cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Paul Getty Jr
Priodasau
Cafodd ei goroesi gan ei mab gyda Getty: Tara Gabriel Gramophone Galaxy Getty (ganwyd Mehefin 1968), ecolegydd cadwraeth yn Affrica. Ym 1994, priododd am y trydydd tro a'r tro olaf i Victoria Holdsworth.
Problemau personol
Ar ôl iddo briodi Talitha ym 1966, bu i'r cwpl ymgolli yng ngwrth diwylliant y 1960au, yn byw rhwng Rhufain a Marrakesh, Moroco. Yn ystod taith i wlad Thai, magodd y cwpl dibyniaeth ddifrifol ar heroin. Roedd Getty Sr, yn ffieiddio defnyddio cyffuriau o unrhyw fath. O glywed bod ei fab yn gaeth, mynodd ei fod yn sobri. Gwrthododd Paul Jr i roi'r gorau i'r cyffuriau ac ymddiswyddodd o Getty Oil Italiana. Bu'r cwpl yn byw ar incwm o ymddiriedolaeth teulu, a oedd yn cyfateb i $100,000 y flwyddyn. Ym 1969, bu ef a Talitha gwahanu gan ei bod hi wedi penderfynu canolbwyntio ar ddod yn sobr. Prynodd Rhif 16 Cheyne Walk yn Chelsea, Llundain, lle bu'r artist Fictoraidd Dante Gabriel Rossetti yn byw yn y 1860au, i Talitha a'r babi cael byw mewn, er ei fod ef yn parhau i fyw yn Rhufain.
Marwolaeth Talitha
Wedi byw ar wahân am nifer o flynyddoedd, gofynnodd Talitha, a oedd yn sobr ar y pryd, am ysgariad gan Paul Jr yn gynnar ym 1971. Roedd Paul yn honni ei fod yn parhau i garu ei wraig. Mynnodd ei bod mynd i Rufain er mwyn rhoi cyfle arall i'r briodas. Wedi i gyfreithiwr ei chynghori byddai'n haws iddi gael ysgariad pe gallai hi ddangos ei bod hi wedi ceisio cysoni â Paul, ymadawodd am Rufain ar 9 Gorffennaf. Ar fore'r 14 Gorffennaf cafodd ei darganfod yn farw yn fflat Getty ar y Piazza d'Aracoeli. Darganfyddiad yr awtopsi oedd bod cymysgedd o alcohol a barbitwradau yn ei system. Bu sïon ei bod hi wedi troi'n ôl at yr heroin wrth dreulio amser gyda Getty, a oedd yn dal yng nghanol ei gaethiwed. Ym mis Rhagfyr 1971, cyhoeddodd yr awdurdodau Eidalaidd byddid cwest i farwolaeth Talitha y mis Mawrth canlynol. Roedd yr ymchwilwyr  am gwrdd â Getty i glywed ei storï parthed amgylchiadau ei marwolaeth. Gan ofni byddai'r ymholiadau yn arwain at gwestiynu ei ddefnydd ef o gyffuriau ac iddo gael ei ddedfrydu am ei ddefnydd, ffodd i Loegr. Anwybyddodd cais gan farnwr yn yr Eidal i ddychwelyd ar gyfer y cwest. Er hynny nis cyhoeddwyd gwarant am ei arestio a ni fu cais i'w estraddodi gan nad oedd yn cael ei amau o achosi marwolaeth Talitha. Ond ni ddychwelodd i'r Eidal am weddill ei oes.
Herwgipio ei fab
Ar ôl marwolaeth ei ail wraig, bu Getty yn byw fel meudwy a bu i'w gaethiwed i heroin gwaethygu, wedi ei iro gan euogrwydd am ei wraig yn farw. Ym 1973, cafodd ei fab hynaf, John Paul Getty III, ei herwgipio yn Rhufain gan syndicâd Maffia y Ndrangheta o Galabria a chafodd ei gaethiwo, wedi ei gadwyno i stanc, mewn ogof ym mynyddoedd Calabria. Nid oedd gan Paul Getty II digon o arian i dalu'r $17 miliwn o bridwerth roedd yr herwgipwyr yn ymofyn. Trodd at ei dad am gymorth heb lwyddiant, gan fod ei dad yn ofni y byddai ei 13 ŵyr arall yn troi'n dargedau i herwgipwyr eraill pe bai o'n talu. Ond wedi i un o glustiau Paul Getty III  cael ei ddanfon i bapur newydd yn Rhufain (wedi cael ei ohirio am dair wythnos oherwydd streic bost), cytunodd Paul Getty'r hynaf i helpu allan gyda'r pridwerth drwy roi $2.2 miliwn mewn taliad uniongyrchol (yr uchafswm gellid ei roi fel rhodd di dreth) ac $1 miliwn o fenthyciad i'w mab ar 4% o log.
Bywyd diweddarach
Ym 1976, bu farw tad Getty. Dros y degawd nesaf bu Getty yn dioddef o iselder ysbryd ac, mewn ymgais olaf i roi diwedd ar ei gaethiwed i gyffuriau, yn mynychu'r London Clinic ym 1984.Tra'n glaf yno derbyniodd ymweliad gan y Prif Weinidog Margaret Thatcher i ddiolch iddo am y rhoddion hael i'r Oriel Genedlaethol. Mewn cyfnod o iselder yn y 1970au calonogwyd Getty gan y cyn chwaraewr criced, a llywydd yr MCC, Gubby Allen, wedi iddo gael ei gyflwyno i'r gêm gan Mick Jagger o'r Rolling Stones.
Bu Paul III yn dioddef yn arw gydag Anhwylder Straen Wedi Trawma (PTSD) am flynyddoedd wedi ei herwgipiad. Roedd yn hunan meddyginiaethu gydag alcohol a chyffuriau. Ym mis Ebrill 1981, cymerodd gorddos o gyffuriau a adawodd wedi ei barlysu a bron yn gyfan gwbl ddall. Y mis Tachwedd canlynol cafodd ei erlyn, gan ei fab a Gail ei fam am $28,000 y mis i helpu gyda threuliau meddygol y mab. Er gwaethaf y ffaith bod Paul II yn ennill dros $20 miliwn y flwyddyn oddi wrth ymddiriedolaeth ei deulu, gwrthododd talu ceiniog goch tuag at y driniaeth. Cafodd ei ddwrdio gan y barnwr a ganiataodd i'r achos cael ei glywed gan lys Dywedodd y barnwr dylai bod gan Mr Getty gywilydd o fod yn fodlon i wario miloedd ar achosion llys wrth anwybyddu ei ddyletswydd foesol tuag at ei deulu."  Gan honni ei fod yn amau difrifoldeb salwch ei fab danfonodd cyfreithiwr i Los Angeles i gadarnhau maint dioddefaint ei fab Wedi cael adroddiad gan ei gyfreithiwr cytunodd i ysgwyddo baich y costau gofal.
Wormsley Park
Yn ystod ei gyfnod naw mis fel claf yn y London Clinic penderfynodd Getty i brynu tŷ bonedd gwledig adfeiliedig i'r gorllewin o Lundain, Wormsley Park, ar gyngor ei ffrind agos Christopher Gibbs. Ar ôl ymadael a'r clinig ym mis Mawrth 1986, ymroddodd i adfer y plasty o'r 18 ganrif a'i 3,000 erw o barcdir. Roedd hyn yn cynnwys creu parc ceirw, ail blannu 1,500 o erwau o goedwig ffawydd, ac adfer llyn 4 erw. Ynghyd â'r gwaith o adfer y plasty Siorsaidd, dan oruchwyliaeth Gibbs, ychwanegodd Getty estyniad castellaidd wedi ei wneud o gallestr leol fel lle i gadw ei lyfrgell helaeth. Adeiladodd pwll nofio mewnol a replica o'r maes criced The Oval. Adeiladodd bwthyn un llawr hygyrch fel cartref ar gyfer ei fab anabl. Roedd y bwthyn wrth ymyl y pwll nofio, er mwyn caniatau i Paul III gwneud ei ymarferion therapi dŵr. Costiodd y prosiect tua £60 miliwn dros gyfnod o 6 mlynedd.
