cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cofeb Ryfel Llanfechell
Enwau ar y gofeb
bawd|dim|Arysgrif ar y gofeb
Pŵer cysefin
Nodweddion algebraic
Pwerau cysefin yw pwer rhifau cysefin. Mae gan bob pŵer cysefin (ar wahân i 2) isradd cysefin (primitive root) Oherwydd hyn, mae grŵp lluosi y cyfanrifau modwlo pn yn grŵp cylchol. Mae nifer yr elfennau yn y maes meidraidd bob amser yn bŵer cysefin; ac ar ochr arall y geiniog, mae pob pŵer cysefin yn digwydd fel nifer yr elfennau mewn maes meidraidd.
Nodweddion cyfuniadol
Un o'r nodweddion sy'n codi fwyaf amal o fewn maes theori rhif dadansoddol yw fod y set o bwerau cysefin nad ydynt yn gysefin yn set fechan, yn yr ystyr fod y nifer anfeidraidd o'u cilyddion yn cydgyfeirio. Er hyn, mae'r set o rifau cysefin yn un enfawr.
Nodweddion rhannu
Mae ffwythiant totient Euler (φ) a ffwythiannau sigma (σ0) a (σ1) unrhyw rif cysefin yn cael eu cyfrifo gan y fformiwlâu:
Ar ffilm
Mae pwerau cysefin yn chwarae rôl reit flaenllaw yn y ffilm Cube, gan ddynodi peryglon enbyd o fewn strwythurau tebyg i labyrinth ar ffurf ciwb enfawr.
Rhif sgwâr
bawd|Mae 16 o beli'n ffurfio sgwâr. Mewn mathemateg, rhif sgwâr neu'r sgwâr perffaith yw cyfanrif sy'n gyfanrif wedi'i sgwario, neu mewn geiriau eraill, mae'n lluoswm yn gyfanrif a luoswyd gydag ef ei hun. Mae 9 (n) yn rhif sgwâr, gan ei fod yn lluosm 3 × 3. Y nodiant mathemategol arferol, fodd bynnag, yw drwy ddefnyddio'r Esbonydd
Ada Hegerberg
Pêl-droedwraig proffesiynol o Norwy yw Ada Martine Stolsmo Hegerberg (ganwyd 10 Gorffennaf 1995) sy'n chwarae fel ymosodwraig i glwb Olympique Lyonnais yng Nghynghrair 1 Féminine.
Rhif sgwâr
n2
Ada Hegerberg
Roedd hi'n arfer chwarae i Kolbotn a Stabæk yn Toppserien. bawd|chwith|Ada Hegerberg gyda [[Olympique Lyonnais (Menywod)|Lyon yn 2014.]]
Rhif sgwâr
a gaiff ei ynganu fel "n wedi'i sgwario". "Rhif indecs", neu "bŵer", yw’r 2 bach yma ac mae'n dweud wrthon ni sawl gwaith i luosi n ag ef ei hun.
Ada Hegerberg
Mae Hegerberg wedi cynrychioli Norwy ar lefel rhyngwladol ifanc, ac ymddangosodd hi yn y tîm uwch yn 2011. Yn 2013, roedd hi'n rhan o dîm Norwy a enillodd yr wobr arian ym Mhencampwriaeth Menywod UEFA 2013.
Rhif sgwâr
Daw'r gair "sgwâr" o'r siâp o'r un enw, sef y sgwâr. Caiff uned yr arwynebedd ei ddiffinio fel arwynebedd yr uned sgwâr (
Ada Hegerberg
Enillodd Hegerberg 2016 Wobr Pêl-droedwraig Orau yn Ewrop UEFA ar 25 Awst 2016, ac yn 2017 enillodd bêl-droedwraig y flwyddyn BBC. Yn 2018 hi oedd derbynnydd cyntaf y Ballon d'Or i fenywod.
Rhif sgwâr
1 × 1
Albert Gladstone
Roedd Syr Albert Charles Gladstone, 5ed Barwnig, MBE, DL (28 Hydref 1886 - 2 Mawrth 1967) yn ŵr busnes Cymreig ac yn rhwyfwr a enillodd fedal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1908.
Cwpan Slofacia
Cwpan Slofacia (Slofaceg: Slovenský Pohár) yw prif gystadleuaeth cwpan pêl-droed Slofacia. Cynhelir y gystadleuaeth yn flynyddol ac fe'i gweinyddir gan Gymdeithas Bêl-droed Slofacia.
Hanes
bawd| 260px |Y Cymro, [[James Lawrence, wedi iddo ennill y Slovenský Pohár ym Mai 15 gyda thîm AS Trenčín]] Cynhaliwyd y gystadleuaeth gyntaf yn 1961 (pan oedd Slofacia dal yn rhan o Tseicoslofacia]]). Yr adeg honno, byddai enillydd Cwpan Slofacia yn chwarae enillydd Cwpan Tsiec yng nghystadleuaeth ffeinal Cwpan Tsiecoslofacia. Byddai'r enillydd yn mynd ymlaen i gystadlu yn nhwrnament Cwpan Enillwyr Cwpannau UEFA. Enillodd ŠK Slovan Bratislava y gystadleuaeth hon yn 1968/1969.
Albert Gladstone
Ganwyd Gladstone yng Nghastell Penarlâg, Sir y Fflint yn fab hynaf y Parchedig Stephen Edward Gladstone ac Annie Crosthwaite Wilson, ei wraig. Roedd yn ŵyr i'r Prif Weinidog, William Ewart Gladstone. Yn deuddeg mlwydd oed, mynychodd angladd wladol ei daid.
Rhif sgwâr
.
Cwpan Slofacia
Hanes
Daeth Gweriniaeth Tsiecoslofacia i ben ar ddiwrnod olaf 1992 ac yn 1993 sefydlwyd Slofacia annibynnol a Chymdeithas Bêl-droed Slofacia annibynnol. Er hynny, does dim cystadleuaeth rhwng pencampwyr Slofacia a'r Weriniaeth Tsiec a bydd enillydd y Slovenský Pohár yn cystadlu yn enw Slofacia yn Europa League UEFA.
Albert Gladstone
Addysgwyd Gladstone yng Ngholeg Eton a graddiodd o Eglwys Crist, Rhydychen ym 1909 gyda gradd BA.
Rhif sgwâr
Enghreifftiau
Y rhifau sgwâr llai na 602 = 3600 ceir:
Cwpan Slofacia
Hanes
Yn rhyfedd ddigon, ni chynhaliwyd Cwpan Slofacia yn ystod cyfnod dadleuon cyntaf Slofacia fel gwlad annibynnol yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Albert Gladstone
Yn ystod ei gyfnod yn Rhydychen roedd yn aelod o'r tîm rhwyfo wyth dyn gan rwyfo i Rydychen pedair gwaith yn Ras Gychod Rhydychen a Chaergrawnt rhwng 1906 a 1909. Roedd yn aelod o dîm rhwyfo Coleg Eglwys Crist a enillodd y Grand Challenge Cup yn Regata Frenhinol Henley ym 1908. Pedair wythnos yn ddiweddarach, roedd yn aelod o'r criw o wyth a enillodd y fedal aur am rwyfo dros Brydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1908.
Rhif sgwâr
Enghreifftiau
n2 − (n − 1)2 = 2n − 1
Cwpan Slofacia
Perfformiad fesul Clwb
bawd|dde|120px|Tlws y Slovenský Pohár
Albert Gladstone
Gwasanaethodd Gladstone yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ym Mesopotamia a Gallipoli, ac fe'i crybwyllwyd mewn cad lythyrau. Dyrchafwyd ef yn Gapten yn yr Ail / 5ed Catrawd Reiffl y Gurkha Brenhinol (Byddin y Ffiniau), yng Ngwarchodfa Byddin India, ac fe'i penodwyd yn Aelod o Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (MBE) ym 1919.
Rhif sgwâr
Enghreifftiau
. Yn yr un modd, mae'n bosibl cyfri rhifau sgwâr drwy adio'r sgwâr olaf, yr ail isradd olaf a'r isradd cychwnyol; hynny yw:
.
