cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deddf Trawsgludo 1717
Rhwng 1787 ac 1852 anfonwyd 147,580 o droseddwyr o Brydain i Awstralia, ac yn eu plith roedd 283 o ferched o Gymru. Yn nechrau’r ddeunawfed ganrif ffurfiwyd cysyniadau ‘modern’ ynghylch rhywedd. Cred a oedd yn ennill lle blaenllaw gan gyfoeswyr oedd y gred awdurdodedig mai merched oedd y gwanaf o’r ddau ryw; yn gorfforol ac yn feddyliol. Ystyriwyd merched fel unigolion mamol, goddefol a chain. Yn ogystal â hyn, credai cyfoeswyr fod merched yn disgyn i mewn i ddau ddosbarth, y merched da a’r merched drwg. Lliwiwyd y gred hon gan draddodiadau Cristnogol; roedd merched un ai’n hollol dda, fel y Forwyn Fair, neu’n hollol ddrwg fel Efa yng Ngardd Eden. Gyda chredoau mor gadarn yn siapio’r ddelwedd o ferched roedd hi’n anochel y byddent hefyd yn lliwio’r system gyfreithiol ac yn arwain at amrywiaeth yn y driniaeth a dderbyniai troseddwyr benywaidd a gwrywaidd.
Prodasineura peramoena
Mursen yn nheulu'r Protoneuridae yw'r Prodasineura peramoena sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Prodasineura.
Deddf Trawsgludo 1717
Ym 1866 mewn erthygl yn y Cornhill Magazine dywedwyd ‘Criminal women, as a class, are found to be more uncivilised than the savage… less true to all natural and womanly instincts… they are guilty of lying, theft, unchastity, drunkenness, slovenliness.’ Roedd cryn stigma yn amgylchynu’r merched hyn; cawsent eu hystyried fel puteiniad meddw, israddol ac anfoesol.
Ym marn sawl hanesydd blaenllaw megis Deidre Beddoe derbyniodd merched a oedd wedi troseddu gosb lem trawsgludiad oherwydd bod angen cywiro’r anghydbwysedd a fodolai rhwng y rhywiau o fewn y cytrefi cosb. Alltudiwyd troseddwyr benywaidd i Awstralia er mwyn bodloni chwantiau rhywiol y troseddwyr a’u swyddogion. O dan Ddeddf Trawsgludo mae lle i gredu fod merched wedi derbyn triniaeth wahanol i’w cyfatebwyr gwrywaidd am iddynt dderbyn y gosb hon am fân droseddau e.e. Ann Watkins a Ruth Roberts.
Prodasineura peramoena
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Thomas Charles-Edwards
Athro Celteg a Chymrawd o Goleg yr Iesu, Rhydychen yw Thomas Mowbray Charles-Edwards (ganed 11 Tachwedd 1943). Astudiodd hanes yng Ngholeg Corpus Christi, Rhydychen. Ei faes arbennig yw hanes Cymru ac Iwerddon yn y cyfnod yn dilyn cwymp yr Ymerodraeth Rufeinig.
Mae ef hefyd yn Gymrawd Cychwynnol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru.
Aderyn morgrug torwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Aderyn morgrug torwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar morgrug bolwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Myrmeciza longipes; yr enw Saesneg arno yw Swainson’s antcatcher. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. longipes, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r aderyn morgrug torwyn yn perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Barney's Birthday
Ffilm i blant yw Barney's Birthday a gyhoeddwyd yn 1993. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bob Singleton.
Pridden
Pentrefan yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy Pridden. Fe'i leolir tua milltir i'r gogledd-ddwyrain o bentref St Buryan. Mae yna ardal o goetir a fferm o'r un enw.
Barney's Birthday
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Jurassic Park a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pelydryn (opteg)
Mewn opteg, mae paladr neu pelydryn (lluosog: pelydr) yn llafn o olau delfrydol.
200px|bawd|dim|Pelydrau o olau yn teithio trwy cyfrwng, yn newid buanedd ac yn newid cyfeiriad. Gelwir hyn yn [[plygiant|blygiant.]]
Plygiant
Plygiant yw'r newid gweladwy mewn ton neu baladr oherwydd newid ei fuanedd. Gwelir hyn pan mae ton yn pasio trwy un cyfrwng gweladwy i'r llall.
Just Not Married
Ffilm am ladrata gan y cyfarwyddwr Uduak-Obong Patrick yw Just Not Married a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn Nigeria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Judith Audu. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Duffy
Cantores soul Gymreig o Nefyn yw Aimee Anne Duffy (yn syml Duffy; ganwyd 23 Mehefin 1984). Daeth yn ail yn y rhaglen Wawffactor ar S4C yn 2003, a chafodd sylw ddiwedd 2007 a 2008 pan gafodd ei galw'n 2il ganwr/gantores gorau Sound of 2008 y BBC. Mae hi wedi perfformio ar raglenni fel Later With Jules Holland, gan dderbyn canmoliaeth uchel iawn ac hyd yn oed wedi ei chymharu â'r gantores Dusty Springfield. Rhyddhaodd ei halbwm Rockferry ym Mawrth 2008 yn y Deyrnas Unedig ac wedyn dros y byd. Yn Chwefror 2008 cyrhaeddodd Rhif 1 yn y siartiau Prydeinig gyda'i sengl Mercy. Roedd yr albwm yn llwyddiant ysgubol, yn cyrraedd rhif 1 dros Ewrop ac Ynysoedd y De. Bu'r albwm yn llwyddiant mawr yng Ngogledd America hefyd, yn cyrraedd rhif 4 yn siart albwmiau yr Unol Daleithiau.
Ym mis Ionawr 2009, cyhoeddwyd y byddai Duffy yn hysbysebu Diet Coke wedi iddi arwyddo cytundeb o dros £100,000.
Bywyd personol
Bu Duffy yn caru gyda Mark Durston, a anwyd yn Swydd Gaer am dros bum mlynedd tan fis Tachwedd 2006. Roedd Duffy yn byw yn Abersoch gydag ef.
