cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baner Saint Martin
Bydd rhai hefyd yn defnyddio Arfbais Saint Martin fel baner o fath i'r Gymuned.
Cyd-destun
Bu Saint Martin am flynyddoedd yn commune Ffrengig ac yn rhan o lywodraethiant Guadeloupe a oedd yn région a département tramor o Ffrainc. Yn 2003 pleidleisiodd y boblogaeth dros ymwahanu oddi ar Guadeloupe er mwyn creu cymuned collectivité d'outre-mer arwahân fel rhan o Ffrainc. Ar 9 Chwefror 2007 pasiodd cynulliad Ffrainc bil yn rhoi statws COM i Saint Martin ac un arall i'r ynys Ffrengig gyfagos, Saint Barthélemy. Mae Saint Martin yn rhan o'r Undeb Ewropeaidd gan ei fod yn rhan o Ffrainc.
Baner Ynysoedd Americanaidd y Wyryf
bawd|dde|300px|Baner Ynysoedd Americanaidd y Wyryf Mabwysiadwyd baner Ynysoedd Virgin yr Unol Daleithiau ar 17 Mai 1921 ar gyfer Ynysoedd Americanaidd y Wyryf. Mae'n cynnwys fersiwn symlach o arfbais yr Unol Daleithiau rhwng y llythyrau V a I (ar gyfer "Virgin Islands"). Mae'r eryr aur yn dal sbrigyn o lawryf mewn un crafanc, a thair saeth yn y llall. Mae'r lliw glas yn y tarian ar fron yr eryr yr un lliw â tharian yr Unol Daleithiau.
Ynys Denmarc
Fodd bynnag, mae sôn am faner syml wedi'i modelu ar y Blue Ensign Brydeinig gyda baner Denmarc yn y canton. Mae'n bresennol ar baentiadau a darluniau, lle gwelir yn chwifio nid o'r brif bolyn lle mae faner genedlaethol Denmarc y chwifio ond yn hytrach ar flaen y llong. Roedd baner ar y polyn blaen yma yn dangos tarddiad y perchennog neu gyrchfan y llong. Byddai llongau oedd yn ei chwifio yn dangos unai ei bod yn hwylio yn nyfroedd Denmarc a Norwy, neu eu bod ynghlwm wrth borthladdoedd Ewrop. Daethpwyd i'r casgliad, er bod ansafonol, bod hon yn faner cwrteisi wedi'i briodoli i India'r Gorllewin Denmarc.
Richard Hakluyt
Daearyddwr ac hanesydd o Sais yn Oes Elisabeth oedd Richard Hakluyt (tua 1552 – 23 Tachwedd 1616). O ganlyniad i'w ysgrifeniadau helaeth a'i ddylanwad gwleidyddol, roedd yn un o Saeson pwysicaf Oes Aur Fforio, er nad oedd yn fforiwr ei hunan. Efe oedd y lladmerydd amlycaf dros ehangu nerth economaidd Teyrnas Lloegr a'i phresenoldeb tramor, ac yn groniclydd medrus a gofnododd holl hanes fforio'r Saeson yn y Byd Newydd yn ei gampwaith The principall Navigations, Voiages and Discoveries of the English nation.
Baner Ynysoedd Americanaidd y Wyryf
Ynys yr UDA
Dechreuodd y syniad o faner Ynysoedd Virgin yr UDA o dan gweinyddiaeth Rear Admiral Summer Ely, Whitmore Kitelle, a wnaethpwyd yn llywodraethwr yr ynysoedd ar 26 Ebrill 1921. Aeth at Mr. White, capten llong y Grib ac at Percival Wilson Sparks, a gofynnodd iddynt am awgrymiadau ar gyfer dyluniad baner. Tynnodd Sparks, a oedd yn gartwnydd, ddyluniad ar bapur. Wedi hynny, trosglwyddwyd dyluniad Sparks ar ddeunydd cotwm trwm, a gofynnodd i'w wraig, Grace, a'i chwaer, Blanche Joseph, brodio'r dyluniad.
Ynys Denmarc
Gwerthodd Denmarc yr ynys i'r UDA yn 1916 am $25 miliwn, gwerth $575.61 miliwn mewn arian 2018. Trosglwyddwyd yr ynysoedd yn 1917 wedi refferendwm ar y cytundeb yn Nenmarc.
bawd|Baner Drefedigaethol Denmarc a ddefnyddiwyd yn 'India'r Gorllewin Denmarc' hyd at 1917 Rhwng 1754 a 1916, ffurfiodd yr ynysoedd ran o India'r Gorllewin Denmarc, rhan o ymerodraeth Danmarc. Yn swyddogol, nid oedd unrhyw faner ynghlwm wrthynt heblaw am faner Denmarc.
Richard Hakluyt
Bywyd cynnar ac addysg
Mynychodd Ysgol Westminster cyn iddo ennill ysgoloriaeth i Eglwys Crist, Rhydychen yn 1570. Ymddiddorai yn naearyddiaeth ac hanesion y fforwyr ers iddo ymweld â'r Deml Ganol gyda'i gefnder yn ei arddegau. Roedd y Richard Hakluyt hynaf yn arbenigo mewn masnach dramor ac yn gyfeillgar â nifer o farsiandwyr, mapwyr, a fforwyr yr oes, a disgrifiodd i'w gefnder iau yr holl ddarganfyddiadau diweddar, y llwybrau masnach newydd, a'r datblygiadau mewn byd-ddarlunio. Yn Rhydychen fe fanteisiodd ar lyfrgelloedd a chasgliadau mapiau'r brifysgol i ddysgu popeth oedd i wybod am fforio. Derbyniodd ei radd baglor o Rydychen yn 1574 a'i radd meistr yn 1577.
Offeiriad ac athro
Yn 1578 fe'i ordeiniwyd yn Eglwys Loegr, ac er iddo weinidogaethu fe barhaodd i ddilyn y newyddion diweddaraf o'r Byd Newydd. Bu hefyd yn darlithio ym Mhrifysgol Rhydychen yn y cyfnod 1577–82/83, gan arddangos mapiau ac atlasau glôb i'r myfyrwyr, ac efe oedd yr athro cyntaf i addysgu daearyddiaeth yn y brifysgol honno. Daeth yn gyfeillgar â chapteiniaid llongau, masnachwyr, a morwyr amlycaf Lloegr, gan gynnwys Syr Humphrey Gilbert a Martin Frobisher a oedd yn chwilio am Dramwyfa'r Gogledd-Orllewin, hynny yw môr-lwybr o Ewrop i Asia drwy Gefnfor yr Arctig, i ogledd cyfandir yr Amerig. Ymhlith ei ohebiaethau oedd y mapwyr o Fflandrys Abraham Ortelius a Gerardus Mercator.
The principall Navigations a'i briodas
Tua'r amser y dychwelodd Hakluyt i Lundain, priododd Duglesse Cavendish, un o berthnasau'r amfordwywr Thomas Cavendish, a chafodd ei benodi i weinidogaethu plwyf Wetheringsett yn Suffolk. Bu farw ei wraig yn 1597.
Ei yrfa hwyrach
Ar droad y ganrif cafodd ei roddi prebend yn Westminster gan Elisabeth fel bod modd iddo aros yn agos i gynghori'r Frenhines a'i gweinidogion ar faterion trefedigaethol. Erfynodd ar y Goron yn 1606 i ddyroddi breintlythyrau er gwladychu Virginia, ac ystyriodd Hakluyt ei hunan deithio i Jamestown fel aelod o Gwmni Virginia. Cynghorodd Cwmni Prydeinig India'r Dwyrain yn nyddiau cynnar y fenter honno, ac ymunodd â Chwmni Tramwyfa'r Gogledd-Orllewin yn 1612 i hyrwyddo'r chwilfa am fôr-lwybrau oedd yn osgoi'r dyfroedd ym meddiant y Sbaenwyr.
