cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Men She Married
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Intolerance sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Travers Vale ar 31 Ionawr 1865 yn Lerpwl a bu farw yn Hollywood ar 24 Mehefin 1967.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Travers Vale nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Wood Dalling
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil poblogaeth o 209.
Tiger Bay
270px|bawd|Tiger Bay: llun o ddociau Caerdydd dros gan mlynedd yn ôl. Tiger Bay (Bae Teigr) oedd yr enw hanesyddol am yr ardal o amgylch porthladd Caerdydd, Cymru, yn cynnwys Tre-Biwt (Butetown). Ar un adeg hwn oedd un o borthladdoedd mwyaf a phrysuraf y byd. Ar ôl cyfnod hir o ddirywiad, mae'r ardal wedi cael ei hadnewyddu ac yn cael ei hadnabod fel Bae Caerdydd. Ond mae llawer o bobl leol yn dal i'w alw'n Tiger Bay (ni fagodd enw Cymraeg).
Hanes
Chwaraeodd datblygiad Dociau Caerdydd ran bwysig yn hanes datblygu dinas Caerdydd ei hun a dyfodd o fod yn dref arfordirol fechan i fod yn ddinas fwyaf Cymru a'i phrifddinas. Trwy'r dociau hyn yr allforwyd rhan helaeth o lo Cymoedd y De i weddill y byd, ac ar un adeg porthladd Caerdydd oedd un o'r porthladdoedd prysuraf yn y byd gyda 10,700,000 tunnell o lo yn cael ei allforio ohono erbyn 1913.
Tyfodd cymuned unigryw o gwmpas ardal y dociau; daeth gweithwyr y dociau a morwyr o bob rhan o'r byd i ymsefydlu yno a daethpwyd i'w adnabod fel 'Tiger Bay' oherwydd llif cryf y dŵr rhwng y dociau ac Afon Hafren.
Yn Tiger Bay ymgartrefodd pobl o tua 45 o genhedloedd, gan gynnwys Norwyaid, Somaliaid, Iemeniaid, Sbaenwyr, Eidalwyr, Gwyddelod a phobl o'r Caribî gan roi cymeriad amlddiwylliannol arbennig i'r ardal. Yn wahanol i hanes cymunedau o fewnfudwyr mewn dinasoedd mawr fel Efrog Newydd, ymododdai cymunedau [Diaspora|diaspora]] Tiger Bay i'w gilydd, gyda phobl yn cymysgu a phriodi.
Y tu allan i'r gymuned, roedd gan Tiger Bay enw am fod yn ardal galed a pheryglus. Un rheswm am hynny oedd y ffaith fod morwyr o bob rhan o'r byd yn aros yno dros dro wrth i'w llongau gael eu llwytho neu eu dadlwytho yn y dociau. O ganlyniad daeth Tiger Bay yn ardal golau coch adnabyddus ac roedd lefel trais a throsedd yn uchel hefyd a'r drwgweithredwyr yn dianc ar eu llongau o afael y gyfraith. Ond i'r bobl leol oedd yn byw yno ac yn ei adnabod roedd Tiger Bay yn lle cyfeillgar gyda chymuned glos.
Ar ôl yr Ail Ryfel Byd bu trai ar lewyrch y dociau a dirywiodd Tiger Bay yn ardal ddifreintiedig gyda nifer o adeiladau gwag a phrinder gwaith yno. Dirywiodd yn gyflym. Yn y 1960au dymchwelwyd y rhan fwyaf o'r tai teras, y tafarnau a'r siopau cornel.
Diwylliant a phobl
Yn y 19g, yng ngweddill Cymru a'r tu hwnt, roedd gan Tiger Bay dipyn o enw fel lle garw. Daeth yr enw "Tiger Bay" yn rhan o fratiaith y morwyr ar draws y byd am unrhyw ardal gyffelyb. Mae yna ddisgrifiad o 1865 yn datgelu mwy, wrth son am ardal o'r un enw yn Llundain. Byddai'r morwyr yn wyliadurws o'r gweithwyr rhyw ac eraill oedd yn llechu yng nghysgodion yr ardal, ac yn eu gweld fel teigrod yn barod i lamu ar y morwyr oedd wedi meddwi, a'u lladrata.
Canodd Meic Stevens am y 'Bay' a dociau Caerdydd. Saethwyd y rhan fwyaf o'r ffim Tiger Bay (1959) yn yr ardal a sêr y ffilm honno yw John Mills, ei ferch Hayley Mills yn ei rôl actio gyntaf, a Horst Buchholz.
Ganwyd y gantores Shirley Bassey yn Tiger Bay, yn ogystal â rheolwr tîm pêl-droed rhyngwladol Cymru, Ryan Giggs.
Ffiseg niwclear
200px|bawd|Cylch CNO Mewn ffiseg, mae ffiseg niwclear yn faes lle astudir yr adwaith rhwng gwahanol rannau o'r niwclews atomig a ganfyddir y tu mewn i'r atom. Caiff y pwnc ffiseg niwclear ei gymhwyso a'i ddefnyddio ar gyfer harneisio ynni niwclear ac er mwyn creu deunydd crai arfau niwclear. Yn sgil y gwaith yn y ddau faes hyn, cafwyd dros y blynyddoedd sawl isgynnyrch megis datblygiadau newydd mewn meddygaeth a chreu defnyddiau gwahanol mewn sawl maes arall, er enghraifft dyddio radiocarbon mewn archaeoleg.
Rhan o ffiseg niwclear ydy ffiseg gronynnau, sy'n ymwneud â chydberthynas gronynnau.
Crotamiton
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Crotamiton, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
On Our Merry Way
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwyr King Vidor a Leslie Fenton yw On Our Merry Way a gyhoeddwyd yn 1948. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Laurence Stallings a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Heinz Eric Roemheld. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Tiger Bay (ffilm 1959)
Ffilm o'r Deyrnas Unedig yw Tiger Bay (1959) sy'n serennu John Mills, ei ferch Hayley Mills yn ei rôl actio gyntaf, a Horst Buchholz.
On Our Merry Way
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1948. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Treasure of the Sierra Madre sy’n ffilm antur (cowboi i ryw raddau), gan John Huston. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Joseph H. August oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan James Smith sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Tiger Bay (ffilm 1959)
Fe'i ffiliwyd yn ardal Tiger Bay, Caerdydd, ac yng Nghasnewydd (ac yn benodol Pont Gludo Casnewydd, 12 milltir o Gaerdydd), a gwelir nifer o olygfeydd didwyll o ddiwylliant stryd y plant a diwylliant stryd pobl croenddu'r cyfnod. Ceir nifer o saethiadau hefyd o'r dociau, golygfeydd mewn tafarndai go iawn a'r wlad sy'n amgylchynnu'r ardal.
