cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Old Sana'a
North Yemen Saha
Ahmad daa pili daabilim lɛbigibu amaa di daa  ti yɛn paagi yuuni 1961 Sanaa daa nyɛla din nyɛri ayiriomo kara ni zaba n bori taɣibu yomyom. Ban daa be North Yemen sojaninimi ban daa saɣiti Gamal Abdel Nasser ŋun yi Egypt na ni pan-Arabist zalisi daa nyɛla ban yiɣisi Imamate gomnanti Septermber yuuni 1962 ni, bakoi Ahmad kum nyaamŋa. Sanaa tiŋzuɣu tali daa nyɛla dini labisi shɛli. Saudi Arabia din koɣili daa be saɣiti lala ŋo ka din zuɣu che ka bi daa soŋsi North Yemen tinkpan bihi maa ka bi yiɣisi zani tuhiri foŋ nima ban be Sanaa.North Yemen tobu maa daa nyɛla din tahi binyɛra saɣimbu na tiŋ maa ni hali ni yuuni 1968 dini daa ti niŋ ka shaawara gbaagi ka zuɣulan tali soli daa boogi. Sanaa daa na kuli bi zani di naba ayi zuɣu dama gomnanti yiɣisibu ni kubu kubu daa kuli nyɛla binshɛli din be tiŋmaa ni hali ni 1970 ni. thumb|A 1958 view of [[Taizz Road, just outside the Bab al-Yaman]] Gɔmnanti palli taɣibu daa nyɛla din taɣi Sanaa zaaha. Tahrir Square daa nyɛla dini me binshɛli, du shɛli dini daa mi ka di nyɛ limama nayili palo ni, ka bin pala daa lahi nyɛ dini me shɛli tiŋ maa nuzaa ni di nuzaa wulinluhili shee. Din daa doli ŋoloŋo n-nyɛ tiŋ kura maa dunoya wurimbu n ti pahi goma din gilli.
Mahama Asei Seini
O pilli mini shikuru baŋsim bɔbu
Seini nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimiin goli 15 November 1960. O zooi la Daboya. O mali la "Degree in B.A Economic AND Law (1992)". O daa nyɛla "Chief revenue officer" zaŋ ti Ghana Revenue Authority.
Old Sana'a
North Yemen Saha
Dini daa niŋ ka tobu maa naagi yuuni 1970, Sanaa daa nyɛla din pili yɛligibu. Lala saha ŋɔ daa nyɛla Yemen tooni chɛndi saha ka daliri maa nyɛ Yemeni tumtumdibi daa kpiɣi napoŋ chaŋ Gulf tingbana ni ka daa kuli talindi liɣiri yiŋa. Tuuli, lala zoosim ŋo nyɛla binshɛli din daa kuli be tinsi kamani al- Tahrir, Bi'r al- Azab ni Bab al-Yaman. Amaa ŋolo daa nyɛla din taɣi chaŋ lala tinsi maa nangban kpansi dama niribi daa nyɛla ban kpe tiŋ maani ka nam bi biɛhigu shee. Tinsi ayi daa nyɛla din nyɛ zoosim lala saha ŋo: tuuli, fɔŋ shɛli din daa be Taizz palli nangban kpaŋa nu dirigu zuɣu, din pahi ayi, foŋ karili din daa be tiŋ maa wulinluhili shee, Bi'r al-Azab ni Sittin sunsuni. Palli daa nyɛla dini me shɛli yuuni 1970 ka di nyɛla United Nations Development Programme n daa ti lala yɛm ŋo ka di daliri ti che ka Sanaa daa lahi yɛligi pam. thumb|View of Wadi as-Sailah street in 1988, with the minaret of the [[al-Mahdi Mosque visible in the background]] Sanaa fɔŋ pala daa nyɛla din yi di ko ka che zaɣi kura maa. Yemen nima ban daa kpuɣi napoŋ chaŋ Gulf tinsi daa nyɛla ban tum mɛbu mɛbu tuma, ka daa baŋ Western ni Egypt mɛbu soya. Bi ni daa labina Yemen, bi daa ʒila lala mɛbu soya ŋo na. Mɛri pala daa nyɛla din mali concrete ni concrete bloku yiya, takoriti pam ni din pahi. Din daa lahi biɛni n- nye waligimsim ka che daŋwaɣinli ka loori nim malibu gba daa nyɛ bin shɛli din kpe ban daa be tiŋ kurili maa kore ka bi daa yin n-labi tiŋ pallimaa. To amaaa, tuŋ kurili maa mini di soya din bi ne, ko kpaɣu ni goota nim kalinsi, saɣiri daa nyɛla binshɛli din yihiri niribi kore ka che tiŋ ma nima. Alobo daa di luya yuuni 1970 puuni, ko soya daa nyɛla dini niŋ shɛli ni di soŋ ʒi kom kpɛna tiŋ kurili maa ni, amaa di yihibu na daa niŋ tɔm, lala ŋo zuɣu kom daa nyɛla din kpalim gbinni pam tiŋ maa ni. Ŋoloŋo daa nyɛla din che ka duri pam lu ka yiya pam gba nyɛ din saɣim.
Yoma Saha
thumb|Attabari Elementary School, Old City of Sanaʽa Yemen nangban yini niŋbu nyaaŋa, Sanaa daa nyɛla dini piigi shɛli tiŋzuɣu zaŋti Yemen tiŋa. Di nyɛla luɣi shɛli tingban zuɣulani bɛhigu shee, jintori duu, kootu karili ni gomnanti tuma duri ni be shɛli. Gomnanti n zooi ka di kpuɣiri niribi pam tuma. Di ni niŋ ka niribi yiri maa, Sanaa zoogi yi di tiŋ kurili maa zuɣu amaa ka ŋoloŋo lee che ka miisim be tiŋmaa mɛbu din bi yihili di bahi bahindi kom.
Mahama Asei Seini
Siyaasa
Seini nyɛla wɔbigu paati New Patriotic Party nira. Ŋuni n-daa zani ti paati maa December 2020 piibu ni. O daa di la jintɔri tali piibu piibu ŋɔ ni vooti kalinli tuhi pia ni anahi,ni kɔbisita ni pihiwɔi ni yini 1(4,391 votes} ka di zani vaaibu pihinu ni awɔi ni tɔbu dibaa ayɔbu (59.6%) zaani piibu kalinli din daa niŋ maa puuni, ka daa di o nyintaa ŋun daa ʒi nam ni, Shaibu Mahama ŋun nyɛ lɛm paati NDC nira ŋun daa nya vooti tusaa awɔi ni kɔbisiyopɔin ni pihinu ni yini (9,751 votes) ka di zani vaaibu pihinahi ni tɔbu dibaa anahi (40.4% ) vootibu kalinli din daa niŋ dɛdɛ puuni.
Old Sana'a
Yoma Saha
Sanaa daa nyɛla Arab League ni piigi shɛli, Arab Cultural tiŋzuɣu yuuni 2004 ni. Yuuni 2008 ni Al Saleh jiŋli daa nyɛla dini naagi shɛli. Di ni tooi deei niribi kamani 40,000.
Mahama Asei Seini
Komitii-nima
O be la "Gender and Children Committee and Food" nima ni yino, Pukparilim mini "Cocoa" yɛltɔɣa komitii "Eighth Parliament of the Fourth Republic of Ghana".
Old Sana'a
Yoma Saha
Yuuni 2011 ni, Sanaa din daa nyɛ Yemen tinzuɣu n daa nyɛ luɣi shɛli dini yiɣisi Yemeni gomnanti, President Ali Abdullah Saleh daa nyɛla dini ku so.May mini November goli sunsuni, tiŋ maa daa nyɛla tobushee, binshɛli niribi daa mi " 2011 Battle of Sanaa".
Kompini nima din be Burundi
Burundi, sokam ni moi shɛli Republic of Burundi, nyɛla "landlocked country" din be African Great Lakes yaɣili zaŋ ti Southeast Africa, ka di tarisi ni Rwanda zaŋ chaŋ north, Tanzania east nini south n ti pahi Democratic Republic of the Congo zaŋ chaŋ west. Burundi' tuma yaa jɛndi a pukparilim, di che ka di mali vaabu 30% GDP. pukparili niŋbu bɛla bɛla nyɛla din mali tɔhibu vaabu 90% zaŋ ti pukparilim. tIŋgbani liɣiri pam yirimi na "coffee" ni, di tɔhi vaabu 93% Burundi' ni ziri aʒia shɛŋa n kperi tiŋduya. Burundi nyɛla fara ni zooi dunia tiŋgbana yaɣ'shɛŋa puuni yini, ban zalisi bi chani viɛnyɛla, ban daabiligu bi za di naba zuɣu, ban ka shikuruti chana, ka dori binbirili din yuli booni HIV/AIDS zooi ni. Kamani vaabu 80% Burundi daadam biɛligu nyɛla ban be fara ni.
