cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Huntsville, Alabama
Dinas yn nhalaith Alabama, Unol Daleithiau America yw Huntsville sy'n ymestyn dros ddwy sir (neu swydd): Madison County a Limestone County. Mae gan Huntsville boblogaeth o 143,986. ac mae ei harwynebedd yn 543.9 km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1809.
Clorotrianisen
Mae clorotrianisen (INN, USAN, BAN), sydd â’r enwau brand Tace, Estregur, Anisene, Clorotrisin, Merbentyl, Triagen ymysg nifer o rai eraill, sydd hefyd yn cael ei alw’n CTA, tri-p-anisylcloroethylen, TACE, neu tris(p-methocsiyffenyl)cloroethylen, yn estrogen ansteroidaidd, synthetig yn y grŵp triffenylethylen a oedd yn cael ei ddefnyddio gynt i drin symptomau atal-mislifol, diffyg estrogen, a chanser y brostad cyn terfynu’r defnydd ohono. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₃H₂₁ClO₃.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Drepanosticta hamulifera
Mursen yn nheulu'r Platystictidae yw'r Drepanosticta hamulifera sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Drepanosticta.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Yr Oesoedd Canol
Cyfnod hanesyddol sy'n ymestyn yn fras o gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig ar ddiwedd y 4g i gyfnod y Dadeni a chychwyn y Diwygiad Protestannaidd (1515) yw'r Oesoedd Canol (neu'r Oesau Canol/Canol Oesoedd). Fe'i rhagfleinir yn hanesyddiaeth draddodiadol Ewrop gan y cyfnod Clasurol (Gwareiddiad Rhufain a Groeg yr Henfyd) ac fe'i olynir gan y Dadeni Dysg a'r Cyfnod Diweddar, sy'n parhau hyd heddiw.
300px|bawd|Ewrop a'r Môr Canoldir yn 1190
Yn hanes Ewrop, gellir ei rannu'n dri is-gyfnod, sef:
Yn naturiol mae hyd y cyfnodau hyn yn amrywio cryn dipyn o wlad i wlad. Defnyddir y term i ddisgrifio cyfnodau cyffelyb yn hanes gwledydd eraill hefyd, yn arbennig yn achos gwledydd Gogledd Affrica, y Dwyrain Canol ac Asia.
Ar ôl cwymp Ymerodraeth Rhufain yr oedd hi'n gyfnod ansefydlog iawn yn Ewrop. Roedd pobl o sawl rhan o'r byd yn symud trwy'r cyfandir ac felly roedd y gymdeithas yn newid. Ar wahân i'r anhrefn ar ôl i'r Mongoliaid ddod i Ewrop, roedd y sefyllfa yn gwella ar ôl 1000.
Roedd yr Oesoedd Canol yn gyfnod o afiechydon mawr hefyd, gyda'r Pla Du yn lladd tuag 1/3 o boblogaeth Ewrop yn y 14g.
Y Croesgadau
200px|bawd|Gwarchae [[Antioch 1098, yn ystod y Groesgad Gyntaf.]] Anturiaethau milwrol gan Wledydd Cred (gwledydd Cristnogol gorllewin Ewrop) a drefnid yn bennaf er mwyn adfeddiannu lleoedd cysegredig Palesteina oddi ar y Mwslemiaid oedd y Croesgadau, a hynny rhwng 1095 a diwedd y 13g. Cydnabyddir saith croesgad hanesyddol ond mae eu diffinio felly yn tueddu i anwybyddu'r ffaith fod hon yn broses barhaol gyda'r croesgadau "swyddogol" yn cynrychioli penllanw neu drobwynt yn ei hanes. Roedd croesgadu yn digwydd yn nwyrain Ewrop hefyd, yn erbyn "paganiaid" y Baltig.
Ymladdwyd y Croesgadau yn y Lefant yn bennaf, yn enwedig ym Mhalesteina a Syria ond hefyd yn yr Aifft ac Asia Leiaf. Nid y Mwslemiaid yn unig a ddioddefodd. Creuwyd cryn anhrefn yn yr Ymerodraeth Fysantaidd a gyfranodd yn y pen draw at gwymp yr ymerodraeth Gristnogol honno. Pan gyrhaeddwyd Caersalem bu cyflafan erchyll ar Iddewon y ddinas a lladdwyd miloedd o bobl diniwed gan y milwyr buddugoliaethus.
Ar yr ochr bositif, agorodd y Croesgadau ffenestr newydd i'r Gorllewin ar ddysg y Groegiaid. Daeth llawysgrifau o weithiau gan Aristotlys ac eraill i orllewin Ewrop ac roedd hyn yn sail i'r adfywiad dysg a welid yn ystod y Dadeni. Cyfoethogwyd Ewrop gan mathemateg y Mwslemiaid yn ogystal, yn arbennig ym maes algebra (oedd yn ddiarth i Ewropeiaid cyn hynny).
Never Grow Old
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Ivan Kavanagh yw Never Grow Old a gyhoeddwyd yn 2019. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ivan Kavanagh ar 1 Ionawr 1953 yn Dulyn.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ivan Kavanagh nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Plaid Gomiwnyddol (Marcsaidd-Leninaidd) San Marino
Ymgeisiodd y blaid yn etholiad seneddol 1969 (1.24%), ond heb ennill sedd. Ymgeisiodd y blaid yn etholiad seneddol 1974 (0.8%), ond heb ennill sedd.
East Carlton
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy East Carlton. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gogledd Swydd Northampton.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 259.
Clorffenesin Carbamad
Mae clorffenesin carbamad (Maolate, Musil) yn ymlaciwr cyhyrau sy’n gweithredu drwy’r brif system nerfol a ddefnyddir i drin poen a gwingiadau mewn cyhyrau. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₉H₁₁ClO₃.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Clorffenesin Carbamad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
O Dia É Nosso
Ffilm gomedi yw O Dia É Nosso a gyhoeddwyd yn 1941. Fe'i cynhyrchwyd ym Mrasil. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1941. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Ball of Fire sef ffilm gomedi Americanaidd sy’n parodio’r chwedl Eira Wen a’r Saith Corach, gan y cyfarwyddwr Howard Hawks. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Thomas Wiliems
Geiriadurwr Cymraeg a hynafiaethydd brwd oedd Thomas Wiliems (1545 neu 1546 - 1622).
Bywgraffiad
Fe'i magwyd ym mhlwyf Trefriw, Arllechwedd Isaf, Sir Gaernarfon, cyn mynychu Prifysgol Rhydychen am adeg. Fe'i ordeiniwyd yn offeiriad Anglicanaidd, gan wasanaethu fel curad yn Nhrefriw tua 1573.
