cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ffwng
Hanes
Yn ddiweddarach, ymhelaethodd Elias Magnus Fries (1794–1878) ddosbarthiad y ffyngau, gan ddefnyddio lliw sborau a nodweddion microsgopig, dulliau a ddefnyddir hyd heddiw gan dacsonomegwyr. Ymhlith y cyfranwyr cynnar nodedig eraill i fycoleg yn yr 17eg – 19g a dechrau’r 20g mae Miles Joseph Berkeley, August Carl Joseph Corda, Anton de Bary, y brodyr Louis René a Charles Tulasne, Arthur HR Buller, Curtis G. Lloyd, a Pier Andrea Saccardo. Yn yr 20fed a'r 21g, mae datblygiadau mewn biocemeg, geneteg, bioleg foleciwlaidd, biotechnoleg, dilyniannu DNA a dadansoddi ffylogenetig wedi rhoi mewnwelediadau newydd i berthnasoedd ffwngaidd a bioamrywiaeth, ac wedi herio grwpiau traddodiadol sy'n seiliedig ar forffoleg mewn tacsonomeg ffwngaidd.
Into The Fire
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Hard sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Ffwng
Adeileddau microsgopig
alt=Monochrome micrograph showing Penicillium hyphae as long, transparent, tube-like structures a few micrometres across. Conidiophores branch out laterally from the hyphae, terminating in bundles of phialides on which spherical condidiophores are arranged like beads on a string. Septa are faintly visible as dark lines crossing the hyphae.|de|bawd| Unigyn amgylcheddol o [[Penicillium 1. hyffa
Rhywedd anneuaidd
See also
• Rhestr o gymeriadau anneuaidd ffuglennol
• Rhestr o bobl gyda hunaniaethau rhywedd anneuaidd
Ffwng
Adeileddau microsgopig
2. conidioffor
3. phialide
Joan Elizabeth Curran
Gwaith
Ar ddiwedd y Rhyfel, derbyniodd swydd Athro prifysgol Athroniaeth Naturiol ym Mhrifysgol Glasgow. Yno, gyda ffrindiau'r teulu, sefydlodd 'Gymdeithas Plant gyda Phroblemau meddyliol' (Scottish Society for the Parents of Mentally Handicapped Children (byrfodd: Enable), a dyfodd i fod yn gymdeithas o dros gant o ganghennau ledled yr Alban, a 5,000 o aelodau.
Into The Fire
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Graeme Campbell ar 4 Tachwedd 1954 ym Montréal. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Concordia, Montreal.
Rhywedd anneuaidd
See also
• Ôl-ryweddaeth
Ffwng
Adeileddau microsgopig
4. conidia
The Man in The Attic
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Graeme Campbell yw The Man in The Attic a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Joan Elizabeth Curran
Gwaith
Rhwng 1955 a 1959 gweithiodd ei gŵr Sam i'r Atomic Weapons Research Establishment yn Aldermaston ar y bom hydrogen a dychwelodd ati i Glasgow yn 1959 fel Prifathro Coleg Brenhinol Gwyddoniaeth a Thechnoleg (a drodd yn ddiweddarach yn 'Brifysgol Strathclyde' - yn 1964, ac fe'i wnaed yn Brifathro ac Is-Ganghellor y brifysgol newydd. Yr un pryd, sefydlodd Joan the Strathclyde Women's Group ac fe'i gwnaed yn Llywydd.
Rhywedd anneuaidd
See also
• Trawsnewid rhywedd
Into The Fire
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Graeme Campbell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Jade Mask
Ffilm am ddirgelwch gan y cyfarwyddwr Phil Rosen yw The Jade Mask a gyhoeddwyd yn 1945. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Dosbarthwyd y ffilm gan Monogram Pictures.
The Man in The Attic
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anne Archer, Alex Carter, Neil Patrick Harris a Len Cariou. Mae'r ffilm The Man in The Attic yn 90 munud o hyd.
The Jade Mask
Y prif actor yn y ffilm hon yw Sidney Toler. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Ffwng
Adeileddau microsgopig
5. septymau]] Mae'r rhan fwyaf o ffyngau'n tyfu fel hyffâu sy'n adeileddau edafaidd silindrig 2–10µm mewn diamedr a hyd at sawl centimetr o hyd. Mae hyffâu yn tyfu o du blaen y tyfiant (yr apigau); mae hyffâu newydd yn cael ei ffurfio fel arfer wrth i egin newydd ddod i'r amlwg ar hyd yr hyffâu presennol trwy broses a elwir yn ganghennu, neu weithiau dau hyffa cyfochrog. Mae hyffâu weithiau hefyd yn asio pan fyddant yn dod i gysylltiad, proses a elwir yn ymasiad hyffol (neu anastomosis). Mae'r prosesau twf yma'n arwain at ddatblygiad myseliwm, rhwydwaith rhyng-gysylltiedig o hyffâu. Gall hyffâu fod naill ai'n septol neu'n senosytig. Rhennir hyffâu septol yn adrannau wedi'u gwahanu gan groesfuriau (cellfuriau mewnol, a elwir yn septymau, sy'n cael eu ffurfio ar ongl sgwâr i'r cellfur sy'n rhoi ei siâp i'r hyffa), gyda phob adran yn cynnwys un neu fwy o gnewyll; nid yw hyffâu senosytig yn cael eu rhannu. Mae gan septymau mandyllau sy'n caniatáu i cytoplasm, organynnau ac weithiau cnewyll basio trwodd; e.e. y septwm dolipore mewn ffyngau o'r ffylwm Basidiomycota. Mae hyffâu senosytig yn eu hanfod yn uwchgelloedd amlgnewyllol.
The Man in The Attic
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Forrest Gump ffilm glasoed gan Robert Zemeckis.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Graeme Campbell ar 4 Tachwedd 1954 ym Montréal. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Concordia, Montreal.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Graeme Campbell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ffwng
Adeileddau microsgopig
Mae llawer o rywogaethau wedi datblygu adeileddau hyffol arbenigol er mwyn cymeryd y maetholion o westeion byw; mae enghreifftiau'n cynnwys haustoria mewn rhywogaethau planhigion-parasitig o'r rhan fwyaf o ffyla ffwngaidd, ac arbuscules sawl ffwng mycorhisol, sy'n treiddio i mewn i'r celloedd lletyol i fwyta maetholion.
Adeileddau macrosgopig
alt=A cluster of large, thick-stem, light-brown gilled mushrooms growing at the base of a tree|de|bawd|[[Ffwng melog tywyll, Armillaria solidipes]] Gall myselia ffyngaidd ddod yn weladwy i'r llygad noeth, er enghraifft, ar wahanol arwynebau a swbstradau, megis waliau llaith a bwyd wedi'i ddifetha, lle cant eu galw'n llwydni. Cyfeirir at myselia a dyfir ar gyfryngau meithrin yr agar solet mewn dysglau Petri mewn labordy fel cytrefi, fel arfer. Gall y cytrefi hyn arddangos siapiau twf a lliwiau (oherwydd sborau neu bigmentiad) y gellir eu defnyddio fel nodweddion diagnostig wrth adnabod rhywogaethau neu grwpiau. Gall rhai ffwng unigol gyrraedd maint ac oedran rhyfeddol fel yn achos cytref glonaidd o Armillaria solidipes, sy'n ymestyn dros ardal o fwy na 900ha (3.5 milltir sgwâr), gydag amcangyfrif oedran o bron i 9,000blynyddoedd.