On Our Merry Way
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm King Vidor ar 8 Chwefror 1894 yn Galveston, Texas a bu farw yn Paso Robles ar 24 Awst 2014. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ac mae ganddo o leiaf 6 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd King Vidor nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Plasma
Gallai plasma gyfeirio at:
Bioleg cell:
Hebron, Ynys Môn
Pentrefan ger Maenaddwyn yng nghymuned Llanddyfnan, Ynys Môn, Cymru yw Hebron. Mae 136.7 milltir (220 km) o Gaerdydd a 217 milltir (349.2 km) o Lundain.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Protolestes furcatus
Mursen yn nheulu'r Megapodagrionidae yw'r Protolestes furcatus sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Protolestes.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
An Arvor
Mae An Arvor  (Ffrangeg: Larmor-Plage) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: Morbihan), Llydaw. Mae'n ffinio gyda ac mae ganddi boblogaeth o tua.
Naar Fruen Gaar Paa Eventyr
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr August Blom yw Naar Fruen Gaar Paa Eventyr a gyhoeddwyd yn 1913. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Georg Borup.
88:88
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Isiah Medina yw 88:88 a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada.
Naar Fruen Gaar Paa Eventyr
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carl Alstrup, Carl Lauritzen, Agnes Andersen ac Else Frölich.
An Arvor
Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
Naar Fruen Gaar Paa Eventyr
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1913. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raja Harishchandra sef ffilm fud o India gan Dadasaheb Phalke. Johan Ankerstjerne oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gwalchdylluan Papwa
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gwalchdylluan Papwa (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwalchdylluan Papwa) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Uroglaux dimorpha; yr enw Saesneg arno yw Papuan hawk owl. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: Strigidae) sydd yn urdd y Strigiformes.
Naar Fruen Gaar Paa Eventyr
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm August Blom ar 26 Rhagfyr 1869 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 23 Mehefin 2010. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1893 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gwalchdylluan Papwa
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn U. dimorpha, sef enw'r rhywogaeth.
Naar Fruen Gaar Paa Eventyr
Gweler hefyd
Cyhoeddodd August Blom nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
88:88
Mae'r ffilm 88:88 (ffilm o 2015) yn 68 munud o hyd.
An Arvor
Poblogaeth
Population - Municipality code56107
Etodolac
Mae etodolac yn gyffur gwrthlidiol ansteroidaidd (NSAID) a gafodd ei gymeradwyo gan Weinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau UDA yn Ionawr 1991. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₇H₂₁NO₃. Mae etodolac yn gynhwysyn actif yn Lodine.
The Shiralee
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Leslie Norman yw The Shiralee a gyhoeddwyd yn 1957. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Awstralia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Leslie Norman a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan John Addison.
Etodolac
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Mister Universum
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Berta Valin Escofet a Stefan Höh yw Mister Universum a gyhoeddwyd yn 2016.
The Shiralee
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Elizabeth Sellars, Rosemary Harris, Peter Finch, Russell Napier, Niall MacGinnis a John Phillips. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Mister Universum
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Berta Valin Escofet oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Berta Valin Escofet sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Berta Valin Escofet nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Shiralee
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1957. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Bridge on the River Kwai sy’n ffilm ryfel llawn propaganda a wnaed yn America-Lloegr, gan y cyfarwyddwr ffilm David Lean. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Paul Beeson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
88:88
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper.
The Shiralee
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leslie Norman ar 23 Chwefror 1911 yn Llundain a bu farw yn yr un ardal ar 18 Ionawr 1976. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1930 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Lluman
Baner ar gyfer llong neu uned filwrol yw lluman, sydd fel arfer yn wahanol i'r faner genedlaethol.
Wood Norton, Norfolk
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 217.
The Shiralee
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Leslie Norman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
88:88
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Isiah Medina ar 11 Mawrth 1991 yn Toronto. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 13 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Isiah Medina nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mujeres Al Borde De Un Ataque De Nervios
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Pedro Almodóvar yw Mujeres Al Borde De Un Ataque De Nervios a gyhoeddwyd yn 1988. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Lleolwyd y stori ym Madrid ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Pedro Almodóvar a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bernardo Bonezzi. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Antonio Banderas, María Barranco, Javier Bardem, Carmen Maura, Loles León, Rossy de Palma, Chus Lampreave, Agustín Almodóvar, Julieta Serrano, Kiti Mánver, Fernando Guillén Gallego, Imanol Uribe, Eduardo Calvo, Joaquín Climent, Mary González a Ángel de Andrés López. Mae'r ffilm Mujeres Al Borde De Un Ataque De Nervios yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Hard sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. José Luis Alcaine Escaño oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan José Salcedo sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pedro Almodóvar ar 25 Medi 1949 yn Calzada de Calatrava. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1974 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pedro Almodóvar nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Correctionville, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Correctionville, gan gynnwys:
Darjeeling
200px|bawd|Lleoliad Darjeeling yn India Brynfa (hill-station) tua 6,700 troedfedd (2,037 m) uwch lefel y môr, wrth droed yr Himalaya ym mryniau Gorllewin Bengal, gogledd-ddwyrain India yw Darjeeling; mae'n golygu hefyd hefyd y rhanbarth o'r un enw, Darjeeling District, sy'n cynnwys tref Darjeeling ei hun, Kalimpong, Kurseong a Siliguri, gyda phoblogaeth o tua 1.4 miliwn (a'r mwyafrif yn byw yn Siliguri, wrth droed y bryniau).
Mae'r enw yn llygriad o'r enw Tibeteg Dorje-ling ("mangre'r taranfollt"). Mae mwyafrif y boblogaeth o dras Nepalaidd ac yn siarad Nepaleg. Ceir hefyd nifer sylweddol o ffoaduriaid Tibetaidd ynghyd â chanran isel o Fengalwyr a phobl o rannau eraill o India. Yn ogystal ceir rhai pobl Lepcha, trigolion brodorol Sikkim a'r cylch, yn byw yn y bryniau. Mae'r economi yn seiliedig ar dyfu te.
Otto Neurath
Athronydd a chymdeithasegydd o Awstria oedd Otto Neurath (10 Rhagfyr 1882 – 22 Rhagfyr 1945). Dadleuodd dros "Undod y Gwyddorau" a chymwyso athroniaeth er budd gwyddoniaeth. Defnyddiodd positifiaeth resymegol i lunio sail i ddamcaniaeth economaidd ymddygiadol.
Darjeeling
Y cefndir
250px|bawd|Golygfa dros Darjeeling gyda [[Kanchenjunga yn y cefndir, o Tiger Hill]] Hyd at ddechrau’r 18g yr oedd bryniau Darjeeling a Kalimpong yn rhan o Sikkim. Yn 1706 collodd Sikkim ardal Kalimpong i Bhwtan ac yn 1780 cipiodd rheolwyr Gorkhaidd Nepal weddill y diriogaeth. Arweiniodd hyn at wrthdaro rhwng y Gorkhiaid a’r British East India Company a reolai Bengal ar y pryd. Ar ôl cyfres o fân ryfeloedd gorchfygwyd y Gorkhiaid a meddianwyd yr ardal i’r de o Darjeeling gan y Cwmni dan gytundeb â Sikkim a olygodd hefyd fod y Prydeinwyr yn gwaranti sofraniaeth Sikkim ac yn cyfryngu rhwng y wlad honno a’i chymdogion.