Daabihi ban yuli du
Yuya ŋɔ nyɛla kompini nima ban yuya du ka bɛ mali tuma du zuɣuri tiŋa ŋɔ ni. Di doli la "Industry Classification Benchmark taxonomy". Din bi lahi tumdi yuya bɛni amaa ka lee daim ni di bi lahi tumda.
Mahama Asei Seini
Kundivihira
Pubu:Lahabaya zaa Pubu:Siyaasa niriba Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni Pubu:Jintɔra Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana
Old Sana'a
Yoma Saha
Silimin goli May 2012 ni, ŋun kuri niribi ka kuri O maŋa tabiliri niribi daa nyɛla ŋun kpe Sanaa, ka o kpɛbu maa daa dusojanima 120 nyɛvili.
Silimin gɔli 23 January 2013, niribi ayi daa nyɛla ban kpi ka di nyɛla droni sababi ni, Radhya Al- Mutawakel ni Abdulrasheed Al-Faqih ni Open Societies foundations n daa sabi lala yɛltoɣili ŋɔ.
Houthi Gbibbu ( yuuni 2014 hali ni woyyo)
Silimin goli 21 September 2014, Houthi daa nyɛla ban deegi Sanaa sulinsi.
Silimin goli 12 June 2015, pohim zuɣu tɔbu nɛma din daa yi Saudiya na ka di niya nyɛ ni di gbaagi Shiite zalizaɣisirbi daa nyɛla din saɣim yi gahinda tiŋ zuɣu maa ni. UNESCO World Heritage Site daa nyɛla din gba saɣim pam.
Silimin gɔli 8 October 2016, pohim zuɣu tobunɛma din yi Saudi na daa nyɛla din saɣim duu din be Sanaa, kuli daa nyɛla bini maani shɛli lala duu ŋo ni. Niribi kamani 140 daa nyɛla ban koŋ bi nyɛvuli ka niribi 600 nyɛ ban nyɛ dansi. Tuuli bi daa bi saɣiti ni bani n be lala gamo ŋo nyaaŋa, amaa Coalition's Joint Incident Assesment Team daa saɣiti ni bani n saɣim ni maa ni maa ka lee lahi yɛli ni di daa nyɛla chirimbu din nyɛ lahibali biɛri ni tahi shɛli na.
May 2017 ni, International Committee of Red Cross nim daa ti lahibali wuhi ni tiri ka nyɛri daa nyɛla din di niribi 115 nyevili ka che niribi 8,500 soŋ barigu ni. Yuuni 2017 bahigu, tobu daa lan nyɛla din lu Houthis ni tingban zuɣulani Saleh bini daa di so nyɛvili ninvuɣ'kpɛma sunsuni.
Silimin goli Μay 2022 ni, yuma ayobu ni, tuuli matuuka yiɣirigu daa nyɛla din kpiɣi napoŋ Sanaa International Airport ni din daa be UN- brokered  dabisa pihoyobu nangbanyini tali Houthi nima mini tiŋduya  gomnanti.
Tiŋ maa biɛhigu
Sanaa bɛla Haql Saana, din nyɛ kamani 2,200m dubu gari kuligi dini. Lala luɣili maa nyɛla 50-60km waɣilim nudirigu zangbaagi nuzaa ni 25km wulinluhili zaŋ chaŋ wulinpuhil, ka be Sanaa nuzaa zuɣu ka lee ti nyɛ zaɣi moɣu  ayi kpa nudirigu polo. Wulinpuhili zanchaŋ wulinluhili Sanaa plain nyɛla zoya ni gili shɛli, ka vinvama sheeri di zuɣu na. Di nuzaa zuɣu nyɛla din du bɛla zaŋ kpari Arhab, dini mi shɛli al- Khashab taarihi ni. Sanaa plain maa nyɛla din kom zori kpɛri Wadi al-Kharid, din zori nuzaazuɣu, hali zan chaŋ nuzaa wulinpuhili, n  kpa al-Jawf din nyɛ kosoli zaɣi karili ka Yemen koma  zori kpɛri dini. Plain maa nudirigu zuɣu bɛla al-Kharid mini Wadu Siham sunsuni ka di kom zori kuni  Yemeni Tihama.
Sanaa maŋmaŋ bɛla plain maa moɣisilinli shee Jabal Nuqum mini Jabal an- Nabi sunsuni. Jabal an- Nabi zuɣusaa nyɛla 25km Sanaa wulin luhili zuɣu. Di biɛhigu shee ŋo zuɣu, tiŋ maa bɛla zoya sunsuni di wulinpuhili ni wulinluhili zuɣu, tiŋ maa yɛligibu dolila di nuzaa-nudirigu zuɣu.
Jabal Nuqum dula kamani 500 metres gari Sanaa. 10th century sasabira al-Hamdani, zoli maa daa nyɛla luɣi shɛli dini gbiri iron, di bahi bahindi di ku too lahi dolisi li zuŋo; o daa lahi boli onyx bali shɛli din yina Nuqum. Muhammad ibn Zakariya al-Razi daa buɣisi moɣili din be Nuqum; lala moɣili ŋo nyɛla dini bi mi shɛli shee. Lala moɣili ŋo daa biɛnimi ni di yihiri kom din yina zoli maa wulinpuhili shee ka gu ka taɣi kokpɛli Sanaa. Ko kpɛli ŋo nyɛla din daa niŋ 692(73 AH), poi ka di daa naan yi gbi moɣili maa, di buɣisiya ni lala kokpɛliŋo daa saɣim Sanaa yiya.Di bahi bahindi di ni miri tiŋ maa,Jabal Nuqum daa  bi nyɛ binshɛli dini nyara hali ni yuuni 1607 ( 1016 AH) saha shɛli dini daa ti me bini dini yɛn lihiri luɣi shɛli ka lahi che ka bi baŋ bi dimbi yi ti miriti  ba.
Sanaa plain maa mali tingbani barina dini boli shɛli volcano ŋmahima ka mali volcano cones ni lava ni niŋ yaɣi shɛŋa. Lala luɣili ŋo shɛli bɛla nuzaa zuɣu, palli din chɛni Qa al-Bawn plain shɛli din do nuzaa zuɣu ka be Amran ni Raydah shee.
Mɛbu Mɛbu
Sanaa tiŋ kurili nyɛla dini mi shɛli di yi waɣila zuɣu ka di nyɛ dini zaŋ kuɣa ni blooku shɛŋa di ni niŋ buɣim kuhi mɛra ka di ni too paagi jiramisa dibaa anii waɣilim. Di duunoya ni takoriti nyɛla dini zaŋ plaster yoobu n niŋ shɛli ka di vɛla. Tuuli maa ha di daa nyɛla dini gbibi ba yili daŋ niriba, ka duu pala daa nyɛ dini mɛri shɛli di yi ti niŋ ka bihi kpiɣi paɣaba ka pili zuliya nambu.
Gbinni maa daa nyɛla dini mali bin bira soŋdi shɛli ni ka lahi mali binkobiri niŋdi dini. Pumpoŋo bi bi lahi mali binkobiri bee bin bila ŋo niŋdi dini, din zuɣu ban su yiya ŋo nyɛla ban zaŋli yoogi shitori ( ŋo maa nyɛla din tahiri gadama na yili yidaa nima min ban lihiri mɛbu mɛbu tingbani maa ni, dama di nyɛla binshɛli zaligu ni bi saɣ'ti). Duu din be zuɣu saa maa dini boli shɛli mafraj nyɛla dini deeri saamba du shɛli ni ka lahi nyɛ du shɛli ni di ni ʒiina di yi ti niŋ ka bit yɛn nyu qat.
Yi pala shɛli dini mɛ Sanaa nyɛla dini zaŋ pumpoŋo na mɛbu mɛbu soya niŋ shɛli. Din zoogi di puni nyɛ "new villas" din nyɛ dini mɛ gariche nima gilu shɛli ka di too zoogi ka di be tiŋ maa nudirigu ni di wulinluhilipolo. Mɛbu mɛbu din lahi pahi n nyɛ zaɣi bihi " Egypt- yiya ni be shɛm". Lala yiya ŋo nyɛla din zoogi ka di be tiŋ maa nuzaa ni di wulinpuhili zuɣu Sanaa tingbani ni.
Tiŋ maa buɣisibu
Sanaa nyɛla dini pirigi shɛli buyi zuɣu dini n nyɛ Old City Dustrict ( al- Qadeemah) ni New city ( al- Jadid). Old City district maa nyɛla din pora ka mali tiŋ maa saha kura nɛma tiɛri ka bi biɛhigu n nyɛ saha kurili ha biɛhigu ka Al- Jadid nyɛla foŋ ni ka mali saha ŋo na mɛbi mɛbu. Tiŋ maa foŋ pala daa nyɛla dini lɛbigi shɛli yuuni 1960 ni hali zan chana dini daa piigi Sanaa ni di ni n nyɛ tiŋzuɣu.