Nodweddion
Mae'r rhif m yn rhif sgwâr os a dim ond os y gellir gosod y pwyntiau m mewn sgwâr:
Y mynegiad ar gyfer yr ned rhif sgwâr yw
. Mae hyn yn hafal i gyfanswm yr n rhifau sgwar odrif cyntaf, fel y gwelir o'r diagram uchod. Yma, mae sgwario canlyniad y rhagflaenydd drwy adio nifer odrif o bwyntiau (mewn magenta). Mae'r fformiwla canlynol felly yn dilyn:
52 = 25 = 1 + 3 + 5 + 7 + 9
.
Cwpan Slofacia
Dolenni
Gwefan Swyddogol Cwpan Slofacia
Albert Gladstone
Roedd Gladstone yn ddyn busnes llwyddiannus ac yn cynnal llawer o swyddi pwysig megis Cyfarwyddwr Banc Lloegr o 1924 i 1947 ac yn uwch bartner yng nghwmni Ogilvy, Gillanders & Company, marsiandwyr yn Nwyrain India. Fe'i penodwyd yn Rhaglaw Dinas Llundain ac yn Uchel Siryf Sir Llundain ym 1929. Ym 1935 daeth yn Gwnstabl Castell y Fflint gan gadw'r swydd hyd ei farwolaeth. Etifeddodd y farwnigaeth wedi marwolaeth ei gefnder, Syr John Evelyn Gladstone, ar 12 Chwefror 1945.
Cofeb Ryfel Amlwch
bawd|Cofeb Amlwch Mae Cofeb ryfel Amlwch wedi'i lleoli yn Amlwch, Ynys Môn.
Mae'r gofeb o flaen y Neuadd Goffa. Ceir 120 enw arni i goffáu dynion o'r plwyf a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Y tu fewn i'r neuadd gwelir enwau gweddill y dynion a laddwyd yn y rhyfel.
Albert Gladstone
Bu farw Gladstone yn Fordingbridge, Hampshire yn 80 oed. Gan nad fu'n briod ac nid oedd ganddo fab, pasiodd y teitl i'w frawd iau, Charles Andrew Gladstone, a ddaeth yn 6ed Barwnig.
Tim Cook
Mae Timothy Donald Cook (ganwyd 1 Tachwedd 1960) yn beiriannydd diwydiannol a gweithredwr busnes Americanaidd. Cook yw Prif Swyddog Gweithredol Apple Inc., a gwasanaethodd fel Prif Swyddog Gweithredu y cwmni o dan ei chyd-sylfaenydd Steve Jobs.
Andrew Benintendi
Mae Andrew Sebastian Benintendi (ganwyd 6 Gorffennaf 1994) yn chwaraewr pêl fas proffesiynol Americanaidd i dîm y Boston Red Sox yn y Major League Baseball (MLB). Chwaraeodd pêl fas i'r Arkansas Razorbacks pan oedd yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Arkansas. Dewisodd y Red Sox Benintendi yn rownd gyntaf drafft yr MLB.
Tim Cook
Ymunodd Tim Cook ag Apple ym mis Mawrth 1998 fel uwch is-lywydd ar gyfer gweithrediadau ledled y byd, ac yna gwasanaethodd fel Is-lywydd Gweithredol ar gyfer gwerthu a gweithrediadau ledled y byd. Fe'i gwnaed yn Brif Weithredwr ar 24 Awst 2011, cyn marwolaeth Steve Jobs ym mis Hydref y flwyddyn honno.
Andrew Benintendi
Mae'n enedigol o Madeira, Ohio, ac yno, yn y Madeira High School y bu'n ddisgybl, cyn mynychu Prifysgol Arkansas. Ymfudodd ei daid a'i nain, ar ochr ei dad, i'r UDA o'r Eidal.
Tim Cook
Yn 2014, daeth Cook yn Brif Weithredwr cyntaf cwmni Fortune 500 i ddod allan yn gyhoeddus fel hoyw. Mae Cook hefyd wedi gwasanaethu ar fwrdd cyfarwyddwyr Nike, Inc., y National Football Foundation, ac mae'n ymddiriedolwr Prifysgol Duke.
Cofeb Ryfel Pentraeth
bawd|chwith|Cofeb ryfel Pentraeth
Mae Cofeb Ryfel Pentraeth wedi'i lleoli ym Mhentraeth, Ynys Môn. Mae’r gofeb wedi ei lleoli y tu allan i “Eglwys y Santes Fair” ac yn weledol i bawb sydd yn mynd heibio’r Capel.
Cofeb Ryfel Penysarn
bawd|Cofeb Penysarn
Mae Cofeb ryfel Penysarn wedi ei leoli ym Mhenysarn, Ynys Mon, ar ben y bryn wrth ymyl yr mynediad. Mae hyn yn meddwl bod yn weledol i pawb sydd yn ei basio. Codwyd llawer o'r cofebion hyn ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, ac ar ôl yr Ail Ryfel Byd, cafodd enwau'r rhai a fu farw yn y rhyfel hwnnw eu hychwanegu at y gofeb hefyd.
Hanes
Ar y plac Coffa'r Ail Ryfel Byd, mae John Owen Roberts o Gerrigwinilan Bach, Penysarn. Roedd yn 24 oed ac yn fab i Owen a Maggie Roberts. Roedd John yn Morwr Galluog ar y llong fasnachwr 'Arfordir Trefynwy' pan gafodd ei suddo oddi ar Iwerddon gan dorpedo wedi tanio o'r U-Boats, U-1305 ar 24 Ebrill 1945. Roedd John yn un o dri o dynion o Ynys Môn i'w chwalu ar y llong, a gollodd 16 o'r 17 criw ar y bwrdd. Yr unig oroeswr oedd Derek Cragg, bachgen ystafell llanast. a gafodd ei godi gan gwch pysgota Iwerddon. Y ddau anaf arall yn Ynys Môn oedd Joseph Stanley Jones - Prif Swyddog - o Bull Bay, mab Owen a Catherine Jones, a Benjamin Davies - Ail Swyddog - o Landdona, mab Dafydd ac Ellen Davies.
Ysgrifennydd Gwladol dros Ymadael â'r Undeb Ewropeaidd
Prif Ysgrifennydd Gwladol Ei Mawrhydi dros Ymadael â'r Undeb Ewropeaidd neu, yn anffurfiol, Ysgrifennydd Brexit, yw'r Ysgrifennydd Gwladol sy'n gyfrifol am ymadawiad y Deyrnas Unedig o'r Undeb Ewropeaidd, y cyfeirir ato'n anffurfiol fel "Brexit". Cyfrifoldeb yr ysgrifennydd yw goruchwylio'r trafodaethau am dynnu allan o'r UE yn dilyn refferendwm ar 23 Mehefin 2016, lle pleidleisiodd mwyafrif o'r rhai a bleidleisiodd o blaid gadael yr Undeb. Mae deiliad y swydd yn aelod o'r Cabinet.
Cafodd y swydd ei greu ar gychwyn Prif Weinidogaeth Theresa May, a ddaeth yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig ar 13 Gorffennaf 2016. Mae'r ysgrifennydd yn bennaeth ar Adran Gadael yr Undeb Ewropeaidd, sydd a'i phencadlys yn rhif 9 Stryd Downing, Westminster, Llundain.
Y deiliad cyntaf oedd David Davis AS, Ewrosceptig ers amser maith a fu'n chware rhan flaenllaw yn yr ymgyrchu o blaid ymadawiad y DU o'r UE. Mae Davis yn gyn- gadeirydd y Blaid Geidwadol a wasanaethodd yn llywodraeth John Major fel Gweinidog Gwladol dros Ewrop (1994-97) ac yng Nghabinet Cysgodol David Cameron fel yr Ysgrifennydd Cartref Cysgodol.
Ymddiswyddodd Davis ar 8 Gorffennaf 2018 ychydig cyn hanner nos. Penodwyd Dominic Raab ar 9 Gorffennaf fel ei olynydd. Ymddiswyddodd Rabb ar 15 Tachwedd 2018. Penodwyd Stephen Barclay, a fu gynt y Gweinidog Gwladol dros Iechyd, fel olynydd Raab ar 16 Tachwedd 2018.