Twf a ffisioleg
alt=Time-lapse photography sequence of a [[peach becoming progressively discolored and disfigured|chwith|frame|Twf llwydni yn gorchuddio eirinen wlanog bwdr. Cymerwyd y fframiau tua 12 awr ar wahân dros gyfnod o chwe diwrnod.]] Mae twf ffyngau fel hyffa ar neu mewn swbstradau solet neu fel celloedd sengl mewn amgylcheddau dyfrol yn cael ei addasu ar gyfer echdynnu maetholion yn effeithlon, oherwydd bod gan y ffurfiau hyn gymarebau arwynebedd i gyfaint uchel. Mae hyffa wedi'u haddasu'n benodol ar gyfer twf ar arwynebau solet, ac i oresgyn swbstradau a meinweoedd. Mae llawer o bathogenau planhigion, gan gynnwys Magnaporthe grisea, yn ffurfio adeiledd o'r enw apresoriwm a ddatblygwyd i dyllu meinweoedd planhigion. Gall y pwysau sy'n cael ei wthio gan yr apresoriwm, wedi'i gyfeirio yn erbyn epidermis y planhigyn, fod yn fwy na 8 MPa. Mae'r ffwng ffilamentaidd Paecilomyces lilacinus yn defnyddio strwythur tebyg i dreiddio i wyau nematodau.
Mae'r ffyngau yn cael eu hystyried yn draddodiadol yn heterotroffau, organebau sy'n dibynnu'n gyfan gwbl ar garbon a sefydlogir gan organebau eraill ar gyfer metabolaeth. Mae ffyngau wedi datblygu lefel uchel o amlbwrpasedd metabolaidd sy'n caniatáu iddynt ddefnyddio ystod amrywiol o swbstradau organig ar gyfer twf, gan gynnwys cyfansoddion syml fel nitrad, amonia, asetad, neu ethanol. Mewn rhai rhywogaethau gall y pigment melanin chwarae rhan mewn echdynnu egni o belydriad ïoneiddio, megis pelydriad gama. Mae'r math hwn o dwf "radiotropig" wedi'i ddisgrifio ar gyfer ychydig o rywogaethau yn unig, mae'r effeithiau ar gyfraddau twf yn fach, ac nid yw'r prosesau bioffisegol a biocemegol sylfaenol yn hysbys iawn. Gall y broses hon fod yn debyg i osodiad CO <sub id="mwAmQ">2 trwy olau gweladwy, ond yn hytrach mae'n defnyddio ymbelydredd ïoneiddio fel ffynhonnell egni.
Atgynhyrchu
alt=Two thickly stemmed brownish mushrooms with scales on the upper surface, growing out of a tree trunk|de|bawd|[[Cyfrwy cennog, Polyporus squamosus]] Mae atgenhedlu ffwngaidd yn gymhleth, gan adlewyrchu'r gwahaniaethau mewn ffyrdd o fyw a chyfansoddiad genetig o fewn y deyrnas amrywiol hon o organebau. Amcangyfrifir bod traean o'r holl ffyngau'n atgenhedlu gan ddefnyddio mwy nag un dull o luosogi; er enghraifft, gall atgenhedlu ddigwydd mewn dau gam sydd wedi'u gwahaniaethu'n dda o fewn cylch bywyd y rhywogaeth, y teleomorff (atgenhedlu rhywiol) a'r anamorff (atgenhedlu anrhywiol). Mae amodau amgylcheddol yn sbarduno cyflyrau datblygiadol a bennir yn enetig sy'n arwain at greu strwythurau arbenigol ar gyfer atgenhedlu rhywiol neu anrhywiol. Mae'r adeileddau hyn yn cynorthwyo atgenhedlu trwy wasgaru sborau neu ragolygon sy'n cynnwys sborau yn effeithlon.
Atgenhedlu anrhywiol
Mae atgenhedlu anrhywiol yn digwydd drwy sborau llystyfol (conidia) neu drwy ymrannu myseliol. Mae'r ymrannu myseliol yn digwydd pan fydd myseliwm ffwngaidd yn gwahanu'n ddarnau, ac mae pob cydran yn tyfu'n fyseliwm ar wahân. Mae ymrannu myseliol a sborau llystyfol yn cynnal poblogaethau clonol sydd wedi'u haddasu i gilfach (niche) benodol, ac yn caniatáu gwasgaru cyflymach nag atgenhedlu rhywiol. Mae'r fungi imperfecti (ffyngau heb y cam perffaith, neu rywiol) neu Deuteromycota yn cynnwys yr holl rywogaethau sydd heb gylchred rhywiol gweladwy. Nid yw Deuteromycota yn gytras tacsonomig a dderbynnir ac fe'i cymerir bellach i olygu ffyngau yn unig nad oes ganddynt gam rhywiol hysbys.
Atgenhedlu rhywiol
Ceir atgenhedlu rhywiol gyda meiosis ym mhob ffyla ffwngaidd ac eithrio Glomeromycota (ond mae dadansoddiad genetig yn awgrymu meiosis yn Glomeromycota hefyd). Mae'n wahanol mewn sawl agwedd i atgenhedlu rhywiol mewn anifeiliaid neu blanhigion. Mae gwahaniaethau hefyd yn bodoli rhwng grwpiau ffwngaidd a gellir eu defnyddio i wahaniaethu rhwng rhywogaethau trwy wahaniaethau morffolegol mewn strwythurau rhywiol a strategaethau atgenhedlu. Gall arbrofion paru rhwng unigolion ffwngaidd nodi rhywogaethau ar sail cysyniadau rhywogaethau biolegol. Mae'r prif grwpiau ffwngaidd wedi'u hamlinellu i ddechrau ar sail morffoleg eu strwythurau rhywiol a'u sborau; er enghraifft, gellir defnyddio'r strwythurau sy'n cynnwys sborau, asci a basidia, i adnabod ascomycetes a basidiomycetes, yn y drefn honno. Mae ffyngau'n defnyddio dwy system baru: mae rhywogaethau heterothalaidd yn caniatáu paru rhwng unigolion o'r math paru arall yn unig, tra bod rhywogaethau homothalaidd yn gallu paru, ac atgenhedlu'n rhywiol, ag unrhyw unigolyn arall neu ei hun.