Saha bihi din gari Sanaa nyɛla din zoogi n leegi foŋ karili din mali binyɛra pam, ka foŋ bihi pam din biɛni nyɛ dini niŋdi daabiligu pam shɛli.Di lɛbigimsim maa nyɛla tiŋ maa fukumsinima ni bi kpiɣi di soya. Di pam daa nyɛla din pili n yi tinkpansi kana. Palo liɣiri pahibu nyɛla binshɛli din gba che ka niribi pam yi tiŋ maa ni ka zaŋ bi daabiligu yi.
Souks nyɛla binshɛli din mali anfaani pam tinsi maa lɛbigibu ni.
Foŋdi foŋdi
thumb|The 1,000-year-old [[Bab al-Yaman|Bab Al-Yemen (Gate of The Yemen) at the centre of the old town]] thumb|Evening in the Old City thumb|Market in the Old City thumb|Vegetable garden in the old city Sanaa tiŋ kurili (Arabic: مَدِيْنَة صَنْعَاء ٱلْقَدِيْمَة, romanized: Madīnat Ṣanʿāʾ Al-Qadīmah) UNESCO nim ni boli shɛli World Heritage Site. Tiŋ kuriili maa nyɛla niribi ni daa be shɛli n gari yuma 2,500 ka mali mɛbu mɛbu din kuli za dede pam. Mɛbu shɛli din yuugi gari mɛbu zaa Sanaa tingbani ni n nyɛ Ghumdam Nayili.Tiŋ maa daa nyɛla UNESCO nim niboli shɛli World Heritage Site yuuni 1986. Kpaŋ maŋ nyɛla dini niŋ dishɛli din yɛn che la tiŋ maa mɛbu kura maa be viɛnyɛla di puuni shɛŋa n nyɛ Samsarh ni Great Mosque of Danaa din gari yuma 1,400 zuɣu. Di nyɛla saha kurili uaɣori gooni din dubu paagu 9-16 meters, tiŋkurili maa mali gari jiŋa kobiga, shinshɛri pinaayi ni yiya 6,500. Di pam nyɛla din chaŋ ti ŋmani saha kurili skyscrapers, la nyɛ din waɣi pam ka di zaŋ bin pati pilli. Di daa nyɛla dini zaŋ frame nima, glass nima din bombom n pahi li viɛlim.
Tiŋ kurili maa daa nyɛla din mali quateersinima, din daa be luɣi shɛli jiŋli ni be, shinshɛɣu ni bindira puu. Bina din yiiri salinima sani daa nyɛla dini bahiri shɛli doli chutes. Zoya maa pohim maa zuɣu, di daa nyɛla din kuuri yom ka bi daa zaŋdili leeri buɣim tiri shinshɛri maa. Amaa bindira garichenima maa daa nyɛla dini zaŋdi ko shɛli dini paɣi puhi jiŋli yoɣira.
Al-Tahrir
Al- Tahrir daa nyɛla dini me shɛli ka di nyɛ foŋ palli ni daabilgu shee n zaŋ ti Sanaa yuuni 1960 saha.Di na nyɛla foŋ gahindili zaŋ titiŋ maa amaa daabiligu nyɛla din siɣi tiŋ pam. 21st century saha lɛbigimsim daa nyɛla dini bori ni di nyɛ dɛma dɛma tiŋzuɣu.
Bi'r Al- Azab
Di nyɛla Ottoman ni Jewish tiŋ kurili din be Sanaa tiŋ kurili maa wulinluhili zuɣu, Bi'r al-Azab daa nyɛla dini tuu boli shɛli taarihi kundunima ni yuuni 1627 ( 1036 AH), Ghayat al- amanni din daa nyɛ Yahya ibm al- Husayn ni sabi shɛli.
Di ni daa niŋ ka di pahi Sanaa zuɣu maa, Bi'r al-Azab daa nyɛla foŋdi zaɣiyini dini daa miri cho di lɛbigimsim yuuni 1970 ni. Pumpoŋo di pa nyɛla luɣi shɛli niribi ni be, ka tuma du zuɣuri gba be, Prime Minnister wofici ni o zuɣulan pahi gba tuma duri nyɛla din be kpe.
Din pahi
Foŋ shɛli din be pali kara diba ayi tiŋ maa ni (Ring road ni Sittin ) sunsuni nyɛla din kuli daha, ka niribi nyɛ ban galisi tiŋ maa ni pam ka lahi kuli be nimmohi ni saha kam. Lala foŋdi ŋo nyɛla pali kara ni dili shɛli kamani al- Zubayr ni Abd- al Mughni Pala, ka lora kuli nyɛ ban dolli. District shɛŋa din mali dariza pam lala findi ŋo ni n nyɛ al- Hasabah din be nuzaa zuɣu ni Shumayla din be nudirigu zuɣu. Al- Hasaba daa nyɛla tinkpaŋ din walihi Sasabiribi Al- Hamdani ni Al- Razu ni daa buɣisili shɛm, amaa din daa ti yɛn paagi 1980 ni di daa leela fiŋ din be Sanaa.
Foŋ shɛŋa din daa be Haddah Palli nudiriguwulinluhili zuɣu daa nyɛla din mali kom ka tingbani maa kuli lahi nyɛ kasi. Niribi pam daa nyɛla ban yi Aden labi lala foŋdi ŋo ni Yemeni nim ni daa niŋ nangban yini yuuni 1990. Yuuni 1990 hali na ni zuŋo, tiŋ maa nyɛla dini kuli mɛri yiwaɣila ka di soŋsiri tiŋ maa lɛbigimsim.
Administration
Yuuni 1983 ni, Sanaa daa nyɛla niribi di kuli zoogi luɣi shɛli, ka bi daa zaŋ tiŋ maa leegi di toli governorate din yuli daa nyɛ Amanat al- Asimah. Lala governorate daa lahi nyɛla dini pirigi shɛli districts dibaa awoi yuuni 2001, tingbani zuɣulana Decree No. 2; district din pahi pia, Bani Al Harith District daa nyɛla dini zaŋ shɛli pahi lala  yuuni maa. Amaa Amanat al- Asimah Governorate fukumsi ni di pubu daa bi neegi ti salo. Lala saha ŋo hali ni zuŋo Sanaa daa malila district niim ŋo
Daabiligu
thumb|Market stall in Sanaa Taarihi ni, Sanaa daa mali luɣi shɛli dini gbiri tingbani .Zoya din be Sanaa daa nyɛla dini gbiri shɛli yihiri onyx, chalcedony ni cornelian. Di daa mila tiŋ maa di kuriti tuma zuɣu, British ni buɣisi shɛli " ni di mali yuli" 20th century ni,ka yuli maa daa lee sheegi. Yuuni 1920 Sanaa daa nyɛla British ni buɣisi shɛli "ni di mali binwola ni kosuŋ".
Dini daa nyɛ Yemen tiŋzuɣu maa, tuma kobigu puuni vaabu pihinahi nyɛla gomanti tuma. Tiŋ maa lahi nyɛla Yemen daabiligu gahindili shee. M-pahi,kamani tinsi din zoora, Sanaa mali jɛngama zuɣu tuma  din nyɛ kamani kobigi puuni vaabu pihitanaayi yuuni 2002 ni.
Yuuni 2004 ni kobigi puuni vaabu 58.9% binyɛra din be tiŋmaa zaa ni, ni 31.3% tuma din be Sanaa bela daabiligu yaɣili. Binyɛra malibu n pahi ata zuɣu. Sanaa lahi mali saambidugbɛra ni bindira dandi shee gari tiŋmaa ni luɣili kam.
Günther Heydemann
World War II
Bini din gbaai silimin goli 15 September zaŋ chaŋ 2 October 1941, Heydemann,ni daa nyɛ komanda n zaŋ ti GS U-575, o daa pahi la Wolfpack Brandenburg n tumdi n tiri Greenland southeast din be North Atlantic. Silimin goli 2 October, Heydemann daa siɣi Tuva n ti. U-575's tɔbu din pahiri buta gɔrim ni din daa pahiri buyi Drumbeat tuma ni, bɛ ni lahi booni shɛli Second Happy Time,Bɛ daa ti la Heydemann tuun gahindili ka o daa bi tum ni sitima shɛli. U-575's gɔrim din daa pahiri bunahi ni din daa pahi Drumbeat tuma tumbu bunahi ni, Heydemann daa siɣiya ni Robin Hood zaŋ ti silimin goli 16 April 1942.
Old Sana'a
Daabiligu
Tuma 62% din be Sanaa tumdimi tiri ban ka gomnanti yaɣili, ban su bi maŋ maŋ ta, ka zaŋ gomnanti tuma din kpiɣiri 31%. Waqfs tiŋduya kampani nima, ni tuma din pahi n kuli pa banbala maa zuɣu ka di shɛli bi kpiɣiri yaɣiri 2%.