Rhestr o Ysgrifenyddion Gwladol dros Ymadael â'r Undeb Ewropeaidd
Lliw'r blaid :
Ysgrifennydd Gwladol yr Awyr
Roedd Ysgrifennydd Gwladol yr Awyr yn swydd lefel Cabinet y Deyrnas Unedig. Roedd deiliad y swydd yn gyfrifol am Weinyddiaeth yr Awyr. Fe'i crëwyd ar 10 Ionawr 1919 i reoli'r Awyrlu Brenhinol. Ar 1 Ebrill 1964, ymgorfforwyd y Weinyddiaeth Awyr yn y Weinyddiaeth Amddiffyn, a diddymwyd swydd Ysgrifennydd Gwladol yr Awyr.
bawd|dim|Aelodau Cyngor yr Awyr mewn trafodaethau yng Ngweinyddiaeth yr Awyr, Gorffennaf 1940
Cofeb Ryfel Marianglas
bawd|Cofeb ryfel Marianglas
Mae Cofeb Ryfel Marianglas wedi'i lleoli ym Marianglas, Ynys Môn. Mae'r cofeb yn ddangos enwau dynion a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf.
Enwau ar y gofeb
• Hugh Jones,
• Griffith Owen,
• John Owen,
• Thomas Roberts,
• Lionel Sotheby,
• Robert Thomas,
• Evan Williams,
• Jesse Williams,
• William Hugh Evans,
• Owen Evans,
• Hugh Griffith,
• Hugh Hughes,
• John Hughes,
• David Jones,
• Hugh Parry Jones,
• Owen Jones,
• William Henry Jones,
• John Lewis,
• Evan Owen,
• Lewis Roberts,
• Lewis Williams,
Ailgylchu plastig
bawd|Bin ailgylchu yng [[Gwlad Pwyl|Ngwlad Pwyl]]
Ailgylchu plastig yw'r broses o adfer plastig sgrap neu wastraff ac ailbrosesu'r deunydd i greu cynhyrchion defnyddiol. Gan nad yw'r mwyafrif o blastig yn fioddiraddiadwy, mae ailgylchu yn rhan o ymdrechion byd-eang i leihau plastig yn y ffrwd wastraff, yn enwedig yr oddeutu 8 miliwn tunnell o wastraff plastig sy'n mynd i'r môr bob blwyddyn.
O gymharu ag ailgylchu enillfawr metel, a gwerth isel tebyg gwydr, mae ailgylchu polymerau plastig yn aml yn fwy heriol oherwydd dwysedd isel a gwerth isel. Ceir hefyd llawer o rwystrau technegol i'w goresgyn wrth ailgylchu plastig.
Pan gaiff gwahanol fathau o blastigion eu toddi gyda'i gilydd maent yn dueddol o wahanu, fel olew a dŵr, a setio yn yr haenau hyn. Mae ffiniau'r sylweddau yn achosi gwendidau strwythurol yn y deunydd terfynol, sy'n golygu bod cyfuniadau polymer ond yn ddefnyddiol ar gyfer defnydd cyfyngedig. Mae'r ddau blastig sy'n cael eu cynhyrchu fwyaf, polypropylene a polethylen, yn ymddwyn yn y modd hwn, sy'n cyfyngu'r gallu i'w ailgylchu. Yn ddiweddar, cynigiwyd y defnydd o copolymerau bloc fel "pwythau moleciwlaidd" neu "fflwcs weldio macromoleciwlaidd" wedi'i gynnig er mwyn goresgyn yr anawsterau sy'n gysylltiedig â rhannu sylweddau yn ystod ailgylchu.
Gellir cynyddu'r canran o blastig y gellir ei ailgylchu'n llawn, yn hytrach na'i dorri i lawr neu ei adael yn wastraff, pan fo gweithgynhrychwyr deunyddiau wedi'u pecynnu yn cyfyngu ar gymysgu deunyddiau ecynnu a a chyfyngu ar halogion. Mae'r Gymdeithas Ailgylchwyr Plastigion wedi cyhoeddi "Canllaw Dylunio ar gyfer Ailgylchadwyedd".
Mae'r defnydd o blastigion bioddiaraddadwy yn cynyddu.
Prosesu
Cyn ailgylchu, trefnir y rhan fwyaf o blastigion yn ôl eu math resin. Cyn ailgylchu, caiff y rhan fwyaf o blastigion eu trefnu yn ôl math eu resin. Yn y gorffennol, mae adferwyr wedi defnyddio'r cod adnabod resin (RIC), dul o gategoreiddio mathau o bolymerau, a ddatblygwyd gan Gymdeithas y Diwydiant Plastigion im 1988. Er enghraifft, mae gan polyethylene terephthalate, a gaiff ei adnabod fel PET, god resin o 1. Nid yw rhan fwyaf o adferwyr yn dibynnu ar y cod adnabod resin erbyn hyn; maen nhw'n defnyddio systemau trefnu awtomatig i adnabod y resin, yn amrywio o drefnu a dewis deunyddiau plastig â llaw i brosesau awtomeiddio mecanyddol sy'n cynnwys shredio, hidlo, arwahanu drwy raddau dwysedd, hynny yw aer, hylif, neu fagnetig, a thechnolegau dosbarthu sbectroffotometrig e.e. UV/VIS, NIR, Laser, ac ati. Caiff rhai cynhyrchion plastig eu gwahanu yn ôl lliw cyn eu hailgylchu. Mae'r darnau hyn wedi'u shredio yna'n destun prosesau i gael gwared ag amhurebau fel labeli papur. Caiff y deunydd hwn ei doddi ac yna'i dynnu allan ar ffurf pelenni a gaiff eu defnyddio i gynhyrchu cynhyrchion eraill
Ysgrifennydd Gwladol India
Ysgrifennydd Gwladol India neu Ysgrifennydd India oedd gweinidog yn y Cabinet Prydeinig a phennaeth gwleidyddol Swyddfa India yn gyfrifol am lywodraethu'r Raj Prydeinig (India), Aden a Burma. Crëwyd y swydd ym 1858 pan ddaeth rheol Cwmni Dwyrain India ym Mengal i ben. O 1858 daeth India, ac eithrio'r Gwladwriaethau Tywysogaidd, o dan weinyddiaeth uniongyrchol y llywodraeth yn Llundain, gan ddechrau cyfnod trefedigaethol swyddogol India o dan yr Ymerodraeth Brydeinig.
Ym 1937, ad-drefnwyd Swyddfa India trwy roi cyfrifoldeb dros Burma ac Aden i'r Swyddfa Burma newydd. Yr un Ysgrifennydd Gwladol oedd yn gyfrifol am y ddwy Adran a sefydlwyd teitl newydd o Ysgrifennydd Gwladol India a Burma. Diddymwyd Swyddfa India a'i Ysgrifennydd Gwladol ym mis Awst 1947, pan ddaeth India'n annibynnol o'r Deyrnas Unedig wedi pasio Deddf Annibyniaeth India, a greodd ddau ddominiwn annibynnol newydd, Dominiwn India a Dominiwn Pacistan. Yn fuan wedyn, daeth Myanmar (Burma) yn annibynnol hefyd yn gynnar ym 1948.
Ysgrifenyddion Gwladol India, 1858–1937
Cyn sefydlu'r Ymerodraeth Brydeinig ar 2 Awst 1858, yr Arglwydd Stanley oedd Llywydd y Bwrdd Rheoli.
Cymdeithas Ffederasiynau Pêl-droed Aserbaijan
250px|bawd|Pencadlys yr AFFA yn [[Baku, noder yr hen logo uwchben y drysau]] Cymdeithas Ffederasiynau Pêl-droed Aserbaijan (Asereg: Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası, AFFA) yw corff llywodraethol pêl-droed gweriniaeth Aserbaijan. Ffurfiwyd yr AFFA yn 1992 ac mae'n gyfrifol am oruchwilio pob agwedd o'r gêm amatur a phroseiynol yn y wlad. Mae AFFA yn gyfrifol am dîm cenedlaethol Aserbaijan a'r holl dimau eraill gan gynnwys menywod ac ieuenctid, cynghreiriau, cwpan a tîm menywod. Lleolir y pencadlys yn y brifddinas, Baku.