Offeiriad ac athro
Cyhoeddodd ei bamffled cyntaf yn 1579–80, ac ynddo mae'n argymell bod Lloegr yn gwladychu Culfor Magellan ym mhen pellaf De America er mwyn rheoli'r llwybrau masnach rhwng India'r Dwyrain ac India'r Gorllewin a sefydlu cadarnleoedd a maes dylanwad yn y Byd Newydd i wrthsefyll nerth ymerodraethau Sbaen a Phortiwgal. Dadleuodd Hakluyt yn gyhoeddus o blaid rhagor o fforio a gwladychu, a chysylltodd â dynion blaenllaw y llywodraeth, megis yr Arglwydd Burghley, Syr Francis Walsingham, a Syr Robert Cecil, i ymofyn am ganiatâd a chymorth y Goron at y diben hwnnw. Cred y gallai Lloegr hawlio tir yng Ngogledd America ar sail darganfyddiadau John a Sebastian Cabot, ac eglurodd yn gyson y cyfleoedd economaidd oedd i gael er lles y genedl drwy sefydlu gwladfeydd ar ochr draw'r Iwerydd. Gosodai'r syniadau hyn yn gyntaf yn ei raglith i gyfieithiad John Florio o hanes mordaith Jacques Cartier i Ganada (1580). Ymhelaethodd Hakluyt ar ei ddadleuon, gan gynnwys yr angen am addysg fordwyo, yn ei waith pwysig cyntaf, Divers voyages touching the discouerie of America (1582).
Ei waith i'r Goron yn Ffrainc
bawd|Map o'r Discourse on the Western Planting sy'n darlunio llongau o Loegr yn glanio yng [[Gogledd Carolina|Ngogledd Carolina.]] Yn 1583 anfonwyd Hakluyt i Baris gan Walsingham, i fod yn gaplan ac ysgrifennydd i Syr Edward Stafford, llysgennad Lloegr i Ffrainc. O fewn ei orchwyl hefyd oedd ysbïo ar ymdrechion gan fforwyr a chwmnïau Ffrengig i wladychu Gogledd America. Casglodd gwybodaeth ar fasnach grwyn a ffwr yng Nghanada a mentrau tramor eraill y Ffrancod. Yn ystod ei gyfnod yn Ffrainc, ysgrifennodd adroddiad cyfrinachol o blaid ymdrechion Walter Raleigh i wladychu Virginia, The Discourse on the Western Planting (1584) a'r angen i ddanfon ffermwyr a chrefftwyr o Loegr i'r trefedigaethau Americanaidd. Cyflwynwyd y gwaith i'r Frenhines Elisabeth, ac er iddi wobrwyo Hakluyt gyda chyflog eglwysig arbennig (prebend) o Eglwys Gadeiriol Bryste, ni derbyniodd Raleigh unrhyw gymorth gan y Goron. Ym Mharis hefyd golygydd Hakluyt argraffiad o De Orbe Novoof Pietro Martire, hanes y Sbaenwyr yn y Byd Newydd.
Ei yrfa hwyrach
Yng nghyfnod diweddaraf ei fywyd, cyfieithodd rhagor o weithiau gan gynnwys Discoveries of the World (1601) gan Antonio Galvão a Virginia Richly Valued gan Hernando de Soto (1609). Bu farw yn Llundain, oddeutu 64 oed, a fe'i cleddir yn Abaty Westminster. Cyhoeddwyd rhai o lawysgrifau Hakluyt wedi ei farwolaeth yn rhan o Hakluytus Posthumus or Purchas his Pilgrimes (1625), dan olygyddiaeth ei edmygwr Samuel Purchas.
The principall Navigations a'i briodas
bawd|chwith|Clawr argraffiad cyntaf The principall Navigations (1589). Dychwelodd Hakluyt i Lundain yn 1588. Amharwyd ar allu'r Saeson i fforio ar ddiwedd yr 16g o ganlyniad i Ryfel Lloegr a Sbaen (1585–1604), felly trodd Hakluyt at ysgrifennu hanes cynhwysfawr o fforwyr Lloegr a'u darganfyddiadau: The principall Navigations, Voiages and Discoveries of the English Nation. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf, mewn un gyfrol, yn 1589. Ffrwyth ei gyfweliadau â channoedd o forwyr ynghyd â'r nifer enfawr o ddyddiaduron, llythyrau, a ffynonellau eraill a gesglid ganddo ydy The principall Navigations. Cyhoeddwyd ail argraffiad estynedig The principall Navigations mewn tair cyfrol o 1598 i 1600. Ystyriodd yr hanesydd a llenor J. A. Froude y campwaith hwn yn "arwrgerdd ryddiaith cenedl fodern y Saeson" gan ei fod yn cyfuno hanes, straeon antur a dewrder, a dadleuon diplomyddol ac economaid dros sofraniaeth Lloegr ar y môr a hawliau'r wlad yn y Byd Newyd.
Baner Belîs
bawd|208px|[[Delwedd:FIAV_111111.svg|20px Baner Belîs, cymesuredd, 2:3]] bawd|Lleoliad Belîs yng Nghanolbarth America bawd|{{legend|#22B14D|Dim cwestiwn tiriogaethol}}{{legend|#FF7F27|Anghytuno tiriogaethol}} Mabwysiadwyd baner Belîs (baner Belize) ar 21 Medi 1981 yn dilyn annibyniaeth y wlad yng Nghanolbarth America o'r Deyrnas Unedig. Cyn annibyniaeth adnabwyd y wlad fel Hondwras Brydeinig. Mae'n cael ei ffinio i'r gorllewin gan wlad Gwatemala sy'n hawlio hanner tiriogaeth ddeheuol Belîs.
Dyluniad
Mae baner Belîs yn las, gyda dwy stribed llorweddol coch ar y pennau a disg gwyn yn y canol. Lleolir yr arwyddlun genedlaethol o fewn y ddisg gwyn. Mae'r faner yn ddatblygiad o'r faner Honduras Prydeinig flaenorol (enw'r enw Belice ar y blaen), a sefydlwyd yn 1950 pan enillodd Honduras Prydain peth hunanlywodraeth oddi ar Brydain. Ychwanegwyd y ddau stribedi coch i'r dyluniad gwreiddiol yn dilyn yr olaf.
Mae arfbais Belîs yn cynnwys delwedd o ddau ddyn, un mestizo ac un o dras Affricanaidd yn cefnogi'r darian. Dyma unig faner i gynnwys delwedd o ddau ddyn arni, er, ceir baneri eraill ag un dyn arni, megis baneri Malta, threfedigaethau Brydeining Montserrat a Baner Ynysoedd Virgin Prydain a Polynesia Ffrengig hefyd â dynion neu fynywod arnynt. Ceir y geiriau Lladin, Sub Umbra Floreo, sef "Ffynnaf o dan y Cysgod".
Baner Cyfleustra
Caiff y faner ei chwifio fel baner cyfleustra gan longau ar draws y byd.
Hypatia
Roedd Hypatia, a aned tua 350-370 ac a fu farw 415 OC yn athronydd Helenistaidd a Phlatonaidd ac yn seryddwraig a mathemategydd, a oedd yn byw yn Alexandria, yr Aifft.