Sanaa daabiligu nyɛla din galisi di yi niŋ ka di zaŋli ŋmahindi niribi ban be tiŋmaa ni: yuuni 2004 ni, di daa nyɛla yiŋ zaŋti yemennima 9% amaa ka nyɛ 16% zaŋ ti tiŋ maa daabiligu ni 22% zaŋti tumanima. Sanaa kohimma nyɛla din pora, kamani din ni too kpiɣi niribi 3.88 tuma; amaa ka lee gari Yemen zaa dini din nyɛ 2.87 ka Aden ko dini n-galisi dini n-nyɛ 6.88 niriba. Yuuni 1992 ni 2006 sunsuuni, 39% tuma din be Yemen daa nyɛla shɛli din be Sanaa, nti pahi 33% kohimma pala. Ayi lihi tuma bobu, Sanaa mali tuma gari tiŋ kam din be Yemen buta zuɣu ni.
Günther Heydemann
Tuma buɣisibu zaɣ'ŋmaa
O ni daa nyɛ komanda n zaŋ ti GS U-575 Günther Heydmann nyɛla ŋun zali yuli ni sitima dibaa ayɔbu fimbu din kalinli yiɣisi.
Eureka
Eureka nyɛla tiŋgbaŋ karili (city) n-be United States,di nyɛla California tiŋgbani yaɣ'shɛli.
Old Sana'a
Fakari
Di bahi bahindi sanaa daa nyɛ tiŋ din biiri maa zaa yoli, ka daabiligu chɛni viɛnyɛla ka tuma be tiŋ maa ni gari tiŋ kam Yemen, di lahi mali fakari gari tiŋ kam tiŋ maa ni. Di nyɛla yiŋ zaŋti niribi 6.5% fakari ni mali shɛba tiŋ maa ni ka lahi nyɛ yiŋ ti niribi 23% fakari nim ban be foŋ ni. Kamani niribi 15% nyɛla ban be tingbani maa fakari gbinni yuuni 2007 ni. Niribi pam lahi biɛni ka du n gari fakari line maa amaa ka fara na kuli nyɛ dini mali ba.Tuma kalinsi lahi nyɛla yɛli muɣisirili zaɣ'yini, vihigu wuhiya ni niribi ban paagi 25% nyɛla ban ka tuma tiŋ maani.
Daabihi Yɛli muɣisira
Yuuni 2005, Mitsubishi Research Institute ni daa pu Yɛmeni daabilgu 488 Sanaa dina daa nyɛla dinnyɛ 175 di puuni. Bi daa nyɛla ban yɛli yɛlimuɣisira din ŋmani taba bi daabiligu niŋbu ni tiŋ maa ni. Farigu dibu daa nyɛla din nyɛ yɛlu muɣisiri gahindili zaŋchaŋ bi daabilm mini gomnanti yɛltoɣa. Daabilgu shɛŋa daa nyɛla ban too zaŋdi bi milinsi ka bi yori farigu ka ŋo lo ŋo zaŋ daabiligu shɛŋa din kpalim niŋ miɣisiɣu ni dama bani n kuli yɛn yo farigu maa. Yuubi di yi ti niŋ ka nɛma yi tiŋ duya paana daa nyɛla din siɣisiri daablim dama shɛba daa too lahi yorilaɣi para tiri ban yɛn yihi nɛma maaa din kuli yɛn niŋ ka nɛma maa yihi yom.
Laɣiri yɛltoɣa gba nyɛla din kuli paari daabihi pam ban be Sanaa: dama banki sama.nyɛla din du zuɣusaa., ka ban tiri laɣipaŋda nyɛ ban bori ni bi zaŋ bin kara zali di zaani la lala ŋo nyɛbu too to.
Energy
Poi ni tobu maa, Yɛmen niɣilim buɣim daa nyɛla dini nyɛri shɛlu Ma'rib gas- fired pawa plant, din daa du pohim zuɣu yuuni 2009 ka daa tiri 27 halini40% tiŋ maa niɣilim buɣim saha shɛli dini daa be tuma ni. ( poi ka lala ŋo daa niŋ, niɣilim buɣim daa nyɛla din yi diesel pawa plants din be Sanaa). Ma'rib plant nyɛla din gbuni kpalanzuya ni Bani Hushaysh teesa bila pawa line shɛli din yaa nyɛ 400kV, ni Bani Hushaysh teesa gba tuɣi teesa shɛŋa din be Hizyaz. Amaa Ma'rib Sanaa pawa soli maa daa nyɛla niribi ni tuhiri pam, 54 ka bi daa tuhili pawa line maa zuɣu din gbaabi yuuni 2010 ni 2013. Ma'rib plant maa daa nyɛla din che tuma yuuni 2015 ni. Dhaban ni Hizyaz teesa nima maa daa nyɛla luɣi shɛli din gba tiri buɣim ka.daa lahi nyɛ din tiri Ma'rib plant. Dhahban teesa.n nyɛ teesa kpani Sanaa; ka.be 10km nuzaawulinluhili tiŋ maani, di daa na mali la 20MW yaa ka laɣim nyɛ 50MV. Hizyaz teesa daa nyɛla din mali pawa plantnima ata tuuli dini din yaa daa.nyɛ 30MW.daa nyɛla dini naa shɛli yuuni 2002. Din pahi daa nyɛla 60MW ka bi daa zaŋlu pahi yuuni 2004 ka yuuni 2007 din pahi ata maa daa nyɛla dini zaŋ shɛli pahi ka di yaa nyɛ 30MW.
Dini daa kuli niŋ ka prewar.pam Sanaa daa nyɛla dini zaŋ shɛli gohi niɣilim buɣim maa, n ti pahi tiŋ maa 35 luɣi shɛŋa niribini be niɣilim buɣim gbaabu daa bi za viɛnyɛla. Laati daa nyɛla dini kuli kpihiri shɛli ka vihigu din niŋ yuuni 2011 daa wuhi ni niɣilim buɣim daa nyɛla din biɛni hour yini biɛɣu kam.
Tobu maa daa nyɛla din dahimbuɣim yaɣili maa Yemen ni, ka.diliri nyɛ dini daa kuli liriti tiŋ maa, laɣiri kalinsi din yɛn gbibili viɛnyɛla ni kpam dii bi saɣi. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2018, 43%Sanaa buɣim nɛma daa nyɛla din kuli saɣim zaa ka 38% din kpalim gba saɣim bɛla; din pahi 81% daa bi tumda. Lala ŋo zuɣu salo pawa tibu Sanaa daa nyɛla din kuli lahi kani: dabisili puuni 50MW buɣim ka tiŋ maa daa bora amaa bi daa nyɛrila 40MW. Salo buɣim tibu nyɛla binshɛli Hizyaz teesa ni pa niŋdi shɛli di toli amaa ka di yaa nyɛ din boogi chaŋ 7MW. Salo niɣilim buɣim tibu kuli gbaarila 2% niribi salo maa zaa ni, saha pam foŋ shɛŋa dinkoɣi koɣi niɣilim buɣum nyɛla din mali liɣiri pam. Jengama zuɣu nima ban mali bi toli generatanima gba kohiri niɣilim buɣum tiri niriba, ka too nyɛri niribi kobigu puuni vaabu 2.8% ka di liɣiri maa kuli nyɛ kamani gomnanti niɣilim buɣim liɣiri. Niɣilim buɣim pam din be.Sanaa nyɛla din yi jengama zuɣu nim ŋo sani ban mali sola panelnima bee diesel generatanima, ka di daa lihiri niribi kobigu puuni vaabu bu pihita. Sola buɣim maa nyɛla din daa nyɛ yuli pam Yemen yuuni 2015 ni, ka yuuni 2016 ni ka di daa leegi binshɛli din tiri niɣilim buɣim pam tiŋ maani.
Kpam liɣiri ni diesel liɣiri nyɛla din pahi pam tum tobumaa ni pili ; pumpoŋo di liɣiri nyɛla 150% gari dini daa nyɛ sham yuuni 2017 ni. Kpakparishɛli din daa yoli niŋSanaa daa nyɛla din niŋ September 2019 ka daa  che ka kpam dabu shee muɣi.
Baŋsim bobu/bohimbu
ISanaa nyɛla luɣi shɛli baŋsim ni be Yemeni tinsi ni ka mali gari tiŋmuni maa zaa.
Jengama zuɣu baŋsim soya nyɛla niribi ban be tiŋ maa ni ni bori shɛli pam, amaa di nyɛbu shee di bi viɛli ti paagi din be tiŋshɛŋa ni.
Sanaa district nim maa malila bi dintoli baŋsim bobu shee ka.gomnanti karinzona galisi di zaɣiyini pam ni.