Gwasgaru sborau
Mae sborau'r rhan fwyaf o ffyngau yr ymchwiliwyd iddynt yn cael eu cludo gan y gwynt. Mae rhywogaethau o'r fath yn aml yn cynhyrchu sborau sych neu hydroffobig nad ydynt yn amsugno dŵr ond sy'n cael eu gwasgaru'n hawdd gan ddiferion glaw, er enghraifft. Mewn rhywogaethau eraill, mae sborau anrhywiol a rhywiol neu sborangiosborau yn aml yn cael eu gwasgaru trwy alldaflu gorfodol o'u strwythurau atgenhedlu. Mae'r alldafliad hwn yn sicrhau bod y sborau'n gadael y strwythurau atgenhedlu yn ogystal â theithio drwy'r aer dros gryn bellter. alt=A brown, cup-shaped fungus with several greyish disc-shaped structures lying within|de|bawd|[[Nyth aderyn y dom, Cyathus stercoreus]] Mae mecanweithiau mecanyddol a ffisiolegol arbenigol, yn ogystal â strwythurau arwyneb sborau (fel hydroffobinau), yn gwneud alldaflu sborau yn bur effeithlon. Er enghraifft, mae strwythur y celloedd sy'n cynnal sborau mewn rhai rhywogaethau ascomycet yn golygu bod y cronni sylweddau sy'n effeithio ar gyfaint celloedd a chydbwysedd hylif yn galluogi gollwng sborau i'r aer yn ffrwydrol. Mae gollyngiad grymus o sborau sengl o'r enw balistosborau yn golygu ffurfio diferyn bach o ddŵr (diferyn Buller), sydd wrth ddod i gysylltiad â'r sbôr yn arwain at ei ryddhau gyda chyflymiad cychwynnol o fwy na 10,000.g; y canlyniad net yw bod y sbôr yn cael ei daflu allan 0.01–0.02cm, pellter digonol iddo ddisgyn trwy'r tagellau neu'r mandyllau i'r awyr oddi tano. Mae ffyngau eraill, fel y codau mwg, yn dibynnu ar fecanweithiau amgen i ryddhau sborau, megis grymoedd mecanyddol allanol. Cynhyrcha'r ffyngau hydnoid (ffwng dannedd) sborau ar dafluniadau crog, megis rhanau daneddog neu'n debyg i siap asgwrn cefn. Mae ffyngau nyth yr aderyn (Nidulariaceae) yn defnyddio grym diferion dŵr yn disgyn i ryddhau'r sborau o gyrff hadol siâp cwpan. Ceir strategaeth arall yn y cingroeniaid, grŵp o ffyngau gyda lliwiau bywiog a gwynt drwg sy’n denu pryfed i wasgaru eu sborau.
The Jade Mask
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1945. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Anchors Aweigh ffilm ysgafn, fflyffi ar ffurf miwsigal gyda Fran Sinatra, gan y cyfarwyddwr ffilm George Sidney. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Harry Neumann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Richard C. Currier sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Ffwng
Esblygiad
Ychydig amser ar ôl y digwyddiad difodiant Permaidd-Triasig (251.4miliwn CP), sef pigyn ffwngaidd (y tybiwyd yn wreiddiol ei fod yn doreth anhygoel o sborau ffwngaidd mewn gwaddodion) a ffurfiwyd, sy'n awgrymu mai ffyngau oedd y prif ffurf bywyd ar yr adeg hon, gan gynrychioli bron i 100% o'r cofnod ffosil a oedd ar gael ar gyfer y cyfnod hwn. Fodd bynnag, mae'n anodd asesu cyfran gymharol y sborau ffwngaidd o'i gymharu â sborau a ffurfiwyd gan rywogaethau algaidd, ni ymddangosodd y pigyn ledled y byd, ac mewn llawer o leoedd ni ddisgynnodd ar y ffin Permaidd-Triasig. Tipyn o ddirgelwch, felly!
Chwe deg pum miliwn o flynyddoedd yn ôl, yn union ar ôl y difodiant Cretasaidd-Paleogene a laddodd y rhan fwyaf o ddeinosoriaid, bu cynnydd dramatig yn y dystiolaeth o ffyngau; mae'n debyg bod marwolaeth y rhan fwyaf o rywogaethau planhigion ac anifeiliaid wedi arwain at ffyngau'n llewyrchu ar "domen compost enfawr" y blaned.
Er eu bod yn cael eu cynnwys yn gyffredin mewn cwricwla botaneg a gwerslyfrau, mae ffyngau yn perthyn yn agosach i anifeiliaid nag i blanhigion ac yn cael eu gosod gyda'r anifeiliaid yn y grŵp monoffyletig opisthokonts. Mae dadansoddiadau gan ddefnyddio ffylogen moleciwlaidd yn cefnogi tarddiad monoffyletig o ffyngau. Mae tacsonomeg ffyngau yn newid o ddydd i ddydd, yn enwedig oherwydd ymchwil yn seiliedig ar gymaru DNA. Mae'r dadansoddiadau ffylogenetig cyfredol hyn yn aml yn gwrthdroi dosbarthiadau sy'n seiliedig ar ddulliau hŷn ac weithiau'n llai gwahaniaethol yn seiliedig ar nodweddion morffolegol a chysyniadau rhywogaethau biolegol a gafwyd o baru arbrofol.
Nid oes system unigryw, safonol a dderbynnir yn gyffredinol ar y lefelau tacsonomig uwch a cheir newid enwau yn aml ar bob lefel. Ceisia'r ymchwilwyr sefydlu ac annog y defnydd o drefn enwau unedig a mwy cyson. Hyd at newidiadau cymharol ddiweddar (2012) i’r Cod Enwebu Rhyngwladol ar gyfer algâu, ffyngau a phlanhigion, gallai fod gan rywogaethau ffwngaidd hefyd enwau gwyddonol lluosog yn dibynnu ar eu cylch bywyd a’r modd (rhywiol neu anrhywiol) o atgenhedlu. Mae gwefannau fel yr Index Fungorum a MycoBank yn gadwrfeydd o enwau a gydnabyddir yn swyddogol ac yn rhestru enwau cyfredol rhywogaethau ffwngaidd (gyda chroesgyfeiriadau at gyfystyron hŷn).
The Jade Mask
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Phil Rosen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ffwng
Esblygiad
Mae dosbarthiad 2007 o Ffyngau'r Deyrnas yn ganlyniad i ymdrech ymchwil gydweithredol ar raddfa fawr sy'n cynnwys dwsinau o fycolegwyr a gwyddonwyr eraill yn gweithio ar dacsonomeg ffwngaidd. Mae'n cydnabod saith ffyla, y mae dau ohonynt - yr Ascomycota a'r Basidiomycota - wedi'u cynnwys o fewn cangen sy'n cynrychioli'r is-deyrnas Dikarya, y grŵp mwyaf cyfoethog a chyfarwydd o rywogaethau, gan gynnwys yr holl fadarch, y rhan fwyaf o lwydni sy'n byw ar fwyd pydredig, y rhan fwyaf o ffyngau pathogenig planhigion, a'r burum hynny sy'n creu cwrw, gwin, a bara. Mae'r cladogram sy'n cyd-fynd ag ef yn darlunio'r tacsa ffwngaidd mawr a'u perthynas ag organebau opisthocont ac unicont, yn seiliedig ar waith Philippe Silar, "The Mycota: A Comprehensive Treatise on Fungi as Experimental Systems for Basic and Applied Research"  a Tedersoo et al. 2018. Nid yw hyd y canghennau'n gymesur â phellteroedd esblygiadol. xxx
Ecoleg
Er eu bod yn aml yn anamlwg, mae ffyngau i'w cael ym mhob amgylchedd ar y Ddaear ac yn chwarae rhan bwysig iawn yn y rhan fwyaf o ecosystemau. Ynghyd â bacteria, ffyngau yw'r prif ddadelfenyddion yn y rhan fwyaf o ecosystemau daearol (a rhai dyfrol), ac felly maent yn chwarae rhan hanfodol mewn cylchoedd biogeocemegol ac mewn llawer o weoedd bwyd. Fel dadelfenyddion, maent yn chwarae rhan hanfodol mewn ailgylchu maetholion, yn enwedig saprotroffau'r a symbiontau, gan ddiraddio mater organig i foleciwlau anorganig, a all wedyn ail-ymuno â llwybrau metabolaidd anabolig mewn planhigion neu organebau eraill.