Yn 1828 anfonwyd dau swyddog Prydeinig i asesu’r sefyllfa yn ardal Darjeeling. Awgrymodd y swyddogion y byddai Darjeeling yn safle ardderchog i godi iechydfa a brynfa, ar lun y rhai yr oedd y Prydeinwyr eisoes wedi’u sefydlu yn Shimla, yn 1819, ac yn llefydd eraill yng ngogledd-orllewin India, lle gallai swyddogion y Cwmni a’u teuluoedd ddianc o dro i dro rhag gwres a lleithder Bengal. Ar sail adroddiad y swyddogion aeth yr awdurdodau yn Calcutta ati i berswadio raja Sikkim i roi Darjeeling i’r Prydeinwyr yn gyfnewid am stipend flynyddol o 3000 Rupee (a godwyd i Rs 6000 yn 1846). Yn ogystal â bod yn safle dymunol ar gyfer yr iechydfa byddai hynny'n rhoi cyfle i’r Prydeinwyr gadw golwg ar weithgareddau Nepal a Bhwtan ac yn eu galluogi i reoli’r fasnach bwysig rhwng dwyrain India a Thibet.
Otto Neurath
Cafodd ei addysg yn Fienna a Berlin. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf bu'n rhan o weriniaeth gomiwnyddol Bafaria, a chafodd ei garcharu am hynny. Dychwelodd i Fienna i ymgyrchu dros ddiwygiadau Marcsaidd, ac yno bu'n rhan o Gylch Fienna. Fe drefnodd cynadleddau rhyngwladol mewn ymdrech i hybu'r cyfathrebu rhwng disgyblaethau'r gwyddorau, a golygodd y gwyddoniadur International Encyclopedia of Unified Science (1937). Symudodd i'r Iseldiroedd ym 1934, ac i Loegr ym 1941 i ffoi o'r Natsïaid.
Ysgrifennodd Neurath ar amryw bynciau, gan gynnwys systemau dosbarthu, cymdeithaseg gymharol, ac economeg.
Bywyd cynnar
Ganwyd yn Fienna yn fab i'r economegydd Iddewig Wilhelm Neurath a'i wraig Gertrud Kaempffert. Cafodd Otto ei fagu'n Gatholig.
Profiadau Athro o Gymru yn Lerpwl (1961-66)
Un o broblemau Gogledd Cymru yn ystod pumdegau a chwedegau’r ganrif ddiwethaf oedd gor gynhyrchu athrawon. Aeth amryw, rhai cannoedd, o ddewis neu o raid, i ddysgu yn ninas Lerpwl, a ystyrid yn brifddinas Gogledd Cymru. Yn ogystal, ‘roedd nifer fawr o nyrsus o Ogledd Cymru, yn gweini yn ysbytai’r ddinas.
Darjeeling
Prydain a Sikkim
250px|bawd|Y temlau ar Observatory Hill, Darjeeling bawd|250px|Eglwys Sant Andreas, Darjeeling Ofnai’r Tibetwyr fod Prydain yn ceisio meddiannu Sikkim, a oedd yn ddeiliad i Dibet, gyda’r bwriad o ymestyn eu dylanwad i Dibet ei hun. Ar sawl ystyr roeddent yn llygad eu lle canys dirywiodd economi Lhasa a dwyrain Tibet a dechreuodd cynnyrch rhad y gerddi te newydd yn Darjeeling ddisodli’r te drytach a oedd yn cael ei fewnforio i Dibet o Tsieina. Roedd Sikkim ei hun yn rhanedig gyda phlaid ddylanwadol, a arweinwyd gan y prif weinidog, yn ceisio rhwystro’r raja rhag ildio rhagor i’r Prydeinwyr. Pan arestiwyd y botanegydd Joseph Hooker a Dr Campbell, swyddog gweinyddol yn Darjeeling, gan y blaid wrth-Brydeinig wrth iddynt ymweld â Sikkim yn 1849 dan gytundeb rhwng y raja a’r Prydeinwyr gwaethygodd y sefyllfa. Ildiodd y Sikkimiaid i fygythion milwrol y Prydeinwyr, rhyddheuwyd y gwystlon a chyfeddianwyd yr hyn a oedd yn weddill o diriogaeth Sikkim i’r de o’i ffin bresennol. Cynddeiriogwyd y Tibetwyr, a ofnai gael eu gwasgu oddi ar y map gwleidyddol yn ysglyfaeth i’r Gêm Fawr rhwng Prydain, Rwsia a Tsieina am reolaeth yng Nghanolbarth Asia, ac yn 1886 anfonodd Tibet gwmni o filwyr i Sikkim. Fe’u gorchfygwyd yn rhwydd gan gatrawd o filwyr Prydeinig a gorfodwyd y Tibetwyr i ildio ei hawl ar Sikkim gan y llu ymgyrch Prydeinig a anfonwyd i Lhasa yn 1888. Parhaodd Darjeeling i ffynnu ac mae’n dal i gael ei rheoli o Calcutta heddiw, fel rhan o dalaith Gorllewin Bengal.
Arwr Arwr Captor Brenin
Ffilm ddogfen yw Arwr Arwr Captor Brenin a gyhoeddwyd yn 1924. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Odrodzona Polska ac fe’i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyll.
Darjeeling
Prydain a Sikkim
Er bod pentref bach wedi bodoli yn Darjeeling cyn rhyfeloedd Sikkim â Nepal a Bhwtan yn y 18g, pan ddaeth y Prydeinwyr yno dim ond mynachlog Dibetaidd oedd ar y bryn coediog, ar y copa a adweinir fel 'Observatory Hill' heddiw. Tyfodd Darjeeling yn gyflym. Agorwyd ffordd iddi yn 1840 ac erbyn 1857 roedd ganddi boblogaeth o ryw 10,000. Roedd llawer o’r bobl hyn yn Nepalwyr, o dras Gorkhaidd yn bennaf, a ddenwyd i weithio yn y gerddi te a oedd yn ymledu dros y bryniau. Erbyn heddiw mae’r rhan fwyaf o’r boblogaeth yn Nepalwyr a’r Nepaleg yw prif iaith y bryniau.
