cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dragged Across Concrete
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Steven Craig Zahler nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Copaon yr Alban Adran 11-12
Mae copaon yr Alban Adran 11-12 yn cynnwys y teithiau a'r mynyddoedd canlynol:
Loch Duich i Cannich
bawd|chwith|upright=1.6|Copaon rhwng Loch Duich a Cannich
Glen Affric i Glen Moriston
bawd|chwith|upright=1.6|Copaon rhwng Glen Affric a Glen Moriston
Adran 12: Kyle of Lochalsh i Inverness, i'r gogledd o Loch Mullardoch
bawd|100px
Kyle of Lochalsh i Garve
bawd|chwith|upright=1.6|Copaon rhwng Kyle of Lochalsh a Garve
Killilan i Inverness
bawd|chwith|upright=1.6|Copaon rhwng Killilan and Inverness
Buchedd Sant Martin
Testun crefyddol Cymraeg Canol sy'n adrodd hanes bywyd Sant Martin o Tours (316 – 397 OC) yw Buchedd Sant Martin. Mae rhai ysgolheigion yn credu ei fod yn waith John Trefor II, Esgob Llanelwy (bu farw 1410), a fu am gyfnod yng ngwasanaeth Owain Glyndŵr, ond nid oes sicrwydd am hynny.
Mewn un o lawysgrifau Mostyn, a adnabyddir fel 'Mostyn 88', ceir y testun cynharaf o'r Fuchedd, a gopïwyd gan y bardd ac achyddwr Gutun Owain yn 1488 neu 1489. Ar ei ddiwedd ceir y nodyn:
Priodolir sawl gwaith Lladin arall i John Trefor, yn cynnwys y Tractatus de armis, a gyfieithwyd i'r Gymraeg fel Llyfr Arveu. Ond nid yw pob ysgolhaig yn derbyn ei awduraeth o'r gweithiau hyn.
Testun cyfansawdd sy'n tynnu ar sawl ffynhonnell yw'r fuchedd hon. Ceir ynddi addasiadau o rannau o dri gwaith gan Sulpicius Severus - y Vita Sancti Martini, Epistulae a'r Dialogi - a rannau o waith Gregory o Tours, sef yr Historia Francorum a De mirabilis Sancti Martini.
Mae'r fuchedd yn cynnwys y gymysgedd arferol o hanes, a thraddodiadau a allai fod yn wir, a straeon am wyrthiau a gyflawnwyd gan y sant. Mae'n olrhain ei hanes o'i enedigaeth yn nhalaith Rufeinig Pannonia (Hwngari heddiw) trwy ei anturiaethau yn yr Eidal a Gâl hyd ei farwolaeth yn 397, ar ôl cael ei gysegru yn esgob cyntaf Tours (Indre-et-Loire, Ffrainc).
Gweler hefyd
Hagiograffeg
Jonesboro, Illinois
Dinas yn, yn nhalaith Illinois, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Jonesboro, gan gynnwys:
UBL5
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn UBL5 yw UBL5 a elwir hefyd yn Testicular tissue protein Li 217 ac Ubiquitin like 5 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 19, band 19p13.2.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn UBL5.
Llan-llwch
Mae yno wasanaeth bws yn rhedeg yn ddyddiol o'r pentref a gwasanaeth parcio a theithio yn Nantyci hanner milltir allan o'r pentref sy'n teithio i Gaerfyrddin pob pymtheg munud. Ceir eglwys sy'n cynnal gwasanaethau wythnosol ac mae milfeddygfa newydd Caerfyrddin yn y pentref.
bawd|dim|Brig y Faenor, Llan-llwch
Hanes Llanllwch
Mae'r enw Llan-llwch yn golygu "llyn" neu "pwll" a fodolodd yn yr ardal. Hen enw Cymraeg ar bwll ydy llwch fel a geir yn Talyllychau - o'r un gwreiddyn â Loch yn Gaeleg. Yn wir, yr enw Cymraeg i'r lle yn 1298 oedd Lanlok. Heddiw mae'r ardal yn dal i fod yn gorsiog ac adnabyddir yr ardal i'r dwyrain o Lanllwch yn "Llanllwch Bog" neu "Morass" fel y cafodd ei henwi yn 1811.
Little Dewchurch
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Little Dewchurch (Cymraeg: Llanddewi).
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 402.
Haul
bawd|360px|31 Awst, 2012: tafod o dân yn chwythu allan o'r haul 900 milltir yr eiliad. Llun gan NASA. Yr Haul (symbol: ) yw'r seren agosaf at y Ddaear a chanolbwynt Cysawd yr Haul.
Mae'r Haul rhyw 4,000,000,000 o flynyddoedd oed ac mae tua hanner ffordd trwy ei oes. Mae diamedr yr Haul tua 865,000 milltir (1,400,000 km), ac mae tua 93,000,000 o filltiroedd (tua 150,000,000 km) o'r Ddaear (+/- 1,500,000 milltir / 2,400,000 km trwy'r flwyddyn). Mae'n pwyso tua 330,000 gwaith yn fwy na phwysau'r ddaear. Mae'n llosgi drwy ymasiad niwclear sef proses sy'n asio niwclei hydrogen yn ei gilydd gan ei droi'n heliwm.
Yr haul yw ffynhonnell gwres a golau planedau cysawd yr haul. Credir fod tymheredd yr haul yn cyrraedd hyd at 15 miliwn gradd Canradd yn y canol a thymheredd yr wyneb optic tua 5,505 gradd Canradd.
