Chihibu_(Dagbaŋ)
2.0 Piligu
So’ bɔbigu ka n yɛn doli ka di sɔŋ ma zaŋ n-kpa vihigu ŋɔ polo. Dizuŋu vihigu ŋɔ pala n ni yɛn zaŋ n ko yɛm n-niŋ shɛli. Dama niriba pun sabi kundi nima pam Dagbani puuni ka nyɛla ninvuŋi shɛba ban mali yee zaŋ kpa Dagbani bɔhimbu mini di vihisi polo. Suuri ŋᴐ yԑn pula buyopᴐin zuŋu, 3.0 yԑn nyԑla piligu, ka 3.1 mi nyԑ so’ dolilgu, 3.2 yԑn wuhila vihigu daadam biԑligu tariga, ka 3.3 mi kahigi Dagbaŋ mini di daadam biԑlim ni nyԑ shԑli, 3.4 ni wuhi daadam biԑligu piibu soya ka 3.5 mi wuhi vihigu ŋᴐ ni vihi luŋi shԑli, ni daliri shԑli din che ka vihigu maa vihi ni. Din yԑn bahindi maa 3.6, yԑn wuhila neen’ shԑŋa n ni daa zaŋ ka di sɔŋ ma zaŋ kpa tuma ŋᴐ polo. 3.1 	Sodoligu Pa so’ yini ka n daa zaŋ ka di soŋ ma ka vihigu ŋᴐ niŋ. Vihigu ŋ-ŋɔ simdi ka nira yԑn niŋ li ka bola so’ suma din ni sᴐŋ ka vihigu maa ku niŋ chᴐŋiŋgu. Piligu, n daa gilimi n-laŋisi baŋdiba ni sabi gban’ shԑŋa Dagbani ni ka di nyԑla bԑ sabi li ka yihi li ka baŋdiba pam mi di yԑla. N daa yi karimdi li mi ka yaari bԑ ni zaŋ chihibu n-tum tuma luŋi shaŋa bԑ tuma maa puuni din ni che ka n tuma ŋᴐ ti ku nyԑ tuun gbariŋ. N daa lahi nyԑla ŋun gahim Dagbani karimbihi ni sabiri bԑ maŋmaŋ bukunima (Lahabali nambu) la shԑŋa. N daa karim la lala bukunima ŋɔ, ka lahi yaai bԑ ni mali chihibu n-tumdi tuma shԑm lala sabbunima ŋᴐ ni. Di daliri daa nyԑla karimbihi ŋᴐ nyԑla ban yԑri Dagbani, di zuŋu bԑ mali chihibu n-tumdi tuma bԑ yԑltᴐŋa ni shԑli ni shɛli ni. N daa bi zani ni ka daa lahi ӡini m maŋmaŋa n-sabi yԑltᴐŋa ka di mali chihibu di puuni ka n zaŋ li m-bᴐhi ninvuŋ’ shԑba ka yԑri di ni nyԑ shԑm bee di ni tu ni di nyԑ shԑm. Shɛŋa mi daa nyɛla yɛltɔɣa ka n ti b aka yɛli ban i bɛ chihimi li. So’ shԑŋa ni kali ŋᴐ maa n-daa nyԑ ni doli shԑŋa n-laŋim vihigu ŋᴐ yԑligbahira. To amaa bᴐhi shԑŋa ni daa niŋ m-bᴐhiri maa daa bi gbaai la karimbihi ko dama karimbanima gba daa nyԑla ban labisi bᴐhisi maa shԑŋa. 3.2 	Vihigu daadambiɛligu tariga Vihigu ŋᴐ tatabo ku tooi n-niŋ ka di pala ninvuŋi shԑba m-be tooni n-yɛn sɔŋ ni lahabali shɛli tin i bɔri maa. Di zuŋu, pᴐi ka vihigu ŋᴐ ti niŋ tabata di tu ka ti mila daadambiԑligu kalinli ban yԑn beni ka vihigu ŋᴐ chaŋ nti jԑndi ba. Lala ŋᴐ zuŋu, n vihigu ŋɔ yaa zaa yԑn chaŋmi nti jԑndi Dagbaŋ. 3.3	 Daadambiɛligu piibu soya Dagbaŋ nyɛla din galisi pam, ka ti zaa nyɛla ban yɛri Dagbani. Ti zaa nyɛla ban mi di ni tu ni ti pii ti bachinima shɛm ka di sɔŋ ti ka ti chihi yɛligu Dagbani puuni hali ŋun yɛri maa yi nyɛla ninvuŋi so ŋun bɔhim Dagbani. Dagbaŋ mini di niriba galisim ŋɔ zuŋu daa chemi ka m bi tooi gili Dagbaŋ zaa bee ka m bi zaŋ Dagbaŋ zaa n-tum tuma ŋɔ. Lala ŋɔ zuŋu, Tomo polo ŋɔnima ka n daa zaŋ n-niŋ vihigu maa. Dini n-nyɛ Tamale, Kumbuŋ, Toliŋ, Savelugu ni Saŋinarigu bɔba ŋɔ. Dimini n ni kali bɔbi shɛŋa ŋɔ zaa maa bela Tomo yaŋili ŋɔ maa zaa yoli, n daa naan ku tooi gili lala bɔba maa zaa. Dinzuŋu n daa zanila Tamale tariga, Tamale ŋɔ puuni, Malshegu ka n daa pii, n-yuli gahim ninvuŋishɛba ka bɛ sɔŋ ma ka vihigu ŋɔ vihi viɛnyɛla. Pa niriba ŋɔ baŋsim zuŋu ka n daa pii bɛ shɛba, tɔ amaa bɛ ni nyɛ ninvuŋi shɛba ban yɛri Dagbani la zuŋu. Dizuŋu bɔhi’ shɛŋa ni daa zaŋ m-bɔhiri ba maa daa nyɛla bɛ ni labisi shɛŋa viɛnyɛla ka di sɔŋ ma pam.