Ynysoedd Andaman
bawd|Map o leoliad Ynysoedd Andaman yn [[De-ddwyrain Asia|Ne Ddwyrain Asia.]] Ynysfor ym Mae Bengal yng ngogledd ddwyrain Cefnfor India yw Ynysoedd Andaman. Lleolir ef rhwng isgyfandir India i'r gorllewin a'r gogledd orllewin, Byrma i'r gogledd a'r dwyrain, a Gorynys Maleia a Sumatra i'r de ddwyrain. Gelwir y corff o ddŵr rhwng yr ynysfor a de Byrma yn Fôr Andaman. Ynghyd ag Ynysoedd Nicobar, sy'n gorwedd rhwng yr Andaman a Sumatra, maent yn ffurfio tiriogaeth Ynysoedd Andaman a Nicobar yng Ngweriniaeth yr India. Mae'r ynysfor yn cynnwys mwy na 300 o ynysoedd a chanddynt arwynebedd cyfunedig o 6,408 km2. Y tair ynys fwyaf ydy Gogledd Andaman, Andaman Ganol, a De Andaman, a elwir gyda'i gilydd yn Andaman Fawr. Port Blair yn Ne Andaman yw prifddinas Ynysoedd Andaman a Nicobar.
Poblogaeth yr ynysoedd yn 2011 oedd 343,125. . Pobloedd brodorol yw'r mwyafrif o'r trigolion, ac mae tri ohonynt – y Sentinal, y Jarawa, a'r Onge – yn dal i fyw fel helwyr-gasglwyr. Amaeth yw prif diwydiant yr ynysoedd, a thyfir ŷd, codlysiau, cnau coco, cnau betel, ffrwythau, casafa, tsilis, a thyrmerig. O ran cludiant, De Andaman ydy'r unig ynys a chanddi ffyrdd, ac mae agerlong yn cysylltu Port Blair ag ynysoedd Gogledd Andaman, Andaman Ganol, De Andaman, ac Andaman Fach.
Hypatia
Hi yw'r mathemategydd benywaidd cyntaf y mae ei bywyd wedi'i gofnodi'n eithaf trylwyr. Roedd Hypatia'n enwog yn ei oes ei hun fel athro gwych a chynghorydd doeth. Mae'n hysbys ei bod wedi ysgrifennu sylwebaeth ar waith Diophantus, sef Arithmetica.
Er mai Pagan ydoedd, roedd hi'n oddefgar tuag at Gristnogion gan ddysgu llawer o fyfyrwyr Cristnogol, gan gynnwys Synesius, a ddaeth yn esgob Ptolemais. Mae ffynonellau hynafol yn cofnodi bod Hypatia yn cael ei pharchu gan Baganiaid a Christnogion fel ei gilydd a bod hi ganddi ddylanwad mawr dros uchelwyr elitaidd, gwleidyddol Alexandria. Tua diwedd ei hoes, rhoddodd Hypatia gyngor i Orestes, rhaglaw Rhufeinig Alexandria, a oedd yng nghanol brwydr wleidyddol â Cyril, esgob Alexandria. Lledaenodd sibrydion yn ei chyhuddo o atal Orestes rhag cymodi â Cyril ac, ym Mawrth 415 OC, llofruddiwyd Hypatia gan dorf o Gristnogion a arweiniwyd gan ddyn o'r enw Pedr.
lang=cy|bawd|dim|Sgwennodd Hypatia esboniad o waith [[Perga ar drychiadau conig]]
Integreiddio data
Hanes cynnar
Man gwan y dull hwn yw fod diweddaru'r data'n gymhleth.
Mae cyfrifiadurwyr yn wynebu llawer o sialensau pan gyfunir ffynonellau-data amrywiol oyn yr hyn a elwir yn "seilos gwybodaeth", yn enwedig pan ddefnyddir y dull a elwir yn "rhyngwyneb ymholiad sengl" (single query interface), sydd wedi bodoli ers cryn amser. Yn y 1980au cynnar, dechreuodd cyfrifiadurwyr gynllunio systemau er mwyn cyfuno gwahanol fathau o gronfeydd data. Credir i'r system gyfuno data cyntaf gael ei gynllunio ym Mhrifysgol Minnesota yn 1991 ar gyfer yr Integrated Public Use Microdata Series (IPUMS). Fe wnaethon nhw ddefnyddio archifdai data (neu'r 'warws ddata') yn eu cynlluniau, dull a oedd yn cynnwys ETL, sef Echdynnu, Trawsnewid a Llwytho data o'r ffynonellau amrywiol i mewn i un sgema, er mwyn iddynt fod yn gydnaws â'i gilydd. Gan gymhathu cannoedd o gronfeydd data, fel hyn, dangosodd IPUMS ddichonoldeb integreiddio data mawr. Oherwydd fod yr holl ddata o dan yr un to, roedd archwilio a'i ymholi yn syml a chyflym.
Yn araf, trodd cyfrifiadurwyr at ddull gwahanol, a oedd yn ffafrio llacio'r cysylltiadau rhwng y data a darparu 'rhyngwyneb ymholiad sengl' i gael mynediad byw i'r data dros sgemâu cyfryngol (mediated schema). roedd hyn yn caniatáu i bob ymholiad archwilio'r gronfa ddata berthnasol yn uniongyrchol. Roedd hyn hefyd yn gyson à'r dull SOA (Service-oriented architecture) a oedd hefyd mewn bri yr adeg honno, a olygai mapio rhwng y sgemâu cyfryngol a'r sgema gwreiddiol. Fel hyn, trawsnewidiwyd yr ymholiad i sawl ymholiad a oedd wedi'u haddasu i'r sgema gwreiddiol, unigol. Dull a elwid yn "Global As View" (GAV).
Diffiniad
Mae systemau integreiddio data yn cael eu diffinio'n ffurfiol fel y triawd lle mae G yn sgema global (neu gyfryngol), S yw'r set hetrogenaidd o sgemâu ffynonellol (tarddiad y sgema) ac M yw mapio'r ymholiadau rhwng y ffynonellau a'r sgemâ global. Mae G ac S, ill dau, yn cael eu mynegi, mewn iaith, dros llythrennau'r Wyddor, wedi'u ffurfio o symbolau. Mae'r mapio M yn cynnwys gosodiadau (assertions) rhwng yr ymholiadau dros G, ac ymholiadau dros S. pan y gwneir ymholiad o fewn systemau integreiddio data, mae'r ymchwilydd yn gosod yr ymholiad dros G ac mae'r mapio'n gosod y cysylltiadau rhwng yr elfennau yn y sgema global a'r sgema tardd (y ffynhonnell).
Cwli
bawd|Cwli Tsieineaidd ym Mheriw (1881). Enw ar weithiwr di-grefft, gan amlaf llafurwr neu borthor, o Dde neu Ddwyrain Asia yn y 19g yw cwli.
Y fasnach gwli
Statws amrywiol ac ansicr oedd gan y cwlis. Cytunodd y mwyafrif ohonynt i werthu eu llafur heb orfodaeth, am gyfnod pennodol, am dâl ac am gostau'r daith. Cafodd nifer hefyd eu herwgipio, eu twyllo, neu eu hannog ar gam gan fasnachwyr Ewropeaidd. Fe'u cedwid mewn corlannau cyn eu hallforio, mewn amodau creulon a chyfyng arnynt, ac o'r herwydd bu farw rhai ohonynt o afiechyd ar y fordaith. Ni wnaeth llywodraethau Ewrop fawr o ymdrech i atal camdriniaeth y cwlis, ac er i lywodraeth Tsieina gwahardd allfudo yn swyddogol hyd at 1859, ni chafodd y fasnach ei rhwystro gan yr awdurdodau. Roedd yr amodau yn arbennig o wael yn y cyfnod 1845–1860, pryd bu farw miloedd ar filoedd o gwlis yng Nghiwba a Pheriw. Cytunodd Guangzhou yn 1859 i adael gweithwyr ar gytundebau pum-mlynedd i ymfudo i India'r Gorllewin i weithio yn nhrefedigaethau Prydeinig, ac yn ddiweddarach lluniwyd rheolau tebyg rhwng y Tsieineaid â gwledydd Ewropeaidd eraill. Rhoddwyd cyfyngiadau ar longau Prydeinig gan Ddeddf Teithwyr Tsieineaidd (1885), ac wedi hynny daeth y fasnach yn bennaf dan reolaeth Ymerodraeth Portiwgal.