Geirdarddiad
Mae enw'r haul yn dod o'r gair Celteg tybiedig *sāwol, sydd yn ei dro yn deillio o'r un gwreiddyn Indo-Ewropeaidd â'r Hen Roeg hḗlios (ἑλιος) a'r Lladin sōl. Y gair cytras yn Llydaweg yw heol (Hen Lydaweg: houl). Ym mytholeg Roeg, duw'r haul oedd Helios, a Sol oedd enw'r un duw ym mytholeg y Rhufeiniaid. Yr enw Celtaidd ar dduw'r goleuni oedd Lleu, fel a geir yn y geiriau lleuad a goleu (golau). bawd|300px|Yr Haul mewn golau uwchfioled. (Delwedd: NASA)
Cyffredinol
Mae'n belen gron, sydd bron yn berffaith ei siap, o blasma poeth,  gwynias oherwydd ei adweithiau ymasiad niwclear sydd yn ei graidd. Mae'n pelydru'r egni hwn yn bennaf fel golau gweladwy, golau uwchfioled, ac ymbelydredd isgoch. Dyma'r ffynhonnell ynni bwysicaf o bell ffordd ar gyfer bywyd ar y Ddaear. Credir bellach fod ei ddiamedr tua 1.39 e6km, neu 109 gwaith yn fwy na'r Ddaear a'i fàs tua 330,000 gwaith yn fwy na'r Ddaear. Mae tua thri chwarter màs yr Haul yn cynnwys hydrogen (~73%); heliwm yw'r gweddill yn bennaf (~25%), gyda symiau llawer llai o elfennau trymach, gan gynnwys ocsigen, carbon, neon a haearn.
Yn ôl ei ddosbarth sbectrol, mae'r Haul yn seren prif-ddilyniant math-G (G2V). O'r herwydd, cyfeirir ato'n anffurfiol, ac nid yn gwbl gywir, fel corrach melyn (mae ei olau yn nes at wyn na melyn). Ffurfiodd tua 4.6 biliwn o flynyddoedd yn ôl wrth i fater gwympo oheerwydd disgyrchiant, o fewn ardal o gwmwl moleciwlaidd enfawr. Crynhodd y rhan fwyaf o'r mater hwn yn y canol, tra bod y gweddill yn gwastatáu i ddisg orbit a ddaeth yn Gysawd yr Haul. Aeth y màs canolog mor boeth a thrwchus nes iddo ddechrau ymasiad niwclear yn ei graidd. Credir bod bron pob seren wedi ffurfio, ac yn ffurfio trwy'r broses hon.
Mae craidd yr Haul yn asio tua 600 miliwn tunnell o hydrogen yn heliwm bob eiliad, gan drawsnewid 4 miliwn o dunelli o fater i mewn i ynni bob eiliad o ganlyniad. Yr egni hwn, a all gymryd rhwng 10,000 a 170,000 o flynyddoedd i ddianc o'r craidd, yw ffynhonnell golau a gwres yr Haul. Pan fydd ymasiad hydrogen yn ei graidd wedi lleihau i'r pwynt lle nad yw'r Haul bellach mewn cydbwysedd hydrostatig, bydd ei graidd yn cynyddu mewn dwysedd a thymheredd tra bod ei haenau allanol yn ehangu, gan drawsnewid yr Haul yn gawr coch yn y pen draw. Amcangyfrifir y bydd yr Haul yn dod yn ddigon mawr i amlyncu orbitau presennol Mercher a Gwener, a gwneud y Ddaear yn anaddas i fyw ynddo - ond nid am tua phum biliwn o flynyddoedd. Ar ôl hyn, bydd yn gollwng ei haenau allanol ac yn dod yn fath trwchus o seren oeri a elwir yn gorrach gwyn, ac ni fydd bellach yn cynhyrchu egni trwy ymasiad, ond yn dal i ddisgleirio ac yn rhyddhau gwres o'i ymasiad blaenorol.
Mae effaith enfawr yr Haul ar y Ddaear wedi'i chydnabod ers y cyfnod cynhanesyddol. Roedd rhai diwylliannau'n meddwl am yr Haul fel dwyfoldeb. Mae cylchdro synodig y Ddaear a'i orbit o amgylch yr Haul yn sail i rai calendrau solar. Y calendr pennaf a ddefnyddir heddiw yw'r calendr Gregoraidd sy'n seiliedig ar y dehongliad safonol o'r 16eg ganrif mai'r rheswm pennaf dros symudiad yr Haul a arsylwyd yw ei fod yn symud mewn gwirionedd.
Mewn Chwedloniaeth Geltaidd
Yn chwedloniaeth y Cymry ystyria Idris Gawr mai ei ddefaid oedd y sêr ac arferai eistedd ar y Gader uwchlaw Dolgellau bob nos hefo'i ben yn sticio i fyny uwchlaw'r cymylau yn eu cyfri. Ystyr enw'r duw Lleu yw golau, ac mae'r gair yn yr enw go-leu, fel ag y mae yn lleu-ad, lleu-fer ayb.
Nodweddion cyffredinol
Mae'r Haul yn seren prif-ddilyniant math-G sy'n cyfrif am tua 99.86% o fàs Cysawd yr Haul. Mae gan yr Haul faint absoliwt o +4.83, ac amcangyfrifir ei fod yn fwy disglair na thua 85% o'r sêr yn y Llwybr Llaethog, y rhan fwyaf ohonynt yn gorrachod coch. Mae'r Haul yn seren Poblogaeth I, neu'n seren heavy-element-rich. Mae'n bosibl bod ffurfiant yr Haul wedi'i sbarduno gan donnau sioc o un neu fwy o uwchnofâu cyfagos. Awgrymir hyn gan doreth uchel o elfennau trymion yng Nghysawd yr Haul, megis aur ac wraniwm, mewn perthynas â helaethrwydd yr elfennau hyn yn y sêr Poblogaeth II fel y'u gelwir, sy'n dlawd iawn o ran elfennau. Yn fwyaf tebygol, gallai’r elfennau trwm fod wedi’u cynhyrchu gan adweithiau niwclear endothermig yn ystod uwchnofa, neu drwy drawsnewid trwy amsugno niwtronau o fewn seren ail genhedlaeth enfawr.
Yr Haul yw'r gwrthrych disgleiriaf o gryn dipyn o'r Ddaear, gyda maint ymddangosiadol o −26.74. Mae hyn tua 13 biliwn gwaith yn fwy disglair na'r seren ddisgleiriaf nesaf, Sirius, sydd â maint ymddangosiadol o −1.46. Mae un uned seryddol yn cael ei ddiffinio fel pellter cymedrig canol yr Haul i ganol y Ddaear, er bod y pellter yn amrywio wrth i'r Ddaear symud o berihelion ym mis Ionawr i aphelion yng Ngorffennaf. Gall y pellteroedd amrywio rhwng 147,098,074 km (perihelion) a 152,097,701 km (aphelion), a gall gwerthoedd eithafol amrywio o 147,083,346 km i 152,112,126 km. Ar ei bellter cyfartalog, mae golau'n teithio o orwel yr Haul i orwel y Ddaear mewn tua 8 munud ac 20 eiliad, tra bod golau o bwyntiau agosaf yr Haul a'r Ddaear yn cymryd tua dwy eiliad yn llai. Mae egni'r golau haul hwn yn cynnal bron pob bywyd ar y Ddaear trwy ffotosynthesis, ac yn gyrru hinsawdd a thywydd y Ddaear.