Bu'n gwadd ei blant a'i gyn gwraig i aros am gyfnodau yn Wormsley gan raddol ail adeiladu ei berthynas a nhw.
I ddathlu gorffen y gwaith o adeiladu ei faes criced cynhaliodd gêm ym mis Medi 1992 lle fu Imran Khan a Bob Wyatt, yn gapteiniaid y ddau dîm. Gwahoddodd y Prif Weinidog John Major ac Elizabeth y Fam Frenhines i wylio'r gêm fel ei westeion anrhydeddus.
Dyngarwch
Rhoddodd Getty dros £140 miliwn i wahanol achosion artistig a diwylliannol. Derbyniodd yr Oriel Genedlaethol £50m oddi wrtho. Bu hefyd yn rhoi cefnogaeth sylweddol i'r Amgueddfa Brydeinig, y Sefydliad Ffilm Prydeinig, Eglwys Gadeiriol Henffordd, Eglwys Gadeiriol Sant Paul, yr Amgueddfa Ryfel Ymerodrol, ac Eglwys Gatholig St. James, Spanish Place, Llundain. Rhoddodd cyfraniad i alluogi Oriel Genedlaethol yr Alban i brynnu darlun Canova Y Tri Gras a'r Oriel Genedlaethol i brynnu Madona y Cigliw gan Raphael, gan rwystro ymdrechion Amgueddfa J. Paul Getty, amgueddfa ei dad, rhag caffael y peintiad.
Er ei fod yn ffrindiau gyda'r prif weinidogion Margaret Thatcher a John Major ac wedi rhoi o leiaf £5 miliwn i goffrau'r Blaid Geidwadol, bu hefyd yn cyfrannu i'r ymgyrchoedd i gasglu arian am fwyd i deuluoedd glowyr oedd ar streic ym 1984-85.
Fe'i hurddwyd yn Farchog o urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (KBE) ym 1987, ond fel dinesydd gwlad tu allan i'r Gymanwlad ni allai defnyddio'r teitl "Syr". Ym mis Rhagfyr 1997 fe llwyddodd i ddod yn ddinesydd Prydeinig ac i ymwrthod a'i ddinasyddiaeth Americanaidd a thrwy hynny cael yr hawl i gael ei alw'n "Syr".
Amcangyfrifir bod ei ffortiwn bersonol yn werth tua £1.6 biliwn.
Marwolaeth
Bu Getty marw, yn 70 mlwydd oed, ar 17 Ebrill 2003, wedi cael ei dderbyn am driniaeth i'r ysbyty yn Llundain am haint ar y frest.
Portreadau yn y cyfryngau
Mae Syr Paul Getty yn cael ei bortreadu gan Andrew Buchan yn y ffilm All the Money in the World, wedi ei gyfarwyddo gan Ridley Scott a gan Michael Esper yn y gyfres deledu 2018 Trust, wedi ei gyfarwyddo gan Danny Boyle, y ddau ohonynt yn dramateiddio herwgipiiad John Paul Getty III.
Timothy Snyder
Mae Timothy David Snyder (ganed 18 Awst 1969) yn awdur ac hanesydd Americanaidd sy'n arbenigo yn hanes Canol a Dwyrain Ewrop, a'r Holocost. Ef yw'r Darlithydd Richard C. Levin Professor of History ym Mhrifysgol Yale ac mae'n Gymrodwr Parhaol yn Athroniaeth Gwyddoniaeth Dynol yn Fienna. Mae'n aelod o Gyngor Cysylltiadau Tramor Amgueddfa Coffau'r Holocoust yn yr UDA.
Bywyd cynnar ac addysg
Ganes Snyder ar 18 Awst 1969 yn Ohio yn fab i Christine (Hadley), ac Estel Eugene Snyder, a veterinarian. Graddodd o Centerville High School. Derbyniodd ei BA mewn Hanes a Gwyddor Gwleidyddiaeth o Brifysgol Brown University a PhD mewn hanes modern yn 1995 o Brifysgol Rhydychen. Goruchwiliwyd ef gan Timothy Garton Ash a Jerzy Jedlicki. Roedd yn Ysgolor Marshall yng Ngholeg Balliol Rhydychen rhwng 1991 a 1994.
bawd|Cymryd rhan mewn cynhadledd 'Rhyfel a Heddwch, Brwsel, 1945 – 2015 Mae Snyder wedi cynnal cymrodoriaethau yn y Ganolfan cenedlaethol de la recherche scientifique ym Mharis rhwng 1994 a 1995, y Sefydliad Für die Wissenschaften vom Menschen yn Fienna ym 1996, Sefydliad Astudiaethau Strategol Olin ym Mhrifysgol Harvard ym 1997, ac roedd yn Ysgoloriaeth Academaidd yn y Canolfan Weatherhead ar gyfer Materion Rhyngwladol ym Mhrifysgol Harvard rhwng 1998 a 2001.
Mae hefyd wedi bod yn hyfforddwr yng Nghampws Coleg Ewrop Warsaw, Cadeirydd Barwn Velge yn y Université libre de Bruxelles, Cadeirydd Cleveringa ym Mhrifysgol Leiden, Cadeirydd Philippe Romain yn Ysgol Economeg Llundain, a Darlithydd René Girard 2013 yn Prifysgol Stanford. Cyn dybio Athro Hanes Richard C. Levin, Snyder oedd Athro Hanes Bird White Housum ym Mhrifysgol Yale.
Mae'n gwasanaethu ar fyrddau golygyddol Cylchgrawn Hanes Ewrop Modern a Gwleidyddiaeth a Chymdeithasau Dwyrain Ewrop.
Gall Snyder siarad ac ysgrifennu Ffrangeg, Almaeneg, Pwyleg a Wcreineg yn ogystal â'r Saesneg, a darllen Tsiec, Slofaceg, Rwsieg a Belarwseg.
Gwaith
Mae Snyder wedi ysgrifennu pum llyfr ac wedi cyd-olygu dau.
Mae Snyder wedi cyhoeddi traethodau mewn cyhoeddiadau megis International Herald Tribune, The Nation, New York Review of Books, The Times Literary Supplement, The New Republic, Eurozine, Tygodnik Powszechny, Chicago Tribune, a'r Christian Science Monitor.
Mae Bloodlands wedi'i gyfieithu i 20 o ieithoedd.
Snyder ar yr Ail Ryfel Byd, sefyllfa Wcráin ac Ewrop
"If you don't know Russian, you don't really know what you're missing. ... We can only see as much, and we can only go as far as our languages take us. I wrote this book in English, but there are very important conversations that are happening in German, Russian, Polish and so on among those historians, and the book is addressed to all of them."
Cred hefyd fod gan brofiadau dwyrain Ewrop wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, yr Holodomor, yr Ail Ryfel Byd ac yna'r Rhyfel Oer wersi i Ewrop ac America yn yr 21g.
Mae gan Snyder farn gref am gam-ddefnydd grym Rwsia o dan Vladimir Putin ac yn enwedig ymosodiad ac ymyroedd Rwsia yn Wcrain. Mae'n rhybuddio bod Putin yn dilyn strategaeth bwrpasol i danseilio a gwanhau democratiaeth Ewrop a thanseilio cenedl-wladwriaethau dwyrain Ewrop. Ceir detholiad o'i ddarlithoedd ar Youtube.