Symbiosis
Mae gan lawer o ffyngau berthynas symbiotig bwysig ag organebau o'r mwyafrif o deyrnasoedd onid pob ohonynt. Gall y rhyngweithiadau hyn fod yn gydymddibynnol neu'n elyniaethus o ran natur, neu nid ydynt o unrhyw fudd amlwg nac o anfantais i'r lletywr yn achos ffyngau cydfwytaol.
Gyda phlanhigion
Ceir symbiosis mycorhisol rhwng planhigion a ffyngau, sy'n un o'r cysylltiadau planhigion-ffwng mwyaf adnabyddus ac mae'n bwysig iawn ar gyfer twf planhigion a dyfalbarhad mewn llawer o ecosystemau; mae dros 90% o'r holl rywogaethau o blanhigion yn ymwneud â pherthnasoedd mycorhisol â ffyngau ac maent yn dibynnu ar y berthynas hon i oroesi. alt=A microscopic view of blue-stained cells, some with dark wavy lines in them|chwith|bawd|Y ffilamentau tywyll yw [[hyffa|hyffâu o'r ffwng endoffytig Epichloë coenophiala yn y gwagleoedd rhyng-gellol o feinwe gweiniau dail y peiswellt tal]]
Mae'r symbiosis mycorhisol yn hynafol, yn dyddio'n ôl i o leiaf 400 miliwn o flynyddoedd CP. Mae'n aml yn cynyddu cymeriant y planhigyn o gyfansoddion anorganig, fel nitrad a ffosffad o briddoedd â chrynodiadau isel o'r maetholion planhigion allweddol hyn. Gall y partneriaid ffwngaidd hefyd gyfryngu trosglwyddo carbohydradau a maetholion eraill o blanhigyn i blanhigyn. Gelwir cymunedau mycorhisol o'r fath yn "rhwydweithiau mycorhisol cyffredin". Achos arbennig o mycorhisa yw myco-heterotroffi, lle mae'r planhigyn yn parasiteiddio'r ffwng, gan gael ei holl faetholion o'i symbiont ffwngaidd. Mae rhai rhywogaethau ffwngaidd yn byw yn y meinweoedd y tu mewn i wreiddiau, coesynnau a dail, ac os felly fe'u gelwir yn endoffytau. Yn debyg i mycorhisa, gall meithrinfa endoffytig o ffyngau fod o fudd i'r ddau symbiont; er enghraifft, mae endoffytau glaswellt yn cyfrannu at eu hymwrthedd cynyddol i lysysyddion a phwysau amgylcheddol eraill ac yn derbyn bwyd a lloches rhag y planhigyn yn gyfnewid.
Gydag algâu a syanobacteria
alt=A green, leaf-like structure attached to a tree, with a pattern of ridges and depression on the bottom surface|de|bawd|Llabed yr ysgyfaint (Lobaria pulmonaria), symbiosis o rywogaethau ffwngaidd, algaidd a syanobacterol Mae cennau yn berthynas symbiotig rhwng ffyngau ac algâu ffotosynthetig neu syanobacteria. Cyfeirir at y cymar ffotosynthetig yn y berthynas mewn cenneg fel ‘ffotobiont’. Mae rhan ffwngaidd y berthynas yn cynnwys yn bennaf rywogaethau amrywiol o ascomysetau ac ychydig o fasidiomysetau. Mae cennau i'w cael ym mhob ecosystem ar bob cyfandir ac yn chwarae rhan allweddol mewn ffurfio pridd a chychwyn olyniaeth fiolegol, ac maent yn amlwg mewn rhai amgylcheddau eithafol, gan gynnwys rhanbarthau pegynol neu alpaidd ac anialwch lletgras. Gallant dyfu ar arwynebau digroeso, gan gynnwys pridd moel, creigiau, rhisgl coed, pren, cregyn, crachod y môr a dail. Fel mycorhisa, mae'r ffotobiont yn darparu siwgrau a charbohydradau eraill trwy ffotosynthesis i'r ffwng, tra bod y ffwng yn darparu mwynau a dŵr i'r ffotobiont. Mae swyddogaethau'r ddwy organeb symbiotig wedi'u cydblethu mor agos fel eu bod yn gweithredu bron fel un organeb; yn y rhan fwyaf o achosion mae'r organeb sy'n deillio o hyn yn wahanol iawn i'r cydrannau unigol. Mae cennu yn ddull maeth cyffredin ar gyfer ffyngau; mae tua 27% o'r ffyngau hysbys—mwy na 19,400 o rywogaethau—yn mynd yn gennog. Ymhlith y nodweddion sy'n gyffredin i'r rhan fwyaf o gennau mae cael carbon organig trwy ffotosynthesis, tyfiant araf, maint bach, oes hir, strwythurau atgenhedlu llystyfiant hirhoedlog (tymhorol), maethiad mwynau a geir yn bennaf o ffynonellau yn yr awyr.
Highwaymen
Ffilm llawn cyffro llawn arswyd gan y cyfarwyddwr Robert Harmon yw Highwaymen a gyhoeddwyd yn 2003. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Highwaymen ac fe’i cynhyrchwyd yng Nghanada ac Unol Daleithiau America. Cafodd ei ffilmio yn Califfornia a Toronto.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Rene Ohashi oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Robert Harmon ar 1 Ionawr 1953 yn White Plains, Efrog Newydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Harmon nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
A Gentleman of Paris
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Harry d’Abbadie d’Arrast yw A Gentleman of Paris a gyhoeddwyd yn 1927. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Benjamin Glazer.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Adolphe Menjou, Arlette Marchal, Lawrence Grant a William B. Davidson. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1927. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Metropolis ffilm ffuglen wyddonol o’r Almaen gan Fritz Lang. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Harold Rosson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry d’Abbadie d’Arrast ar 6 Mai 1897 yn Buenos Aires a bu farw ym Monte-Carlo ar 23 Mehefin 1992.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry d’Abbadie d’Arrast nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Veracruz
Gallai Veracruz gyfeirio at:
Morfil Llwyd
Morfil o deulu'r Eschrichtiidae yw'r morfil llwyd (Eschrichtius robustus). Ef yw'r unig aelod o'r teulu sy'n fyw heddiw. Gall y rhai mwyaf gyrraedd hyd o tua 15 medr a phwysau o tua 35 tunnell.
bawd|chwith|250px|Lledaeniad y morfil llwyd
Aeshna flavifrons
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Aeshna flavifrons.