Ym mis Medi 2008, soniodd Duffy ei bod "ar ffin cael chwalfa nerfus" oherwydd y pwysau yr oedd enwogrwydd wedi rhoi arni. Dywedodd ei bod wedi ystyried dod yn feudwy, ond yn y pen draw penderfynodd yn erbyn y syniad er mwyn ei chefnogwyr. Er ei bod yn cydnabod bod y rhan fwyaf o bobl yn meddwl yn dda, roedd yn ei chael hi'n "frawychus" pan fydd pobl yn ei hadnabod ar y stryd, ac wedi bod yn ofni bod ei delwedd o bosibl yn newid y person y mae hi go iawn.
Gyda ffortiwn amcangyfrifedig Duffy o £4 miliwn fe'i gosodwyd hi yn yr 16eg safle yn rhestr y Sunday Times 2009 o gerddorion ifanc cyfoethocaf Prydain Fawr.
Bu'n caru gyda'r chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru, Mike Phillips, o fis Medi 2009 i fis Mai 2011.
Ar 3 Hydref 2012, dihangodd Duffy o dân yn y fflat penthouse ar rent yr oedd hi'n byw ynddo, Abbots House yn Kensington, Llundain.
Ar 25 Chwefror 2020, dywedodd ar bost Instagram ei bod wedi cael ei "threisio, rhoi dan gyffur ac wedi ei dal yn wystl dros rai dyddiau" a'i bod wedi diflannu o fywyd cyhoeddus er mwyn iddi adfer o'r profiad, gan ychwanegu ei bod bellach yn gwneud yn dda ond ei bod wedi cymryd ei hamser i wella. Yn ei chyfrif, ni roddodd unrhyw arwydd pwy oedd ei hymosodwr na sôn pryd na ble y digwyddodd yr ymosodiad.
Gracia Barrios
Arlunydd benywaidd o Tsile yw Gracia Barrios (27 Mehefin 1927 - 28 Mai 2020).
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Tsile.
Bu'n briod i José Balmes.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Prodasineura perisi
Mursen yn nheulu'r Protoneuridae yw'r Prodasineura perisi sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Prodasineura.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Daeargryn Fukushima Ebrill 2011
Roedd daeargryn Fukushima ym mis Ebrill 2011 yn ôl-gryndod cryf maint 6.6 M ar Raddfa Richter, a ddigwyddodd am 17.16 JST (08:16 UTC), ar 11 Ebrill yn ardal Hamadōri, Fukushima, Japan. Gyda chanolbwynt bas o 13 cilomedr (8.1 milltir), digwyddodd y daeargryn mewndirol tua 36 cilomedr (22 milltir) i'r gorllewin o Iwaki – gan ysgwyd y tir yn eang ac yn gryf, ac yn ddifrifol yn lleol. Dyma un o'r ôl-gryndodau i ddilyn daeargryn Tōhoku ar 11 Mawrth, a'r cryfaf i gael ei uwchganolbwynt ar y tir.
Digwyddodd y daeargryn o ganlyniad i ddiffygion yn y ffawt i'r gorllewin o Iwaki, a bu llawer o dirlithriadau ar draws ardaloedd mynyddig gerllaw. Achoswyd sawl tân, ac roedd 220,000 o dai heb drydan. Cyflwynodd swyddogion rhybuddion lleol am tsunami, er na fu unrhyw donau sylweddol. Prin oedd y difrod i strwythurau o ganlyniad i'r daeargryn, ond lladdwyd pedwar unigolyn a niweidiwyd deg arall. Er hyn, deffrodd y symud yn y tir ffawt ddaearegol gerllaw, gan arwain at arolygon helaeth o'r rhanbarth gan ymchwilwyr.
Effeithiau
Bu sawl tân o ganlyniad i'r daeargryn, gydag un mawr yn nhref Asakawa. Ymhellach, gwnaeth dirlithriad falu dwy gar, a chladdu tri chartref yn y ddinas. O ganlyniad, bu farw dau unigolyn yn syth. Cafodd pedwar o bobl eu hanafu'n ddifrifol a'u hebrwng i'r ysbyty, ond bu farw un yn hwyrach.
Delaware
Mae Delaware yn dalaith yng ngogledd-orllewin yr Unol Daleithiau, sy'n gorwedd ar arfordir Cefnfor Iwerydd. Delaware yw'r ail leiaf o'r taleithiau, gyda arwynebedd tir o ddim ond 5328 km², ac un o'r rhai mwyaf diwydiannol. Sefydlwyd gwladfa yno gan yr Iseldiroedd yn 1655 ac un arall gan y Saeson yn 1664. O 1682 hyd 1776 roedd yn rhan o Bennsylvania. Delaware oedd y gyntaf o 13 talaith gwreiddiol yr Unol Daleithiau. Dover yw'r brifddinas.
canol|bawd|350px|Lleoliad Delaware yn yr Unol Daleithiau
Termau Economeg ac Econometreg
Disgrifiad byr
Rhestr o dermau sy'n ymwneud ag economeg ac econometreg.
Botwm Crys yn cadw lle
Babeli Giezendanner
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Ebnat-Kappel, y Swistir oedd Babeli Giezendanner (29 Mai 1831 – 18 Hydref 1905).
Love Gets a Room
Ffilm ddrama sydd hefyd yn ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwr Rodrigo Cortés yw Love Gets a Room a gyhoeddwyd yn 2021. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan David Safier a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Víctor Reyes.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2021. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Spider-Man: No Way Home sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Jon Watts. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Rafael García oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Rodrigo Cortés sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Rodrigo Cortés ar 31 Mai 1973 yn Sbaen.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Rodrigo Cortés nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sabhal Mòr Ostaig
Coleg yn dysgu trwy gyfrwng Gaeleg ar ynys An t-Eilean Sgitheanach (Skye) yn Ynysoedd Mewnol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw  Sabhal Mòr Ostaig (yn llythrennol, "Beudu Mawr Ostaig").
Saif y coleg ar benrhyn Sleat, tua 3 km i'r gogledd o Armadale. O dref Mallaig ar y tir mawr (a gwasanaeth rheilffordd i Glasgow) mae fferi i Armadale. Mae hefyd gampws ar ynys Islay, a elwir yn Ionad Chaluim Chille Ìle.