Cyfeiriwyd ato gan ei gydoeswyr fel Syr Thomas Wiliems, nid am iddo gael ei ddyrchafu felly ond am fod offeiriaid y cyfnod yn arfer ymarddel y teitl hwn. Bu farw cyn 13 Awst 1623, pryd ysgrifennodd Syr John Wynn o Wydir ei enw ar lawysgrif y geiriadur (gweler isod) fel ei pherchennog.
Alcool
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Augusto Tretti yw Alcool a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Augusto Tretti.
Thomas Wiliems
Ysgolheictod
Ymddiddorai Thomas Wiliems yn fawr mewn hen lawysgrifau Cymraeg. Bu'n gyfrifol am gopïo nifer fawr ohonynt, gan gynnwys achau, gweithiau hanesyddol, gramadegau a gweithiau ieithyddol eraill.
Mae'n fwyaf adnabyddus am lunio geiriadur Lladin–Cymraeg (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Peniarth 228), a gwplhawyd ym 1607, ac sy'n cynnwys rhestr o eiriau Cymraeg yn ôl trefn yr wyddor gydag enghreifftiau ohonynt o waith y beirdd. Teitl y geiriadur oedd Thesaurus Linguæ Latinæ et Cambrobritannicæ neu ''Trysawr yr iaith Latin ar Gymraec, ne’r Geiriadur cywoethocaf a helæthaf or wir dhiletiaith Vrytanæc, sef heniaith a chyphredin iaith ynys Brydain, ar Latin yn cyfateb pob gair. Wedy dechreu i scriuenu 4. Maij 1604''. Seilir y geiriadur ar waith Thomas Thomas, printiwr cyntaf Prifysgol Caergrawnt, Dictionarium Linguae Latinae et Anglicanae, a dywed yn y rhagymadrodd iddo dreulio 30 o flynyddoedd i gaslgu'r deunydd. Ei nod wrth lunio'r geiriadur oedd 'i wneuthur yr eithaf o'm galhu dros vy ngwlat ag iaith naturiawl vy mam, a'm hanwylgu gereint yn holh Gymru' ac 'y gadw'r iaith einom … yn dragyvyth', ac mae'n beirniadu rhai o'i gydwladwyr am beidio â chynorthwyo ei waith ac am wrthod siarad Cymraeg wrth ei gilydd.
Alcool
Mae'r ffilm Alcool (ffilm o 1980) yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Thomas Wiliems
Ysgolheictod
Mae ychwanegiadau ganddo yn ei lawysgrifau yn awgrymu iddo fod wedi troi i Gatholigiaeth. Mae'n dyfynnu allan o weithiau Pabyddol wrth lunio ei eiriadur, heb ddefnyddio'r Beibl Protestannaidd Cymraeg. Ni chyhoeddwyd y geiriadur yn ystod ei oes, ond gwelodd olau dydd mewn ffurf dalfyredig fel rhan o eiriadur Dr John Davies o Fallwyd ym 1632: cyhoeddodd y Davies dalfyriad o eiriadur Thomas Wiliems yn ail ran ei eiradur Cymraeg-Lladin yr Antiquae Linguae Britannicae ... Dictionarum Duplex (1632).
Alcool
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Empire Strikes Back sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Augusto Tretti ar 1 Ionawr 1924 yn Verona a bu farw yn yr un ardal ar 7 Gorffennaf 2013.
Llansanffraid-ar-Ogwr
Cymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw Llansanffraid-ar-Ogwr (Saesneg: St Bride's Minor). Saif i'r gogledd o ganol tref Pen-y-bont ar Ogwr. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 5,574.
Datblygodd stadau tai mawr yn Sarn, gerllaw'r orsaf wasanaethau ar y draffordd M4.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Anna De Ballarini De Hebra
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Trento, Ymerodraeth Awstria oedd Anna De Ballarini De Hebra (1820 – 1906).
Bu farw yn Pergine Valsugana yn 1906.
Thomas Wiliems
Llyfryddiaeth
Rhagymadrodd Thomas Wiliems i'w eiriadur:
Beinn Dearg - Beinn Gharbh
Mae Beinn Dearg - Beinn Gharbh yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn  Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Carn a' Chlamain (copa gogleddol)
Mae Carn a'Chlamain (copa gogleddol) neu 'Carn a' Chlamain yn gopa mynydd a geir ar ochr ogleddol Glen Tilt, ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban;. Y fam-fynydd yw Carn a'Chlamain.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
The Twilight Saga: Eclipse
Mae The Twilight Saga: Eclipse (neu Eclipse) yn ffilm ffantasi-rhamantus Americanaidd a gyfarwyddwyd gan David Slade. Addasiad ydyw o'r nofel o'r enw yr un (Eclipse) gan Stephenie Meyer. Dyma'r drydedd ffilm yn y gyfres Twilight Saga ac mae hi'n ddilyniant i'r ffilmiau Twilight (2008) a The Twilight Saga: New Moon (2009). Dechreuwyd ffilmio ar 17 Awst, 2009 yn Vancouver a gorffennwyd yn yr Hydref. Rhyddhawyd y ffilm ar 30 Mehefin, 2010 yn yr UDA a 9 Gorffennaf, 2010 yn y DU.
Mi Nombre Es Juani
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Bigas Luna yw Mi Nombre Es Juani a gyhoeddwyd yn 2006. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Yo soy la Juani ac fe’i cynhyrchwyd yn Sbaen. Lleolwyd y stori yn Madrid. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Bigas Luna.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Juanito, Verónica Echegui a Dani Martín. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bigas Luna ar 19 Mawrth 1946 yn Barcelona a bu farw yn La Riera de Gaià ar 16 Ionawr 1985. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bigas Luna nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Brych unig yr Andes
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Brych unig yr Andes (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: brychion unig yr Andes) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Myadestes ralloides; yr enw Saesneg arno yw Andean solitaire. Mae'n perthyn i deulu'r Brychion (Lladin: Turdidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. ralloides, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Tuscaloosa, Alabama
Dinas yn nhalaith Alabama, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Tuscaloosa County, yw Tuscaloosa. Mae gan Tuscaloosa boblogaeth o 91,605. ac mae ei harwynebedd yn 182 km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1819.