Mewn darlith yn fuan wedi i Rwsia ymosod ar Wcrain, mae Snyder yn ceisio esbonio strategaeth propaganda Putin i greu dryswch drwy greu "cacoffoni" sef, sawl gwahanol naratif ar gyfer sawl gwahanol gynulleidfa a hefyd creu niwl o ffeithiau a gwirionedd, lle yn y pendraw. Noda, mae'n anodd i'r person cyffredin wybod beth sy'n wir a beth sydd ddim, a gyda hynny, syffredu i diawlio pob tu. Noda yn achos Wcrain bod Putin yn gwthio sawl naratif sy'n gwrthddweud eu gilydd ond sy'n apelio at wahanol gynulleidfa:
Barn ar wleidyddiaeth gyfredol yr UD
Gofynnwyd am sut yr oedd agenda'r weinyddiaeth Trump o'i gymharu â chynyddu Adolf Hitler i rym, dywedodd Snyder:
''[H]istory does not repeat. But it does offer us examples and patterns, and thereby enlarges our imaginations and creates more possibilities for anticipation and resistance''
Mewn cyfweliad ym mis Mai 2017 â Salon, rhybuddiodd y bydd y Weinyddiaeth Trump yn ceisio gwrthdroi democratiaeth trwy ddatgan argyfwng a chymryd rheolaeth lawn o'r llywodraeth, yn debyg i dân Reichstag Hitler: "mae'n anochel y byddant yn ceisio".
Bywyd personol
Ers 2005, mae Snyder wedi bod yn briod â Marci Shore, yn athro hanes diwylliannol a deallusol Ewrop ym Mhrifysgol Yale. Mae gan Snyder a Shore ddau blentyn gyda'i gilydd.
Glofa Lewis Merthyr
Pwll glo ger Merthyr Tudful oedd Glofa Lewis Merthyr. Cafodd ei sylfaen ym 1891 gan Syr William Thomas Lewis, 1af Barwn Merthyr (1837-1914).
Ar fore 22 Tachwedd 1956, laddwyd naw dyn mewn damwain lofa.
Mentone, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Mentone, gan gynnwys:
William Williams (VC)
Gŵr o Fôn sydd wedi ei anrhydeddu a’r fedal Croes Victoria yw William Williams – llongwr ac un o feibion Amlwch, Ynys Môn.
Medalau
Un o Borth Amlwch a gafodd ei eni ar 5 Hydref, 1890 oedd Williams– un o chwech o blant i Richard Williams, pysgotwr lleol ac i Anne, ei wraig. Roedd y teulu yn byw yn Upper Sua Street yn wreiddiol a wedyn yn Well Street. Pan adawodd William yr ysgol aeth, fel llawer iawn o hogai’r Borth i’r môr. Bu’n hwylio ar ddwy chwaer long - y Cymri a’r Meyrick – sgwner haearn a’r llong fwyaf i’w hadeiladau yn iard longau William Thomas ac a lansiwyd ar 4 Ionawr, 1904. Bu Williams yn Ne America; gwelodd y Rio Grande dair gwaith cyn dychwelyd i Amlwch a liwtio efo’r Royal Naval Reserve ar 29 Medi 1914 fel llongwr/ saethwr. bawd|chwith|William Williams VC - Plac er anrhydedd
Cafodd ei alw i wasanaethu ar 2 Hydref, 1914 ac yn ystod ei gyfnod efo’r RNR dangosodd ‘wrhydri anhygoel a dewrder’ a dyna pam iddo gael ei urddo gan y brenin George efo’r fedal. William Williams oedd yr un enillodd y nifer fwyaf o fedalau o bawb ym Mhrydain yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Dyfarnwyd iddo:
Cafodd yn ddiweddarach, Fedal yr Amddiffyniad (The Defence Medal) 1939-45;
Mae’r ffaith iddo ennill y tair cyntaf o fewn llai na chwe mis i’w gilydd yn dweud llawer am ei gymeriad a’i wrhydri.
Llongau tanfor
Llongau wedi eu haddasu oeddent i ymddangos yn ddigon diniwed ond yn berygl dros ben. Os byddai’r U-boat yn ymosod arni, byddai’r Q ship, oedd efo gynnau wedi eu cuddio ar y dec yn tanio ond yn gadael i bump o’r criw (y panic party) adael mewn cwch achub. Byddai yr U-boat yn dod yn nes i hawlio’u prae ac yna byddai pawb adawyd ar ôl ar y llong yn tanio ac yn ymosod ar y llong tanfor.
Allan o dros ddau gant Q ship, a suddodd bymytheg o longau tanfor, suddwyd pedwar deg pedwar ohonynt ond bu sôn am saith deg ymosodiad yn y Dispatches. Dim ond un sydd ar ôl erbyn heddiw a honno i’w gweld ar lan y Tafwys yn Llundain yn ymyl y Tŵr a Doc Santes Catherine.
Capten mwyaf llwyddiannus y Q ships oedd Lieutenant Commander Gordon Campbell – oedd yn rhoi gorchymyn i’w griw gyflymu neu arafu ei long os oeddynt yn gweld torpido er mwyn gwneud yn siŵr y byddai’n cael ei tharo gan y gelyn. Ar 17 Chwefror 1917 cafodd Q5 capten Gordon Campbell ei tharo gan dorpido o’r llong danfor U-83. Un aelod parhaol o’i griw oedd William Williams o Amlwch a dyfarnwyd i William y D.S.M. am ei ran yn yr achos.
HMS Pargust
Llong nesaf Campbell oedd y llong 2,817 tunnell Vittoria efo fwy neu lai yr un criw. Newidiwyd ei henw i’r Snail ym Mawrth 1917 a gosod chwech gwn, 14 torpido a depth charges ar ei dec. Cafodd ei hailfedyddio eto i hwylio’r gogledd Atlantic fel yr H.M.S. Pargust. Ddiwedd mis Mai 1917, hwyliodd o Devonport i Queenstown, yn y Werddon. Ar 7 Mehefin 1917, am 8 o’r gloch y bore, ymosodwyd arni gan yr UC-29 a’i gadwodd efo twll deugain troedfedd yn ei hochr a’r engine room a’r boeleri yn llenwi efo dŵr môr. Difethwyd un cwch achub a lladdwyd un o’r criw.
Er gwaethaf y twll yn ei hochr, mentrodd Campbell orchymyn i’r panic party adael ei long a dweud wrth un o’r swyddogion am wisgo côt o eiddo Campbell i dwyllo’r gelyn. Er mwyn i’r gelyn feddwl eu bod wedi torri eu calonnau, aeth un o’r criw â pholi parot efo fo mewn cawell i’r cwch achub. Fel oedd honno yn gadael, sylwodd Campbell ar beriscôp y llong tanfor tua 400 llath i ffwrdd. Ymhen hanner awr cododd y llong i’r wyneb efo’r bwriad o danio a suddo’r Pargust. Yn ystod yr hanner awr hir yna, bu William Williams, er gwaethaf anafiadau yn sefyll ar ddec y Pargust a’i gefn yn erbyn ochr cwt pren oedd yn cuddio un o’r gynnau mawr. Pe bai hwnnw wedi ei weld, byddai UC 29 wedi eu chwythu o’r dwr yn llawer cynt. Am saith munud ar hugain i naw, bu brwydr eithriadol o danllyd am bedwar munud rhwng y ddwy long. Roedd rhai o’r Almaenwyr am roi i fyny ond golchwyd hwy oddi ar ddec y llong. Suddodd honno ger goleudy Inishtearaght am 8.40a.m. Collodd 23 aelod o’i chriw, achubwyd dau. Aethpwyd a’r Pargust i Queenstown wedi ei difrodi.
Pan glywodd yr Awdurdodau am beth oedd wedi digwydd, penderfynwyd rhoi medal Croes Fictoria i’r llong am "...an act of collective gallantry..." – y tro cyntaf erioed i hynny ddigwydd. Roedd gan Campbell Groes Fictoria yn barod a gwrthododd unrhyw fedal gan awgrymu y dylai aelodau o’i griw gael eu hurddo. Yn y London Gazette Gorffennaf 20,  1917, gwelwyd y pennawd:
''’Lt. Stuart and Seaman Williams were selected by the officers and ship's company respectively of one of His Majesty's ships to receive the VC under Rule 13 of the Royal Warrant dated January 1856...’''
