cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coginiaeth Cymru
Hanes
Cyfyngid bwydydd traddodiadol Cymru gan ei daearyddiaeth. Pridd tenau ac asidig sydd ar draws ucheldiroedd y wlad, ond ceir digon o bridd da i dyfu ŷd, gwair yn y bryniau a'r cymoedd i fwydo defaid a gwartheg, ac afonydd, llynnoedd ac arfordiroedd i ddarparu amrywiaeth eang o bysgod. Nododd Gerallt Gymro ym 1188 taw cig oen a dafad, llaeth, caws, menyn, a cheirch oedd lluniaeth y Cymry, ac yn gyffredinol roedd hwn yn wir am y mwyafrif o'r boblogaeth hyd y 19eg ganrif.
Cymdeithas nomadaidd i raddau oedd gan y Celtiaid cynnar. Parhaodd yr arfer o drawstrefa (hafota a hendrefa) mewn rhannau o Gymru hyd ddiwedd yr 17g: symudodd yr amaethwr, ei deulu a'i anifeiliaid i'r hafod ar y mynydd yn yr haf, a dychwelodd i'r hendref ar lawr gwlad yn y gaeaf. Teithiodd penaethiaid a thywysogion â'u llysoedd ar hyd a lled eu tiriogaethau gan dderbyn taliad ar ffurf bwyd gan eu deiliaid. Gosodir y taliadau manwl mewn cyfreithiau'r Oesoedd Canol, yn seiliedig ar Gyfraith Hywel Dda: cwrw, bara, cig (gan amlaf yn fyw), a mêl, ac weithiau ceirch, caws, a menyn. Y rhain oedd lluniaeth y werin, yn ogystal â bwydydd darfodus megis pysgod a physgod cregyn a llysiau, yn enwedig cennin a bresych.
Hyd yn oed mewn cymdeithas sefydlocach, sylfaenol oedd technegau coginio'r werin. Ym mhob cartref cyffredin roedd crochan neu bair mawr uwchben tân agored. Y pryd o fwyd clasurol a goginir yn y badell hon oedd cawl Cymreig, ac yn hanesyddol cafodd ei ailwresogi a'i ychwanegu ato dros gyfnod o ddyddiau. Gwneid gwahanol fathau o botes yn y crochan hefyd, a chymysgedd o flawd ceirch a dŵr yn sail iddynt. O'r traddodiad hwn datblygodd llymru.
Cawliau a stiwiau
Heddiw, gweinir cawl yn aml am gwrs cyntaf pryd o fwyd. Ystyrir yn saig genedlaethol Cymru gan nifer.
Cig
Cig oen yw cig cenedlaethol Cymru heddiw, ond yn hanesyddol fe'i bwyteid ar wyliau ac achosion arbennig yn unig. Cig moch oedd y prif gig yn niet y werin, ac ar un adeg cedwid mochyn neu ddau gan bob tŷ yng nghefn gwlad. Roedd twlc i'w weld ar waelod yr ardd mewn nifer o dai rhes y gymunedau glo yng nghymoedd y de. Un o fridiau gwartheg brodorol Cymru yw'r fuwch ddu Gymreig sy'n rhoi cig brau a blasus.
Bwyd y môr
bawd|150px|Bara lawr a chocos ar werth ym Marchnad Abertawe. Mae bwyd y môr yn nodweddiadol o gwrs cyntaf, megis wystrys, cocos, a bara lawr. Arferid casglu niferoedd mawr o wystrys ger arfordir Gŵyr, ond yn llai mae’r dalfeydd heddiw. Parheir i gasglu cocos pob dydd mewn nifer o bentrefi Gŵyr. Gwerthir cocos ffres o Benclawdd gyda phupur a finegr am fyrbryd canol dydd. Dywedodd Richard Burton taw "cafiâr y Cymro" yw bara lawr. Yn yr hen ddyddiau, cymysgid y gwymon hwn gyda blawd ceirch, ei ffrio â bacwn a’i fwyta am frecwast neu swper. Heddiw mae nifer o fwytai yn ei weini fel cwrs cyntaf neu gyda chig neu bysgod am brif saig. Dau bysgodyn sy'n bwysig iawn yng nghoginiaeth Cymru, yn enwedig y gorllewin, yw pennog a macrell. Y ffordd fwyaf cyffredin o'u paratoi yw eu piclo mewn perlysiau a sbeisys. Mae brithyll y môr hefyd yn boblogaidd.
Caws
Mor hen yw'r traddodiad o wneud caws yng Nghymru mae sôn amdano yng Nghyfraith Hywel: wedi ysgariad, aeth caws mewn heli i'r wraig a chaws wedi ei hongian i'r gŵr. Ers y 1970au yn enwedig mae'r diwydiant caws wedi ffynnu yng Nghymru, a cheir amryw o gawsiau caled a meddal gan gynnwys rhai a wneir o laeth dafad a gafr. Caws Caerffili yw'r math enwocaf, ac ymhlith yr eraill mae Llanboidy, Llangloffan, Teifi, Caws Cenarth, Pencarreg, Pant Ysgawn, a Chaws y Fenni.
Bwyd llysieuol
bawd|240px|Selsig Morgannwg, y dewis llysieuol nodweddiadol ar fwydlen Gymreig. Saig lysieuol enwocaf Cymru, sydd ar gael mewn caffis a bwytai ar draws y wlad, yw selsig Morgannwg. Ei gynhwysion yw caws, briwsion bara, cennin a pherlysiau.
Pobi
Mae gan Gymru nifer o fwydydd pob traddodiadol sy'n boblogaidd â'r werin hyd heddiw, gan gynnwys bara brith a theisen lap. Offeryn a welid yn y gegin Gymreig draddodiadol yw'r radell neu'r llechfaen, a ddefnyddir i bobi crempogau a phice ar y maen neu deisenni cri.
Pwdinau
Dim ond ychydig o bwdinau sy'n unigryw i Gymru. Pwdin enwocaf y wlad yw llymru: briwsion torth geirch mewn powlen o laeth enwyn. Hen ffefryn yw pwdin reis, a weinir yn aml ar ôl rhost.
Ogof Vanguard
Ogof glan y môr ydy Vanguard Cave sydd yn rhan o wëad o ogofâu a elwir yn Gorham's Cave Complex ac sydd wedi'i lleoli yn Gibraltar.
Mae'r gwëad yma o ogofâu wedi cael eu henwebu am statws Safle Treftadaeth y Byd, UNESCO. Dyma un o droedleoedd olaf y Neanderthal a oedd yn byw yn yr ardal hon rhwng 55,000 a 28,000 o flynyddoedd yn ôl.
Mae wedi'i lleoli i'r de-ddwyrain o Graig Gibraltar.
