot amatrot ka ben ku looikï bë yicriɛl tënë luɔnycuetlaai kek bë tök nyaai. Mïth aaye kuɔ̈t ciɛl. Duot anyaar acot kuɔny tënë töŋ cï dɔm ku themkï bïk luok.
Anyɛɛr Apirïka aaye thuat ku dhiëëth këric. Ŋun anyaar ŋuöt ee kaai run kadhïëc, kölliec de pɛi 11.5 cök.
Në akuën yemënthiɔɔk, aye thɔ̈ɔ̈ŋ lɔn kuën de anyaar Apirïka paguöt, anyaar Thudän, ku anyaar Nail ee 513,000.
thumb Bekätakthook:Län
Nyuɔɔny
thumb Tɛ̈dë, aye cɔl bɛ̈ɛ̈k; ee tuɛny dɛ̈l ye kömbuk(fungus thoŋ Dïŋlïth) bɛ̈i. Bï nyuɔɔny thööŋ, ke ee rot looi kaye këcï kuuk thitlual cï toŋic wälä tootic. Cuɔi ë nhiëm ee rot looi alɔŋ dɛ̈l wälä guöp abak cï ɣook tɔ̈ nhïm thïn. Kïttuany ne nyuɔɔny aa röt jɔɔk nïn 15 cök ciën ka raan cï wuɔɔk ee yen. Nyuɔɔny alëu bï guöp thöŋic ebɛ̈n ne kaamic, cimënë nhom, dɛ̈l, ayual, ku thar. Tëcït tënë kämbuk thiärŋuan(40) aye nyuɔɔny bɛ̈i tɛ̈në kɔc. Kekä aye kuat abaŋ ye Dïŋlïth cɔl Truaikophaiton(trichophyton), maikrosporiɔ̈m (microsporium), wälä epïdɛrmophaiton (epidermophyton). Nyuɔɔny alëu bï lac yök ɣɔ̈ɔ̈n ye kɔc juëc waak thïn. Thuëcthuëc ye kɔc röt gɔɔt thin cïmënë jöt, gɔ̈t rot kek läi, töc ku ŋɔ̈ɔ̈ŋ atïtguöp. Nyuɔɔny ee rot thïɔ̈i kaam kɔc ku läi. Cäär nyuɔɔny ee tɔ̈u ne kïtke yïïc. Ŋiëcde aya lɔn yen nyuɔɔny yen cï raan dɔm ee ku bä adiɔ̈ŋ dɛ̈l abak cï nyuɔɔny raan dɔm thïn ŋoot ku tïŋ wälä cɛɛr macarlanip(microscope). Tiët rot ee nyuɔɔny ee ku bï dɛ̈l cɔl aye rëël kɔukɔu, pɛ̈n cäthcök ku täu käŋraan rot (personal items). Döc ee nyuɔɔny eku bï raan guup wal kämbuk nök cimënë miökwäl ye tac raan guöp cït Klotruimazol (clotrimazole), wälä mïkonazol (miconazole). Na ye nyuɔɔny tɔ̈u dɛ̈l nhomic, ka wal kämbuk cït flukonazol (fluconazol) ye dek abï wïc.
Kïttuany Awuɔɔk ë guöp ne nyuɔɔn alëu bï kït thitlual cï butbei but tootic bɛ̈i. Awuɔɔk ë dɛ̈l ne cök alëu bï raan dɔm uŋuan ku awuɔɔk ë dɛ̈l ne juny ee raan mät nyuɔɔny ë juny aya. Awuɔɔk ë riöp acɔl ugual, ku aye Dïŋlïthh cɔl ‘onchomycosis,’ ku yen ee riöp rithic ku cɔl kek aye cɔ̈twei röt. Ugual agäk tënë kɔc ŋuën juëc, tëcït tënë 20% cinëkɔc cï wuɔɔk ne kaam kënë-ic. Läi ku luɔny, cimënë jɔ̈k ku kubureen aye nyuɔɔny ɣook aya, ku tuanyden alëu bï rot tɛkpiny kaam kɔc ku kek, kënë ee nyuɔɔny cɔl aye tuɛnyläi.