Er bod Aserbaijan yn wlad ar lan y Môr Caspian, i'r dwyrain o Dwrci (sy'n siarad chwaer-iaith) ac i'r de o Rwsia a'r gogledd o Iran, mae'n rhan o UEFA, ffederasiwn cymdeithasau pêl-droed Ewrop yn ogystal â FIFA (y corff byd-eang).
Hanes
Mae'r Aseriaid yn bobl Twrceg o ran iaith a Mwslim o ran crefydd, ond bu'r wlad o dan reolaeth Ymerodraeth Rwsia ac yna'r Undeb Sofietaidd hyn nes cwymp yr Undeb yn 1991. Tan y flwyddyn honno, roedd Aserbaijan yn weriniaeth o fewn yr Undeb Sofietaidd ond heb statws gwlad annibynnol na thîm pêl-droed annibynnol - fel holl wledydd eraill megis Estonia, Iwcrain ac Armenia, sydd nawr yn wledydd annibynnol.
Anghydfod gyda FIFA
Derbyniodd yr AFFA ergyd gan FIFA ym mis Ebrill 2002 pan ddododd FIFA waharddiad dwy flynedd ar yr AFFA yn dilyn anghydfod rhwng y Gymdeithas a'r mwyafrif o glybiau Uwch Gynghrair Aserbaijan. Bu'n rhaid dod â'r gystadleuaeth ddomestig i ben oherwydd yr anghydfod a gwrthododd y timau eu chwraewyr rhag chwarae i'r tîm cenedlaethol, gyda'r swyddogion treth yn ymchwilio i gyhuddiadau o dwyll o fewn yr AFFA.
Yn 2012 etholwyd Rovnag Abdullayev fel Llywydd i'r Gymdeithas er mai ef oedd yr unig enwebiad.
Cystadlaethau
bawd|Stampiau o Aserbaijan gyda delweddau o'r tîm cenedlaethol, i ddathlu Cwpan y Byd 2004 Mae'r AFFA yn gyfrifol am y twrnamentiau canlynol:
Timau Cenedlaethol
Yr AFFA sy'n gyfrifol am dimau cenedlaethol y wlad:
Ken Page
Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a seren deledu Americanaidd yw Kenneth "Ken" Page (ganwyd 20 Ionawr 1954).
Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad
Roedd yr Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad yn weinidog yng Nghabinet Prydain a oedd yn gyfrifol am ddelio â chysylltiadau'r Deyrnas Unedig ag aelodau o Gymanwlad y Cenhedloedd (ei hen drefedigaethau). Adran y gweinidog oedd Swyddfa Cysylltiadau'r Gymanwlad.
Crëwyd y swydd ym 1947 allan o hen swydd yr Ysgrifennydd Gwladol Materion Dominiwn. Ym 1966, cyfunwyd y swydd ag un Ysgrifennydd Gwladol y Trefedigaethau i ffurfio Ysgrifennydd Gwladol Materion y Gymanwlad, a gyfunwyd yn ei dro â'r Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor ym 1968 i greu'r swydd Ysgrifennydd Gwladol newydd sef Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad.
Llenyddiaeth Wcreineg Canada
Daeth yr iaith Wcreineg i Ganada yn sgil ymfudiad Wcreiniaid o Ymerodraeth Rwsia ac Awstria-Hwngari yn niwedd y 19g, ac ysgrifennwyd llenyddiaeth yn yr iaith honno yng Nghanada am genedlaethau. Rhennir hanes llenyddiaeth Wcreineg Canada yn dri chyfnod: 1897–1920, 1920–50, a'r cyfnod ers 1950.
Y cyfnod cyntaf (1897–1920)
Ysgrifennwyd y stori fer gyntaf yn Wcreineg yng Nghanada gan Nestor Dmytriw pan oedd yr awdur yn ymweld â Calgary yn 1897. Ysgrifennwyd y gerdd gyntaf yn 1898 gan Ivan Zbura ger Edmonton. Dyma oedd dechrau'r cyfnod cyntaf o lenyddiaeth Wcreineg Canada, a oedd yn dibynnu'n fawr ar lên gwerin yr henwlad. Ymhlith beirdd eraill y peithdiroedd oedd Teodor Fedyk a Daria Mohylianka, a'r goreuon o'r rhyddieithwyr oedd Sava Chernetskyj, Myroslav Stechyshyn, Pavlo Krat, a Vasyl Kudryk. Adlewyrchai'r ysbryd arloesol a'r awydd chwyldroadol yn eu gwaith.
Yr ail gyfnod (1920–50)
Ehangwyd ar themâu a chrefft lenyddol gan feirdd a rhyddieithwyr Wcreineg Canada yn yr ail gyfnod. Ymhlith beirdd y cyfnod hwn mae Ivan Danylchuk, Onufrij Ivakh, a Myroslav Ichnianskyj. Roedd realaeth yn boblogaidd, er enghraifft gan Illia Kyrijak yn ei driawd o nofelau Syny zemli (1939–45). Ysgrifennwyd nofelau, gan gynnwys Bezkhatnyj (1946), a dramâu gan Oleksander Luhovyj, a dramâu gan Semen Kowbel a Dmytro Hunkevych.
Y trydydd cyfnod (1950–presennol)
Daeth y trydydd cyfnod yn sgil dyfodiad ffoaduriaid o'r Undeb Sofietaidd i Ganada wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd. Roedd nifer ohonynt yn Wcreiniaid dosbarth-canol, dysgedig, a ddaethant ag arddulliau newydd megis moderniaeth i lenyddiaeth Wcreineg Canada. Un o feirdd y cyfnod oedd Mykyta Mandryka, cyfansoddwr y gerdd draethiadol Kanada (1961). Bywyd yr Wcreiniaid yn Nhaleithiau'r Paith sydd yn destun i'r nofel Na tverdij zemli (1967) gan Ulas Samchuk a'r gyfrol o farddoniaeth Zavojovnyky prerij (1968) gan Yar Slavutych.
Er i nifer y siaradwyr Wcreineg yng Nghanada ostwng yn ail hanner yr 20g, bu rhywfaint o adfywiad yn llenyddiaeth yn yr iaith. Ymhlith beirdd y cyfnod hwn mae Volodymyr Skorupskyj, Larysa Murovych, y telynegwyr Borys Oleksandriv, Bohdan Mazepa, Vira Vorsklo, Svitlana Kuzmenko, a Teodor Matvijenko, y beirdd gwladgarol Levko Romen, Dan Mur, ac Oleksa Hay-Holowko, y symbolydd Oleh Zujewskyj, a'r modernwyr Iryna Makaryk, Maria Revakovych, Marco Carynnyk, Danylo Struk, ac Oleksander Olijnyk. Cyhoeddwyd ffuglen gan Fedir Odrach, Ivan Bodnarchuk, ac Oleksander Smotrych, a dramâu gan Mykola Kovshun. Cyfieithwyd gweithiau o'r Wcreineg i'r Saesneg gan Orysia Prokopiw ac i'r Ffrangeg gan René Coulet du Gard.
Ysgolheictod llenyddol
Yn ail hanner yr 20g datblygodd awyrgylch proffesiynol ymhlith llenorion Wcreineg Canada, a sefydlwyd cymdeithas lenyddol ganddynt. Cyhoeddwyd wyth cyfrol o'r almanac Slovo (1970–87) a'r flodeugerdd Antolohija ukrajins'koji poeziji v Kanadi, 1898-1973 (1975). Almanac arall, a gyhoeddwyd pum cyfrol ohono, oedd Pivnichne siajvo (1964–71). Cyhoeddwyd ysgolheictod llenyddol Wcreineg ym mhedair cyfrol y Studia Ucrainica (1978–87), a chynhwysir cyfieithiadau yn y llyfr Ukrainian Shakespeariana in the West (1987).
Dosbarth Safonol 9F Rheilffordd Brydeinig
bawd|250px|92214 Mae Dosbarth Safonol 9F Rheilffordd Brydeinig yn fath o Locomotif stêm 2-10-0 cynlluniwyd gan Robert Riddles yn Brighton yn ystod y 1950au ar gyfer trenau nwyddau.