Nodweddion ffisegol
bawd|250px|chwith|Prof. [[Clive Finlayson yn darlithio ar Gibraltarpedia gerllaw Ogof Vanguard.]] Mae'r ogof yn un o bedwar sy'n rhan o blethera Gorham's Cave complex sydd wedi'u henwebu am statws Safle Treftadaeth y Byd, UNESCO. Y tri arall yw: Ogof Bennett's, Ogof Gorham, ac Ogof Hyaena. Mae'n ogof sy'n 35 m o uchder (mewnol) sy'n cynnwys 1.7 m o waddodion. Chwythwyd y gwaddodion hyn i mewn drwy geg yr ogof dros gyfnod hir o amser ac maent yn gymysg gyda'r olion archaeolegol. Archwiliwyd yr olion hyn ac mae'r canlyniadau yn rhoi darlun eitha clir i ni o sut fywyd (a nodweddion daearyddol) oedd yma yn y gorffennol. Cloddiwyd Vanguard yn gyntaf ym 1989, a cloddiwyd Ogof Gorham - a leolir ychydig fetrau gerllaw yn 1951.
Ulver
Grŵp metal-du ('black metal') yw Ulver. Sefydlwyd y band yn Oslo yn 1993. Mae Ulver wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Kscope.
Sticer
Mae sticer (hefyd gludyn, neu glynyn ) yn ddyfais sy'n cynnwys testun neu ddelweddau wedi'u hargraffu ar un ochr gyda deunydd adlynol ar y cefn, neu weithiau ar yr wyneb y ddelwedd. Mae'r sticer ei hun fel rheol wedi'u hargraffu ar ddalen finyl neu bapur gyda haen denau o lud ar y cefn. Ceir hefyd sticer lle bydd yr ysgrifen neu'r ddelwedd ar yr un ochr â'r adlunydd fel bod mod glynu'r sticer i du fewn ffenest gyda'r ddelwedd neu'r neges i'w gweld o'r tu allan - bydd hyn yn amddiffyn y sticer rhag yr elfennau. I ddechrau, mae'r ddalen hon yn cael ei gludo ar bapur silicon neu "drosglwyddo" er mwyn cynnal y capasiti adlyniad nes penderfynir gosod y ddalen hon ar arwyneb arall yn barhaol.
Nid oes angen yr haen gludiog ar rai sticeri, gan eu bod yn cael eu rhoi ar arwynebau llyfn iawn, fel gwydr neu serameg, ac mae'r gosodiad yn cael ei wneud trwy effaith electrostatig.
Hanes
Cynhyrchwyd gludyddion o ansawdd uchel gyntaf mewn modd rhad yn y 1960au. Ar ddiwedd y degawd hwnnw, crëwyd y sticer. Oherwydd y llu o gymwysiadau posibl, cynyddodd ei ddefnydd yn gyflym ac eisoes yn y 1970au daeth y sticer yn gyffredin. O'r 1980au, daeth sticeri yn fodd cyfathrebu yn gyntaf lle roedd ymgyrchwyr neu artistiaid eisiau cyfleu eu neges.
Defnydd
thumb|Gludyddion gyda brand y cynhyrchydd ar orennau Defnyddir sticeri yn aml pan fydd angen eglurhad ar wrthrych. Er enghraifft, gallant arddangos enw brand penodol i egluro bod cynnyrch penodol yn dod o gwmni penodol. Er enghraifft, mae ffrwythau yn aml yn cael eu marcio â sticer. Defnyddir sticeri hefyd i ddangos cefnogaeth i berson, achos neu gred benodol. Gellir defnyddio sticeri ar gyfer addurno hefyd. Er enghraifft, weithiau cânt eu pastio ar flychau bara, waliau ystafelloedd plant, papur, dillad, cypyrddau a gliniaduron. Mae rhai pobl hefyd yn casglu sticeri ac yn eu cyfnewid gyda ffrindiau neu gasglwyr eraill.
Modern
Heddiw cynhyrchir sticeri mewn gwahanol ffyrdd. Mae technegau argraffu sgrin ac argraffu digidol yn rhai enghreifftiau o hyn. Ond mae llawer o sticeri hefyd yn cael eu torri gyda chynllwynwr. Mae'r technegau modern hyn yn sicrhau y gellir personoli bron pob sticer yn gyflym ac yn hawdd. Yn ogystal, mae cynhyrchu dyluniad fesul darn wedi dod yn llawer haws. Yn rhannol oherwydd hyn, gellir dod o hyd i wefannau amrywiol ar y rhyngrwyd sy'n cynnig y mathau hyn o bosibiliadau.
Casglu a Ffeirio Gludyddion
Cymaint bu pwysigrwydd eiconig a rhyngwladol y llyfrau sticeri yma fel y daeth yn arwydd o statws ryngwladol i gefnogwyr Cymru pan lwyddodd Cymru i fynd i rowndiau terfynol Pencampwriaeth UEFA Euro 2016. Roedd bodolaeth a'r weithred gorfforol o brynu, ffeirio a gludo'r sticeri yn y llyfr yn arwydd weledol o symbolaeth ryngwladol i Gymru fel gwlad.
Diwylliant Gyfoes Cymru
Mae defnydd o sticeri yn chwarae rhan amlwg mewn diwylliant Gymraeg gyfoes a'r mudiad genedlaetholgar. Mae hyn gan ei fod yn rhoi delwedd weledol, rad ar gyfer hyrwyddo digwyddiad neu sefydliad er enghraifft, i godi arian ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol neu ddangos cefnogaeth i achos arall, a hynny gan genedl a hunaniaeth sy'n teimlo dan warchae a heb y cyfryngau torfol wastad i hyrwyddo'r iaith a'r diwylliant. Bydd gludyddion hefyd yn erfyn defnyddiol a rhag gan gefnogwyr mudiadau cenedlaetholgar Cymreig a Chymraeg ac yn ffordd o gynnal ethos a brwdfrydedd y mudiad neu ymgyrch benodol. Ceir enghreifftiau o hyn gan fudiadau megis YesCymru - mudiad o blaid annibyniaeth i Gymru.
Mesopotamia
250px|bawd|Map braslun o Fesopotamia 250px|bawd|Rhan o Faner [[Ur: gorymdaith Rhyfel]]
Y rhanbarth hanesyddol sy'n gorwedd rhwng Afon Tigris ac Afon Ewffrates yng ngogledd-ddwyrain y Dwyrain Canol yw Mesopotamia (Groeg: μέσοποταμός 'Rhwng yr Afonydd'). Mae cnewyllyn hanesyddol y diriogaeth yn gyfateb yn fras i ganolbarth Irac heddiw, ond defnyddir yr enw hefyd (weithiau fel 'Mesopotamia Fawr') i ddynodi ardal sy'n cynnwys Irac, dwyrain Syria, rhannau o dde-ddwyrain Twrci a de-orllewin Iran. Mae'n ffurfio pen dwyreiniol y Cryman Ffrwythlon ac yn cael ei alw'n grud gwareiddiad. Mae'r tir rhwng y ddwy afon ac ar eu glannau'n hynod o ffrwythlon am ei fod yn dir llifwaddodol; bob tro mae'r afonydd hynny'n gorlifo gedwir llifwaddod ar eu hôl.