Geirdarddiad
Daw'r gair naill ai o'r enw llwythol Hindi Kuli, neu'r gair Tamileg kuli sy'n golygu "cyflog".
Y fasnach gwli
Erbyn diwedd y 19g, roedd llai o angen ar gwlis o ganlyniad i gyfraddau cynyddol o fewnfudo rhydd, yn enwedig i'r Amerig ac i Oceania. Bu nifer o weithwyr croenwyn yn anfodlon cydweithio a chystadlu â'r cwlis a mewnfudwyr eraill, a'r awdurdodau yn dymuno lleihau'r boblogaeth Asiaidd am resymau cymdeithasol neu hiliol. Pasiwyd Deddf Gwahardd Tsieineaid (1888) yn yr Unol Daleithiau a Deddf Gwaharddiad Mewnfudo (1901) yn Awstralia, a rhoddwyd treth y pen o $500 ar gwlis yng Nghanada yn 1904. Parhaodd y fasnach yn nechrau'r 20g, gyda chyfyngiadau ar yr hen arferion. Cafodd 50,000 o Tsieineaid eu recriwtio yn 1904 gan y Prydeinwyr i weithio yn y cloddiau aur yn y Transvaal. Daeth y fasnach i ben yn is-gyfandir India yn 1922.
Daeth nifer o gwlis, yn enwedig o Ddwyrain Asia, i Awstralia a Chaliffornia yn ail hanner y 19g. Roeddynt yn bwysig wrth adeiladu'r rheilffyrdd yng Ngorllewin Canada a Gorllewin yr Unol Daleithiau.Rhoddir yr enw cwli yn aml ar weithwyr o Tsieina, Japan, ac is-gyfandir India a ymfudodd i Awstralia a Chaliffornia fel rhan o'r rhuthradau am aur yng nghanol y 19g. Yn gywir, mewnfudwyr rhydd oeddynt ac nid llafurwyr dan gytundeb neu weithwyr ymrwymedig, er iddynt gael eu camdrin yn aml gan yr Ewropeaid a'r Americanwyr megis y cwlis.
Defnydd cyfoes o'r enw
Mewn nifer o wledydd, ystyrir yr enw bellach yn air difrïol i ddisgrifio pobl o Dde a Dwyrain Asia.
Midas
bawd|Yn fersiwn Nathaniel Hawthorne o fyth y Brenin Midas, mae Midas yn troi ei ferch ei hun yn aur wedi iddo ei chyffwrdd (darlun gan Walter Crane yn argraffiad 1893) Midas (Groeg: Μίδας) yw enw o leiaf tri aelod o linach brenhinol Phrygia.
Y Brenin Midas enwocaf yw'r un sy'n cael ei adnabod ym mytholeg Roeg am ei allu i droi popeth roedd yn ei gyffwrdd i mewn i aur. Mae'n debyg bod dinas Phrygaidd Midaeum wedi'i henwi ar ôl y Midas hwn, a hwn hefyd oedd y Midas a sefydlodd Ankara, yn ôl Pausanias. Yn ôl Aristoteles, mae'r chwedl yn honni i Midas farw o newyn o ganlyniad i'w "weddi ofer" am y cyffyrddiad euraid. Roedd y chwedlau yn rhoi hanes y Midas hwn a'i dad Gordias, sy'n cael ei gydnabod am sefydlu'r brifddinas Phrygaidd Gordiwm a chlymu'r Cwlwm Gordaidd. Dywedir eu bod yn byw rhywbryd yn ystod yr 2il fileniwm CC, ymhell cyn Rhyfel Caerdroea. Serch hynny, nid yw Homeros yn crybwyll Midas na Gordias, ond mae'n cyfeirio at ddau frenun Phrygaidd arall, Mygdon ac Otreus.
Roedd Brenin Midas arall yn teyrnasu yn Phrygia yn hwyr yn yr 8g CC hyd at ysbeilio Gordiwm gan y Cimmeriaid, pan dywedir iddo gymryd ei fywyd ei hun. Mae'r rhan fwyaf o haneswyr yn credu mai'r Midas hwn yw'r un person â Mita, brenin y Mushki mewn testunau Assyraidd, a fu'n rhyfel ag Assyria a'r taleithiau Anatolaidd yn yr un cyfnod.
Mytholeg
Yn fersiwn Nathaniel Hawthorne yn A Wonder-Book for Girls and Boys (1852), daeth merch Midas ato, yn anhapus gyda'r hyn oedd wedi digwydd i'r rhosod. Wrth geisio ei chysuro, trodd Midas ei ferch yn aur hefyd. Roedd Midas yn casau'r rhodd roedd wedi'i ddewis. Gweddiodd i Dionysus, gan ymbil arno i'w arbed rhag llwgu. Clywodd Dionysus ei weddi a chytuno i'w hateb; gan ddweud wrth Midas ymolchi yn afon Pactolus. Yna, byddai unrhyw beth oedd yn cael ei roi yn y dwr yn cael ei adfer o effaith ei gyffyrddiad.
Gwnaeth Midas hynny, a phan gyffyrddodd â'r dyfroedd, llifodd y gallu i'r afon, a throwyd tywod yr afon yn aur. Roedd hyn yn cael ei ddefnyddio i esbonio pam fod cymaint o aur yn afon Pactolus, a pham fod y rhai oedd yn honni eu bod yn ddisgynyddion i Midas mor gyfoethog. Mae'n bosib nad aur yn unig oedd y tu ôl i gyfoeth Midas - dywedir mai ef wnaeth ddarganfod plwm du a gwyn gyntaf.
Dywed Herodotus bod trydydd Midas yn aelod o linach frenhinol Phrygia ac yn daid i Adrastus a ddihangodd o Phrygia ar ôl kkadd ei frawd yn ddamweinol a chymryd lloches yn Lydia yn ystod teyrnasiad Croesus. Roedd Phrygia erbyn hynny dan reolaeth Lydia. Dywed Herodotus bod Croesus yn ystyried llinach frenhinol Phrygia yn "gyfeillion" ond nid yw'n sôn bod y llinach yn parhau i deyrnasu fel brenhinoedd (gaeth) yn Phrygia.
Cymuned Saint Martin Ffrengig
Hanes
Ar 16 Rhagfyr 1989, cyfarfu Arlywydd Ffrainc Francois Mitterand ag Arlywydd yr Undol Daleithiau, George H. W. Bush ar yr ynys.
Rhan o'r Antilles Lleiaf, ym Môr y Caribî, ydy Cymuned Saint Martin Ffrengig (Ffrangeg: Collectivité de Saint-Martin, neu Saint-Martin). Mae'n diriogaeth Ffrainc. Cyn 2007 roedd yn rhan o département tramor Guadeloupe, ond ar ôl hynny cafodd statws collectivité d'outre-mer. Mae iddi faner answyddogol ond baner Ffrainc yw'r faner swyddogol ryngwladol gydnabyddiedig. Fe'i lleolir yn rhan ogleddol ynys Sant Martin (tua 60% o'r ardal); mae rhan ddeheuol yr ynys yn ffurfio gwlad Sint Maarten, sy'n perthyn i'r Iseldiroedd.
Daearyddiaeth
Mae'r ynys wedi'i ffinio i'r gogledd gan ynys Anguilla.