Gweithiodd y locomotifau cynharaf o 1954 ymlaen. Pwysau’r locomotifau oedd 86 tunnell, 14 canbwys, a’r tendar dros 50 tunnell, er oedd amrywiaeth rhwng locomotifau gwahanol y dosbarth. Adeiladwyd 251 o locomotifau, 53 yn Swindon a 198 yng Nghryw. Roedd gan rhai o’r dosbarth gyfarpar ychwanegol; Roedd gan 10 ohonynyt, adeladwyd ym 1955, boeler Franco-Crosti. Tryfesur yr olwynion gyrru oedd 5 troedfedd, a physau’r boeler 250 pwys i’r modfedd sgwâr. Roedd ganddynt 2 silindr a gêr falfiau Walschaerts. Roedd gan rhai o’r dosbarth gyfarpar ychwanegol; roedd gan rhai o’r dosbarth simne ddwbl, rhai ohonynt taniwr peiriannol, rhai ohonynt alldaflwr hirsgwar Giesl a rhai ohonynt cywasgwr awyr Westinghouse.
Evening Star, rhif 92220, oedd y locomotif stêm olaf adeiladwyd gan Rheilffordd Brydeinig. Gwelir 92220 yn yr Amgueddfa Genedlaethol Rheilffordd yn Efrog yn arferol, er bod o'n mynd i reilffyrdd treftadaeth bob hyn a hyn.
Car llusg
bawd|250x250px|Bachgen ar gar llusg, 1945 bawd|250x250px|Car llusg wedi'i dynnu gan geffylau yn [[Yr Wcráin|yr Wcrain]] Cerbyd a chanddo waelod llyfn neu ddwy neu ragor o lyfrau llyfn a chymharol gul ar ei hyd ac sy'n teithio trwy lusgo dros arwyneb yw car llusg neu sled.
Mae ceir llusg gan amlaf yn cael eu defnyddio ar eira neu rew, ond mewn rhai achosion gellir eu defnyddio ar unrhyw arwynebau, yn arbennig rhai sydd ag ychydig iawn o ffrithiant, fel tywod neu borfa gwlyb. Mae ceir llusg fel arfer yn cael eu defnyddio ar eira gan ei fod yn lleihau'r ffrithiant ac yn hwyluso cludo llwythau trwm. Gellir eu defnyddio i gludo teithwyr, cargo, neu'r ddau.
Gall ceir llusg gael eu tynnu gan anifeiliaid, fel ceffylau neu geirw, neu trwy ddull arall, neu gael eu defnyddio ar oledd fel eu bod yn symud dan bwysau disgyrchiant.
Defnyddir y gair toboggan  weithiau yn gyfystyr a char llusg neu sled, ond mae hwnnw fel arfer yn cyfeirio at fath penodol sydd heb lyfrau (darnau penodol o gar sy'n cyffwrdd â'r ddaear tra bod y gweddill ohono wedi'i godi yn uwch, hynny yw, nid cyfrolau â thudalennau).
Dyddiadur John James, Trenewydd, Llanwnda, Sir Benfro
Mae cofnodion amaethyddol a thywydd John James ar gael yma
Ymchwilydd gwreiddiol y gwaith Chris Simpkins (cyfieithydd Siân Evans) [YR ERTHYGL HON AR WAITH]
Cefndir
Mewnbynnu dyddiadur y ffarmwr, John James, Pencaer, Abergwaun am y flwyddyn 1846 oedd y prosiect hwn, gyda’r deunydd gwreiddiol, yn garedig, wedi’i baratoi gan Hedydd Hughes. Rhoddwyd 351 cofnod ar fas data Y Tywyddiadur ar wefan Llên Natur  - Nid oedd diddordeb amgylcheddol yn yr 14 a hepgorwyd. Yn amlwg, roedd y ffarmwr yn berson ysbrydoledig a christnogol iawn gyda chyfeiriadau Beiblaidd yn llywio mwy na hanner deunydd y dyddiadur. Er yn ddiddorol, yn arbennig pan fo’r cysylltiad yn ymwneud â gwaith dyddiol yr awdur, nid yw’r rhain wedi’u mewnbynnu. Roedd peth ansicrwydd ynghylch enw awdur y dyddiadur a’r lleoliad lle'r oedd yn ffermio - ond wrth ddefnyddio canlyniad cyfrifiad Sir Benfro (yn ogystal â chyfeirnodau o’r dyddiadur) bu’n bosibl lleoli’r fferm i Drenewydd, Taflen OS 157, GR SM 913 396. Mae Hedydd Hughes, sydd a’r dyddiadur yn ei meddiant, yn tybied mai eiddo John James yw, ac erbyn hyn ymddengys mai hyn sy’n gywir.
Braslun o fap yn dangos rhan o Sir Benfro gyda’r lleoliadau a nodwyd yn y testun. Ystyr Pencaer yn Saesneg yw Strumble Head ac Abergwaun yw Fishguard.
Adroddiad byr o Drenewydd a theulu James yn ystod y 19g.
Hanes teulu'r dyddiadurwr
Ganwyd John James yn 1814. Bu ei dad William James ai fam Dorothy fyw yn Nhrenewydd o tua 1822 - ildiwyd les yr eiddo yng Ngorffennaf y flwyddyn honno. Erbyn cyfrifiad 1841 bu iddynt ffermio’r ystâd gyda chymorth chwe gwas, a John, yn 27ain bryd hynny, oedd yr unig aelod o’r teulu yn byw gartref. Bu William farw ar yr 2il o Chwefror 1845. Dorothy ar Ragfyr 15fed 1844, yn 72 mlwydd oed.
Mae’r lluniau yn dangos y plac sy’n nodi marwolaeth William a Dorothy yng Nghapel Salem cyn iddo yn rhannol gael ei ddymchwel yn y 1960au - ac fel y mae heddiw, yn pwyso yn erbyn gweddillion wal y capel.
Yn 1846, yn 32 mlwydd oed, collodd John ei ddau riant, ac yntau’n ddibriod ymgymerodd yn llwyr â chyfrifoldeb y fferm. Mae hyn yn egluro pam, yn ei ddyddiadur, y rheswm nad oes lawer o sôn am y teulu, ar wahân i un fodryb yn Abergwaun ac ymweliadau ei gyfnitherod nai gefndryd. Erbyn 1851 cofnodir mai John yw’r penteulu – ffarmwr gyda 200 erw yn cyflogi 6 llafurwr.
Yn 1847 priododd Jane (Williams). Fe’i ganwyd yn Fferm Felindre ogylch 1811. Mae ganddynt ddau o blant Mary D yn flwydd oed a William yn 3 mis. Ganwyd Dafydd, yn 1853 ond bu farw yn 1860. Fe’i claddwyd gyda’i rieni ym mynwent Salem.
Iaith
Ceir tystiolaeth am y teulu James i’w hiaith fod yn gyfyngedig. Ni nodwyd yr iaith a ddefnyddiwyd ganddynt hyd nes cyfrifiad 1891 pan nodir bod John, Jane a’r mab William i gyd yn siarad y ddwy iaith - h.y. Saesneg a Chymraeg. Trwy gofnodion 1841-1881 nodir i’r teulu gael eu geni yn Llanwnda, Sir Benfro fel sydd i ddisgwyl; ond yn 1891 mynegir yn glir iddynt gael eu geni yn Lloegr. Gall hyn fod yn gamgymeriad gan y rhifwr ond yn annhebygol - mae’n bosibl iddynt ddewis cael eu cofnodi felly. Roedd ei merch Mary Dorothy (ynghyd â'i gŵr y Parch. Thomas Johns) hefyd yn ddwyieithog ond yn amlwg roedd eu plant ond yn siarad Saesneg. Roedd cofnod cyfrifiad 1861 yn nodi bod Rosamund Russell (?) o ddinas Llundain wedi’i chyflogi fel athrawes i Mary Dorothy a William, ac a hithau’n dod o Loegr byddai’n annhebygol iddi eu dysgu ond trwy gyfrwng y Saesneg yn fwy na dim arall. Mae’r arysgrif ar garreg fedd John a Jane yn 1891 yn uniaith Saesneg. Ymddengys felly i’r teulu ddewis Saesneg fel ei hiaith gyntaf yn 1891. Efallai i’w statws mewn cymdeithas (er enghraifft John yn Ynad Heddwch ac yn berchennog ar nifer o eiddo) i hyn fod yn rhannol am y penderfyniad.
