cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
David Ricardo
Gyrfa lenyddol (1810–17)
Penderfynodd Ricardo gychwyn ar ymddeol yn araf deg o'i yrfa fusnes. Dechreuodd amrywiaethu ei fusnes drwy fuddsoddi mewn tir, benthyciadau morgeisiau. a chronfeydd Ffrengig. Prynodd yn 1814 faenor Minchinhampton a'i hystâd ger Stroud, Swydd Gaerloyw, gan gynnwys eiddo Gatcombe Park, ac ymgartrefodd yno. Yn 1816 daeth i feddiant Maenorydd Bromesberrow a Burry Court yn ne Bryniau Malvern. Teithiodd rhwng Gatcombe Park, ym mha'r le oedd yn byw fel bonheddwr cefn gwlad, a'i dŷ tref yn Upper Brook Street yn ardal Mayfair, Llundain. Yn ei gartref yn y ddinas bu'n cynnal brecwastau i sgwrsio ar bynciau gwleidyddol ac economaidd, ac o ganlyniad i'r trafodaethau hyn sefydlwyd y Political Economy Club yn 1821.
Gyrfa wleidyddol a diwedd ei oes (1819–23)
Yn 1819 fe brynodd sedd yn Nhŷ'r Cyffredin a daeth yn Aelod Seneddol dros Portarlington. Bwrdeistref bwdr yn Swydd Laois, Iwerddon, oedd Portarlington a chanddi dim ond deuddeg o etholwyr. Na ymwelodd Ricardo â'r etholaeth honno erioed.
Bu'n rhaid iddo ymddeol o'r Senedd yn 1823 o ganlyniad i afiechyd. Bu farw David Ricardo ar 11 Medi 1823 yn Gatcombe Park, Swydd Gaerloyw, yn 51 oed o ganlyniad i haint y glust. Wedi ei farwolaeth, rhoddwyd gwerth rhwng £675,000 and £775,000 (prisoedd 1823) ar ei ystad.
Wyau wedi'u sgramblo
Pryd o fwyd wedi'i wneud o wyau (wyau ieir, fel arfer) yw  wyau wedi'u sgramblo, cymysgwyau neu wyau wedi'u rwdlan. Mae'n cael ei wneud trwy droi neu guro'r wyau gyda'i gilydd mewn padell tra'n eu gwresogi yn araf. Wyau yw'r unig gynhwysyn hanfodol, ond mae'r pryd fel arfer yn cynnwys halen, menyn ac weithiau cynhwysion eraill fel dwr, llaeth, cennin, hufen, crème fraîche neu gaws.
Deryn Brace
Mae Deryn Brace (a aned 15 Mawrth 1975) yn bêl droediwr o Gymru.
Gyrfa
Wedi'i eni yn Hwlffordd, dechreuodd Brace ei yrfa fel hyfforddai gyda Norwich City, gan droi'n broffesiynol ym mis Gorffennaf 1993. Gadawodd ym mis Ebrill 1994 i ymuno â Wrecsam wedi methu â gwneud y tîm cyntaf yn Carrow Road. Treuliodd chwe blynedd gyda Wrecsam, yn chwarae mewn dros 100 o gemau cynghrair, a hefyd yn chwarae yng Nghwpan Enillwyr Cwpan Ewrop ac yn rownd derfynol Cwpan yr FA. Enillodd ddeg o gapiau o dan 21 i Gymru gan ddim ond colli cap llawn trwy salwch, wedi cael pwl o niwmonia.
Fe'i rhyddhawyd gan Wrecsam ym mis Mai 2000 ac yn gynnar yn y tymor canlynol ymunodd â Llanelli. Yn ddiweddarach y tymor hwnnw symudodd i Dref Caerfyrddin ac yn ystod tymor 2001-02 gadawodd i ymuno â Sir Hwlffordd. Ym mis Mehefin 2002 fe'i penodwyd yn chwaraewr reolwr Hwlffordd, pan oedd ond 27 mlwydd, gan eu harwain i le yng Nghwpan UEFA yn ei ail dymor fel rheolwr. Mae hefyd yn gweithio'n llawn amser fel postman a bu'n rhaid iddo gamu i lawr o swydd reolwr oherwydd ymrwymiadau gwaith ym mis Hydref 2006. Arhosodd fel chwaraewr,  ond fe'i rhyddhawyd yn ddiweddarach y mis hwnnw gan y rheolwr newydd, Derek Brazil ac ail ymunodd â Thref Caerfyrddin. Fe'i penodwyd yn chwaraewr reolwr Caerfyrddin ym Mai 2007, lle bu am dair blynedd cyn camu i lawr ym mis Mehefin 2010.
Gorffen y sgwâr
O fewn algebra elfennol, gorffen y sgwâr yw'r dechneg o drosi polynomial cwadratig, o'r math
i
ar gyfer y gwerthoedd h a k.
Defnyddir y dechneg o orffen y sgwâr
Mewn mathemateg, cymhwysir y dechneg o orffen y sgwâr wrth wneud unrhyw gyfrifiannau sy'n cynnwys polynomial cwadratig ac fe'i defnyddir yn aml hefyd i yrru'r fformiwla cwadratig.