Y bobl cyntaf i fanteisio ar hyn ar raddau sylweddol oedd y Swmeriaid, a ymseyflodd ym Mesopotamia tua 4,000 CC i drin y tir ffrwythlon a thyfu cnydau. Sefydlasant un o'r gwareiddiadau cyntaf yn hanes y byd a flodeuai yn ninas-wladwriaethau Ur, Kish, Uruk a safleoedd eraill. Yna daeth ymsefydlwyr eraill i'r ardal a daeth ymerodraeth Akkad, a sefydlwyd gan Sargon yn Kish, i ddominyddu'r wlad. Daeth dinas Babilon yn brifddinas Mesopotamia dan y brenin Hammurabi, enwog am y cyfreithiau manwl a luniwyd yn ystod ei deyrnasiad (ar sail cyfreithiau hŷn). Ar ôl Hammurabi cafodd y rhanbarth ei meddiannu gan oresgynwyr newydd - y Casiaid, yr Asyriaid a'r Persiaid - ac ildiodd Mesopotamia le i'r Aifft Hynafol fel blaenredegydd gwareiddiad yn yr Henfyd. Yn ddiweddarach daeth dan reolaeth Alecsander Fawr a'i olynwyr, yr Ymerodraeth Rufeinig a'r Persiaid cyn cael ei chwncweru gan y Mwslemiaid yn y 7g.
Dan y Califfiaid yn Baghdad tyfodd yr ardal i fod yn ganolfan dysg a diwylliant Islamaidd gyda Baghdad yn brifddinas ymerodraeth a ymestynnai o dde Sbaen a'r Maghreb i ffiniau Affganistan ac India. Yn y 13g cwncweriwyd yr ardal gan y Mongoliaid dan Hulagu a'r Tartariaid dan Timus a dinistriwyd nifer o lefydd. Bu'n dyst wedyn i ymgiprys am rym rhwng Ymerodraeth yr Otomaniaid a'r Persiaid. Arhosodd Mesopotamia ym meddiant Twrci hyd ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf a ffurfiwyd teyrnas Irac fel tiriogaeth ddibynnol dan yr Ymerodraeth Brydeinig (gweler Irac).
Cynfarch fab Meirchion
Brenin o'r Hen Ogledd oedd Cynfarch fab Meirchion (bl. hanner cyntaf y 6g) neu Cynfarch Gul. Roedd yn ddisgynnydd i'r brenin Coel Hen ac yn dad i Urien Rheged, brenin Rheged. Mae'r ychydig a wyddys amdano yn seiliedig ar dystiolaeth yr achau Cymreig yn bennaf. Yn y traddodiad Cymreig fe'i cymysgir yn aml â'r arwr chwedlonol March ap Meirchion a rhai o seintiau cynnar Cymru (gweler Cynfarch).
Yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd, roedd Cynfarch yn fab i'r brenin Meirchion (Meirchiawn) fab Gorwst Ledlwm fab Cenau fab Coel. Roedd yn frawd i Elidir Lydanwyn ac felly'n ewythr i Llywarch Hen. Trwy amyfusedd, yn ôl pob tebyg, priodolwyd mab o'r enw Llew fab Cynfarch iddo pan addaswyd Brut y Brenhinedd i'r Gymraeg yn yr Oesoedd Canol.
Nid enillodd Cynfarch fab Meirchion le yn nhraddodiadau cynnar Cymru ac mae ei enw yn digwydd gan amlaf fel tad Urien Rheged yn unig. Mae'n debyg ei fod yn frenin Rheged ar ddiwedd y 5g a dechrau'r ganrif olynol ac felly wedi cymryd rhan yn y brwydro cynnar yn erbyn yr Eingl-Sacsoniaid (Deifr, Brynaich) yn yr Hen Ogledd. Ymddengys fod Urien wedi etifeddu teyrnas Rheged ar ei farwolaeth.
Cyfeirir ato weithiau fel Cynfarch Gul, ar ôl ei dad Meirchion Gul. Yn ôl De situ Brecheiniauc, sy'n ymwneud â hanes teyrnas Brycheiniog, priododd Cynfarch (Kenuarch Gul) Nifain (Nyvein), un o ferched niferus Brychan Brycheiniog, ond credir nad oes sail i'r traddodiad diweddarach hwnnw.
Listen Lester
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Louise Fazenda, Harry Myers, Alec B. Francis, George O'Hara, Dot Farley ac Eva Novak. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1924. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Nibelungen sef ffilm ffantasi Almaenig mewn dwy ran, gan Fritz Lang. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. John Stumar oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William A Seiter ar 10 Mehefin 1890 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Beverly Hills ar 16 Mawrth 1999.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William A. Seiter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gaoth Dobhair
300px|bawd|Mynydd [[An Earagail o Gaoth Dobhair]]
Ardal yn Swydd Donegal yng ngogledd orllewin Iwerddon yw Gaoth Dobhair (Saesneg: Gweedore). Mae hi'n 30 milltir i'r gorllewin o Letterkenny/Leitir Ceanainn, ar lan y môr. Mae 4,356 o bobl yn byw yn ardal Gaoth Dobhair (2006).
NOVA1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn NOVA1 yw NOVA1 a elwir hefyd yn RNA-binding protein Nova-1 a NOVA alternative splicing regulator 1 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 14, band 14q12.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn NOVA1.
Y Dywysoges a'r Matchmaker
Ffilm ddrama a drama-gomedi yw Y Dywysoges a'r Matchmaker a gyhoeddwyd yn 2017. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 궁합 ac fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lee Seung-gi, Shim Eun-kyung a Kim Sang-kyung.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Linwood, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Linwood, gan gynnwys:
Alimoni
Rhwymedigaeth gyfreithiol ar berson i roi arian i'w briod wedi ymwahaniad neu ysgariad yw alimoni.
The Five-Forty
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr André de Toth yw The Five-Forty a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn Hwngari. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan József Babay.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gone with the Wind sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm André de Toth ar 15 Mai 1913 ym Makó a bu farw yn Burbank ar 17 Chwefror 2016. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1939 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd André de Toth nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Seram
Ynys yn rhan ddeheuol ynysoedd Maluku yn nwyrain Indonesia yw Seram (gynt Ceram). Mae ganddi arwynebedd o 17,100 km². Roedd y boblogaeth yn 2003 yn 218,993. Y dref fwyaf yw Masohi.
bawd|dim|240px|Lleoliad Seram yn Indonesia
Silver City, Idaho
Tref anghyfannedd yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Valentina Kulagina
Arlunydd benywaidd o Rwsia oedd Valentina Kulagina (1902 - 1987).
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Pokémon – Der Film: Genesect und die wiedererwachte Legende
Ffilm anime Japaneg o Japan yw Pokémon – Der Film: Genesect und die wiedererwachte Legende gan y cyfarwyddwr ffilm Kunihiko Yuyama. Fe'i cynhyrchwyd yn Japan. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Shinji Miyazaki.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd. Holm hefyd a sgriptiodd y gwaith.
Llancatal
Pentref gwledig yng nghanol Bro Morgannwg yw Llancatal (Saesneg: Llancadle). Gorwedd i'r gorllewin o'r Barri tua dwy filltir i'r gogledd-orllewin o'r Rhws.
Pokémon – Der Film: Genesect und die wiedererwachte Legende
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kunihiko Yuyama nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Llancatal
Lleolir y pentref ar lan ddwyreiniol Afon Ddawan yn agos i safle Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd, prif faes awyr y wlad. 250px|bawd|dim|Llancatal
Aller, Dorset
Pentref sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Aller. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dorset.