Yn ôl i Amlwch
Dyfarnwyd tair medal ar hugain arall i wahanol aelodau o’r criw. Daeth Williams i Amlwch am ychydig ddyddiau o seibiant a chafwyd diwrnod o ddathlu yn y dref am ei fod wedi ennill y DSM ychydig ynghynt. Gan mor gyfrinachol oedd ei waith ar y Q ship, nid chaniatawyd dweud hanes y Victoria Cross.
Trefnodd Cyngor y Dref barti yn Amlwch Ddydd Gwener, 29 Mehefin, 1917 i dalu gwrogaeth i William wedi iddo fod ym Mhalas Buckingham yn cael ei urddo gan y brenin. Cyflwynwyd 'Anerchiad Goreuredig' iddo ynghyd ag oriawr aur 'ysblennydd' i gydnabod ei ddewrder. Roedd strydoedd y dref wedi eu haddurno â baneri a'r trigolion yn llenwi'r palmantau i gyfarch eu harwr mewn gorymdaith o'r orsaf reilffordd i Sgwâr Dinorben. Cyflwynwyd y sgrôl iddo gan y cadeirydd a chyflwynwyd yr oriawr aur gan Mrs. W.T.Jones gyda'i dymuniadau gorau am hir oes i wasanaethu ei wlad. Dan arweiniad Hevin Jones, canodd plant yr ysgol nifer o ganeuon gwladgarol.
Diolchodd William am y croeso a'r anrhegion. Oherwydd cyfrinachedd ei waith eglurodd na allai grybwyll y rheswm pam iddo gael ei anrhydeddu gan y brenin ond mynegodd ddiolch o waelod calon am y modd yr oedd ei gyfeillion wedi ei groesawu yn ôl gartref. Dadorchuddiwyd tabled ar fur Ysgol Borth Amlwch i gofio dewrder un o’r cyn ddisgyblion. Yn ddiweddarach, cafwyd seremoni arall yn Neuadd y Dref, Llangefni ac ymysg anrhydeddau a rhoddion eraill cyflwynwyd gwerth £150 o ’War Bonds’ iddo gan Syr Richard Williams Bulkeley.
Bu yr ychydig ddyddiau nesaf yn rhai anhygoel o brysur i William gan iddo gael ei alw i Balas Buckingham eilwaith. Eto, oherwydd cyfrinachedd ei waith, ychydig o wybodaeth a ddatgelwyd yn gyhoeddus pan ddyfarnwyd V.C. iddo ond cafodd ei rieni fynd i'r Palas i'w weld yn cael ei urddo â'r fedal. Pan fyddai plant yn gofyn pam iddo gael y VC, ei ateb fyddai,
Gwnaed cais arbennig gan bennaeth Ysgol y Cyngor, Amlwch - W.T.Jones i'r Awdurdod Addysg ystyried comisiynu portread o William i'w arddangos yn yr ysgol. Pasiwyd y mater i is-bwyllgor a chafwyd ar ddeall iddynt hwy a'r Pwyllgor Addysg fod yn cymeradwyo’r syniad.
Ar ddiwedd y rhyfel, bum niwrnod cyn y Cadoediad (6 Tachwedd 1918), rhyddhawyd Leading Seaman William Williams o'r Cefnlu Llyngesol Brenhinol oherwydd poen cefn parhaol a phroblemau clyw oherwydd iddo dreulio cymaint o amser yn sŵn y gynnau mawr. Yn dilyn hyn, ymunodd ag Adran Diriogaethol y Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol a dyna pam fod gŵr a heli yn ei waed i'w weld mewn ambell ddarlun yn gwisgo lifrai milwr. Wedi dychwelyd i Fôn bu'n gweithio fel aelod o griw yr Eilian - sgwner dri mast o Amlwch, ymysg llongau eraill ac fel un o weithwyr y lan i’r L.N.E.R. yng Nghaergybi hyd nes i salwch orfodi ei ymddeoliad.
Caergybi
Treuliodd William weddill ei oes yng Nghaergybi. Bu'n byw yn Stryd Groes (Cross Street). Priododd â Elizabeth Jane a chawsant un ferch - Betty. Wedi marwolaeth Elizabeth Jane o'r diciáu yn 1930; ail-briododd â Annie Hanlon (gwraig weddw) a oedd yn fam i un ferch - Eileen Usher Hanlon. Cofir amdano, hefyd, fel un o sefydlwyr y gangen leol o'r Lleng Brydeinig a chariwr y faner. Yn ddiweddarach, symudodd y teulu i fyw yn 31 Stryd yr Orsaf (Station Street). Sefydlodd fusnes gwerthu glo ond yr oedd yr heli yn ei waed ac er nad i’r môr yr aeth, treuliodd weddill ei oes nepell ohono. Ymysg ei ddiddordebau oedd gwneud llongau mewn potel - er, nid oes gan y teulu sy'n weddill yr un esiampl o'i waith.
Marwolaeth
Bu farw ar 23 Hydref 1965 yng Nghaergybi, yn 75 mlwydd oed. Fe'i claddwyd ym Mynwent Gyhoeddus Amlwch. Gellir gweld ei fedalau yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.
Enwyd stad o dai yn y dref yn Stad William Williams VC i’w goffau.
Somerville, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Somerville, gan gynnwys:
Athroniaeth Farcsaidd
Athroniaethau sydd yn tynnu ar fateroliaeth hanesyddol Karl Marx, neu ar syniadau economaidd a gwleidyddol Marcsiaeth, yw athroniaeth Farcsaidd.
Ymysg y datblygiadau ar Athroniaeth Farcsaidd mae Ysgol Frankfurt a welwyd esblygu syniadaeth Farcsaidd at gymdeithas mwy cymhleth a chynnil yr 20g.
Ohatchee, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Ohatchee, gan gynnwys:
Mathemateg gymhwysol
bawd|Mae [[mecaneg hylif yn aml yn cael ei ystyried yn gangen o fathemateg gymhwysol a pheirianneg fecanyddol.]] bawd|dde|Datrysiad rhifiadol i'r [[hafaliad gwres ar fodel o gasin-pwmp (pump casing model) gan ddefnyddio'r 'dull elfen derfynol', un o feysydd o oddi mewn i fathemateg gymhwysol.]] Gellir rhannu mathemateg yn ddwy ran: mathemateg gymhwysol a mathemateg bur. Mathemateg gymhwysol yw'r weithred o addasu (neu gymhwyso) dulliau mathemategol i wahanol feysydd megis gwyddoniaeth, peirianneg, busnes, cyfrifiadureg a diwydiant. Felly, mae mathemateg gymhwysol yn gyfuniad o wyddoniaeth fathemategol (haniaethol) ar y naill law a gwybodaeth arbenigol o'r byd go iawn ar y llaw arall.
Mae'r term "mathemateg gymhwysol" hefyd yn disgrifio'r arbenigedd proffesiynol lle mae mathemategwyr yn gweithio ar broblemau ymarferol trwy lunio ac astudio modelau mathemategol. Yn y gorffennol, mae cymwysiadau ymarferol wedi ysgogi datblygiad damcaniaethau mathemategol, a ddaeth wedyn yn destun astudiaeth o fewn mathemateg bur lle mae cysyniadau haniaethol yn cael eu hastudio er eu lles eu hunain. Felly, mae gweithgaredd mathemateg gymhwysol yn gysylltiedig iawn â gwaith ymchwil mewn mathemateg bur; mae'r ddau, felly'n gorgyffwrdd.
Rhaniadau o fathemateg gymhwysol
Heddiw, defnyddir y term "mathemateg gymhwysol" mewn ystyr eang iawn. Mae'n cynnwys y meysydd (neu'r 'rhaniadau') clasurol, traddodiadol a nodir uchod yn ogystal ag ardaloedd eraill sydd wedi dod yn bwysicach mewn cymwysiadau. Mae hyd yn oed meysydd megis damcaniaeth rhifau sy'n rhan o fathemateg bur, bellach, yn bwysig mewn cymwysiadau (megis cryptograffeg), er nad ydynt yn cael eu hystyried, yn swyddogol, fel rhan o faes mathemateg gymhwysol. Weithiau, defnyddir y term "mathemateg berthnasol" i wahaniaethu rhwng y fathemateg gymhwysol a ddatblygwyd ochr yn ochr â ffiseg a'r nifer o feysydd mathemateg sy'n berthnasol i broblemau'r byd go iawn heddiw.