Kïtke nyuɔɔny nhïïm akïk: •	Kïn thit, cït kuaac, ku ye yiil arët ku acï butbei. •	Kït cï buötbei alëu bïk thiɛtlual apɛi ke thook aɣeer wälä thöŋkë kek katib. •	Kït kök aa luök wälä looi kë röt abuɔ̈t. •	Baat nhom alɔŋ dɛ̈l ku nhiëm thiök nyïn nhom tueŋ ee rot looi. •	Riöp aya aye dhiɔŋ, ku cool kek ku cɔl kek aye ŋaŋ.
Käŋyebɛ̈I nyuɔɔny Kämbuk aye pïïr ɣɔ̈n tiɔpic, ku ɣɔ̈n mor cimënë ɣɔ̈ɔ̈t ye kɔc thuëc war alɛ̈thïn wälä agerem ye kɔc ɣɔ̈cthin many cït atuny aköl ye cɔl, ‘tanning bed’ thoŋ Dïŋlïth, wärcïbuth (swimming pool) ye kɔc kuanŋthïn ku kaam dɛ̈l cï ye yic mat. Kuat nyuɔɔny ye dɛmatophaitosis thiɔ̈i ee kɔc liäp alɔŋ makana thuëc ye kɔc ke gup rïcthïn kïc tɔc wäl nyuɔɔny nyai, wälä römröm alanhlaak, alɛ̈thceŋ ku warcök.
Gëlwei nyuɔɔny Wëët ye gam akin: •	Päl römröm alɛ̈th ye ceŋ, luɔ̈ŋthuëc, alɛ̈thlaak wälä maläyat tɔ̈c. •	Wak alɛ̈th pïu tucic naŋic adaracuɔl cï lïäp kek wal kämbuknök ye deet lɔn cï kek wuɔɔk ne kämbuk. •	Päl cäthcök, ceŋ war lajik ɣɔ̈t ye kɔc war alɛ̈thïn ku ceŋ thïpinyï wär yɔu •	Päl gɔ̈t läi naŋ dɛ̈l cï baat, erin lëu bï kek kämbuk muk ke gup.
Döc Nyuɔɔny Wal näk kämbuk (antifungal) ye gam aa kë ye tac cimënë mïkonazol, ketokonazol, wälä tolnaftate ye ke tac arakrou akältökic ɣet të jiël kït nyuɔɔny---kaam nïn kadhorou arak rou (nïn 14). Wal ye tac guöpic abï muökthïn  tɛ̈cït tënë nïn ka 7 ne jäl kït cök ciëën erin ku bï kït cuk cɔl aben pääc. Kaya, ke döc de nyuɔɔny abuk ëlä ke nïn 14, agut tɛ̈ ɣeet yen 21. Na cï nyuɔɔny yiëc eraan guöp cimënë  nyuɔɔny nhom, raan abï guup wäl ye dek bï tuany la nök ë guöpic. Ku bï nyuɔɔny gɛ̈lwei bï kɔc cï ɣok aruath, aaka kuaac wälä dɛ̈l nyuɔɔny acï bï gɔɔt kɔc cin epath, ku guiërguöp cimënë lök ë cin ku laak akölköl abï dhiɛl looi.
Roki Roy
Roki Roy ass en Entrepreneur. Hien ass och en erfuerene digitale Vermaart. De Rocky gouf am Bangladesch sengem Sunamganj Distrikt gebuer an ass zu Sylhet opgewuess.
Aŋui
cuënynhial—aŋui ayul,
campiny—aŋui, mawël,
cuënypiny—aŋui kuɔ̈ɔ̈c ]] Aŋuɔ̈ɔ̈th aaye luɔnyyinythïïnrou macuëtriŋ ku ye ländhiethëmïth. Keek aaye mɛ̈cthok ye yic ŋuän, cimën yik aŋui malek, aŋui mawël, aŋui luɔ̈l, ku jɔl yaa aŋui kuɔ̈ɔ̈c. Aŋuɔ̈ɔ̈th aaye läi këlɔteetic, ku keek aaye läi riɛlapɛi në tëdït ë käcieeŋröraguer në Apirïka.
Tënɔŋ wunkɛndït thɛɛr, aŋuɔ̈ɔ̈th aa thiökic ke kuataŋɔu, ku ruäl ke luɔnyyinythïïnrou. Keek cït luɔnyyinythïïnrou kɔ̈k të ciet ke peel, aayeken keek ke cieŋthin can bi cuɔth ke tëdɛɛn, riɛnydɛn, ku ka ye ciëŋ cimën kackɛn dit. Lakin keek aaye thöŋ ke kuätëjö në kuɛrjuëc; keek aayee dɔm në länbïcam ke lecken ku cïï ke riöpken, ku acïï yithnhial në tiimnhom.
