Pakɔlim
Pakolim piligu.
Pakolim piligiri la paɣa yidan kum dali n-ti naai dahinshɛli pakoli maa ni suri kom. N vihigu puuni kpamba daa yɛli ma ni paɣa maa yidana yi kpi, bɛ yɛn nyɛla paɣa so ŋun mali yɛm bee haŋkali ka o garigi o, o yidana uli. Garigibu ŋɔ shee, bɛ yɛn zaŋla kom ti n-niŋ daankaliŋ n-gari din ni nyuhi paɣa maa, lala kom maa ka Dagbamba booni daankaliŋ maa. O yi nyu daankaliŋ maa, di saha ka bɛ lahi niŋ gumdi n-ŋari o tiba ayi maa, Ka yɛli o ni zaɣila kani. Daankaliŋ nyubu gbunni nyɛla ni di dihi paɣa maa suhu ka di ti o maŋmaŋa barina. Gumdi la zaŋ ŋari tiba maa daliri mi n-nyɛ ni di che ka o ku wum o yidana yɛligu (yɛli biɛri). Bɛ yi garigi o naai ka kpamba che ka tiŋa maa kombonnaa yihi kuli polo. Bɛ yi yihi kuli polo bɛ yɛn pilila kum ŋɔ kabiri gbibu. Di saha ŋun garigi pakoli maa o yidana kuli maa bee paɣ’ shɛba ban be o sani maa yɛn zaŋ la bin'maŋli (Dagbamba ni mali shɛli n-sɔɣiri kum maa) m-pili pakoli maa. Bɛ yi pili o bin'maŋli ŋɔ naai, paɣiba ban ʒi pakoli maa sani ŋɔ ninvuɣ’ yino yɛn garila tooni n-gbaai pakoli ŋɔ nudirigu bɔɣu n-vu o kpe kum ŋɔ sani ka pakoli maa gbani tiŋa o duni ayi zuɣu n-kum o yidana kuli la siɣim buta. Pakoli ŋɔ yi kum o yidana kuli naai, ka bɛ su kum maa kom di saha ka paɣiba pali dundɔŋ ka dabba mi be sambani ni, ka yaawum mini lunsi mi kuli kurigi dundɔŋ ni. Kum ŋɔ kom subu shee, doo maa bi’ kpɛma sani n-daŋdi o subu, o yi su o naai ka o bihi ban kpalim maa mi naan yi kpɛri kum maa sani yimbayimba ka tiri taba n-ti suri bɛ ba kom. Lala n-yɛn nyɛ li hali ka o talahi niriba ban gba bɔri ni bɛ su o gba ti paai n-su o. Bɛ yi su o naai ka kasiɣiriba mi naan yi mali o shili n-simsi o kabiri ni. Bɛ yi sɔɣi naai ka paɣiba mi naan yi laɣisi pihim (kum maa ni be suturi’ shɛŋa ni ka kɔŋ o nyɛvuli bee o ni do bindo’ shɛli zuɣu) n-niŋ ŋmani ni n-ʒili o bia ka bɛ chaŋ bɛ ni paɣiri pihim luɣ’ shɛli nti paɣi li zaa. Bɛ yi chana paɣi so ŋun ʒi pihim maa bi lihiri o nyaaŋa. Dagbamba yɛliya ni o yi lihi, o mini kum maa ni lihi chirigi taba, lala mi yi niŋ o ni kɔŋ o nyɛvli. Bɛ yi paɣi pihim ŋɔ naai, bɛ yɛn piila o suturi shɛli bahi ni, ka yɛli ni ŋun kpi maa di lahi doli ba kuli. Dagbamba malila nyulinyua mini awɔbila m-paɣiri pihim. Dagbamba mi bi maani kuli Alaaba mini Asibiri shɛm lala ka bɛ bi lahi paɣiri pihim gba lala dabisa ayi maa. Bɛ yi sɔɣi ka dabba laɣim sambani ni ka bɛ ʒili ku’ ŋmani m-baŋ ŋun yɛn mali kuli maa. N vihigu puuni bɛ daa yɛli ma ni doo yi kpi bɛ lɔɣiri la o bɔɣili o kum dabaata dali din deei yi niŋ ka Asibiri mini Alaaba ka di sunsuuni. Dama, Dagbamba nyɛla dabisi ayi ŋɔ ka di nyɛ dabisa biɛri, dinzuɣu Dagbamba bɛ maani bɛ kuya lala dabisa ayi maa. Dabaata ŋɔ dali yi paai ka bɛ yɛn lɔɣi bɔɣili, pakoli maa yɛn bola yilikpɛrili n-kpe pɔi ka bɛ naan yi lɔɣi bɔɣili. dama, paɣa yidana yi kpi ka bɛ maani kuli bee n-lɔɣiri bɔɣili, paɣa maa bi diri kuyili maa dundoŋ ni bindirigu naɣila o yili kpɛrili maa ka bɛ duɣiri o bindirgu. Dinzuɣu, bɔɣili lɔɣibu dali pakoli maa yɛn bela o yilikpɛrili ka bɛ lɔɣi bɔɣili. N vihigu puuni, bɛ daa yɛli ma ni bɔɣili lɔɣibu dali bɛ yɛn gola baɣisi m-baŋ bee n-nya din ku lala nira maa. Bɛ yi vihi naai, bɛ yɛn niŋla adua ka lala ku lahi paai ba yaha bɛ daŋ maa ni. Daŋ kpamba yi laɣim lɔɣi bɔɣili naai, bɛ yɛn chaŋmi m-puhi niriba ni bɛ dali maligu. Bɛ yi puhi niriba naai ka daŋ kpamba pa laɣim n-gbaai dabisi shɛli kuli maa ni yɛn maali. Bɛ yi gbaai ka kuli maa yɛn dɔni yuui bɛ yɛn bɔla gal’ piɛlli n-niŋ pakɔli maa nudirigu gbali ni. Lala bin’ piɛlli maa n-yɛn teeri o ka o ku tum yaɣi o pako’ tali maa zɣu. Yaha, kpamba daa lahi yɛlima ni di yi leei ka kuli maa bi yɛn doni yuui din ŋuna bɛ ku niŋ gal’ piɛlli maa n-lo pakoli maa gbali.