Tobu shɛli dini daa tuhi Yɛmen maa daa nyɛla din dam baŋsim bobu Sanaa. Poi ka gomnanti maa daa kpiɣi national bank maa Sanaa n tahi Aden yuuni 2016 ni di daa nyɛla din che gomnanti tum tumdibi yobu Houthi ni daa deegi tiŋ shɛŋa. Karimbanima pam daa nyɛla ban che.wuhibu, lala ŋo zuɣu bi daa zaŋla niribi zali karimbanima ŋo zaani ka lala niribi ŋo daa lee ka karimbatali baŋsim.
Sanaa University daa nyɛla dini me shɛli yuuni1970 ka di niya nyɛ di ni soŋsi niribi ban be Yemen ka bi tum karimbatali tuma. Di daa ti yɛn paagi yuuni 1984, di ko n daa nyɛla karinzoŋ karili din be Yemen. Lala saha ŋo di kpiɣibu daa dumi chaŋ 68 karimbihi yuuni 1970 ni 71, n chaŋ 9,700 yuuni 1983 zaŋ chaŋ 1984.
Di tuuli yuma ni, Sanaa University daa nyɛla Kuwait ni gbibi shɛli ka profesanima, administratanima, ni karimbu nɛma nyɛ din yiri Kuwait chani Yemen. Di daa ti yɛn paagi yuuni 1980s profesanima pam daa yi Ain Shams University din be Cairo. Lala saha ŋo, kobigi puuni vaabu pia karimbihi daa nyɛla bipuɣinsi. Karinzoŋ maa yuuni daa malila semester dibaa ayi ka semesta kam nyɛ bakoi pishiayika. Ka bakoi anii vuhibu saha. 1984 saha, karim wuhibu daa nyɛla laribu ni kariŋzoŋ yaɣa maa zaa gbaa yihi tabiibi yaɣili, luɣi shɛli dini daa wuhiri karimbihi siliminsili ni. Yaɣa din be Engineering ni Medical Sciences daa gbaaya ni di wuhiri karimbihi siliminsili ni.
Yuuni 1984, karim bipala ban daa nyɛ niribi anu Sanaa University ni zaɣ'yini daa nyɛla ban karim siɣisi yuma anahi.
Alaafee
Di daa ti yɛn paagi October yuuni 2016 ni, alaafeei bobu shee kalinli daa nyɛla 88 Sanaa metro foŋ ni. Ŋo lo ŋo daa nyɛla tuuli niribi lihibu shee dibaa anu ( ka lihiri niribi 1,000-5,0000 yini kam) 56 alaafeei centres ni ashibiti nima 19. Lala ashibiti nima ŋo mali goriti kamani 6.9 niribi 10, 000 kam zuɣu, din gari tiŋ muni maa zaa average din nyɛ 6.2 amaa ka gba lee be gbinii gari dini simsi nidi mali shɛm dini nyɛ goiriti 10.
Di daa ti yɛn paagi yuuni 2016 ambulancinima daa nyɛla 25. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2019, alaafeei tuma duri din kalinli nyɛ 77 n be Sanaa daa nyɛla Health Cluster partners ni soŋdi shɛli, soŋ sim maa n daa nyɛ barinima lihibu, tima tibu, kpam ni kom soŋsim ni tumtumdibi baŋsim lɛbu.
Zaba zaba din be Sanaa daa nyɛla din dam alaafee bomma shee. Yuuni 2018 ni saɣimbu nim maa zaa samili daa yisila 191 million ni US$233 million sunsuni. Yuuni 2016 saha, alaafeei tumtumdibi 20 kam daa nyɛla ban yɛn lihiri niri 10,000, lala ŋo daa nyɛla din boogu chaŋ 14 yuuni 2018 ni,  din kuli do gbinni garu World Health Organization nim ni saɣiti shɛli dini n nyɛ alaafeei tumtumdibi 22 zaŋti niribi 10,000. Tima nyɛla din ka Sanaa ka Cancer doriti din kalinli paagi 57 ni yaan nina doriti 8 tima kani. Ti shɛŋa din bɛni nyɛla din liɣiri kuli dara. Silimin gili 27, April 2018, As-Sabeen Maternal Hospital daa nyɛla zuɣusaa tobu nɛma ni gbaagi shɛli ka di daa che tuma. Yuuni 2020, lahibali daa kani wuhiri ashibiti maa zaa ni pa nyɛ shɛli.
Ulrich Biesinger
Ulrich Biesinger
Old Sana'a
Alaafee
Din pahi, dini daa kpari Sanaa International Airport silimin goli August 2016 ni daa nyɛla din che ka Yemenima ku too go n chaŋ tiŋ duya ti deegi alaafee soya din ka tiŋ maa ni. Poi ka di daa naan yi kpari, niribi ban kalinli paagu 7,000 yemenima daa gori chani ti bori alaafee tiri suhu, yaan nina, sabili,  ʒim doriti ni cancer doriti.
Sanaa daa lahi nyɛla tiri ka nyɛri doro ni kpe shɛli Yemen tum yuuni 2016, ka Bani al- Harith District daa ti lahibali wuhi ni doriti pam daa nyɛla din niŋ January goli hali ni August goli yuuni 2016. Amanat al- Asimah gobernorate gba daa nyala din paya diyi kana gbankoɣu doriti kalinli Yemen yuuni 2019, ka be.Saada Governorate nyaaŋa.
Corona Virus
Silimin goli May 2020, dini daa niŋ ka coronavirus kuli gili luɣili kam maa, Houthi fulumsinima daa nyɛla ban kpari dahi pam ka lahi kpari pala disttrict pii ni di ni daa niŋ ka doro maa kalinli daa du zuɣusaa. Lala saha maa yaha, bi daa lahi nyɛla bam kuli soɣiri lajibali din wuhiri doro maa ni daa gili tiŋ maani sham, ka daa lahi zaɣisi ni bi wuhi ninvuɣ'shɛba doro maa ni daa gbaagi, ka lahi nyɛ ban daa kuli niŋ alaafeei tumtumdiba, lahibali sabiriba ni daŋ fukumsi din kuli yɛn che ka bi bi yaagi bi noli zaŋkpa doro maa polo. Ninvuɣ'yino daa ti yɛliya ya, ni di yi ti niŋ ka bi zahim so ka doro maa ka o ningbina ni bi malila di gbaŋ maa tiriba ka lee kuli soɣiri din kpalim. Di daa ti yɛn paagi Silimin goli May yuuni 2020, ashibti gaŋ shɛli dim daa kuli be Sanaa ka nyɛ din mali nɛma din ni too tibi coronavirus n daa nyɛ Kuwait University Hospital. Barinima daa kuli nyɛla ban kpe ashibiti ŋo ni pam silim goli May tuuli bakoi, alaafeei tumtumdibi maa daa nyɛla ban kuli dihitabili ni lala niribi ŋo nyɛla coronavirus ni gbaagi shɛba; Houthi fukumsinima daa nyɛla ban kuli bi yihiri shɛhira gbana maa naa, amaa gbaŋ shɛŋa daa ti yina silimin goli May 4 2020, ka daa wuhi shɛhira gbana ata din wuhi ni lala niribi ŋo daa nyɛla doro ŋo ni mali shɛba ka di daa kuli nyɛ dini bahiri shɛli pohim zuɣu.
Kali
thumb|A [[Majlis#Residential|majlis (sitting room) in Sanaa, 2013]] thumb|Store models showing traditional Sanʽani women's clothes left|thumb|Art gallery in Sanaa
Yila
Sanaadaa nyɛla dini kuli mi shɛli di yila zuɣu dini daa booni shɛlu al-Ghina al-San'ani(Arabic: الغناء الصنعاني al-ġināʾ aṣ-Ṣanʿānī) bee "song of Sanaa dini daa mi shɛli tum 14th century ka UNESCO nima daa zaŋ Intangible Cultural Heritage tili yuuni 2003 ni. Bi yila ŋo da pala din be Sanaa ko, di daa lahi nyɛla din be Yemen foŋ shɛŋa yaha, amaa di nyɛla dini daa kuli zaŋ shɛli ti Sanaa. Di nyɛla genres bee colors dibaanu zaɣ'yini Yɛmeni yila ni n pahi Yafi'i, Laheji, Adeni ni Hadharami.
Di nyɛla din pahi bi laɣinsi ni, ka samra nyɛ din pahi bee yuŋ amiliya laɣinguu, ni magyal bee zo nima yi ti laɣim.
Di ni niŋdili shɛm nyɛla, yili yiini ni niribi ayi ban ŋmeri binkumda,yino yɛn ŋmerila qanbus ( Yemeni lute) ka ŋun pahi maa ŋmeri sahn nuhasi, din nyɛ tahi ʒiɛɣu dini zaŋ tu yili yiini nubiho ni, ka zaŋ nubihi anii maa pahi kparisirili ka di kumda.
Yila maa nyɛla dini yiini shɛli laribu ni ka yila nim ŋo nyɛ dini mi  shɛli di yɛltoɣa diɛma ni namboɣu yɛltoɣa zuɣu. Yili yiinibi nyɛla ban zaŋdi kukoli viɛla,ka di yili buni, di zaani mi di yi ti niŋ ka binkumda maa yɛn ŋme.