O fewn algebra elfennol, ceir un fformiwla syml i gyfrifo sgwâr y binomial:
Er enghraifft:
Ym mhob sgwâr perffaith, mae cyfernod x yn ddwywaith y rhif p, ac mae'r term-gysonyn (the constant term ) yn hafal i p2.
Enghraifft
Nid yw'r polynomial cwadratig
yn sgwâr perffaith, gan nad yw 28 yn sgwâr 5:
Fodd bynnag, mae'n gwbwl bosib sgwennu'r cwadratig gwreiddiol fel cyfanswm y sgwâr hwn a chysonyn:
a gelwir hyn yn: gorffen y sgwâr.
Adelaide Sophia Claxton
Roedd Adelaide Sophia Claxton (10 Mai 1841 – 29 Awst 1927)  yn beintiwr, darlunydd a dyfeisydd Seisnig. Hi oedd un o'r artistiaid benywaidd cyntaf ym Mhrydain i ennill rhan bwysig o'i fywoliaeth trwy'r wasg fasnachol, gan werthu darluniau dychanol a chomig i fwy na hanner dwsin o gyfnodolion.
Bywyd personol
Ym 1850, teithiodd gyda'i theulu i Awstralia, lle bu'n aros am bedair blynedd cyn dychwelyd i Loegr trwy Kolkata, India.
Gyrfa
chwith|bawd|Adelaide Claxton, Wonderland. Mae paentiadau Claxton yn cyfuno golygfeydd o fywyd domestig gydag elfennau llenyddol neu ffantasi fel ysbrydion a breuddwydion. Dechreuodd arddangos ei gwaith ar ddiwedd y 1850au yng Nghymdeithas yr Artistiaid Benywaidd (Society of Women Artists). Rhwng y 1850au a 1896 arddangoswyd sawl enghraifft o'i gwaith yn Academi Frenhinol y Celfyddydau, Academi Frenhinol Hibernaidd, a Chymdeithas Frenhinol Artistiaid Prydain, yn ogystal â Chymdeithas yr Artistiaid Benywaidd. Roedd un o'i gweithiau, A Midsummer Night's Dream at Hampton Court, mor boblogaidd ei bod hi wedi paentio 5 copi ohoni; peintiodd un arall, Little Nell, 13 gwaith. Mae Wonderland, darlun sy'n dangos merch fach yn darllen straeon gan y Brodyr Grimm wrth oleuadau cannwyll, wedi cael ei atgynhyrchu nifer o weithiau. Seiliodd yr arlunydd Saesneg, Walter Sickert, ei baentiad olew She Was the Belle of the Ball (After Adelaide Claxton) ar un o'i gweithiau.
bawd|Hysbyseb ar gyfer Ffrwythau Halen Eno's; ysgythriad ar ôl Adelaide Claxton. Enillodd Claxton ei bywoliaeth yn rhannol trwy ei phaentiadau ac yn rhannol trwy werthu darluniau comig a lluniau dychanol o'r gymdeithas bonheddig i gylchgronau poblogaidd fel Bow Bells, The Illustrated London News, London Society, Judy (lle roedd hi'n un o'r prif ddarlunwyr), a nifer o gyhoeddiadau eraill. Hi oedd un o'r artistiaid benywaidd cyntaf yng ngwledydd Prydain i weithio'n rheolaidd yn y farchnad gylchgrawn, lle cafodd ei thalu rhwng £ 2-£7 am bob darlun. Mor gynnar â 1859, ymddangosodd ei pheintiad The Standard-Carrier ar glawr blaen yr Illustrated Times. Roedd Claxton hefyd yn awdur ddau lyfr darluniadol, A Shillingsworth of Sugar-Plums (1867) a Brainy Odds and Ends (1904).
Mae gan archif House of Fraser, Prifysgol Glasgow casgliad o waith hysbysebu Adelaide Claxton. Mae peth o'i gwaith darluniadol wedi ei chadw yng nghasgliad Oriel Gelf Walker, Lerpwl, a sefydliadau celfyddydol eraill.
Bywyd personol a dyfeisiadau
bawd|Cap glust dan batent Adelaide Claxton
Ym 1874, priododd Claxton George Gordon Turner, achlysur a ddaeth a'i gyrfa fel arlunydd i ben. Ymgartrefodd y cwpl yn Chiswick a bu iddynt fab. Trodd Claxton ei llaw at ddyfeisio, ac yn y 1890au cofrestrodd sawl patent o dan ei enw priod, Adelaide Sophia Turner. Un o'r rhain oedd ar gyfer "Bagl cesail ar gyfer gorffwysiadau gwely a chefnau cadair". Roedd un arall ar gyfer cap clust ar gyfer gwirio clustiau plant oedd yn sticio allan yn ormodol.
Diwedd oes
Wedi marwolaeth ei gŵr bu Claxton yn byw yn yr Artists' General Benevolent Institution Home yn Earls Court, lle fu'n byw hyd ychydig cyn ei marwolaeth. Bu farw yn 28 Marloes Road, Kensington, Llundain.