Nid oes consensws ynglŷn â beth yw'r gwahanol ganghennau o fewn mathemateg gymhwysol. Mae categoreiddio o'r fath yn anodd wrth i fathemateg a gwyddoniaeth newid dros amser, a hefyd trwy'r modd y mae prifysgolion yn trefnu adrannau, cyrsiau a graddau.
Mae llawer o fathemategwyr yn gwahaniaethu rhwng "mathemateg gymhwysol" sy'n ymwneud â dulliau mathemategol, a "chymwysiadau mathemategol" o fewn gwyddoniaeth a pheirianneg. Ni fyddai biolegydd sy'n defnyddio model poblogaeth ac yn cymhwyso mathemateg yn gwneud mathemateg gymhwysol, ond yn hytrach ei ddefnyddio; fodd bynnag, mae biolegwyr mathemategol wedi ysbrydoli astudiaeth i broblemau sydd, yn eu tro, wedi ysgogi twf o fewn mathemateg pur.
Mae mathemategwyr megis Poincaré ac Arnold yn gwadu bodolaeth "mathemateg gymhwysol" ac yn honni mai dim ond "cymwysiadau mathemategol sy'n bodoli". Pan ddefnyddir mathemateg i ddatrys problemau diwydiannol, gelwir y maes yn "fathemateg ddiwydiannol".
Dyma'r prif barthau lle defnyddir mathemateg gymhwysol:
McKinley, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn McKinley, gan gynnwys:
Hecsagon
bawd|Hecsagon rheolaidd, gydag only fewnol o 120 °. Mewn geometreg, mae hecsagon yn bolygon chwech ochr. Daw'r gair 'hecsagon' o'r ddau air Groeg ἕξ (hecs), "chwech" a ''γωνία, (gonía), sef "cornel, ongl". Gelwir yr hecsagon, weithiau, gan fathemategwyr yn "6-gon".
Mae pob ongl fewnol (ym mhob hecsagon syml nad yw'n hunan-groesi) yn 120 °, a chyfanswm yr onglau mewnol yn 720 °.
Hecsagon rheolaidd
Nodiant yr hecsagon rheolaidd mewn symbol Schläfli yw {6} a gellir ei adeiladu fel triongl hafalochrog blaendor (truncated), t {3}, sy'n ail-greu dau fath o ymylon. Gwelir y ddau driongl hafalochrog yn y diagram canlynol, gyda'r naill yn las a'r llall yn oren. bawd|[[Sarn y Cawr, Iwerddon: colofnau basalt a ffurfiwyd yn naturiol.]] 170px|chwith
Gellir dweud fod yr hecsagon rheolaidd yn bolygon hafalochrog ac yn bolygon hafalonglog.
Mae'n bolygon deusentrig, sy'n golygu ei fod yn sentrig (mae ganddo gylch amgylchynol) ac yn dangiadol (tangential) (h.y. mae ganddo 'fewngylch' (inscribed circle).
Mae hyd cyffredin yr ochrau yn cyfateb i radiws y cylch amgylchynol, sy'n hafal i wedi'i luosi gyda'r apothem (radiws y fewngylch). Mae pob ongl fewnol yn 120 gradd. Mae gan hecsagon rheolaidd 6 cymesuredd cylchdro a 6 cymesuredd adlewyrchiad, gan ffurfio grŵp dihedral D6. Mae croeslinau hiraf hecsagon rheolaidd, (h.y. y croeslinau sy'n cysylltu fertigau diametrig gyferbyn, ddwywaith hyd ochr yr hecsagon. Gellir gweld, felly, bod triongl sydd â fertig yng nghanol yr hecsagon rheolaidd - ac sy'n rhannu un ochr â'r hecsagon - yn hafalog. Gwelr hefyd y gellir rhannu'r hecsagon rheolaidd yn chwe thrionglau hafalochrog.
Fel sgwariau a thrionglau hafalochrog, mae'r hecsagonau rheolaidd yn ffitio'n daclus i'w gilydd, heb unrhyw ofod gwastraffus rhyngddynt, ac felly'n ddefnyddiol ar gyfer adeiladu brithwaith mathemategol. Mae celloedd diliau mêl gwenynen yn hecsagonol am y rheswm hwn a gan fod y siâp yn gwneud defnydd effeithlon o ofod a deunyddiau adeiladu. Mae'r diagram Voronoi o ddellt (lattice) trionglog rheolaidd yn frithwaith o hecsagonau siâp diliau mêl.
Paramedrau
Mae'r diamedr mwyaf (sy'n cyfateb i groesliniad hir yr hecsagon), D, ddwywaith y radiws mwyafsymaidd (maximal), R, sy'n hafal i'r hyd ochr, t. Mae diamedr minimol neu ddiamedr y mewngylch, d, ddwywaith y radiws minimol neu fewn-radiws (inradius), rh. Mae'r mwyafsymaidd a'r minimol yn perthyn i'r un ffactor:
Arwynebedd hecsagon rheolaidd
Gellir mynegi arwynebedd pob hecsagon rheolaidd yn nhermau apothem a a'r perimedr p.
Ar gyfer yr hecsagon rheolaidd, dangosir y rhain fel a = r, a p, felly
Mae'r hecsagon rheolaidd yn llenwi'r ffracsiwn o'i fewngylch.
Mae gan yr hecsagon rheolaidd y fertigau olynol, canlynol A, B, C, D, E, F ac os yw P yn unrhyw bwynt ar y mewngylch rhwng B ac C, yna PE + PF = PA + PB + PC + PD.
Boligee, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Boligee, gan gynnwys:
Seán Lemass
Roedd Seán Francis Lemass (a fedyddwyd yn John Francis Lemass, 15 Gorffennaf 1899 - 11 Mai 1971) yn wleidydd Gwyddelig ym mhlaid Fianna Fáil a wasanaethodd fel Taoiseach ac Arweinydd Fianna Fáil o 1959 i 1966. Bu hefyd yn gwasanaethu fel y Tánaiste o 1957 i 1959, 1951 i 1954 a 1945 i 1948, y Gweinidog dros Ddiwydiant a Masnach o 1957 i 1959, 1951 i 1954, 1945 i 1949 a 1932 i 1939 a'r Gweinidog dros Gyflenwadau o 1939 i 1945. Fe wasanaethodd fel Teacht Dála (TD) o 1927 hyd 1969.
Ymladdodd Lemass yng Ngwrthryfel y Pasg 1916, Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon a'r Rhyfel Cartref, etholwyd Lemass gyntaf fel Teachta Dála (TD) Sinn Féin ar gyfer etholaeth De Dulyn mewn isetholiad ar 18 Tachwedd 1924 ac fe'i dychwelwyd ym mhob etholiad nes i'r etholaeth gael ei ddiddymu ym 1948, pan gafodd ei ail-ethol i Ddwyrain De-Ddulyn nes iddo ymddeol yn 1969. Bu'n aelod sylfaenydd o Fianna Fáil ym 1926, a bu'n Weinidog dros Ddiwydiant a Masnach, y Gweinidog dros Gyflenwadau a Mae Isnaiste mewn llywodraethau olynol Fianna Fáil.
Ieuenctid
Ganed Lemass yn Ballybrack, Dulyn, cyn i'w deulu symud i Capel Street yn ganol dinas Dulyn. Roedd o dras Hiwgenotiaid Ffrengig ac ef oedd yr ail o saith o blant a anwyd i John a Frances Lemass. Oddi fewn i'r teulu fe alwyd ef yn Jack ac, ymhen amser, ac wedi 1916, roedd yn well ganddo gael ei alw'n Seán.