Nid oes gan yr Haul ffin bendant, ond mae ei ddwysedd yn gostwng yn esbonyddol gydag uchder cynyddol uwchben y ffotosffer. At ddibenion mesur, ystyrir mai radiws yr Haul yw'r pellter o'i ganol i ymyl y ffotosffer, sef arwyneb gweladwy ymddangosiadol yr Haul. Yn ôl y mesur hwn, mae'r Haul yn sffêr sydd bron yn berffaith. Mae effaith llanw'r planedau yn wan ac nid yw'n effeithio'n sylweddol ar siâp yr Haul. Mae'r Haul yn cylchdroi yn gyflymach yn ei gyhydedd nag yn ei begynnau. Mae'r cylchdro gwahaniaethol hwn yn cael ei achosi gan fudiant darfudol oherwydd cludiant gwres a grym Coriolis oherwydd cylchdro'r Haul. Mewn ffrâm gyfeirio a ddiffinnir gan y sêr, mae'r cyfnod cylchdro tua 25.6 diwrnod yn y cyhydedd a 33.5 diwrnod yn y pegynau. O'i weld o'r Ddaear wrth iddo orbitio'r Haul, mae cyfnod cylchdro ymddangosiadol yr Haul yn ei gyhydedd tua 28 diwrnod. Wedi'i edrych o fan uwchben ei begwn gogleddol, mae'r Haul yn cylchdroi yn wrthglocwedd o amgylch echel ei droelliad.
Golau'r haul
bawd| Yr Haul, fel y gwelir o wyneb y Ddaear Y cysonyn solar yw faint o bŵer y mae'r Haul yn ei yrru fesul ardal uned sy'n agored yn uniongyrchol i olau'r haul. Mae'r cysonyn solar yn hafal i tua 1,368 (wat y metr sgwâr) ar bellter o un uned seryddol (AU) o'r Haul (hynny yw, ar y Ddaear neu'n agos ati). Mae golau'r haul ar wyneb y Ddaear yn cael ei wanhau gan atmosffer y Ddaear, fel bod llai o bŵer yn cyrraedd yr wyneb (yn agosach at 1,000 W/m2) mewn amodau clir pan fo'r Haul yn agosáu at ei anterth. Mae golau'r haul ar frig atmosffer y Ddaear wedi'i gyfansoddi (yn ôl cyfanswm egni) o tua 50% o olau isgoch, 40% o olau gweladwy, a 10% o olau uwchfioled. Mae'r atmosffer yn arbennig yn hidlo dros 70% o uwchfioled solar, yn enwedig ar y tonfeddi byrrach. Mae ymbelydredd uwchfioled solar yn ïoneiddio'r atmosffer uchaf ar ochr dydd y Ddaear, gan greu'r ionosffer sy'n dargludo'n drydanol.
Mae'r Haul yn allyrru golau ar draws y sbectrwm gweladwy, felly mae ei liw yn wyn, gyda mynegai gofod lliw CIE yn agos at (0.3, 0.3), pan edrychir arno o'r gofod neu pan fo'r Haul yn uchel yn yr awyr. Mae pelydriad Solar fesul tonfedd ar ei uchaf yn y gyfran werdd o'r sbectrwm o edrych arno o'r gofod. Pan fydd yr Haul yn isel yn yr awyr, mae'r gwasgariad atmosfferig yn gwneud yr Haul yn felyn, yn goch, oren, neu'n fagenta. Er gwaethaf ei wynder nodweddiadol, mae'r rhan fwyaf o bobl yn meddwl yr Haul fel melyn; mae'r rhesymau am hyn yn destun dadl. Mae'r Haul yn seren G2V, gyda G2 yn dynodi tymheredd ei arwyneb o tua 5,778 K, a V ei bod hi, fel y rhan fwyaf o sêr, yn seren prif ddilyniant. Mae goleuder cyfartalog yr Haul tua 1.88 giga candela fesul metr sgwâr, ond o'i weld trwy atmosffer y Ddaear, mae hyn yn cael ei ostwng i tua 1.44 Gcd/m2. Fodd bynnag, nid yw'r goleuder yn gyson ar draws disg yr Haul.
Cyfansoddiad
bawd| Cyfuniad [[Deuteriwm|dewteriwm gyda thritiwm gan greu heliwm-4, rhyddhau niwtron, a rhyddhau 17.59 MeV fel egni cinetig]] Mae'r Haul yn cynnwys yr elfennau cemegol hydrogen a heliwm yn bennaf. Ar yr adeg hon ym mywyd yr Haul, maent yn cyfrif am 74.9% a 23.8% o fàs yr Haul yn y ffotosffer, yn y drefn honno. Mae pob elfen drymach, a elwir yn fetelau mewn seryddiaeth, yn cyfrif am lai na 2% o'r màs, gydag ocsigen (tua 1% o fàs yr Haul), carbon (0.3%), neon (0.2%), a haearn (0.2%) y mwyaf toreithiog.
Etifeddwyd cyfansoddiad cemegol gwreiddiol yr Haul o'r cyfrwng rhyngseryddol y ffurfiodd ohono. Yn wreiddiol byddai wedi cynnwys tua 71.1% hydrogen, 27.4% heliwm, a 1.5% elfennau trymach. <cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLodders2003">Lodders, Katharina (10 July 2003). "Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements" (PDF). The Astrophysical Journal. 591 (2): 1220–1247. Bibcode:2003ApJ...591.1220L. CiteSeerX [//citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.666.9351 10.1.1.666.9351]. doi:10.1086/375492. Archived from the original (PDF) on 7 November 2015. Retrieved 1 September 2015.