Llancatal
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Pysgodyn Haul
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Molidae ydy'r pysgodyn haul sy'n enw gwrywaidd; lluosog: pysgod haul (Lladin: Mola mola; Saesneg: Ocean sunfish).
Mae ei diriogaeth yn cynnwys Asia, Ewrop, Affrica, y Môr Canoldir a Chefnfor yr Iwerydd ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd ac arfordir Cymru.
Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Heb ei gwerthuso' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth gan nad oes data digonol.
Bödälä - Tanz Den Rhythmus
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Gitta Gsell yw Bödälä - Tanz Den Rhythmus a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn y Swistir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg y Swistir a hynny gan Gitta Gsell.
Mae'r ffilm Bödälä - Tanz Den Rhythmus yn 78 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Hansueli Schenkel oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Bernhard Lehner sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gitta Gsell ar 1 Ionawr 1953 yn Zürich.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gitta Gsell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Million Dollar Ransom
Ffilm ddrama yw Million Dollar Ransom a gyhoeddwyd yn 1934. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Edward Ward.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Joyce Compton, Jane Darwell, Jay C. Flippen, Andy Devine, Marjorie Gateson, Edward Arnold, Mary Carlisle, Henry Kolker, Arthur Hoyt, Phillips Holmes, Spencer Charters, Charles Pearce Coleman ac Edgar Norton. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1934. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Thin Man ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hanes Ewrop
bawd|dde|300px|[[Ewrop, 814.]]
Cyfnodau hanes Ewrop
Cynhanes :
The Pianist (cofiant)
Cofiant yw The Pianist a ysgrifennwyd gan Władysław Szpilman, cerddor Pwylaidd o dras Iddewig. Mae'n sôn am sut y llwyddodd i oroesi alltudiaeth yr Iddewon gan yr Almaenwyr, dinistr Ghetto Warsaw yn 1943 a Gwrthryfel Warsaw yn 1944 yn Yr Ail Ryfel Byd.
El Último Traje
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Pablo Solarz yw El Último Traje a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen a'r Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Pablo Solarz. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Juan Carlos Gómez oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pablo Solarz ar 6 Rhagfyr 1969 yn Buenos Aires.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pablo Solarz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Allington, Dorset
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Allington. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dorset.
Deer Park, Ohio
Dinas yn, yn nhalaith Ohio, yw .
Gwraig y Brenin Neidr
Ffilm arswyd yw Gwraig y Brenin Neidr a gyhoeddwyd yn 1970. Fe'i cynhyrchwyd yn Cambodia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Chmereg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Loto, Dy Saveth a Saksi Sbong.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Patton sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 109 o ffilmiau Chmereg wedi gweld golau dydd.
Jonas yn y Jyngl
Ffilm ddogfen o'r Almaen yw Jonas yn y Jyngl gan y cyfarwyddwr ffilm Peter Sempel. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Lleolwyd y stori mewn un lle, sef Dinas Efrog Newydd a chafodd ei saethu yn Ninas Efrog Newydd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Peter Sempel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tregarvan
Mae Tregarvan (Ffrangeg: Trégarvan) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg Finistère), Llydaw. Mae'n ffinio gyda ac mae ganddi boblogaeth o tua.
Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
Poblogaeth
Population - Municipality code 29289
Gweler hefyd
Cymunedau Penn-ar-Bed
NPM1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn NPM1 yw NPM1 a elwir hefyd yn Nucleophosmin 1 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 5, band 5q35.1.
Austra
Grŵp synthpop yw Austra. Sefydlwyd y band yn Toronto yn 2009. Mae Austra wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Domino Recording Company.
Dolen allanol
Gwefan swyddogol
Bonito Unlliw
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Scombridae ydy'r bonito unlliw sy'n enw gwrywaidd; lluosog: bonitoau unlliw (Lladin: Orcynopsis unicolor; Saesneg: Orcynopsis unicolor).
Mae ei diriogaeth yn cynnwys Cefnfor yr Iwerydd ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd ac arfordir Cymru.
Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Heb ei gwerthuso' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth gan nad oes data digonol.
Afon Rhein
Afon 1,230 km (760 mi) o hyd yn Ewrop yw Afon Rhein (Almaeneg: Rhein, Iseldireg: Rijn, Ffrangeg: Rhin, Lladin: Rhenus). Mae'n tarddu yng Nghanton y Grisons y Swistir ac yn llifo tua'r Iseldiroedd i'r gogledd gan lifo i mewn i Fôr y Gogledd. Credir fod yr enw'n tarddu o'r gair Galeg Rēnos, sy'n golygu "llifo".
Gellir defnyddio llongau ar 883 km o'i hyd, ac o'r herwydd mae o bwysigrwydd economaidd mawr. Mae'n llifo trwy'r Swistir, Awstria, yr Almaen a'r Iseldiroedd, ac yn ffurfio'r ffîn rhwng un neu fwy o'r gwledydd hyn â Ffrainc a Liechtenstein. Mae basn y Rhein yn 198,735 km², yn cynnwys y cyfan o Lwcsembwrg a thannau llai o Wlad Belg a'r Eidal yn ogystal a'r gwledydd uchod.
Hi yw'r afon ail-hiraf yng Nghanolbarth a Gorllewin Ewrop (ar ôl Afon Donaw), tua 1,230 km,
Ymhlith y dinasoedd mwyaf a phwysicaf yr afon mae Cologne, Düsseldorf, Rotterdam, Strasbwrg a Basel.
Yr enw
Mae'r holl amrywiadau o'r enw Rhein mewn ieithoedd modern i gyd yn deillio o'r enw Galeg Rēnos Rēnos, a fentyyciwyd yn ddiweddarach gan y Rhufeiniaid i'r Groeg Ῥῆνος ( Rhēnos ) a'r Lladin Rhenus.
Mae'r enw Galeg Rēnos (Proto-Geltaidd neu gyn-Geltaidd * Reinos ) yn perthyn i ddosbarth o enwau afonydd a adeiladwyd o'r gwreiddyn Proto-Indo-Ewropeaidd *rei- "i symud, llifo, rhedeg", a geir hefyd mewn enwau eraill fel y Reno yn yr Eidal. Mae'r holl amrywiadau o'r enw Rhein mewn ieithoedd modern i gyd yn deillio o'r enw Galeg Rēnos Rēnos, a fentyyciwyd yn ddiweddarach gan y Rhufeiniaid i'r Groeg Ῥῆνος ( Rhēnos ) a'r Lladin Rhenus.
Mae cenedl yr enw Celtaidd yma (yn ogystal â'i addasiad Groegaidd a Lladin) yn wrywaidd, ac mae'r enw'n parhau i fod yn wrywaidd mewn Almaeneg, Iseldireg, Ffrangeg ac Eidaleg.
Daearyddiaeth
Ceir tarddle'r Rhein yng nghanton Graubünden yn y Swistir, lle mae dwy afon yn tarddu yn yr Alpau, y Vorderrhein a'r Hinterrhein. Tardda'r Vorderrhein o Lyn Tuma ger Bwlch Oberalp, tra mae'r Hinterrhein yn tarddu yn rhewlif Paradies ger y Rheinquellhorn ger ffîn ddeheuol y Swistir. Mae un o'r nentydd sy'n ffurfio'r Hinterrhein yn tarddu yn y Val di Lei yn yr Eidal.