Abi Morgan
Mae Abi Morgan, OBE (a aned ym 1968) yn ddramodydd a sgriptiwr sgrin Gymreig sy'n adnabyddus am ei gwaith ar gyfer y teledu, megis Sex Traffic a The Hour, a'r ffilmiau Brick Lane, The Iron Lady, Shame a Suffragette.
Bywyd cynnar
Ganwyd Morgan yng Nghaerdydd. Hi yw merch yr actores Pat England a'r cyfarwyddwr theatr Gareth Morgan, a oedd yn gyfarwyddwr Theatr Gulbenkian yn Newcastle upon Tyne (The Northen Stage, bellach). Ysgarodd ei rhieni pan oedd hi yn ei arddegau a threuliodd ei phlentyndod yn symud o gwmpas y wlad tra bod ei mam yn actio mewn theatr un cwmni; dywedodd wrth The Scotsman yn 2010 ei bod wedi mynychu saith ysgol wahanol yn ystod ei phlentyndod. . Ei chwaer yw'r codwr arian ar gyfer yr Unicorn Theatre, Llundain.
Ar ôl uchelgais cychwynnol i ddod yn actores ei hun, penderfynodd fod yn awdur tra bu'n astudio drama a llenyddiaeth ym Mhrifysgol Caerwysg. Yna cymerodd gwrs ysgrifennu ôl radd yn yr Ysgol Ganolog Llefaredd a Drama.
Teledu
Enillodd Morgan ei chredyd ysgrifennu teledu cyntaf ym 1998 ar ddrama gyfres ITV Peak Practice, dilynwyd hynny gyda'r ddrama teledu My Fragile Heart (2000) a drama i BBC2 Murder (2002), gyda Julie Walters yn serennu.
Fe'i comisiynwyd i ysgrifennu'r ddrama unigol Sex Traffic ar gyfer Channel 4 yn 2004, am ferch yn ei arddegau a chafodd ei masnachu o'r Balcanau i Brydain. Enillodd y ddrama hon, a gyfarwyddwyd gan David Yates, wobr BAFTA 2005 ar gyfer y Gyfres Drama Gorau. Ers hynny mae wedi ysgrifennu nifer o ddramâu sengl ar gyfer teledu, gan gynnwys Tsunami: The Aftermath (2006), White Girl, rhan o'r gyfres White (2008) a Royal Wedding (2010), sy'n dilyn Priodas Frenhinol 1981 trwy ddilyn y digwyddiadau a gynhalid mewn pentref mwyngloddio bach Cymreig. Mae ei gwaith teledu hefyd yn cynnwys ysgrifennu Birdsong, addasiad teledu dwy ran o nofel Sebastian Faulks o'r un teitl.
Ysgrifennodd Morgan y ddrama gyfreithiol The Split, am fywydau preifat a phroffesiynol cyfreithwyr ysgariad, a ddangoswyd gyntaf ar BBC1 ym mis Ebrill 2018
The Hour
Cyfres ddrama barhaus gyntaf Morgan ar gyfer y teledu oedd The Hour (2011), a osodwyd mewn ystafell newyddion y BBC yn ystod Argyfwng Suez 1956. Fe'i comisiynwyd ar gyfer ail gyfres, ond cafodd ei ganslo ar ôl i'r ail gyfres gael ei drosglwyddo, roedd ei gynulleidfa chwarter yn is nag i'r gyfres gyntaf. Yn 2013, enillodd Wobr Emmy Primetime ar gyfer Ysgrifennu Eithriadol mewn Cyfres fach, Ffilm, neu Raglen Drama Arbennig am The Hour, roedd y gyfres wedi ei enwebu, yn aflwyddiannus yn 2012 hefyd.
Ffilm
Mae Morgan hefyd wedi ysgrifennu ar gyfer sinema: cafodd ei addasiad yn 2007 o nofel Monica Ali, Brick Lane, ei chanmol gan y beirniaid, ond creodd ddadleuon - bu rhai o bobl Bengal oedd yn byw ar Brick Lane wedi honni bod y ffilm yn ddifenwol" a phenderfynwyd canslo perfformiad ffilm frenhinol a oedd wedi'i gynllunio. Ei ffilm nesaf oedd The Iron Lady, a oedd yn serennu Meryl Streep fel Margaret Thatcher. Yn fuan wedyn sgriptiodd y ffilm Shame, ar y cyd â Steve McQueen. Enillodd ei gwaith ar The Iron Lady wobr BAFTA iddi am y Sgript Ffilm Wreiddiol Gorau, tra enillodd ei gwaith ar Shame Wobr BAFTA iddi am Ffilm Brydeinig Eithriadol.
Bywyd personol
Mae Morgan yn byw yng Ngogledd Llundain gyda'i gŵr, yr actor Jacob Krichefski, a'u dau blentyn, Jesse a Mabel.
Dyfarnwyd OBE i Morgan yn Anrhydedd Pen-blwydd 2018.
Barbwr Sevilla
Mae Barbwr Sevilla, neu'r Rhagofal Diwerth (Eidaleg: Il barbiere di Siviglia, ossia L'inutile precauzione) yn opera buffa mewn dwy act gan Gioachino Rossini gyda libreto Eidaleg gan Cesare Sterbini. Seiliwyd y libreto ar gomedi Ffrengig Pierre Beaumarchais, Le Barbier de Séville (1775). Perfformiwyd opera Rossini (dan y teitl Almaviva, o sïa L'inutile precauzione) ar 20 Chwefror 1816 yn y Teatro Argentina yn Rhufain, gyda set wedi ei ddylunio gan Angelo Toselli.