Aŋuɔ̈ɔ̈th milek tɛkalë bë näk në läi kejuëc cimën 95% ye ke cuet, jɔl yaa aŋuɔ̈ɔ̈th maiwël lac cuët läi cë thou. Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee ŋic keye läncuɛtlääi dïït tënë keek, ciet köör, cuɔpwei në wɛt läi cï nɔ̈k. Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee lac län-niin aköl, lakin aköldɛ aalɔ ɣer adhuɔ̈mken tëden ke rëërthin në nhiäkduur lɔ yäp läi. Aŋuɔ̈ɔ̈th milek aa rëër në ruäl ë tëcit 80. Aŋuɔ̈ɔ̈th kɔ̈k aake rëër ke kuatda kor de 6 tëdɛ̈t lik.
Tëcit ruɔ̈n tïmëtïm thiäär cëlɔɣɔn tekic rou, aŋuɔ̈ɔ̈th aacë tekic rou, töŋ ye yap cimën jö ku töŋ ye nɔŋ gul ku lec ril ee rin ku ben ka yoom rëëm. Aŋuɔ̈ɔ̈th ciet jöŋ acë thiök bë thuum në ruɔ̈n tïmëtïm kerou cëlɔɣɔn, wët län kɔ̈k ciet jööŋ acë bɛ ɣët ku camkï läncïcamken; aŋui ciet jöŋ ëtök ye poth eeyee aŋui kuɔ̈ɔ̈c, në wët ee cam kɔm. Aŋuɔ̈ɔ̈th rëëmyoom, nɔŋic aŋui malek, aŋui mawël, ku jɔl yaa aŋui luɔ̈l aaye keek cë ben bïk yaa mëkënydït ë Yurathia ku Apirïka.
Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee thiekic në kɛŋthɛɛr ku anyiköl de ceŋceŋ ran rëër kekë keek. Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee lac tak keye riac ku dhääl. Në cieeŋ de yic, aŋuɔ̈ɔ̈th aayee tak ke lɔ nhiimwei kɔc, ku tuööp rɛ̈ŋ, ku pec läiyemac ku mïth. Në cieeŋ kɔ̈k, aŋuɔ̈ɔ̈th aalooi në dïït, ke looi abɛ̈k de guupken bë wäl apirïka muthciɛɛŋthɛɛric looi.
Bekätakthook:Län
Nyandeŋ Malek Deliech
Nyandeŋ Malek Deliec eeyee dhiëth Cuibet, Bahr el Ghazal. Yen eeyee mɛɛnhnyane [granddaughter] de bɛ̈ny cɔl Arol Kacuol. Ke nɔŋ run 13, go lɔ Juba bë lɔ rëër kekë mëlënë [aunt] Victoria Yar Arol, ku Nyandeŋ acë bënë lɔ tueŋ kekë gäatde abë bënë thök panpïööcnhïal cɔl Gezeria në run 1984. Aaya, Nyandeŋ acë bënë lɔ Egypt abë naŋ anyoothpiööccïthök [bachelor's degree] tenë Piöcëbɛ̈n de Zagazig në runë 1991. Nyandeŋ acë ŋot ke lɔ tueŋ kekë gäätde Amatnhom Mäcŋaknhom [United Kingdom], abë jal naŋ maŋicpiööccïthök [master's degree] tenë Piöcëbɛ̈n de Wolverhampton në run 2003.
Kaam yen rëër yënë Egypt, Nyandeŋ acë bënë lui apɛɛi në lɔŋ Akut ë Luɛ̈lëbaai de Kɔc ke Thudän [Sudan People's Liberation Movement]. Kaam ɣɔn yenë tëër kɔc tënë nhomläu Paguöt Thudän, Nyandeng Malek acë bënë lui në lɔŋ pïöc tënë ɣäänë [liberated areas] äwëën cë kekë dɔɔm. Në rune 2007, Nyandeŋ acë bënë yaa bɛ̈nypawutkor [deputy governor] ku yenë ayaa acë bënë yaa bɛ̈nyluɔi de piöcëkaŋ Pawut Warrap. Në Pɛnëŋuan runë 2010, yen acï bënë kuäny keye tiŋ tueŋ cï kuäny bë yaa bɛ̈nypawut tenë Paguöt Thudän. Nyandeŋ keye bɛ̈nypawutkor, acë piöcënyïïr bënë cuɔ̈t tueŋ [pushed] apɛɛi.