Hanes
Yn 1963 cafodd Saint-Martin hawliau is-gyngor. Yn 1965 dechreuodd ddiwydiant twristiaeth ar yr ynysoedd o ddifri ac yn 1972 agorwyd Maes Awyr Grand Kaso gyda'r awyren supersonig gyntaf, Concorde yn glanio yno yn 1981.
bawd|Bae Galis Daeth yr ynys yn un o'r canolfannau masnachol ers dechrau gwladychiad America, ac yn fan brwydro rhwng yr Iseldiroedd a Ffrainc, 1672 - 1679. Meddianwyd gan Loegr yn 1689. Alltudwyd y Saeson i Saint Kitts wedi Cytundeb Heddwch Risvik 1697 y caniateid iddynt ddychwelyd. Yn 1750 adeiladwyd Fort Marigo. Meddiannodd y Saeson yr ynys drachefn yn 1756 - 1763, 1781 - 1783 ac yn ystod y Chwyldro Ffrengig. Buont hefyd mewn meddiant o'r ynys rhwng 1810 - 1815 yn ystod Rhyfeloedd Napoleon yn ar gyfandir Ewrop.
Lleolir canolfan weinyddol y Cymuned ym Marigot.
Midas
Mytholeg
Mae chwedl arall am Midas, a oedd erbyn hyn yn casau cyfoeth a moethusrwydd, yn troi i addoli Pan, duw y meysydd a geifrddynion. Roedd mythograffwyr Rhufeinig yn honni mai ei diwtor cerddoriaeth oedd Orpheus.
Anton Raphael Mengs
Teithiodd yn ôl i'r Eidal yn 1751 i barhau â'i astudiaethau o gelf yr Henfyd a'r Dadeni, gan adael Dresden am y tro olaf a threulio'r deng mlynedd nesaf yn Rhufain a Napoli. Yn Rhufain fe drodd yn Babydd ac yn un o arlunwyr amlycaf y ddinas. Fe'i penodwyd yn athro yn yr ysgol noethluniau yn yr Accademia di Belle Arti di Roma, a sefydlwyd gan y Pab Bened XIV yn 1754. Fe'i etholwyd hefyd yn aelod o'r Accademia di San Luca. Daeth yn gyfaill agos i'r archaeolegydd a beirniad celf J. J. Winckelmann, a dylanwadwyd arno gan syniadau Winckelmann ar glasuriaeth. Ymddiddorodd Mengs yn yr oesoedd clasurol, a mynegai'r newydd-glasuriaeth gynnar yn ei ffresgoau Dwyfoliad Sant Eusebius (1757) yn Eglwys Sant Eusebius a Parnassus (1761) ar nenfwd y Villa Albani. Yn 1756, daeth ei bensiwn o lys Dresden i ben, a cheisiodd ychwanegu at ei incwm drwy baentio portreadau o deithwyr o Loegr ar y Daith Fawr drwy'r Eidal. Gwrthodai rhithiolaeth a dynamiaeth ddramataidd yr arddull faróc, gan ffafrio dynnu ar elfennau Raffael, Correggio, a Titian, a gwelir hefyd nodweddion o'r arddull rococo yn ei waith. Cyflawnodd hefyd allorluniau, lluniau cabinet, a lluniau hanesyddol ar gomisiwn, megis Octavian a Cleopatra (1760) ar gyfer Richard Colt Hoare a Perseus ac Andromeda (1771) ar gyfer Syr Watkin Williams-Wynn.
Cymuned Saint Martin Ffrengig
Daearyddiaeth
Mae rhan ganol Sant Martin yn fryniog. Y pwynt uchaf yw'r 'Pic Paradis' sydd 414 medr o uchder. Yn y de-orllewin geir Lagŵn Simpson. Mae rhai ynysoedd bychain o gylch y brif ynys, y fwyaf ohonynt yw Tintamatė. Corn canonig yr ynys yw'r pwynt mwyaf gorllewinol Undeb Ewropeaidd.
Economi
Y prif sector economaidd yw twristiaeth (85% o'r cyflogedig). Oherwydd cyfleoedd cyfyngedig ar gyfer amaethyddiaeth a physgota, mae'r rhan fwyaf o gynhyrchion bwyd yn cael eu mewnforio.
Daearyddiaeth
Ceir hinsawdd trofannol. Mae'r tymheredd rhwng 24 a 30 °C, y glawiad blynyddol cyfartalog yn 1000 mm. Budd corwyntoedd yn bwrw'r ynys hefyd.
Anton Raphael Mengs
Fe'i alwyd i lys Madrid yn 1761 a daeth yn arlunydd dan Siarl III, brenin Sbaen. Yn y cyfnod hwn fe baentiodd ffresgoau ar gyfer palasau Madrid ac Aranjuez, a hefyd nifer o weithiau crefyddol, lluniau damhegol, a rhagor o bortreadau. Bu'n rhaid iddo gael seibiant o'i waith yn 1768 o ganlyniad i'w flinder. Dychwelodd i Rufain yn 1769 a phaentiodd ffresgo Hanes yn drech nag Amser (1772) ar nenfwd y Camera dei Papiri yn Llyfrgell y Fatican. Aeth Mengs yn ôl i Fadrid yn y cyfnod 1773–77 i orffen ei ffresgoau ym Mhalas Brenhinol Madrid. Treuliodd dwy flynedd olaf ei oes yn Rhufain, a bu farw yno o'r ddarfodedigaeth 51 oed.
Ymhlith ei ddisgyblion oedd Johann Zoffany yn Rhufain a Francisco Goya ym Madrid. Roedd ei ferch, Anna Maria Mengs, hefyd yn arlunydd.
Cymuned Saint Martin Ffrengig
Demograffeg
Mae mwyafrif y boblogaeth yn cynnwys pobl o darddiad cymysg (Mullahs, Metisai a Du, gwyn (yn bennaf Ffrangeg, Indiaid.
Yr iaith swyddogol yw Ffrangeg. Mae hefyd siaradwr Creole (yr Antilles Ffrengig), Papiament, Saesneg, Iseldireg, Sbaeneg.
Mae'r rhan fwyaf o gredinwyr yn Catholigion a ceir hefyde Protestaniaid, Tystion Jehovah, ac Hindwiaid.
Cyd-destun
Bu Saint Martin am flynyddoedd yn commune Ffrengig ac yn rhan o lywodraethiant Guadeloupe a oedd yn région a département tramor o Ffrainc. Yn 2003 pleidleisiodd y boblogaeth dros ymwahanu oddi ar Guadeloupe er mwyn creu cymuned collectivité d'outre-mer arwahân fel rhan o Ffrainc. Ar 9 Chwefror 2007 pasiodd cynulliad Ffrainc bil yn rhoi statws COM i Saint Martin ac un arall i'r ynys Ffrengig gyfagos, Saint Barthélemy. Mae Saint Martin yn rhan o'r Undeb Ewropeaidd gan ei fod yn rhan o Ffrainc.
Economi
Fe'i gwasanaethir gan Maes Awyr Rhyngwladol Tywysog Julian, sydd wedi ei lleoli yn Sint Maarten yr Iseldiroedd. Ceir hefyd Maes Awyr L'Esperance lleol. O Marigo mae fferi i Anguilla.
Daearyddiaeth
Y prif dref yw Marigot.