Mae Barbwr Sevilla, Rossini wedi ei brofi i fod yn un o gampweithiau comedi mwyaf y byd cerddoriaeth glasurol, ac ar ôl dau gan mlynedd, mae'n parhau i fod yn waith poblogaidd.
Hanes cyfansoddi
Cyfansoddwyd operâu eraill yn seiliedig ar y ddrama gyntaf yn y gyfres. Cynhyrchwyd Il Barbiere di Siviglia gan Giovanni Paisiello ym 1782). Bu opera ar yr un pwnc gan Nicolas Isouard ym 1796, ac yna gan Francesco Morlacchi ym 1816. Er bod gwaith Paisiello wedi bod ar y brig am gyfnod, dim ond fersiwn Rossini sydd wedi sefyll prawf amser ac sydd yn parhau i fod yn gonglfaen y repertoire operatig cyfoes.
Hanes perfformio
Roedd y perfformiad cyntaf o opera Rossini yn y Teatro Argentina yn Rhufain yn drychineb. Bu'r gynulleidfa yn hisian ac yn gwatwar o'r cychwyn hyd y diwedd a bu nifer o ddamweiniau ar y llwyfan. Roedd nifer o aelodau'r gynulleidfa yn gefnogol i un o gystadleuwyr Rossini, Giovanni Paisiello, a oedd yn chware ar wallgofwyf y dorf i brofocio aelodau eraill o'r gynulleidfa i gamymddygiad. Roedd Paisiello eisoes wedi cyfansoddi opera am Farbwr Sevilla ac yn gweld cyfansoddiad newydd Rossini yn lladrad ac yn sarhad i'w waith ef. Er gwaethaf hyn tyfodd fersiwn Rossini o'r Barbwr mewn poblogrwydd yn fuan iawn.
Cafodd yr opera ei berfformiad cyntaf yn Lloegr ar 10 Mawrth 1818 yn y King's Theatre, Llundai n yn cael ei ganu yn yr Eidaleg gwreiddiol. Ychydig yn ddiweddarach cafodd cyfieithiad Saesneg gan John Fawcett a Daniel Terry ei berfformio yn Theatr Covent Garden ar 13 Hydref 1818. Cyfieithiad Covent garden oedd y fersiwn cyntaf o'r sioe i gael ei lwyfannu yn yr Unol Daleithiau yn y Park Theatre, Efrog Newydd ar 3 Mai 1819.
Mae'r ail act yn cynnwys golygfa lle mae'r cymeriad Rosina yn cael gwers canu, byddai rhai cantoresau yn defnyddio'r olygfa i roi cyngerdd bach heb ei sgriptio i mewn i'r cynhyrchiad. Bu Adelina Patti yn cynnwys can Luigi Arditi's "Il bacio", y Bolero I vespri siciliani gan Verdi, a chan poblogaidd Henry Bishops "Home! Sweet Home!". Bu Nellie Melba yn gwneud yr un fath gan gyfeilio ei hun ar y piano ar gyfer y gan olaf. Er nad oedd yr arfer yn cael ei groesawu gan bawb, bu gohebydd y Cardiff Evening Express yn cwyno bod y cynhyrchiad yng Nghaerdydd wedi ei ddifetha gan gynnwys can o'r enw My Pretty Jane i'r arlwy.
Cast
bawd|Nellie Melba yn rôl Rosina
Synopsis
Lle: Sevilla, Sbaen
Amser: 18 Ganrif
Golygfa 1
bawd|Ryan Allen yn rôl Dr Bartolo (2012)
Golygfa: Y sgwâr tu allan i dŷ Bartolo
Echelin y cymesuredd
Mewn mathemateg (a bioleg) math o gymesuredd yw cymesuredd cylchdro; sef nodwedd lle mae siâp yn parhau i edrych yn union yr un peth, wedi iddo gael ei droi, neu ei gylchdroi. Mae graddfa'r cymesuredd yn fesur o'r cylchdro hwnnw.
Barbwr Sevilla
Golygfa 1
Ar sgwâr cyhoeddus y tu allan i dŷ Bartolo, mae band o gerddorion a myfyriwr tlawd o'r enw Lindoro yn serenadu, heb lwyddiant, ffenestr Rosina (Ecco, ridente in cielo; "Yna, yn chwerthin yn yr awyr"). Mae Lindoro, sef yr Ardalydd Almaviva ifanc, mewn cuddwisg, yn gobeithio bydd Rosina yn syrthio mewn cariad a'i bersonoliaeth - gan nad yw am gael ei garu am ei ffortiwn yn unig. Mae Almaviva yn talu'r cerddorion sydd wedyn ei adael ar ben ei hun yn y sgwâr.
Echelin y cymesuredd
Mewn gofod dau ddimensiwn fe'i gelwir yn defnyddir y term 'echelin', ond mewn 3D, fe'i gelwir yn "blân y cymesuredd".
