cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yr iaith Aeleg yng Nghanada
Siaredir yr iaith Aeleg yn nwyrain Canada ers i'r Gaeliaid ddechrau ymfudo i'r ardal yng nghanol y 18g. Yn sgil alltudiaeth yr Acadiaid i Louisiana a Gogledd a De Carolina, ymfudodd niferoedd mawr o Albanwyr, Saeson, Gwyddelod, ac Almaenwyr i ddwyrain Canada, gan drawsnewid demograffeg ieithyddol y wlad. Yn 1867, yr Aeleg oedd yr iaith a chanddi'r nifer trydydd mwyaf o siaradwyr (200,000) yn yr holl wlad, ar ôl Saesneg a Ffrangeg. Yn niwedd y 19g, traean o boblogaeth Nova Scotia oedd yn medru'r iaith, a fe'i siaredir yn gyffredin yn nwyrain Ynys Prince Edward.
Yn yr 21g mae ymdrechion i achub yr iaith Aeleg yng Nghanada wedi tyfu, yn bennaf yn Nova Scotia. Er hynny, mae sefyllfa'r iaith yn fregus, hyd yn oed yn ei chadarnleoedd ar Ynys Cape Breton. Amcangyfrifir bod rhyw 2000 o siaradwyr Gaeleg yng Nghanada'r Iwerydd, yn bennaf yn Nova Scotia, a mwy na 7000 o siaradwyr yr ieithoedd Gaeleg yng Nghanada gyfan. Yn ôl cyfrifiad 2011, mae dros 300 o drigolion Nova Scotia ac Ynys Prince Edward yn ystyried Gaeleg yr Alban neu'r Wyddeleg yn famiaith.
John Betjeman
Roedd Betjeman yn un o hoff feirdd y cyhoedd ac yn gyfarwydd o ganlyniad i'w gerddi hawdd eu darllen a'i ymddangosiadau ar y radio a'r teledu. Fe gafodd ei alw'n aml yn "the nation's teddy bear".
Yr iaith Aeleg yng Nghanada
Nova Scotia
bawd|[[Arwyddion dwyieithog|Arwydd ffordd ddwyieithog yn Antigonish/Am Baile Mór, Nova Scotia.]] Cafodd Gaeleg yr Alban ei defnyddio yn iaith yr aelwyd, y gymuned, a'r gweithle am fwy na dwy ganrif yn nhalaith Nova Scotia (Lladin am "Yr Alban Newydd"), a fe'i cedwir yn fyw yn yr 21g gan nifer fach o siaradwyr. Addysgir yr iaith yn bwnc mewn sawl prifysgol yn Nova Scotia, ac yn brif iaith y Coleg Gaeleg yn St Anne's, Ynys Cape Breton.
John Betjeman
Bywgraffiad
bawd|chwith|John Betjeman yn ei ieuenctid. Ganed John Betjemann ar 28 Awst 1906 yn fflat rhif 52 Parliament Hill Mansions, rhan o ystad Lissenden Gardens, yn ne ardal Hampstead Heath, Llundain. Dyn busnes cefnog oedd ei dad, o dras Almaenwyr ymfudodd i Loegr yn y 18g. Cafodd ei fagu yn unig blentyn ym mwrdeistref Highgate yng ngogledd y brifddinas, ac yno fe gafodd ei addysgu gan T. S. Eliot yn yr ysgol annibynnol leol. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, cafodd John ei fwlio am ei gyfenw Germanaidd, ac felly newidiodd ei fam yr enw i Betjeman gydag un "n". Bachgen unig oedd John, a oedd yn ymddiddori mewn trenau a mapiau rheilffyrdd ac yn cario'i dedi Archibald ymhob man. Aeth ymlaen i ysgol baratoi'r Dragon yn Rhydychen a Choleg Marlborough, ysgol fonedd yn Wiltshire.
Astudiodd Betjeman yng Ngholeg Magdalen ym Mhrifysgol Rhydychen o 1925 i 1928. Aeth â'i hen degan Archibald i Rydychen, ac hwnnw oedd yr ysbrydoliaeth am Aloysius, tedi-bêr y cymeriad Sebastian Flyte, yn y nofel Brideshead Revisited gan Evelyn Waugh. Nid oedd Betjeman a'i diwtor, C. S. Lewis, yn hoff o'i gilydd. Treuliodd y mwyafrif o'i amser yn cymdeithasu, yn actio, ac yn ysgrifennu i gylchgronau myfyrwyr, a gadawodd y brifysgol heb iddo dderbyn ei radd. Gweithiodd am gyfnod fel meistr ysgol baratoi cyn iddo gael ei benodi'n olygydd cynorthwyol yr Architectural Review a beirniad ffilm yr Evening Standard.
Fe briododd Penelope Chetwode yn 1933, a chawsant dau blentyn, Paul a Candida. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gweithiodd Betjeman i'r Weinyddiaeth Wybodaeth yn swyddog diwylliannol yng Ngweriniaeth Iwerddon. Fe gafodd ei urddo'n farchog yn 1969, a'i benodi'n Fardd Llawryfog y Deyrnas Unedig yn sgil marwolaeth Cecil Day-Lewis yn 1972. Bu farw Betjeman yn Trebetherick, Cernyw, yn 77 oed.
Barddoniaeth
Nodir barddoniaeth Betjeman gan "ei hiraeth am y gorffennol diweddar, ei synnwyr union o leoliad, a'i gyflwyniad manwl o arlliw cymdeithasol". Un o'i gerddi enwocaf yw "Slough" (1937), sy'n dilorni'r datblygiadau diwydiannol yn nhref Slough yn Berkshire. Daeth y gerdd yn ddrwg-enwog ymhlith trigolion y dref, ac yn ddiweddarach fe fynegodd Betjeman ei ofid am ei hysgrifennu.
Ei ddiddordeb mewn pensaernïaeth
bawd|Cerflun o Betjeman yng [[gorsaf reilffordd St Pancras Llundain|ngorsaf reilffordd St Pancras.]] Ymddiddorai Betjeman mewn pensaernïaeth ei wlad, a phensaernïaeth eglwysi a gorsafoedd rheilffyrdd yn arbennig. Roedd yn hoff iawn o'r dulliau Fictoraidd ac Edwardaidd, yn enwedig adeiladau'r neo-Gothig, ac yn lladd ar foderniaeth ac effeithiau diwydiannaeth a "Chynnydd" ar drefluniau Prydain. Cyhoeddodd ei lyfr cyntaf ar bwnc pensaernïaeth, Ghastly Good Taste, yn 1933. Am gyfnod hir fe ysgrifennai'r adran "Nooks and Corners" yn y cylchgrawn Private Eye.
Grand Theft Auto: Liberty City Stories
Mae Grand Theft Auto: Liberty City Stories yn gêm fideo antur byd agored. Fe'i datblygwyd gan gwnni Rockstar Leeds ar y cyd a'i chwaer gwmni Rockstar North. Cafodd ei gyhoeddi gan Rockstar Games. Fe'i rhyddhawyd ar 24 Hydref 2005 ar gyfer system PlayStation Portable. Dyma'r nawfed gêm yn y gyfres Grand Theft Auto. Ei rhagflaenydd, o ran dyddiad cyhoeddi oedd Grand Theft Auto: San Andreas a'i olynydd o ran dyddiad cyhoeddi oedd Grand Theft Auto: Vice City Stories. O ran olyniaeth yn nhrefn stori GTA mae'n rhagflaenu hanes Grand Theft Auto III. Cafodd ei rhyddhau ar gyfer PlayStation 3 ar 2 Ebrill 2013. Cafodd fersiynau ar gyfer iOS, Android a Fire OS eu rhyddhau rhwng Rhagfyr 2015 a Mawrth 2016.
Chware'r gêm
Wedi'i leoli o fewn dinas ddychmygol Liberty City, sy'n seiliedig ar Ddinas Efrog Newydd. Mae Grand Theft Auto: Liberty City Stories yn dilyn y cymeriad Antonio "Toni" Cipriani wrth iddo ddringo'r trwy rengoedd byd gangiau, troseddau a llygredd y Maffia.
Mae'r gêm yn cael ei chwarae o safbwynt trydydd person, safbwynt lle bydd y chwaraewr, fel petai, mewn safle sefydlog y tu ôl ac ychydig yn uwch na'r cymeriad sy'n cael ei reoli ganddo.