Midas
Mytholeg
Dywedir i Pan, unwaith, gymharu ei gerddoriaeth â cherddoriaeth Apollo, a'i fod wedi'i herio i weld pa un oedd fwyaf medrus. Tmolus, duw'r mynyddoedd, fyddai'r dyfarnwr. Chwythodd Pan ei bibau a rhoddodd foddhad mawr i'w hun a'i ddilynwr ffyddlon, Midas, a oedd yn digwydd bod yn bresennol. Yna tarodd Apollo dannau ei delyn fach. Rhoddodd Tmolus y fuddugoliaeth ar unwaith i Apollo, ac roedd pawb ond un yn cytuno â'i ddyfarniad. Protestiodd Midas, a chwestiynu teilyngdod Apollo. Nid oedd Apollo am ddioddef y fath wrandawiad eto; dywedodd bod rhaid bod gan Midas glustiau asyn, a dyna ddigwyddodd. Mae'r myth wedi'i ddarlunio gan ddau baentiad "Apollo a Marsyas" gan Palma il Giovane (1544–1628), y naill yn dangos yr olygfa cyn, a'r llall ar ôl, y gosb. Ceisiodd Midas wisgo penwisg i guddio'i anffawd mewn cywilydd, ond roedd ei farbwr yn gwybod ei gyfrinach, a gorchmynnodd ef i beidio â'i rhannu â neb. Aeth allan i weirglodd, tyllu twll yn y ddaear, a sibrwd y stori i mewn iddo, cyn gorchuddio'r twll unwaith eto. Tyfodd gwely o gyrs yn y weirglodd, a dechrau sibrwd y stori,  gan ddweud "Mae gan y Brenin Midas glustiau asyn". Mae rhai ffynonellau yn honni bod Midas wedi lladd ei hun trwy yfed gwaed ychen.
Clive James
Bywyd cynnar
Yn ei gofeb Unreliable Memoirs, dywed James fod prawf IQ a gymerodd yn ystod plentyndod wedi rhoi sgôr 140. Addysgwyd ef yn Ysgol Uwchradd Technegol Sydney (er iddo ennill gwobr bwrsari i Ysgol Uwchradd Sydney Bechgyn) a Phrifysgol Sydney, lle astudiodd Saesneg a Seicoleg o 1957 i 1960, a daeth yn gysylltiedig â Sydney Push, is-ddiwylliant rhyddewyllysol, deallusol. Yn y brifysgol, golygodd papur newydd y myfyriwr, Honi Soit, a chyfarwyddodd Revue blynyddol yr Undeb. Graddiodd â Baglor mewn Celfyddydau gydag Anrhydedd yn Saesneg yn 1961. Ar ôl graddio, gweithiodd am flwyddyn fel golygydd cynorthwyol ar gyfer The Sydney Morning Herald.
Ganwyd Vivian Leopold James yn Kogarah, maestref yn ne Sydney. Caniatawyd iddo newid ei enw fel plentyn oherwydd "ar ôl i Vivien Leigh chwarae Scarlett O'Hara, daeth yn enw ar gyfer merch, dim ots sut yr oedd wedi ei sillafu". Dewisodd "Clive", enw cymeriad Tyrone Power yn y ffilm 1942 This Above All.
Cymerwyd tad James yn garcharor gan y Siapaneaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Er iddo oroesi y gwersyll carcharorion rhyfel, bu farw pan ddaeth yr awyren a'i ddychwelodd i Awstralia gwympo i'r môr ym Mae Manila; claddwyd ef yn Mynwent Rhyfel Sai Wan yn Hong Kong. Roedd James un unig blentyn ac fe'i magwyd gan ei fam, gweithiwr ffatri, ym maestrefi Kogarah a Jannali yn Sydney, gan fyw am rhai blynyddoedd gyda tad ei fam.
Adolygydd ac awdur
Ysgrifennodd beirniadaeth lenyddol yn helaeth ar gyfer papurau newydd, cylchgronau a chyfnodolion ym Mhrydain, Awstralia a'r Unol Daleithiau, gan gynnwys, ymhlith sawl un arall, The Australian Book Review, The Monthly, Atlantic Monthly, The New York Review of Books, The Liberal a'r Times Literary Supplement. Gwnaeth John Gross ddewis cynnwys traethawd James 'A Blizzard of Tiny Kisses' yn Oxford Book of Essays (1992, 1999).
Cyhoeddodd ei gasgliad cyntaf o feirniadaeth lenyddol The Metropolitan Critic (1974), wedi ei ddilyn gan At The Pillars of Hercules (1979), From the Land of Shadows (1982), Snakecharmers in Texas (1988), The Dreaming Swimmer (1992), Even As We Speak (2004), The Meaning of Recognition (2005) ac Cultural Amnesia (2007), casgliad o fywgraffiadau deallusol bychan o dros 100 o ffigurau arwyddocaol yn niwylliant, hanes a gwleidyddiaeth fodern. Roedd y llyfr yn amddiffyniad o ddyneiddiaeth, democratiaeth rhyddfrydol ac eglurder llenyddol, ac fe'i rhestrwyd ymysg llyfrau gorau 2007 gan The Village Voice.
Bardd ac awdur geiriau
Roedd adfywiad o ddiddordeb yn y caneuon yn y 1990au hwyr, a sbardunwyd yn bennaf gan Steve Birkill o restr bostio Rhyngrwyd "Midnight Voices" yn 1997. Arweiniodd hyn at cyhoeddi chwe albwm ar CD rhwng 1997 a 2001, yn ogystal â pherfformiadau byw gan y pâr. Cyhoeddwyd albwm dwbl o ganeuon oedd heb eu rhyddhau o'r blaen a ysgrifennwyd yn y saithdegau - The Lakeside Sessions: Volumes 1 a 2 - yn 2002. Rhyddhawyd "Winter Spring", albwm o ddeunydd newydd a ysgrifennwyd gan James ac Atkin yn 2003. Dilynwyd hyn gan "Midnight Voices", albwm o fersiynau newydd o ganeuon gorau Atkin/James o'r albymau cynnar, ac yn 2015, "The Colors of the Night", oedd yn cynnwys nifer o ganeuon newydd.
Bywyd personol
Yn 1968, yng Nghaergrawnt, priododd Prudence A. "Prue" Shaw, darllenydd emeritws mewn astudiaethau Eidaleg yng Ngholeg Prifysgol Llundain ac awdur Reading Dante: From Here to Eternity. Mae gan James a Shaw ddwy ferch. Ym mis Ebrill 2012, roedd eitem ar raglen Awstralia Channel Nine, A Current Affair lle'r oedd y cyn-fodel, Leanne Edelsten, yn cyfadded iiddi fod mewn perthynas am wyth mlynedd gyda James yn dechrau yn 2004. Fe'i daflwyd allan o'r cartref teuluol gan Shaw yn dilyn y datguddiad. Cyn hynny, am y rhan fwyaf o'i fywyd gwaith, roedd James yn rhannu ei amser rhwng fflat yn Llundain a'r cartref teuluol yng Nghaergrawnt. Cadwodd at bolisi cyffredinol o beidio â sôn am ei deulu yn gyhoeddus, er ei fod wedi gwneud sylwadau digymell yn achlysurol yn ei amrywiol lyfrau am rai o'i brofiadau o fyw mewn tŷ gyda thri menyw.
Ar ôl marwolaeth ei gyfaill, Diana, Tywysoges Cymru, ysgrifennodd James ddarn ar gyfer The New Yorker o'r enw "I Wish I Had Never Met", gan gofnodi ei alar anferth. Ers hynny, gwrthododd wneud sylwadau am eu cyfeillgarwch, heblaw am rai sylwadau yn ei bumed gyfrol o gofebau Blaze of Obscurity.
Daeth barn wleidyddol James yn amlwg yn y rhan fwyaf o'i waith diweddarach. Tra'n feirniadol o gomiwnyddiaeth am ei duedd tuag at totalitariaeth, mae'n dal i uniaethu gyda'r chwith. Mewn cyfweliad yn 2006 gyda'r Sunday Times, dywedodd James o'i hun: "I was brought up on the proletarian left, and I remain there. The fair go for the workers is fundamental, and I don't believe the free market has a mind." Mewn araith a roddwyd yn 1991, beirniadodd breifateiddio: "The idea that Britain's broadcasting system—for all its drawbacks one of the country's greatest institutions—was bound to be improved by being subjected to the conditions of a free market: there was no difficulty in recognising that notion as politically illiterate. But for some reason people did have difficulty in realising that it was economically illiterate too."