Plasma (ffiseg)
Yn nhermau y defnydd o'r gair mewn ffiseg a cemeg, nwy ïoneiddiedig gyda chyfradd neilltuol o electronau rhydd ynddo, yn hytrach na'u bod yn rhwym wrth atom neu moleciwl, yw plasma. Mae gallu y siarsau positif a negyddol, mewn canlyniad, i symud o gwmpas yn gymharol annibynnol oddi ar ei gilydd yn galluogi'r plasma i fod yn drydanol ddargludol fel ei fod yn ymateb yn gryf i feysydd electromagnetig. Mae gan blasma felly briodoleddau gwahanol iawn i eiddo soletau, hylifau ney nwyon ac felly fe'i ystyrir yn gyflwr arbennig o fater. Fel rheol mae plasma i'w cael ar ffurf cymylau tebyg-i-niwl niwtral (e.e. sêr).
Kingsland
Ardal yn nhref Caergybi, Ynys Môn, Cymru, yw Kingsland. Mae 140 milltir (225.2 km) o Gaerdydd a 226.6 milltir (364.7 km) o Lundain.
Novem
Ffilm cerddoriaeth boblogaidd yw Novem a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Kingsland
Cynrychiolir yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw.
Arwr Arwr Captor Brenin
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1924. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Nibelungen sef ffilm ffantasi Almaenig mewn dwy ran, gan Fritz Lang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Novem
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Profiadau Athro o Gymru yn Lerpwl (1961-66)
Dechrau'r daith
Yn mis Medi 1961 dechreuodd athro ifanc o Lanrug ei yrfa yn Ysgol Iau Prince Rupert, Whitefield Road, Lerpwl. Anodd credu sut y cafodd y stryd yr enw gan nad oedd dim llain gwyrdd, na fawr o liw gwyn o gwmpas!
Novem
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Profiadau Athro o Gymru yn Lerpwl (1961-66)
Dechrau'r daith
bawd|chwith|300px|Ffatri Ogdens cyn i’r chwalfa fawr ddigwydd yn yr ardal pan chwalwyd y rhan helaethaf o’r tai dan yr enw ‘slum clearance’
Darjeeling
Gorkhaland
Ar ôl annibyniaeth India cryfhaodd y teimlad fod llywodraeth bell Gorllewin Bengal yn gwahaniaethu yn erbyn y Gorkhiaid gan fod rhaid iddynt ddysgu Bengaleg i gael swyddi gan y llywodraeth ac nid oedd statws i’r Nepaleg o gwbl. Daeth pethau i’w pen yn yr 1980au pan welwyd terfysg ar raddau mawr yn y bryniau. Collodd rhai cannoedd o bobl eu bywydau a bu’n rhaid i fyddin India symud i mewn i adfer rheolaeth. Y brif blaid y tu ôl i’r helyntion hyn oedd y Gorkha National Liberation Front (GNLF), dan arweiniad Subash Ghising, a oedd yn galw am sefydlu talaith ffederal annibynnol, o fewn India, wrth yr enw Gorkhaland. Roedd Plaid Gomiwnyddol (Farcsaidd) India (CPI-M) yn gyfrifol am lawer iawn o’r trais hefyd. Yn dilyn trafodaethau â’r llywodraeth ganolog cytunwyd ar gyfaddawd a sefydlwyd y Darjeeling Gorkha Hill Council (DGHC) yn 1988. Erys Darjeeling yn rhan o Orllewin Bengal ond erbyn hyn mae’n mwynhau llawer mwy o reolaeth ar faterion lleol. Serch hynny mae’r ymgyrch i greu Gorkhaland yn parhau ac yn dominyddu bywyd gwleidyddol Darjeeling heddiw.
Y "Trên Tegan"
250px|bawd|Dolen Batasia Mae'r trên bach sy'n cysylltu New Jalpaiguri a Darjeeling yn un o'r rheilffyrdd lled cyfyng enwocaf yn y byd. Fe'i adeiladwyd yn bennaf i gludo cynnyrch y gerddi te i Galcutta er mwyn ei allforio i Brydain ac Ewrop a hefyd i gael offer mecanyddol trwm i fyny i'r bryniau. Dechreuwyd y gwaith ar y rheilffordd yn 1879 ac yn 1881 stemiodd y trên bach cyntaf i mewn i orsaf Darjeeling. Roedd y gwaith yn golygu creu nifer fawr o ddoleni tynn a phontydd ac yn sialens aruthrol i'r peirianwyr, yn arbennig Dolen Batasia, 2 milltir o Darjeeling, lle mae'r trên yn gorfod rhedeg yn ei ôl fesul rhan o'r trac igam-ogam er mwyn ei ddringo. Erbyn heddiw mae'r rheilffordd a'i injans hynafol yn un o brif atyniadau twristaidd gogledd-ddwyrain India ond yn ogystal mae'n dal i wneud ei waith ymarferol yn cludo te i lawr i'r gwastadoedd a nwyddau i fyny i'r bryniau.
Profiadau Athro o Gymru yn Lerpwl (1961-66)
Dechrau'r daith
Roedd ysgol ar gyfer babanod hollol ar wahân ar y llawr gwaelod a’r Ysgol Iau gyda rhyw 450 po ddisgyblion, ar y llawr cyntaf ac roedd adeilad arall ar gyfer disgyblion Blwyddyn 4 mewn stryd gyfagos, drws nesaf i swyddfeydd Barker and Dobson. Roedd y nifer o blant yn y dosbarthiadau yn amrywio o 36  i 45 dros y pum mlynedd, ond roedd yn hapus iawn yno gyda bron i hanner yr athrawon yn siarad Cymraeg – Olive Roberts o Lanrug, Nance Williams o Gaernarfon, Eileen Williams o Ynys Môn a Keith Williams o Langefni ac eraill yn ddisgynyddion oedd yn deall tipyn go lew o Gymraeg. Mae’n debyg eu bod braidd yn ‘ddifanars’ yn siarad Cymraeg gyda'i gilydd oherwydd ar ôl bod yno am rhyw dair wythnos, fe ddywedodd y ddirprwy, yn ddigon sarcastig, “So you can speak English then!”
Roedd pwyslais mawr ar ddysgu nofio yn yr ysgol, ond roedd yn rhaid cerdded hefo’r plant drwy’r strydoedd cefn i Bwll Nofio Margaret Street. Braidd yn gyntefig oedd hi yno, ond y broblem fwyaf fyddai cael rhai o’r plant yn ddigon glân i fynd i’r dŵr, yn enwedig ar ôl gwyliau’r haf. Treuliai ambell un bron i wers gyfan o dan y gawod. Hefyd, roedd bri ar chwaraeon, ond eto, ar gyfer pêl-droed, rhaid oedd cerdded hefo’r plant i Barc Newsham cryn bellter i ffwrdd. Yn ddiweddarach, caent eu cludo i Dwerryhouse Lane ar gyrion y ddinas. Gyda dau dîm pêl-droed, ac yntau’n ifanc(!!) fe’i cedwid yn brysur hefo’r timau, ac ar y gwasanaeth cyhoeddus y teithient o le i le. Cofia gyrraedd un o’r caeau ger Townsend Lane, un tro, ac un o’r hogiau ar frys i fynd i’r toiled. Gwelai ei fod yn anelu am un y merched, a gofynnodd i ble ‘roedd yn mynd? Yr ateb gafodd, “To the laddies!”