Porthcawl
Tref glan-môr a chymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw Porthcawl. Saif ar arfodir deheuol Cymru. Mae Caerdydd 36 km i ffwrdd o Borthcawl ac mae Llundain yn 249 km. Y ddinas agosaf ydy Abertawe, sy'n 24.7 km i'r gorllewin.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Cysylltiadau rhyngwladol
Mae Porthcawl wedi'i gefeillio â:
Awstin o Hippo
bawd|"St Awstin a Monica" (1846), gan [[Ary Scheffer.]]
East Farndon
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy East Farndon. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Northampton.
Awstin o Hippo
Ganed Awstin yn 354 yn Tagaste (Souk Ahras, Algeria heddiw), o deulu Berber. Addysgwyd ef ym Madaurus, ac yna yn Carthago. Roedd ei fam, Monica, yn Gristion a'i dad Patricius yn bagan. Am gyfnod, gadawodd Awstin yr eglwys i ddilyn Manicheaeth, er mawr ofid i'w fam. Ffurfiodd berthynas a merch a barhaodd am bymtheng mlynedd, a ganwyd mab, Adeodatus, iddo. Yn 383 symudodd i Rufain ac yn 384 cafodd swydd athro rhethreg ym Milan.
Perswadiwyd ef gan esgob Milan, Emrys, i ymuno a'r Eglwys Gatholig. Bedyddiwyd ef a'i fab Adeodatus gan Emrys yn ystod Pasg 387, ac yn 388 dychwelodd i Affrica. Ar y ffordd bu farw ei fam yn Ostia, ac yn fuan wedyn ei fab. Creodd fynachlog yn Tagaste, ac yn 391 ordeiniwyd ef yn offeiriad yn Hippo Regius, (yn awr Annaba, yn Algeria). Daeth yn bregethwr enwog, ac yn 396 gwnaed ef yn esgob Hippo. Bu farw yno yn 75 oed yn 430, pan oedd y ddinas dan warchae gan y Fandaliaid.
Ysgrifennodd Awstin nifer fawr o weithiau yn Lladin, yn cynnwys gweithiau yn dadlau yn erbyn Ariadaeth, Donatiaeth, Manicheaeth a Pelagiaeth. Y mwyaf enwog o'i weithiau yw Confessiones (Cyffesiadau), a ystyrir weithiau fel yr hunangofiant modern cyntaf, a De civitate Dei (am ddinas Dduw).
Tirluniau Môn
Casgliad o hoff ymatebion personol Glyn Davies i dirluniau Môn, gan Glyn Davies ei hun, yw Tirluniau Môn.
Ffotograffiaeth Glyn Davies a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Wolsey, De Dakota
Dinas yn, yn nhalaith De Dakota, yw .
Tirluniau Môn
Disgrifiad byr
Casgliad o hoff ymatebion personol Glyn Davies i dirluniau Môn - y rhai sydd wedi'i ysbrydoli fwyaf, a hefyd y rhai a gafodd eu hedmygu a'u casglu fwyaf gan ei gwsmeriaid.
Botwm Crys yn cadw lle
Baco gwyllt
Planhigyn blodeuol yw Baco gwyllt sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Solanaceae. Mae i'w gael ym mhob cyfandir oddigerth i Antartig. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w gael yng Nghanolbarth a De America, fodd bynnag. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Nicotiana rustica a'r enw Saesneg yw Wild tobacco.
Cnocell dalcen fraith
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cnocell dalcen fraith (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cnocellau talcen fraith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Veniliornis frontalis; yr enw Saesneg arno yw Dot-fronted woodpecker. Mae'n perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: Picidae) sydd yn urdd y Piciformes.
Teulu
Mae'r cnocell dalcen fraith yn perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: Picidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Cŵn Gofod
Y prif actor yn y ffilm hon yw Aleksei Serebryakov. Mae'r ffilm Cŵn Gofod yn 91 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd. Yunus Roy Imer oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jan Soldat a Stephan Bechinger sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Thorney, Swydd Gaergrawnt
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,401.
Cŵn Gofod
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Levin Peter ar 1 Ionawr 1985 yn Jena.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Levin Peter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Drepanosticta hilaris
Mursen yn nheulu'r Platystictidae yw'r Drepanosticta hilaris sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Drepanosticta.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Conffiwsiaeth
bawd|Teml Gonffiwsiaidd yn [[Wuwei, Tsieina]]
Athroniaeth a ddatblygwyd yn Tsieina o ddysgeidiaeth Conffiwsiws (551 CC – 479 CC yw Conffiwsiaeth. Nid yw'n grefydd yn yr un ystyr a chrefyddau fel Cristionogaeth neu Islam; mae ei phrif bwyslais ar foesoldeb a chysylltiadau cymdeithasol. Trwy ddiwyllio'r unigolyn gellir diwyllio llywodraethau, a byddai esiampl dda y llywodraethwr yn dylanwadu ar y bobl gyffredin. Er hynny, bu tuedd i ddwyfoli Conffiwsiws ar ôl ei farwolaeth. Datblygwyd yr athroniaeth ymhellach gan ddisgyblion Conffiwsiws megis Mo Ti a Mensiws.
Yn ystod cyfnod Brenhinllin Han yn Tsieina, dewisodd yr Ymerawdwr Wu Gonffiwsiaeth fel yr athroniaeth oedd i lywodraethu'r wladwriaeth. Collodd Conffiwsiaeth rywfaint o ddylanwad yng nghyfnod Brenhinllin Tang, ond parhaodd yn elfen bwysig iawn ym mywyd Tsieina am dros 2,000 o flynyddoedd. Dioddefodd yn ystod y Chwyldro Diwylliannol dan Mao Tse Tung, ond ers hynny mae diddordeb ynddi wedi dechrau cynyddu eto yn Tsieina.
Dylanwadodd Conffiwsiaeth ar ddiwylliant Tsieina, Taiwan, Japan, Corea a Fietnam.
bawd| Teml Conffiwsiws o Jiangyin, [[Wuxi, Jiangsu. Mae'n deml o fath wénmiào (文庙), hynny yw, teml lle mae Conffiwsiws yn cael ei addoli fel Wéndì, "Duw Diwylliant" (文帝).]] Roedd Confucius yn ystyried ei hun yn drosglwyddydd gwerthoedd diwylliannol a etifeddwyd o'r Xia (tua 2070–1600 CC), y Shang (tua 1600–1046 CC) a Brenhinllin Zhou (tua 1046–256 CC). Ataliwyd Conffiwsiaeth yn ystod Brenhinllin Qin (221–206 BCE), ond goroesodd. Yn ystod Brenhinllin Han (206 BCE-220 CE), roedd dulliau Conffiwsiaidd yn ymylu ar y "proto-Taoist" Huang-Lao fel yr ideoleg swyddogol, tra bod yr ymerawdwyr yn cymysgu â thechnegau realaidd Cyfreitheg.