Barbwr Sevilla
Golygfa 1
Rosina yw ward ifanc, Bartolo meddyg sarrug oedrannus. Dyw Bartolo dim yn rhoi llawer o ryddid i Rosina cymdeithasu gan ei fod am ei phriodi, ac ennill ei gwaddol sylweddol, pan fydd yn cyrraedd oedran cyfreithiol i briodi.
Echelin y cymesuredd
Ceir mathau gwahanol o gymesuredd hefyd mewn cerddoriaeth, iaith, gwrthrychau haniaethol, modelu mathemategol theori a hyd yn oed gwybodaeth. Gellir ei ganfod o fewn gwrthrychau pob dydd megis person, crisialau, cwilt ar wely, teils ar lawr, adeiladau, moleciwlau neu o fewn y byd natur ac o fewn gwrthrychau haniaethol megis fformiwlâu mathemategol.
Barbwr Sevilla
Golygfa 1
Mae Figaro yn dynesu gan ganu (Aria: Largo al factotum della città; "Gwnewch ffordd i was y ddinas"). Gan fod Figaro'n arfer bod yn was i'r Ardalydd, mae Almaviva yn gofyn iddo am gymorth i'w helpu i gwrdd â Rosina, gan gynnig arian iddo pe bai'n llwyddo. (Deuawd: All'idea di quel metallo; "Y syniad o'r fath metel"). Mae Figaro yn cynghori'r Ardalydd i guddwisgo fel milwr meddw, gyda gorchymyn ar i Bartolo roi llety dros dro iddo, er mwyn cael mynediad i'r tŷ. Am yr awgrym hwn, mae Figaro yn cael ei wobrwyo'n hael.
Golygfa 2
Golygfa: Ystafell yn nhŷ Bartolo gyda phedwar drws
Mae'r olygfa yn dechrau wrth i Rosina canu ei chafatina, Una voce poco fa ("Llais, ychydig bach yn ôl").
Gan adnabod yr Ardalydd fel Lindoro yn unig, mae Rosina yn ysgrifennu ato. Wrth iddi adael yr ystafell, mae Bartolo a Basilio yn dod i mewn. Mae Bartolo yn amheus bod gan yr Ardalydd diddordeb rhamantus parthed Rosina. Mae Basilio yn awgrymu cael gwared ohono trwy greu sïon ffug amdano (La calunnia è un venticello - "Mae enllib fel yr awel").
Wedi i'r ddau henwr ymadael mae Rosina a Figaro yn dychwelyd. Mae Figaro yn gofyn i Rosina ysgrifennu ychydig o eiriau calonogol i Lindoro, heb wybod bod hi eisoes wedi gwneud hynny. (Deuawd: Dunque io son...tu non m'inganni?; "Felly rwyf ... nid wyt yn fy nhwyllo?")
Mae Bartolo yn amau bod Rosina wedi ysgrifennu llythyr at Lindoro; pan mae hi'n protestio ei bod yn ddieuog, mae o'n ei rhybuddio iddi beidio â cheisio ei dwyllo ef, gan ei chynghori i ddod o hyd i well esgusodion os am gael y gorau ar ddyn o'i statws a gallu. (Aria: Un dottor della mhia sorte; "I feddyg o fy safon").
Mae Almaviva, sydd bellach wedi'i wisgo fel milwr, yn cyrraedd i gymryd ei 'biled' yn nhŷ Bartolo. Wrth gwrs, mae Rosina wrth ei bodd pan ddatgelir iddo mae ef yw ei edmygydd mewn gwirionedd. Mae aflonyddwch Bartolo ac ymddygiad meddw Almaviva yn achosi ffrae swnllyd sydd yn gwneud i'r cymdogion galw'r milisia. Mae'r Ardalydd, fodd bynnag, yn dianc rhag yn cael ei arestio, er fawr syndod a siom i Bartolo.
Act 2
Golygfa: Ystafell biano yn nhŷ Bartolo bawd|Figaro yn eillio Bartolo (Florida Grand Opera 2015) Mewn cuddwisg arall mae Almaviva yn mynd i mewn i'r tŷ gan gogio mae ef yw Don Alonso. Mae Don Alonso yn honni ei fod wedi dod i roi gwers cerdd i Rosina yn lle ei athro arferol Don Basilio, y mae o'n honni sydd wedi ei daro gan salwch sydyn. Wrth i Rosina derbyn ei wers mae Bartolo yn cael cyntun bach, sy'n rhoi cyfle i Rosina a Lindoro i fynegi eu cariad ac i gynllwynio ffordd i redeg ymaith i briodi.
Mae Figaro yn cyrraedd i eillio Bartolo. Mae'n llwyddo i ddwyn yr allwedd i falconi Rosina ac yn hudo Bartolo i allan o'r ystafell gerdd trwy dorri pentwr o lestri. Mae'r cynllun i'w weld fel petai'n gweithio’n well na'r disgwyl hyd i Don Basilio troi fyny ar gyfer y wers. Does gan Don Basilio dim syniad pwy yw 'Don Alonso ac yn methu deall pam bod athro cerdd arall yno yn ei le. Mae'n cael ei lwgrwobrwyo gan Almaviva gyda phawb yn ei berswadio ei fod yn sâl go iawn. (Pumawd: Don Basilio! - Cosa veggo! " Don Basilio! - Beth rwy'n ei weld?"). Mae Figaro yn mynd yn ôl i eillio Bortolo ac yn dweud wrth Rosina am ei gynllun i gynorthwyo'r ddau gariad i ffoi.