Mae chwaraewyr yn arwain y prif gymeriad, Toni, i gwblhau tasgau penodol i fynd trwy'r stori. Mae'r tasgau yn llinynnol, lle fo cwblhau un dasg yn agor y nesaf. Mae'n bosib cael nifer o linynnau ar agor ar yr un pryd, gan fod rhai llinynnau'n gofyn i chwaraewyr aros am gyfarwyddiadau neu ddigwyddiadau pellach cyn symud ymlaen i'r dasg nesaf.
Ynysoedd
Mae Liberty City yn cynnwys tair bwrdeistref: Portland, Staunton Island, a Shoreside Vale; mae'r bwrdeistrefi wedi eu lleoli ar dair ynys. Ar ddechrau'r gêm dim ond un ynys sydd ar agor mae'r gweddill yn cael eu datgloi wrth i'r stori fynd yn ei flaen
Iechyd
Wrth i'r Toni ymosod ar eraill, maent yn wrth ymosod gan beri niwed iddo. Wrth iddo gael ei niweidio mae ei fesurydd iechyd yn dirywio. Mae Toni hefyd yn gallu defnyddio arfwisg i warchod ei iechyd, mae effeithlonrwydd yr arfwisg hefyd ar fesurydd sy'n dirywio wrth iddo dderbyn niwed. Mae modd iddo ennill iachâd trwy godi eiconau iechyd ac arfwisg. Os yw ei iechyd yn cael ei golli'n llwyr mae Toni yn marw ac yn atgyfodi ger yr ysbyty agosaf wedi colli ei holl arfau a rhywfaint o'i arian. Mae faint o iechyd ac arfwisg sydd ganddo ar ôl yn cael ei arddangos ar HUD ar ben y sgrin chware.
Troseddu
Os yw Claude yn cael ei weld yn troseddu gan yr heddlu yn ystod y gêm bydd yn ennill sêr troseddwr. Bydd nifer y sêr sydd gan Claude yn pennu pa mor frwd bydd yr heddlu yn ceisio ei ddal. Os yw'n cael ei ddal (Busted yw terminoleg y gêm) mae'n cael ei ryddhau yn unionsyth tu allan i'r swyddfa heddlu agosaf wedi colli ei holl arfau a rhywfaint o'i arian.
Tasgau ymylol
bawd|chwith|Achub claf mewn ambiwlans Y tu allan i linynnau'r gêm, gall chwaraewyr crwydro'n rhydd trwy fyd y gêm. Wrth grwydro gall y chwaraewr cyflawni tasgau ymylol dewisol sydd ddim yn rhan o brif lif y gêm. Ymysg y tasgau ochr mae tasg cael pobl i'r ysbyty mewn ambiwlans, tasg ymladd tân, a thasg gyrrwr tacsi. Mae cyflawni'r tasgau yn rhoi gwobrau cyd-destun penodol i Toni; er enghraifft, mae cwblhau'r dasg Ambiwlans yn caniatáu i Toni rhedeg yn di baid heb golli gwynt.
Pecynnau
Mae modd i Toni casglu hyd at gant o becynnau cudd. Bydd pob deg pecyn cudd mae'n canfod yn rhoi gwobr iddo. Bydd pob deg pecyn hyd at 90 yn ei wobrwyo ag arf ger ei guddfan. Bydd canfod y cant yn rhoi gwobr ariannol.
Terfysgoedd
Amcan y tasgau terfysg (rampages) yw i Toni lladd neu ddinistrio nifer penodol o dargedau mewn cyfnod penodol o amser gan ddefnyddio arf a roddir i'r chwaraewr. Gall y targedau bod yn aelodau o gangiau neu gerbydau. Am bob terfysg a gyflawnir yn llwyddiannus bydd gwobr ariannol gan ddechrau efo $50 am gyflawni'r cyntaf $100 am gyflawni'r ail ac ati, hyd gael $1000 am gyflawni'r ugeinfed. Bydd cyflawni'r 20 terfysg hefyd yn rhoi gwn peiriant cryf, yr M60, wrth ymyl cuddfannau Toni.
Swyddi
Mae 17 tasg ymylol lle mae Toni yn gallu gwneud swyddi i ennill arian ychwanegol.
Neidiau unigryw
bawd|Yng nghanol naid unigryw Mae naid unigryw yn naid mewn cerbyd oddi ar ramp o ryw fath (weithiau ramp go iawn, neu strwythur arall sy'n tueddu at ei fynnu megis to neu risiau), aros yn yr awyr am ychydig eiliadau ac yna glanio heb ddamwain. Mae gan bob naid unigryw mannau esgyn a glanio penodedig o fethu'r naill neu'r llall bydd dasg y naid yn methu. Os yw'r cerbyd yn cyrraedd man esgyn yn gywir, bydd y gêm yn troi at olygfa banoramig mewn amser araf wrth i'r cerbyd cael ei lansio (sef y brif ffordd o wybod ei fod yn naid unigryw yn hytrach na naid gyffredin). Ar ôl glanio bydd neges yn ddweud os fu'r naid yn llwyddiannus neu beidio. Mae yna 26 o neidiau unigryw yn Grand Theft Auto: Liberty City Stories ac mae angen cyflawni pob un ohonynt i gael record 100% wrth chwarae'r gêm
Rasys
Mae nifer o rasys moduron ar gael fel tasgau ymylol yn y gêm. Mae rhai o'r rasys yn rhai lle mae Toni yn rasio fel unigolyn yn erbyn y cloc. Mae'r cymeriad yn mynd ar feic modur neu i mewn i gerbyd sydd wedi parcio mewn lle penodedig ac yn gorfod dilyn llwybrau sydd wedi eu marcio gyda chylchoedd cyn i amser rhedeg allan.
Mae rhai o'r rasys yn cael eu cyflawni trwy ddefnyddio cerbydau rheolaeth bell. Mae Toni yn mynd i mewn i fan cwmni "RC Toys" i gychwyn ras yn erbyn cerbydau reolaeth bell eraill. Yn un o'r tasgau tegan reolaeth bell mae disgwyl defnyddio'r cerbyd i ladd gelynion yn hytrach nag i rasio.
Mae gweddill y rasys yn rhai lle mae Toni yn ateb ffôn cyhoeddus mewn gwahanol rannau o'r ddinas. Bydd y person sy'n gwneud y galwad yn rhoi her i Toni i rasio yn erbyn cymeriadau eraill ac yn rhoi gwybod iddo os yw'r ras yn un car neu feic modur.
Plot y brif stori
Yn ogystal â gweithio i deulu Leone bydd Toni hefyd yn cael tasgau gan Daniel "JD" O'Toole, sy'n cadw clwb rhiw; Toshiko Kasen pennaeth y maffia Siapaneaidd; Leon McAffrey heddwas llwgr ac eraill.
Yn ystod ei alltudiaeth hyd iddo ddychwelyd i'r ddinas ym 1998 collodd Toni cysylltiad a'i fam, Ma Cipriani. Hyd yn oed wedi dychwelyd, nid yw'n cysylltu â'i mam yn syth gan iddo ddechrau gweithio i Vincenzo Cilli dan orchymyn Salvatore Leone. Wrth iddo ail gysylltu â Ma, mae hi'n dechrau ei gymharu â dynion eraill yn y ddinas fel Cilli a Giovanni Casa, gan honni nad yw'n ei thrin hi cystal ag y maent hwy'n trin eu mamau. Mae Toni yn gorfod gwneud cyfres o dasgau i geisio profi i Ma ei fod o'n well na dynion eraill y ddinas ac yn gystal aelod o'r maffia ag oedd ei dad. Methiant yw pob ymgais i blesio Ma. Mae hi'n rhoi "Hit" ar Toni, yn cyflogi gang i'w saethu; fel y bydd, o leiaf, yn farw fel dyn.
Mae llawer o dasgau Toni yn y gêm yn ymwneud a brwydro yn erbyn y gangiau eraill yn y ddinas, yn arbennig y ddau deulu maffia arall Teulu Forelli a Theulu Sindacco. Mae ei lwyddiant yn arwain iddo gael ei urddo yn Uomo compiuto (Dyn o Anrhydedd; Saesneg: Made Man) tua hanner ffordd trwy'r gêm. Mae hyn yn plesio Ma ac mae hi'n gorchymyn i'w llofruddwyr i sefyll i lawr.