Dechreuodd adfywiad Conffiwsaidd yn ystod Brenhinllyn Tang (618-907 CE) ac yng nghyfnod y Tang hwyr, datblygodd Conffiwsiaeth mewn ymateb i Fwdhaeth a Taoaeth ac fe'i hailfformiwleiddiwyd fel Neo-Conffiwsiaeth. Mabwysiadwyd y ffurf adfywiedig hon fel sylfaen yr arholiadau imperialaidd ac athroniaeth graidd y dosbarth swyddogol ysgolhaig ym Mrenhinllyn Song (960–1297). Roedd diddymu'r system arholi ym 1905 yn nodi diwedd Conffiwsiaeth swyddogol. Roedd deallusion y Mudiad Diwylliant Newydd ar ddechrau'r 20g yn beio Conffiwsiaeth am wendidau Tsieina. Buont yn chwilio am athrawiaethau newydd i ddisodli dysgeidiaeth Conffiwsaidd; mae rhai o'r ideolegau newydd hyn yn cynnwys "Tair Egwyddor y Bobl" gyda sefydlu Gweriniaeth Tsieina (1912–1949), ac yna Maoaeth o dan Weriniaeth Pobl Tsieina. Ar ddiwedd yr 20g, mae moeseg-gwaith Conffiwsiaidd yn cael y clod am dwf yn economi Dwyrain Asia.
Gyda phwyslais arbennig ar bwysigrwydd y teulu a chytgord cymdeithasol, yn hytrach nag ar ffynhonnell arallfydol o werthoedd ysbrydol, mae craidd Conffiwsiaeth yn gryf o fewn ddyneiddiaeth. Yn ôl cysyniad Herbert Fingarette o Gonffiwsiaeth, fel system athronyddol sy'n ystyried bod "y seciwlar yn sanctaidd", Credir bod Conffiwsiaeth yn mynd y tu hwnt i'r ddeuoliaeth rhwng crefydd a dyneiddiaeth, gan ystyried gweithgareddau cyffredin bywyd dynol - ac yn enwedig perthynas pobol - fel amlygiad o'r sanctaidd, oherwydd eu bod yn fynegiant o natur foesol dynoliaeth (xìng性), a angorwyd (yn drosgynnol) yn y Nefoedd (Tiān天).Er bod gan Tiān rai nodweddion sy'n gorgyffwrdd â'r categori o dduw, mae'n egwyddor absoliwt amhersonol yn bennaf, fel y Dào (道) neu'r Brahman. Mae Conffiwsiaeth yn canolbwyntio ar y drefn ymarferol a roddir gan ymwybyddiaeth fyd-eang hon o'r Tiān. Dewisir Litwrgi Conffiwsiaeth i addoli'r duwiau mewn temlau Tsieineaidd cyhoeddus a hynafol ar rai achlysuron, gan grwpiau crefyddol Conffiwsaidd ac ar gyfer defodau crefyddol sifil, yn hytrach na defod boblogaidd Taoist.
Mae Conffiwsiaeth yn dibynnu ar y gred bod bodau dynol yn sylfaenol dda, ac yn hawdd mynd atynt, yn fyrfyfyr, ac yn berffaith trwy ymdrech bersonol a chymunedol, yn enwedig drwy hunan-wella a hunan-greu. Gellir dweud fod y meddwl Conffiwsiaidd yn canolbwyntio ar ddatblygu rhinweddau da mewn byd sydd wedi'i drefnu'n foesol. Mae rhai o arferion (a chysyniadau) moesegol Conffiwsiaeth yn cynnwys rén, yì, a lǐ, a zhì. Hanfod y bod dynol sy'n ymddangos fel tosturi Rén (仁, 'daioni' neu 'ddynoliaeth'. Mae'n ffurf-rhinweddol o'r Nefoedd. Yì (义;義) yw cynnal cyfiawnder a'r tueddiad moesol i wneud daioni. System o normau defodol a phriodoldeb yw Lǐ (礼;禮) sy'n penderfynu sut y dylai person weithredu'n iawn mewn bywyd bob dydd, yng nghytgord â chyfraith y Nefoedd. Zhì (智) yw'r gallu i weld beth sy'n iawn ac yn deg, neu'r gwrthwyneb, yn yr ymddygiad a arddangosir gan eraill. Mae Conffiwsiaeth yn dal un mewn dirmyg, naill ai'n oddefol neu'n weithredol, am fethu â chynnal gwerthoedd moesol cardinal rén ac yì.
Yn draddodiadol, mae Conffiwsiaeth yn ddylanwad cryf ar ddiwylliannau a gwledydd yn Nwyrain Asia, gan gynnwys Tsieina, Taiwan, Korea, Japan a Fietnam, yn ogystal â thiriogaethau eraill lle setlodd pobl Tsieineaidd Han, fel Singapôr. Heddiw, cydnabyddir iddo lunio cymdeithasau Dwyrain Asia a chymunedau Tsieineaidd tramor, ac i ryw raddau, rhannau eraill o Asia hefyd. Yn ystod 2000-20, bu sôn am "Ddiwygiad Conffiwsaidd" yn y gymuned academaidd ac ysgolheigaidd, a bu toreth ar lawr gwlad o wahanol fathau o eglwysi Conffiwsaidd amrywiol. Ddiwedd 2015 sefydlwyd llawer o eglwysi cenedlaethol yn Tsieina ac unwyd nifer o gynulleidfaoedd Conffiwsiaidd gyda sefydliadau cymdeithas sifil.