Sefydlwyd y coleg yn y 1970au gan Syr Iain Noble. Bu'r bardd Gaeleg Sorley MacLean ymhlith aelodau'r bwrdd rheolwyr cynnar, a dechreuodd y prifathro cyntaf, Farquhar MacLennan o Raasay, ar ei waith yn 1976. O 2002 ymlaen, dechreuodd y coleg gynnig graddau fel than o'r UHI Millennium Institute.
Cynhelir Darlithoedd Sabhal Mòr yma yn flynyddol.
Sinclod adeinwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Sinclod adeinwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sinclodau adeinwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Cinclodes atacamensis; yr enw Saesneg arno yw White-winged cinclodes. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Pobty (Lladin: Furnariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn C. atacamensis, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r sinclod adeinwyn yn perthyn i deulu'r Adar Pobty (Lladin: Furnariidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Son of The Pink Panther
Ffilm gomedi am drosedd gan y cyfarwyddwr Blake Edwards yw Son of The Pink Panther a gyhoeddwyd yn 1993. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America, Yr Eidal a'r Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Ffrainc a chafodd ei ffilmio ym Monaco a Pinewood Studios. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Henry Mancini.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Roberto Benigni, Claudia Cardinale, Tony Adams, Herbert Lom, Henry Mancini, Elizabeth Banks, Nicoletta Braschi, Jennifer Edwards, Liz Smith, Bobby McFerrin, Anton Rodgers, Aharon Ipalé, Robert Davi, Debrah Farentino, Shabana Azmi, Burt Kwouk, Graham Stark, Nadim Sawalha, Mike Starr, Henry Goodman, Bill Wallis a Dermot Crowley. Mae'r ffilm Son of The Pink Panther yn 93 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Jurassic Park a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Dick Bush oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Blake Edwards ar 26 Gorffenaf 1922 yn Tulsa, Oklahoma a bu farw yn Santa Monica ar 26 Chwefror 1980. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1942 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Blake Edwards nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Llyn Ladoga
Llyn dŵr croyw mwyaf Ewrop yw Llyn Ladoga (Rwsieg Ла́дожское о́зеро / Ladozhskoe ozero), wedi'i leoli yng ngogledd-orllewin Rwsia yn agos at y Môr Baltig yng Ngweriniaeth Karelia ac Oblast Leningrad.
Daearyddiaeth
Mae'r llyn yn gorchuddio arwynebedd o rhwng 17.7 (heb ynysoedd) ac 18.4 (gan gynnwys ynysoedd) mil km2. Ei hyd (o'r gogledd i'r dde) yw 219 km, a'i led cyfartal yw 83 km. Mae ef ar ei ddyfnaf yn y gogledd-orllewin, lle ceir y man dyfnaf, 230m. Ei ddyfnder cyfartal yw 52m. Mae'n llifo i mewn i Gwlff y Ffindir ar hyd Afon Neva drwy St Petersburg. Y Neva yw'r unig afon i lifo allan ohono, ond mae'n dwyn ei ddŵr oddi wrth tua 3500 o isafonydd sy'n llifo i mewn iddo. Y prif isafonydd yw'r Svir, y Volkhov, y Vuoksi a'r Syas. Mae'r llyn yn cynnwys tua 660 o ynysoedd, y rhan fwyaf ohonyn nhw yn y gogledd-orllewin, gan gynnwys yr Ynysoedd Valaam. Y prif drefi ar ei lannau yw Shlisselburg, Novaya Ladoga, Syasstroy, Pitkyaranta, Sortavala, Lakhdenpokhya a Priozersk.
Hanes
bawd|chwith|250px|Llyn Ladoga Hyd y 13g, enw'r llyn oedd Llyn Nevo. Ailenwyd ar ôl y dref fasnachol o'r un enw (Staraya Ladoga) ar ei lannau. Roedd y rhan ogledd-orllewinol o'r llyn yn rhan o'r Ffindir tan 1940.
Ghost Patrol
Ffilm antur wedi'i hanimeiddio gan gyfrifiadur yw Ghost Patrol a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tîm pêl-droed cenedlaethol Sbaen
Mae Tîm pêl-droed cenedlaethol Sbaen (Sbaeneg: Selección de fútbol de España) yn cynrychioli Sbaen yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen (Sbaeneg: Real Federación Española de Fútbol) (RFEF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r RFEF yn aelod o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA). Ymysg eu llysenwau mae, La Roja (y coch) a La Furia Roja (y coch ffyrnig).
Llwyddodd Sbaen i gipio'r fedal aur yng Ngemau Olympaidd Barcelona 1992.
Record Cwpan y Byd
* Yn dynodi gemau cyfartal gan gynnwys gemau gemau a benderfynwyd ar giciau o'r smotyn.
Probus, Cernyw
Pentref a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy Probus (Cernyweg: y pentref = Lannbrobus; y plwyf sifil = Pluwbrobus).
Diego Maradona Ydw I
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Bahram Tavakoli yw Diego Maradona Ydw I a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd من دیهگو مارادونا هستم ac fe'i cynhyrchwyd yn Iran. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Perseg.
Probus, Cernyw
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,246.
Diego Maradona Ydw I
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 4100 o ffilmiau Perseg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bahram Tavakoli ar 25 Tachwedd 1976 yn Tehran. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tarbiat Modares.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bahram Tavakoli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gwyn blaen oren
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw gwyn blaen oren, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy gwynion blaen oren; yr enw Saesneg yw Orange-tip, a'r enw gwyddonol yw Anthocharis cardamines. Boneddiges y wig yw enw arall arno.
Cafodd ei enw oherwydd y lliw oren llachar ar flaen adain yr oedolyn gwrywaidd. Mae i'w weld ledled Ewrop, Asia a Japan. Mae'r glöyn hwn ar gynnydd yn Iwerddon ac yn yr Alban, fwy na thebyg oherwydd cynhesu byd-eang.