Y Diwygiad Protestannaidd
Mudiad a geisiodd ddiwygio yr Eglwys Gatholig Rufeinig yn yr 16eg ganrif oedd y Diwygiad Protestannaidd, a esgorodd ar Brotestaniaeth. Martin Luther oedd un o'r diwygwyr cychwynnol.
23 Mawrth
23 Mawrth yw'r ail ddydd a phedwar ugain (82ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (83ain mewn blynyddoedd naid). Erys 283 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.
Genedigaethau
bawd|140px|dde|[[Joe Calzaghe]] bawd|140px|dde|Syr [[Chris Hoy]]
Marwolaethau
bawd|130px|dde|[[Elizabeth Taylor]]
Golff yng Nghymru
de|bawd|275x275px| [[Celtic Manor Resort|Celtic Manor cartref Cwpan Ryder 2010 ]] Mae golff yn gamp boblogaidd yng Nghymru. Gall Cymru recordio ei chyrsiau cyntaf yn ôl i'r 1880au, a heddiw mae ganddi dros 200 o glybiau. Cynhaliwyd y gystadleuaeth golff amatur gyntaf ym 1895 ac roedd y bencampwriaeth broffesiynol gyntaf ym 1904. Mae Cymru wedi cynhyrchu sawl chwaraewr o bwys, gan gynnwys, Ian Woosnam, sydd wedi ennill un o brif bencampwriaethau golff dynion ac mae Cymru wedi ennill Cwpan y Byd i ddynion ddwywaith, ym 1987 a 2005. Cynhaliodd Cymru Gwpan Ryder hefyd, pan gafodd ei gynnal yn y Celtic Manor Casnewydd yn 2010.
Hanes
Mae golff yng Nghymru yn olrhain ei wreiddiau i'r 1880au. Adeiladwyd y cwrs cynharaf ym Mhontnewydd yn Sir Fynwy ym 1875, ond cwrs byr oedd hwn. Erbyn canol y 1880au adeiladwyd cyrsiau naw twll mewn sawl safle yng Nghymru ar dir comin arfordirol lle'r oedd y dywarchen yn dderbyniol. Mae sawl safle yn honni ei fod yn gartref i'r clwb golff hynaf yng Nghymru, er y derbynnir yn gyffredinol mai clwb Dinbych-y-pysgod, a ffurfiwyd ym 1888, oedd y cyntaf, gyda thystiolaeth bod y gêm wedi'i ei chwarae yno ers, o leiaf, 1875. Mae cwrs cynnar arall i'w gael yn ymestyn rhwng Borth ac Ynyslas sydd wedi cael ei ddefnyddio ers 1885. Mae cyrsiau eraill o'r 19eg ganrif, unwaith eto i gyd yn arfordirol, yn cynnwys Conwy (1890), Penarth (1890), Porthcawl (1891) ac Aberdyfi (1892). Rhoddodd agor y rheilffyrdd cynnar a'r dwristiaeth gynyddol yng Nghymru gyfleoedd i'r cyrsiau newydd hyn ddenu ymwelwyr. Er, wrth i glybiau golff Cymru gael eu creu a'u rhedeg gan y dosbarth canol i ddechrau, roedd y gamp yn dioddef o'r farn ei fod yn gêm i Saeson ac yn elitaidd.
Anjou
bawd|200px|Anjou
Golff yng Nghymru
Golffwyr Cymreig
de|bawd|250x250px| Woosnam ym 1989 Dai Rees oedd un o'r golffwyr Cymreig llwyddiannus cyntaf, yn gapten ar y tîm buddugol yng Nghwpan Ryder Ewrop ym 1957. Mae Cymru wedi ennill Cwpan y Byd golff ar ddau achlysur, gyda pharu David Llewellyn ac Ian Woosnam yn codi'r tlws yn Hawaii ym 1987, ac eto yn 2005, gyda Stephen Dodd a Bradley Dredge yn ennill ym Mhortiwgal.
Mae Ian Woosnam yn un o chwaraewyr mwyaf nodedig Cymru. Nid yn unig yn ennill Cwpan y Byd 1987, ef hefyd yw'r unig Gymro i ennill pencampwriaeth fawr, pan gipiodd Cystadleuaeth y Meistri 1991 yn Augusta. Y flwyddyn honno hefyd fe gyrhaeddodd y lle cyntaf ar Restr swyddogol golffwyr gorau'r byd, gan dreulio 50 wythnos ar frig y rhestr, dim ond pedwar golffiwr sydd wedi dal y teitl yn hirach. Yna cyflawnodd Woosnam camp ei gydwladwr Rees pan arweiniodd Ewrop i fuddugoliaeth yn erbyn UDA yng Nghwpan Ryder 2006.
Anjou
Daw'r enw "Anjou" o enw'r Andécaves, un o bobloedd Gâl. Yn y Canol Oesoedd, roedd yn ddugiaeth, ac yn ddiweddarach yn dywysogaeth. Mae'r ardal yn adnabyddus am gyfu gwin.
Golff yng Nghymru
Golffwyr Cymreig
Mae Cymru wedi cyflenwi saith aelod o dimau cwpan Ryder Prydain & Iwerddon ac wedyn Ewrop. Y cyntaf oedd Bert Hodson, a chwaraeodd i dîm Charles Whitcombe ym 1931. Chwaraeodd Hodson mewn un rownd yn unig, gan golli i Denny Shute. Chwaraeodd Dai Rees mewn tri Chwpan Ryder, a'i gapteniaeth ym 1957 oedd yr unig dro i'r Americanwyr gael eu curo rhwng 1933 a 1985. Chwaraeodd Dave Thomas mewn pedair Cwpan Ryder rhwng 1959 a 1967, gan golli dim ond un o'i bum gêm sengl. Chwaraeodd Brian Huggett mewn chwe Chwpan Ryder ac ym 1977 oedd capten nad oedd yn chwaraewr yr ochrau, y tro diwethaf i dîm Prydain & Iwerddon cystadlu yn y twrnamaint. Chwaraeodd Woosnam mewn wyth tîm yn olynol. Yn 2002 fe gurodd Phillip Price Phil Mickelson yn ei gêm senglau. Chwaraeodd Jamie Donaldson yng Nghwpan Ryder 2014, gan guro Keegan Bradley 5 & 3 gan sicrhau bod Ewrop yn ennill y Cwpan.
Chwaraeodd Becky Brewerton yng Nghwpan Solheim 2007 a 2009. Gorffennodd hefyd yn drydydd yn Nhaith Ewropeaidd y Merched 2009.
Llanbrynmair - Yr Ugeinfed Ganrif
Llyfr syn ymwneud â hanes Llanbrynmair yw Llanbrynmair: Yr 20g / in the Twentieth Century. Cymdeithas Hanes Lleol Llanbrynmair a gyhoeddwyd y gyfrol ar 26 Gorffennaf 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Golff yng Nghymru
Twrnameintiau yng Nghymru
Y Celtic Manor yng Nghasnewydd oedd lleoliad Cwpan Ryder 2010; y tro cyntaf i'r digwyddiad gael ei gynnal yng Nghymru. Curodd Ewrop UDA 14½ pwynt i 13½ yn un o orffeniadau mwyaf dramatig y twrnamaint yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Gwnaeth y digwyddiad hanes hefyd trwy fod y Cwpan Ryder cyntaf i ymestyn dros bedwar diwrnod, yn dilyn glaw trwm trwy gydol y penwythnos.