<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">Lodders, K. (2003). "Abundances and Condensation Temperatures of the Elements" (PDF). Meteoritics & Planetary Science. 38 (suppl): 5272. Bibcode:2003M&PSA..38.5272L. Archived (PDF) from the original on 13 May 2011. Retrieved 3 August 2008. Byddai’r hydrogen a’r rhan fwyaf o’r heliwm yn yr Haul wedi cael eu cynhyrchu gan niwcleosynthesis y Glec Fawr yn 20 munud cyntaf y bydysawd, a’r elfennau trymach yn cael eu cynhyrchu gan y cenedlaethau blaenorol o sêr cyn i’r Haul gael ei ffurfio, ac wedi ymledu i’r cyfrwng rhyngserol yn ystod cyfnodau olaf y bywyd serol a chan ddigwyddiadau fel uwchnofâu.
Ers i'r Haul ffurfio, mae'r brif broses ymasiad wedi cynnwys asio hydrogen i fewn i heliwm. Dros y 4.6 biliwn o flynyddoedd diwethaf, mae swm yr heliwm a'i leoliad o fewn yr Haul wedi newid yn raddol. O fewn y craidd, mae cyfran yr heliwm wedi cynyddu o tua 24% i tua 60% oherwydd ymasiad, ac mae rhai o'r heliwm a'r elfennau trwm wedi setlo o'r ffotosffer tuag at ganol yr Haul oherwydd disgyrchiant. Nid yw cyfrannau metelau (elfennau trymach) wedi newid. Trosglwyddir gwres allan o graidd yr Haul gan belydriad yn hytrach na thrwy ddarfudiad, felly nid yw'r cynhyrchion ymasiad yn cael eu codi allan gan wres; maent yn aros yn y craidd ac yn raddol mae craidd mewnol o heliwm wedi dechrau ffurfio na ellir ei asio oherwydd ar hyn o bryd nid yw craidd yr Haul yn ddigon poeth neu drwchus i asio heliwm. Yn y ffotosffer presennol, mae'r ffracsiwn heliwm yn cael ei leihau, a dim ond 84% o'r hyn ydoedd yn y cyfnod protosfferaidd yw'r meteligrwydd (cyn i'r ymasiad niwclear yn y craidd ddechrau). Yn y dyfodol, bydd heliwm yn parhau i gronni yn y craidd, ac mewn tua 5 biliwn o flynyddoedd bydd y croniad graddol hwn yn y pen draw yn achosi i'r Haul adael y prif ddilyniant a dod yn gawr coch.
Mae cyfansoddiad cemegol y ffotosffer fel arfer yn cael ei ystyried yn gynrychioliadol o gyfansoddiad Cysawd yr Haul primordial. Mae'r cyflenwadau solar-trwm a ddisgrifir uchod fel arfer yn cael eu mesur gan ddefnyddio sbectrosgopeg ffotosffer yr Haul a thrwy fesur meteorynnau nad ydynt erioed wedi'u gwresogi i dymheredd toddi. Credir bod y meteorynnau hyn yn cadw cyfansoddiad yr Haul protoserol ac felly nid yw setlo elfennau trwm yn effeithio arnynt. Mae'r ddau ddull yn cytuno'n dda ar y cyfan.
Adeiledd ac ymasiad
bawd| Strwythur yr Haul (angen cyfieithu) Mae strwythur yr Haul yn cynnwys yr haenau canlynol:
Y craidd
Mae craidd yr Haul yn ymestyn o'r canol i tua 20–25% o'r radiws solar. Mae ganddo ddwysedd o hyd at 150 (tua 150 gwaith dwysedd y dŵr) a thymheredd yn agos at 15.7 miliwn kelvin (K). Mewn cyferbyniad, mae tymheredd arwyneb yr Haul tua 5,800 K. Mae dadansoddiad diweddar o ddata cenhadaeth SOHO (Solar and Heliospheric Observatory)yn ffafrio cyfradd cylchdroi gyflymach yn y craidd nag yn y parth ymbelydrol uchod.
Trwy'r rhan fwyaf o fywyd yr Haul, mae egni wedi'i gynhyrchu gan ymasiad niwclear yn y rhanbarth craidd trwy gyfres o adweithiau niwclear a elwir yn gadwyn p-p (proton-proton); mae'r broses hon yn trosi hydrogen yn heliwm. Ar hyn o bryd, dim ond 0.8% o'r ynni a gynhyrchir yn yr Haul sy'n dod o ddilyniant arall o adweithiau ymasiad a elwir yn gylchred CNO, er bod disgwyl i'r gyfran hon gynyddu wrth i'r Haul fynd yn hŷn ac yn fwy goleuol.
Y craidd yw'r unig ranbarth o'r Haul sy'n cynhyrchu swm sylweddol o egni thermol trwy ymasiad; mae 99% o'r pŵer yn cael ei gynhyrchu o fewn 24% o radiws yr Haul, ac erbyn 30% o'r radiws, mae'r ymasiad wedi dod i ben bron yn gyfan gwbl. Mae gweddill yr Haul yn cael ei gynhesu gan yr egni hwn wrth iddo gael ei drosglwyddo allan trwy lawer o haenau olynol, ac yn olaf, i'r ffotosffer solar lle mae'n dianc i'r gofod trwy ymbelydredd (ffotonau) neu'n ronynnau enfawr.
System blanedol
bawd| Cymhariaeth maint yr Haul a'i blanedau. Mae gan yr Haul wyth planed hysbys. Mae hyn yn cynnwys pedair planed ddaearol ( Mercwri, Venus, y Ddaear, a Mars ), dwy gawr nwy ( Iau a Sadwrn ), a dau gawr iâ ( Wranws a Neifion ). Mae gan Gysawd yr Haul hefyd naw corff a ystyrir yn gyffredinol fel planedau corrach a rhai ymgeiswyr eraill, gwregys asteroid, comedau niferus, a nifer fawr o gyrff rhewllyd sydd y tu hwnt i orbit Neifion. Mae gan chwech o'r planedau a llawer o gyrff llai eu lloerennau naturiol eu hunain hefyd: yn arbennig, mae systemau lloeren Iau, Sadwrn, ac Wranws mewn rhai ffyrdd yn debyg i fersiynau bach o system yr Haul.