Derbyniad
Derbyniodd Grand Theft Auto: Liberty City Stories adolygiadau "cyffredinol ffafriol" gan feirniaid, yn ôl y cwmni cyfartalu adolygiadau Metacritic.
Gwerthiant
Yn yr Unol Daleithiau, gwerthodd y fersiwn PlayStation 2 o Liberty City Stories 1 miliwn o gopïau erbyn mis Chwefror 2007. Roedd fersiwn PSP Liberty City Stories wedi gwerthu 980,000 o gopïau ac ennill $ 48 miliwn yn UDA erbyn Awst 2006. Yn y cyfnod rhwng Ionawr 2000 ac Awst 2006, roedd y gêm yn safle 16eg o'r rhestr o gemau a gwerthiant uchaf ar gyfer y Game Boy Advance, Nintendo DS neu PlayStation Portable yn y UDA. Erbyn 26 Mawrth 2008, roedd y gêm wedi gwerthu 8 miliwn o gopïau yn ôl Take-Two Interactive. Derbyniodd Fersiwn PSP o Liberty City Stories wobr gwerthiant "Platinwm Dwbl" gan y Gymdeithas Cyhoeddwyr Meddalwedd Adloniant a Hamdden (ELSPA), i nodi gwerthiant o dros 600,000 o gopïau yn y Deyrnas Unedig. Rhoddodd ELSPA ardystiad "Platinwm" i fersiwn PlayStation 2 y gêm, ar gyfer gwerthu dros 300,000 o gopïau ym Mhrydain.
Ada Adini
Roedd Ada Adini (1855 - Chwefror 1924) yn gantores opera soprano o'r Unol Daleithiau.
Ganwyd Adini yn Boston. Astudiodd canu ym Mharis o dan hyfforddiant Pauline Viardot a Giovanni Sbrigalia.
Fe wnaeth ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf mewn opera yn Varese ym 1876 yn chware rôl y teitl yn opera comique Giacomo Meyerbeer Dinorah. Bu ar daith gyda chwmni Mapleson yn Efrog Newydd ac wedi dychwelyd i Ewrop bu'n canu'n rheolaidd yn yr Opéra Paris o 1887. Un o'i chyfraniadau mwyaf nodedig i'r Opéra Paris oedd ym mherfformiad cyntaf o'r opera Ascanio gan Saint-Saëns ym 1890. Chwaraeodd rhan Donna Anna yn opera Motzart Don Giovanni yn y Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden ym 1894 ac eto ym 1897. Bu'n llwyddiannus yn perfformio operâu Wagner gan ganu rhan Brünnhilde yn y première Eidalaidd o Die Walküre yn La Scala ym 1893
Ymysg y rhannau eraill bu Adini yn perfformio bu Anita yn La Navarraise, Brunehild yn Sigurd, Catherine d'Aragon yn Henry VIII, Charlotte yn Werther, Chimène yn Le Cid, Ardalyddes Almaviva yn Le nozze di Figaro, Desdemona yn Otello, Isolde yn Tristan und Isolde, Rachel yn La Juive, Sélika yn L'Africaine, Simonetta yn I Medici, Valentine yn Les Huguenots a Fenws yn Tannhäuser. ''
Bu'n briod ddwywaith. Ei gŵr cyntaf oedd y tenor Antonio Aramburo a'i ail ŵr oedd Paul Milliet, awdur y libreto i opera Jules Massenet Hérodiade yn yr hon bu'n perfformio rhan Salomé ym Monte-Carlo ym 1903 gydag Emma Calvé yn rôl y teitl.
Bu farw yn Dieppe, Seine-Maritime ym 1924
Polygon rheolaidd
Y mwyaf o ochrau sydd gan y polygon, y tebycaf i gylch mae'n edrych.
Nodweddion
Mae'r nodweddion canlynol yn gymwys am bolygonau amgrwm a pholygonau serennog.
Carlo Sabajno
Roedd Carlo Sabajno, (1874-1838) yn arweinydd operâu o'r Eidal.
Gyrfa
Ganwyd Sabjano yn Rosasco, yr Eidal yn aelod o deulu o dirfeddianwyr. Bu'n gwasanaethu fel arweinydd cynorthwyol i Toscanini yn ystod ei gyfnod fel prif arweinydd y Teatro Regio Turin.
Ym 1904, cafodd Sabjano ei benodi gan Fred Gaisberg i'r swydd o arweinydd tŷ Eidaleg y Gramophone Company. Swydd a oedd yn cynnwys cyfrifoldeb am bob agwedd ar gynhyrchu, megis dewis repertoire dewis artistiaid, yn ogystal â bod yn arweinydd yn y stiwdio. Wedi ei benodi ymroddodd Sabjano yn llwyr i'r diwydiant recordio newydd gan droi ei gefn ar y neuaddau cyngerdd a'r tai opera. Yn y swydd bu'n gyfrifol am rai o'r recordiadau cynharaf o operâu cyfan, nifer ohonynt gyda cherddorfa La Scala, Milan a'r cantorion amlwg bu'n perfformio yno.
Yn ogystal ag operâu llawn arweiniodd recordiadau o ariâu unigol, dyfyniadau byr o operâu a darnau cerddorfaol gan gynnwys Liebestod o Tristan und Isolde, yr arweiniad i Edmea gan Catalani agorawd Le Roi de Lahore, Massenet, yr Ymdeithgan Priodas o Freuddwyd Nos Ŵyl Ifan Mendelssohn ac agorawd i Die Zauberflöte Mozart.
Ymddeolodd o'i waith gyda'r Gramophone Company ym 1932 a bu farw ym Milan ym 1938.
Disgyddiaeth
1907
1920 - 1930
1930 - 1932
Dolenni allanol
Fideo YouTube o Carlo Sabajno yn arwain Madama Butterfly
Prifysgol Copenhagen
Prifysgol Copenhagen (Daneg: Københavns Universitet) yw'r brifysgol a sefydliad ymchwil hynaf a mwyaf yn Copenhagen, prifddinas Denmarc. Mae ganddo tua 37,000 o fyfyrwyr, y mwyafrif ohonynt yn fenywod, a mwy na 9,000 o weithwyr. Mae gan y Brifysgol nifer o gampysau wedi'u lleoli ledled Copenhagen, gyda'r hynaf sydd wedi'i lleoli yng nghanol y ddinas. Sefydlwyd y Brifysgol yn 1479. Dysgir y mwyafrif o'r cyrsiau yn y Daneg, ond cynigir mwy a mwy o gyrsiau yn Saesneg a rhai yn Almaeneg. Mae'r Brifysgol yn aelod o Gynghrair Ryngwladol Prifysgolion Ymchwil (IARU). Mae yn y 10 uchaf o'r "Prifysgolion Gorau yn y Byd" (Safleoedd Webometrics). Mae'n aelod o'r League of European Research Universities.
Hanes
Sefydlwyd Prifysgol Copenhagen ym 1479 gan archddyfarniad brenhinol o'r enw Universitas Hafniensis (o Hafnia, hen enw Lladiniedig ar Copenhagen). Dechreuwyd gan ddysgu diwinyddiaeth, cyfraith, meddygaeth ac athroniaeth Gatholig Rufeinig. Yn 1537, gyda dyfodiad y Diwygiad Protestanaidd i'r brifysgol, a trowyd fewn i seminar Protestannaidd. Bellach ystyrir y dyddiad hwn yn ddyddiad ymgorffori arall ac fe'i nodir hefyd ar sêl swyddogol y Brifysgol. Gan ddechrau gyda'r Gyfadran Diwinyddiaeth ym 1675, pasiodd yr holl gyfadrannau arholiadau arholiad tan 1788, a oedd ar hyn o bryd yn ofynnol am gael gradd.