Tuuli yila ŋmabu Yemen, din daa gbaagi yuuni 1983 hali ni 1940s ni Sanaai yila daa nyɛla din nye din galisi gari yila kam Yemeni baan taa too nyaŋdi dari yila casetina ni anfooninima ( Aden). Di daa ni daa lu, Saani yila daa nyɛla din kuli nyɛ niribi ni daa baŋ shɛli pam ka daa lahi nyɛ yila dabam ni daa kpari shɛli, Western ni India yila daa nyɛla din pahi nti pahi yila din daa kuli be laribu tingbana ni. Sanaani piligu baansi daa nyɛla ban yi adiini daŋnima ban daa mali arizichi pam. Niribi ni daa kuli mi so n nyɛ Ali Abu Bakr Ba Sharahil, ŋun daa ŋmaagi ti Odeon Records; baansi ban daa kuli lahi biɛni n daa nyɛ Muhammad ni Ibrahim al-Mas, Ahmad Awad al-Jarrash ni Muhammad Abd al Rahman al- Makkawi.
Kpɛrigu
Yemen nyɛla din kali kpɛrigu mali arizichi pam.Sanaani, kpɛriti maa pam nyɛla dini niŋdi shɛli Markaz al- Thaqafi, dini daa tuu mali shɛli ka di nyɛ du shɛli dini niŋdi laɣingu. Di malila laati ni binkumda ka mali kpinkpama zaɣi bihi amaa ka polo lee kani ni di zaŋdi kpɛrigu nɛma soŋda. Yaha, di bahi bahindi, liɣiri ni dii kani maa, di nyɛla dini laɣisiri kpɛri kpɛritiba ka bi kpɛriti wuhiri niriba ban kore be dini, di yi ti niŋ ka niri be viɛnyɛla kpɛrigu maani, ka ban lihiri maa daa la ka kpahi nuhi ka lahi nyɛ bankuhiri di yi ti niŋ ka kpɛri kpɛriti tum birigi bee n yɛli binshɛli din tahi gadama na. Katherine Hennessey daa nyɛla ŋun zaŋ niribi haŋkali kana ka dama.Yemeni paɣiba daa nyɛla ban mini dabba kpɛrita, ka sabira ka lahi directiri kpɛriti (Nargis Abbad nyɛla dini daa mi so pam),ka nyɛ ban zoogi ka bi be ban lihiri kpɛrigu maani ka zaŋdi bi bihi pahiri bi maŋ zuɣu. O daa zaŋ lala ŋo maɣisi tiŋshɛŋa din be laribu kamani Qatar ni Saudi Arabia mali la tuma niɛma pam, amaa ka dii ka kpɛrigu, ka kpɛri kpɛritibi ni banlihiri kpɛrigu daa nyɛla dini waligiri paɣibi nidabba.
Yemeni nim ni daa niŋ nangban yini naagi, yuuni 1990s piligu,gomnanti daa nyɛla ŋun soŋsi national theatre yuuni churi, dini daa zaŋ shɛli ka di min World Theatre Day din luri silimin goli March 27 doli taba.21st century ni, kpɛrikpɛritibi ni ban lihiri ka bi kpɛritimaa daa nyɛ ban zoogi ka bi yina Sanaa. Yuuni 2012 ni, n pahi chuɣu maa zuɣu, kpɛrigu compateesa daa nyɛla Equal Access Yemen ni Future Partners for Development ni soŋsi shɛli, ka kpɛriti laɣinsi dibaata tiŋ maa ni daa nyɛ banbe dini.Di daa mali la chandi buyi, tuuli chandi maa daa nyɛla dini niŋ shɛli governorates dibaa ayobu ni ka chandi a yi maa daa nyɛ dini daa niŋ shɛli Sanaa.
Colleges of education Din Be Ghana
This is a list of the 40+ Colleges of Education in Ghana:
Joseph Betino
Joseph Betino (bɛ dɔɣi o la 27 August 1966) ka o nyɛ Ghana siyaasa ŋun pahi p"Eighth Parliament of the Fourth Republic of Ghana" nima ni ka zani ti  Suaman Constituency din be Western North Region. Lɛm paati jintɔri, National Democratic Congress nira n-nyɛ o.
O pilli mini shikuru baŋsim bɔhimbu
O ya n-nyɛ Nandom ka bɛ daa dɔɣi o anashaara goli 27th of August 1966. Yuuni 1990, Betino daa naai o "A level" baŋsim bɔbu.
Siyaasa
Betino daa na nyɛla "District Chief Executive" zaŋ ti Suaman Constituency. O daa kpaɣiri m-bɔ lɛm paati (NDC) jintɔri tali "Primaries" Suaman Constituency ka daa di nasara zani n-ti  2020 Ghana zaa piibu piibu December 2020 piibu piibu ni. He pulled 8900 votes representing 51.2% of the total vote to win.
Colleges of education Din Be Ghana
Kundivihira
Colleges of Education Din Ghana Pubu:Ghana Shikutti Yɛltɔɣa
Laurent Blane
Laurent Blane
Joseph Betino
Maŋamaŋa biɛhigu
O nyɛla dolodolo nira.
Kundivihira
Pubu:Lahabaya zaa Pubu:Siyaasa niriba Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni Pubu:Jintɔra Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana
Old Sana'a
Kpɛrigu
Sanaa kpɛrigu daa nyɛla tobu ni kum ni saɣim shɛli yuuni 2010 ni. Maan pahi, dini daa niŋ ka Houthis daa deegi tiŋmaa sulinsi yuuni 2014 ni bi daa nyɛla banzaŋ zali kpana niŋ paɣaba ni dabba laɣimbu, nɛma yabu ni diɛma tiŋzuɣu maa ni. Silimin goli December 2020, laɣingu zaɣ'yini daa nyɛla ban kpɛri ka di nyɛla ni dibori mi ni di labi duhi tiŋmaa nima suhupiɛlli tobu maa nyaanga ni coronavirus doro la zuɣu.Mohammmed Khaled, n daa lihi ka kpɛrigu maa chaŋ viɛnyɛla, ka niribi pam daa nyɛ ban chaŋ ti lihili,paɣaba, dabba ni bihi daa nyɛla ban chaŋ.
Binkobiri biɛhigu shee
Kamani Ta'izz binkobiri biɛhigu shee, lala binkobiri biɛhigu shee ŋo nyɛla dini daa gbaabi binkobori moɣini kamani Arabian leipard, ka lahi ʒi binkobiri yi tiŋ duya kuna kamani Africa gbiɣima ni gazelles. Gbiɣima maa daa nyɛla dini tiɛhi ka shɛbi yi tiŋ yuli booni Ethiopia na amaa dini daa kuli niŋ vihigu di daa wuhiya ka bi mini gbiɣima ban be Ethiopia Adis ababa binkobiri biɛhigu shee ŋo wali ka daa lee  ŋmani binkobi shɛba dini zaŋ yi Africa wulinpuhili ni nudirigu polo na.
Lahibali wuligubu ni Gobu gobu
thumb|A few of Sanaa's many dababs Transport din be Sanaa daa nyɛla dini piri shɛli doli paɣaba ni dabba ka dabbba kobigu puuni vaabu pininuni yini nya ban kpɛri lora ni din pahi ka paɣaba kobigu puuni vaabu pihinu ni ayobu nyɛ ban too zoogi ka bi kuli chani tiŋa. Ŋo lo ŋozaa ni niribi ban daa too zoogi ka bi mali bi din toli binbara daa kuli bi galisi tiŋ maa ni ( kobigu puuni vaabu pihita yinika dabba n daa mali bi dintoli binbara ka kobigu puuni vaabu pishi paɣaba puuni n daa mali bi din toli bin bara). Chechenima ni motor nim babu gba daa kuli nyɛla din bi zoogi tiŋ maa ni ka dabba kobigu puuni vaabu dibaanu ko daa nyɛ banbari cheche ka paɣabi ban bari cheche daa kuli bi galisi tuŋ maa ni.
Lora nima ni binbara din daa kuli kpɛri sanaa daa nyɛla niribi dintoli binyɛra. Passaja nim ni daa zoogi ka bi kpɛri shɛli n nyɛ boosu bihi dini daa mi shɛli dababs, ka yuuni 2005 ni di kalinli daa nyɛla dini zahim shɛli kamani 4- 7,000  Sanaa; boosu bihi dini daa mi shɛli nuss-buss daa nyɛla din kalinli be 5,500 ni 7,300 sunsuni; taxinima din daa kuli zoogi daa nyɛla kamani kalinli 33,000. Lora kpɛbbu daa nyɛla din lɛbigi tiŋ zuɣu maa ni pam ka boosu nima ni boosubihi ni boosunima kpɛbu shee daa kuli nyɛ din zoogi pam be tiŋpuuni, Amaa, tiŋsi din be Sanaa kpaŋ kpaŋa daa nyɛla dini daa bitoo mali lora na ŋo chɛni shɛli, ka di zaya ni lala tiŋ ŋo niriba chaŋ ti paagi palu kara maa zaɣyini kanaan yi nya lora ŋo puuni shɛlu kpe.Soya pam daa nyala dini bi waɣa, ka di euhi kamani di taa ti yan chaŋchandi waɣila, di zami ni di kuli yiri kpɛri lora. M pahi, boosuna ŋo kalinli din daa be pala maa zuɣu daa nyɛla din wali biɛɣu kuli kam, dama droba nima shɛhira gbaŋ daa bi wuhi ni droobanima ŋo kuli be palli maa zuɣu saha kam. Coachiima gba daa lahi biɛni ti tiŋkara kamni Aden mini Taiz.