Cyd-destun hanesyddol
Yn Chwefror 1797 digwyddodd y “goresgyniad olaf Prydain” pan laniodd byddin Ffrengig ar Carregwasted Pwynt llai na 2 cilomedr o Drenewydd, glaniodd nifer sylweddol o filwyr arfog. Ar fyrder fe ymdeithiwyd i Trehowel lle'r oedd yr arweinydd Ffrengig, William Tate, wedi sefydlu’r pencadlys. Meddiannwyd eiddo’r cymdogion cyfagos yn Nhrenewydd ac ysbeiliwyd y lle am fwyd a diod ynghyd â llety i’r meddianwyr. Er mai byrhoedlog oedd y meddiant rhaid ei fod wedi achosi tipyn o fraw i’r teuluoedd ym mhlwyf Llanwnda, sir Benfro. William James oedd perchennog Trenewydd yn 1819 (Asesiadau Treth Tir) ond nad oedd yn gofnodedig fel perchennog/deiliad tan 1823 (ATT) felly nid oedd y teulu wedi derbyn y profiad o’r meddiant o’r cychwyn.
Cysylltiadau â Chapel Salem
Y Capeli Mae’r cyswllt rhwng teulu’r James a chapel Salem yn nodi uchod lleoliad beddrodau’r teulu fel y maent yn 2013. Ceir mwy o fanylion am y capel(i) yn Nhrenewydd gan aelodau Cymdeithas Hanes Teuluoedd Dyfed. Rhwng 1801 ac 1851 amcangyfrifir i gapel annibynnol gael ei gwblhau bob 8 niwrnod yng Nghymru (Davies 1992) ac i dair cenhedlaeth o deulu’r James yn Nhrenewydd gyfrannu at hyn.
Yn nyddiau cynnar y Methodistiaid roedd angen Tystysgrif i gynnal cyfarfod addoli crefyddol. Gwnaeth David Williams, ffarmwr o Felindre, gais at Glerc Heddwch ar 1af Hydref 1812 i gofrestru Felindre a Threhowel a hefyd adeilad bychan gyferbyn a’r fferm at ddefnydd Trenewydd. Ar y pryd roedd William James (1760 - 1845) yn ffermio Trenewydd ac ar ei dir ef roedd y capel newydd - adeiladwyd Tŷ Wesley, a enwyd ar ôl John Wesley.
Y Capel Cyntaf - Tŷ Wesley Mae’r llun yn dangos gweddillion Tŷ-Wesley ar dir Trenewydd (Gyda diolch i Bryan & Carla Stevens, perchnogion Salem Cottage.)
Erbyn diwedd 1830au gan fod nifer dda yn mynychu Tŷ Wesley penderfynwyd adeiladu capel helaethach ac erbyn 1840 adeiladwyd Salem ar dir Trenewydd am y gost o £200. Talodd y teulu James yr oll o’r costau a hefyd rhoddwyd cyfraniad i gapeli Rhos y Caerau ac Abergwaun. Yn ôl Hanes Eglwysi Annibynnol Cymraeg (1871) roedd yn ‘gapel hardd, ac iddo anedd-dŷ, stabl a mynwent’. Mae sawl cofnod yn y dyddiadur yn cyfeirio at Salem ac mae dyddiadur John yn fynych yn cyfeirio at ‘min nos yn Salem’ pan gynhaliwyd Ysgol Sul yn rheolaidd a chyrddau gweddi ar nos Sul.
Mae cofnod pwysig am Chwefror 9fed (1846) yn datgan ‘talwyd y bore hwn i W Davies &c (ac ati) cymynrodd o £100 a adawodd fy nhad i Salem’ a hefyd ar Dachwedd 2il ‘Heddiw symudodd Matty Carlem bach i Dŷ Capel Salem.
Erbyn 1845 roedd William James ai wraig Dorothy wedi’u claddu yng nghapel Rhos y Caerau gyda chofeb wedi’i osod iddynt yn Salem, (gweler y lluniau uchod). Yng Ngorffennaf 1847 priodwyd mab William James, sef John (awdur y dyddiadur) â merch David Williams, Jane, gan uno’r ddau deulu.
Capel Salem.
Roedd cysylltiadau’r teulu a Rhos y Caerau yn parhau trwy mab hynaf John a Jane, William James, trwy iddo fod yn Ddiacon yno ac yn ei ewyllys gadawodd Gapel Salem i Enwad yr Annibynwyr “mil namyn un o flynyddoedd”. O’r diwedd daeth Salem yn gangen o Ros y Caerau. Caewyd y capel tua chanol yr ugeinfed ganrif ac fe’i barnwyd yn anniogel yn 1965 pan dynnwyd y to a’r waliau i lawr. Roedd y drysni a’r mieri yn cymryd drosodd tan i berchnogion presennol Bwthyn Salem, Bryan a Carla Stevens ei achub. (Gyda diolch i Gerwyn Williams a Rosemary Bevan– aelodau CHTDyfed, Cylchgrawn CHTD Cyf. 9, Awst a Cyf. 10 Rhag 2010.)
Mynediad i fynwent Salem gyda’r capel tu hwnt
Capel a Mynwent Salem 2013
Hanes y Fferm
Ceir cyfanswm o 9 o weision hwsmonaeth yn byw yn Nhrenewydd. Yn 1861 disgrifir John fel ffarmwr gydag 180 erw, yn cyflogi 4 llafurwr a 2 fachgen. Mae yno laethferch a morwyn i’r ysgubor, morwyn i’r tŷ a morwyn i’r gegin yn byw yn y tŷ ynghyd â gwas i’r stabl a negesydd. Cyflogwyd athrawes (o Lundain) yn ôl pob tebyg i addysgu’r plant.
Yn 1871 cofnodir i’r fferm fod gymaint â 150 erw. Mae John, Jane a William yn byw ac yn gweithio yno ynghyd â saith gwas - oll o dan deg ar hugain oed. Mae merch John, Mary Dorothy, yn briod ag offeiriad, Mary Johns erbyn hyn, ac wedi symud i fyw a magu teulu eang yn y Ficerdy Anglicanaidd ym Manorowen, tua 8 milltir o Drenewydd tuag at Abergwaun.
Erbyn 1881 rhannwyd y fferm. Mae John yn parhau i ffermio 100 erw gan gyflogi 2 ddyn a 2 fachgen tra bu i'w fab William gymryd drosodd 58 erw gyda chymorth un dyn. Mae yno dair morwyn ddomestig, a dau was gwrywaidd i mewn. Erbyn cyfrifiad Ebrill 1891 mae John wedi ymddeol ac mae William wedi cymryd drosodd y fferm gyfan. Mae yno bedair morwyn ddomestig (yn cynnwys Margaret Lewis sydd erbyn hyn wedi bod gyda’r teulu am o leiaf ugain mlynedd) ac un gwas gwrywol cyffredinol. Yn ôl yr hyn a nodir ar y cerrig beddau sydd wrth fynedfa Capel Salem, bu John James, Y.H. farw ar 3 Rhagfyr, 1891 yn 78 mlwydd oed. Bu ei annwyl wraig, Jane, farw ar 29 Rhagfyr 1891 yn 80 oed.
Bedd John James, ei wraig Jane a’i mab Dafydd.
Gwaddol y teulu
Gadawodd John i Mary Dorothy Johns (ei ferch a gwraig Y Parchedig Thomas Johns, clerc) a William Williams llawfeddyg, effeithiau gwerth tua £3855-4s-7d. (Ail weithredwyd yn Ebrill 1895 am £4058-4s-2d.) Gadawodd Jane hefyd effeithiau gwerth £871-16s-9d i Mary. Bu farw cefnder John, John Vincent (capten llong) ar 30ain Rhagfyr 1891 gan adael £737 3s 11d, eto i Mary. Cyfanswm ariannol sylweddol.* Mwy na thebyg y gellir priodoli’r marwolaethau yma, i gyd o fewn mis i’w gilydd, i’r ffliw pandemig a gychwynnodd yn 1889/1890 gan barhau trwy 1891 gydag amryw o achosion difrifol yn ail gychwyn dros y degawd dilynol.