Rhein Uchaf
bawd| Afon Rhein yn [[Basel (dinas)|Basel yw porth y Swistir i'r môr]] Yng nghanol Basel, y ddinas fawr gyntaf yng nghwrs y nant, mae'r "pen-glin Rhine"; mae hwn yn dro mawr, lle mae cyfeiriad cyffredinol Afon Rhein yn newid o'r gorllewin i'r gogledd. Yma mae'r Rhein Uchel yn dod i ben. Yn gyfreithiol, y Bont Ganolog yw'r ffin rhwng High a Rhine Uchaf. Mae'r afon bellach yn llifo i'r gogledd fel Rhein Uchaf trwy Wastadedd Rhein Uchaf, sydd tua 300 km o hyd a hyd at 40 km o led. Y llednentydd pwysicaf yn yr ardal hon yw'r Ill islaw o Strasbwrg, y Neckar yn Mannheim a'r Main ar draws o Mainz. Yn Mainz, mae Afon Rhein yn gadael Cwm Rhein Uchaf ac yn llifo trwy Fasn Mainz. bawd| Golygfa o Fasn Mainz i lawr yr afon o Mainz, o Eltville ac Erbach i Bingen Mae hanner deheuol Afon Rhein Uchaf yn ffurfio'r ffin rhwng Ffrainc (Alsace) a'r Almaen (Baden-Württemberg). Mae'r rhan ogleddol yn ffurfio'r ffin rhwng taleithiau Almaeneg Rhineland-Palatinate yn y gorllewin ar y naill law, a Baden-Württemberg a Hesse ar y llaw arall, yn y dwyrain a'r gogledd. Un o nodweddion anghyffredin y ffin hon yw bod y rhannau o ddinas Mainz ar lan dde Afon Rhein wedi'u rhoi i Hesse gan y lluoedd meddiannu yn 1945.
Roedd y Rhein Uchaf yn dirwedd ddiwylliannol arwyddocaol yng Nghanolbarth Ewrop a oedd eisoes yn Hynafol ac yn ystod yr Oesoedd Canol. Heddiw, mae ardal Rhein Uchaf yn gartref i lawer o ddiwydiannau gweithgynhyrchu a gwasanaethau pwysig, yn enwedig yng nghanolfannau Basel, Strasbwrg a Mannheim-Ludwigshafen. Strasbwrg yw sedd Senedd Ewrop, ac felly mae un o'r tair prifddinas Ewropeaidd wedi'i lleoli ar y Rhein Uchaf.
Newidiwyd rhanbarth Rhein Uchaf yn sylweddol gan raglen sythu cwrs yr afon Rhine yn y 19g. Cynyddwyd cyfradd y llif a gostyngodd lefel y dŵr daear yn sylweddol. Tynnwyd canghennau marw gan weithwyr adeiladu a gwnaed yr ardal o amgylch yr afon yn fwy addas i bobl fyw ynddi pan orlifai, a gostyngodd y llifogydd yn sydyn. Ar ochr Ffrainc, cloddiwyd y Grand Canal d'Alsace, sy'n cario rhan sylweddol o ddŵr yr afon, a'r holl draffig. Mewn rhai mannau, mae pyllau gorlifo eitha mawr, er enghraifft, y Bassin de iawndal enfawr de Plobsheim yn Alsace.
Fel a nodwyd, mae'r Rhein Uchaf wedi mynd trwy newid sylweddol ers y 19g, a hynny o waith dyn. Er iddi gael ei haddasu ychydig yn ystod meddiannaeth y Rhufeiniaid, nid tan ymddangosiad peirianwyr fel Johann Gottfried Tulla y newidiodd ymdrechion moderneiddio sylweddol siâp yr afon. Roedd gwaith cynharach o dan Frederick Fawr yn amgylchynu ymdrechion i hwyluso llongau ac adeiladu argaeau i wasanaethu cludo glo. Ystyrir bod Tulla wedi dofi'r Rhein Uchaf, dofiad a oedd yn lleihau corsydd llonydd a oedd yn meithrin afiechydon a gludir gan ddŵr, gan wneud rhanbarthau'n well llefydd i fyw ynddyn nhw a lleihau amlder llifogydd uchel. Ychydig cyn i Tulla weithio ar ledu a sythu'r afon, achosodd y llifogydd trwm golledion sylweddol a bu farw llawer. Llofnodwyd pedwar cytundeb diplomyddol ymhlith llywodraethau gwladwriaethau'r Almaen a rhanbarthau Ffrainc yn delio â'r newidiadau a gynigiwyd ar hyd y Rhein, un oedd "y Cytundeb ar gyfer Cywiro llif y Rhein o Neuberg i Dettenheim" (1817), a oedd yn amgylchynu gwladwriaethau fel Bourbon Ffrainc a Breiniarllaeth Bafaria. Symudwyd dolenni, ystumiau, canghennau ac ynysoedd ar hyd y Rhine Uchaf er mwyn i'r afon fod yn syth ac yn unffurf. Bu cryn brotestio gan gan ffermwyr a physgotwyr a mynegwyd pryderon dybryd am ardaloedd pysgota gwerthfawr yn diflannu a thir fferm yn cael ei golli. Tra bod rhai ardaloedd wedi colli tir, gwelodd ardaloedd eraill gorsydd a gwlyptiroedd eraill yn cael eu draenio a'u troi'n dir âr.
Roedd gan brosiectau peirianneg cynnar y Rhein Uchaf broblemau hefyd, gyda phrosiect Tulla ar un rhan o'r afon yn creu dyfroedd gwyllt, ar ôl i Afon Rhein dorri i lawr o erydiad i graig serth. Lleddfodd y peiriannwyr y llifogydd a gan wneud cludiant ar hyd yr afon yn haws. Roedd y prosiectau gwladwriaethol hyn yn rhan o'r cynnydd technegol a oedd yn digwydd yn y wlad yr adeg honno, ochr yn ochr â'r chwyldro diwydiannol. Gellir cymharu'r gwaith hwn a gwaith Thomas Telford yn codi pontydd fel Pont y Borth a'r A5.
Gelwir y rhan o'r Rhein Uchaf i lawr yr afon o Mainz hefyd yn "Ynys Rhein". Yma ceir nifer o ynysoedd afonydd, a elwir yn lleol yn "Rheinauen".
Rhein Ganol
Afon Rhein yw'r afon hiraf yn yr Almaen. Yma ceir ei phrif lednentydd, megis y Neckar, y Main ac, yn ddiweddarach, y Moselle, sy'n cyfrannu gollyngiad cyfartalog o fwy na 200 metr ciwb / eiliad. Mae gogledd-ddwyrain Ffrainc yn draenio i'r Rhein trwy'r Moselle a cheir afonydd llai yn draenio ucheldiroedd Vosges a Mynyddoedd Jura. Mae'r rhan fwyaf o Lwcsembwrg a rhan fechan iawn o Wlad Belg hefyd yn draenio i'r Rhein trwy'r Moselle. Wrth iddi agosáu at ffin yr Iseldiroedd, mae gan y Rhein ryddhad cymedrig blynyddol o 2,290 m ac mae ganddi led cyfartalog o 400 metr.