Bardd ac awdur geiriau
Yn 2013, cyhoeddwyd ei gyfieithiad o Divine Comedy gan Dante. Cafodd y gwaith, sy'n defnyddio penillion pedair llinell i gyfieithu'r terza rima gwreiddiol, ei dderbyn yn dda gan feirniaid Awstralia. Yn ysgrifennu yn y New York Times, roedd Joseph Luzzi o'r farn ei fod yn aml yn methu â dal naws mwy dramatig yr Inferno, ond ei fod yn fwy llwyddiannus lle mae Dante yn arafu, yn y cantos mwy diwinyddol a phwyllog y Purgatorio a Paradiso.
Cyhoeddodd pedair cerdd ffugarwrol: The Fate of Felicity Fark in the Land of the Media: a moral poem (1975), Peregrine Prykke's Pilgrimage Through the London Literary World (1976), Britannia Bright's Bewilderment in the Wilderness of Westminster (1976) a Charles Charming's Challenges on the Pathway to the Throne (1981).
Yn ystod y 1970au, cydweithiodd hefyd ar chwe albwm o ganeuon gyda Pete Atkin :
Cyhoeddodd James nifer o lyfrau barddoniaeth, gan gynnwys Poem of the Year (1983), dyddiadur pennillion, Other Passports: Poems 1958-1985, ei gasgliad cyntaf, a The Book of My Enemy (2003), cyfrol sy'n cymryd ei deitl o'i gerdd "The Book of My Enemy Has Been Remaindered."
Bywyd personol
Roedd James yn gallu darllen, gyda rhuglder amrywiol, Ffrangeg, Almaeneg, Eidaleg, Sbaeneg, Rwsia a Siapaneg. Gyda brwdryfedd am y ddawns tango, teithiodd i Buenos Aires ar gyfer gwersi dawns ac roedd ganddi lawr dawns yn ei dŷ.
Adolygydd ac awdur
Cyhoeddwyd cyfrol arall o draethodau, The Revolt of the Pendulum, ym mis Mehefin 2009.
Anrhydeddau
Ym 1992, gwnaethpwyd James yn Aelod o Orchymyn Awstralia (AC). Cafodd hyn ei huwchraddio i lefel Swyddog (AO) yn Anrhydeddau Diwrnod Awstralia 2013. Penodwyd James yn Gadlywydd Orchymyn yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) yn Anrhydeddau Blwyddyn Newydd 2012 am wasanaethau i lenyddiaeth a'r cyfryngau. Yn 2003, enillodd Fedal Goffa Philip Hodgins ar gyfer Llenyddiaeth. Mae wedi derbyn doethuriaethau anrhydeddus gan Brifysgolion Sydney ac East Anglia. Ym mis Ebrill 2008, dyfarnwyd iddo Gwobr Arbennig Ysgrifennu a Darlledu gan feirniaid Gwobr Orwell.
Etholwyd ef yn Gymrawd Cymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth yn 2010 Roedd yn Gymrawd Anrhydeddus o Goleg Penfro, Caergrawnt (ei alma mater). Yn seremoni BAFTA 2015, derbyniodd James wobr arbennig yn anrhydeddu ei yrfa dros 50 mlynedd.
Yn 2014, dyfarnwyd iddo Fedal y Llywydd gan yr Academi Brydeinig.
Radio
Bu'n postio sgyrsiau ar fideo drwy ei sioe rhyngrwyd Talking in the Library, gan gynnwys sgyrsiau gydag Ian McEwan, Cate Blanchett, Julian Barnes, Jonathan Miller a Terry Gilliam. Yn ogystal â barddoniaeth a rhyddiaith James ei hun, mae'r wefan yn cynnwys gwaith ffigurau llenyddol eraill megis Les Murray a Michael Frayn, yn ogystal â gwaith peintwyr, cerflunwyr a ffotograffwyr megis John Olsen a Jeffrey Smart.
Salwch
Mewn cyfweliad gyda Charlie Stayt ar y BBC, a ddarlledwyd ar 31 Mawrth 2015, disgrifiodd James ei hun fel "agos at farwolaeth ond yn ddiolchgar am fywyd". Fodd bynnag, ym mis Hydref 2015, cyfaddefodd i deimlo "embaras" wrth barhau i fod yn fyw diolch i driniaeth cyffuriau arbrofol.
Tan fis Mehefin 2017, ysgrifennodd golofn wythnosol ar gyfer The Guardian o'r enw 'Reports of My Death...'.
Bywyd cynnar
Yn gynnar yn 1962 symudodd James i Loegr, y wlad a ddaeth yn gartref iddo. Yn ystod ei dair blynedd gyntaf yn Llundain, rhannodd fflat gyda Bruce Beresford, cyfarwyddwr ffilm Awstraliaidd (a gafodd y ffugenw "Dave Dalziel" yn nhri chyfrol cyntaf o hunangofiant James), ac yn gymydog o'r artist Awstralaidd Brett Whiteley, ac yn gyfarwydd â Barry Humphries (a elwir yn "Bruce Jennings" yn ei gofiant). Gwnaeth amrywiaeth o swyddi tymor byr oedd yn drychinebus o bryd i'w gilydd - gweithiwr metel dalen, cynorthwyydd llyfrgell, archifydd ffotograffau ac ymchwilydd marchnad.
Adolygydd ac awdur
Daeth James yn adolygydd teledu ar gyfer The Observer ym 1972, gan barhau yn y swydd tan 1982. Cyhoeddwyd detholiad o'r golofn mewn tri llyfr - Visions Before Midnight, The Crystal Bucket a Glued to the Box - ac yn olaf mewn casgliad, On Television.
Theatr
Yn 2008 perfformiodd James mewn dau sioe yng Ngŵyl Comedi Caeredin: Clive James yn in Conversation a Clive James in the Evening. Cymerodd y sioe olaf ar daith gyfyngedig o'r DU yn 2009.
Ymadroddion enwog
Roedd ganddo ddisgrifiad enwog o Arnold Schwarzenegger, yn ei amser yn corfflunio, gan ddweud ei fod yn edrych fel "a brown condom full of walnuts". Disgrifiodd y nofelydd rhamantus, Barbara Cartland, fel fod ganddi "Twin miracles of mascara, her eyes looked like the corpses of two small crows that had crashed into the white cliffs of Dover"
Bywyd personol
Yn gyffredinol, roedd James yn dynodi fel democrat cymdeithasol rhyddfrydol. Cefnogodd yn gryf yr ymosodiad ar Irac yn 2003, gan ddweud yn 2007 bod "y rhyfel wedi para ychydig ddyddiau yn unig" a bod y gwrthdaro parhaus yn Irac yn "the Iraq peace". Ysgrifennodd hefyd mai'r "polisi swyddogol oedd dreisio merch o flaen ei theulu" yn ystod cyfundrefn Saddam Hussein a bod merched wedi mwynhau mwy o hawliau ers yr ymosodiad. Bu hefyd yn Noddwr Ymgyrch Burma UK, sefydliad sy'n ymgyrchu dros hawliau dynol a democratiaeth yn Burma.
Roedd James yn mynegi barn amheuol am newid hinsawdd.
Gan ddisgrifio crefyddau fel "advertising agencies for a product that doesn't exist", roedd James yn anffyddiwr ac yn gweld hyn fel y safle diofyn ac amlwg.
Teledu
Datblygodd James ei yrfa deledu fel sylwebydd gwadd ar wahanol raglenni, gan gynnwys fel cyn-gyflwynydd achlysurol gyda Tony Wilson ar y gyfres gyntaf o So It Goes, sioe gerddoriaeth pop Teledu Granada. Ar y sioe lle gwnaeth y Sex Pistols eu ymddangosiad cyntaf ar deledu, dywedodd James: "During the recording, the task of keeping the little bastards under control was given to me. With the aid of a radio microphone, I was able to shout them down, but it was a near thing ... they attacked everything around them and had difficulty in being polite even to each other."