Gellir gweld gwerth posibl y gymynrodd ar MeasuringWorth.com sy’n syfrdanol. Byddai’r cyfanswm (£5667 4s 2d) yn werth y cyfwerth canlynol yn 2011:
Yn ôl y catalog ar-lein o’r papurau yn y Swyddfa Gofrestru yn Hwlffordd, Sir Benfro, roedd teulu’r Johns pryd hynny yn berchen ac yn rhedeg Trenewydd trwy’r ddegawd gyntaf o’r ugeinfed ganrif. Gosodwyd y papurau gan y cyfreithwyr Johns & Pepper, Abergwaun. Ganwyd Vincent James Griffiths Johns, yn 1872, yr hynaf o’r 14 o wyrion John a Jane James, ac erbyn 1901 wedi sefydlu cwmni cyfreithiol yn Abergwaun, VJG Johns. Bu farw yn 1946. Roedd ei frawd Herbert David hefyd yn rhan o’r busnes. Y papurau a gofnodwyd gan y cwmni yma (Johns and Pepper) sy’n dynodi manylion perchnogaeth ystâd Trenewydd. Bu farw Herbert David Johns MC a anwyd 1887, ar 31 Gorffennaf 1963, cyfeiriad - Trenewydd Yn 1901 ac 1911 roedd Trenewydd yn cael ei ffermio gan Richard Lewis a’i deulu fel tenantiaid – y fferm yn eiddo i Mary Johns. Mae’n bosibl bod William James (1851) yn byw mewn tŷ llety yn Abergwaun, yn ddibriod ac fe’i disgrifir fel ffarmwr wedi ymddeol. Ni ellir, hyd yn hyn, ei olrhain yng nghyfrifiad 1911 gan dybio ei fod yn dal yn fyw. Iaith
10:07, 19 Medi 2018 (UTC)10:07, 19 Medi 2018 (UTC)10:07, 19 Medi 2018 (UTC)10:07, 19 Medi 2018 (UTC)10:07, 19 Medi 2018 (UTC)10:07, 19 Medi 2018 (UTC)10:07, 19 Medi 2018 (UTC)
Cyd-destun hinsoddol
Gan leoli’r cofnodion tywydd Trenewydd mewn persbectif ehangach ‘Tywydd a Hinsawdd gan J Kington’ darperir amrywiaeth o gofnodion tywydd am 1846 o ardaloedd trwy’r Ynysoedd Prydeinig. Wrth gymharu cofnodion John James gyda chasgliad Kington gall gyflwyno ogwydd diddorol ar ddyddiadur Pencaer. Yn gyffredinol dywed Kington bod 1846 yn flwyddyn gynnes gyda gaeaf mwynaidd iawn. Mae hefyd yn nodi bod y cyfnod 1846 hyd 1850 yn un o’r rhai actifedd folcanig gyda nifer o ffrwydradau yn digwydd trwy’r byd-eang.
Mae effaith llwch folcanig yn treiddio trwy’r atmosffer yn lleihau’r golau rhag cyrraedd arwyneb y ddaear ac yn gostwng tymheredd yr arwyneb. Bu Hekla yn Ne Gwlad yr Ia yn ffrwydro’n ysbeidiol rhwng Medi 1845 a Hydref 1846. O achos y ffrwydradau cyrhaeddodd y lludw Faroes, Shetland a’r Orkney. Rhywbeth tebyg ddigwyddodd yn Fonualei Tonga, pan gychwynnodd ffrwydrad enfawr ar 11 Mehefin 1846 gan wasgaru’r lludw ar draws y byd am o leiaf flwyddyn eto’n effeithio ar yr Alban. Disgrifir haf 1846 ar y pryd beth bynnag fel nodweddiadol o haf poeth* ac adroddir i’r cynhaeaf fod o leiaf dair wythnos yn gynharach na’r arfer.** Awgryma’r ddau gofnod yma nad effeithiodd yr haenau llwch mo’r de yn y DU yn y flwyddyn 1846. observation in the eastern counties. (Thwaite Suffolk). (Gyda diolch i Cerys Hughes – papur ymchwil nas cyhoeddwyd) Dadansoddiad o fanylion y dyddiadur o fis i fis
Crynodeb o’r tywydd
Ionawr 1846: Roedd dechrau’r flwyddyn yn ‘gyfnewidiol’ naill ai’n wlypach ac yn fwy tyner/llaith/niwlog. Sych ac oer ar yr 11eg a’r 12fed ac yna gwella’n raddol i fod yn deg (‘anarferol o deg’) cyfnod o bedwar diwrnod yng nghanol y mis. Yna, o’r 17eg mae’n gyffredinol wlyb ac yn ansefydlog eto. O’r 30 cofnod a nodir mai 12 yn cyfeirio at gyfnodau gwlyb, 11 yn sych a chyfnewidiol, niwlog, a dyddiau teg yn weddill. 3 diwrnod yn unig sy’n nodi iddi fod yn oer. Mae hyn yn cymharu’n dda gyda datganiad Kington o aeaf tyner. Mae ei gofnod am Ionawr o ‘lifogydd’ heb fod yn benodol a mwy na thebyg yn lleoledig, felly nid yn berthnasol i Drenewydd. Er hynny, roedd yn ‘anarferol o wlyb’ (25ain) ac yn wlyb iawn (19eg, 23ayn a 26ain). Does dim tueddiad am gyfnodau o law ym Mhencae. Mae’r “rhosynnod gwynt” hyn wedi eu seilio ar gofnodion gwynt JJ Materion Ffermio Diwedd Rhagfyr 1846 ac yn gynnar yn Ionawr 1846 roedd John yn ‘gyrru Backs’. Yn ddiweddarach yn y dyddiadur cyfeiria at yrru cerrig mewn nifer o achosion, sy’n 6 golygu, efallai, clirio cerrig o’r caeau? Mae Backs yn cael ei sillafu ddwywaith gyda phrif lythrennau pendant, sy’n bosibl mae enw lle y cyfeirir ato ac at ran o’r ffarm. Ar y 5ed dywed John iddo ‘wario’r bore o gwmpas yr ardd gyda J. Mathew yn ‘cynorthwyo’. Mae hefyd yn nodi iddynt gychwyn aredig y braenar ar y 26ain a’r 27ain o’r mis. Min nos 26ain aeth i Llanwnwr i ail werthuso’r stoc, ac ati, yn Nhrenewydd er nad oes wybodaeth glir bellach. Cofnodion eraill Ar y diwrnod cyntaf o’r flwyddyn mae John yn talu W. Samlys am waith mesur a mapio Llanwnda a Trenewyd[sic]. Gall hyn fod yn berthnasol i’r mapiad degwm yn yr ardal.
Mae llawer o ddiolch yn ddyledus i’r canlynol:
Mehefin 2013 Cymru/Cyfoeth Naturiol Cymru i Gymdeithas Edward Llwyd ac fe’i gweinyddwyd gan brosiect Llên Natur lle’r ymddangosir y gwaith man gyntaf
Cwpan Hwngari
bawd|150px|Tlws y Magyar Kupa, 2016 Cwpan Hwngari, (Hwngareg Magyar Kupa), yw'r gystadleuaeth gwpan genedlaethol ar gyfer timau clwb yn Hwngari. Trefnir hi gan Ffederasiwn Pêl-droed Hwngari (yn Magyar, Labdarúgó Szövetség) a sefydlwyd yn 1909-10, gyda'r ffeinal ym mis Medi 1019 rhwng MTK Budapest a Budapesti TC, gydag MTK yn ennill 4-1 yn y gêm ail-chwarae oherwydd mai 1-1 oedd sgôr y gêm gyntaf. Roedd hyn wyth mlynedd wedi i'r Ffederasiwn gynnal Cynghrair pêl-droed y wlad yn 1901.