Terfyna Basn Mainz yn Bingen am Rhein mae'r Rhein yn parhau fel "Rhine Ganol" i mewn i Geunant y Rhein ym Mynyddoedd Llechi Rhenish. Yn y rhan hon mae'r afon yn disgyn o 77.4 m uwch lefel y môr i 50.4 m. Ar y chwith, mae cadwyni mynyddoedd Hunsrück ac Eifel, ar y dde Taunus a Westerwald. Yn ôl daearegwyr, crewyd ffurf y dyffryn cul gan erydiad yr afon tra bod y dirwedd o'i chwmpas yn cael ei chodi, fel nodwyd.
Y prif lednentydd yn yr adran hon yw'r Lahn a'r Moselle. Maent yn ymuno â'r Rhein ger Koblenz, i'r dde a'r chwith yn y drefn honno. Mae bron y cyfan o'r Rhein Ganol yn rhedeg yn nhalaith Breiniarllaeth-Rhineland yr Almaen (sef y Rhineland-Palatinate).
Y prif sectorau economaidd yn ardal y Rhein Ganol yw gwinwyddaeth a thwristiaeth. Ger Sankt Goarshausen, mae Afon Rhein yn llifo o amgylch y graig enwog Lorelei.
Y Swistir
bawd|chwith|120px|Y Vorderrhein Mae'r Vorderrhein a'r Hinterrhein yn cyfarfod ger Reichenau, yn dal yng nghanton Graubünden, i ffurfi Afon Rhein, a elwir yr Alpenrhein yn y rhan yma. Llifa'r afon tua'r gogledd heibio Chur, ac mae'n ffurfio'r ffîn rhwng y Swistir a Liechtenstein, ac yna ag Awstria, gyda chanton St. Gallen ar y lan Swisaidd. Llifa i mewn i'r Bodensee, yna wedi gadael y llyn, mae'n llifo tua'r gorllewin fel yr Hochrhein. Ffurfia Raeadr y Rhein, cyn i Afon Aare ymuno â hi, gan fwy na dyblu ei llif. Ffurfia'r ffîn rhwng y Swistir a'r Almaen cyn troi tua'r gogledd ger Basel.
Yr Almaen
bawd|Pont y Nibelungen dros y Rhein yn [[Worms]] O Basel ymlaen, adwaenir yr afon fel yr Oberrhein. Mae'n llifo tua'r gogledd, gan ffurfio'r ffîn rhwng Ffrainc a'r Almaen. Llifa heibio dinas Strasbourg, cyn llifo i mewn i'r Almaen a thrwy dalaith ffederal Rheinland-Pfalz. Ger Mannheim mae Afon Neckar yn ymuno â hi, yna Afon Main gerllaw Mainz.
Ger Bonn mae Afon Sieg yn ynuno â'r Rhein, a elwir yn awr y Niederrhein. Mae'r ardal yma yn un boblog a diwydiannol iawn. Llifa'r afon heibio Cwlen, Düsseldorf ac Ardal y Ruhr. Y porthladd pwysicaf yw Duisburg.
Yr Iseldiroedd
bawd|chwith|Ymraniad dyfroedd y Rhein ger Arnhem a Nijmegen yn yr Iseldiroedd
Mae'r afon yn awr yn cyrraedd yr Iseldiroedd, lle mae'n ffurfio delta mawr gydag Afon Meuse ac Afon Scheldt. Ceir rhwydwaith cymhleth o afonydd a chamlesi yma. Ychydig i'r dwyrain o Nijmegen ac Arnhem mae'r Rhein yn ymrannu'n ddwy gangen, Afon Waal a'r Pannerdensch Kanaal. Mae dwy ran o dair o'r dŵr yn llifo i afon Waal, yna trwy'r Merwede a'r Nieuwe Merwede cyn ymuno â'r Meuse ac ymlaen i'r môr. Mae'r Beneden Merwede yn gadael y brif afon i barhau fel Afon Noord, yna'n ymuno ag afon Lek i ffurfio'r Nieuwe Maas, sy'n llifo heibio Rotterdam i'r môr. Mae'r Oude Maas yn gadael y brif afon ger Dordrecht, cyn ail-ymuno â'r Nieuwe Maas i ffurfio Het Scheur.
Llifa'r traean arall o'r dŵr trwy'r Pannerdensch Kanaal, sy'n llifo i mewn i ddwy afon, y Nederrijn ("Rhein isaf") a'r IJssel. Llifa'r Nederrijn tua'r gorllewin, gan ddiweddu gerllaw Wijk bij Duurstede; oddi yno gelwir y brif afon yn Afon Lek, sy'n ymuno ag afon Noord. Llifa'r dŵr yn afon IJssel i'r gogledd-ddwyrain i mewn i'r IJsselmeer.
Defnyddir yr enw Rijn am nifer o afonydd sy'n llifo tua'r gorllewin o Wijk bij Duurstede, y Kromme Rijn ("Rhein Gam"), yna heibio Utrecht, y Leidse Rijn a'r Oude Rijn. Yn y cyfnod Rhufeinig, y rhain oedd prif afonydd delta'r Rhein, ond bellach nid o'r Rhein y maent yn cael eu dyfroedd.
Hanes
Ceir cyfeiriadau niferus ar afon Rhenus yn y cyfnod clasurol. Ystyrid mai'r Rhein oedd y ffîn rhwng Gâl neu'r Celtiaid a'r Almaenwyr. Am gyfnod yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Augustus, bu'r fyddin Rufeinig yn ymgyrch i'r dwyrain o'r Rhein, ond wedi i'r cadfridog Varus gael ei orchfygu gan Arminius ym Mrwydr Fforest Teutoburg, daeth y Rhein yn ffîn yr Ymerodraeth Rufeinig. Cedwid wyth lleng ar hyd y Rhein. Rhwng tua 14 OC a 180, roedd dwy leng yn Vetera (Xanten heddiw): I Germanica a XX Valeria; dwy leng yn oppidum Ubiorum (Cwlen heddiw):V Alaudae a XXI. Roedd un lleng, II Augusta, yn Argentoratum (Strasbourg), ac un, XIII Gemina, yn Vindonissa (Windisch), gyda dwy leng, XIV a XVI, yn Moguntiacum (Mainz).
Yn ddiweddarach, bu ymryson rhwng yr Almaen a Ffrainc, oedd yn dymuno cipio'r tiriogaethau Almaenig ar lan orllewinol y Rhein, a sefydlu'r afon fel y ffîn. Yn ystod un cyfnod o dyndra oherwydd hyn, yn 1840, cyfansoddwyd y gân wladgarol Almaeneg Die Wacht am Rhein ("Y Wyliadwriaeth ar y Rhein"), a ddaeth yn anthem genedlaethol de facto yr Almaen am gyfnod.
Chwedloniaeth
Ceir hanesion am graig y Lorelei, lle mae'r afon yn culhau gan greu man peryglus i longau. Dywedir bod un o'r Nixe, ysbrydion y dŵr ar ffurf merch ieuanc brydferth, yn eistedd ar y graig ac yn canu. Roedd hyn yn swyno'r llongwyr nes i'w llongau daro yn erbyn y creigiau a chael eu dinistrio. Defnyddir yr hanes yng ngerdd enwog Heinrich Heine.