Dyw Bartolo heb ei dwyllo'n llwyr, mae'n gweithio allan mae Lindoro mewn cuddwisg yw Don Alonso mae'r gêm ar ben i'r cariadon (am y tro)!
Mae Bartolo yn penderfynu priodi Rosina yn ddi-oed. Mae Berta, morwyn Bartolo, yn gwneud sylwadau craff am ffolineb hen ddynion sy'n dymuno priodi gwragedd ifanc. Mae Bartolo yn dangos llythyr i Rosina yr oedd hi wedi danfon i Lindoro ac yn ei pherswadio ei bod yn ffôl wrth gredu bod Lindoro yn ei charu gan nad yw yn ddim ond asiant sy'n amlwg yn gweithredu ar ran Almaviva.
Yn dilyn stormydd cryf, mae Figaro ac Almaviva yn dringo i mewn i'r tŷ trwy ddefnyddio ysgol i gyrraedd ffenestr agored. Mae Rosina yn teimlo'n ddig am gael ei ddefnyddio gan Lindoro ar ran yr Ardalydd. Mae Lindoro yn datgelu mae ef yw'r Ardalydd Almaviva yn ceisio ei chael hi i'w garu heb wybod am ei deitl a'i gyfoeth. Mae hi'n maddau Lindoro / Almaviva am ei dwyll ac yn syrthio'n gariadus i mewn i'w breichiau. Mae Figaro yn awyddus i'r cariadon i ffoi ar frys, ond maen nhw'n darganfod na allant ddianc oherwydd bod Bartolo wedi symud yr ysgol.
Mae Basilio yn dychwelyd gyda'r notari sy'n barod i briodi Rosina i'w gwarcheidwad, ond trwy lwgrwobr a bygythiad i'w saethu yn cael ei berswadio i fod yn dyst i briodas Rosina ac Almaviva yn lle hynny. Mae Bartolo yn dychwelyd gydag ynad, ond mae'n rhy hwyr ac mae'n rhaid iddo gydnabod ei fod wedi colli Rosina. Mae'r opera yn dod i ben trwy ganu anthem i gariad (Amor e fede eterna, si vegga in nhoi regnar! "Cariad a ffydd yn dragwyddol, rydym yn ei weld yn teyrnasu ynom ni").
Gweler hefyd
Barbwr Sevilla – Disgyddiaeth
C.P.D. Celtic Cwmbrân
Clwb pêl-droed yw Cwmbrân Celtic FC. Mae wedi ei leoli yn nhref Cwmbrân,Torfaen yn yr hen sir Gwent. Mae Cwmbrân Celtic yn dîm gwahanol i glwb Tref Cwmbrân a fu'n chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru yn yr 1990au.
Mae'r tîm cyntaf yn chware yng Adran Un Cynghrair Cymru (Y De) (Welsh League) a'r ail dîm yng nghynghrair ail dimau Cynghrair Cymru (Y De). Ceir hefyd tîm menywod sy'n chwarae yng Nghynghrair Menywod De Cymru, a thîm dros 45 oed sy'n chwarae yn Cynghrair Veterans Cymru.
Mae'r timau i gyd yn chwarae yn Celtic Park, Henllys Way, Cwmbrân, sydd drws nesa i Stadiwm Cwmbrân
Hanes
Ffurfiwyd y clwb yn 1925 fel CYMS (Catholic Young Men's Society) gan chwarae, i gychwyn yng Nghynhrair Casnewydd a'r Cylch ('Newport & District League') ac ennill teitl Adran 2 Rhan A yn 1925–26. Rhwng 1930 a 1939 chwaraeodd y clwb yng Nghynhrair Gwent. Wedi'r Ail Ryfel Byd aeth y clwb nôl i chwarae yng Nghynghrair Casnewydd a'r Cylch gan ennill y Brif Adran yn 1950–51.
Newid Enw
Yn yr 1960au cynnar newidiwyd enw'r clwb i Cwmbran Catholics ac yn 1972 newidiwyd yr enw eto i'r enw cyfredol, Cwmbran Celtic.
Cyfredol
Mae Cwmbrân Celtic yn chwarae yn Adran Un Cynghrair Cymru. Dyma'r adran ar gyfer timau De Cymru sy'n bwydo fewn i Uwch Gynghrair Cymru, sef, prif adran system byramid Cymdeithas Bêl-droed Cymru.
Dyrchafwyd y clwb i Adran Tri Cynghrair Cymru, Y De (y Welsh League) yn 2004-05. Dilyn dyrchafiad, chwaraeodd y clwb yn Adran Un am y to cyntaf yn nhymor 2010-11.
Bergambacht
Mae Bergambacht yn bentref a chyn-fwrdeistref yng ngorllewin yr Iseldiroedd yn nhalaith De Holland. Ers 2015 bu'n rhan o fwrdeistref Krimpenerwaard.