Llanbrynmair - Yr Ugeinfed Ganrif
Disgrifiad byr
Cyfrol yn cynnwys canlyniad ymchwil manwl a phell-gyrhaeddol.
Golff yng Nghymru
Golff a'r Gofid Mawr
Oherwydd cyfyngiadau a osodwyd gan Lywodraeth Cymru i geisio rhwystro lledaeniad Cofid-19 bu'n rhaid i bob clwb golff yng Nghymru cau o 24 Mawrth 2020. O 18 Mai 2020, rhoddwyd caniatâd i glybiau Golff ail agor gyda chyfyngiadau ar bethau megis pa mor bell oedd pobl yn cael teithio i chware a'r nifer oedd yn cael cyd chwarau.
Tempo Girl
Ffilm Almaeneg y Swistir o Y Swistir yw Tempo Girl. Fe'i cynhyrchwyd yn y Swistir.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Castell Caer
Mae Castell Caer yn adeilad hanesyddol yn ninas Caer. Mae wedi'i leoli ar eithaf de-orllewin yr ardal sy'n ffinio â waliau'r ddinas. Saif y castell ar boncyn sy'n edrych dros Afon Dyfrdwy. Yng nghyfadeilad y castell mae'r rhannau sy'n weddill o'r castell canoloesol ynghyd â'r adeiladau neoglasurol a ddyluniwyd gan Thomas Harrison a godwyd rhwng 1788 a 1813. Defnyddir rhannau o'r adeiladau neoglasurol heddiw fel Llysoedd y Goron ac fel amgueddfa filwrol. Mae'r amgueddfa a'r gweddillion canoloesol yn atyniad i dwristiaid.
Hanes
Adeiladwyd y castell ym 1070 gan Hugh d'Avranches. Mae'n bosibl iddo gael ei adeiladu ar safle amddiffynfa Sacsonaidd gynharach ond nid yw hyn wedi'i gadarnhau. Ei brif bwrpas oedd fel cadarnle i'r Saeson ac wedyn y Normaniaid i ymosod ar Gymru.
Echo Eggebrecht
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America yw Echo Eggebrecht (1977).
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.
Castell Caer
Hanes
Wedi Priodas Llywelyn Fawr a Siwan yn Eglwys Gadeiriol Caer cynhaliwyd eu gwledd priodas yng Nghastell Caer. chwith|bawd| Y capel Normanaidd Ymysg y bobl amlwg a charcharwyd yng Nghastell Caer oedd Gruffudd ap Cynan, Richard II ac Eleanor Cobham, gwraig Humphrey, Dug Caerloyw, ac Andrew de Moray, arwr Brwydr Pont Stirling. Yn ystod Rhyfeloedd y Rhosynnau, cipiwyd a charcharwyd cefnogwr yr Iorciaid, John Neville, Ardalydd 1af Montagu yn y castell gan y Lancastriaid yn dilyn Brwydr Blore Heath, ger tref Market Drayton, Swydd Amwythig, ym 1459. Fe'i rhyddhawyd o gaethiwed yn dilyn buddugoliaeth yr Iorciaid yn Northampton ym 1460. Y tu allan i giât y beili allanol roedd ardal o'r enw Gloverstone lle trosglwyddwyd troseddwyr a oedd yn aros i gael eu dienyddio i awdurdodau'r ddinas. Ailadeiladwyd y Neuadd Fawr yn niwedd y 1570au.
Echo Eggebrecht
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Castell Caer
Adfer y castell
bawd|280x280px| Engrafiad gan y brodyr [[Samuel a Nathaniel Buck|Buck o Gastell Caer ym 1747 ]] Erbyn diwedd y 18g roedd llawer o adeiladwaith y castell wedi dirywio ac roedd John Howard, diwygiwr carchardai, yn arbennig o feirniadol o'r amodau yn y carchar. Comisiynwyd Thomas Harrison i ddylunio carchar newydd. Cwblhawyd hyn ym 1792 a'i ganmol fel un o'r carchardai orau a adeiladwyd yn Lloegr. Ym 1877 cafodd Cadwaladr Jones ei grogi yng ngharchar Dolgellau am lofruddiaeth a chladdwyd ei weddillion mewn bedd heb ei gysegru yn nhir y carchar. Pan gaeodd carchar Dolgellau ym 1878 codwyd corff Jones i'w ail gladdu yn nhir carchar castell Caer. Yna aeth Harrison ymlaen i ailadeiladu Neuadd y Sir ganoloesol mewn arddull neoglasurol. Hefyd, adeiladodd ddwy adain newydd, un i weithredu fel barics, a'r llall fel arfogaeth, a dyluniodd fynedfa newydd enfawr i safle'r castell, a alwyd y Propylaeum. Codwyd yr adeiladau, a oedd i gyd mewn arddull neoglasurol, rhwng 1788 a 1822. Mae'r hanesydd pensaernïol Nikolaus Pevsner yn nodi bod gwaith Harrison yn "un o henebion mwyaf pwerus y Diwygiad Groegaidd yn Lloegr gyfan".
Ym mis Chwefror 1867, arweiniodd y gwrthryfelwr Gwyddelig Michael Davitt grŵp o ddynion yr IRB o Haslingden ar gyrch aflwyddiannus i ddwyn arfau o'r castell.
Ym 1925, wedi cael ei ddefnyddio fel warws ac ystorfa arfau, ailgysegrwyd y crypt a chapel Twr Agricola gan Esgob Caer i'w ddefnyddio gan Gatrawd Swydd Gaer. Parhaodd y castell i fod yn ddepo i'r Gatrawd hyd 1939 pan symudwyd y gatrawd i Farics Dale.
Y castell heddiw
chwith|bawd| Propylaeum Harrison, y fynedfa seremonïol i'r Castell Mae mynediad i'r castell o Ffordd Grosvenor trwy'r Propylaeum, Adeilad Rhestredig Gradd I. Mae hyn yn cynnwys goruwch adeilad enfawr wedi'i osod ar golofnau Dorig gyda gofod eang (areostyle), gyda phorthdai ar ffurf demlau bob ochr iddo. Yn union o'i blaen mae hen Neuadd y Sir (sydd hefyd wedi'i rhestru'n Radd I) sydd bellach yn gartref i Lysoedd y Goron. Mae gan ei ffasâd 19 o faeau, y mae'r saith bae canolog, sydd yn gwthio allan yn ffurfio cyntedd Dorig. I'r chwith mae hen floc y barics sydd bellach yn gartref i Amgueddfa Filwrol Swydd Gaer. I'r dde mae'r bloc a oedd yn wreiddiol yn ystordy arfau ac yn ddiweddarach yn westy swyddogion. Mae'r ddau floc mewn arddull neoglasurol ac maent wedi'u rhestru'n Radd I.