Pan oedd un athro ar dyletswydd yn yr iard daeth geneth ato a chynnig rhyw fisgedi siocled oedd ganddi. Gwrthododd yr athro ond roedd yr eneth yn mynnu gan ddweud bod ganddi fwy na digon gan bod ei chwaer yn dod â hwy gartref o’r ffatri yn ei dillad isaf!
I ddangos sut mae pethau wedi newid mewn ysgolion ers y dyddiau hynny, y prifathro, Albert Cain, gŵr hynaws o Ynys Manaw, fyddai’r cyntaf i adael yr adeilad bob dydd! Safai ar ben y grisiau am 4y.p. gyda’r Daily Post yn un llaw a chwib yn y llall. Chwythai’r chwib cyn diflannu i lawr y grisiau ac anelu am Ysgol Gwladys Street (ger Cae Everton) i godi ei wraig oedd yn brifathrawes yno. Credai bod unrhyw un oedd yn mynd â gwaith ysgol gartref hefo fo yn hanner call! Ei dri phwynt ar gyfer bod yn athro da oedd 1. cyrraedd yr ysgol erbyn chwarter i naw (i yfed te ran amlaf!), 2. bod eich dosbarth yn ddistaw ac yn drydydd cadw cofrestr taclus!
Ble i fyw?
Bu'n ddigon ffodus i gael lle i aros yn 5 Kemlyn Road, Anfield. Roedd y tŷ gefn yn gefn â chae pêl-droed Lerpwl (oedd yn yr ail adran bryd hynny!). O gerdded allan o’r tŷ heibio rhif 3, roeddech yn y fynedfa i’r Kop! Bellach, mae’r tai yna wedi llwyr ddiflannu a’u llyncu gan y Clwb.
Rhai o chwaraewyr Lerpwl
bawd|chwith|400px|Y dorf yn ymgasglu tu allan i'r Kop yn Kemlyn Road Mwy o fonws byth oedd bod un o chwaraewyr ifanc Lerpwl, Albanwr o’r enw Willy Fern yn aros yn yr un tŷ. Doedd o ddim yn hoffi Ian St John o gwbl, gan ei fod yn credu bod hwnnw yn ei gadw allan o’r tîm cyntaf. Un stori ddigri am Ian St John oedd am arwydd tu allan i eglwys: “What would happen if Jesus Christ came to Liverpool?” Roedd rhyw wag wedi ychwanegu “He’d play St John at inside left!” Un aelod o’r tîm cyntaf fyddai’n galw i weld Willy oedd Tommy Leishman, yr hanerwr chwith. Ta waeth, bu hiraeth Willy yn drech na fo ac aeth i weld y rheolwr, Bill Shankly i drafod y mater. Cafodd Willy ei siomi’n fawr pan ddywedodd Shankly wrtho, “Scotland stinks!” a dychwelodd i’r Alban i chwarae i Hamilton Academicals! Ar ôl te byddai criw o chwaraewyr ifanc Lerpwl yn ymgynnull am gêm yn Stanley Park a thrwy Willy daeth y Cymro ifanc i adnabod Gordon Wallace oedd yn chwaraewr pur dda, ond iddo gael nifer o anafiadau, a Monty McLaren oedd yn un o bedwar o frodyr oedd yn gôl-geidwaid. Dave McLaren yn Sheffield Wednesday, oedd y mwyaf adnabyddus.
Helygen bêr
Coeden gollddail fechan o deulu'r helygen yw Helygen bêr sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Salicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Salix pentandra a'r enw Saesneg yw Bay willow. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Helygen Beraroglaidd.
Jagten Paa Gentleman-Røveren Singaree
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr August Blom yw Jagten Paa Gentleman-Røveren Singaree a gyhoeddwyd yn 1911. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alwin Neuß, Einar Zangenberg, Ella la Cour, Otto Lagoni ac Ellen Kornbeck.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1911. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Uffern Dante (L'Inferno’), sef ffilm o’r Eidal gan Giuseppe de Liguoro a Francesco Bertolini.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm August Blom ar 26 Rhagfyr 1869 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 23 Mehefin 2010. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1893 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Profiadau Athro o Gymru yn Lerpwl (1961-66)
Rhai o chwaraewyr Lerpwl
Byddai gŵr y llety yn cael bath bob bore Sadwrn a’i eiriau olaf bob tro fyddai, ”I’m off to play with my boats.” Yn digwydd bod, roedd dosbarth yr athro ifanc yn adeiladu cychod bach hefo bocsys matsis, a bu’r demtasiwn yn ormod. Un bore Sadwrn tywalltwyd tipyn o ddŵr i’r bath a gosod rhyw bedair o’r cychod i arnofio. Yn anffodus, daeth y paent i ffwrdd oddi ar y cychod a ‘lliwio’r bath! Wps!
Ar ddechrau’r ail flwyddyn symudodd i 9 Arundel Avenue, yn ne’r ddinas,yn ardal Parc Sefton, i rannu fflat gyda Gwynfor Roberts, Rhos Goch. Gwyn Jones o Ddwyran, a Trystan Turton. Dyna beth oedd profiad! Roedd yna wyth o ferched, yn Gymry Cymraeg, yn byw mewn fflatiau eraill yn y tŷ. Ganddo fo ‘roedd y gwaith o siopa a hynny fel arfer yn y Coop yn Smithdown Road, a merched y siop fyddai fel arfer yn cynghori beth fyddai'r pryd y noson honno. Byddai Gwyn yn dod â sachaid o datws o Ddwyran bob hyn a hyn, ac roedd ganddynt hen sosban sglodion a gadwodd i fynd i bob pryd am y flwyddyn. Gwyrth na wnaethant ddioddef stumogau drwg! Dim ond ar Ddydd Sadwrn byddai Gwyn yn cael brecwast- a hynny drwy ymweld â Chaffi Lewis’s ar y llawr uchaf yn y siop yn y dref!
Dylanwad y capeli
Roedd dylanwad y capeli ar lannau Afon Mersi yn gryf iawn bryd hynny. Mewn copi o ‘Y Bont ‘ cylchrawn Cymry Glannau Mersi, Chwefror 1963, mae yna adroddiadau gan ddeunaw o gapeli Cymraeg, Anfield Road (M.C.), Balliol Road (B.), Bebington (E.F.), Douglas Road (M.C.), Earlsfield Road (B.), Edge Lane (M.C.), Eglwys y Drindod (M.C.), Heathfield Road (M.C.), Rake Lane (M.C.), Runcorn (M.C.), Salem, Penbedw (M.C.), Southport (M.C.), Spellow Lane (E.F.), Walton Park (M.C.), Stanley Road (M.C.), Waterloo (M.C.), Woodchurch Road (M.C.) a Woodlands (B.). Gwyddys fod yna rai eraill hefyd – Oakfield Road (E.F.) a Garston (M.C.) yn eu plith. Roedd gan yr athro ddewis o dri chapel Cymraeg o fewn pum munud i gerdded yno, sef Anfield Road, Douglas Road ac Oakfield Road. Yn rhyfeddol, roedd dau weinidog yn dod o’r un pentref ag ef -Llanrug, sef Cledwyn Griffiths a Tudor Owen. I Anfield Road y penderfynodd fynd.