Roedd y cyn fwrdeistref yn ymaestyn dros ardal of 38.06 km2 (14.70 sq mi) gyda 2.96 km2 (1.14 sq mi) o hwnnw'n ddŵr. Poblogaeth y fwrdeistref oedd oddeutu 10,000 person. Roedd y cyn fwrdeistref yn cynnwyd cymunedau Ammerstol a Berkenwoude, a oedd eu hunain yn fwrdeistrefi arwahan nes iddynt ymuno gyda Bergambacht yn 1985.
The Road Not Taken
Cerdd Saesneg gan y bardd Americanaidd Robert Frost yw "The Road Not Taken" a gyhoeddwyd gyntaf yn Awst 1915 yng nghylchgrawn The Atlantic Monthly. Dyma'r gerdd gyntaf yn ei drydydd gasgliad o farddoniaeth, Mountain Interval (1916).
Ysgrifennir y gerdd o safbwynt un sydd yn dilyn llwybr mewn coedwig, ac yn y pennill cyntaf yn cyrraedd man lle mae'r ffordd yn fforchio'n ddwy. Yn yr ail a'r trydydd pennill mae'r troediwr yn astudio'r ddwy ffordd i geisio canfod pa un sydd gwell ei dilyn, ac o'r diwedd yn dewis y llwybr sydd yn dangos y lleiaf o fynd arni. Clo'r gerdd gyda'r cerddwr yn y pedwerydd pennill yn datgan ei ragdybiaeth y byddai'n cofio'r daith yma yn y dyfodol pell: "I took the one less traveled by, / And that has made all the difference."
Hon yw un o hoff gerddi'r Americanwyr, er bod nifer fawr o ddarllenwyr yn ei chamddeall. Tybiasant taw cerdd braf ydyw sydd yn canu clod yr ewyllys rydd ac yn ysbrydoli'r darllenwr i herio'r drefn trwy ddewis y ffordd a llai o deithio ar hyd-ddi. Yn wir, pwysleisia'r bardd yn yr ail a'r trydydd pennill bod y ddwy ffordd yn debyg iawn i'w gilydd wrth i'r cerddwr geisio gwahaniaethu rhyngddynt. Dewis mympwyol yw ei benderfyniad, nid antur neu fynegiant o anghydffurfiaeth. Cyfaddefiad eironig gan yr adroddwr ydy'r pennill olaf, nid argyhoeddiad hyderus o'i herfeiddiwch. Adnabydda'r bardd y tuedd gan bobl i ymddyrchafu, i gyfiawnhau'r gorffennol ac i weld eu bywydau fel cyfres o benderfyniadau ymwybodol rhwng dewisiau da a drwg. Dywedodd Frost i'w gynulleidfa mewn darlith, "You have to be careful of that one. It's a tricky poem, very tricky."
Sam Edwards
Roedd Syr Samuel Frederick Edwards, FLSW FRS (1 Chwefror 1928 - 7 Mai 2015), a adnabuwyd yn gyffredinol fel 'Sam', yn ffisegydd Cymreig.
Bywyd cynnar ac addysg
Ganed Syr Samuel ar 1 Chwefror 1928 yn Abertawe, yn fab i Richard a Mary Jane Edwards. Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Esgob Gore, Abertawe, a Choleg Gonville a Caius, Caergrawnt, Prifysgol Manceinion, ac ym Mhrifysgol Harvard, yn yr Unol Daleithiau. Ysgrifennodd ei draethawd ymchwil dan Julian Schwinger ar strwythur yr electron, ac wedyn datblygodd y ffurf annatod swyddogaethol o theori maes.
Ymchwil academaidd
Dechreuodd gwaith Edwards mewn ffiseg mater cyddwysedig ym 1958 gyda phapur a oedd yn dangos y gallai priodweddau ystadegol systemau afreolus (gwydr, geliau ac ati) cael eu disgrifio trwy ddiagram Fenyman a dulliau llwybr integredig a dyfeisiwyd mewn theori maes cwantwm. Daeth ei bapur seminar ym 1965 a sefydlodd mewn un strôc y ddealltwriaeth feintiol fodern o fater polymer yn sail i Pierre-Gilles de Gennes ymestyn gwaith arloesol Edwards o 1965, gan arwain at Wobr Nobel 1991 i de Gennes mewn Ffiseg.
Daeth theori Doi-Edwards o glud-elastigedd toddiant polymer yn wreiddiol o gyhoeddiad gan Edwards ym 1967. Estynnwyd yr ymchwil gan de Gennes ym 1971 a chafodd ei ffurfioli wedyn trwy gyfres o gyhoeddiadau gan Edwards a Masao Doi yn niwedd y 1970au.
Gweithgareddau gweinyddol a chydnabyddiaeth broffesiynol
Bu'n Gadeirydd y Cyngor Ymchwil Gwyddoniaeth rhwng 1973-1977 a rhwng 1984-1995 roedd yn Athro Ffiseg Cavendish ym Mhrifysgol Caergrawnt. Bu'n aelod o Fwrdd Noddwyr The Bulletin of the Atomic Scientists a Llywydd Cymdeithas Caergrawnt ar gyfer Cymhwysiad Ymchwil.