Brycheuyn haul
(gweler:Brycheuyn haul)
Ffenomena dros dro yn ardal ffotosffer yr haul sy'n ymddangos yn weladwy fel smotiau tywyll i'w gymharu efo'r ardaloedd o amgylch.
129
1g - 2g - 3g
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au
124 125 126 127 128 - 129 - 130 131 132 133 134
Phyllogomphoides audax
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Phyllogomphoides audax. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Med Glorian På Sned
Y prif actor yn y ffilm hon yw Sickan Carlsson.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1957. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Bridge on the River Kwai sy’n ffilm ryfel llawn propaganda a wnaed yn America-Lloegr, gan y cyfarwyddwr ffilm David Lean. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. Martin Bodin oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Oscar Rosander sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hasse Ekman ar 10 Medi 1915 yn Stockholm a bu farw ym Marbella ar 11 Gorffennaf 2016. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1933 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hasse Ekman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Robert o Ruddlan
Uchelwr Normanaidd oedd Robert o Ruddlan (bu farw 3 Gorffennaf 1088). Am gyfnod bu'n arglwydd rhan helaeth o Ogledd Cymru.
Gyrfa
Roedd Robert yn gefnder i Hugh d'Avranches, Iarll 1af Caer, ac ymddengys iddo gyrraedd y Mers cyn 1066 yng ngwasanaeth Edward y Cyffeswr. Pan ddaeth Hugh yn Iarll Caer yn 1070, ymddengys i Robert gael ei apwyntio'n bennaeth ei filwyr yn 1072. Dechreuodd ymladd yn erbyn y Cymry yn syth, ac wedi iddo goncro tir yn ardal Tegeingl adeiladodd gastell yn Rhuddlan.
Pan geisiodd Gruffudd ap Cynan gipio gorsedd Gwynedd oddi wrth Trahaearn ap Caradog yn 1075, rhoddodd Robert fenthyg milwyr Normanaidd i Gruffudd. Cymerodd Robert fantais ar yr ymladd rhwng Trahaearn a Gruffudd i gipio cantrefi Rhos a Rhufoniog ac i adeiladu castell yn Neganwy. Erbyn hyn, ef oedd biau'r rhan fwyaf o ogledd Cymru i'r dwyrain o Afon Conwy mewn enw, ond mae'n debyg fod ei reolaeth ymarferol yn gyfyngedig i'r arfordir.
Yn1081, lladdwyd Trahaearn ap Caradog gan Gruffydd ap Cynan ym Mrwydr Mynydd Carn. Yn fuan wedyn, cymerwyd Gruffudd yn garcharor trwy frad wedi iddo gyfarfod y Normaniaid yn Y Rug ger Corwen. Carcharwyd Gruffudd yng Nghaer gan Hugh d'Avranches, ond Robert a hawliodd diroedd Gruffudd. Adeiladodd gestyll ym Mangor, Caernarfon ac Aberlleiniog, ac efallai eraill. Yn ôl Llyfr Dydd y Farn, ef oedd yn dal holl diroedd gogledd Cymru heblaw eiddo esgobaethau Bangor a Llanelwy. Roedd yn dal y tiroedd hyn yn uniongyrchol oddi wrth y brenin, nid gan Hugh, ar rent blynyddol o ddeugain punt.
Pan fu farw Gwilym Goncwerwr yn1087, datblygodd rhyfel rhwng ei feibion. Cefnogodd Robert y mab hynaf, Robert Curthose. Bu ef a'i filwyr yn gwarchae ar Rochester dros Robert, ond gorfodwyd hwy i ildio gan fyddin William Rufus.
Diweddwyd gyrfa Robert yn 1088. Yn ôl y croniclwr Normanaidd Orderic Vitalis (1075-1143) yn ei lyfr yr Historiae Ecclesiasticae, roedd yn cysgu ganol dydd yn ei gastell yn Neganwy pan ddeffrowyd ef gyda'r newyddion fod Cymry wedi glanio mewn tair llong islaw Pen y Gogarth a'u bod yn ysbeilio ei diroedd. Dywed Orderic mai Grithfridus, rex Guallorum (Gruffudd, Brenin Cymru) oedd yn eu harwain, sef Gruffudd ap Cynan wedi iddo ddianc o garchar yng Nghaer, fe ymddengys, er nad oes cyfeiriad at y digwyddiad yn Hanes Gruffudd ap Cynan. Gyrrodd Robert negeseuwyr i ymgynnull ei filwyr, ac aeth ef ei hun i Ben y Gogarth, lle gwelodd fod y llanw'n codi a'r Cymry ar fin hwylio ymaith gyda'i hysbail. Rhuthrodd Robert i lawr y llechwedd mewn cynddaredd, a dim ond ei gludydd arfau yn ei ddilyn. Lladdwyd ef a gwaywffyn, a hwyliodd y Cymry ymaith gyda'i ben ynghlwm wrth fast un o'r llongau.
Cymerwyd tiroedd Robert yng Ngwynedd gan yr Iarll Hugh, ond collodd y rhan fwyaf o'r tiroedd hyn yn y gwrthryfel Cymreig yn 1094.
Cymeriad
Yn ôl y croniclwr Orderic Vitalis, Eingl-Normaniad a aned yn Amwythig ac a dreuliodd ran helaeth ei oes fel mynach yn Ffrainc, roedd Robert yn ŵr ymladdgar a chreulon, yn enwedig yn ei ymwneud â'r Cymry. Dywed Orderic y byddai'n ymladd â'r Cymry yn aml ac yn lladd nifer ohonynt. Ychwanega:
Er ei fod yn Norman ei hun, mae Orderic yn collfarnu Robert yn hallt am ei ymddygiad:
Cwymp y Car : Taro Gan Dongho
Ffilm ddrama yw Cwymp y Car : Taro Gan Dongho a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 동호, 연수를 치다.. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Credoau'r Cymry
Llyfr am athroniaeth gan Huw L. Williams yw Credoau'r Cymry: Ymddiddanion Dychmygol ac Adlewyrchiadau Athronyddol a gyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2016.