Terminoleg
A siarad yn fanwl, nid oes unrhyw derm yn Tsieinëeg sy'n cyfateb yn uniongyrchol i "Conffiwsiaeth". Yn yr iaith Tsieineaidd, mae gan y cymeriad rú 儒 ystyr "ysgolheigaidd" neu "ddysgedig" yn gyffredinol yn y gorffennol a'r presennol i gyfeirio at bethau sy'n gysylltiedig â Chonffiwsiaeth. Roedd gan y cymeriad rú yn Tsieina hynafol ystyron amrywiol. Mae rhai enghreifftiau'n cynnwys "dofi", "mowldio", "addysgu", "mireinio". : 190–197 Defnyddir sawl term gwahanol, rhai ohonynt â tharddiad modern, mewn gwahanol sefyllfaoedd i fynegi gwahanol agweddau ar Gonffiwsiaeth, gan gynnwys:
Mae tri ohonyn nhw'n defnyddio rú ond nid yw'r enwau hyn yn defnyddio'r enw "Confucius" o gwbl, ond yn hytrach maent yn canolbwyntio ar ddelfrydau'r dyn Conffiwsiws. Oherwydd hyn, mae rhai ysgolheigion modern wedi osgoi defnyddio'r term "Conffiwsiaeth", ac wedi ffafrio bathiadau newydd, "Ru-iaeth" a "Ru-ydd" yn eu lle. Dadleua Robert Eno fod y term wedi cael yn "faich ... gyda'r amwysedd a'r cysylltiadau traddodiadol amherthnasol". Mae Ruiaeth, fel y dywed, yn fwy ffyddlon i'r enw Tsieineaidd gwreiddiol am y grefydd. : 7
Damcaniaeth a diwinyddiaeth
Yn ôl yr ysgolhaig Stephan Feuchtwang, mewn cosmoleg Tsieineaidd, a rennir gan holl grefyddau Tsieineaidd, "mae'r bydysawd yn creu ei hun allan o anhrefn sylfaenol egni materol" (hundun 混沌 a qi 氣), gan drefnu trwy bolaredd in ac iang sy'n nodweddu unrhyw beth ac unrhyw fywyd. Mae'r greadigaeth felly'n orchymyn parhaus; nid yw'n creatio ex nihilo (Lladin: creadigaeth allan o ddim). "in ac iang yw'r anweledig a'r gweladwy, y derbyn a'r rhoi, y di-siâp a'r hyn a siapwyd; maent yn nodweddu'r cylch blynyddol (gaeaf a haf), y dirwedd (cysgod a goleuni), y rhywiau (benywaidd a gwrywaidd), a hyd yn oed hanes cymdeithasol-wleidyddol (anhrefn a threfn). Mae Conffiwsiaeth yn ymwneud â dod o hyd i "ffyrdd canol" rhwng in ac iang ym mhob cyfluniad newydd yn y byd.
Tiān a'r duwiau
bawd|320px|Fel symbolau eraill fel y [[Swastica|sauwastika, wàn卍("popeth") yn Tsieineaidd, y Mesopotamaidd 𒀭 Dingir / An ("Nefoedd"), a hefyd y Tsieineaidd 巫 wū ("shaman"; yn sgript Shang a gynrychiolir gan y croes nerthol ☩), mae Tiān yn cyfeirio at begwn 北極 y gogledd (北極Běijí), colyn a naid yr awyr gyda'i chytserau troell. Dyma gynrychiolaeth fras o'r Tiānmén 天門 ("Porth y Nefoedd") neu Tiānshū天樞 ("Pivot of Heaven") fel pegwn nefol y gogledd, gyda α Ursae Minoris fel seren y gogledd, gyda'r cytserau car-rhyfel troellog ym mhedwar cam amser. Yn ôl damcaniaethau Reza Assasi, gall y wan nid yn unig gael ei chanoli yn y pegwn presesiadol cyfredol yn α Ursae Minoris, ond hefyd yn agos iawn at begwn ecliptig y gogledd os yw Draco (Tiānlóng 天龙) yn cael ei genhedlu fel un o'i ddau belydr. ]] Un o brif gysyniadau yn Tsieina yw Tiān (天), ac mae'n gwbwl allweddol yn y meddwl Tsieineaidd; mae'n cyfeirio at:
Defnyddiodd Conffiwsiws y term mewn ffordd gyfriniol. Ysgrifennodd yn yr Analectau (7.23) bod Tian wedi rhoi bywyd iddo, a bod Tian yn gwylio ac yn barnu (6.28; 9.12). Yn 9.5 dywed Confucius y gallai rhywun wybod symudiadau'r Tian, ac mae hyn yn rhoi'r ymdeimlad o fod yn rhan arbennig o'r bydysawd. Yn 17.19 dywed Conffiwsiws fod Tian wedi siarad ag ef, er nad mewn geiriau. Mae'r ysgolhaig Ronnie Littlejohn yn rhybuddio nad oedd Tian i'w ddehongli fel Duw personol y gellir ei gymharu â chredoau Abrahamig, yn ystyr crëwr arallfydol neu drosgynnol. Yn hytrach mae'n debycach i'r hyn a olyga'r Taoistiaid gan Dao : "y ffordd y mae pethau" neu "rheoleidd-dra'r byd", mae Stephan Feuchtwang yn ei gyfateb i gysyniad hynafol Gwlad Groeg o physis (Lladin: natura), "natur" fel creu ac ail-greu pethau ac o'r drefn foesol. Gellir cymharu Tian hefyd â thraddodiadau Brahman Hindŵaidd a Veda. Esboniodd yr ysgolhaig Promise Hsu, yn sgil Robert B. Louden, 17:19 ("Beth mae Tian yn ei ddweud? Ac eto mae yna bedwar tymor yn mynd o gwmpas ac mae'r cant o bethau'n dod i fodolaeth. Beth mae Tian yn ei ddweud? ") gan awgrymu, er nad yw Tian yn berson sy'n siarad, ei fod yn gyson yn llefaru trwy rythmau natur, ac yn cyfleu sut y dylai bodau dynol fyw a gweithredu, o leiaf i'r rhai sydd wedi dysgu gwrando arno'n ofalus.
Dywedodd Zigong, un o ddisgyblion Conffiwsiws, fod Tian wedi gosod y meistr ar y llwybr i ddod yn ddyn doeth (9.6). Yn 7.23 dywed Conffiwsiws nad oes ganddo unrhyw amheuaeth - fod y Tian wedi rhoi bywyd iddo, ac ohono roedd wedi datblygu rhinweddau da (德 dé ). Yn 8.19 dywed fod bywydau'r doethion wedi'u plethu â Tian.
Moesoldeb cymdeithasol a moeseg
Fel yr eglurwyd gan Stephan Feuchtwang, mae'r drefn sy'n dod o'r Nefoedd yn gwarchod y byd, ac mae'n rhaid i ddynoliaeth ddilyn "ffordd ganol" rhwng grymoedd in ac iang ym mhob cyfluniad newydd o realaeth. Nodir cytgord cymdeithasol neu foesoldeb fel patriarchaeth, a fynegir drwy addoli hynafiaid a hiliogaeth yn y llinell wrywaidd, yng nghysegrfeydd y cyndadau.