Ymhellach i'r dde mae olion y castell Normanaidd. Mae Tŵr Agricola yn Adeilad Rhestredig Gradd I. Mae wedi'i adeiladu mewn cerrig nadd tywodfaen gyda tho metel dros dri llawr. Mae gan y llawr gwaelod borth wedi'i rwystro ac i'r dde o'r porth mae tyred grisiau sy'n ymestyn allan ychydig. Yn fewnol, mae'r llawr gwaelod yn cynnwys crypt, ac mae'r llawr cyntaf yn cynnwys capel y Santes Fair Castro. Mae Tŵr Agricola hefyd yn heneb restredig. Mae'r capel yn parhau i gael ei gysegru fel capel catrodol Catrawd Swydd Gaer. Mae ei nenfwd wedi'i orchuddio â ffresgoau sy'n dyddio o ddechrau'r 13g sy'n darlunio ymweliadau a gwyrthiau'r Forwyn Fair a ddatgelwyd yn ystod gwaith cadwraeth yn y 1990au. bawd|Tŵr Agricola I'r de a'r gorllewin, mae'r llenfuriau, sy'n cynnwys y Tŵr Hanner Lleuad, Tŵr y Faner a'r llwyfan magnel, wedi'u rhestru'n Radd I. Rhestrir waliau eraill yng nghyfadeilad y castell yn Radd II. Dyma'r waliau cynnal a rheiliau'r cwrt blaen a ddyluniwyd gan Thomas Harrison, a dwy ran arall o'r llenfuriau canoloesol. Yng nghwrt y castell mae cerflun o'r Frenhines Victoria dyddiedig 1903 gan Pomeroy. Rheolir y beili mewnol gan Gyngor Gorllewin Swydd Gaer a Dinas Caer ar ran English Heritage.
Mellten
bawd|200px|Mellt yn taro'r ddaear
Gollyngiad o drydan yn yr awyr a achosir gan grynhoi siarsau trydanol mewn cwmwl mewn canlyniad i ffrithiant gronynnau yn erbyn ei gilydd yn y cwmwl a phrosesau eraill yw mellten (lluosog: mellt).
Mae'r egni a ryddheir felly yn gallu bod yn anferth, hyd at 1,000 miliwn folt. Rhaid i'r egni hwnnw gael ffordd i dorri'n rhydd, a gwneir hynny fel mellten, naill ai rhwng cymylau neu o gwmwl i wyneb y ddaear. Taran yw'r glec fyddarol a greir wrth i'r egni ymollwng i'r awyr. Am fod y ddau ffenomonen yn digwydd gyda'i gilydd fel rheol, cyfeirir atynt fel 'mellt a tharannau'.
Mathau o fellt
Mellt cochion Dyddiadur DO Jones, Padog (o deipysgrif electronig, gyda chaniatad y teulu) Meddai Huw Holland Jones: Dyma ddywed Twm Elias yn ei gyfrol Am y Tywydd (Gwasg Carreg Gwalch), tud. 279 Felly: pwysedd uchel - mellt coch - tywydd sych; pwysedd isel - mellt glas - tywydd gwlyb yn ôl HHJ.
Marwolaethau
Disgynnodd y nifer o darawiadau o bobl gan fellt yn sylweddol dros y ganrif aeth heibio am nifer o resymau: llai o bobl yn llafurio yn y caeau a gweithgareddau maes eraill, gwell ymwybyddiaeth, gwell arolygon tywydd. Lleddir llawer mwy o wrywod nag o fenywod gan fellt, cymhareb 5:1
Tŷ wedi ei adeiladu gyda’r simdde yn y canol ydoedd, ffordd effeithiol iawn o rannu gwres i bob ystafell. Yn ôl y sôn, ar y pryd, ‘roedd David Jones ac Edward Morris wrth ffenestr y talcen, Lizzie, y ferch wrth fwrdd gyferbyn â’r ffenestr ffrynt, wrth yr aelwyd ‘roedd y ddau fachgen ieuengaf a’r mab arall gyda’i dad. Dyma’r olygfa yn nrama greulon natur, pan, mewn tariad amrant chwalodd y simdde’n deilchion a dod a llawr y llofft i lawr gydag ef a chladdu’r ddau fachgen ieuengaf o dan bentwr pedair troedfedd a hanner o rwbel. Taflwyd Lizzie i ochr arall yr ystafell a’i haelodau yn sownd yn y malurion a’i phen wrth ymyl ci Edward Morris a oedd yn farw wrth y dreser - ond yn rhyfeddol ‘roedd Lizzie’n fyw! ‘Roedd ei brawd deg oed, David, hefyd ar lawr gyda llosgiadau trwm arno. Y cymydog, Edward Morris, wedi ei frawychu mor ofnadwy nes iddo fethu canolbwyntio na gwneud dim - ei wallt, locsen a’i ddwylo wedi llosgi’n ddifrifol. ‘Roedd David Jones, y tad, yn ffodus i ddianc gyda dim ond ychydig ddeifio i’w wallt.
Bu i William Williams hel tri neu bedwar o gymdogion eraill at ei gilydd i ddychwelyd i Feidiog Isa’ er mwyn cyrraedd a rhyddhau cyrff y plant. Tua’r un pryd yn dod o Fotŷ Llelo, ar ochr arall y cwm, ac yn ymladd ei ffordd trwy’r llifogydd oedd Ellen Roberts. ‘Roedd hi wedi gweld y difrod o bell ac wedi rhuthro yno i gynorthwyo mor fuan a medrai. Bu iddi gyfarfod y fintai fach o Ddol Mynach nid nepell o’r tŷ a sylwodd nad oedd yr un enaid byw i weld yno, gofynnodd yn bryderus a chwerw, “A oes neb o’r teulu yn fyw?”.......
Aeshna frontalis
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Aeshna frontalis.
Service For Ladies
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Harry d’Abbadie d’Arrast yw Service For Ladies a gyhoeddwyd yn 1927. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Benjamin Glazer.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Adolphe Menjou, Lawrence Grant, James A. Marcus, Kathryn Carver a Nicholas Soussanin. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1927. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Metropolis ffilm ffuglen wyddonol o’r Almaen gan Fritz Lang. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry d’Abbadie d’Arrast ar 6 Mai 1897 yn Buenos Aires a bu farw ym Monte-Carlo ar 23 Mehefin 1992.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry d’Abbadie d’Arrast nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The High Pressures
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ángel Santos yw The High Pressures a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Las altas presiones ac fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Ángel Santos a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Unicornibot.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andrés Gertrúdix, Xabier Deive ac Itsaso Arana. Mae'r ffilm The High Pressures yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Fernando Franco sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ángel Santos ar 14 Tachwedd 1976 ym Marín. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Santiago de Compostela.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ángel Santos nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Rhyd-y-fro
Pentref bychan ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw Rhyd-y-fro. Fe'i lleolir ar y briffordd A474 tua 2 filltir i'r gogledd o Bontardawe.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Cilmaengwyn
Pentref bychan ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw Cilmaengwyn. Fe'i lleolir ar lôn wledig uwchlaw Dyffryn Tawe tua 3 filltir i'r gogledd-ddwyrain o Bontardawe.
Elizabeth Powrie
Roedd Elizabeth Powrie (ganwyd: 13 Rhagfyr 1925) yn fotanegydd nodedig a aned yn Ne Affrica. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Coleg Roedean, Johannesburg. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Prifysgol Mosgo (Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова).