Marli Pires Morim
Mae Marli Pires Morim (ganwyd:  1952) yn fotanegydd nodedig a aned yn Brasil. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Universidad Federal de Río de Janeiro.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Fairwood, Pengwern, Abertawe
Mae Fairwood, Pengwern, Abertawe wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 01 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 627.88 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Little Hereford
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Little Hereford.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 394.
Celwydd a Choncwest
Llyfr hanes gan Hefin Jones yw Celwydd a Choncwest: Yr Ymerodraeth Brydeinig ar draws y byd sy'n ymdrin â'r Ymerodraeth Brydeinig. Mae'n cynnwys cipolwg ar wreiddiau cynnar yr ymerodraeth: ymgyrchoedd y Saeson yn goresgyn tir eu cymdogion Celtaidd, ac ymdrechion coron Lloegr i wladychu holl wledydd Prydain ac Iwerddon yn yr Oesoedd Canol.
Yn ogystal â'r tiroedd a gafodd eu lliwio'n binc ar fapiau'r Fictoriaid, dilynir oliau'r ymerodraeth hyd heddiw mewn penodau ar ymyriadau milwrol y Deyrnas Unedig yn y Dwyrain Canol, sydd yn ôl yr awdur yn ffurf fodern ar imperialaeth.
Dong-Hwa
Ffilm ddrama yw Dong-Hwa a gyhoeddwyd yn 2018. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 동화.. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Phyllogomphoides bifasciatus
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Phyllogomphoides bifasciatus. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Dong-Hwa
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Twcaned tingoch
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. haematopygus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r twcaned tingoch yn perthyn i deulu'r Twcaniaid (Lladin: Ramphastidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Llangarron
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Llangarron.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,053.
Henriette Wyeth
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America oedd Henriette Wyeth (22 Hydref 1907 - 3 Ebrill 1997).
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Cigydd rhesog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cigydd rhesog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cigyddion rhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lanius tigrinus; yr enw Saesneg arno yw Tiger shrike. Mae'n perthyn i deulu'r Cigyddion (Lladin: Laniidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
The Closed Mouth
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Guglielmo Zorzi yw The Closed Mouth a gyhoeddwyd yn 1925. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Guglielmo Zorzi.
Cigydd rhesog
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. tigrinus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia ac Ewrop.
The Closed Mouth
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carmen Boni, Arnold Kent a Maria Jacobini. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1925. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Gold Rush sef ffilm gomedi Americanaidd am Klondike gan Charlie Chaplin.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Guglielmo Zorzi ar 31 Ionawr 1879 yn Bologna a bu farw yn yr un ardal ar 16 Ebrill 1970.
Cigydd rhesog
Teulu
Mae'r cigydd rhesog yn perthyn i deulu'r Cigyddion (Lladin: Laniidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
PLEKHA1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn PLEKHA1 yw PLEKHA1 a elwir hefyd yn Pleckstrin homology domain-containing family A member 1 a Pleckstrin homology domain containing A1 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 10, band 10q26.13.
The Closed Mouth
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Guglielmo Zorzi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
PLEKHA1
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn PLEKHA1.
Coed Ffos Noddum
Mae Coed Ffos Noddum (Saesneg: Fairy Glen Woods) yn goedwig ger Betws-y-Coed yn Sir Conwy sydd wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 17 Rhagfyr 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 43.14 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
The Burning Child
Ffilm ddogfen yw The Burning Child a gyhoeddwyd yn 2019. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Min Søsters Børn Vælter Byen
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Annelise Reenberg yw Min Søsters Børn Vælter Byen a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg a hynny gan Annelise Reenberg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sven Gyldmark.
The Burning Child
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Min Søsters Børn Vælter Byen
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Avi Sagild, Palle Huld, Ove Sprogøe, Ole Monty, Ernst Meyer, Karl Stegger, Dirch Passer, Sigrid Horne-Rasmussen, Poul Glargaard, Helge Kjærulff-Schmidt, Bertel Lauring, William Rosenberg, Hanne Borchsenius, Karen Berg, Bjørn Puggaard-Müller, Sonja Oppenhagen, Peter Bonke, Erik Frederiksen, Knud Hallest, Jan Priiskorn-Schmidt, Jeanne Darville, Jørgen Weel, Knud Hilding, Miskow Makwarth, Thecla Boesen, Mime Fønss, Bendt Reiner, Benny Juhlin, Bent Conradi, Holger Vistisen, Ingrid Langballe, Jane Thomsen, Marianne Kjærulff-Schmidt, Michael Rosenberg, Paul Kelvin, Per Sessingø, Pusle Helmuth, Susanne Jagd, Vibeke Houlberg, Preben Nicolajsen, Johan Thiersen, Marteng Petersen, Jytte Elga Olga, André Sallyman, Karl Heinz Neumann, Horst Werner Loos, Lars Madsen, Merete Arnstrøm, Dale Robinson, Ib Christensen a Robert Gilston. Mae'r ffilm Min Søsters Børn Vælter Byen yn 98 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 2001: A Space Odyssey sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd dros fil o ffilmiau Daneg wedi gweld golau dydd. Mikael Salomon oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Maj Soya sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Coed Ffos Noddum
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Min Søsters Børn Vælter Byen
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Annelise Reenberg ar 16 Medi 1919 yn Copenhagen. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1950 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Coed Ffos Noddum
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Min Søsters Børn Vælter Byen
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Annelise Reenberg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Devotional
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Anton Corbijn yw Devotional a gyhoeddwyd yn 1993. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Devotional ac fe’i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Martin Gore. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alwad.
Mae'r ffilm Devotional (ffilm o 1993) yn 93 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Jurassic Park a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anton Corbijn ar 20 Mai 1955 yn Strijen.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anton Corbijn nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
128
1g - 2g - 3g
Romans Teresy Hennert
Ffilm melodramatig gan y cyfarwyddwr Ignacy Gogolewski yw Romans Teresy Hennert a gyhoeddwyd yn 1978. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg a hynny gan Ignacy Gogolewski a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Waldemar Kazanecki.