Sanaa pala daa nyɛla din kulu galisi ka daabiligu nyɛ dini luli niŋdi shɛli sahakam. Tiŋ maa pala pamdaa kulu nyɛla din yiri nuzaa kuni nudirigu, ka pala din ŋmaari yira daa kulu nyɛ dibaayi konko. Traffic daa kulu nyɛla din zoogi ka di be pali shɛŋa din be sunsuni maa. Pala maa daa nyɛla din kulu muɣira, ka di daliri kuli nyami sabisi nima din daa kulu tumdi tuŋ maani daa nyɛla din zoogi ka niribi ka dini ka di galisim ŋo nyɛ din daa tahiri vuhibu yɛli muɣisira na pam tiŋ maa ni. pohim maa saɣimbu maa daa lahi nyɛla din daa kulu nyɛ din dii jahi dama kamani Mexico City bee Kathmandu, Sanaa bɛla ŋmanni ka zoya n kulu gilli ka lala ŋo zuɣu che ka tulim labiri luri tiŋ maa ni lala tulim ŋodaa nyɛla din gbaa pahi ka pohim saɣimbo maa daa bi too yira di yi ti niŋ ka di niŋ.
Sanaa n daa mali trafiki saratu nima n gari tiŋ kam Yemeni tingbani ni, ka di kalinli daa nyɛ 2,898 yuuni 2013, din daa nyɛ Ta'izz saratinima buyi zuɣu, ka Ta'izz ŋo gba nyɛla tiŋ din daa pahi buyi sarati nima kalinli polo. Din daa too zoogi ka saratinima ŋo niŋ di maa puuni shɛli n yɛ; pala zuɣu zali kpana daa bi nyɛ binshɛli bini dola, pala zuɣu bombu nima din wuhiri daa nyɛla din kanai, ban chɛni tiŋa pala yaɣibu shee kalinsi ni lora zaŋzalu yiriŋ,di daa naaan too niŋ ka lora nyɛ dini zaŋ shɛli zali pali yini yaɣa a yi zaa.
Pala zuɣu saratunima maa kalinli daa nyɛla din kuli boogi kobigu puuni vaabu pihinu zaa yuuni 2015 nidama zaba din daa be Yemen daa chɛmi ka niribi bi lahi too yori chani shɛlu, ka kpam gba daa nyɛbinshɛlu din kani ka niribi daa kpalim zaŋdi bi dintoli lora chani bi chamdi shee.
Yuuni 2017 ni Saudi ni daa kuli ŋmaagi Yemen bahi ŋo daa nyɛla din che ka kpam laɣiri pahi hali n gari kobigu puuni vaabu kobiga Sanaa tungbani ni, ka daa nyɛ binshɛli din gbarigi gobu gobu soya ka daa lahi che ka ti niŋ tom ni nirbi nyɛ bindiri suŋ ni ko nyuiri suŋ nti pahi alaafeei. Di daa ti yɛn paagi silimin goli August yuuni 2019, diesel kpam liɣiri daa nyɛla din paagi riyaalu 430 lita kam zuɣu ka daa nyɛ kobigi puuni vaabu 186.7% pahibu n gari saha shɛli tobu maa ni daa na bi tuhira.Lala saha ŋo yaha, gadoline liɣiri bee di daa daa lahi nyɛla din dun chaŋ 365 riyal lita kam zuɣu, din gba daa nyɛ kobigi puuni vaabu 143.3% pahibu n gari poi ka tobu maa daa naan yi tuhi.
Zuɣusaa gobu gobu
Yemenia, din nyɛ yemen tiŋzuɣu yiɣibu soli, mali la di tuma di zuɣu ka di be Sanaa tiŋ ni.
Lahabali tibu
left|thumb|Internet cafe in Sanaa, 2006 Yemen telecommunications nɛma nyɛla din be Sanaa tingbani ni, lala n nyɛli zaŋ ti Yemen tecommunications tuma du zuri.
Internet daa nyɛla dini tuu yoogi shɛli Yemeni ni yuuni 1996, amaa kobigu puuni vaabu dibaanu niribi daa nyɛla ban zaŋdili tumdi tuma hali ni yuuni 2007.
Niribi kalinli ban be Yemen ka zaŋdi internet tumdi tuma daa nyɛla din du 1.25% zuɣu yuuni 2006 ni hali ni 26.7% yuuni 2017. Sanaa tingbani ni, ŋun su internet wuligibu nyɛla YemenNet, dini daa tuuzaŋ shɛli wuhi yuuni 2002 ka lahi nyɛ di ko din tiri 3G.
Internet gbaabu duri nyɛla din zoogi ka di be Sanaa, ka ninvuɣ'shɛba ban ku tooi yo bin din toli din zuɣu bee n kuli da bi din toli kpatuɣa nyɛ ban chani ni nti gbarri li. Di nyɛla karimbihi ban be karinzoŋ kara shɛli dini boli University ni mi pam, ka daliri nyɛmi bi kuli malila lahibali shɛli din be di zuɣu ŋo tumdi bi shikuru tuma. Tuuli internet cafe din daa kuli nyɛ paɣibi ko dini Sanaa tingbani ni daa nyɛla dini tuu yoogi shɛli yuuni 2013. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2017, Sanaa tiŋ daa nyɛla din mali internet duri din Kalinli nyɛ 407, ka di pubu dibaata ni vaabu bu yi ni be Yemen. Dini daa pu internet duri pihinahi naa nu yuuni 2018 vihigu daa nyɛla din wuhi kadama ni pihinahi ayika daa nyɛla din tumdi tuma ka bi baa ayopoin nyɛ din kpari zaya. Di puuni zaɣyini daa nyɛla din tumdi solar power zuɣu, ka niɣilim buɣim daa nyɛ din be dini hours biɛɣu kulo kam.
Kom ni Sabita
thumb|A [[UNICEF project to provide water in Sanaa, 2015]] Yemen nyɛla tiŋgbani shɛli din nyɛ kom kpaɣu ni be dini pam an duniya yaangi zuɣu, ka Sanaa ni too ti nyɛ tiŋzuɣu an duniya yaangi zuɣu din ni tooi naagi di kom zaaha. Tiŋ maa nyɛla din be Tawilah aquiger, dini daa tuu nyɛ shɛli yuuni 1972. Aquifer maa nyɛla din chaajiri di toli 42Mm3/a, din nyɛ pam ni too zoogi ka di yirina ko shɛli din zori wadinima shɛŋa din kuli baɣili n kpɛri Sanaa plain maa ni. Kom pam dii pa din yirina saa mibu ni. Yuuni 1995 nu kom maa daa nyɛla din paagi kamani kobigu puuni vaabu 300%. Vihigu din kuli niŋ yoma wuhiya ni di daa du n gari lala la wuhi ni di paagu 400-500%. Ŋo li ŋo nyɛla din che ka tingbanni kom boogi meter ayobu ni meter anii sunsuni yuuni kam, hali ti paagi ka di zaya ni kobilisi nyɛla din yɛn gbi shɛli gbinni halini 2,600 hali ni 3,900 feet. Di wuhiya ni aquifier, din tiri sanaa kom maa yɛn nyɛla din kom yɛn naagi kamani yuuni 2030 ni.
Dini kuli bahi niŋ ka Yɛmen kom kobigu puuni vaabu pihiwoi nyɛla dini mali shɛli niŋdi koli, ka pu shɛŋa dini bahiri kom nyɛla din kalinli pahi 37,000 hectanima hali ni kalinli 407,000 yuuni 2004 ni. Poi ni yuuni 1970 puuni, koli daa nyɛla din kom bini zaŋdi shɛli mini ni labisibu kuli nyɛ yim. Yinsi kom Sanaa ni daa nyɛla dini nyɛri shɛli kobilisi din bi gbi nkpe gbinni,ka ko kpaɣu daa nyɛ din che ka niribi zaŋdi ko biɛɣu bahiri puri ni.