Dinistrwyd bron yr holl o adeiladau'r Briysgol yn gwarchae'r Admiral Nelson yn 1807 fel rhan o'r Rhyfeloedd Napoleonaidd pan bomiwyd Copenhagen. Erbyn 1836, cafodd nifer o adeiladau newydd - gan gynnwys y prif adeilad presennol - eu sefydlu, a sawl newydd - yn enwedig cyrsiau technegol a gyflwynwyd. Erbyn 1850, roedd y cyfadrannau hefyd yn cael diwygiadau radical, er enghraifft, roedd mathemateg a gwyddoniaeth wedi'u rhannu oddi ar Gyfadran y Celfyddydau.
bawd|dim|The Rundetårn (tŵr crwn) a ddefnyddwyd yn y 17g fel gwylfa gan [[Ole Rømer]]
Cyfredol
Rhwng 1960 a 1980, brasgamodd nifer y myfyrwyr o 6,000 i fwy na 25,000. O ganlyniad, agorwyd campws newydd ar ynys Amager. Yn ogystal, cyflwynwyd camau pwysig tuag at ddemocratiaeth a chyfranogiad myfyrwyr o 1970 i 1973, ac o 1990 i 1993 cyflwynwyd gradd Baglor ar gyfer bron pob rhaglen radd.
Mae'r corff llywodraethol yn rheoli cyllideb flynyddol o tua BDKK 8.3. ($1.5 biliwn yn 2013)
Trefnir y Brifysgol yn chwe chyfadran a thua 100 o adrannau a chanolfannau ymchwil. Mae'r Brifysgol yn cyflogi tua 5,600 o staff academaidd a 4,400 o staff technegol a gweinyddol.
Mae cyfanswm y myfyrwyr cofrestredig tua 40,000, gan gynnwys tua 23,000 o fyfyrwyr israddedig a 17,000 o fyfyrwyr graddedigion. Mae UCPH wedi sefydlu rhaglen dalent i raddedigion rhyngwladol sy'n darparu grantiau ar gyfer Ph.D rhyngwladol, myfyrwyr a system gludydd trac daliadaeth. Mae UCPH yn gweithredu tua hanner cant o raglenni meistr a addysgir yn Saesneg, ac mae wedi trefnu tua 150 o gytundebau cyfnewid gyda sefydliadau eraill a 800 o gytundebau Erasmus. Bob blwyddyn mae oddeutu 1,700 o fyfyrwyr cyfnewid sy'n dod i mewn, 2,000 o fyfyrwyr cyfnewid allan a 4,000 o fyfyrwyr sy'n ceisio graddio rhyngwladol. Mae tua 3,000 o fyfyrwyr PhD yn astudio yno bob blwyddyn. Daw hanner y myfyrwyr tramor o wledydd Sgandinafaidd eraill.
Academaidd
Ar hyn o bryd mae gan Brifysgol Copenhagen wyth cyfadran, er bod cyfansoddiad a nifer y cyfadrannau wedi newid dros amser.
Alumni Adnabyddus (cronolegol)
bawd|[[Tycho Brahe ]] bawd|Ole Rømer bawd|[[Søren Kierkegaard ]] dde|bawd|[[Niels Bohr ]] bawd|[[Piet Hein (scientist)|Piet Hein ]]
Fanny Anitúa
Roedd Fanny Anitúa (22 Ionawr 1887 – 4 Ebrill 1969) yn gantores Opera contralto o Fecsico.
Cefndir
Ganwyd Anitúa yn ninas Victoria de Durango, prif ddinas talaith Durango ym Mecsico. Roedd yn ferch i Antonio Sarabia Anitúa, mwyngloddwr, a Josefa Medrano Yanez. Symudodd y teulu i Topia, Durango, pan oedd Fanny yn dair blwydd oed. Yn blentyn ifanc dechreuodd dangos dawn gynhenid i ganu, gan hynny cafodd anogaeth gan ei rhieni i ymuno â chôr eglwys y ddinas. Wedi gwella ei llais fel aelod o'r côr llwyddodd i ennill cystadleuaeth radio gyda gwobr o gontract ganu ar y sianel radio lleol. Yn 12 mlwydd oed dechreuodd ei hyfforddiant cerddorol ffurfiol o dan Maria Aizpuru o Lille.
Ym 1905 yn 18 mlwydd oes symudodd i Ddinas Mecsico gan ddod yn fyfyrwraig yng nghonservatoire cerddorol y ddinas o dan hyfforddiant Juan de Dios Peza a dysgodd traethiad iddi. Ym 1907 derbyniodd ysgoloriaeth i astudio yn ysgol Aristide Franceschetti yn Rhufain.
Llais
Roedd gan Anitúa llais cyfoethog a hyblyg a oedd yn ddelfrydol at ganu rhannau fel rôl y teitl yn La Cenerentola gan Gioachino Rossini a rhannau contralto coloratwra eraill.
Gyrfa canu
Cychwynnodd ei gyrfa broffesiynol trwy ganu rhan y prif gymeriad 1909 yn opera Orfeo ed Euridice gan Christoph Willibald Gluck yn y Teatro Nazionale, Rhufain. Daeth cyfleoedd i ganu rhannau mewn amrywiaeth o theatrau eraill Ewrop yn fuan gan gynnwys Teatro de La Scala ym Milan. Ymysg ei pherfformiadau yn La Scala bu rhan yn Sigfried gan Wagner yn nhymor 1910-11, rhan ym mherfformiad cyntaf o opera Ildebrando Pizzetti Fedra yn chware rhan Etra yn nhymor 1914-15. Bu hefyd yn canu rhan Konchakovna yn yr opera Y Tywysog Igor gan Alexander Borodin ym 1915-16 bu hefyd yn canu mewn operâu gan Giuseppe Verdi rhwng 1923 a 1926
Tu allan i La Scala bu'n chware yn Teatro Regio, Parma gyda rhannau yn Farbwr Sevilla (1916) a La Cenerentola (1920). Tu allan i Ewrop bu'n teithio yn yr Unol Daleithiau a De America.
Gyrfa dysgu
Ym 1921 cafodd ei phenodi gan Weinidog Addysg Mecsico, Jose Vasconcelos yn gyfarwyddwr anrhydeddus Conservatoire Cerddorol Cenedlaethol y wlad a dechreuodd dysgu yn Ysgol Gerddorol Genedlaethol Prifysgol Annibynnol Mecsico.
Yn ystod y cyfnod hwn cyhoeddodd y recordiad sain gyntaf o Anthem Genedlaethol Mecsico. Bu cryn feirniadaeth ar y recordiad oherwydd ei bod wedi addasu'r gan at ei arddull cerddorol hi. O ganlyniad bu ymchwiliad swyddogol i bennu arddull safonol i'r Anthem.
Ym 1942 sefydlodd Seminar Diwylliant Mecsicanaidd a'r Academi Cerddoriaeth a Chân gan wasanaethu fel ei chyfarwyddwr hyd ei farwolaeth. Bu hefyd yn hyfforddi yn g nghynllun Hyfforddiant Opera Genedlaethol yn Teatro de las Bellas Artes yn Ninas Mecsico.
Marwolaeth
Rhoddodd ei pherfformiad olaf ym 1948 yn yr opera La Gioconda gan Amilcare Ponchielli yn Palacio de Bellas Artesyn ninas Mecsico. Wedi hynny bu'n parhau gyda'i gyrfa fel athrawes cerdd hyd ei farwolaeth yn Ninas Mecsico ym 1968. Cafodd ei oroesi gan ei fab Arrigo Coen Anitúa (1913-2007), ieithydd a newyddiadurwr amlwg ym Mecsico.
Hariclea Darclée
Roedd Hariclea Darclée (10 Mehefin 1860 – 12 Ionawr 1939) yn Prima donna soprano o Rwmania. Cafodd hi yrfa operatig wnaeth para 30 mlynedd. .
Cefndir
Ganwyd Darclée gyda'r enw bedydd Hariclea Haricli yn Brăila, Rwmania i deulu o dras Roegaidd. Roedd ei thad, Ion Haricli, yn landlord yng nghwmwd Teleorman o Rwmania. Roedd ei mam, Maria Aslan, yn perthyn i'r teulu pendefig Mavrocordatosy.
Dechreuodd ei addysg gerddorol yng Nghonservatoire cerddorol Iaşi, cyn symud i Baris i barhau ei addysg o dan Jean-Baptiste Faure.
Priododd swyddog ym myddin Ffrainc, Iorgu Hartulari, roedd eu mab Ion Hartulari Darclée (1886–1969), yn awdur operatâu.
Darclée oedd y ffugenw neu nom de théâtre dechreuodd ei ddefnyddio o'i ymddangosiad cyntaf yn y Paris Opéra ym 1888 fel Marguerite yn yr opera Faust gan Charles Gounod.