128
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au
Pengwin Magellan
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin Magellan (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid Magellan) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Spheniscus magellanicus; yr enw Saesneg arno yw Magellanic penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Romans Teresy Hennert
Y prif actor yn y ffilm hon yw Barbara Brylska.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,350 o ffilmiau Pwyleg wedi gweld golau dydd. Czesław Świrta oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
128
123 124 125 126 127 - 128 - 129 130 131 132 133
Pengwin Magellan
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. magellanicus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Romans Teresy Hennert
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ignacy Gogolewski ar 17 Mehefin 1931 yn Ciechanów. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Aleksander Zelwerowicz State Theatre Academy.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Pengwin Magellan
Teulu
Mae'r pengwin Magellan yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Aneurin Bevan
Gwleidydd Llafur oedd Aneurin 'Nye' Bevan (15 Tachwedd 1897 - 6 Gorffennaf 1960). Bu'n aelod seneddol dros y Blaid Lafur, yn etholaeth Glynebwy o 1929 tan 1960. Roedd yn arwr i'r chwith gwleidyddol, yn arbennig am ei weithgarwch yn sefydlu y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG). Roedd yn areithiwr huawdl iawn er fod ganddo atal dweud pan yn ifanc. Fe ddaeth yn gyntaf mewn arolwg o arwyr Cymru. bawd|chwith|Aneurin Bevan yng Nghorwen, 1952
Ieuenctid
Ganwyd Bevan yn Nhredregar yn fab i lowr a Bedyddiwr, David Bowen. Roedd ei fam yn Fethodist. Yn un o ddeg o blant ni chafodd fawr o lwyddiant yn yr ysgol. Yn dair ar ddeg oed aeth i weithio yn y pwll glo lleol. Rhyddfrydwr oedd ei dad pan yn ifanc ond yn ddiweddarach ymunodd â'r Blaid Lafur Annibynnol.
Llywodraeth
Roedd etholiad cyffredinol 1945 yn llwyddiant ysgybol i'r Blaid Lafur, gan eu galluogi i greu diwygiad cymdeithasol. Clement Attlee oedd y Prif Weinidog newydd, ac fe apwyntiodd Aneurin Bevan yn Gweinidog Iechyd. Fe'i heriwyd i greu Gwasanaeth Iechyd Gwladol, a arianwyd gan drethi, er mwyn darparu gwasanaeth safonol i'r boblogaeth am ddim. Daeth y Gwasanaeth i fodolaeth ar y 5 Gorffennaf, 1948. Fe wladolwyd 2,688 o ysbytai yng Nghymru a Lloegr, a daethant dan orychwyliaeth Bevan. Ar yr un pryd, roedd yn gyfrifol am dai - a oedd yn bwnc problemus yn sgil dinistr yr Ail Ryfel Byd.
Yn 1951, fe'i ostyngwyd i fod yn Weinidog Llafur, ond yn fuan iawn fe ymddiswyddodd mewn safiad yn erbyn cyflwyniad taliadau presgripsiwn ar gyfer dentyddiaeth a sbectol.
Phyllogomphoides brunneus
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Phyllogomphoides brunneus. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
O Dan Lygaid y Gestapo
Llyfr academaidd Cymraeg gan Simon Brooks yw O Dan Lygaid y Gestapo: Yr Oleuedigaeth Gymraeg a Theori Lenyddol yng Nghymru. Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2004 fel rhan o'r gyfres "Y Meddwl a'r Dychymyg Cymreig".
Dadleua'r awdur bod "goleuedigaeth" genedlaethol, yn debyg i'r Oleuedigaeth Ewropeaidd yn y 18g, wedi digwydd yng Nghymru ar ddiwedd y 19g a thrwy'r 20g.
Dolydd Felin Fach, Cwmgwili
Mae Dolydd Felin Fach, Cwmgwili wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 24 Chwefror 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.09 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Llanrothal
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Llanrothal.
Marta Lucía Bueno
Mae Marta Lucía Bueno (ganwyd:  1952) yn fotanegydd nodedig a aned yn Colombia. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: National University of Colombia.
Ombyte Av Tåg
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Hasse Ekman yw Ombyte Av Tåg a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Lleolwyd y stori yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Hasse Ekman a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sune Östling.
Marta Lucía Bueno
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Ombyte Av Tåg
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hasse Ekman ar 10 Medi 1915 yn Stockholm a bu farw ym Marbella ar 11 Gorffennaf 2016. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1933 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hasse Ekman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ffynnon Taf
Pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw Ffynnon Taf (Saesneg: Taff's Well). Saif ychydig i'r gogledd o ddinas Caerdydd, gerllaw afon Taf.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
250px|bawd|dim|Ffynnon Taf: y ffynnon hynafol yr enwir y pentref ar ei hôl
Ffynnon
Mae'n enw gymharol newydd; cofnodir y ffurf Seisnigaidd 'Ffunnon Tave' (sef Ffynnon Taf) yn 1802. Mae ffynnon gyda phriodweddau meddygol iddi ar gael o'r enw 'Ffynnon Dwym', a'i dŵr yn iachau pobol gyda'r gwynegon. Mae'n debyg mai'r ffynnon hon a roddodd ei henw i'r ardal.
Credir fod y ffynnon sy'n rhoi ei henw i'r pentref yn dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid. Mae'r rhan fwyaf o'r trigolion yn gweithio yng Nghaerdydd.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
127
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au
122 123 124 125 126 - 127 - 128 129 130 131 132
Spittal
Pentref, cymuned a phlwyf eglwysig yn Sir Benfro, Cymru, yw Spittal. Saif tua hanner y ffordd rhwng Hwlffordd ac Abergwaun.
Cafodd y pentref ei enw o'r hospitium, neu fan i bererinion gael llety, oedd yn eiddo i Eglwys Gadeiriol Tyddewi. Ceir y cyfeiriad cynharaf ato yn 1259. Ail-adeiladwyd Eglwys y Santes Fair yma yn y 19g; o'i mewn ceir maen ag arysgrif arni o'r 5ed neu'r 6g. Adeiladwyd ysgol gynradd newydd yma yn 2004; ceir hefyd swyddfa'r post, neuadd a thafarn.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Y Llong Heb Hwyliau
Ffilm ddrama a ffilm ramantus yw Y Llong Heb Hwyliau a gyhoeddwyd yn 1979. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 돛대도 아니 달고 ac fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1979. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Apocalypse Now sy'n seiliedig ar y nofel fer ''Heart of Darkness gan Joseph Conrad.
Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
1949
19g - 20g - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - 1940au - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1944 1945 1946 1947 1948 - 1949 - 1950 1951 1952 1953 1954
Spirits in The Forest
Ffilm ar gerddoriaeth sydd hefyd yn ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Anton Corbijn yw Spirits in The Forest a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Mae'r ffilm Spirits in The Forest yn 95 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anton Corbijn nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Blåbärskriget
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Lars-Göran Pettersson yw Blåbärskriget a gyhoeddwyd yn 2007. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Blåbärskriget ac fe’i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Lars-Göran Pettersson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ted Ström.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Piotr Giro.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lars-Göran Pettersson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Elodie Touffet
Seiclwraig ffordd proffesiynol o Ffrainc ydy Elodie Touffet (ganwyd 17 Chwefror, 1980).
Llanwarne
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Llanwarne neu Llanwern Teilo a Dyfrig.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 380.
Culbertson, Montana
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Culbertson, gan gynnwys:
Harvel
Pentref yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy Harvel. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Meopham yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gravesham.
Phyllogomphoides burgosi
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Phyllogomphoides burgosi. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Northolt
Ardal yng ngogledd orllewin Llundain Fwyaf yw Northolt ym mwrdeistref Ealing. Bu'r bardd Goronwy Owen yn byw yna am ddwy flynedd.
La Selce E L'acciaio
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Guglielmo Zorzi yw La Selce E L'acciaio a gyhoeddwyd yn 1920. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Guglielmo Zorzi.
Northolt
Mae Caerdydd 195.1 km i ffwrdd o Northolt ac mae Llundain yn 18.2 km. Y ddinas agosaf ydy Dinas San Steffan sy'n 16.7 km i ffwrdd.
La Selce E L'acciaio
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Corrado Racca, Fernanda Negri Pouget a Giuseppe Pierozzi. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1920. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Cabinet of Dr. Caligari sef ffilm arswyd Almaeneg gan Robert Wiene.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Guglielmo Zorzi ar 31 Ionawr 1879 yn Bologna a bu farw yn yr un ardal ar 16 Ebrill 1970.
914
9g - 10g - 11g
La Selce E L'acciaio
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Guglielmo Zorzi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
914
860au 870au 880au 890au 900au - 910au - 920au 930au 940au 950au 960au
909 910 911 912 913 - 914 - 915 916 917 918 919
Gutun Owain
Bardd ac uchelwr o Gymro a gyfrifir yn un o'r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr yn y 15g oedd Gutun Owain neu Gruffydd ap Huw ab Owain (fl. tua 1425 - 1498). Roedd yn frodor o blwyf Llandudlyst-yn-y-Traean yn argwlyddiaeth Croesoswallt (Swydd Amwythig), ardal Gymraeg ei hiaith a fu'n rhan o deyrnas Powys ar un adeg.
Gwaith llenyddol
Mae'r cerddi cynharaf ganddo sydd ar glawr i'w dyddio i ddechrau'r 1460au, ond ceir tystiolaeth iddo fod yn bresennol yn Eisteddfod Caerfyrddin tua 1450 gyda'i athro barddol Dafydd ab Edmwnd. Mae'r testunau cynharaf o'r gramadegau barddol sy'n cynnwys trefniant newydd ei athro ar y pedwar mesur ar hugain yn llaw Gutun Owain ei hun.
Copïodd Gutun sawl testun rhyddiaith Cymraeg Canol, yn cynnwys copïau o'r croniclau Brenhinedd y Saeson a Brut Tysilio a geir rhwng cloriau Llyfr Du Basing. Ceir yn ogystal sawl testun achyddiaeth ac roedd yn cael ei ystyried yn un o'r awdurdodau pennaf y cyfnod ar herodraeth ac achau'r Cymry. Mewn un o lawysgrifau Mostyn, a adnabyddir fel 'Mostyn 88', ceir y testun cynharaf o Fuchedd Sant Martin, o waith John Trefor II, Esgob Llanelwy, efallai, a gopïwyd gan Gutun Owain yn 1488 neu 1489. Ceir bucheddau eraill yn llaw Gutun hefyd, ynghyd â sawl testun meddygol a seryddol.
Mae'r gweithgarwch hwn yn dyst i ddysg a diddordebau eang Gutun Owain, ond fel bardd y cofir amdano yn bennaf heddiw. Cadwyd dros hanner cant o gerddi ganddo, yn gywyddau, awdlau ac englynion. Cerddi mawl a marwnadau i uchelwyr ym Maelor (Maelor Gymraeg a Maelor Saesneg) a Swydd y Waun ydynt yn bennaf. Fe'i cysylltir yn anad dim â dau o abadau llengar Abaty Glynegwestl, sef Siôn ap Rhisiart a Dafydd ab Ieuan ab Iorwerth. Roedd ei gyd-fardd Guto'r Glyn yn ymwelydd cyson â Glynegwestl hefyd, a cheir marwnad deimladwy iddo gan Gutun.
Penrod and His Twin Brother
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr William C. McGann yw Penrod and His Twin Brother a gyhoeddwyd yn 1938. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan William Jacobs a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Howard Jackson.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Billy and Bobby Mauch. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1938. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Bringing Up Baby sef ffilm gomedi Americanaidd gan Howard Hawks. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Arthur L. Todd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William C McGann ar 15 Ebrill 1893 yn Pittsburgh a bu farw yn Woodland Hills ar 21 Ionawr 1978. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1930 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William C. McGann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ystrad Tywi
Roedd Ystrad Tywi yn diriogaeth yn ne-orllewin Cymru, yn cyfateb yn fras i ran helaeth o Sir Gaerfyrddin heddiw.
Rhannwyd Ystrad Tywi yn dri chantref, gyda'u cymydau eu hunain, sef y Cantref Mawr a'r Cantref Bychan ac Eginog.
Collwyd y cantref olaf i'r Normaniaid yn yr 11g ac am weddill yr Oesoedd Canol Cantref Mawr a Chantref Bychan yn unig a ffurfiai Ystrad Tywi.