Ar ôl hynny, cyflwynodd James y sioe ITV Clive James on Television, lle dangosodd raglenni teledu anarferol neu ddoniol (weithiau yn anfwriadol) o bob cwr o'r byd, yn arbennig y sioe deledu Endurance o Siapan. Ar ôl ei ddenu i'r BBC ym 1989, cyflwynodd raglen gyda fformat tebyg o'r enw Saturday Night Clive (1988-1990) a ddarlledwyd i ddechrau ar nos Sadwrn, gan ddychwelyd fel Saturday Night Clive on Sunday yn ei ail gyfres pan newidiodd y diwrnod darlledu ac yna Sunday Night Clive yn ei gyfres drydydd ac olaf. Yn 1995 sefydlodd Watchmaker Productions i gynhyrchu The Clive James Show ar gyfer ITV, cyfres a lansiodd yrfa Brydeinig y gantores a'r digrifwr Margarita Pracatan. Cyflwynodd James un o'r sioeau sgwrsio cynnar ar Channel 4 a cyflwynodd rhaglenni Review of the Year y BBC ar ddiwedd y 1980au (Clive James on the '80s) a'r 1990au (Clive James on the '90s), oedd yn rhan o ddathliadau Nos Galan y sianel..
Salwch
Am lawer o'i fywyd cynnar, roedd James yn yfwr ac ysmygwr trwm. Mae'n cofnodi yn May Week Was in June ei arfer o lenwi blwch llwch hubcap yn ddyddiol. Ar sawl adeg ysgrifennodd o'i ymdrechion - yn llwyddiannus weithiau - i roi'r gorau i yfed ac ysmygu. Cyfaddefodd ei fod wedi ysmygu 80 sigaréts y dydd am sawl blwyddyn. Ym mis Ebrill 2011, ar ôl dyfalu yn y cyfryngau ei fod wedi dioddef methiant yr arennau, cadarnhaodd James ei fod yn dioddef o lewcemia lymffocytig cronig cell-B ac roedd wedi cael triniaeth am 15 mis yn Ysbyty Addenbrooke. Mewn cyfweliad â BBC Radio 4 ym mis Mehefin 2012, cyfaddefodd James fod y clefyd "wedi ei guro" a'i fod yn "agos at y diwedd". Dywedodd ei fod hefyd wedi cael diagnosis o emffysema a methiant yr arennau yn gynnar yn 2010.
Teledu
Roedd James yn gefnogwr adnabyddus o rasio modur, a cyflwynodd y fideos swyddogol oedd yn adolygu yn tymor Fformiwla Un yn 1982, 1984 a 1986 a gynhyrchwyd gan Gymdeithas Adeiladwyr Fformiwla Un, sef FOCA. Roedd James, a ymwelodd a rhan fwyaf o rasys F1 yn ystod yr 1980au yn gyfaill i bennaeth FOCA, Bernie Ecclestone, yn ychwanegu ei hiwmor ei hun i'r adolygiadau a ddaeth yn boblogaidd gyda chefnogwyr y gamp. Cyflwynodd hefyd raglen The Clive James Formula 1 ar gyfer ITV i gyd-fynd â'u darllediada Fformiwla Un yn 1997.
Salwch
Bu farw yn ei gartref yng Nghaergrawnt ar ddydd Sul, 24 Tachwedd 2019. Cynhaliwyd angladd breifat iddo yn y capel yng Ngholeg Penfro, Caergrawnt ar 27 Tachwedd 2019.
Radio
Ym mis Hydref 2009, darllenodd James fersiwn radio o'i lyfr The Blaze of Obscurity, ar raglen Book of the Week BBC Radio 4. Ym mis Rhagfyr 2009, siaradodd James am y Mustang P-51 ac awyrennau Americanaidd arall o'r Ail Ryfel Byd yn The Museum of Curiosity ar BBC Radio 4.
Salwch
Ar 3 Medi 2013, darlledwyd cyfweliad gyda'r newyddiadurwr Kerry O'Brien, Clive James: The Kid from Kogarah, gan Gorfforaeth Ddarlledu Awstralia. Cafodd y cyfweliad ei ffilmio yn llyfrgell ei hen goleg ym Mhrifysgol Caergrawnt.
Nofelydd a chofnodwr
Ym 1999, gwnaeth John Gross gynnwys rhan o Unreliable Memoirs yn The New Oxford Book of English Prose. Dewisodd John Carey Unreliable Memoirs fel un o hanner cant o'r llyfrau mwyaf pleserus yr ugeinfed ganrif yn ei lyfr Pure Pleasure (2000).
Teledu
Darlledwyd ei brif gyfres ddogfen Fame in the 20th Century (1993) yn y Deyrnas Unedig gan y BBC, yn Awstralia gan ABC ac yn yr Unol Daleithiau gan rwydwaith PBS. Roedd y gyfres hon yn ymdrin â'r cysyniad o "enwogrwydd" yn yr 20g, yn trafod pobl enwog o yr 20g dros gyfnod o wyth pennod (pob un yn gronolegol ac wedi ei neilltuo'n fras i un degawd o'r ganrif, o'r 1900au i'r 1980au). Drwy ddefnyddio archif ffilm, cyflwynodd James hanes "enwogrwydd" a oedd yn archwilio ei dwf i'w natur fyd-eang heddiw. Yn ei sylwadau i ddiweddu'r gyfres, dywedodd, "Achievement without fame can be a rewarding life, while fame without achievement is no life at all."
Roedd Clive James, AO, CBE, FRSL (7 Hydref 1939 – 24 Tachwedd 2019) yn awdur, beirniad, darlledwr, bardd, cyfieithydd a cofiannydd Awstralaidd. Roedd yn byw a gweithio yn y Deyrnas Unedig ers 1962.
Nofelydd a chofnodwr
Yn 1980, cyhoeddodd James ei lyfr hunangofiant cyntaf, Unreliable Memoirs, a oedd yn adrodd ei fywyd cynnar yn Awstralia, a gafodd dros gant o ailargraffiadau. Dilynwyd hyn gan bedair cyfrol arall o hunangofiannau ganddi: Falling Towards England (1985), a oedd yn cwmpasu ei flynyddoedd yn Llundain; May Week Was in June (1990), a oedd yn delio â'i amser yng Nghaergrawnt ; North Face of Soho (2006), a The Blaze of Obscurity (2009), yn adross hanes ei yrfa fel cyflwynydd teledu. Cyhoeddwyd casgliad o'r tri cyfrol cyntaf o dan y teitl Always Unreliable.
Teledu
Wrth grynhoi'r cyfrwng, dywedodd: "Anyone afraid of what he thinks television does to the world is probably just afraid of the world".
Radio
Yn 2007, cychwynodd James gyflwyno'r gyfres A Point of View ar BBC Radio 4, gyda thrawsgrifiadau yn ymddangos yn adran "Cylchgrawn" BBC News Online. Yn y rhaglen hon, roedd James yn trafod amrywiaeth o bynciau gyda thinc o hiwmor. Roedd y pynciau a drafodwyd yn cynnwys portread y cyfryngau o artaith, modelau rôl ifanc du ac ail-frandio corfforaethol. Cyrhaedodd tair o ddarllediadau James yn 2007 y rhestr fer ar gyfer Gwobr Orwell 2008.
Adolygydd ac awdur
Am flynyddoedd lawer, hyd at ganol 2014, ysgrifennodd y dudalen adolygiad teledu wythnosol yn adran Adolygiad rhifyn Sadwrn y Daily Telegraph.