Dechreuodd gweithgaredd Lemass yn gynnar iawn ym mudiad annibyniaeth Iwerddon ac ymunodd gyda'r Volunteers yn 1915. Cymerodd ran yng Ngwrthryfel y Pasg ac fe'i arestiwyd. Fodd bynnag, arweiniodd ei oedran ifanc fe'i rhyddhau yn cynnar.
Roedd yn parhau i fod yn gysylltiedig â'r Irish Volunteers a ddiwygiwyd maes o law i'r IRA. Yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon, roedd yn rhan o Frigâd Dulyn o'r IRSA o dan arweiniad Michael Collins. Llwyddodd Collins yn 1920 i gael gwybodaeth am ysbïwyr Prydain yn Nulyn (y Cairo Gang), a gorchymyn eu dienyddio. Cynhaliwyd cyfres o ymosodiadau, gan gynnwys gan Lemass, ar 21 Tachwedd 1921. Ymatebodd milwyr Prydain gyda chyflafan 'Sul Waedlyd' (Bloody Sunday, yr un cyntaf) lle lladdwyd bobl gyffredin Dulyn. Arestiwyd Lemass eto ym 1921 ac fe'i rhyddhawyd yn 1923.
Gyrfa wleidyddol
Y flwyddyn ganlynol ymunodd â Sinn Féin yn y Dáil Éireann. Yn dilyn niwed a drwgdybiaeth a methiant y gweriniaethwyr mwyaf 'pur' yn Rhyfel Cartref Iwerddon penderfynodd Éamon de Valera fod Sinn Féin i symud tuag at gydnabod Gwladwriaeth Rydd Iwerddon a Senedd Iwerddon. Methodd y gobeithion hyn, fodd bynnag, ac yn 1926 penderfynodd de Valera a Lemass adael y blaid gan fynd ati i sefydlu plaid newydd o'r enw Fianna-Fáil. Roeddent yn dal i wrthwynebu rhaniad Iwerddon, ond yn cynrychioli pwynt fwy pragmatig o farn na llawer o'r Gweriniaethwyr ildio, a welodd cydnabod sefydlu Gogledd Iwerddon fel brad.
Yn 1932 enillodd Fianna Fáil yr etholiadau cyffredinol. Gyda hynny, daeth Seán Lemass yn Weinidog dros Faterion Economaidd. Aeth ati i geisio adeiladu economi Iwerddon oedd yn brwydro yn erbyn tollau mewnforio a diffyg ymrwymiad gan y Trysorlys.
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd Iwerddon yn swyddogol niwtral ac yna'n hunan-ddibynnol yn economaidd. Er mwyn ymdopi â'r sefyllfa hon, crewyd y Weinyddiaeth Gyflenwi (Ministry for Supply), gyda Lemass ar ei bennaeth arno. Meistrolodd Lemass y sefyllfa anodd yn ystod y rhyfel, ac wedi hynny, yn 1945, penodwyd ef gan de Valera fel Dirprwy Brif Weinidog (Tánaiste).
Ond roedd gan y ddau wladwriaeth farn sylfaenol wahanol ar ddyfodol y wlad. Er bod De Valera yn parhau i ystyried Iwerddon fel gwlad draddodiadol ac amaethyddol, roedd Lemass yn bwriadu ehangu diwydiant domestig a moderneiddio'r wlad.
Yn Swyddfa'r Prif Weinidog
Yn 1959, cyhoeddodd de Valera ei ymddiswyddiad o swydd prif weinidog a chadeirydd y blaid. I lawer, roedd Fianna Fáil yn anhygoel hebddo; roedd De Valera wedi dominyddu gwleidyddiaeth Iwerddon ers cyhyd. Cymerodd Lemass ei le a llwyddodd Lemass nid yn unig i gymryd awenau'r wladwriaeth ond hefyd i wneud newid cenhedlaeth oedd ei angen. Er mai llywodraeth lleiafrifol oedd ganddo, ystyrir ei ddaliadaeth fel Taoiseach yn un o'r rhai mwyaf sylweddol yn hanes Iwerddon ers annibyniaeth. Lleihawyd rwystrau masnach a diffyndollaeth ac ymunodd Iwerddon gyda'r Cytundeb Cyffredinol ar Dalau a Masnach (GATT) yn 1960; dim ond methodd ag ymuno â'r Gymuned Ewropeaidd newydd yn 1961. Cefnogwyd yr economi gan cynigion treth a chymorthdaliadau gwladol.
Adlewyrchwyd newid gwleidyddol hefyd yn y berthynas â Gogledd Iwerddon. Ar ôl blynyddoedd o rethreg gelyniaethus ar y ddwy ochr dechreuwyd gweld rapprochement rhwng Dulyn a Belfast ac yn 1965 bu perthynas wleidyddol rhwng Lemass a Phrif Weinidog Gogledd Iwerddon, Terence O'Neill. Fodd bynnag, ni barhaodd y cyfnod optimistig yma wrth i'r gwrth-daro gynyddu yng Ngogledd Iwerddon erbyn diwedd yr 1960au.
Ym 1966, ymddiswyddodd Seán Lemass o'r swyddfa, gan adael y Dáil dair blynedd yn ddiweddarach. Nid oedd i dystio penllanw gwaith ei fywyd gwleidyddol sef llwyddiant yr Iwerddon i ymuno â'r Gymuned Ewropeaidd yn 1973; bu farw ar 11 Mai 11 1971 yn Nulyn.
Personol
Ar 24 Awst 1924, priododd Lemass Kathleen Hughes, er gwaethaf gwrthwynebiad rhieni'r briodferch. Jimmy O'Dea, y digrifwr adnabyddus, oedd gwas priodas Lemass.
Gyda'i gilydd, magodd Seán a Kathleen bedwar o blant - Maureen (1925-2017), Peggy (1927-2004), Noel (1929-1976) a Sheila (1932-1997). Priododd Maureen Lemass Charles Haughey, a ddaeth yn ddiweddarach yn arweinydd Fianna Fáil a Thaoiseach.
Dimensiwn
bawd|250px|Mae'r diagramau hyn yn cynrychioli gwrthrychau gwahanol yn ôl eu dimensiynau. Mewn [[ffiseg a mathemateg, mae dimensiwn gofod neu wrthrych yn cael ei ddiffinio'n anffurfiol fel yr isafswm o gyfesurynnau sydd eu hangen i bennu unrhyw bwynt oddi fewn i'r gofod (neu wrthrych).
Felly:
Dimensiwn gofodol
Mae damcaniaethau ffiseg clasurol yn disgrifio tri dimensiwn ffisegol. O bwynt y gofod, gallwn symud, yn ffisegol, i dri chyfeiriad: i fyny / i lawr, i'r chwith / i'r dde, ac ymlaen / yn ôl. Gellir mynegi pob symudiad i gyfeiriad arall yn nhermau'r tri hyn. Mae symud i lawr yr un peth â symud i fyny pellter negatif ayb. Mae symud yn groeslin i fyny ac ymlaen yn union fel y mae enw'r cyfarwyddyd yn ei awgrymu; hynny yw, symud mewn cyfuniad llinellol o fyny ac ymlaen. Yn ei ffurf symlaf: mae llinell yn disgrifio un dimensiwn, mae plân yn disgrifio dau ddimensiwn, ac mae ciwb yn disgrifio tri dimensiwn.
Nodyn Post-it
bawd|Nodyn Post-it|alt=PostItNotePad.JPG Darn bach o bapur gyda stribyn gludiog ar ei gefn sy'n gallu cael ei ddefnyddio (a'i ailddefnyddio) i roi nodiadau ar ddogfennau neu arwynebau eraill yw nodyn Post-it (neu nodyn gludiog). Mae glud sy'n sensitif i bwysau yn gwneud y nodyn yn rhwydd i'w gysylltu, ei dynnu a'i ailosod yn rhywle arall heb adael gwaddod. Sgwariau melyn oedd y nodau yn wreiddiol, ond maen nhw bellach ar gael mewn amrywiaeth o liwiau, siapiau a meintiau.