Gyrfa
Dechreuodd Darclée ar ei yrfa broffesiynol fel cantores gyngerdd ym 1884. Roedd ystod ei llais yn cwmpasu repertoire o soprano goloratwra i'r gallu i ganu'n gryf o dan y staff yn ystod isaf y llais soprano mewn rhannau trwm yn operâu Verdi.
Ym 1890, cafodd Darclée llwyddiant mawr yn ei hymddangosiad cyntaf yn La Scala fel Chimène yn opera Jules Massenet Le Cid. Wedi hynny cafodd ei chyflogi gan bob un o brif dai opera'r Eidal. Ymysg uchafbwyntiau ei pherfformiadau yn yr Eidal o 1890 oedd canu ym mherfformiadau cyntaf erioed o ran Condor yn Odalea gan Antônio Carlos Gomes yn La Scala, Milan ym 1891, rhan y teitl yn La Wally gan Alfredo Catalani yn yr un tŷ ym 1892, Luisa yn opera Mascagni I Rantzau yn y Teatro della Pergola ym 1892, a rhannau'r teitl yn Iris gan Pietro Mascagni a Tosca gan Giacomo Puccini
Rhwng 1893 a 1910, ymddangosodd yn aml ym Moscow, St Petersburg, Lisbon, Barcelona, Madrid a Buenos Aires. Roedd hi'n boblogaidd iawn yn Sbaen a De America, lle bu'n cymryd rhan mewn nifer o premières lleol o operâu newydd gan Puccini, Mascagni a Massenet.
Ymhlith y nifer o rannau y mae hi wedi'u portreadu, mae Gilda yn Rigoletto, Ophélie yn Hamlet, Valentine yn Les Huguenots, Violetta yn La traviata, Desdemona yn Otello, Mimì yn La bohème, Santuzza yn Cavalleria Rusticana, a'r rolau teitl yn ''Manon, Manon Lescaut, Aida, a Carmen. Bu perfformiad olaf ei gyrfa fel Juliette yn Roméo et Juliette yn y Teatro Lirico ym Milan ym 1918.''
Marwolaeth
bawd|Bedd Hariclea Darclée Bu farw mewn tlodi yn Bucharest Rwmania a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Bellu yn yr un ddinas. Gan nad oedd gan awdurdodau Rwmania diddordeb yn ei choffa, talwyd am ei chladdedigaeth gan llysgenhadaeth yr Eidal i'r wlad.
Gwaddol
Ers 1995, cynhelir Gŵyl a Chystadleuaeth Llais Rhyngwladol Hariclea Darclée pob yn ail flwyddyn Brăila, Rwmania. Mae Antonia Emanuela Maria Palazzo (soprano) & Paolo Scibilia (piano) yn creu cyngherddau blas ar opera o dan yr enw Duo Darcalee er clod i'w henw.
Promenâd Tel Aviv
Mae '''Promenâd Tel Aviv (Hebraeg: ), sy'n aml yn  sael ei gyfeirio ato fel y Tayelet, yn ymestyn ar hyd arfordir glan y Môr Canoldir yn Tel Aviv, Israel.
Ar ddiwedd y 1930au, penderfynodd cyngor y ddinas adeiladu promenâd i wahanu'r ardaloedd nofio a heicio. Roedd y cynlluniau yn ymestyn o Draeth Bograshov i ble mae Traeth Jerusalem (Geula, cyn hyn) wedi'i leoli nawr. Roedd cyflwyno'r promenâd yn drobwynt mewn barn gyhoeddus am arforidir y ddinas.
bawd|dim|300x300px|Promenâd Tel Aviv
Gŵyl yr Holl Eneidiau
bawd|Le Jour des morts gan [[William-Adolphe Bouguereau (1859).]] Gŵyl Gristnogol flynyddol sydd yn cofio'r ffyddloniaid meirw, hynny yw y rhai sydd wedi mynd i burdan, yw Gŵyl yr Holl Eneidiau, Gŵyl y Meirw neu Ddygwyl y Meirw a ddethlir ar 2 Tachwedd. Hwn yw'r trydydd diwrnod yn nhridiau'r Calan Gaeaf yn y calendr Cristnogol, ar ôl Noswyl yr Holl Saint ar 31 Hydref a Gŵyl yr Holl Saint ar 1 Tachwedd.
Dethlir heddiw yn bennaf yn yr Eglwys Gatholig Rufeinig, sydd yn dysgu bod Cristnogion a fedyddiwyd yn mynd i burdan os ydynt yn marw heb wneud iawn am bechodau bychain. Yn ôl yr athrawiaeth Gatholig, gall gweddïo dros eneidiau'r meirw hyn helpu i'w puro a'u gwneud yn barod am eu derbyn i'r nefoedd. Cynhelir offerennau dros y meirw, ac mae nifer o Gatholigion yn ymweld â beddau eu perthnasau a'u cyfeillion. Gall offeiriaid sydd yn cynnal yr offerennau wisgo'r lliw du i ddynodi galar, fioled am benyd, neu wyn i symboleiddio'r gobaith am yr atgyfodiad.
Sefydlwyd 2 Tachwedd yn ddiwrnod er cyfrwngddarostyngedigaeth gan Odilo, Abad Cluny, yn yr 11g. Erbyn diwedd y 13g yr oedd y dyddiad hwn yn gyffredin ar draws y Gristionogaeth.
Otto Bayer
Roedd Otto Bayer (4 Tachwedd 1902 – 1 Awst 1982) yn gemegydd diwydiannol yng nghwmni enwog IG Farben. Ef oedd pennaeth y uned ymchwil a ddarganfyddodd y polyaddition yn 1937 ar gyfer synthesis polywrethannau allan o poly-isocyanate a polyol.
Ganwyd Bayer yn Frankfurt. Derbyniodd ddoethuriaeth mewn Gemeg ym Mhrifysgol Frankfurt-am-Main yn 1924. O 1933 bu'n gweithio mewn amrywiol swyddogaethau rheoli mewn sefydliadau'r IG Farbenindustrie. Doedd dim perthynas thwng Dr Bayer a'r teulu a sefydlodd y Bayer Corp.
Roedd yn aelod o Fwrdd Cyfarwyddwyr cwmni Bayer a hefyd yn is-gadeirydd bwrdd goruchwiliol cwmni Cassella yn yr 1950au.
Polywrethan
Otto Bayer oedd arweinydd yr Uned a ddyfeiriodd polywrethan. Mae polywrethanau bellach yn hollbresennol ym mhob rhan o fywyd beunyddiol er enghraifft, o rhannau o'r car i rhewgell i adeiladwaith tŷ, gwisg gofodwr i gondom.
Wedi datblygu polywrethan, nododd ei gydweithwyr yn goeglyd yn 1941 am y ddyfais newydd, "Polywrethan - ar ei orau, defnydd at greu ffug gaws Emmental".
Gwobr Otto Bayer
Yn ei ewyllys, cymunroddodd Bayer i sefydlu'r Otto-Bayer-Preis, sydd ers 1984 yn dyfarnu gwobr i wyddonwyr gwledydd Almaeneg eu hiaith, am gyflawniadau ymchwil eithriadol ym meysydd cemeg a biocemeg. Dyfarnwyd y wobr yn flynyddol, ond, ers 1996 bob yn ail flwyddyn. Yn 2018 roedd y wobr gwerth €75,000.
Polywrethan
bawd|upright=1.2|Synthesis polywrethan sy'n dechrau o ddisisocyanad a diol bawd|Oergell - enghraifft o anhepgoroldeb polywrethan Mae'r term polywrethan (PU) yn cyfeirio at deulu mawr o polymerau lle mae'r gadwyn polymerau yn cynnwys bondiau urethane NH-(CO)-O-.
Defnyddir polymerau Urethane yn eang wrth gynhyrchu amrywiaeth fawr o ddeunyddiau. Defnyddir polywrethennau wrth gynhyrchu seddau ffôm uwch-wydn, paneli inswleiddio ewyn anhyblyg, olwynion a theiars elastomerig gwydn (megis ar gyfer olwynion rholer, esgynyddion ac olwynion sglefrfyrddio), gludyddion ansawdd uchel, cotiau a seliau arwyneb, ffibrau synthetig (e.e. Spandex), tan-haen (underlay) carped, rhannau plastig caled (ee, ar gyfer offerynnau electronig), condomau, a phibellau.