Pêl-droed
bawd|chwith|400px|Tîm Pêl-droed Cymry Lerpwl 1962 Rhes gefn: Selwyn Jones, Roderick Owen, Myfyriwr 1, E.P. Roberts, Gareth Pritchard, Emrys Hughes. Rhes flaen: Myfyriwr 2, John Partington Jones, Wyn Jones, Aled Pritchard a Gwynfor Roberts.
Roedd eu cae pêl-droed ym Mharc Sefton a’r tîm yn chwarae yn rheolaidd yng Nghyngrair Ysgolion Sul Lerpwl, yn y drydedd adran. Gwaith llafurus bore Sadwrn, pan fyddai gêm gartref, oedd gosod y goliau a marcio’r cae hefo llwch lli, ac ar ddiwedd pob gêm byddai’n rhaid tynnu’r goliau yn ddarnau a’u cadw’n saff at y tro nesaf! Doedd rhain ddim yn dasgau hawdd os byddai’n arllwys y glaw, neu pan oedd eira ac oerni’r gaeaf. Cymysglyd oedd eu canlyniadau – yn dibynnu faint o’r tîm fyddai wedi dychwelyd i Gymru ar y penwythnos. Doedd ambell reffari ddim yn hoffi eu clywed yn siarad Cymraeg hefo’i gilydd ac ai pethau’n o ddrwg gydag ambell un ohonynt, yn enwedig gydag un waeddodd, “Stop speaking that silly language!” Deallwn mai dim ond Roderick sydd ar ôl yn Lerpwl o’r criw erbyn hyn! Dan nawdd y Clwb Cymraeg a Chymru Fydd, oedd yn cyfarfod yn Upper Parliament Street roedd y tîm yn cael ei redeg ac roedd y fan honno yn gyrchfan i nifer fawr o Gymry Cymraeg – y rhan helaethaf yn athrawon a nyrsus. Nos Sul, mae’n debyg oedd y mwyaf poblogaidd gyda chanu emynau yn dechrau am 9yh. Beti Williams fyddai meistres y piano fel arfer, a Roderick Owen neu Alan Morris yn arwain. Hefyd, ar nos Sadyrnau cynhelid dawnsiau o bryd i’w gilydd ac yno dechreuodd ganlyn y ferch a ddaeth yn wraig iddo am dros hanner can mlynedd ar ôl ei danfon i’w fflat o un o’r dawnsiau hyn!
Yr Urdd
Roedd sawl Aelwyd ar lannau Mersi bryd hynny, ond y ddwy a gofia ef yw Aelwyd Anfield oedd yn cyfarfod yn Ysgoldy Oakfield Road ac Aelwyd y De oedd yn cyfarfod yn Ysgoldy Capel y Drindod, Princes Road.
bawd|chwith|400px|Capel y Wesleaid, Oakfield Road, ble cynhelid Aelwyd Anfield
Cynhelid cyfarfodydd diddorol ac roedd ganddynt Barti Noson Lawen yn Aelwyd Anfield oedd yn mynd o gwmpas i ddiddori cymdeithasau ar ddwy ochr yr afon. Bu y delynores amryddawn, o Gaernarfon yn wreiddiol, Doris Ann Rowlands, yn eu diddori un noson a’r athro yn cael y dasg o gario’r delyn nol a blaen i’w chartref yng ngogledd y ddinas mewn hen fan a brynodd am £150 ar ei ail flwyddyn! Tipyn o lanast fu honno gan iddi dorri i lawr mewn sawl lle yn y ddinas gan gynnwys Twnnel Mersi! Roedd ganddo 7 ‘set’ o oleuadau traffig i’w croesi ar y ffordd i’r ysgol ac os byddai’r injan yn methu, rhaid fyddai, oherwydd nam ar y ‘starter’  agor y ‘bonnet’ a’i ryddhau hefo sbaner! Gallwch ddychmygu’r helyntion gyda gyrwyr diamynedd eraill yn methu pasio! Roedd Alwyn Jones yn awyddus iawn i gystadlu ‘Canu Cerdd Dant’ mewn cyfres radio ‘Sêr y Siroedd’ oedd yn boblogaidd bryd hynny. Perswadwyd mam Alwyn (gwraig y Parch. W.D. Jones, Edge Lane) i godi parti yn ei erbyn. ‘O tyn y gorchudd yn y mynydd hyn’ oedd eu cân, ond doedd hi ddim yn gystadleuaeth a dweud y gwir, a llwyddodd Alwyn i fynd drwodd i’r rownd nesaf yn hawdd! bawd|de|400px|Theatr y Cranes yn Stryd Hanover, ble perfformiwyd nifer o'r dramau. Bellach, Theatr Epstein yw’r enw i gofio am y gŵr fu’n gyfrifol am y Beatles
Roedd yr Aelwyddydd hefyd yn gyfrifol am lwyfannu drama yn Theatr y Cranes bob blwyddyn, ac yn Rhagfyr, 1962, buont yn perfformio ‘Cyfyng –Gyngor’ drama dair act go heriol gan Huw Lloyd Edwards gydag E. Alwyn Hughes yn cynhyrchu. Tydi pethau yn newid!- tri swllt a chwe cheiniog oedd pris tocyn! Rhan yr hen ŵr, Dr Morris, gafodd Gareth Pritchard, a’r actorion eraill oedd Ann Williams (Waterloo), Selwyn Jones, Gwynfor Roberts, Gwyn Jones, Ann Roberts a Margaret Thomas. Yn ddiweddarach cawsant eu gwahodd i berffomio’r ddrama yn yr Wyddgrug. Yn 1965, penderfynwyd ceisio codi arian tuag at Eglwys Heathfield Road drwy gynnal noson o ddramau Wil Sam. Y ddwy a ddewiswyd oedd ‘Y Dyn Codi Pwysau’ a ‘Y Gadair Olwyn’ gyda’r diweddar erbyn hyn, Humphrey Wyn Jones yn cynhyrchu un a Roderick Owen yn cynhyrchu’r llall. R oedd (y diweddar erbyn hyn) Emrys Hughes (Cwm y Glo gynt) yn un defrydol ar gyfer rhan y dyn codi pwysau! Yna, trefnodd yr Aelwydydd gystadleuaeth dramau un act yn Theatr y Crane a phenderfynodd Roderick y buasai ei gwmni o yn cystadlu gyda’r ‘Gadair Olwyn’. Morris Jones, Hen Golwyn, un fu’n enwog gyda Theatr Garthewin oedd yn beirniadu. Roedd yr athro ifanc yn eithaf hyderus fel yr hen ŵr yn y gadair olwyn gan nad oedd ganddo air i’w ddweud – dim ond gwneud sŵn! Ond, Ow! Pan ddaeth y feirniadaeth, dyma Morris Jones yn dweud mai nid dyna’r math o sŵn fyddai hen ŵr yn ei wneud! Dyna ddiwedd ei yrfa fel actor!