Yn ogystal â chlybiau proffesiynol Hwngari, bydd nifer o glybiau amatur yn cymryd rhan yn y gystadleuaeth. Bydd rhaid i'r clybiau llai hyn ennill rowndiau lleol cyn cyrraedd cymalau cenedlaethol.
Hanes
bawd|Arfbais [[Ferencvarosi T.C., tîm mwyaf llwyddiannus y Gwpan]] Bu'n rhaid aros nes 1930 am y tro cyntaf i dîm o'r tu allan i'r brifddinas, Budapest ennill y ffeinal. Y tîm hwnnw oedd Bocskai FC o ddinas Debrecen.
Ar rhai adegau yn ei hanes, methwyd a chynnal y gystadleuaeth. Digwyddodd hyn yn 1956, oherwydd Gwrthryfel gwrth-Gomiwnyddol Hwngari y flwyddyn honno. Bu'n rhaid cynnal y rownd derfynol yn 1958 oherwydd hynny. Yn 1977 bu'n rhaid ail-chwarae'r ffeinal bedair gwaith. Rhwng 1993 ac 1997 ac yna eto yn 2008 a 2009 bu'n rhaid chwarae ail gêm oherwydd nid oedd enillydd y tro cyntaf.
Cwpan Newydd
Yn 2017-08 cyflwynwyd cystadleuaeth cwpan newydd, sef y Ligakupa ("Cwpan y Gynghrair").
Llwyddiant
Y clwb mwyaf llwyddiannus yn y gystadleuaeth hon yw Ferencvárosi T.C. sydd wedi ennill 23 gwaith. Yr ail dîm mwyaf llwyddiannus yw Budapest FC MTK gyda 12 teitl. Deiliad presennol y teitl (2018) yw Újpest Budapest.
Nabucco
Cefndir
Y can mwyaf adnabyddus o'r opera yw "Cytgan y Caethweision Hebreig", "Va, pensiero, sull'ali dorate" / "Ehed, meddwl, ar adenydd aur". Wedi marwolaeth Verdi ymatebodd y dorf a oedd yn disgwyl ei gynhebrwng trwy ganu "Va, pensiero" yn ddigymell.
Dylanwad Nabucco ar gerddoriaeth Cymru
Ym 1861 enillodd Band Pres Cyfarthfa gystadleuaeth fawr y Plas Grisial gyda pherfformiad o'r agorawd i Nabucco, perfformiad a ganmolwyd yn frwd gan feirniaid papurau Llundain. Bu enill gwobr mor bwysig gan fand diwydiannol Cymreig yn sbardun enfawr i ddatblygiad seindyrf yn ardaloedd diwydiannol Cymru.
Yn Eisteddfod Genedlaethol Môn 1983 cafwyd perfformiad corawl o Nabucco gan Gôr yr Eisteddfod, Gyda Dyfnallt Morgan yn darparu cyfieithiad o'r libreto i'r Gymraeg.
Act I
Golygfa: Jerwsalem yn y 6ed ganrif CC.
Teitl: Jerwsalem: Jeremeia 34:2 Wele fi yn rhoddi'r ddinas hon i law brenin Babilon, ac efe a’i llysg hi â thân
Mae'r Hebreaid yn gweddïo am gymorth Duw yn erbyn Nabucco, brenin Babilon, sydd wedi ymosod arnynt ac yn distrywio dinas Jerwsalem. Mae Zaccaria, eu harchoffeiriad, yn ymddangos gyda Fenena, merch Nabucco, sydd wedi ei dal gan yr Hebreaid. Mae'n rhoi sicrwydd i'w bobl na fydd yr Arglwydd eu Duw yn troi ei gefn arnynt. Wrth i'r Hebreaid adael, mae Ismaele, nai Brenin Jerwsalem, yn cael ei adael ar ei ben ei hun gyda Fenena. Syrthiodd y ddau mewn cariad yn ystod carchariad Ismaele ym Mabilon. Roedd Fenena wedi cynorthwyo Ismaele i ddianc o'r carchar ac wedi ei ddilyn i Jerwsalem. Mae eu sgwrs yn cael ei amharu gan ymddangosiad sydyn hanner chwaer Fenena, Abigaille, a mintai o filwyr Babilon sydd wedi bod yn cuddio gerllaw. Mae Abigaille, sydd hefyd mewn cariad ag Ismaele, yn dweud wrtho y gall arbed ei bobl os bydd yn dychwelyd ei chariad, ond mae'n gwrthod. Mae'r Hebreaid yn rhuthro yn ôl i'r deml mewn panig. Mae Nabucco yn cyrraedd y deml gyda'i ryfelwyr, mae Zaccaria yn ei wynebu, gan fygwth lladd Fenena. Mae Ismaele yn diarfogi'r archoffeiriad ac yn rhoi Fenena yn ôl i'w thad. Mae Nabucco yn gorchymyn dinistrio'r deml.
Act II
Teitl: Yr un Annuwiol Jeremiah, 30:23 Wele gorwynt yr Arglwydd yn myned allan mewn dicter, corwynt parhaus; ar ben annuwiolion yr erys
Golygfa 1
Mae Nabucco wedi penodi Fenena yn ddirprwy iddo a gwarcheidwad y carcharorion Hebreaidd wrth iddo barhau a'i ryfel yn erbyn Israel.
Mae archoffeiriad Bel, duw Babilon, yn rhoi gwybod i Abigaille bod Fenena wedi rhyddhau'r caethweision Hebreaidd. Fel cosb am frad Fenena mae'r archoffeiriad yn cynnig y goron i Abigaille ac i sicrhau ei choroni mae'n fwriad lledaenu si bod Nabucco wedi marw yn y rhyfel. Mae Abigaille yn derbyn y cynnig.
Golygfa 2
Mewn rhan arall o'r palas mae Zaccaria yn gweddïo am y gallu i droi pobl Babilon oddi wrth eu ffug duwiau ac i droi at yr unig wir Dduw, Duw Israel. Mae am ddechrau ar y gwaith trwy fynd at Fenena i geisio ei thröedigaeth. Mae dau offeiriad Hebreaidd yn canfod Ismaele, sydd yn alltud wedi iddo ryddhau Fenena, ac am ei gosbi am ei frad. Mae Zaccaria yn rhoi maddeuant iddo, gan ei fod wedi achub bywyd cyd Hebread; sef Fenena sydd newydd dderbyn tröedigaeth.
Mae'r hen gynghorydd palas oedrannus, Abdallo, yn rhuthro i mewn i ddweud wrth Fenena am yr adroddiadau am farwolaeth y brenin a'i rhybuddio bod ei bywyd mewn perygl. Cyn iddi gael cyfle i ddianc, mae archoffeiriad Bel, gan gael ei ddilyn gan Abigaille a thorf o Babiloniaid yn cyrraedd. Maent yn cyhoeddi Abigaille yn frenhines. Mae Abigaille yn gorchymyn trosglwyddo'r deyrnwialen frenhinol iddi, ond mae Fenena yn gwrthod ei ildio.
Yn annisgwyl mae Nabucco yn dychwelyd. Mae'n cael gafael ar y goron ac yn cyhoeddi ei fod o bellach, nid yn unig yn frenin ar Fabilon, ond yn dduw Babilon hefyd. Mae Zaccaria yn ei felltithio ac yn ei rybuddio am ddial Dwyfol am ei gabledd. Mewn ymateb mae Nabucco yn gorchymyn lladd yr holl Hebreaid. Mae Fenena yn cyhoeddi ei bod hi wedi troi at grefydd yr Hebreaid a bod ei dedfryd yn ddedfryd o farwolaeth yn ei herbyn hi hefyd. Mae Nabucco yn gandryll ac yn ailadrodd ei honiad ei fod bellach yn dduw. Clywir trawiad o daranfollt ac mae Nabucco yn colli pob synnwyr. Mae'r goron yn syrthio oddi ar ei ben ac yn cael ei godi gan Abigaille, sy'n cyhoeddi mae hi yw pennaeth Babilon.
Act III
Teitl Y Proffwydoliaeth. Jeremeia 51:37 A bydd Babilon yn garneddau, yn drigfa dreigiau, yn syndra, ac yn chwibaniad, heb breswylydd