Hanes
Darganfuwyd yr adwaith cemegol ar gyfer synthesis polyurethanau yn yr Almaen rhwng y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd. Cafodd y gwawriad gyntaf o fodolaeth a gallu polywrathen ei ddarganfod gan Wurtz yn 1849. Darganfu ef ffurfiad isocyanate aliffatig pan nododd ymateb sulfate organig gyda cyanate.
Ym 1937 datblygodd yr Athro Otto Bayer (1902-1982) dechneg polymerization newydd trwy greu ymateb i'r di-isocyanates i greu ffibr a allai gystadlu â'r ffibrau neilon.
Ym 1942 William Hanford a Donald Holmes o Du Pont DE NEMOURS & Company, breinlen ar y broses ddiwydiannol gyntaf ar gyfer cynhyrchu polywrethan (rhif patent 2,284,896).
Rhwng 1940 a 1950, datblygodd Du Pont ac ICI gyfres gyfan o polywrethanau.
Yn 1956, dechreuodd Du Pont yn marchnata'r polywrethan cyntaf.
Cynhyrchu
bawd|Ewin polywrathe o dan [[meicrosgôp]] Mae'r polyurethanes yn cael eu creu drwy adwaith rhwng deu-eisoseianad (aromatig neu aliffatig) a polyol (yn nodweddiadol o glycol poly-propylen neu polyester-diol), ym mhresenoldeb gatalyddion i gynyddu cyflymder y adwaith ac ychwanegion eraill i drosglwyddo rhai nodweddion i'r deunydd; yn gwlychwyr penodol (surfactants yn Saesneg) i ostwng y tyndra arwyneb a thrwy hynny hyrwyddo ffurfio ewyn (yn achos ewynnau polywrethan), arafu tân, ar gyfer meysydd o gais lle mae angen hwn a/neu chwythu asiantau (yn yr achos dan yr ydych am gynhyrchu ewynion polywrethan). Caiff ffôm polywrethan ei gynhyrchu drwy gymysgu diiosocyanates a polyol, daw'r ddau hylyf yma o olew crai (crude oil), er, gellir cael polyol o olewau naturiol adnewyddol hefyd.
Ewyn polywrethan hyblyg
Maent yn ewynau hyblyg a ddefnyddir yn bennaf oll i gynhyrchu matresi a gosod padiau ar gyfer dodrefn ac ar gyfer ceir.
Fe'u cyflwynir mewn caniau chwistrellu arbennig mewn ffurf hylif, ar ôl 2-3 awr wedi chwystrellu, mae'r hylyf yn cymryd ffurf gadarn ac yn triplicio eu cyfaint yn cwmpasu craciau yn y pen draw.
Gellir eu cynhyrchu gyda dau dechnoleg wahanol: ar gyfer castio neu ar gyfer mowldio. Yn y cyntaf y gwahanol gydrannau adwaith yn cael eu bwrw, yn barhaus, ar cludydd (tâp eang o tua dwy fetr) gael "bloc parhaus" gydag uchder o tua metr sydd, ar ddiwedd adwaith, (tua 180 eiliad) yn gallu bod yn wedi'i dorri'n ddarnau o hyd a ddymunir. Ar ôl aeddfedu (tua 24-48 awr) gellir eu torri i mewn i daflenni a thaflenni o'r trwch gofynnol, yn ôl gorchmynion gwerthu.
Gyda thechnoleg mowldio: arllwys (pwysedd isel) neu chwistrelliad (pwysedd uchel) i mewn i fowld, gellir sicrhau bod padiau wedi'u preformio yn barod i'w defnyddio heb eu torri neu eu siapio. Mae hyn yn wir yn achos padiau sedd a chefn sydd wedi'u bwriadu yn bennaf ar gyfer y sector modurol ac i raddau llai ar gyfer dodrefn sy'n cyflogi ewynion yn bennaf o'r bloc parhaus.
Inswleiddio mewn ewyn polywrethan anhyblyg rhwng dau bibell polietylen
Mae'r ewynnau anhyblyg yn darllen yn cael eu defnyddio yn eang i gynhyrchu taflenni o ddeunydd gwres inswleiddio, maent yn aml yn chwistrellu'n uniongyrchol i mewn i'r corff o cyfnewidwyr gwres, boeler, yn y strwythurau o oergelloedd a phecynnu paneli insiwleiddio ar gyfer yr adeilad. Defnyddir ewynau polywrethan dwysedd uchel yn aml i gynhyrchu rhannau strwythurol mawr.
Paneli polywrethan gyda gorchuddion hyblyg
Mae'r paneli ewyn polywrethan anhyblyg gyda haenau hyblyg yn cael eu cynhyrchu gyda gwahanol drwch a gyda gwahanol fathau o cotio, organig (gan gynnwys papurau a cardboards ac bituminised) ac anorganig (alwminiwm millesimal, ffibrau mwynol) neu multilayers, sy'n cael eu fabwysiadwyd yn dibynnu ar y penodol anghenion y cais.
Y prif ddefnyddiau o baneli polywrethan gyda gorchudd hyblyg yw:
Defnydd o Polywrethan
Yn ôl astudiaeth Ademe dosrannir defnydd o polywrthen, fel a ganlyn:
Allor
Adeiladwaith crefyddol at ddiben gwneud aberth neu gynnal gwasanaeth yw allor.
Crefyddau'r Henfyd
Mae'n debyg i allorau darddu o fannau naturiol, megis coed, ffynhonnau, a chreigiau, a gawsant eu hystyried yn sanctaidd neu'n gartref i ysbrydion a duwiau. Byddai'r addolwr yn gwneud offrwm i gymodi neu fodloni'r bod anfaterol, ac yn gadael bwyd, gwneuthurbeth, neu anifail ar allor gyfagos. Yn y crefyddau cyntefig, defnyddid maen neu bentwr o gerrig at y diben hwn. Pan godwyd cysegrfannau ac addoldai, adeiladwyd allorau maen ac arnynt cafodd anifeiliaid eu haberthu. Yn yr Hen Aifft, defnyddid allorau meini mawr yn nhemlau'r Deyrnas Newydd. Mewn mannau eraill yn y Dwyrain Agos, adeiladwyd allorau bychain ar eu sefyll i losgi'r arogldarth. Yn oesoedd hynafol yr Iddewon, defnyddid allor faen betryalog gyda basn wedi ei gafnu yn ei hwyneb. Câi'r pedair cornel eu llunio ar ffurf cyrn, a'r rhain oedd darnau sancteiddiaf yr allor. Adeiladwyd allorau ger mynedfeydd a mewn iardiau tai'r Groegiaid hynafol, yn ogystal ag yn y farchnad ac mewn adeiladau cyhoeddus, a chellïoedd sanctaidd yng nghefn gwlad.
Cristnogaeth
Fel arfer, yr allor yw'r canolbwynt mewn eglwys Gristnogol.
Gyda golwg ar ddefnyddiau'r allor, nis gall fod dim dadl nad o goed y gwneid yr allorau Cristnogol cyntaf, ac nid oeddent mewn gwirionedd ddim amgen na'r byrddau cyffredin, arferedig mewn taid annedd. Ond yn rhwysg amser, galluogwyd y Cristnogion i adeiladu a gwaddoli eglwysi, ac i gysegru i ddibenion crefyddol lestri a dodrefn y cysegr. Er hynny, parhaodd yr allorau am dalm o amser i gael, yn gyffredin, eu gwneuthur o goed, megis cynt. Canys yr ydym yn cael i'r Donatiaid, yn eu cythrwfl cysegr-ysbeilgar yn y 4g, losgi rhai o'r allorau hyn, ac yr ydym yn darllen am ddynion a gawsant eu curo â darnau o rai eraill. Ac y mae hyn yn deilwng o sylw mwy neilltuol, am mai allorau coed a arfer yn eglwysi Gwledydd Prydain, tra yn Eglwys Rhufain ystyrir maen fel yn hanfodol i gyfansoddi allor. Mor hanfodol, fel na chysegrid un allor â'r olew sanctaidd, oni byddai hi wedi ei gwneuthur o faen, a thybiai rhai y byddai i allor gludadwy golli ei chysegredd, os symudid y maen o'i le. Pa fodd bynnag, y mae yn ddilys ddigon fod allorau meini mewn arferiad, mewn rhai mannau, gryn dalm cyn yr amser yr oedd Optatus (esgob Milevi, yn Numidia, yn y 4g) yn ysgrifennu yn erbyn y Donatiaid. Defnyddiwyd hwynt ar y cyntaf, nid yn gymaint oddi ar ddewisiad ag oddi ar angenrheidrwydd, yn tarddu oddi wrth agwedd a sefyllfa pethau yn yr amseroedd hynny.