Er i batent 3M ddod i ben yn 1997, mae lliw melyn nodweddiadol y nodau "Post-it", yn ogystal a'r enw, wedi'u cofrestru gan y cwmni fel nodau masnach. Er bod yr enw 'Post-it' yn cael ei ddefnyddio wrth gyfeirio at unrhyw fath o nodyn gludiog o'r math hwn, nid oes awdurdod cyfreithiol wedi cadarnhau bod y nod masnach yn generig.
Cen
de|bawd|250x250px|Cennau gwrymiog ar neidr golwbraidd Plât bychan caled sy'n tyfu allan o groen anifail er mwyn ei amddiffyn yw cen (Groeg λεπίς lepis, Lladin squama). Mae cennau yn eitha cyffredin ac wedi esblygu lawer gwaith trwy esblygiad cydgyfeiriol, gyda strwythurau a ffwythiannau amrywiol. Maent i'w cael ar bysgod, ymlysgiaid, adar, arthropodau a rhai mamaliaid, fel y pangolin.
Mae cennau yn gyffredinol yn cael eu hystyried yn rhan o system bilynnol organeb. Mae amryw wahanol fathau o gennau yn ôl siâp a dosbarth anifail.
Rockford, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Rockford, gan gynnwys:
Gilbertown, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Radiws
Mewn geometreg clasurol, radiws cylch neu sffêr yw unrhyw linell o ganol y siap i'w ymyl (neu ochr). Mewn defnydd mwy modern, mae hefyd yn golygu hyd y linell hon. Benthyciad yw'r gair o'r Lladin a golygai "belydryn o olau" neu "adenydd yr olwyn mewn cerbyd rhyfel", "sbocsen" ar lafar gwlad. Y lluosog yw radiysau. Y byrfodd a ddefnyddir amlaf ym mhob iaith yw r.
Mae'r diamedr d ddwywaith hyd y radiws:
Mewn polygonau rheolaidd, mae'r radiws yn hafal i'w gylch-radiws. Enw arall ar fewn-radiws polygon rheolaidd yw 'apothem'.
O fewn damcaniaeth graffiau, radiws graff yw lleiafswm y fertigau u o'r pellter mwyaf o u i unrhyw fertig ar y graff.
Radiws cylch gyda pherimedr (cylchedd) C yw:
Onycha, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Onycha, gan gynnwys:
Rhif positif
de|130px Dywedir bod rhif real yn rhif positif os yw ei werth (nid ei faint) yn fwy na sero, ac yn negatif os yw'n llai na sero.
Dynodir yr rhif positif gan yr arwydd +; i ddangos nad (ee 6) yn rhif negatif, gellir rhoi'r arwydd o flaen rhif ee +6 (chwech). Rhoddir minws o flaen rhif negatif ee −6. Ni ystyrir bod Sero ei hun yn cael arwydd ac nid yw arwyddion yn cael eu diffinio ar gyfer rhifau cymhlyg, er bod y gall hyn ddigwydd ar adegau prin. Pan na roddir arwydd + neu −, y dehongliad diofyn (default) yw bod y rhif yn bositif.
Mewn geometreg a ffiseg ddadansoddol, mae'n gyffredin labelu rhai cyfeiriadau fel rhai positif neu negatif. Fel enghraifft sylfaenol, mae'r linell rif, fel arfer, yn cael ei dynnu gyda rhifau positif i'r dde, a rhifau negatif i'r chwith:
center|600px
Terminoleg
Defnyddir y gair positif yn hytrach na 'posydd' gan Eiriadur Termau'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol.
Wilmslow
Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Wilmslow. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 24,497.
Tertullianus
Yr awdur Cristnogol cyntaf o bwys yn yr iaith Ladin oedd Tertullian (155 – 240). Fe'i ystyrir yn un o Dadau'r Eglwys ac yn sefydlydd diwinyddiaeth Orllewinol.
Ganwyd Quintus Septimus Florens Tertullianus yng Ngharthago, yn fab i ganwriad Rhufeinig ac o dras Ferberaidd. Arferai'r gyfraith yn Rhufain, ac yno fe drodd yn Gristion yn y 190au. Fe ymwelodd â Gwlad Groeg, ac o bosib Asia Leiaf. Dychwelodd i Garthago yn 197 ac yno fe briododd a daeth yn henuriad yn yr Eglwys Fore.
Rhif Fibonacci
de|bawd|Troell Fibonacci: lledamcan o'r troell euraidd sydd wedi'i greu trwy greu bwau cylchol yn cysylltu corneli sgwariau maint cyfatebol i rifau Fibonacci.  Mae'r troell yma yn defnyddio meintiau 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13 and 21.
bawd|Tudalen o lyfr [[Fibonacci Liber Abaci o Biblioteca Nazionale di Firenze sy'n dangos (yn y blwch ar y dde) y dilyniant Fibonacci mewn rhifolion Lladin, Rhufeinig a Hindw-Arabeg.]] Mewn mathemateg, rhifau Fibonacci yw'r rhifau yn y dilyniant cyfanrifol sy'n cael ei alw'n ddilyniant Fibonacci, ac sydd wedi'u nodweddu gan y ffaith bod pob rhif ar ôl y ddau gyntaf yn gyfanswm y ddau sydd o'i flaen:
Tertullianus
Mae 31 o'i weithiau wedi goroesi, a'r enwocaf oll yw Apologeticus (tua 197), diffyniad brwd o'i ffydd yn erbyn cyhuddiadau'r paganiaid o anfoesoldeb, diffyg gwerth economaidd a chynllwyn gwleidyddol. Yn ei waith, dangosir gwybodaeth o lên baganaidd a Christnogol yn yr ieithoedd Groeg a Lladin. Nodai'i waith gan hoen ei ddadleuon, coegni, epigramau, a'i ddallbleidiaeth. Oherwydd Tertullian oedd y diwinydd cyntaf i ymdrin â Christnogaeth trwy gyfrwng Lladin, fe fathodd sawl gair megis trinitas. Cafodd natur gyfreithiol geirfa a dadleuon Tertullian ddylanwad syfrdanol ar lên ddiwinyddol Ewrop.
Rhif Fibonacci
Yn aml, yn enwedig mewn defnydd modern, mae'r dilyniant yn cael ei ymestyn gan un term cychwynnol arall:
Hynny yw, y ddau rif cyntaf yn nilyniant Fibonacci yw naill ai 0 ac 1 neu 1 ac 1, yn dibynnu ble mae'r dilyniant yn dechrau, gan fod pob rhif yn gyfanswm y ddau o'i flaen.
Mae dilyniant Fn rhifau Fibonacci numbers wedi'i ddiffinio gan yr hafaliad canlynol:
gyda'r gwerthoedd cychwynnol
Edward Albee
Dramodydd Americanaidd oedd Edward Franklin Albee III (12 Mawrth 1928 – 16 Medi 2016), yn fwyaf adnabyddus am ddramâu megis The Zoo Story (1958), The Sandbox (1959), Who's afraid of Virginia Woolf? (1962) ac A Delicate Balance (1966). Enillodd tri o'i ddramau'r Wobr Pulitzer ar gyfer Drama, ac enillodd dau o'i ddramau eraill y Wobr Tony am y ddrama orau.
Rhif Fibonacci
neu
Edward Albee
Mae ei ddramâu yn aml yn cael eu hystyried fel ymchwiliadau didwyll i'r cyflwr modern. Ei weithiau cynnar yn adlewyrchu meistrolaeth ac Americaneiddio y Theatr yr Absẃrd a daeth i'w hanterth yng ngwaith dramodwyr Ewropeaidd megis Arthur Adamov Samuel Beckett, Eugène Ionesco, a Jean Genet.