Cylch bywyd
Caiff yr wyau eu dodwy ar gefn dail teuluoedd y planhigyn Cardamine pratensis a mwstad (Alliaria petiolata). Hoff fwyd yr oedolyn ydy Hesperis matronalis. Mae'r wyau'n wyn am ychydig ddyddiau cyn troi'r oren ac yna'n tywyllu ychydig cyn deor. Mae bwyd y siani flewog yn gyfyngedig iawn i flodyn y blodau uchod, a dim ond un siani mae pob planhigyn yn medru ei chynnal. Os oes dau siani flewog yn deor, mae un yn bwyta'r llall; felly hefyd gyda'r wyau. Er mwyn atal hyn rhag digwydd, ar ôl dodwy, mae'r oedolyn yn chwistrellu fferomon ar y planhigyn, sy'n arwydd i oedolyn arall i gadw draw.
Mae'r siani'n troi'n chwiler ar ddechrau'r haf, ac yn ymddangos fel oedolyn y gwanwyn dilynol. Ar adegau, gall beidio ymddangos am gyfnod o ddwy neu dair blynedd - sy'n fodd i oroesi gaeafau caled.
Cynefin
Caeau ac ymylon coedwigoedd tamp, glan yr afon, ffosydd, rhostiroedd, ymylon rheilffyrdd a llwybrau.
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn blaen oren yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Prodasineura quadristigma
Mursen yn nheulu'r Protoneuridae yw'r Prodasineura quadristigma sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Prodasineura.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Tir diffaith
Ffilm ôl-apocalyptaidd o Y Deyrnas Gyfunol yw Tir diffaith (ffilm o 2013). Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese.
I Brist På Bevis
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ragnar Frisk yw I Brist På Bevis a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Per G. Holmgren a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ernfrid Ahlin.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Arnold Sjöstrand.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life and Death of Colonel Blimp sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ragnar Frisk ar 15 Rhagfyr 1902 yn Sweden a bu farw yn Oscars församling ar 7 Rhagfyr 1979.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ragnar Frisk nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Chūgoku
bawd|235px|Rhanbarth Chũgoku, Japan.
Chūgoku (Japaneg: 中国地方|中国地方 Chūgoku-chihō) neu San'in-San'yō (Japaneg: 山陰山陽地方 San'in san'yō-chihō) yw'r enw a roddir ar ranbarth mwyaf gorllewinol ynys Honshū, ynys fwyaf Japan. Mae'n cynnwys taleithiau Hiroshima, Yamaguchi, Shimane, Tottori, ac Okayama.
Prodasineura sita
Mursen yn nheulu'r Protoneuridae yw'r Prodasineura sita sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Prodasineura.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Yma Hebof Fi
Ffilm ddrama sy'n addasiad o ffilm arall gan y cyfarwyddwr Bahram Tavakoli yw Yma Hebof Fi a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd اینجا بدون من ac fe'i cynhyrchwyd yn Iran. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Perseg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Fatemeh Motamed-Arya, Parsa Pirouzfar, Negar Javaherian a Saber Abar. Mae'r ffilm Yma Hebof Fi yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bahram Tavakoli ar 25 Tachwedd 1976 yn Tehran. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tarbiat Modares.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bahram Tavakoli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Paris Connections
Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Harley Cokeliss yw Paris Connections a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori ym Mharis ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Michael Tupy.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anouk Aimée, Hudson Leick, Charles Dance, Trudie Styler, Caroline Chikezie, Anthony Delon, Chloé Dumas, Dominic Gould, Nicole Steinwedell a John Sehil.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harley Cokeliss ar 11 Chwefror 1945 yn San Diego. Derbyniodd ei addysg yn London Film School.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harley Cokeliss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
De Dakota
Mae De Dakota yn dalaith yng ngogledd canolbarth yr Unol Daleithiau, sy'n rhan o'r Gwastadeddau Mawr. Mae Afon Missouri yn gwahanu'r Badlands, y Bryniau Duon a'r Gwastadeddau Mawr yn y gorllewin oddi wrth y gwasdatir ffrwythlon yn y dwyrain. Roedd De Dakota yn rhan o Bryniant Louisiana gan yr Unol Daleithiau yn 1803. Gwelid nifer o ryfeloedd rhwng byddin yr Unol Daleithiau a'r llwythau brodorol rhwng y 1850au a'r 1880au, yn arbennig yn ardal y Bryniau Duon lle gorchfygwyd y Seithfed Farchoglu dan Custer yn Little Big Horn gan y Sioux a'r Cheyenne dan arweinyddiaeth Sitting Bull. Daeth De Dakota yn dalaith yn 1889. Pierre yw'r brifddinas.
canol|bawd|350px|Lleoliad De Dakota yn yr Unol Daleithiau
Eunapius
Rhethregydd Groeg a anwyd yn Sardis yn 347 oedd Eunapius.
Oblast Pskov
250px|bawd|Arfau Oblast Pskov. 250px|bawd|Lleoliad Oblast Pskov yn Rwsia.
Un o oblastau Rwsia yw Oblast Pskov (Rwseg: Пско́вская о́бласть, Pskovskaya oblast). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Pskov. Poblogaeth: 673,423 (Cyfrifiad 2010).
Eunapius
Yn y flwyddyn 405 ysgrifennodd gyfrol o fywgraffiadau tri ar hugain o athronwyr a soffyddion cynharach neu gyfoes. Er nad yw wedi ei hysgrifennu'n dda erys yn ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes neo-Platoniaeth yn y cyfnod hwnnw.
The Great Plane Robbery
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Lewis D. Collins yw The Great Plane Robbery a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Lee Zahler.
Eunapius
Mae sawl dryll o barhad o gronicl gan Herennius Dexippus wedi goroesi yn ogystal. Roedd y parhad hwnnw, mewn 14 llyfr, yn rhychwantu'r cyfnod rhwng 268 a 404 OC; fe'i defnyddiwyd yn helaeth gan yr hanesydd Bysantaidd Zosimus (fl. ail hanner y 5g).
The Great Plane Robbery
Y prif actor yn y ffilm hon yw Jack Holt. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Oblast Pskov
Sefyflwyd Oblast Pskov ar 23 Awst 1944 ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd ar ôl i luoedd yr Undeb Sofietaidd gipio'r ardal o afael yr Almaen Natsïaidd.
The Great Plane Robbery
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1940. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Abe Lincoln in Illinois sef ffilm Americanaidd am fywyd a gwaith Abraham Lincoln, gan John Cromwell. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lewis D Collins ar 12 Ionawr 1899 yn Baltimore, Maryland a bu farw yn Hollywood ar 14 Medi 1985. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1922 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lewis D. Collins nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Prospidnick
Pentref yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy Prospidnick. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Sithney.
Drums of Fu Manchu
Ffilm antur gan y cyfarwyddwyr William Witney a John English yw Drums of Fu Manchu a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Franklin Adreon.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Henry Brandon. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1940. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Abe Lincoln in Illinois sef ffilm Americanaidd am fywyd a gwaith Abraham Lincoln, gan John Cromwell. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Witney ar 15 Mai 1915 yn Lawton, Oklahoma a bu farw yn Jackson ar 14 Rhagfyr 1950. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1939 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Witney nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Termau Gofal Iechyd Pobl Hŷn
Geiriadur termau yn ymwneud â gofal iechyd pobl hŷn gan Delyth Prys a Owain Lloyd Davies (Golygyddion) yw Termau Gofal Iechyd Pobl Hŷn.
Awdurdod Iechyd Gogledd Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Geiriadur termau Cymraeg-Saesneg/Saesneg-Cymraeg yn ymwneud â gofal iechyd pobl hyn, a baratowyd ar gyfer gweithwyr iechyd proffesiynol a'r gweithwyr yn y Sector Gwirfoddol, myfyrwyr, cyfieithwyr a gweinyddwyr.
Botwm Crys yn cadw lle
Stages
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Uffe Truust yw Stages a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Dúné, Cille Dyrberg, Mattias Kolstrup, Danny Jungslund ac Ole Bjørn Sørensen. Mae'r ffilm Stages (ffilm o 2009) yn 93 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Uffe Truust ar 10 Hydref 1974.
Diwcon
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Diwcon (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: diwconiaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Xolmis pyrope; yr enw Saesneg arno yw Fire-eyed diucon. Mae'n perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae) sydd yn urdd y Passeriformes. . Mae'r diucon (Pyrope pyrope) yn un urdd fwyaf yr adar sef y Passeriformes neu'r passerinau o Dde America. Dyma'r unig rywogaeth a osodir yn y genws 'Pyrope'. Mae'n 19–21&cm o hyd. Mae'r rhannau uchaf yn llwyd plaen yn bennaf. Mae rhannau isaf y corff yn llwyd golau gyda gorchuddion tangynffon a gwddf gwyn. Mae'r llygaid yn goch crwn llachar, sydd yn rhoi iddo ei enw. Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn X. pyrope, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Ysgol Maes y Gwendraeth
Ysgol gyfun ddwyieithog ym mhentref Cefneithin, Sir Gaerfyrddin, yw Ysgol Maes y Gwendraeth. Mae'n ysgol uwchradd ddwyieithog ar gyfer disgyblion rhwng 11 a 18 oed. Fe'i hagorwyd yn 2013 ar ôl uno Ysgol Maes yr Yrfa ac Ysgol y Gwendraeth. Yn 2017, roedd 841 o ddisgyblion wedi eu cofrestru yno, gyda 157 o ddisgyblion yn y chweched ddosbarth.
Zosimus
Hanesydd Groeg (fl. 5fed ganrif) oedd yn swyddog uchel yn y wladwriaeth yng Nghaergystennin yn ail hanner y 5fed ganrif.
Diwcon
Tacsonomeg
Gosodwyd y rhywogaeth hon gynt yn y genws Xolmis ond fe'i symudwyd i'r genws ''Pyrope'’ wedi'i atgyfodi yn dilyn cyhoeddi dadansoddiad genetig yn 2020.
Ysgol Maes y Gwendraeth
Cymraeg yw iaith swyddogol yr ysgol o ddydd i ddydd, a hi yw'r iaith a ddefnyddir ar gyfer gwneud y gwaith gweinyddol a chymdeithasu hefyd. Yn ôl Llywodraeth Cymru mae gan yr ysgol Gategori 2A o ran statws ieithyddol. Ystyr hyn yw bod o leiaf 80% o'r pynciau (heblaw am Saesneg a Chymraeg) yn cael eu dysgu i bob disgybl drwy gyfrwng y Gymraeg. Fodd bynnag, caiff un neu ddau o bynciau eu dysgu i rai ddisgyblion drwy gyfrwng y Saesneg, neu yn y ddwy iaith. Mae'r ysgol yn nodi bod pob pwnc yn cael ei ddysgu drwy gyfrwng y Gymraeg, ac eithrio Saesneg a Gwyddoniaeth (sy'n cael eu dysgu yn iaith ddewisol y disgybl o flwyddyn 8 ymlaen).
Zosimus
Mae'n awdur llyfr hanes ar Gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig a nodweddir gan safbwynt rhyddfrydig ac amgyffred ddeallus. Un o'i ffynonellau oedd gwaith coll Eunapius.
Diwcon
Teulu
Mae'r diwcon yn perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Zosimus
Mae'n llyfr mewn chwech rhan:
Ysgol Maes y Gwendraeth
Mae'r ysgol yn cystadlu yn yr Eisteddfod yn flynyddol.
Paladr englyn
Dyma baladr yr englyn "Y Gorwel" o waith Dewi Emrys:
Zosimus
Ymddengys na chafodd Zosimus yr amser i orffen y gwaith, oedd yn fod i gynnwys digwyddiadau ei oes ei hun.
Paladr englyn
<poem style="margin-left: 5em"> Wele rith fel ymyl rhod – o'n cwmpas
Zosimus
Mae Zosimus yn rhoi'r bai am gwymp yr ymerodraeth ar ddymchwel y grefydd baganaidd a mabwysiadu Cristionogaeth fel unig grefydd swyddogol yr ymerodraeth. Mae'n barnu'r ymerodr Cystennin yn hallt.
Chūbu
bawd|235px|Rhanbarth Chūbu, Japan
Chūbu (中部地方 Chūbu-chihō) yw'r enw a roddir ar ranbarth yng nghanolbarth Japan ar ynys Honshū. Ynddi mae taleithiau Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, Yamanashi, ac yn aml ystyrir Mie hefyd yn rhan ohoni.
The Ruby Ring
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Harley Cokeliss yw The Ruby Ring a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Jim Peters oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harley Cokeliss ar 11 Chwefror 1945 yn San Diego. Derbyniodd ei addysg yn London Film School.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harley Cokeliss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Elmo The Mighty
Ffilm am y Gorllewin gwyllt heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwyr J. P. McGowan a Henry MacRae yw Elmo The Mighty a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Blytheville, Arkansas
Dinas yn, yn nhalaith Arkansas, yw .
Elmo The Mighty
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Elmo Lincoln a Grace Cunard. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Blytheville, Arkansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Blytheville, gan gynnwys:
Elmo The Mighty
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm J P McGowan ar 24 Chwefror 1880 yn Terowie a bu farw yn Hollywood ar 4 Mai 1984. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1910 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Thomas Charles Edwards
bawd|Cerflun o Thomas Charles Edwards tu allan i'r Hen Goleg yn [[Aberystwyth]]
Ysgolhaig, awdur a gweinidog Cymreig oedd Thomas Charles-Edwards (22 Medi 1837 – 22 Mawrth 1900). Ef oedd Prifathro cyntaf Prifysgol Aberystwyth.
Bywgraffiad
Roedd Thomas Charles Edwards yn fab i Lewis Edwards, sefydlydd Coleg y Bala. Addysgwyd ef yn Ngholeg Lincoln, Rhydychen, a dechreuodd bregethu gydag Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn 1856. Daeth yn weinidog capel Windsor Street yn Lerpwl, ac yn ddiweddarach yn weinidog capel Catherine Street yn yr un ddinas. Ystyrid ef yn un o brif bregethwyr ei genhedlaeth.
Llyn Ilmen
Llyn yng ngogledd-orllewin Rwsia yw Llyn Ilmen (Rwseg Озеро Ильмень / Ozero Ilmen). Fe'i lleolir yng ngorllewin Oblast Novgorod, 6 km i'r de o ddinas Novgorod. Ei hyd yw 40 km, a'i led ar ei uchaf yw 32 km. Mae ei arwynebedd yn amrywio o 733 i 2090 km2 yn ôl lefel y dŵr. Mae'n llyn bas: ei ddyfnder yn ei fan dyfnaf yw 10m. Mae ei lannau'n fflat, ac, yn y dde, yn gorsog. Mae Afon Volkhov yn llifo allan ohono i'r gogledd yn rhedeg tuag at Lyn Ladoga, sy'n arwain yn y pendraw at Gwlff y Ffindir dros Afon Neva a St Petersburg.
Thomas Charles Edwards
Teulu
Mae'r hanesydd Thomas Charles-Edwards yn ŵyr iddo.
Kantō
bawd|235px|Rhanbarth Kantō, Japan.
Kantō (関東地方 Kantō-chihō) yw'r enw a roddir ar ranbarth ddinesig ar ynys Honshū, Japan. Mae'r rhanbarth yn cynnwys Ardal Tokyo Fwyaf. Yngyd â Tokyo mae Kantō yn cynnwys chwe talaith arall: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Chiba, a Kanagawa.
Bedford Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Bedford Township, gan gynnwys:
Longinus
Ei yrfa
Astudiodd Longinus Newydd-Blatoniaeth yn Alexandria yn yr Aifft Isaf. Dychwelodd i'w ddinas enedigol i ddysgu athroniaeth, gramadeg (h.y. beirniadaeth lenyddol) a rhethreg yn 260.
Fe'i galwyd gan Zenobia, brenhines Palmyra, yn 260, i fod yn weinidog yn ei llys. Am fod yr ymerodr Rufeinig Aurelian yn credu ei fod yn euog o berswadio'r frenhines i wrthsefyll awdurdod y Rhufeiniaid fe'i dienyddwyd ganddo yn sgîl cwymp Palmyra yn 273.
Gwaith llenyddol
Roedd Longinus yn enwog am ei ddysg. Fe'i cyffelybwyd gan Eunapius i "lyfrgell fyw" ac "amgueddfa ar gerdded". Cyfansoddodd weithiau mewn sawl maes, yn cynnwys athroniaeth, rhethreg, gramadeg, hanes cronolegol a llenyddiaeth. O'r rhain dim ond drylliau sydd wedi goroesi, e.e. rhagymadrodd i sylwebaeth ar lawlyfr gan Hephæstion ar fesurau cerdd dafod Groeg.
Mae'r traethawd byr "Ar yr Aruchel" (Περι ϋψους), a dadogir arno yn gyffredinol, yn waith awdur anhysbys cynharach, yn ôl pob tebyg, ac yn dyddio o'r ganrif gyntaf Cyn Crist. Roedd yn llyfr poblogaidd a dylanwadol yn ysgolion rhethreg Ewrop ar ddiwedd yr Oesoedd Canol ac ar ddechrau'r cyfnod modern.
Prodasineura tenebricosa
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Aderyn morgrug barfwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Aderyn morgrug barfwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar morgrug barfwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Myrmeciza loricata; yr enw Saesneg arno yw White-bibbed antbird. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. loricata, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r aderyn morgrug barfwyn yn perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Elmo The Fearless
Ffilm am y Gorllewin gwyllt heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr J. P. McGowan yw Elmo The Fearless a gyhoeddwyd yn 1920. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1920. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Cabinet of Dr. Caligari sef ffilm arswyd Almaeneg gan Robert Wiene.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm J P McGowan ar 24 Chwefror 1880 yn Terowie a bu farw yn Hollywood ar 4 Mai 1984. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1910 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd J. P. McGowan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Esgyll
Dwy linell olaf englyn unodl union ydy esgyll (neu'r cwpled cywydd).
Dyma esgyll englyn enwog Dewi Emrys i'r "Gorwel":
<poem style="margin-left: 5em"> Hen linell bell nad yw'n bod, Hen derfyn nad yw'n darfod.
Cyfres o'r cwpledi hyn ydyw'r cywydd deuair hirion.
Clawddnewydd
Pentref yng nghymuned Derwen, Sir Ddinbych, Cymru, yw Clawddnewydd, weithiau Clawdd-newydd. Saif yn Nyffryn Clwyd, tua dwy filltir i'r gorllewin o dref hynafol Rhuthun yn ne Sir Ddinbych ar derfyn Coedwig Clocaenog. Mae'n rhan o gymuned Derwen. Mae'r pentref yn edrych tuag at Fynyddoedd y Berwyn a Bryniau Clwyd. Ceir yma hefyd, fel nifer o bentrefi yng Nghymru, dafarn (Glan Llyn) a chapel.
Sefydlwyd Siop-Y-Fro yng Nghanolfan Cae Cymro, yn y pentref yn 2002, sy'n siop cydweithredol. Mae plant cynradd y pentref yn mynychu Ysgol Clocaenog a leolir ym mhentref Clocaenog, tua hanner milltir i'r gogledd o Glawddnewydd; mae'r plant hŷn yn mynychu Ysgol Brynhyfryd, Rhuthun.
Quethiock
Pentref a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr ydy Quethiock (Cernyweg: Gwydhek).
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 493.
Esgyll
Paladr yr englyn ydy'r ddwy linell gyntaf.
Oblast Rostov
250px|bawd|Baner Oblast Rostov. 250px|bawd|Lleoliad Oblast Rostov yn Rwsia.
Un o oblastau Rwsia yw Oblast Rostov (Rwseg: Росто́вская о́бласть, Rostovskaya oblast). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Rostov-ar-Ddon (Rostov-na-Donu). Poblogaeth: 4,277,976 (Cyfrifiad 2010).
Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Deheuol. Llifa Afon Don drwy'r oblast. Mae Oblast Rostov yn ffinio gyda Iwcrain i'r de. O fewn Rwsia, mae'n ffinio gyda Oblast Volgograd ac Oblast Voronezh i'r gogledd, Krasnodar Krai a Stavropol Krai i'r de, a Gweriniaeth Kalmykia i'r dwyrain.
Mae'r ardal yn gartref i'r Cosaciaid.
Barney's Colorful World
Ffilm i blant yw Barney's Colorful World a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alwad.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Million Dollar Baby sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Prowl Mewn Niwl
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Bahram Tavakoli yw Prowl Mewn Niwl a gyhoeddwyd yn 2010. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd پرسه در مه ac fe'i cynhyrchwyd yn Iran. Lleolwyd y stori yn Iran. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Perseg a hynny gan Bahram Tavakoli.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 4100 o ffilmiau Perseg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bahram Tavakoli ar 25 Tachwedd 1976 yn Tehran. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tarbiat Modares.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bahram Tavakoli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Termau Gwaith Coed
Rhestr o dermau sy'n ymwneud â gwaith coed gan amryw o awduron yw Termau Gwaith Coed.
Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1966. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Botwm Crys yn cadw lle
On The Job Training
Ffilm drama-gomedi yw On The Job Training a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Whiting, Indiana
Dinas yn, yn nhalaith Indiana, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Whiting, gan gynnwys:
Monjita cefngoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Monjita cefngoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: monjitaod cefngoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Xolmis rubetra; yr enw Saesneg arno yw Rusty-backed monjita. Mae'n perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn X. rubetra, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Englyn cyrch
Pedair llinell o gynghanedd sydd i'r englyn cyrch, cwpled cywydd yw'r ddwy linell gyntaf; mae'r ddwy linell olaf hefyd yn seithsill yr un ond yn dra gwahanol gan fod diwedd y drydedd yn odli gyda gorffwysfa'r llinell olaf. Mae diwedd y llinell gyntaf a'r ail hefyd yn odli gyda'r llinell olaf.
Dyma enghraifft gan John Morris-Jones:
<poem style="margin-left: 5em"> Ond Iesu, ceisio lluoedd I wych stad mawrhad yr oedd; Dyfod a wnaeth i'w codi O dlodi i oludoedd.
O'r hen englyn cyrch y tyfodd y mesur rhydd cynnar a elwir y triban (neu 'Triban Morgannwg').
Prodasineura theebawi
Mursen yn nheulu'r Protoneuridae yw'r Prodasineura theebawi sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Prodasineura.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Upton Sinclair
Llenor Americanwr oedd Upton Beall Sinclair Jr. (20 Medi 1878 – 25 Tachwedd 1968). Ei waith enwocaf yw'r nofel The Jungle (1906) a wnaeth amlygu amodau yn y diwydiant pacio cig. Ysgrifennodd hefyd y nofel Oil! (1927), a gafodd ei haddasu'n ffilm, There Will Be Blood, yn 2007. Roedd yn nofelydd Americanaidd toreithiog ac yn  ddadleuwr dros sosialaeth, iechyd, dirwest, rhyddid barn a hawliau gweithwyr, ymhlith achosion eraill. Roedd nifer o'i nofelau yn yr arddull cribo baw (Saes.muck raking). Yn wreiddiol newyddiadurwyr ymchwiliol oedd y cribwr baw ond bu nofelwyr fel Sinclair yn defnyddio ymchwil tebyg i ymddygiad annheg a llwgr i greu nofelau er mwyn cymeriadu'r effaith roedd yr annhegwch yn cael ar bobl.
Bywyd cynnar
Ganwyd Sinclair yn Baltimore, Maryland yn fab i  Upton Beall Sinclair yr hynaf a Priscilla Harden ei wraig. Roedd ei dad yn werthwr diodydd meddwol tra fo ei fam yn Eglwyswraig oedd yn gadarn dros yr achos dirwest. Doedd ei dad ddim yn llwyddiannus yn ei gwaith, yn rhannol oherwydd ei fod yn alcoholig, gan hynny magwyd Sinclair mewn tlodi. Doedd o ddim yn dod ymlaen gyda'i rieni ac yn 16 mlwydd oed ymadawodd a chartref y teulu. Wedi ymadael a'i rieni gwariodd rhywfaint o amser gyda'i fodryb oedd wedi priodi miliwnydd a'i thaid a nain famol oedd hefyd yn bobl gefnog. Gan hynny cafodd profiad yn ei ieuenctid o fyw ymysg tlodi mawr ac o fyw ymysg cyfoeth mawr. Roedd yn honni bod ei brofiad o fywyd ar y ddau eithaf yn achos ei gredoau sosialaidd.
Gan fod ei deulu yn symud o gwmpas y wlad brin oedd manteision addysg Sinclair. Dechreuodd mynychu'r ysgol yn 10 mlwydd oed a bu'n rhaid iddo gweithion galed i dal fynnu efo ei gyfoedion. Yn 14 mlwydd oed aeth i City Collage, Efrog Newydd. Talodd ffioedd yr ysgol trwy sgwennu jôcs, gwneud cartwnau ac ysgrifennu straeon anterth fyrion ar gyfer cylchgronau. Wedi ymadael a City Collage aeth i brifysgol Columbia i ddysgu'r gyfraith. Wrth astudio'r gyfraith dysgodd defnyddio peiriant stenograffydd, y peiriant a defnyddiwyd mewn llysoedd i greu cofnodion ar y pryd o'r hyn oedd yn cael ei ddweud gan dystion, cyfreithwyr a'r barnwr. Trwy ddefnyddio'r stenograffydd roedd yn gallu cyhoeddi nofelau yn weddol sydyn.
Bu'n briod teirgwaith. Ym mis Hydref 1900 priododd Meta Fuller, bu iddynt un mab. Ym 1911 gadawodd Meta Upton er mwyn cael perthynas a'r bardd Harry Kemp. Ym 1913 priododd Mary Craig Kimbourgh bu'n briod a hi hyd ei marwolaeth ym 1961. Priododd Mary Willis, ei drydedd wraig ychydig wedi marwolaeth ei ail wraig.
The Jungle
bawd|chwith|Clawr The Jungle
Cafodd ei lyfrau cyntaf derbyniad beirniadol da ond prin oedd eu gwerthiant.
Newidiodd ei statws fel awdur yn ddramatig ym 1905, ar ôl i'r wythnosolyn sosialaidd Appeal to Reason danfon Sinclair i wneud ymchwilio dirgel i amodau yn storfeydd  Chicago. Canlyniad ei ymchwiliad saith wythnos oedd The Jungle, a gyhoeddwyd gyntaf mewn ffurf gyfresol gan Appeal to Reason ym 1905 ac yna fel llyfr ym 1906. Y bwriadwyd oedd creu cydymdeimlad a'r mewnfudwyr oedd yn cael eu hecsploetio wrth weithio yn y diwydiant cig. Yn lle hynny cododd y nofel anniddigrwydd cyhoeddus eang am ansawdd isel a chynhwysion gwael cig wedi prosesu. Dywedodd Sinclair ar y pryd, "Roeddwn i'n anelu at galonnau'r cyhoedd ond trwy ddamwain wnes daro eu stumogau." Wedi'r ymateb i gyhoeddi'r llyfr collodd cig wedi prosesu o'r UDA hanner ei werthiant. Rhoddwyd pwysau ar y llywodraeth i basio deddfau yn ymwneud ac arolygu trin cigoedd a deddf safonau bwyd a chyffuriau.
Cyhoeddiadau eraill
Ym 1911 ysgrifennodd Sinclair nofel Love's Pilgrimage sydd yn ymdrin â'i briodas a genedigaeth ei blentyn gyda didwylledd a syfrdanodd rai beirniaid. Ym 1913 a 1914 cyhoeddwyd y nofelau Sylvia a Sylvia's Marriage, stori dwy ran yn ymdrin â bywyd hogan o de'r Unol Daleithiau a'i deffroad rhywiol. Mae'n debyg bod Mary ei ail wraig wedi ysgrifennu rhannau o'r ddau lyfr.
Parhaodd i gyhoeddi nofelau cribo baw gyda King Coal (1917), sy'n ymwneud â'r amodau gwaith gwael yn y diwydiant glo. Yn The Brass Check (1919), roedd Sinclair yn mynd i'r afael â'r buddiannau ariannol a chelwydd y syniad o "wasg rydd" y papurau newydd mawr a'r "newyddiaduraeth felen" roeddynt yn defnyddio i ddenu darllenwyr. Roedd ei nofel Oil! (1927) yn ymdrin â llygredigaeth yng ngweinyddiaeth Warren G Harding., defnyddiwyd y nofel yn sail i'r ffilm 2007 There Will Be Blood (2007) a enillodd dwy Wobr yr Academi. Roedd Boston (1928) yn cael ei ysbrydoli gan yr achos Sacco-Vanzetti. Mae ei nofel The Wet Parade (1931; a drowyd yn ffilm 1932) yn ymwneud â thrasiedi alcoholiaeth, ac mae The Flivver King (1937) yn adrodd hanes Henry Ford a sut y bu "rheolaeth wyddonol" yn disodli gweithwyr medrus yn y diwydiant moduro. bawd|Sinclair ifanc Wedi'i ysbrydoli gan daith trwy goedwigoedd gogleddol California ym 1936, ysgrifennodd Sinclair stori plant o'r enw The Gnomobile. Roedd yn un o'r llyfrau cyntaf i blant â neges amgylcheddol, ac fe'i haddaswyd yn ddiweddarach yn ffilm gan Walt Disney ym 1967.
Rhwng 1940 a 1953 ysgrifennodd Sinclair cyfres o 11 o nofelau hanesyddol cyfoes gyda phrif gymeriad o'r enw Lanny Budd. Roedd Lanny Bud yn fab i wneuthurwr arfau Americanaidd sydd yn defnyddio ei gysylltiadau ag arweinwyr y byd i effeithio ar faterion y dydd. Enillodd 3ydd llyfr y gyfres Dragons Teath (1943) gwobr Pulitzer ar gyfer ffuglen ym 1943.
Gwleidyddiaeth
Ymunodd Sinclair a'r Blaid Sosialaidd ym 1902 a safodd fel ymgeisydd y Blaid Sosialaidd ar gyfer y Gyngres yn New Jersey ym 1906. Ym 1917 ymadawodd a'r Sosialwyr er mwyn cefnogi'r Arlywydd Woodrow Wilson. Dychwelodd i'r Blaid Sosialaidd wedi i Wilson cefnogi ymyrraeth yn yr Undeb Sofietaidd newydd. Safodd fel ymgeisydd Sosialaidd yng Nghaliffornia ar gyfer y Gyngres ym 1920 a'r Senedd ym 1922. Safodd fel ymgeisydd i ddyfod yn llywodraethwr Califfornia  ym 1926 a 1930.