Yn oes foreol yr Eglwys Gristnogol, gorfyddai ar y Cristnogion ymneilltuo i'r claddogofau, i gadw addoliad, ac i arfer defodau eu crefydd. Yn y rhai hynny y claddesid llawer o'r merthyron, ac yr oedd eu beddrodau yn ymddangos iddynt hwy, nid yn unig fel y lleoedd mwyaf cyfleus, ond hefyd fel y lleoedd mwyaf cysegredig, i gysegru'r cymun sanctaidd arnynt. Nid hawdd oedd ysgaru teimladau'r prif Gristnogion oddi wrth y lleoedd difrifol a'r allorau hyn, ac wedi dyfod amseroedd gwell, pryd y gallent ddewis lle a dull eu gwasanaeth, adeiladent allorau cyn debyced byth ag y gallent i'r allorau hyn yr ymgryment ger eu bron yn nydd yr erledigaeth. Dewisent, gan hynny, yn fynych, y lle y derbyniasai rhyw ferthyr goron merthyrdod, i adeiladu eu heglwys arno, a gwasanaethai maen ei fedd yn lle allor. Ym mhen amser, codid, hwyrach, adeilad fwy gorwych yn yr un lle, a gadewid i feddrod y merthyr aros yn y guddgell neu ddirgelfa, a gosodid yr allor yn union uwch ei ben. Ond nid hir y bu'r eglwysi cyn myned yn amlach na'r merthyron, neu, o leiaf, yn amlach na'r mannau lle y dioddefasai'r merthyron hyn. Ond eto codid allor faen megis cynt, hyd onid aeth yn arferiad, ym mhen gronyn, i symud creiriau'r saint o'r lle y buasent farw ynddo, a'u claddu o dan allorau'r eglwysi newydd.
Fel hyn, ddefnyddiwyd allorau meini, ar y cyntaf, oherwydd angenion yr amseroedd. Cynyddodd yr arferiad, hyd onid aeth yn lled gyffredinol, ac o'r diwedd, gorchmynwyd y perth gan Eglwys Rhufain. Parhaodd pethau felly hyd y Diwygiad Protestannaidd yn yr 16g, pryd y parodd y Diwygwyr symud yr allorau meini, a gosod rhai o goed yn eu lle, gan adferu'r eglwys yn hyn, yn gystal ag mewn pethau eraill, yn nes at burdeb a symledd yr efengyl ym moreuddydd Cristnogaeth.
Mae allor, bob amser, yn rhagdybied aberth, a llefaru'n briodol, gan gynny, nid oes allor gan Anghydoligion. Pan ddefnyddier y gair am fwrdd y cymun, rhaid ei ddeall mewn ystyr gyffelybiaethol neu allegol: canys y mae Eglwys Loegr yn dysgu yn bendant nad aberth mo sacrament Swper yr Arglwydd. Ond dywedir gan rai y gelwir hi yn fwrdd gyda golwg ar y cymun a weinyddir arni, ac yn allor ar gyfrif yr aberth o fawl a diolch a offrymir yno i Dduw, ac am mai arni hi hefyd yr offrymir rhoddion ac elusennau. Arfera'r Pabyddion y gair yn ei iawn ystyr; canys, yn ôl athrawiaeth Eglwys Rhufain, y mae'r offeren yn wir a phriodol aberth.
Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Mae hefyd, yn gyffredin, ar bob allor, adysgrifen deg, mewn llythyren fras, o'r Te Igitur, sef gweddi a gyfeirir at Dduw'r Tad yn unig; gelwir hi hefyd y "Weddi Ddirgel". Perthyna i'r allor hefyd gloch fechan, yr hon a genir naw gwaith: teirgwaith, pan y syrthio'r offeiriad ar ei liniau; teirgwaith, pan ddyrchafo efe aberth yr offeren; a theirgwaith, pan y gesyd efe ef i lawr. Mae ganddynt allor gludadwy, neu garreg gysegredig, â thwll neu geudod bychan yng nghanol ei wyneb, lle y gosodir creiriau'r saint a'r merthyron, a selir hi gan yr esgob. Os digwydd i'r sêl dorri, cyll yr allor ei hansawdd gysegredig. Mae, ymhellach, yn perthyn i'r allor garegl a chwpan, i ddal yr elfennau; y blwcg i ddal yr arlladen, neu aberth yr offeren; llen wen, ar ddull pabell, i orchuddio'r blwch; thuser yr arogldarth; llestr i ddal y dŵr bendigaid; ac amryw bethau eraill, megis corffleni, pallau, a'r cyffelyb. Gwneir holl lestri a dodrefn yr allor Babyddol o'r defnyddiau mwyaf drudfawr, a gofelir eu bod oll yn ddillyn a harddwych yn eu gwneuthuriad.
Eglwysi Protestannaidd
Yn eglwysi Anglicanaidd Gwledydd Prydain ac Iwerddon – Eglwys Loegr, yr Eglwys yng Nghymru, Eglwys Esgobol yr Alban, ac Eglwys Iwerddon – nid oes ond ychydig iawn o'r hen allorau meini yn aros hyd heddiw. Rhestrir hwynt weithiau ymhlith cywreinion yr hen oesoedd. Mae rhai o'r allorau ystlysol yn aros yng Nghapel Roslin, yn yr Alban, wedi eu gwneuthur o faen. Dywedir fod tuag wyth arall o'r un defnydd i'w cael mewn gwahanol fannau yng Nghymru a Lloegr. Y rhai hyn oll, nid prif allorau, ond allorau ystlysol ydynt, ond yng Nghapel St Mair Fadlen, yn Ripon, y mae'r allor faen gyntefig yn aros, a hi yw'r unig allor yn yr eglwys honno. Nodid yr hen allorau meini â phum croes, mewn cyfeiriad at bum loes neu bum archoll yr Iesu.
Yn yr 82ain o'r "Gosodedigaethau a Chanonau Eglwysig", a osodwyd allan yn y flwyddyn 1603, penodir a threfnir yn y dull canlynol, gyda golwg ar yr allor, ei gorchudd, a'i haddurn: "Gan nad ŷm yn ammheu nad oes ym mhob Eglwys yn nheyrnas Loegr, fwrdd cymhwys a gweddus wedi ei ddarparu a'i osod i wasanaethu'r cymun bendigaid; yr ŷm yn ordeinio cadw a chyweirio, o amser bwygilydd, yr unrhyw fwrdd mewn trefn weddus a chyflëus, a'i hulio bryd gwasanaeth Duw â charped sidan, neu ddefnydd arall gweddus a threfnus, a farno glwysynad y lle yn addas, o bydd dim dadl yng nghylch hyny, ac â lliain teg ar bryd y weinidogaeth, fel y gweddai i'r bwrdd hwnw; ac felly sefyll, oddi eithr pan weinydder y dywededig gymun bendigaid. Y pryd hyny cyflëir ef mor gymhwys o fewn yr eglwys neu'r ganghell, ag y gallo'r cymunwyr glywed y gweinidog yn well yn ei weddi a'i weinidogaeth, a'r cymunwyr hefyd yn gymhwysach ac yn amlach gymuno gyda'r dywededig weinidog; a bod y deg gorchymyn wedi eu gosod ar y dwyreinbarth i bob eglwys a chapel, lle bo hawsaf i'r bobl eu gweled a'u darllen, ac adnodau dewisol ereill yn ysgrifenedig ar furiau yr eglwysi a'r capelau dywededig, mewn lleoed cyflëus: ac felly hefyd bod eisteddfa gyfaddas wedi ei gwneuthur i'r gweinidog i ddarllen y gwasanaeth ynddi. Y rhai hyn oll i'w gwneuthur ar gost y plwyf."