Mae'r Sìzì clasurol (四字) yn cyd-fynd â'r rhain ac yn nodi pedwar rhinwedd, gydag un ohonynt wedi'i gynnwys ymhlith y Pum Cysonyn:
Mae yna lawer o elfennau eraill hefyd, fel chéng (诚;誠, gonestrwydd), shù (恕, caredigrwydd a maddeuant), Lian 廉, gonestrwydd a glendid), chǐ (耻;恥, cywilydd, barn a deall beth sy'n dda a beth sy'n ddrwg), iǒng (勇, dewrder), wēn (温;溫, caredigrwydd ac addfwynder), liáng (良, da, caredigrwydd), gōng (恭, parchus, gwyleidd-dra), jiǎn (俭;儉, cynildeb), ràng (让;讓, gwyleidd-dra).
Dynoliaeth (Humaneness)
Gofynnodd Yán Huí, myfyriwr gorau Conffiwsiws, unwaith i'w feistr ddisgrifio rheolau rén ac atebodd Confucius, "ni ddylai rhywun weld unrhyw beth amhriodol, clywed dim byd amhriodol, dweud dim byd amhriodol, gwneud dim yn amhriodol." Hefyd, diffiniodd Conffiwsiws rén yn y ffordd ganlynol: "yn dymuno sefydlu ei hun, mae person hefyd yn ceisio sefydlu eraill; yn dymuno ymhelaethu ei hun, mae'n ceisio ymhelaethu eraill hefyd."
Defod a chanoli
bawd|Defod Conffiwsiaidd yn Corea Gair Tsieineaidd clasurol yw Li (礼; 禮) sy'n cael ei ddefnyddio'n helaeth o fewn athroniaeth Conffiwsaidd Tsieineaidd ac ôl-Conffiwsaidd. Cyfieithir Li fel " defod" neu "rheswm", "iawn, trefn" wrth gyfeirio at y gyfraith cosmig, ond wrth gyfeirio at ei gwireddu yng nghyd-destun ymddygiad dynol, cymdeithasol mae hefyd wedi'i gyfieithu fel "arferion", "mesurau" a "rheolau", ymhlith termau eraill. Mae Li hefyd yn golygu defodau crefyddol sy'n pontio'r gagendor rhwng dynoliaeth a'r duwiau.
Yn ôl Stephan Feuchtwang, mae defodau yn cael eu creu fel "yr hyn sy'n gwneud yr anweledig yn weladwy", gan ei gwneud hi'n bosibl i fodau dynol ymdrin a threfn sylfaenol natur. Mae defodau a berfformir yn gywir yn symud cymdeithas ac yn alinio grymoedd daearol a nefol (astral), gan sefydlu cytgord y tri thir - Nefoedd, Daear a dynoliaeth. Diffinnir yr arfer hwn yn "ganoli" (央 yāng neu 中 zhōng). Ymhlith popeth grewyd, mae bodau dynol eu hunain yn "ganolog" oherwydd bod ganddyn nhw'r gallu i feithrin a chanoli grymoedd naturiol.
Mae Li yn ymgorffori'r we o ryngweithio rhwng dynoliaeth, gwrthrychau dynol a natur. Mae Conffiwsiws yn cynnwys yn ei drafodaethau o li bynciau amrywiol megis dysgu, yfed te, teitlau, galar, a llywodraethu. Mae Xunzi yn dyfynnu "caneuon a chwerthin, wylo a galaru ... reis a miled, pysgod a chig ... gwisgo capiau seremonïol, gwisgoedd wedi'u brodio, a sidanau patrymog, neu ddillad ymprydio a dillad galaru ... ystafelloedd eang a diarffordd neuaddau, matiau meddal, cyrtiau a meinciau "fel rhannau hanfodol o ffabrig y li.
Rhagwelodd Confucius lywodraethau da yn cael eu harwain gan egwyddorion li. Cynigiodd rhai Conffiwsiaid y gallai pob person ddilyn perffeithrwydd trwy ddysgu ac ymarfer li. Ar y cyfan, mae Conffiwsiaid yn credu y dylai llywodraethau roi mwy o bwyslais ar li a dibynnu llawer llai ar gosb pan fyddant yn llywodraethu.
Teyrngarwch
Mae teyrngarwch (忠, zhōng) yn arbennig o berthnasol ar gyfer y dosbarth cymdeithasol yr oedd y rhan fwyaf o fyfyrwyr Conffiwsiws yn perthyn iddo, oherwydd y ffordd bwysicaf i ysgolhaig ifanc uchelgeisiol ddod yn swyddog amlwg oedd ymuno a'r gwasanaeth sifil.
Ni chynigiodd Conffiwsiws y dylid ufuddhau i uwch-swyddog oherwydd ei gywirdeb moesol. Yn ogystal, nid yw teyrngarwch yn golygu bod yn israddol i awdurdod. Mae hyn oherwydd bod dwyochredd hefyd yn cael ei fynnu gan yr uwch swyddog. Fel y dywedodd Conffiwsiws "dylai tywysog gyflogi ei weinidog yn unol â rheolau priodoldeb; dylai gweinidogion wasanaethu eu tywysog gyda ffyddlondeb (teyrngarwch)."
Yn yr un modd, dywedodd Mencius: "pan fydd y tywysog yn ystyried ei weinidogion fel ei ddwylo a'i draed, mae ei weinidogion yn ystyried eu tywysog fel eu bol a'u calon; pan mae'n eu hystyried yn gŵn a cheffylau, maen nhw'n ei ystyried yn ddyn arall; ond pan mae'n ei ystyried nhw fel y ddaear neu fel glaswellt, maen nhw'n ei ystyried yn lleidr ac yn elyn." Ar ben hynny, nododd Mencius, os yw'r arweinydd yn anghymwys, y dylid ei ddisodli. Os yw'r arweinydd yn ddrwg, yna mae gan y bobl yr hawl i'w ddisodli. Disgwylir hefyd i Conffiwsydd da brotestio yn erbyn rhywbeth gyda'i oruchwyliwyr pan fo angen. Ar yr un pryd, dylai rheolwr Conffiwsaidd da hefyd dderbyn cyngor ei weinidogion, gan y bydd hyn yn ei helpu i lywodraethu'r deyrnas yn well.
Dduwioldeb mabol
bawd|Pedwerydd ar ddeg o'r Pedwar ar hugain o Enghreifftiau Mabol Yn athroniaeth Conffiwsaidd, mae duwioldeb mabol (孝, xiào) yn golygu parch at rieni a hynafiaid rhywun, ac o'r hierarchaethau yn y gymdeithas: tad-mab, henoed-iau a gwryw-fenyw. Y clasur Conffiwsaidd Xiaojing ("Llyfr Duwioldeb"), y credir iddo gael ei ysgrifennu o gwmpas y cyfnod Qin-Han, yn hanesyddol fu'r ffynhonnell awdurdodol ar egwyddor Confucian xiào. Mae'r llyfr sy'n sgwrs rhwng Conffiwsiws a'i ddisgybl Zeng Shen, yn ymwneud â sut i sefydlu cymdeithas dda gan ddefnyddio egwyddor xiào.