Ymweld ag ysbytai
Un orchwyl fyddai’n digwydd yn aml oedd ymweld â’r gwahanol ysbytai. Byddai ei fam yn anfon llythyrau i ddweud bod hwn a hwn, neu hon a hon o Lanrug a’r cyffiniau yn un o ysbytai Lerpwl- y Royal oedd yr un fwyaf ‘poblogaidd’. Wrth gwrs, rhaid cofio bod nifer fawr o nyrsus o Gymru yn gweithio yn yr ysbytai bryd hynny, ond y gred gyffredinol oedd mai nyrsus Ysbyty Alder Hey oedd y rhai mwyaf cefnogol i’r cymdeithasau Cymraeg (a’r tîm pêl-droed).
Priodi
Ar ôl priodi yn 1964 dyma symudodd i fflat yn Queens Drive, Mossley Hill, drws nesaf ond un i Alun a Ceri Roberts a’u plant, Elizabeth, Sian a Gareth (doedd Marian heb ei geni bryd hynny). Y Bedyddwyr oedd biau’r tŷ, wedi ei adael iddynt mewn ewyllys ar gyfer cenhadon oedd yn dychwelyd am seibiant o wledydd pell. Gan nad oedd cenhadon ei angen bryd hynny, cawsant gartref dros dro. Ond daeth stori drist yn fuan wedi iddynt gyrraedd. Roedd teulu y wraig oedd yn y fflat arall yn ymfudo i Awstralia a hithau yn symud i’w tŷ hwy yn Allerton. Yn fuan wedi iddi symud, a chyn i’w theulu adael Lerpwl, cafodd ei llofruddio. Arestiwyd ei nai oedd rhyw un ar bymtheg oed a bu’n rhaid iddo sefyll ei brawf. Rose Heilborn oedd yn ei amddiffyn ac fe’i cafwyd yn ddi-euog.
Yn 1965, bu cryn ddathlu yn Lerpwl adeg canmlwyddiant y Mimosa yn hwylio o’r porthladd i Batagonia gyda nifer o bobl wedi gwisgo dillad o’r oes o’r blaen ar gyfer noson o wledda a chyngerdd ar y ‘Royal Iris’.
Y llongwyr o Gymru
Ymhlith y llongwyr yn gweithio allan o Lerpwl, ond heb grwydro ymhell, ‘roedd Dafydd Evans o Foelfre (Dafydd Llongwr i bawb), mab Richard Evans arwr Bad Achub Moelfre, oedd yn gefnogol iawn i’r bywyd Cymraeg yn y ddinas. bawd|chwith|300px|Y ‘Melampus’ a’r ‘Agapenor’ yn gaeth yng Nghamlas Suez Roedd yna nifer fawr o Gymry Cymraeg yn llongwyr bryd hynny oedd yn defnyddio Lerpwl fel eu porthladd ‘cartref’, yn enwedig felly hefo Cwmni Blue Funnel. Yn eu mysg ‘roedd brawd yng nghyfraith yr athro, Eric, a hwyliodd i bedwar ban byd gyda ‘Lamport and Holt’ a ‘Blue Funnel’. Byddai’n aros gyda’i chwaer cyn cychwyn ar ei fôrdeithiau ac fel arfer cai ei ddanfon i’w long yn y dociau – profiadau diddorol iawn. ‘Melampus’ oedd llong Eric yn 1966 a bu’n rhyfeddol o lwcus yn 1967 pan fethodd ddychwelyd ar gyfer mordaith. Daliwyd y llong yn y Great Bitter Lakes yng Nghamlas Suez, adeg y Rhyfel Chwe Niwrnod rhwng yr Aifft ac Israel. Bu’r ‘Melampus’ a’r ‘Agapenor’ (un arall o longau Blue Funnel’) yn gaeth yn y gamlas am wyth mlynedd hyd 1975! Dihangfa wyrthiol!
Dychwelyd i Gymru
Yn Ionawr 1966 gwnaed y penderfyniad i ymgeisio am swydd athro yn yr hen Sir Gaernarfon a bu’n ddigon ffodus i gael gwaith yn yr Adran Gymraeg, Ysgol Maelgwn, Cyffordd Llandudno, ar ôl gwyliau’r Pasg, gyda’r diweddar O.M. Roberts yn brifathro. Bellach, mae wedi byw yn hapus yn Llandudno ers dros hanner can mlynedd, ond yn parhau i gofio am y cychwyn rhagorol a gafodd i’w yrfa yn Lerpwl.
Y sioc!
Ond, daeth tipyn o sioc iddo wrth gasglu’r atgofion hyn! Gweld bod cysylltiadau rhan o’i deulu hefo Lerpwl yn ymestyn dros 150 o flynyddoedd, cyn hyd yn oed i’r Mimosa adael y porthladd! Digwyyddod ddod ar draws tystysgrif priodas ei hen daid a hen nain a briodwyd ar y 30ain o Awst, 1872, a gweld mai yn Eglwys St, David’s, Lerpwl, yr unwyd Capten Hugh Humphreys a Catherine Hughes. Capten llong oedd ei hen, hen, daid hefyd (William Humphreys) yn ôl y dystysgrif. Rhaid wedyn oedd iddo chwilio am hanes Eglwys St. David’s. Adeiladwyd hi yn Brownlow Hill yn 1827 a hi oedd y gyntaf i gael ei chodi yn Lloegr (gan Eglwys Lloegr) i gynnal gwasanaethau Cymraeg. Caewyd hi yn 1910 er mwyn codi estyniad i Westy’r Adelphi, a chodwyd eglwys newydd yn Hampstead Road, Parc Newsham. Gwelwch, felly, mai dim ond megis dechrau mae o wrth geisio darganfod mwy am ei gysylltiadau â’r ddinas!
Cyfeiriadau
Cyhoeddwyd yr erthygl yma gan Gareth Pritchard yn 'Yr Angor' (Papur Bro Glannau Merswy) a 'Yr Herald Cymraeg' (Daily Post).