Rhif Fibonacci
Mae'n ymddangos bod rhifau Fibonacci wedi ymddangos gyntaf o gwmpas 200 CC yng ngwaith Pingala wrth gyfri patrymau posibl mewn barddoniaeth oedd wedi'i chyfansoddi o sillafau o ddau hyd. Fodd bynnag, mae dilyniant Fibonacci wedi'i enwi ar ôl y mathemategydd Eidalaidd Leonardo o Pisa, a oedd yn cael ei adnabod fel Fibonacci. Cyflwynodd ei lyfr Liber Abaci (1202) y dilyniant i fathemateg Ewrop Orllewinol, er bod y dilyniant wedi'i ddisgrifio yn gynharach mewn mathemateg Indiaidd. Roedd y dilyniant oedd wedi'i ddisgrifio yn Liber Abaci yn dechrau gyda F1 = 1. Trafodwyd rhifau Fibonacci yn ddiweddarach gan Johannes Kepler mewn cysylltiad a'i amcangyfrifon perthnasol i'r pentagon yn 1611. Mae eu perthynas fathemategol i'w weld wedi'i ddeall o ddechrau'r 17g, ond yn y degawdau diwethaf yn unig y maen nhw wedi'u trafod yn eang.
Edward Albee
Mae ei gyfnod canol yn cynnwys dramâu sy'n edrych ar  seicoleg o aeddfedu, priodas, a pherthnasu rhywiol. Bu nifer o ddramodwyr Americanaidd iau, megis Paula Vogel, yn credydu cymysgedd Albee o waith theatrig dewr a deialog  brathog am helpu i ail greu'r theatr Americanaidd yn y 1960au cynnar. Yn ddiweddarach yn ei fywyd, bu Albee yn parhau i arbrofi dulliau theatrig mewn cynyrchiadau megis ''The Goat, or Who Is Sylvia? ''(2002).
Rhif Fibonacci
Mae rhifau Fibonacci yn ymddangos yn annisgwyl mewn mathemateg. Yn wir, mae cylchgrawn cyfan, Fibonacci Quarterly, i'w gael ar gyfer eu hastudiaeth. Maen nhw hefyd yn ymddangos ym maes bioleg,  ym mhatrwm tyfiant coed canghennog, phyllotaxis (sef trefniant y dail ar y coesyn), blagur ffrwyth ar binafal,  ar flodyn marchysgallen, ar redynen ac yn nhrefniant bractau moch coed.
Edward Albee
Bywyd cynnar
Mynychodd Albee Ysgol Uwchradd Lawrenceville yn New Jersey, o ba le cafodd ei ddiarddel. Wedyn cafodd ei anfon i Academi Filwrol Valley Forge yn Wayne, Pennsylvania, gan gael ei ddiarddel eto mewn llai na blwyddyn. Wedyn cafodd ei danfon i Ysgol Choate yn Wallingford, Connecticut, gan raddio ym 1946. Cafodd ei addysg ffurfiol ei barhau yn Trinity Collage, Hartford, Connecticut, gan gael ei ddiarddel ym 1947 am fethu dosbarthiadau a gwrthod mynychu gwasanaethau capel gorfodol.
Gyrfa
Symudodd Albee i Greenwich Village, Efrog Newydd lle fu'n ennill ei damaid trwy wneud man swyddi wrth ddysgu sut i ysgrifennu dramâu. Ei ddrama gyntaf, The Zoo Story, ei hysgrifennu mewn tair wythnos  a'i llwyfannu am y tro cyntaf y Merlin ym 1959 cyn cael ei berfformio mewn theatrau ger Broadway ym 1960. Cafodd ei ail ddrama The Death of Bessie Smith, hefyd ei berfformio am y tro cyntaf ym Merlin cyn cyrraedd Efrog Newydd.
Cafodd drama fwyaf eiconig Albee, Who's afraid of Virginia Woolf?, ei berfformio ar Broadway yn y Theatr Billy Rose rhwng 13 Hydref, 1962, a 16 Mai, 1964, wedi 664 o berfformiadau. Cafodd y perfformiad dadleuol ei enwebu ar gyfer y Wobr Tony am y Ddrama Orau ym 1963 a chafodd ei ddewis ar gyfer Gwobr Pulitzer 1963 gan reithgor y wobr drama. Penderfynodd y pwyllgor ymgynghorol i fynd yn groes i'r rheithgor gan ddewis peidio â rhoi gwobr ddrama o gwbl. Bu dau aelod o'r rheithgor, John Mason Brown a John Gassner, ymddiswyddo mewn protest. Ym 1966, enillodd addasiad ffilm o'r ddrama Oscar, gydag Elizabeth Taylor, Richard Burton, George Segal, a Sandy Dennis ymhlith yr actorion. Yn 2013, cafodd y ffilm ei dewis ar gyfer cadwraeth yng Nghofrestrfa Genedlaethol Ffilm y Llyfrgell y Gyngres fel cynhyrchiad sydd "yn sylweddol yn ddiwylliannol, hanesyddol neu esthetig ".
Yn ôl y New York Times, roedd Albee "yn cael ei ystyried o fod yn ddramodydd mwyaf blaenllaw Americanaidd  ei genhedlaeth."
Cyflawniadau ac anrhydeddau
Cafodd Albee ei benodi yn aelod o Gyngor Urdd y Dramodwyr. Enillodd tair Gwobr Pulitzer am ddrama - am A Delicate Balance (1967), Seascape (1975), a Three Tall Women (1994).
Cafodd Albee ei ethol yn Gymrawd yr Academi Americanaidd y Celfyddydau a'r Gwyddorau ym 1972. Yn 1985, cafodd Albee ei urddo i Neuadd Enwogion y Theatr Americanaidd. Ym 1999, derbyniodd Albee Gwobr Ryngwladol Sefydliad PEN/Laura Pels ar gyfer y Theatr  fel Meistr Dramodydd Americanaidd. Cafodd  Wobr Tony A rbennig am Gyflawniad Oes yn 2005; y Fedal Aur mewn Drama gan Academi Americanaidd a Sefydliad y Celfyddydau a Llythyrau (1980); yn ogystal ag Anrhydedd y Kennedy Center  a Medal Genedlaethol y Celfyddydau ym 1996. Yn 2009, derbyniodd Albee derbyn gradd er anrhydedd gan Academi Genedlaethol Theatr a Ffilm Celfyddydau Bwlgaria (NATFA).
Bywyd personol a marwolaeth
Bu farw Albee yn ei gartref yn Montauk, Efrog Newydd, yn 88 mlwydd oed.
New Brighton, Cilgwri
Tref lan môr ar benrhyn Cilgwri ac ardal faestrefol yn Wallasey, Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw New Brighton. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Cilgwri.
Eurig Salisbury
Bardd a darlithydd prifysgol Cymreig yw  Eurig Salisbury (ganed Caerdydd, 1983).
Magwraeth a choleg
Magwyd Eurig Salisbury ym mhentref Llangynog, Sir Gaerfyrddin. Bu’n ddisgybl yn Ysgol y Dderwen ac yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin, Caerfyrddin. Dysgodd ei hun i ysgrifennu cynghanedd pan oedd yn dair-ar-ddeg oed, gyda chymorth cyfrol Myrddin ap Dafydd, Clywed Cynghanedd. Aeth yn fyfyriwr i Brifysgol Aberystwyth, lle enillodd radd BA mewn Cymraeg ac Astudiaethau Ffilm a Theledu yn 2004, a gradd MPhil ar ganu cynnar Guto'r Glyn yn Adran y Gymraeg yn 2006.
Ar ôl cyfnod yn gweithio fel cyfieithydd i Lywodraeth Cynulliad Cymru, fe’i penodwyd yn Gymrawd Ymchwil yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, Aberystwyth, lle cyfrannodd at dri phrosiect arloesol ar farddoniaeth yr Oesoedd Canol, cyn ei benodiad, yn 2015, yn Ddarlithydd Ysgrifennu Creadigol yn Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd ym Mhrifysgol Aberystwyth.
Pwll-coch
Pentref bychan ym mhlwyf Llandaf ger Caerdydd oedd Pwll-coch. Mae bellach yn rhan o gymuned Treganna. Fe'i lleolid ger y gyffordd rhwng Windway Road a'r brif ffordd o Gaerdydd i Drelái (sef yr A4161 neu Heol Ddwyreiniol y Bont-faen), nid nepell o Bont Elái.