Yn fwy cyffredinol, mae duwioldeb filial yn golygu bod yn dda i rieni rhywun; gofalu am rieni rhywun; cymryd rhan mewn ymddygiad da nid yn unig tuag at rieni ond hefyd y tu allan i'r cartref er mwyn dod ag enw da i rieni a hynafiaid rhywun; cyflawni dyletswyddau gwaith yn dda er mwyn cael gafael ar y modd materol i gefnogi rhieni yn ogystal â chyflawni aberthau i'r hynafiaid; peidiwch â bod yn wrthryfelgar; dangoswch gariad, parch a chefnogaeth; rhaid i'r wraig mewn duwioldeb mabol ufuddhau i'w gŵr yn llwyr a gofalu am y teulu cyfan yn galonnog. arddangos cwrteisi; sicrhau etifeddion gwrywaidd, cynnal brawdgarwch ymhlith brodyr; cynghori rhieni rhywun yn ddoeth, gan gynnwys eu digalonni rhag anghyfiawnder moesol, oherwydd nid yw dilyn dymuniadau'r rhieni yn ddall yn cael ei ystyried yn xiao; arddangos tristwch am eu salwch a'u marwolaeth; a chyflawni aberthau ar ôl eu marwolaeth.
Tsieina yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Cystadlodd Tsieina yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 yn Llundain, Lloegr, rhwng 27 Gorffennaf a 12 Awst 2012.
Akbar Mawr
bawd|unionsyth|Akbar Mawr
Ymerawdwr Ymerodraeth y Mughal yn India o 1556 hyd 1605 oedd Jalaluddin Muhammad Akbar (Wrdw: جلال الدین محمد اکبر, Jalāl ud-Dīn Moḥammad Akbar), a elwir yn Akbar Mawr (Akbar-e-Azam) (15 Hydref neu 23 Tachwedd 1542 – 12 Hydref 1605). Ystyrir mai ef yw’r mwyaf o’r Ymerodron Mughal.
Ganed Akbar yn Umarkot yn Sind, lle roedd ei rieni wedi gorfod mynd am loches wedi i’w dad gael ei orchfygu gan Sher Shah. Llwyddodd ei dad, Humayun, i adfeddiannu Delhi yn 1555. Daeth Akbar yn ymerawdwr yn 1556 pan nad oedd ond tair ar ddeg oed, ar farwolaeth ei dad. Yn ystod ei deyrnasiad llwyddodd i sicrhau ffiniau’r ymerodraeth trwy orchfygu disgynyddion Sher Shah o Affganistan, a gorchfygu’r arweinydd Hindŵaidd Hemu yn Ail Frwydr Panipat. Ychwanegodd Malwa (1562), Gujarat (1572), Bengal (1574), Kabul (1581), Kashmir (1586), a Kandesh (1601) at yr ymerodraeth. Roedd Akbar yn nodedig am ei oddefgarwch crefyddol. Gwnaeth i ffwrdd a’r dreth jizya a godid ar ddeiliad nad oeddynt yn ganlynwyr Islam, a gwellodd y berthynas gyda’r Rajput, gan briodi nifer o dywysogesau Rajput. Penododd Hindwaid i swyddi uchel, ac roedd ganddo berthynas dda â'r Eglwys Gatholig.
Spineshank
Band metel arall Americanaidd o Los Angeles, Califfornia ydy Spineshank, a sefydlwyd ym 1996.
Hisashi Kato
Pêl-droediwr o Japan yw  (ganed 24 Ebrill 1956). Cafodd ei eni yn Miyagi a chwaraeodd 61 gwaith dros ei wlad.
Desert Gold
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr T. Hayes Hunter yw Desert Gold a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Walter Long, Russell Simpson, Frank Brownlee, Eileen Percy, Edward Coxen, Marijane Meaker, Margery Wilson, Arthur Morrison, Frank Lanning a Lawson Butt. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm T Hayes Hunter ar 1 Rhagfyr 1884 yn Philadelphia a bu farw yn Llundain ar 13 Gorffennaf 2006. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ac mae ganddi 1 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd T. Hayes Hunter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Weiren wib
bawd|Weiren wib Zip World yn Chwarel y Penrhyn bawd|Weiren wib fer mewn parc yn Durham, gogledd Lloegr Cebl neu raff rhwng dau fan, un yn uwch na'r llall, ac i'w lawr mae reidiwr yn llithro ar harnais, sedd grog neu ddolen o ryw fath yw weiren wib neu wifren wib.
Beinn Bhreac (ar lan Glen Tromie)
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Weiren wib
Cynhelir weiren wib fel atyniad ar ben ei hun, neu yn reid mewn barc thema neu antur, a cheir hefyd weiren wib fer mewn parc chwarae i blant.
Lleolir y weiren wib hiraf yn Ewrop yn Zip World yn Chwarel y Penrhyn ger Bethesda, yng ngogledd Cymru. Y weiren wib hiraf yn y byd yw El Monstruo ("Yr Anghenfil") yn Puerto Rico, sydd 2.5 km o hyd.
The Law of The Trumpet
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Augusto Tretti yw The Law of The Trumpet a gyhoeddwyd yn 1961. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Augusto Tretti a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Angelo Paccagnini.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Angelo Paccagnini. Mae'r ffilm The Law of The Trumpet yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1961. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Breakfast at Tiffany's sy’n glasur o ffilm, yn gomedi rhamantus gan Blake Edwards ac yn addasiad o lyfr o’r un enw. Golygwyd y ffilm gan Mario Serandrei sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Spring Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Spring Township, gan gynnwys:
Colin theoffylinad
Mae colin theoffylinad sydd hefyd yn cael ei alw’n ocstriffylin, yn feddyginiaeth peswch sy’n deillio o santhin sy’n gweithio fel broncoledydd i agor llwybrau anadlu yn yr ysgyfaint. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₂₁N₅O₃.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Colin Theoffylinad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
Trapani
Dinas a chymuned (comune) yn Sisili yw Trapani (Sisileg: Tràpani), sy'n brifddinas talaith Trapani. Saif ar arfordir gorllewinol yr ynys yn ne eithaf yr Eidal. Mae'n brifddinas talaith Trapani. Gelwir y trigolion yn trapanesi.