Amaa koli, tinkpaŋ shɛŋa din kuli koɣi sanaa da nyɛla dini zaŋdi sakomyoɣiri shɛli, ka bi daa kuli lahi niŋ sataɣirisi din yɛn gbibi kom dama saa daa dii bitoo mira tiŋ maani. To amaa dini daa niŋka bi zaŋ kobilisi din gbibu zilima, ka Tawliah aquifier gba nyɛ dini nyɛ shɛli la, koli daa nyɛla din dii niŋ bayaana Sanaa tingbani ni. Di daa ti yɛn paagi yuuni 1995, kobilisi daa nyɛla din kalinli gari 5,00 Sanaa; di daa ti yɛn paagi yuuni 2010 kobilisi maa kalinli daa nyɛla din paagi 13,500. Lala saha ŋo yaha ti shɛŋa din daa kuli bɛni ka bi bori kom pam ka lahi too nyɛ din ni too na luli zaya hali saa yi bi mira daa nyɛla dini zaŋ tihi din bori kom pam taɣi shɛli kamani leemu,kodu, sinsaba niʒe gbana ka qat daa kuli nyɛ din galisi dini pam ka daa lahi nyɛ ti shɛŋa din tahiri liɣiri na,di daa ti yɛn paagi yuuni 2010 lala tihi ŋo daa nyɛla din pahi Yemen GDP kobigu puuni vaabu dibaayobu. Sanaa tingbani ni, puri maa zaa kobigu puuni vaabu 27% daa nyɛla dini kulu mali shɛli kori qat; ka di daa ti yɛn paagi yuuni 2010 kalinli maa da nyɛla din paagi kobigu puuni vaabu bu pihinu.
Sanaa tiŋkarili la puuni, pompi kom daa kuli nyɛla din yɛligira ka National Water and Sanitation Authority ( NSWA) su di fukumsi hali ni yuuni 1990 bahigu, amaa di daa kuli nyɛla tiŋ maa niribi ni ti zoogi gari shɛli.Salo kom tibu daa nyɛla din kuli saɣiri kobigu puuni vaabu 40-50% niribi ban be Sanaa yuuni 2000 .Lala ŋo nyɛla din daa lahi boogi yuma din kuli gari ŋo : yuhni 2009 ni vihigu daa wuhiya ni kobigi puuni vaabu pihinunaanu salo maa ni daa nyɛla bini kuli zaŋ shɛbi gohi kom tibu soya; yuuni 20018 ni kobigu puuni vaabu pininahi ni ata n daa kuli nyɛ ban gohili. Niribi ban daa bi gohili, bi ni daa kuli nyɛri ko nyurim shɛli nyɛla kom tanki nima ni din daa mali liɣiri pam. pompi kom nyɛbu daa nyɛla din kuli bi za n tuhi foŋdi maanu hali gba ni luɣ'shɛŋa kom ni be gba kom maa nyɛla din bi yiri pam ka di che ka kom nyɛbuaa bi doli soli zaŋ ti yinsi pam. Yinsi pam daa nyɛla dini tiri shɛbi kom bakoi kam puuni dabisi yini ka saha shɛli di bi paagi dabisili gba. Yɛlimuɣisira daa kuli lahi nyɛ din bɛni dama pompi nima daa nyɛla din yiina ka kom kobigu puuni vaabu 40% - 60% nyɛ din bahiri yoli ka di nyɛla pompi ŋmama ŋo sababi ni.
Maan pahi, yɛli muŋisira daa nyɛla din kuli be ko shɛli dini tiriba ŋo viɛlim polo, dama kobiɛri daa nyɛla din kpɛri pompi nim ni ka daa lahi nyɛ din kperi binshɛli din tiri kom maani. 2018 vihigu daa nyɛla din wuhi ni kom ni daɣiri daa nyɛla din gari dini simdi ni di ne shɛm, dama binyɛra daa nyɛla din kuli wuligi kom ŋo ni ni binnɛma gba nyɛla din daa kuli be kom maani.
Niribi ban be Sanaa daa kpalim lihimi ka di nyɛla bi pompi kom nyɛla zaɣ'daɣiri ka daa kpalim dari ko shɛli dini tiɛ niŋ gbambihi ni niŋdi ko nyurim ni ko duɣira din daa lee che ka bi diri liɣiri pam.
Di daa ti yɛn paagi yuuni 2009, ko shɛli dini daa mali tiri salo ka bi zaŋdi kuri bi bukaata nim Sanaa daa nyɛla 30 zaŋ gbaagi 50 liters biɛɣu kulo kam din daa kuli be tiŋ gari niribi ban be Middle East nim ni deeri shɛm.
Kobiɛɣu gbibbu
Binshɛli dini bahiri kobiɛri Sanaa ni daa nyɛla din waɣilim gari 500 kilometers. Di daa malila binyɛra ayi din paɣiri neeri kom tiŋ maani : di jɛnda, din daa be Bani al-Harith District daa nyɛla dini daa zaŋ shɛli pili tuma yuuni 2000 ka biɛɣu kulo ni dini too niŋ paagi 50,000m3 ; din pahi ayi ka be al-Hashishiyah, nyɛ din kuli nyɛ zaɣi bila ka paɣiri kom paari 500m3 ka nyɛ dini daa che ka shɛli deeri kobiɛri tankanima ni. Bani al Harith kom paɣibu ma/ʒini daa nyɛla bin shɛli din na bi saɣim hali ni yuuni 2018,ka na kuli be tuma ni di bahi bahindi di nyɛla din tumdi gari dini simsi ni di tum shɛm ka dikpatuɣa maa shɛli nya din bi be viɛnyɛla. Al- Hashishiyah dini maa daa nyɛla din che tuma tum zaba maa ni daa kuli pili.
Sanaa niribi zaa ha kobigi puuni vaabu pihinahi n nyɛ ninvuɣu shɛba bini zaŋ ga ko paɣibo soya ŋo yuuni 2018 ni ( din daa nyɛ 45% yuuni 2014 ni) ka salo maa pirigili nyɛ ban kuli doli ʒɛn gama yili soya bahiri bi kobiɛri. Ko biɛri maa nyɛla din yɛn kpe gbinni bee tingbani maa Wastewater and Sanitation Local Corporation nim nyɛla ban yɛn pompili bahi. Sanaa fondi pihitanaanu maa, foŋdi dibaayi ko ( Madhbah ni Bayt Maiyad) nyɛla dini zaŋ shɛli gohi tiŋ maa ko paɣibo soya, ka tinsi ban kpalim nyɛ ban bahirili cesspits maani. Suq Shamlan ni, kobiɛɣu ni bina nyɛla dini bahiri shɛli boɣu shɛli bini yaa ni.
Saɣiri malibu malibu
Vihigu wuhiya ni saɣiri 1500 tonnes nyɛla dini nyari shɛli biɛɣu kulo kam Sanaa metro area ni. Tiŋ maa nyɛla Al-Azraqayn landfill nima n nyɛ ban kuli maanili, bani n lahi nyɛ ban lihiri tiri Sanaa Governorate n ti pahi Amran Governorate. Saɣiri bahibu shee maa nyɛla din daa kuli be tuma ni tum yuuni 1970 ka pumpoŋo di kuli che bɛla ni di pali. Saɣiri bahibu shee ŋo ka binshɛli din pibiri di gbinni bee di zuɣ'saa di zuɣu ko shɛli din be saɣiri ŋo ni nyuri kpɛri gbinni. Luɣi shɛli dini bahiri alaafee bobu shee gba nyɛla din be Al- Azraqayn boɣili ni; din nyɛ tuuli Yemen tingbani ni, di daa nyɛla dini daa yɛn pili shɛli silimin goli March 2015, amaa dini daa niŋ ka zaba luli biɛni maa nti pahi liɣiri kalinsi zuɣu daa nyɛla dini tirisi di yoobu hali na niwoyyo.
Tum Yemen tobu maa ni daa kuli kpaŋsi yuuni 2015 ni Azraqayn saɣili boɣili ŋo daa nyɛla din daa bi too lahi tumda. Saɣili deebu daa nyɛla daa nyɛla dini kuli boogi chaŋ tripu bu pihita goli kam, ka saɣili shɛli dini deemaa biɛla kuli nyɛe din yɛn paagi boɣili maa ni. Saɣili bahibu shee shɛli dini daa me Azraqayn daa nyɛla din saɣim yuuni 2015 ka boɣili maa nyɛ din gaagi ka bi lahi tumdi tuma. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2018, tiŋ maa saɣili vabu tipa nima daa nyɛla din saɣim zaba maa saha, ka kobigu puuni vaabu pishi ayika daa nyɛ din bi tumdi tuma. Sanaa tiŋkoɣa koɣa yuuni 2018 nidaa nyɛla ban di alizama wuhiri ni saɣiri vabu nyɛla din dii bi paari ni tinsi maani. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2018, tiŋ maa saɣiri vabu soya daa nyɛla din gbaari niribi kobigi puuni vaabu pihiyopoin, din daa du n garial- Hudaydah ( kobigi puuni vaabu pihinu) ka lahi nya din be tiŋ gari Aden ( 80%).