Orogeni alpaidd
bawd|Trawsdoriad sgematig o'r Graben Rhein Uchaf Mae'r Rhein yn llifo o'r Alpau i Fasn Môr y Gogledd. Mae daearyddiaeth a daeareg ei drobwynt heddiw wedi datblygu ers i'r orogeni Alpaidd ddechrau.
Yn ne Ewrop, cychwynodd hyn yng Nghyfnod Triasig y Cyfnod Mesosöig, gydag agoriad Cefnfor Tethys, rhwng y platiau tectonig Ewrasiaidd ac Affricanaidd, rhwng tua 240 CP a 220 CP (miliwn o flynyddoedd cyn y presennol). Mae Môr y Canoldir presennol yn disgyn o'r môr Tethys hwn sydd ychydig yn fwy. Tua 180 CP, yn y Cyfnod Jwrasig, fe newidiodd y ddau blat gyfeiriad a dechrau cywasgu llawr y Tethys, gan beri iddo gael ei dynnu o dan Ewrasia a gwthio i fyny ymyl y plât olaf yn Orogeni Alpaidd y Cyfnodau Oligocene a Miocene. Daliwyd sawl microblat yn y wasgfa a'u cylchdroi neu fe'u gwthiwyd yn ochrol, gan gynhyrchu nodweddion unigol daearyddiaeth Môr y Canoldir: gwthiodd Iberia y Pyreneau; Yr Eidal, yr Alpau, ac Anatolia, gan symud i'r gorllewin, mynyddoedd Gwlad Groeg a'r ynysoedd. Mae'r cywasgiad a'r orogeni'n parhau heddiw, fel y dangosir wrth i'r mynyddoedd godi'n barhaus ychydig bach bob blwyddyn ac wrth i'r llosgfynyddoedd barhau i fod yn weithredol.
O'r Eosen ymlaen, achosodd yr orogeni Alpaidd i system rwyg o'r gogledd i'r de ddatblygu yn y parth hwn. Prif elfennau'r rhwyg hwn yw Graben Rhein Uchaf, yn ne-orllewin yr Almaen a dwyrain Ffrainc a Bae'r Rhein Isaf, yng ngogledd-orllewin yr Almaen a de-ddwyrain yr Iseldiroedd. Erbyn amser y Miocene, roedd system afon wedi datblygu yn y Rhein Uchaf Graben, a barhaodd tua'r gogledd ac a ystyrir fel Afon Rhein gyntaf. Bryd hynny, nid oedd yn llifo o'r Alpau; yn lle hynny, draeniodd Afon Rhône ac Afon Donaw ochrau gogleddol yr Alpau.
Nentydd
Mae gwahanfa ddŵr (watershed) afon Rhein yn cyrraedd yr Alpau heddiw, ond ni ddechreuodd y ffordd honno. Yn y cyfnod Miocene, cyrhaeddodd gwahanfa ddŵr afon Rhein i'r de, dim ond i fryniau Eifel a Westerwald, tua 450 km i'r gogledd o'r Alpau. Yna draeniwyd yr Alpau gogleddol gan Afon Donaw.
Tua 2.5 miliwn o flynyddoedd yn ôl hyd at 11,600 o flynyddoedd yn ôl, dechreuodd yr Oesoedd Iâ. Ers oddeutu 600,000 o flynyddoedd yn ôl, mae chwe chyfnod rhewlifol mawr wedi digwydd, lle gostyngodd lefel y môr cymaint â 120 m ac roedd llawer o'r ymylon cyfandirol yn agored. Yn y Pleistosen Cynnar, dilynodd y Rhein gwrs i'r gogledd-orllewin, trwy Fôr y Gogledd presennol. Yn ystod yr hyn a elwir yn rhewlifiant Anglian (~ 450,000 blwyddyn CP), cafodd rhan ogleddol Môr y Gogledd presennol ei rhwystro gan yr iâ a datblygodd llyn mawr, a orlifodd trwy y Mor Udd. Achosodd hyn i gwrs y Rhein gael ei ddargyfeirio trwy'r Mor Udd. Ers hynny, yn ystod amseroedd rhewlifol, roedd aber yr afon wedi'i lleoli ar y môr o Brest, Llydaw a daeth afonydd, fel Afon Tafwys ac Afon Seine, yn llednentydd i'r Rhein. Yn ystod cyfnodau rhyngrewlifol, pan gododd lefel y môr i oddeutu’r lefel bresennol, adeiladodd y Rhein deltâu yn yr hyn sydd bellach yn Iseldiroedd.
Roedd y cyfnod rhewlifol diweddaraf yn rhedeg o ~ 74,000 (CP= Cyn Presennol), tan ddiwedd y Pleistosen (~ 11,600 CP). Cafodd gogledd-orllewin Ewrop, ddau gyfnod oer iawn, gan gyrraedd uchafbwynt (ar ei oeraf) rhwng tua 70,000 CP a thua 29,000–24,000 CP. Mae'r cam olaf ychydig yn rhagddyddio'r oes iâ byd-eang olaf (sef yr hyn a elwir yn Uchafbwynt Rhewlifiant Diwethaf). Yn ystod yr amser hwn, llifodd Afon Rhein isaf yn fras i'r gorllewin trwy'r Iseldiroedd ac ymestyn i'r de-orllewin, trwy'r Môr Udd ac yn olaf, i Gefnfor yr Iwerydd. Roedd y Môr Udd, Sianel Iwerddon a mwyafrif Môr y Gogledd yn dir sych, yn bennaf oherwydd bod lefel y môr oddeutu 120 metr (389 tr) yn is na heddiw.
Nid oedd y rhan fwyaf o gwrs cyfredol y Rhein o dan y rhew yn ystod yr Oes Iâ ddiwethaf; er, mae'n rhaid mai rhewlif oedd ei ffynhonnell o hyd. Roedd twndra, gyda fflora a ffawna Oes yr Iâ, yn ymestyn ar draws canol Ewrop, o Asia i Gefnfor yr Iwerydd. Roedd hyn yn wir yn ystod yr Uchafbwynt Rhewlifiant Diwethaf, ca. 22,000–14,000 yr CP, pan orchuddiodd haenau iâ Sgandinafia, y Gwledydd Baltig, yr Alban a'r Alpau, ond gadawsant y bwlch rhyngddynt fel twndra agored. Cododd llwch o uwchbridd o wastadedd y de a Môr y Gogledd gan setlo ar lethrau'r Alpau, yr Mynyddoedd yr Wral a Dyffryn Rhein, gan wneud y cymoedd sy'n wynebu'r prifwyntoedd yn arbennig o ffrwythlon.