Wica
Mae ymarferwyr y grefydd Wica yn defnyddio allor sydd fel arfer yn ddarn o ddodrefn, megis bwrdd neu gist, ac arno sawl eitem symbolaidd ac ymarferol a ddefnyddir er mwyn addoli'r Duw a'r Dduwies, swyno, siantio a gweddïo. Fel arfer mae lliain, a ddefnyddir er mwyn diogelu'r arwynebedd rhag cwyr gannwyll a llwch arogldarthau sy'n llosgi ar yr allor. Weithiau mae gan y lliain hwn lun o bentagl neu symbolau ysbrydol eraill.
6 Nofel
Rhaglen deledu Cymraeg yw 6 Nofel. Ym mhob pennod y mae person Cymreig adnabyddus gwahanol yn cyflwyno ei hoff nofel. Darlledwyd y gyfres cyntaf yn y gwanwyn 2013 gyda Dylan Ebenezer yn y bennod cyntaf. Mae pob pennod tua 23 munud o hyd ac yn cymryd slot hanner awr yn amserlen S4C gyda'r hysbysebion.
3 Lle
Rhaglen deledu Cymraeg yw 3 Lle. Ym mhob pennod y mae person Cymreig adnabyddus gwahanol yn cyflwyno tri lle sydd yn bwysig iddo neu iddi. Darlledwyd y gyfres cyntaf yn y gwanwyn 2010 gyda Tudur Owen. Mae pob pennod tua 23 munud o hyd ac yn cymryd slot hanner awr yn amserlen S4C gyda'r hysbysebion.
100 Lle
Rhaglen deledu Cymraeg oedd 100 Lle. Roedd yn seiliedig ar y gyfrol Cymru: Y 100 lle i’w gweld cyn marw gan Dr John Davies gydag Aled Samuel yn cyflwyno ugain pennod yn ymweld â'r 100 o lefydd dros dwy gyfres. Roedd pob pennod tua 24 munud o hyd ac yn cymryd slot hanner awr yn amserlen S4C gyda'r hysbysebion.
Ynni yn hanes y Ddaear
Gellir dosbarthu ynni yn hanes y Ddaear, o'r organebau cyntaf hyd ein hoes ni, yn 7 prif gam (neu "chwyldro"). Tynnir yn drwm ar syniadau a chyhoeddiadau yr Athro Emeritws Gareth Wyn Jones yn yr erthygl hon.
Gwelir yn y tabl amlinelliad o'r chwe phrif chwyldro ynni hanesyddol ynghyd â rhai o'u nodweddion ac amseriad y digwyddiadau. Yn olaf cyfeirir at y seithfed chwyldro yr ydym yn byw drwyddo ar hyn o bryd ac sy'n awgrymu i ni senarios posibl i'r dyfodol.
Nodwedd mwyaf gwreiddiol y dadansoddiad hwn yw'r llinyn arian o rhyw wedd ar homeostasis sy'n rhedeg trwy'r cyfan, o lefel y gell yn Chwyldro 1 i lefel cymdeithas yn Chwyldro 7)
Y Chwyldro Cyntaf
bawd|330px|Strwythur DNA (helics dwbwl). Yn ystod y Chwyldro Cyntaf bu egnïo bywyd drwy ffrwyno'r ynni mewn graddiant o brotonau ac electronau.
Cyfeirir yn aml at enynnau, DNA a'r helics dwbl a'r dystiolaeth ryfeddol fod cod bywyd wedi ei argraffu mewn llythrennau (triawdau o fasau) mewn llinynnau DNA. Newidiodd darganfyddiadau Watson a Crick a'u cyfoedion, nid yn unig ein byd-olwg, ond hefyd ein gallu i arbrofi ac i ymyrryd ym meysydd peirianneg enetig a meddygaeth. Llwyddodd llyfrau fel The Selfish Gene i boblogeiddio'r maes ac i wneud yr awdur Richard Dawkins yn fyd-enwog – yn eilun i rai onid yn elyn i eraill. Ond mae DNA ynddo'i hun yn gemegolyn hynod sefydlog a dyna paham mae'n werthfawr mewn ymchwiliadau fforensig ac yn gymorth i olrhain esblygiad rhywogaethau megis dyn.
Lawn mor bwysig i fywyd, er nad yw'n rhan o'r ymwybyddiaeth gyffredin, yw'r ffaith fod pob cell fywiog yn gwbl ddibynnol ar ddefnyddio llif cyson o ynni i'w chynnal Mae'n ofynnol cyrchu llif di-dor o ynni i gadw celloedd yn bell o gydbwysedd gyda'u hamgylchedd gan sicrhau fod eu cyfundrefn fewnol yn fanwl gyson ac yn addas i gynnal bywyd. Yn benodol rhaid wrth y cysondeb mewnol i ddarllen y negeseuon mewn DNA (mewn ribosomau) ac i ddefnyddio'r wybodaeth i gynhyrchu prodinau – catalyddion pob gweithgaredd yn y gell. I gyflawni hyn rhaid i bob cell feddu ar allu ‘homeostatig' manwl.
Yn ôl damcaniaeth enwog Schrödinger (1944), y gallu i greu ynys o drefn (sef y gell) mewn llif o ynni yw hanfod bywyd, er bod y tueddiad ffisegol yn arwain at anhrefn. Yn ôl damcaniaeth Lane (2015) y ffynhonnell ynni a alluogodd y gell gyntaf i fodoli ac, yn ddiweddarach, i atgynhyrchu, oedd graddiant naturiol pH, sef graddiant o brotonau [H+]. Mae graddiannau naturiol tebyg yn bodoli heddiw mewn llif o ddŵr alcali sy'n tasgu o grombil y ddaear drwy dyrrau thermol o greigiau rhydyllog yn codi o wely'r cefnforoedd. Yn ôl y ddamcaniaeth, esgorodd y peirianwaith naturiol hwn ar amgylchiadau addas wnaeth ganiatáu'r proto-gelloedd cyntaf i esblygu'r peirianwaith bywydegol gwreiddiol. Defnyddiwyd y graddiant o [H+] a [e-] i yrru nano-beiriant ─ yr ensim ATPase ─ i gynhyrchu ATP, sef yr “arian ynni” sy'n egnïo ac yn rheoli gwaith y gell. Hynny yw troi'r ynni ffisegol (yn y graddiannau o brotonau) yn ynni cemegol. Hwn, yn ôl y ddamcaniaeth, oedd y cam tyngedfennol wnaeth alluogi bywyd i fodoli ar ein planed ac a gynhaliodd y gofod mewnol biocemegol sefydlog.
Mae'r dystiolaeth yn awgrymu i'r broses hon ddatblygu ar y Ddaear oddeutu 4 biliwn o flynyddoedd yn ôl. Yn rhyfeddol goroesodd bron yn ddigyfnewid yn y celloedd sy'n rhan o adeiladwaith pob creadur heddiw, gan gynnwys dyn.
Yn y cyfnodau cynnar ─ Yr Hadean a'r Archaean ─ ychydig o ffynonellau o electronau egnïol oedd yn bodoli ac yr oedd y derbynyddion angenrheidiol i fewn-sugno electronau llai egnïol hefyd yn brin. Yn ôl pob tebyg yr oedd y potensial i greu amrywiaeth bywyd yn gyfyng. Eto hwn oedd y cam tyngedfennol a egnïodd fywyd a dechrau'r broses o drawsnewid ynni i fod yn gymhlethdod materol dyrys a rhyfeddol, sef yn gelloedd byw. O ganlyniad, newidiwyd ein planed, nid yn unig yn fywydegol ond hefyd yn gemegol megis yng nghyfansoddiad cemegol y môr, yr awyr a'r ddaear yn ei chreigiau gwaddod.
Am gyfnod o ddau biliwn o flynyddoedd dim ond bywyd ungell syml, a elwir yn gelloedd procariotig, a fodolodd. Nid oeddynt, ac yn wir nid ydynt, yn meddu ar saernïaeth faterol fewnol amlwg (cymharer Ffigyrau 3 a 4). Er hynny, datblygodd dwy domain (uwch raniadau) o fywyd procariotig, sef Bacteria, enw lled gyfarwydd i ni bellach, ac Archaea, enw llai cyfarwydd ar fath o fywyd procariotig a ddarganfuwyd yn lled ddiweddar.
Yr Ail Chwyldro
Dyma'r cyfnod lle gwelwyd cynaeafu'r haul ac esblygiad y peirianwaith ffotosynthetig.