Ceir gwasanaeth fferi sy'n cysylltu Trapani â La Goulette, porthladd Tunis, prifddinas Tiwnisia.
250px|bawd|dim|Trapani
Der Sommer Des Samurai
Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Hans-Christoph Blumenberg yw Der Sommer Des Samurai a gyhoeddwyd yn 1986. Fe'i cynhyrchwyd gan Michael Bittins yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Carola Stern.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anton Diffring, Cornelia Froboess, Peter Kraus, Hans Peter Hallwachs, Wolfgang Joop, Werner Veigel, Volker Lechtenbrink, Hannelore Hoger, Nadja Tiller, Wojciech Pszoniak, Harald Naegeli, Matthias Fuchs, Miko, Karl-Heinz von Hassel, Siegfried W. Kernen, Toyo Tanaka, Uli Krohm a Werner Schwuchow. Mae'r ffilm Der Sommer Des Samurai yn 104 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Aliens sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Wolfgang Dickmann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Moune Barius sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans-Christoph Blumenberg ar 1 Mawrth 1947 yn Lychen.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hans-Christoph Blumenberg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Lowri Davies
Enillodd Lowri ddwy wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Y Bala yn 2009: y Fedal Aur mewn Crefft a Gwobr 'Dewis y Bobl', Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Y Bala. Yn 2011 enillodd Lowri Wobr Cymru Greadigol, Cyngor Celfyddydau Cymru.
Ciclasili
Mae ciclasilin neu cyclasilin, sydd â’r enwau masnachol Cyclapen, Cyclapen-W, Vastcillin ymysg eraill, yn wrthfiotic aminopenisilin. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₅H₂₃N₃O₄S.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Ciclasili, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
A Merry Friggin' Christmas
Ffilm gomedi a ddisgrifir hefyd fel ffilm Nadoligaidd gan y cyfarwyddwr Tristram Shapeero yw A Merry Friggin' Christmas a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Chicago ac Wisconsin a chafodd ei ffilmio yn Atlanta. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Phil Johnston a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Randy Edelman. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Robin Williams, Candice Bergen, Wendi McLendon-Covey, Lauren Graham, Joel McHale, Oliver Platt, Clark Duke, Ryan Lee, Matt L. Jones, Pierce Gagnon, Tim Heidecker, Amir Arison a Gene Jones. Mae'r ffilm A Merry Friggin' Christmas yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
East Haddon
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy East Haddon. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Northampton.
A Merry Friggin' Christmas
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tristram Shapeero ar 1 Ionawr 1966 yng Nghaerfaddon. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1987 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tristram Shapeero nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Drepanosticta hongkongensis
Mursen yn nheulu'r Platystictidae yw'r Drepanosticta hongkongensis sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Drepanosticta.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Julie Morgan
Gwleidydd Llafur yw Julie Morgan (ganwyd 2 Tachwedd 1944) ac Aelod o'r Senedd dros Gogledd Caerdydd ers 2011. Bu'n Aelod Seneddol Llafur dros Ogledd Caerdydd o 1997 hyd 2010. Roedd yn briod â chyn-Brif Weinidog Cymru, Rhodri Morgan hyd ei farwolaeth yn 2017.
Magwraeth
Ganwyd hi yng Nghaerdydd fel Julie Edwards. Mynychodd Ysgol Howell's, Llandaf cyn astudio Saesneg yng Ngholeg y Brenin, Llundain, gan raddio gyda BA yn 1965. Tra'n ymgyrchu dros Jim Callahan cyfarfu Rhodri Morgan, a priododd y pâr ddwy flynedd yn ddiweddarach. Astudiodd wedyn ym Manceinion ac yna ym Mhrifysgol Caerdydd.
Drepanosticta inconspicua
Mursen yn nheulu'r Platystictidae yw'r Drepanosticta inconspicua sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Drepanosticta.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Altars of The World
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Lew Ayres yw Altars of The World a gyhoeddwyd yn 1976. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1976. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rocky gan y cyfarwyddwr ffilm John G. Avildsen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lew Ayres ar 28 Rhagfyr 1908 ym Minneapolis a bu farw yn Los Angeles ar 3 Chwefror 2014. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1929 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Novantae
Llwyth Celtaidd yn byw yn ne-orllewin yr Alban oedd y Novantae, yn ôl pob tebyg yn rhan orllewinol Galloway. Er nad oes sicrwydd, mae'n debyg mai llwyth Brythoneg eu hiaith oedd y Novantae, ac yn un o'r bobloedd a ffurfiai Yr Hen Ogledd yn ddiweddarach. Awgrymwyd gan rai y gallent fod yn llwyth Pictaidd neu'n siarad Gaeleg.
Altars of The World
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lew Ayres nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Novantae
Nid oes lawer o wybodaeth ar gael amdanynt. Ceir yr unig gyfeiriad yn Geographia Ptolemi, lle lleolir hwy i'r gorllewin o'r Selgovae, ac enwir Rerigonion fel eu prifddinas. Mae rhai ymchwilwyr i hanes Arthur yn awgrymu mai Rerigonion yw'r Pen Rhionydd y cyfeirir ato yn y Trioedd fel lleoliad un o lysoedd Arthur (mae Arthur ei hun yn perthyn i gyfnod diweddarach ond fe allai'r cof am y lle fod yn ddilys). Mae'n debyg i'w tiriogaethau ddod yn rhan o deyrnas Rheged yn ddiweddarach.
The Canal
Ffilm arswyd gan y cyfarwyddwr Ivan Kavanagh yw The Canal a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwerddon. Lleolwyd y stori yn Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Ivan Kavanagh a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ceiri Torjussen. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ivan Kavanagh nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Attack of The Giant Blurry Finger
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2021. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Spider-Man: No Way Home sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Jon Watts. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Baco
Planhigyn blodeuol yw Baco sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Solanaceae. Mae i'w gael ym mhob cyfandir oddigerth i Antartig. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w gael yng Nghanolbarth a De America, fodd bynnag. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Nicotiana tabacum a'r enw Saesneg yw Tobacco. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwglys, Ffwgws, Myglys, Tybaco.
Attack of The Giant Blurry Finger
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
South of Sanity
Ffilm drywanu gan y cyfarwyddwr Kirk Watson yw South of Sanity a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn yr Antarctig. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kirk Watson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Thornhaugh
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy Thornhaugh. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dinas Peterborough.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 182.
Leathad an Taobhain
Mae Leathad an Taobhain yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn  Ucheldir yr Alban;. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.
Eastcote, Swydd Northampton
Pentref yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Eastcote. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Pattishall yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Northampton.