Ffwrasolidon
Mae ffwrasolidon yn gyfrwng gwrthfacteriol nitroffwran ac yn atalydd monoamin ocsidas. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₈H₇N₃O₅.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Ffwrasolidon, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
Hold Your Man
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Sam Wood yw Hold Your Man a gyhoeddwyd yn 1933. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Anita Loos a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Nacio Herb Brown.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Clark Gable, Jean Harlow, Elizabeth Patterson, Joe Sawyer, Guy Kibbee, Henry Brazeale Walthall, Stuart Erwin, Nora Cecil, Blanche Friderici, Inez Courtney, Louise Beavers, Paul Hurst, Theresa Harris, Dorothy Burgess, Helen Freeman Corle a Sam McDaniel. Mae'r ffilm Hold Your Man yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1933. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd King Kong ffilm antur enwog gan y cyfarwyddwyr Merian C. Cooper ac Ernest B. Schoedsack. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Harold Rosson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sam Wood ar 10 Gorffenaf 1883 yn Philadelphia a bu farw yn Hollywood ar 25 Awst 1966. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1917 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sam Wood nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Y Lluman Coch Canadaidd
bawd|250px|Y Lluman Coch Canadaidd, fel y ddefnyddiwyd o 1957 i 1965 Cyn-faner Canada yw'r Lluman Coch Canadaidd. Mae'n Lluman Coch Prydeinig – baner goch gyda Baner yr Undeb yn y canton – gyda tharian arfbais Canada yn y lled. Mae gan y darian bedwar rhaniad sy'n cynrychioli Lloegr, yr Alban, Iwerddon a Ffrainc, mamwledydd nifer o Ganadiaid. Mae gan ran waelod y darian dair deilen masarnen, symbol cenedlaethol y wlad ers 150 mlynedd. Er na fabwysiadwyd y faner yn swyddogol erioed gan Senedd Canada, cynyddodd gefnogaeth am faner unigryw yn y 1960au cynnar a mabwysiadwyd y dyluniad cyfredol ar 15 Chwefror 1965.
Farcet
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy Farcet. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Huntingdonshire.
Protolestes kerckhoffae
Mursen yn nheulu'r Megapodagrionidae yw'r Protolestes kerckhoffae sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Protolestes.
Lynton
Tref fechan ar arfordir Exmoor yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy Lynton. Saif uwch y clogwyni a phentref Lynmouth. Ceir rheilffordd sy'n cysylltu Lynton a Lynmouth.
Y cyngor lleol sy'n gyfrifol am y ddwy gymuned yw Cyngor Tref Lynton and Lynmouth.
Klára Lenz
Fe'i ganed yn Budapest a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Hwngari.
Protolestes kerckhoffae
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Klára Lenz
Bu farw yn Madrid.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Pedavi Datani Matokatundhi
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr T Guru Prasad yw Pedavi Datani Matokatundhi a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm T Guru Prasad ar 15 Chwefror 1991 yn Chittoor. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2018 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd T Guru Prasad nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gofod rhyngalaethol
Y gofod materol sy'n bodoli rhwng galaethau yw gofod rhyngalaethol. Yn rhydd o lwch a mater arall, fel rheol, mae gofod rhyngalaethol yn agos iawn at fod yn faciwm neu wactod perffaith. Mae rhai damcaniaethau yn rhoi dwysedd ar gyfartaledd y Bydysawd yn faint sy'n cyfateb i tuag un atom o hydrogen i bob meter ciwbig. Ond mae'n amlwg, fodd bynnag, nad yw dwysedd y Bydysawd yn wastadol ; mae'n amrywio o ddwysedd gymharol uchel yn y galaethau (yn cynnwys strwythurau dwysedd uchel iawn oddi fewn iddynt, fel planedau, sêr, a thyllau duon) i wagleoedd anferth sydd â dwysedd is o lawer na'r cyfartaledd yn y Bydysawd cyfan. Dim ond tua 2.73 Kelvin yw tymheredd gofod rhyngalaethol. Mesurodd menter COBE (COsmic Background Explorer) NASA dymheredd o 2.725 +/- 0.002 Kelvin.
Yn amgylchynnu galaethau ac yn ymestyn rhyngddynt, ceir plasma gordenau y tybir fod ganddo strwythur edafaidd cosmig sydd a dwysedd fymryn yn uwch na'r cyfartaledd ar gyfer y Bydysawd cyfan. Gelwir y mater hwn yn 'gyfrwng rhyngalaethol' (intergalactic medium neu 'IGM') ac mae'n cynnwys, yn bennaf, hydrogen ïoneiddiedig, h.y. plasma sy'n cynnwys nifer gyfartal o electronau a protonau. Credir fod yr IGM yn bodoli gyda dwysedd o rhwng 10 a 100 gwaith dwysedd ar gyfartaledd y Bydysawd (10 i 100 atom hydrogen y meter ciwbig). Mae'n cyrraedd dwyseddau o hyd at 1000 gwaith dwysedd ar gyfartaledd y Bydysawd mewn clysterau galaethau dwys.
Mae gofod rhyngalaethol yn cynnwys sawl anomali na ellir eu hesbonio yn gwbl foddhaol eto, yn cynnwys yr anomali disgyrchiant a elwir yr Atynydd Mawr.
Dolenni allanol
Outer space
Fy Nheyrnas
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Isidore Moray yw Fy Nheyrnas a gyhoeddwyd yn 1920. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Belg.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1920. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Cabinet of Dr. Caligari sef ffilm arswyd Almaeneg gan Robert Wiene.
Cyfarwyddwr
Bu farwr cyfarwyddwr ffilm Isidore Moray yn Gwlad Belg ar 11 Mai 1971.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Isidore Moray nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Der Falsche Dimitry
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Hans Steinhoff yw Der Falsche Dimitry a gyhoeddwyd yn 1922. Fe'i cynhyrchwyd gan Hanns Lippmann yn yr Almaen. Lleolwyd y stori yn yr Undeb Sofietaidd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Hans Steinhoff.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alfred Abel, Paul Hartmann, Eduard von Winterstein, Ilka Grüning, Harry Hardt, Jaro Fürth, Arthur Bergen, John Gottowt, Oscar Sabo, Agnes Straub, Hans Heinrich von Twardowski, Friedrich Kühne, Heinrich Schroth, Georg H. Schnell, Lothar Müthel, Wilhelm Diegelmann, Hugo Döblin, Fritz Achterberg, Eugen Klöpfer, Franz Egenieff, Hans Albers, Hanni Weisse, Heinrich Gotho, Leopold von Ledebur a Gina Relly. Mae'r ffilm Der Falsche Dimitry yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans Steinhoff ar 10 Mawrth 1882 ym Marienberg a bu farw yn Glienig ar 7 Tachwedd 2000.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hans Steinhoff nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Wind Is Watching
Ffilm wyddonias sy'n disgrifio byd yn dilyn rhyfel (byd distopaidd) yw The Wind Is Watching a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Wilhelmina Lundmark
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Sweden oedd Wilhelmina Lundmark (31 Rhagfyr 1815 – 27 Rhagfyr 1911).
Woodbastwick
Pentref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Woodbastwick. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Broadland.
Percy Learns to Waltz
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr William Robert Daly yw Percy Learns to Waltz a gyhoeddwyd yn 1912. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.