Diwedd y cyfnod rhewlifol diwethaf
Wrth i ogledd orllewin Ewrop gynhesu'n araf o 22,000 o flynyddoedd yn ôl, dechreuodd isbridd wedi'i rewi a rhewlifoedd alpaidd estynedig doddi a thoddodd gorchuddion eira wedi yr un pryd. Cyfeiriwyd llawer o'r gollyngiad i'r Rhein a'i estyniad i lawr yr afon. Dechreuodd yr hinsawdd gynhesu'n gyflym a chafwyd newidiadau yn y llystyfiant, gan ddatblygu'n goedwigoedd agored, tua 13,000 CP. Erbyn 9000 roedd Ewrop yn llawn coedwigoedd. Gyda'r gorchudd iâ'n crebachu yn fyd-eang, cododd lefelau dŵr y môr gan ail-foddi'r Môr Udd a Môr y Gogledd. Gorlifodd dŵr tawdd tros arfordiroedd Ewrop.
Tua 11000 o flynyddoedd yn ôl, roedd aber y Rhein yng Nghulfor Dover. Roedd rhywfaint o dir sych yn parhau yn ne Môr y Gogledd, o'r enw Doggerland, gan gysylltu tir mawr Ewrop ag Ynysoedd Prydain. Tua 9000 o flynyddoedd yn ôl, cafodd y rhaniad olaf hwnnw ei lethu / dyrannu. Roedd dyn eisoes yn preswylio yn yr ardal pan ddigwyddodd y digwyddiadau hyn.
Ers 7500 o flynyddoedd yn ôl mae sefyllfa llanw, ceryntau a ffurfiau tir wedi ymdebygu i'r presennol. Gostyngodd cyfraddau codiad yn lefel y môr fel bod gwaddodiad naturiol gan y Rhein a phrosesau arfordirol yn gwneud iawn yn eang am gamweddau'r môr. Yn ne Môr y Gogledd, oherwydd ymsuddiant tectonig parhaus, mae'r morlin a gwely'r môr yn suddo ar gyfradd o tua 1-3 centimetr y ganrif.
Dinasoedd ar y Rhein
Dinasoedd mawr a leolwyd ar y Rhein:
Switzerland: France: Germany: Netherlands:
Dinasoedd llai a leolwyd ar y Rhein:
Switzerland: Liechtenstein: Germany: Netherlands:
Gwledydd a ffiniau
Yn ystod ei chwrs o'r Alpau i Fôr y Gogledd, mae'r Rhein yn mynd trwy bedair gwlad ac yn ffurfio chwe ffin gwlad wahanol. Ar y gwahanol rannau:
Almer
Pentref yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Almer. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Sturminster Marshall yn awdurdod unedol Dorset.
Jedem Das Seine
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Stefan Schaller yw Jedem Das Seine a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stefan Schaller ar 9 Gorffenaf 1982 ym München.
Bacarát
bawd|Palet a chardiau. Gêm gardiau a chwareir mewn casino yw bacarát. Mae'n gêm ddwyochrog, rhwng y, sydd hefyd yn y , a'r chwaraewr arall, er gall hyd at 12 o bobl chwarae yn erbyn y banc (y casino) ar yr un pryd. Mae'r gêm hefyd yn defnyddio crwpier.
Amcan y gêm yw i ddal o werth uwch na'r bancer.
Prif amrywiadau'r gêm yw Chemin de Fer, sydd â'r chwaraewyr yn cymryd eu tro fel y bancer, a Punto Banco, sy'n gêm siawns lwyr.
Dyfeiswyd y gêm syml hon yn Ffrainc yn y 19g, a'i phwrpas oedd i symud symiau mawr o arian mewn casinos. Daeth yn gysylltiedig â'r cyfoethogion yn gamblo mewn casinos enwog Deauville a Monte Carlo. Mae gan facarát le amlwg yn y nofel Casino Royale gan Ian Fleming.
Rage De Dents
Ffilm drama-gomedi yw Rage De Dents a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ludivine Sagnier, Julie Depardieu a Marc Barbé.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sol De Noche
Ffilm ddogfen yw Sol De Noche a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pont Jacques Cartier
Disgrifiad
Fe'i hagorwyd i draffig ar 14 Mai 1930, gan gael ei hagor yn swyddogol ddeg diwrnod yn ddiweddarach. Ei henw gwreiddiol oedd Pont du Havre, ond cafodd ei hailenwi ym 1934 er parch am Jacques Cartier, y fforiwr Ewropeaidd cyntaf i ddarganfod Canada ym 1534, i ddathlu pedwarcanmlwyddiant darganfyddiad Canada. Cymerodd ddwy flynedd a hanner i'w hadeiladu. Heddiw mae'r bont yn dwyn tua 43 miliwn o gerbydau bob blwyddyn, mwy nag unrhyw bont arall yng Nghanada heblaw am Bont Champlain, sydd hefyd ym Montréal.
chwith|bawd|600px|Rhan ogleddol Pont Jacques Cartier
Llanbedr-y-fro
Pentref bychan a chymuned ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw Llanbedr-y-fro (amrywiad, Llanbedr-ar-fro, Saesneg: Peterston-Super-Ely). Fe'i lleolir tua 8 milltir i'r gorllewin o ganol Caerdydd ar lan Afon Elai.
Cysgegrir yr eglwys leol i Sant Pedr. Ceir adfeilion castell bychan hefyd.
Saethir y rhan fwyaf o olygfeydd awyr agored yr opera sebon boblogaidd Pobol y Cwm yn ardal Llanbedr-y-fro. Cynhelir gŵyl gelf flynyddol yn yr hydref.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
My Wife's Relatives
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Gus Meins yw My Wife's Relatives a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Jack Townley a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Cy Feuer.
Y prif actor yn y ffilm hon yw James Gleason. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gone with the Wind sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gus Meins ar 6 Mawrth 1893 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Los Angeles ar 4 Awst 2012.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gus Meins nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Adennill Tir
Llyfr o gerddi gan Grahame Davies yw Adennill Tir. Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
John Jones (seryddwr)
300px|bawd|Llechen goffa John Jones
Seryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 - 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach (ei enw barddol). Roedd yn ŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur. Roedd yn frodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn.
Bywgraffiad
Gweithiwr oedd John Jones ar hyd ei oes o ran ei alwedigaeth. Cafodd ei eni yn y Bryngwyn Bach ger Dwyran, Sir Fôn, yn 1818. Ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd yn blentyn. Cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor.
Darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd am seryddiaeth - ei hoff bwnc - ac ieithoedd y Beibl gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg. Gwnaeth ddau sbienddrych (telesgop) iddo ei hun. Roedd hefyd yn barddoni.
Daeth i amlygrwydd ar draws gwledydd Prydain pan gafodd ei "ddarganfod" gan yr awdur Samuel Smiles, a fu'n enwog yn ail hanner y 19g am ei lyfrau "dod ymlaen" poblogaidd fel Self-Help, a ymwelodd ag ef ym Mangor ac a ysgrifennodd amdano yn ei gyfrol Men of Invention and Industry (1884).
Bu farw ym Mangor yn 1898.
Lykkedrømme
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Hjalmar Davidsen yw Lykkedrømme a gyhoeddwyd yn 1916. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan R. Walden.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Johanne Fritz-Petersen, Frederik Jacobsen, Gunnar Sommerfeldt a Gyda Aller.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hjalmar Davidsen ar 2 Chwefror 1879 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 25 Mawrth 1966.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hjalmar Davidsen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: