cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grete Rader-Soulek
Fe'i ganed yn Fienna a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Awstria.
Bu farw yn Fienna.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Jane Bomb
Ffilm bornograffig gan y cyfarwyddwr Mike Beck yw Jane Bomb a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg. Y prif actor yn y ffilm hon yw Linda Lust.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mike Beck ar 16 Mai 1959.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Mike Beck nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Zakazane Piosenki
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Leonard Buczkowski yw Zakazane Piosenki a gyhoeddwyd yn 1946. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyll. Cafodd ei ffilmio yn Łódź. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg a hynny gan Jan Fethke a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Roman Palester. Dosbarthwyd y ffilm gan Film Polski.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Danuta Szaflarska. Mae'r ffilm Zakazane Piosenki yn 97 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,350 o ffilmiau Pwyleg wedi gweld golau dydd. Adolf Forbert oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leonard Buczkowski ar 5 Awst 1900 yn Warsaw a bu farw yn yr un ardal ar 16 Ebrill 2001.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Leonard Buczkowski nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Klovn For Livet
Ffilm i blant gan y cyfarwyddwr Ida Grøn yw Klovn For Livet a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ida Grøn ar 1 Ionawr 1979.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ida Grøn nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sharon Morgan
Actores a sgriptwraig o Gymraes ydy Sharon Morgan (ganed 29 Awst 1949). Yn ystod ei gyrfa, mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni teledu a ffilmiau gan gynnwys Gadael Lenin, Martha, Jac a Sianco, High Hopes, Doctors a Belonging. Mae wedi derbyn tair gwobr BAFTA Cymru.
Bywyd cynnar
Ganwyd Morgan yng Nghlawddowen, Sir Gaerfyrddin, yn ferch i brifathro ac athrawes ddrama. Yn ddiweddarach symudodd y teulu i Lanaman ac yna Glan-y-fferi pan cafodd ei thad swydd prifathro yn ysgol bentref Llandyfaelog. Pan oedd yn ifanc, nid oedd yn credu y gallai lwyddo fel actores ond mae'n dweud bod eu rheini bob amser yn gefnogol o'i dewis gyrfa. Astudiodd Morgan gwrs hanes ym Mhrifysgol Caerdydd yn y 1960au, cyn hyfforddi i fod yn actores lwyfan.
Gyrfa
Ers cychwyn ei gyrfa yn y 1970au, mae Morgan wedi ymddangos mewn sawl ffilm, cyfres deledu a chynyrchiadau llwyfan yn Saesneg a Chymraeg. Cyfeiriodd y Western Mail ati fel "un o'r actorion uchaf ei pharch yn ei chenhedlaeth". Mae rhannau nodedig yn cynnwys portread o Professor Margaret Edwards yn Yr Heliwr (a'r fersiwn Saesneg A Mind to Kill) rhwng 1994 a 2002, a'i rhan fel Stella Craven yn Mine All Mine, (2004) ysgrifennwyd gan Russell T Davies.
Ymysg gwaith arall, roedd ganddi prif ran reolaidd yng nghyfres ddrama'r BBC Belonging, a rhan lled-reolaidd yn Doctors ac ymddangosiadau mewn nifer o raglenni teledu Prydeinig fel Midsomer Murders, Casualty a Coronation Street. Mae ei ymddangosiadau ar raglenni teledu Cymraeg yn cynnwys Caerdydd, Pobol y Cwm ac Alys.
Yn 2002 ymddangosodd fel Kath, gwraig tŷ rhwystredig yn y comedi byr Pleasure Pill a ffilmiwyd yng Nghaerdydd. Chwaraeodd y brif ran o Martha yn y ddrama Martha, Jac a Sianco (S4C, 2008) a ddisgrifiodd fel "ffilm ddiwylliannol bwysig" sy'n "bortread cryf a sensitif o fywyd amaethyddol yng Nghymru". Enillodd ei ail wobr BAFTA Cymru am ei phortread o Martha, ar ôl ennill yn flaenorol am ei pherfformiad yn Tair Chwaer (1998].
Yn ogystal â'i gyrfa sgrin, mae Morgan hefyd yn actores lwyfan nodedig a dramodydd. Mae ei rhannau llwyfan yn cynnwys y cynhyrchiad National Theatre Wales o A Good night out in the Valleys a berfformiwyd am y tro cyntaf 2010. Wrth ddisgrifio ei pherfformiad, ysgrifennodd adolygydd y Daily Mail fod "Sharon Morgan yn reiat fel hen ferchetan wirion sy'n gwrando ar fiwsig roc aflafar ar ei chlustffonau".
Dramodydd a Chyfieithydd
Mae Sharon Morgan wedi cyfieithu dramâu i'r Gymraeg, gan gynnwys Shwnani'n Siarad, cyfieithiad o Vagina Monologues gan Eve Ensler , a Gobeithion Gorffwyll, cyfieithiad o Une Femme Rompue gan Simone de Beauvoir.
Bywyd personol
Mae gan Morgan dau blentyn, Stephan (g. 1979/1980) a Saran (g. 1995/1996) a threuliodd rhan fwyaf o'i gyrfa actio yn ymdopi gyda bywyd gwaith a'i bywyd fel rhiant sengl. Wrth siarad am dafoli ei bywyd gwaith/adref, dywedodd Morgan "Fe allwch chi ymdopi gyda help ffrindiau. Ry'ch chi'n ffeindio ffordd". Mae Morgan yn ymgyrchydd dros y Gymraeg a fe'i harestiwyd yn 1998 am beintio slogan ar adeilad y Swyddfa Gymreig. Roedd yr actores yn ofni y byddai'r cofnod troseddol hwn yn ei atal rhag cael visa i'r U.D.A. i ffilmio Torchwood yn Los Angeles.
Mae Morgan yn siarad tair iaith, Cymraeg — ei mamiaith — Saesneg a Ffrangeg. Mae hi yn hyrwyddo'r achos am aros yn weithgar wrth heneiddio ac yn cyfeirio at Helen Mirren fel ysbrydoliaeth i fenywod.
Stille Nacht a Chaneuon Eraill
Casgliad o 6 chân ar gyfer llais a phiano gan Dilys Elwyn-Edwards yw Stille Nacht a Chaneuon Eraill.
Sharon Morgan
Bywyd personol
Cyhoeddodd ei hunangofiant Hanes Rhyw Gymraes yn 2011.
Stille Nacht a Chaneuon Eraill
Curiad a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Montre
Mae'r ddeuawd Monter'n hanu o Drefor wrth droed yr Eifl, mae Glyn a Dennis yn gyfeillion bore oes, ac wedi priodi dwy chwaer!
Swydd Gaerwrangon
200px|bawd|dim|Lleoliad Swydd Gaerwrangon yn Lloegr
Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
Yn 1974 cafodd Swydd Gaerwrangon ei huno gyda Swydd Henffordd i ffurfio sir Henffordd a Chaerwrangon. Daeth y sir honno i ben yn 1998.
Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwe ardal an-fetropolitan:
250px|dim
Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:
Rosvo-Roope
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Hannu Leminen yw Rosvo-Roope a gyhoeddwyd yn 1949. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Rosvo-Roope ac fe'i cynhyrchwyd yn y Ffindir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffinneg.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1949. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd White Heat sy’n ffilm drosedd ac antur gan cyfarwyddwr ffilm oedd yr actores Raoul Walsh. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,340 o ffilmiau Ffinneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hannu Leminen ar 5 Ionawr 1910 yn Helsinki a bu farw yn Turku ar 11 Hydref 1968.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hannu Leminen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Spell of The Poincare Conjecture
Ffilm ddogfen yw The Spell of The Poincare Conjecture a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Japan.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pilocarpin
Mae pilocarpin yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin cynnydd mewn pwysedd o fewn y llygad a cheg sych. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₁H₁₆N₂O₂. Mae pilocarpin yn gynhwysyn actif yn Salagen, Isoptocarpine a Pilocar.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Pilocarpin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
Sïedn cynffonloyw gwyrdd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Sïedn cynffonloyw gwyrdd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod cynffonloyw gwyrddion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Metallura williami; yr enw Saesneg arno yw Viridian metaltail. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae) sydd yn urdd y Apodiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. williami, sef enw'r rhywogaeth.
Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.
Teulu
Mae'r sïedn cynffonloyw gwyrdd yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Lehigh, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lehigh, gan gynnwys:
St. Joseph, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn St. Joseph, gan gynnwys:
Klara Hautmann-Kiss
Arlunydd benywaidd o Awstria oedd Klara Hautmann-Kiss (8 Hydref 1920 - 25 Hydref 2000).
Fe'i ganed yn Fienna a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Awstria.
Bu farw yn Fienna.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
The Quatermass Experiment
Ffilm wyddonias llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Sam Miller yw The Quatermass Experiment a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Miled yr Hydref
Planhigyn blodeuol Monocotaidd a math o wair yw Miled yr Hydref sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Poaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Panicum dichotomiflorum a'r enw Saesneg yw Autumn millet.
Gall dyfu bron mewn unrhyw fan gan gynnwys gwlyptiroedd, coedwigoedd a thwndra. Dofwyd ac addaswyd y planhigyn gan ffermwyr dros y milenia; chwiorydd i'r planhigyn hwn yw: india corn, gwenith, barlys, reis ac ŷd.
Bradwell, Norfolk
Pentref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Bradwell. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Great Yarmouth.
The Quatermass Experiment
Y prif actorion yn y ffilm hon yw David Tennant, Indira Varma, Jason Flemyng, Mark Gatiss ac Adrian Dunbar.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sam Miller ar 28 Medi 1962 yn Saxmundham.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sam Miller nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Magdalene Bärens
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Denmarc oedd Magdalene Bärens (30 Medi 1737 – 6 Mehefin 1808).
América
Ffilm ddogfen yw América a gyhoeddwyd yn 1989. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd América ac fe’i cynhyrchwyd ym Mrasil. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pseudagrion commoniae
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Pseudagrion commoniae sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Pseudagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Coleg Sant Antwn, Rhydychen
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw Coleg Sant Antwn (Saesneg: St Antony's College).
A Slipping-Down Life
Ffilm ddrama a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Toni Kalem yw A Slipping-Down Life a gyhoeddwyd yn 1999. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Toni Kalem a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Peter Himmelman. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Gwelltwyfyn deusmotiog
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
A Slipping-Down Life
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Guy Pearce a Lili Taylor.
Gwelltwyfyn deusmotiog
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwelltwyfyn deusmotiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Porcelainshunden
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Ida Grøn yw Porcelainshunden a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
A Slipping-Down Life
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1999. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Matrix sef ffilm wyddonias gan Lana Wachowski a Lilly Wachowski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Porcelainshunden
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr.
A Slipping-Down Life
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Toni Kalem ar 29 Awst 1956 yn Springfield Township.
The Missouri Breaks
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Arthur Penn yw The Missouri Breaks a gyhoeddwyd yn 1976. Fe'i cynhyrchwyd gan Elliott Kastner yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd United Artists Corporation. Lleolwyd y stori ym Montana a chafodd ei ffilmio ym Montana. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Robert Towne a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan John Williams. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
A Slipping-Down Life
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Toni Kalem nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Porcelainshunden
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ida Grøn ar 1 Ionawr 1979.
The Missouri Breaks
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marlon Brando, Jack Nicholson, Harry Dean Stanton, Randy Quaid, Kathleen Lloyd, Richard Bradford, Frederic Forrest, Charles Wagenheim, Steven Franken, John P. Ryan, James Greene, John McLiam, Luana Anders a Sam Gilman. Mae'r ffilm The Missouri Breaks yn 121 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fflwconasol
Mae fflwconasol yn feddyginiaeth wrthffyngol a ddefnyddir i drin nifer o heintiau ffyngol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₃H₁₂F₂N₆O. Mae fflwconasol yn gynhwysyn actif yn Diflucan.
The Missouri Breaks
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1976. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rocky gan y cyfarwyddwr ffilm John G. Avildsen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Michael C. Butler oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Gerald B. Greenberg sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Porcelainshunden
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ida Grøn nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Fflwconasol
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
The Missouri Breaks
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Penn ar 27 Medi 1922 yn Philadelphia a bu farw ym Manhattan ar 10 Ebrill 1962. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 47 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn Black Mountain College.
Fflwconasol
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Fflwconasol, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
The Missouri Breaks
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Penn nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
111 CC
2 CC - 1 CC - 1g - 160au CC 150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 116 CC 115 CC 114 CC 113 CC 112 CC 111 CC 110 CC 109 CC 108 CC 107 CC 106 CC
Castell Degannwy
Hanes ac archaeoleg
Yn ôl traddodiad, bu gan y brenin cynnar Maelgwn Gwynedd amddiffynfa ar y safle neu'n agos iddi yn y 6g. Cyfeirir ato yn y chwedl Hanes Taliesin ac mewn rhai o'r cerddi a briodolir i'r ffug-Daliesin (Taliesin Ben Beirdd). Yn ôl y chwedl carcharodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno, noddwr y Taliesin chwedlonol, yn y castell "dan dri ar ddeg clo", ond cafodd ei ryddhau diolch i ddawn Taliesin.
Gwelltwyfyn gewynnog
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw gwelltwyfyn gewynnog, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy gwelltwyfynod gewynnog; yr enw Saesneg yw Brighton Wainscot, a'r enw gwyddonol yw Oria musculosa.
Castell Degannwy
Hanes ac archaeoleg
Cloddiwyd rhan o'r safle yn 1960-61 a darganfuwyd olion sy'n dyddio i gyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru a dechrau'r Oesoedd Tywyll. Nid oes modd profi'r cysylltiad â Maelgwn Gwynedd yn ôl y dystiolaeth honno, ond ceir digon o gofnodion a thraddodiadau am y cysylltiad â Maelgwn.
Safai'r amddiffynfa gynnar ar yr uchaf o'r ddau graig ar gopa'r bryn, a chodwyd y castell canoloesol ar yr un safle. Ni wyddys a fu amddiffynfa Gymreig yno ar ôl cyfnod Maelgwn, ond cofnodir i'r iairll Normanaidd Robert o Ruddlan godi castell mwnt a beili yno yn 1088 pan ddaeth y Normaniaid yn agos iawn at oresgyn Gwynedd. Yn ddiweddarach yn y flwyddyn honno, roedd yr Iarll Robert yn cysgu ganol dydd yn y castell pan ddeffrowyd ef gyda'r newyddion fod Cymry wedi glanio mewn tair llong islaw Pen y Gogarth, i'r gogledd, a'u bod yn ysbeilio ei diroedd. Dywed rhai ffynonellau mai Gruffudd ap Cynan oedd yn eu harwain, wedi iddo ddianc o garchar Robert yng Nghaer. Gyrrodd Robert negeseuwyr i ymgynnull ei filwyr, ac aeth ef ei hun i odre Ben y Gogarth, lle gwelodd fod y llanw'n codi a'r Cymry ar fin hwylio ymaith gyda'i hysbail. Rhuthrodd Robert i lawr y llechwedd mewn cynddaredd, a dim ond ei gludydd arfau yn ei ddilyn. Lladdwyd ef a gwaywffyn, a hwyliodd y Cymry ymaith gyda'i ben ynghlwm wrth fast un o'r llongau.
Yn 1213 cipiwyd y castell gan Llywelyn Fawr a chodwyd castell o gerrig ganddo. Mae cerflun bychan a ddarganfuwyd yno yn bortreadu'r tywysog ei hun efallai, ac os felly dyna'r unig ddelwedd ohono i oroesi.
Ar ôl marwolaeth Llywelyn Fawr manteisiodd y brenin Harri III o Loegr ar ymraniadau mewnol Gwynedd ac ymosododd arni. Dymchwelwyd castell Llywelyn gan ei etifedd ac olynydd Dafydd ap Llywelyn rhag ofn i'r Saeson ei gipio. Ond cododd Henri gastell newydd yno, cryfach o gryn dipyn, a gostiodd lawer o farciau iddo. Yn 1263 rhoddodd Llywelyn ap Gruffudd y castell dan warchae. Llwygwyd y garsiwn i ildio a dinistriwyd y castell bron yn llwyr. Dim ond rhan o rai o'r muriau isaf sydd i'w gweld yno heddiw. Ar ôl goresgyniad 1282-3, defnyddiwyd llawer o gerrig yr adfail i godi muriau Castell Conwy.
Ceir mynediad at y castell, sydd ar dir comin, trwy ddilyn un o'r sawl llwybrau ato o bentref Degannwy neu o'r lôn rhwng Degannwy a Llanrhos.
Gwelltwyfyn gewynnog
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwelltwyfyn gewynnog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Brakefield Green
Pentref yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Brakefield Green.
Pseudagrion coomansi
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Pseudagrion coomansi sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Pseudagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Judy Cassab
Arlunydd benywaidd o Awstralia oedd Judy Cassab (15 Awst 1920 - 3 Tachwedd 2015).
Fe'i ganed yn Fienna a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Awstralia.
Bu farw yn Randwick.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Aderyn morgrug Rio Branco
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Aderyn morgrug Rio Branco (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar morgrug Rio Branco) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Cercomacra carbonaria; yr enw Saesneg arno yw Rio Branco antbird. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn C. carbonaria, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r aderyn morgrug Rio Branco yn perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Fflwfocsamin
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Fflwfocsamin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
Charlotte Mercier
Arlunydd benywaidd Ffrengig a anwyd yn Llundain oedd Charlotte Mercier (1738 – 1762).
Bu farw yn Llundain yn 1762.
Baner yr Emiradau Arabaidd Unedig
bawd|250px|Baner yr Emiradau Arabaidd Unedig [[Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]] Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch gwyrdd, stribed canol gwyn, a stribed is du, gyda stribed coch fertigol yn yr hoist yw baner yr Emiradau Arabaidd Unedig. Mae lliwiau'r faner yn lliwiau pan-Arabaidd, ond dywedir hefyd bod gwyrdd yn symboleiddio coed a ffrwythlondeb, gwyn yn symboleiddio niwtraliaeth, a du yn cynrychioli cyfoeth olew yr emiradau. Coch oedd lliw hanesyddol baneri'r emiradau unigol. Mabwysiadwyd y faner ar 2 Rhagfyr 1971.
Symbolaeth
Mae'r lliwiau hefyd yn gosod y cyn fflagiau a llywodraethwyr unigol, hy hanes (coch), ffrwythlondeb y tir (gwyrdd), heddwch a niwtraliaeth (gwyn), yn ogystal ag olew, yr 'aur du', a thrwy hynny gyfoeth (du) ), o'r blaen.
Dylunio
Mae'r tri thrac llorweddol yr un uchder. Mae gan y we goch led o 3: 9 o'i chymharu â hyd y we lorweddol.
Hanes
Hyd at 1971, roedd taleithiau'r cytuniad yn arddangos baner goch-gwyn-goch, wedi'i rhannu'n llorweddol gyda seren saith pwynt gwyrdd yn y canol. Ni phennwyd siâp a chymhareb y faner hon erioed, felly gallai fod yn wahanol mewn gwahanol ffynonellau. Pan oedd Bahrain a Qatar yn aelodau, roedd y seren i fod i fod yn neo-belydrol (1968 i 1971).
Roedd y Faner Chwyldroadol Arabaidd yn fodel ar gyfer y faner gyfredol, fel gyda llawer o faneri eraill yn defnyddio'r lliwiau Pan-Arabaidd ar eu baneri.
Baneri yr Emiradau
Mae gan bob un o'r emiradau yn yr Emiraethau Arabaidd Unedig ei faner ei hun, ac eithrio Fujairah sydd hefyd yn defnyddio'r faner ffederal fel eu baner wladwriaeth. Mae'r baneri'n deillio o'r baneri coch a ddefnyddir yn draddodiadol gan yr amrywiol emiradau Arabaidd ar y Gwlff Persia. O dan warchodaeth yr Ymerodraeth Brydeinig, o 1820, penderfynwyd ychwanegu lôn fertigol wen at y polyn fflag. Gellir nodi'r un patrwm sylfaenol ym baneri baner Bahrain a Qatar, Emirates a ddewisodd beidio ag ymuno â'r Emiradau Arabaidd Unedig newydd eu ffurfio ym 1970.
Toms River, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Toms River, gan gynnwys:
Tair Alaw Geltaidd
Casgliad o alawon gan John Tudor Davies yw Tair Alaw Geltaidd. Cwmni Cyhoeddi Gwynn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Pseudagrion coriaceum
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Pseudagrion coriaceum sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Pseudagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Pittsburgh
Pittsburgh (/pɪtsbərɡ/ pits-burg) yn ddinas yn y Gymanwlad o Pennsylvania yn yr Unol Daleithiau, ac yn y sedd sir o Allegheny County. Mae gan y ddinas priodol gyfanswm poblogaeth o 304,391, sef y ddinas 63eg fwyaf yn yr Unol Daleithiau. Mae poblogaeth metropolitan o 2,353,045 yw'r mwyaf yn y ddau Nyffryn Ohio a Appalachia, yr ail-fwyaf yn Pennsylvania (y tu ôl i Philadelphia), a'r mwyaf 26ain-yn y U.D.A.
Wedi'i leoli ar gymer y Allegheny, Monongahela, ac afonydd Ohio, Pittsburgh cael ei adnabod gan fod y ddau "The Steel City" ar gyfer ei mwy na 300 o fusnesau sy'n gysylltiedig â dur, ac fel y "City of Bridges" ar gyfer ei 446 o bontydd. Mae'r ddinas yn cynnwys 30 o skyscrapers, dau incleins, mae amddiffynfa cyn-chwyldroadol a'r Parc y Wladwriaeth Point ar gymer afonydd. Mae'r ddinas wedi datblygu fel cyswllt hanfodol o arfordir yr Iwerydd a'r Midwest, gan fod y mwynau cyfoethog Mynyddoedd Allegheny gwneud yr ardal gan yr ymerodraethau Ffrainc a Phrydain, Virginians, Rebels Wisgi, ac ysbeilwyr Rhyfel Cartref. chwith|bawd|281x281px|Incléin ar fynydd Washington Ar wahân i ddur, Pittsburgh arweiniodd o mewn gweithgynhyrchu o alwminiwm, gwydr, adeiladu llongau, petroliwm, bwydydd, chwaraeon, cludiant, cyfrifiadura, car, ac electroneg. History, Beauty combined in 'Glass Country' Janet Whritner, Sarasota Herald-Tribune, 25 Gorffennaf 1976.
Tannau Teifi
Casgliad o alawon traddodiadol gan Elsbeth Jones yw Tannau Teifi. Amrywiol a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1978. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Pittsburgh
Glass museum would honor Mt. Pleasant's productive past  Debra Duncan Post-Gazette, 17 Ionawr 2013.
Tannau Teifi
Disgrifiad byr
Wyth o alawon telyn gan Elsbeth M. Jones.
Botwm Crys yn cadw lle
Pittsburgh
National Park marker Standard Oil Station.
Tair Alaw Geltaidd
Disgrifiad byr
Lisa Lân, Mari o Argyle, Bydd yn fy Ymyl. Trefnwyd i gôr meibion a phiano gan John Tudor Davies.
Pittsburgh
Oil150.com Timelines  Neil & Lois McElwee.
Tair Alaw Geltaidd
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
Pittsburgh
History of Arco
Oil boom: Pittsburgh was nation's 1st petroleum capital, Kim Leonard Tribune-Review, 4 Hydref 2009.
Pittsburgh's brands once were talk of the town, Kim Leonard Tribune-Review, 20 Mawrth 2005.
1st Professional Football Game PA Historic Marker.
1st World Series PA Historic Marker.
1st U.S. Olympic hockey team was formed in Pittsburgh  PittsburghHockey.net.
Why Super Bowl L should be Pittsburgh's Dejan Kovacevic Tribune-Review, 6 Chwefror 2013.
Electronic Computer Rejects Wrong Data Post-Gazette, 8 Chwefror 1956.
Last of the Prototype Jeeps built in Butler goes on display  Marylin Pitz Post-Gazette, 21 Ebrill 2003.
When rivers ruled the city Donald Miller Post-Gazette, 5 Chwefror 1988.
1st VW Rolls Off Assembly Line in US Reginald Stuart, The New York Times, 11 Ebrill 1978.
West Mifflin plant closes  Jon Schmitz, Post-Gazette 13 Rhagfyr 2008. Am ran o'r 20g, oedd y tu ôl i Pittsburgh unig Efrog Newydd a Chicago mewn cyflogaeth pencadlys corfforaethol; roedd y mwyaf stockholders U.D.A. y pen. Mae'r dreftadaeth gadael yr ardal gydag amgueddfeydd enwog, canolfannau meddygol, parciau, canolfannau ymchwil, llyfrgelloedd, yn ardal ddiwylliannol amrywiol ac mae'r rhan fwyaf o tafarndai y pen yn y U.D.A.
Heddiw, Google, Apple, Bosch, Facebook, Uber, Nokia, Autodesk, ac IBM ymhlith 1,600 o gwmnïau technoleg cynhyrchu $20.7 biliwn yn gyflogresi blynyddol yn Pittsburgh. Mae'r ardal wedi gwasanaethu hefyd fel pencadlys asiantaeth ffederal hir-amser ar gyfer amddiffyn seiber, peirianneg meddalwedd, roboteg, ymchwil i ynni a'r llynges niwclear. [10] Mae'r ardal yn gartref i 68 o golegau a phrifysgolion, gan gynnwys arweinwyr ymchwil a datblygu Brifysgol Carnegie Mellon a Phrifysgol Pittsburgh. Banc y genedl pumed-fwyaf, wyth Fortune 500 o gwmnïau, a chwech o'r 300 o gwmnïau cyfreithiol Unol Daleithiau top yn gwneud eu pencadlys byd-eang yn yr ardal Pittsburgh, tra RAND, BNY Mellon, Nova, FedEx, Bayer a NIOSH ganolfannau rhanbarthol helpodd Pittsburgh yn dod yn y chweched gorau ardal ar gyfer twf swyddi Unol Daleithiau.
Loricît amrywiol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Loricît amrywiol (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: loricitiaid amrywiol) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Trichoglossus versicolor; yr enw Saesneg arno yw Varied lorikeet. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: Loridae) sydd yn urdd y Psittaciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn T. versicolor, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.
Genws
Mae'r loricît amrywiol yn perthyn i'r genws Psitteuteles, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: Loridae). Dyma aelodau eraill y genws:
The Restorers
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Made of Honor
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Paul Weiland yw Made of Honor a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn yr Alban a chafodd ei ffilmio yn Ninas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Deborah Kaplan a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Rupert Gregson-Williams. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sydney Pollack, Patrick Dempsey, Michelle Monaghan, Busy Philipps, Beau Garrett, Kathleen Quinlan, Kelly Carlson, Sarah Wright, Jaime Ray Newman, Kevin McKidd, Kadeem Hardison, Kevin Sussman, Chris Messina, Clive Russell, Richmond Arquette, James Sikking, Forbes KB, Mary Birdsong, Whitney Cummings, Eoin McCarthy ac Emily Nelson. Mae'r ffilm Made of Honor yn 101 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Tony Pierce-Roberts oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Richard Marks sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Ulm
240px|bawd|Eglwys Gadeiriol Ulm ac afon Donaw
Made of Honor
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Paul Weiland ar 11 Gorffenaf 1953 yn Llundain.
Ulm
Dinas yn nhalaith Baden-Württemberg yn yr Almaen yw Ulm, Saif ar afon Donaw, ger cymer yr afon yma ac afon Iller. Mae'r boblogaeth yn 120,475.
Adeilad mwyaf nodedig y ddinas yw'r Eglwys Gadeiriol. Mae ei thŵr yn 161.5 medr o uchder, y tŵr eglwys uchaf yn y byd.
Made of Honor
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paul Weiland nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gwelltwyfyn gwarwyn
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwelltwyfyn gwarwyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
West Side Story
Sioe gerdd ydy West Side Story. Ysgrifennwyd y llyfr gan Arthur Laurents a'r gerddoriaeth gan Leonard Bernstein gyda geiriau gan Stephen Sondheim. Mae'r sioe gerdd yn seiliedig ar ddrama William Shakespeare, Romeo and Juliet. Lleolir y sioe gerdd ar Ochr Orllewinol Dinas Efrog Newydd yng nghanol y 1950au ac mae'n ymdrin â'r gwrthdaro rhwng dau griw o arddegwyr o gefndiroedd ethnig a diwylliannol gwahanol. Mae'r prif gymeriad, Tony sy'n aelod o'r giang Americanaidd, yn cwympo mewn cariad gyda Maria, sy'n chwaer i arweinydd y giang o Puerto Rico. Ystyrir y sioe yn drobwynt yn hanes theatr cerddorol Americanaidd yn sgîl eu themâu tywyll, cerddoriaeth soffistigedig, golygfeydd dawns ymestynnol a'r ffocws ar broblemau cymdeithasol. Daeth sgôr Bernstein ar gyfer y sioe gerdd yn boblogaidd iawn; mae'n cynnwys y caneuon "Something's Coming," "Maria," "América," "Somewhere," "Tonight," "Jet Song," "I Feel Pretty," "One Hand, One Heart," a "Cool." Dynododd y cynhyrchiad gwreiddiol ar Broadway ym 1957, a gafodd ei gyfarwyddo a'i goreograffio gan Jerome Robbins a'i gynhyrchu gan Robert E. Griffith a Harold Prince, gynhyrchiad cyntaf Sondheim ar Broadway. Rhedodd y sioe am 732 o berfformiadau, cyn mynd ar daith. Cafodd ei enwebu am Wobr Tony am y Sioe Gerdd Orau yn 1957, ond aeth y wobr i ''The Music Man gan Meredith Willson. Enillodd Wobr Tony yn 1957 am goreograffeg Robbins. Cafodd y sioe rediad hirach byth yn Llundain, a gwelwyd llwyddiant rhyngwladol, gan arwain at ffilm o'r sioe gerddorol ym 1961. yn aml, perfformir West Side Story gan ysgolion, theatrau lleol ac yn achlysurol, gan gwmnïau opera.
The Old Code
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Ben F. Wilson yw The Old Code a gyhoeddwyd yn 1928. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
West Side Story
Cymeriadau
West Side Story
The Old Code
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1928. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Circus ffilm gomedi, fud, Americanaidd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Earl Turner sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ben F Wilson ar 7 Gorffenaf 1876 yn Corning, Iowa a bu farw yn Glendale ar 22 Chwefror 1922. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ben F. Wilson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Przygoda Na Mariensztacie
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Leonard Buczkowski yw Przygoda Na Mariensztacie a gyhoeddwyd yn 1953. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg a hynny gan Ludwik Starski.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Lidia Korsakówna. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Pseudagrion crocops
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Pseudagrion crocops sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Pseudagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Przygoda Na Mariensztacie
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leonard Buczkowski ar 5 Awst 1900 yn Warsaw a bu farw yn yr un ardal ar 16 Ebrill 2001.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Leonard Buczkowski nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
113 CC
2g CC - 1g CC - 1g
160au CC 150au CC 140au CC 130au CC 120au CC - 110au CC - 100au CC90au CC 80au CC 70au CC 60au CC
118 CC 117 CC 116 CC 115 CC 114 CC - 113 CC - 112 CC 111 CC 110 CC 109 CC 108 CC
Juno (chwiliedydd)
Chwiliedydd gofod yw Juno sy'n cylchdroi'r blaned Iau. Cafodd ei lansio gan NASA o Orsaf Awyrlu Cape Canaveral ar 5 Awst 2011, fel rhan o raglen New Frontiers, ac aeth i gylchdro o gwmpas y blaned Iau ar 4 Gorffennaf 2016. Mae'r llong ofod mewn cylchdro pegynol i astudio cyfansoddiad Iau, maes disgyrchiant, maes magnetig, a magned-sffer pegynol. Fe fydd Juno hefyd yn chwilio am gliwiau am sut ffurfiwyd y blaned, gan gynnwys gweld os oes ganddo graidd creigiog, faint o ddŵr sy'n bresennol o fewn yr atmosffer dwfn, dosbarthiad màs, a'i wyntoedd cryf, sy'n gallu cyrraedd cyflymder o 618 cilomedr yr awr (384 mph).
Juno yw'r ail long ofod i gylchdroi'r blaned Iau, yn dilyn Galileo, a oedd mewn cylchdro o 1995 hyd at 2003.
Pŵerir llong ofod Juno gan baneli solar, a ddefnyddir fel arfer ganlloerennau sy'n cylchdroi'r Ddaear ac yn gweithio yn rhan fewnol cysawd yr Haul, tra bod generaduron r thermodrydanol radioisotop yn cael eu defnyddio'n aml ar gyfer teithiau i rannau allanol cysawd yr Haul a thu hwnt. Gyda Juno, fodd bynnag, mae'r tair adain arae solar, y mwyaf erioed i'w defnyddio ar chwiliedydd planedol, yn chwarae rôl bwysig yn sefydlogi'r llong ofod yn ogystal â chynhyrchu pŵer.
Mae enw'r llong ofod yn dod o fytholeg Roeg-Rufeinig. "Tynnodd y duwIau orchudd o gymylau o gwmpas ei hun i guddio ei ddrygioni, ond roedd ei wraig, y dduwies Juno, yn gallu sbecian drwy'r cymylau a gweld gwir natur Iau." Cyfeiriwyd at y daith cyn hynny gyda'r 'backronym' JUpiter Ger-polar Orbiter mewn rhestr o acronymau NASA.
Trosolwg
Cwblhaodd Juno daith pum mlynedd i Iau, gan gyrraedd ar 4 Gorffennaf 2016. Teithiodd y llong ofod cyfanswm pellter o tua 2.8 biliwn cilomedr (18.7 AU; 1.74 biliwn milltir) i gyrraedd y blaned Iau. Fe fydd y llong ofod yn cylchdroi'r blaned Iau 37 gwaith dros gyfnod o 20 mis. Roedd taflwybr Juno yn defnyddio hwb cyflymder drwy gynhorthwy disgyrchiant o'r Ddaear, a gyflawnwyd drwy hedfan heibio'r Ddaear yn Hydref 2013, dwy flynedd ar ôl ei lansio ar 5 Awst 2011. Ar 5 Gorffennaf, 2016, gwnaeth y llong ofod taniad i osod orbit er mwyn arafu digon iddo gan ei ddal gan y blaned Iau. Bydd yn gwneud dau gylchdro 53-dydd cyn perfformio un taniad arall ar Hydref 19 a fydd yn dod a'r chwiliedydd fewn i gylchdro pegynol 14 diwrnod.
Unwaith yn y cylchdro 14 diwrnod, fe fydd yr offerynnau is-goch a microdon yn dechrau mesur y pelydriad thermol sy'n tarddu yn ddwfn o fewn atmosffer Iau. Fe fydd yr arsylwadau hyn yn ategu astudiaethau blaenorol o'i gyfansoddiad trwy asesu cyfanswm a dosbarthiad y dŵr, ac felly ocsigen. Bydd y data hwn yn taflu goleuni pellach ar darddiad Iau. Fe fydd Juno hefyd yn ymchwilio i'r darfudiad sy'n gyrru'r patrymau cylchrediad cyffredinol yn atmosffer Iau. Fe fydd offerynnau eraill ar fwrdd Juno yn casglu data am ei faes disgyrchiant a magned-sffer pegynol. Disgwylir taith Juno i ddod i ben yn Chwefror 2018, ar ôl cwblhau 37 cylchdro o Iau, pan fydd y chwiliedydd yn cael ei arafu yn ei gylchdro er mwyn llosgi i fyny yn atmosffer allanol Iau, i osgoi unrhyw bosibilrwydd o halogiad biolegol o leuadau Iau.
Lansiad
Lansiwyd Juno ar ben yr Atlas V yng Ngorsaf Awyrlu Cape Canaveral, Florida. Defnyddiodd yr Atlas V (AV-029) prif beiriant RD-180 a gynlluniwyd ac adeiladwyd yn Rwsia, wedi'i bweru gan gerosin ac ocsigen hylifol. Wedi tanio cafodd ei checkout 3.8 eiliad cyn tanio pum roced hwbio soled (SRBs) wedi eu clymu ymlaen. Yn dilyn diffodd yr SRB, tua 1 munud 33 eiliad i mewn i'r lansiad, disgynnodd dau o'r rocedi hwb i ffwrdd oddi wrth y cerbyd, wedi ei ddilyn 1.5 eiliad yn ddiweddarach gan y tri arall. Pan roedd y lefelau gwres wedi gostwng yn is na therfynau a bennwyd ymlaen llaw, gwahanwyd y ffeiryn prif lwyth oedd yn gwarchod Juno yn ystod y daith drwy ran fwyaf trwchus yr atmosffer, tua 3 munud 24 eiliad i mewn. Torrodd prif beiriant Atlas V allan 4 munud 26 eiliad wedi lansio. 16 eiliad yn ddiweddarach, taniodd ail gymal Centaur a llosgodd am tua 6 munud, gan roi'r lloeren i mewn i gylchdro aros cychwynnol. Teithiodd y cerbyd am tua 30 munud, ac yna ail-daniodd y Centaur am 9 munud, gan osod y llong ofod ar daflwybr dianc o'r Ddaear mewn cylchdro heliosentrig.
Cyn gwahanu, defnyddiodd y cymal Centaur beiriannau adweithiol i droelli Juno hyd at 1.4 RPM. Tua 54 munud ar ôl lansio, gwahanodd y llong ofod oddi wrth y Centaur a dechreuodd ymestyn ei baneli solar. Yn dilyn ymestyniad llawn a chloi'r paneli solar yn ei lle, dechreuodd fatris Juno ail-wefru. Roedd ymestyn y paneli solar wedi arafu troelliad Juno o ddwy ran o dair. Mae'r chwiliedydd yn cael ei droelli i sicrhau sefydlogrwydd yn ystod y daith ac fel bod holl offerynnau ar y chwiliedydd yn gallu arsylwi'r blaned Iau.
Cymerodd y daith i'r blaned Iau bum mlynedd, a oedd yn cynnwys dynesiad heibio'r Ddaear ar 10 Hydref 10 2013. Ar 12 Awst 2013, roedd Juno wedi cyrraedd hanner ffordd ar ei daith i'r blaned Iau. Wrth iddo gyrraedd system Iau, roedd Juno wedi teithio tua 19 AU.
Hedfan heibio'r Ddaear
Ar ôl teithio am ddwy flynedd mewn cylchdro heliosentrig eliptig, dychwelodd Juno i basio heibio'r Ddaear yn Hydref 2013. Defnyddiodd ddisgyrchiant y Ddaear er mwyn rhoi hwb i'w yrru tuag at Iau mewn symudiad sy'n yn cael ei alw'n slingshot disgyrchiol. Derbyniodd y llong ofod hwb mewn cyflymder o fwy na 8800 mph a fe'i gosodwyd ar gwrs i Iau. Defnyddiwyd yr hedfaniad hefyd fel ymarfer ar gyfer tîm gwyddoniaeth Juno i brofi rhai offerynnau ac ymarfer rhai gweithdrefnau cyn cyrraedd Iau.
Mewnosod i gylchdro y blaned Iau
Cyflymodd ddisgyrchiant Iau y llong ofod wrth iddo agosau i ca. 266000 km/h. Ar 5 Gorffennaf 2016, rhwng 03:18 ac 03:53 am UTC amser y Ddaear, gwnaeth taniad mewnosod yn para 2,102 eiliad arafu Juno o 542 m/e a newidiodd ei dalwybr o un hyperbolig (hedfan heibio) i gylchdro eliptig, pegynol gyda chyfnod o tua 53.5 diwrnod. Bwriedir gwneud taniad i leihau echreiddiad y cylchdro ar 19 Hydref 2016, ac ar ôl hynny fe fydd cyfnod y cylchdro yn 14 diwrnod.
Cylchdro a'r amgylchedd
chwith|bawd|Cylchdro eliptig Juno a gwregysau ymbelydredd Iau Mae cylchdro pegynol eliptig iawn Juno yn ei gymryd yn agos at y blaned—o fewn 4300 km—ond yna, ymhell y tu hwnt i gylchdro Callisto hyd yn oed. Mae pob un o'r cylchdroadau casglu gwyddoniaeth yn cymryd 14 diwrnod ac mae disgwyl bydd y llong ofod yn cwblhau 37 cylchdro hyd ddiwedd ei daith.
Dadgylchdroi a chwalu
Mae disgwyl i Juno gyrraedd diwedd ei daith yn ystod ei 37ain cylchdro ac fe fydd yn dadgylchdroi o dan reolaeth ac yn chwalu wrth ddisgyn mewn i atmosffer Iau. Yn ystod y daith, fe fydd y llong ofod yn cael ei hamlygu i lefelau uchel o ymbelydredd o magned-sffer Iau, a allai achosi fethiannau offerynnol yn y dyfodol neu beryglu gwrthdrawiad â lleuadau Iau. Fe fydd y dadgylchdroi dan reolaeth yn cael gwared a'r llong ofod yn llwyr a'r risg o halogiad, yn unol â Chanllawiau Amddiffyn Planedol NASA. Bydd y weithred yn cymryd 5.5 diwrnod, pan fydd cyfathrebiadau'r llong ofod yn dod i ben cyn disgyn i mewn i atmosffer Iau. Oherwydd y gwrthdrawiad cyflymder uchel rhwng y llong ofod a'r atmosffer dwys, fe fydd Juno yn llosgi i fyny ac yn chwalu.
Tîm
Scott Bolton o'r Southwest Research Institute yn San Antonio, Texas yw'r prif ymchwilydd ac mae'n gyfrifol am bob agwedd o'r daith. Mae'r Jet Propulsion Laboratory yng Nghaliffornia yn rheoli'r daith a Lockheed Martin Corporation oedd yn gyfrifol am ddatblygu ac adeiladu'r llong ofod. Mae sawl partner sefydliadol yn cyfrannu at y daith. Mae cyd-ymchwilwyr yn cynnwys Toby Owen o Brifysgol Hawaii, Andrew Ingersoll o Sefydliad Technoleg Califfornia, Frances Bagenal o Brifysgol Colorado yn Boulder, a Candy Hansen o'r Sefydliad Gwyddor Planedau. Gwasnaethodd Jack Connerney o'r Ganolfan Goddard Space Flight fel arweinydd yr offer.
Cost
I ddechrau, cynigiwyd y byddai taith Juno yn costio tua US$700 miliwn (blwyddyn ariannol 2003) ar gyfer ei lansio ym Mehefin 2009. Oherwydd cyfyngiadau cyllido NASA roedd rhaid gohirio hyn tan Awst 2011, a lansiad ar fwrdd roced Atlas V mewn cyfluniad 551. Yn Mehefin 2011, amcangyfrwyd bydd y daith am gostio $1.1 biliwn yn ei gyfanrwydd.