Në Pɛɛibët runë 2015 Nyandeŋ Malek acï bënë yökë kekë jëëmguɔ̈pdït [criticism] rin cënë kɔcluɔi kaa 18 cop në luɔiden yic. Nyandeŋ Malek eeyee ran töŋ tënë bɛ̈nypawut ka ŋuän cï Bɛ̈nymacbaai Salva Kiir cop aye pɛinïn 16 Pɛibët runë 2015 rin cënë kë dïëu [alleged] në lɔŋ riɔ̈ɔ̈kkääŋ [corruption].
Thomalia
Thomalia aŋicjäŋ de Paankɔc Thomalia. Aye kɛl tɔ̈ tuŋ de Apirïka yic. Yen arɔm akeu ke Dïjïbuti alɔŋ parutcuɔl, Kenya alɔŋ pagutcuɔl, wärliep de Aden kekë Yïmin alɔŋ parut, Wärdït Yindia alɔŋ pabak ku Ithopia alɔŋ pacuɔl. Thomalia ee pamac läunhom. Mën thɛɛr ë tɔŋbaai Thomalia në runthiäär de 1980, go bɛ̈në ciɛ̈n mïïr lui ye Thomalia tuɔ̈ɔ̈mthok ëbɛ̈n. Kuaat wäc acë bɛ̈në thɔ̈ɔ̈r bïkë gël.
Thomalia ë mɛn ajɔɔl them bëk kɔc ke mac rode ku dhuk kë nhial në cöökkenic kekë määl den tet nyin tɔ̈. Kɔc Thomali aa thääi ke anïïn ruäi ye cɔl kuaat. Akut de kuaat thääidɛ̈ aa ke yic mat ebɛ̈n ke kuɛny ruɛ̈ɛ̈i kɔ̈ɔ̈th ke kɔcken thɛɛr wɛ̈lɛ̈ ruɛ̈ɛ̈i kɔ̈k ke yuɔm.
Thomalia aa mac thɔ̈rɔ̈ɔ̈l wɛ̈lɛ̈ thöök ku aye pïïrden tääu ke kɔ̈ɔ̈th. Thomalia yic, ɣään ke pïu ku nyuäth de lääi ken aa likyiic. Wuɔ̈c ë thok e ɣään kɛ̈yiic e tɔŋ bɛ̈ɛ̈i anïïniic. Tɔŋ e ye kɔ̈ɔ̈u thel abë kuaat ruäi ke kɔckɛ̈ määt thïn ku jɔl nyin dït abë tɔŋdït kuaat bɛ̈i.
Yök de miök ku käyewecpiny Thomalia yic acë ɣäänjuɛ̈cpïïr cak abë anïïn naŋ lɔ tueŋ, ku keekë kääk acë wuɔ̈c ë thok/puɔ̈u ku tɔŋ juackiic arëtic.
Wɛ̈t cïn Thomalia akuma/kuerëlöŋ lui, anïïn aye kuaatken mät thin kë yenë kuer pɛ̈l tɔŋ piny. Kuer töŋ lëu e aye guirëlöŋ, akut töŋ cë tök bɛ̈në cak aye Amatnhomëɣönluk de Adɛ̈ɛ̈r.
Bekätakthook:Apirïka
The Carpenters
thumb The Carpenters (Carpenters) ee band në Pawuut Matiic.
Kεnalεlic
197px|right Kεnalεlic ee länberëwal ye yök ɣɔ̈n la yiic kuördïtbär tɔ̈ pan Apirïka Guötë-pinyliεεtic. Ala abɛ̈k-mɛ̈cthook kadiäk, kek ëbën aa rɛ̈ɛ̈r ë ɣɔ̈n cï thöŋ yiic. Abaŋ-macthok tök arɛ̈ɛ̈r/atɔ̈ Cameroon, ku tök arɛ̈ɛ̈r Apirïka Paguöt ku Botswana, ku tööŋ ye kek diäk arɛ̈ɛ̈r Tanzania, Kenya, Uganda, Thudän Paguöt ku Ethiopia (Ithiopiε).
Kεnalεlic, akuënciɛ̈le ee 75cm ye kët ku thiεkde ee kë cït kilo thiärdiäk (30kg). Acï giit kɔ̈u ë kïn malith ku pεεt yäc mabiör ku ye nhom kek kët ee mayɔm.