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Bu farw yn 1977.
You're Dead
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1999. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Matrix sef ffilm wyddonias gan Lana Wachowski a Lilly Wachowski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Wedigo von Schultzendorff oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Iron Mountain, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Iron Mountain, gan gynnwys:
You're Dead
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andy Hurst nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cyfansoddyn cemegol
Bondio a grymoedd
Mae cyfansoddion yn cael eu dal gyda'i gilydd trwy amrywiaeth o wahanol fathau o fondio a grymoedd. Mae'r gwahaniaethau yn y mathau o fondiau mewn cyfansoddion yn amrywio yn seiliedig ar y mathau o elfennau sy'n bresennol yn y cyfansoddyn.
Mae bondio ïonig yn digwydd pan fydd electronau falens yn cael eu trosglwyddo'n gyfan gwbl rhwng elfennau. Gyferbyn â bondio cofalent, mae'r bond cemegol hwn yn creu dau ïon â gwefr gyferbyniol. Mae'r metalau mewn bondio ïonig fel arfer yn colli eu electronau falens, gan ddod yn gation â gwefr bositif. Bydd yr anfetal yn ennill yr electronau o'r metal, gan wneud yr anfetal yn anion â gwefr negatif. Fel yr amlinellwyd, mae bondiau ïonig yn digwydd rhwng rhoddwr electron, fel arfer metal, a derbynnydd electronau, sy'n dueddol o fod yn anfetal.
Mae bondio hydrogen yn digwydd pan fydd atom hydrogen sydd wedi'i fondio i atom electronegatif yn ffurfio cysylltiad electrostatig ag atom electronegatif arall trwy deupolau neu wefrau sy'n rhyngweithio.
Adweithiau
Gellir trosi cyfansoddyn i gyfansoddiad cemegol gwahanol trwy ryngweithio ag ail gyfansoddyn cemegol trwy adwaith cemegol. Yn y broses hon, mae bondiau rhwng atomau'n cael eu torri yn y ddau gyfansoddion sy'n rhyngweithio, ac yna mae bondiau'n cael eu hailffurfio fel bod cysylltiadau newydd yn cael eu gwneud rhwng atomau. Yn sgematig, gellid disgrifio'r adwaith hwn fel, lle mae A, B, C, a D i gyd yn atomau unigryw; ac AB, AD, CD, a CB yn gyfansoddion unigryw.
Beneath The Rooftops of Paris
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Huner Saleem yw Beneath The Rooftops of Paris a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Huner Saleem.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Birol Ünel, Mylène Demongeot, Michel Piccoli, Maurice Bénichou, Mado Maurin, Marie Kremer, Nicolas Pignon, Rudi Rosenberg a Serge Chambon. Mae'r ffilm Beneath The Rooftops of Paris yn 98 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 300 sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder.
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Huner Saleem nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Snoddington
Pentref yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Snoddington. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Shipton Bellinger yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Test Valley.
NAMPT
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn NAMPT yw NAMPT a elwir hefyd yn Nicotinamide phosphoribosyltransferase (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 7, band 7q22.3.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn NAMPT.
Matt Beckett
Seiclwr proffesiynol o Gymru oedd Matt Beckett (ganwyd 13 Gorffennaf 1973 yn ardal Caerhirfryn ). Cynyrchiolodd Gymru yn Ras Ffordd Gemau'r Gymanwlad yn Kuala Lumpur, Maleisia, ym 1998. Ymddeolodd o seiclo proffesiynol tua 2009 ond mae'n dal i gystadlu, gan reidio dros glwb seiclo Abegavenny. Athro Technoleg Dylunio ydyw yn ôl ei alwedigaeth.
Bu'n un o Gyfarwyddwyr Seiclo Cymru ar y cyd gyda Jason Jones, Gareth Pugh a David England.
Priododd ei wraig, Rhiannon, yn 1997 ac mae ganddynt un plentyn.
Veracruz (talaith)
Un o 31 talaith ffederal Mecsico, yng de-ddwyrain y wlad, yw Veracruz , yn llawn Veracruz de Ignacio de la Llave (Nahwatleg: Totonicahpan, Totonakeg: Berakrus, Otomí: Bërakru). Mae gan y dalaith arwynebedd o 71.699 km², ac roedd y boblogaeth yn 6,901,110 yn 2000. Prifddinas y dalaith yw Xalapa de Enríquez.
Ymhlith dinasoedd Veracruz mae Veracruz, Coatzacoalcos, Córdoba, Minatitlán, Poza Rica, Orizaba a Tlacotalpan.
250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Veracruz ym Mecsico
Eryr rheibus y diffeithwch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Eryr rheibus y diffeithwch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: eryrod rheibus y diffeithwch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Aquila nipalensis; yr enw Saesneg arno yw Steppe eagle. Mae'n perthyn i deulu'r Eryr (Lladin: Accipitridae) sydd yn urdd y Falconiformes.
Fy Nyddiau Hardd
Ffilm ddrama a ffilm ramantus yw Fy Nyddiau Hardd a gyhoeddwyd yn 2002. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Eryr rheibus y diffeithwch
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. nipalensis, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.
Rala Rwdins
Prif gymeriad yng nghyfres Rwdlan yw Rala Rwdins, a theitl y gyfrol gyntaf yn y gyfres. Cafodd y gyfres o lyfrau Cymraeg i blant ei chreu gan yr awdures Angharad Tomos a'u cyhoeddi gan Y Lolfa yn Nhal-y-bont. Yn 1995, cynhyrchu Teledu Elidir cyfres deledu i plant meithrin o'r enw Rala Rwdins ar gyfer S4C.
Eryr rheibus y diffeithwch
Teulu
Mae'r eryr rheibus y diffeithwch yn perthyn i deulu'r Eryr (Lladin: Accipitridae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rala Rwdins
Yn Llydaweg
Mae'r 12 llyfr cyntaf wedi cael eu cyfieithu a'u cyhoeddi yn Llydaweg.
Fy Nyddiau Hardd
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Carlo Goldoni
Dramodydd o'r Eidal oedd Carlo Goldoni (25 Chwefror 1707 – 6 Chwefror 1793). Roedd yn enedigol o Fenis.
Der Weiße Äthiopier
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Tim Trageser yw Der Weiße Äthiopier a gyhoeddwyd yn 2015.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jürgen Vogel, Thomas Thieme a Paula Kalenberg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tim Trageser ar 28 Tachwedd 1969 yn Frankfurt am Main.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tim Trageser nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Soberton
Pentref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Soberton. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dinas Caerwynt.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,616.
Make Me a Star
Ffilm drama-gomedi a chomedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr William Beaudine yw Make Me a Star a gyhoeddwyd yn 1932. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Sam Mintz a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan John Leipold.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw ZaSu Pitts, Ben Turpin, Joan Blondell, Helen Jerome Eddy, Stuart Erwin, Arthur Hoyt, Charles Sellon, Oscar Apfel, Ruth Donnelly, Sam Hardy a Florence Roberts. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1932. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Tarzan The Ape Man ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Edward Dmytryk sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Beaudine ar 15 Ionawr 1892 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Canoga Park ar 3 Medi 1947. Mae ganddi o leiaf 4 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.