Amcanion gwyddonol
bawd|Delwedd o Iau yn defnyddio'r offeryn VISIR ar y VLT. Fe fydd yr arsylwadau hyn yn sail i waith i'w wneud gan Juno. Fe fydd y casgliad o offerynnau gwyddonol ar long ofod Juno yn:
Offerynnau gwyddonol
Fe fydd amcanion gwyddonol Juno yn cael eu cyflawni gyda naw offeryn ar fwrdd y llong ofod:
Paneli Solar
bawd|Prawf golau ar un o baneli solar Juno Juno yw'r daith gyntaf i Iau sy'n defnyddio paneli solar yn hytrach na'r generaduron thermodrydanol radioisotop (GTRH) a ddefnyddiwyd gan Pioneer 10, Pioneer 11, rhaglen Voyager, Ulysses, Cassini–Huygens, New Horizons, a Galileo. Hwn hefyd yw'r daith bellaf yn hanes archwilio'r gofod i ddefnyddio paneli solar. Pan fydd mewn cylchdro o amgylch y blaned Iau, fe fydd Juno yn derbyn 4% o olau'r haul ag y byddai ar y Ddaear, ond mae'r prinder byd-eang o Pu-238,  yn ogystal â datblygiadau a wnaed ym maes technoleg celloedd solar dros y degawdau diwethaf, wedi ei wneud yn fwy economaidd yn i ddefnyddio paneli solar o faint ymarferol i ddarparu pŵer ar bellter o 5 AU oddi wrth Haul.
Mae llong ofod Juno yn defnyddio tri phanel solar wedi eu trefnu'n gymesur o gwmpas y llong ofod. Yn fuan ar ôl gadael atmosffer y Ddaear agorodd y paneli yn barod i'w defnyddio. Mae gan ddau o'r paneli pedwar darn cymalog, ac mae gan y trydydd panel tri darn a magnetomedr. Mae pob panel yn mesur 2.7 m wrth 8.9 m hyd, y mwyaf ar unrhyw chwiliedydd gofod-dwfn NASA.
Cyfanswm màs y tri pjanel yw 340 kg. Os oedd y paneli wedi eu gosod i weithio orau ar y Ddaear, fe fyddai'n cynhyrchu rhwng 12 a 14 cilowat o bŵer. Dim ond tua 486 W fydd yn cael ei gynhyrchu ar ôl i Juno gyrraedd Iau, gan leihau i tua 420W wrth i ymbelydredd ddiraddio'r celloedd. Fe fydd y paneli solar yn aros yng ngholau'r haul yn barhaol rhwng lansio a diwedd y daith, heblaw am gyfnodau byr wrth danio'r prif beiriant a pan fydd yng nghysgod Iau. Mae uned ddosbarthu a gyrru pŵer canolog yn monitro'r pŵer sy'n cael ei gynhyrchu gan y paneli solar a'i ddosbarthu i'r offer, gwresogyddion a synwyryddion arbrawf yn ogystal â batris sy'n cael eu gwefru pan fo pŵer ychwanegol ar gael. Bydd dau fatri lithiwm-ion 55-amper-awr sy'n gallu gwrthsefyll amgylchedd ymbelydrol Iau yn darparu pŵer pan fydd Juno yn pasio drwy gysgod y blaned.
Telathrebu
Mae Juno yn defnyddio signalau mewn-band ("tonau") am nifer o weithrediadau critigol yn ogystal ag adrodd statws yn ystod y cyfnod teithio, ond ni ddisgwylir y bydd yn cael ei ddefnyddio yn aml. Fe fydd cyfathrebu gyda'r llong ofod drwy gyfrwng antenau 70 m y Rhwydwaith Gofod Dwfn NASA (DSN) gan ddefnyddio cyswllt uniongyrchol band-X. Mae offer prosesu gorchymyn a data Juno yn cynnwys cyfrifiadur hedfan sy'n gallu darparu ~50 Mbit/s o fewnbwn offerynnau. Mae is-systemau gwyddoniaeth disgyrchiant yn defnyddio y band-X a band-Ka tracio doppler ac awtoleolwr.
O ganlyniad i gyfyngiadau telathrebu, dim ond tua 40 megabeit o ddata camera y bydd Juno yn gallu dychwelyd yn ystod pob cyfnod cylchdro 11 diwrnod. Bydd y cyfartaledd cyfradd data o lai na 337 did/eiliad yn cyfyngu ar y nifer o ddelweddau sy'n cael eu cipio a'u trosglwyddo yn ystod pob cylchdro i rywle rhwng 10 a 100 yn dibynnu ar y lefel cywasgu a ddefnyddiwyd. Mae hyn yn debyg i daith flaenorol Galileo a oedd yn cylchdroi Iau, a gipiodd miloedd o ddelweddau er gwaethaf ei gyfradd data araf o 1000 did/eiliad (ar y lefel cywasgu uchaf) oherwydd problemau antena wnaeth amharu ar y cyswllt cyfathrebu arfaethedig o 135,000 did/eiliad.
Gyriant
Mae Juno yn defnyddio prif beiriant dau-danwydd LEROS 1b, a gynhyrchir gan Moog Inc yn Westcott, Swydd Buckingham yn Lloegr. Mae'n defnyddio hydrazine a nitrogen tetroxide ar gyfer gyriant ac yn darparu gwthiad o 645 newton. Mae'r peiriant wedi ei hamgáu mewn tarian amddiffynnol ynghlwm a chorff y llong ofod, ac yn cael ei ddefnyddio ar gyfer y prif daniadau. Ar gyfer rheoli cyfeiriadedd y cerbyd (rheoli agwedd) ac i berfformio symudiadau cywiro taflwybr, mae Juno yn defnyddio system rheoli adwaith un-tanwydd (RCS) sy'n cynnwys deuddeg gwthiwr bach wedi eu gosod ar bedwar modiwl peiriant.
Plac Galileo a ffigyrau Lego
Mae Juno yn cario plac ar ei ochr, mewn teyrnged i Galileo Galilei. Darparwyd y plac gan Asiantaeth Ofod yr Eidal ac mae'n mesur 7.1 by. Gwnaed y plac o alwminiwm ac mae'n pwyso 6 g. Mae'r plac yn portreadu Galileo a thestun yn llawysgrifen Galileo ei hun, a ysgrifennwyd yn Ionawr 1610, wrth arsylwi ar yr hyn a fyddai'n cael eu hadnabod yn ddiweddarach fel y lleuadau Galileaidd.