Dyrchafwyd Edwards yn farchog ym 1975. Ymysg y gwobrau a gyflwynwyd iddo mae Medal Davy (1984) Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol (2001), medal Boltzmann Undeb Rhyngwladol Ffiseg Pur a Chymhwysol (1995),  a Medal Dirac y Ganolfan Ryngwladol ar gyfer Ffiseg Ddamcaniaethol (2005). Roedd hefyd yn Gymrawd Sylfaenol Cymdeithas Ddysgedig Cymru ac roedd ganddo radd er anrhydedd (Doethur y Gwyddorau) o Brifysgol Caerfaddon (1978).
Mair Rowlands
Actores o Gymraes yw Mair Rowlands (ganwyd 1956).
Bywyd cynnar ac addysg
Fe'i magwyd yn Llanybydder a Pen-y-bont ar Ogwr. Enw ei thad oedd Gerwyn Rowlands, yn arolygydd iechyd y cyhoedd, ac yn frawd i Dafydd Rowlands. Mae ganddi frawd a chwaer. Ganwyd ei brawd iau, Gareth, gyda nam difrifol ar ei olwg. Aeth i Ysgol Ramadeg Ogwr ac aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg y Drindod. Yn dilyn y coleg aeth i ddysgu Saesneg a Chymraeg ail-iaith yn Ysgol Gyfun Bryn Celynnog, Beddau ac yna yn Ysgol Gyfun Rhydfelen.
Gyrfa
Yn yr 1980au bu'n cyflwyno ar y rhaglen blant Ffalabalam am dair blynedd. Ei swydd actio cyntaf oedd yn y ffilm Gwenoliaid (1986) ac ymddangosodd mewn rhaglenni efl Torri Gwynt, Bowen a'i Bartner a Dinas. Mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni drama teledu Cymraeg yn cynnwys Iechyd Da, Y Pris, 35 Diwrnod a Gwaith/Cartref. Chwaraeon ran Sarjant Gill Morgan yn Pobol y Cwm rhwng 1996 ac 1998. Yn y gyfres Teulu roedd yn chwarae rhan Margaret Morgan a oedd yn briod i Richard Morgan, a chwaraewyd gan ei gŵr go-iawn, William Thomas. Roedd ganddi ran yn ffilm Kevin Allen o Dan y Wenallt (2015).
Bywyd personol
Mae'n byw ym Mhenarth ac yn briod a'r actor William Thomas a cawsant ddau o blant. Bu farw ei mab Matthew yn 17 mlwydd oedd yn 2010. Mae'n dioddef o arthritis ac wedi cael sawl llaw-driniaeth i'w drin yn cynnwys pen-glin metel.
Henry Spinetti
Mae Henry Anthony George Spinetti (geni 31 Mawrth 1951) yn ddrymiwr sesiwn Cymreig sydd wedi cyfrannu'n gerddorol i nifer fawr o albymau roc a phop amlwg.
Cefndir
Ganwyd Spinetti yn y Cwm, ger Glynebwy i dad o dras Eidalig a mam Cymreig. Honnir bod ei daid tadol wedi cerdded yr holl ffordd o'r Eidal er mwyn chwilio am waith fel glöwr. Roedd ei rienni, Giuseppe a Lily (née Watson), yn cadw siop chips yn y Cwm. Mae'n frawd iau i'r actor Victor Spinetti (1929–2012). Dechreuodd chwarae drymiau yn ddeuddeg mlwydd oed, ar ôl clywed The Beatles a phenderfynu mai dyna'r hyn yr oedd am ei wneud. Aeth yn broffesiynol yn 16 mlwydd oed.
Gyrfa
Dechreuodd Spinetti ei yrfa recordio gyda'r band Scrugg, oedd yn recordio ar label Pye. Roedd aelodau'r band yn cynnwys y Cymro Jack Russell, Chris Dee a'r canwr-gyfansoddwr o De Affrica, John Kongos. Yn y 1970au cynnar, ymddangosodd Spinetti gyda Kongos ar raglen Top The Pops y BBC yn perfformio sengl siart Kongos, "He's Gonna Step on You Again". Ar ôl gadael Scrugg, roedd gwaith cynnar Spinetti yn cynnwys cyfnodau gyda The Herd a Judas Jump, y grŵp agoriadol yng Ngŵyl Ynys Wyth 1970.
Chwaraeodd Spinetti ar wyth o'r deg trac ar albwm Gerry Rafferty City to City (gan gynnwys y llwyddiant ysgubol "Baker Street"). Bu hefyd yn chwarae yng nghyngerdd coffa 2002 George Harrison, "The Concert For George".
Recordiau
Mae credydau recordio Spinetti yn cynnwys:
Tyler Posey
Bywgraffiad
Ganwyd Tyler yn Santa Monica, California, ac mae'n byw yn ardal Los Angeles gyda'i ddau gŵn. Ef yw mab Cyndi Garcia (1959-2014) a'r actor/ ysgrifennwr John Posey. Mae o dras Mecsicanaidd (ar ochr ei fam) a Seisnig (ochr ei dad). Datblygodd Tyler ddiddordeb cynnar yn y celfyddydau, a dechreuodd ei yrfa actio yn perfformio ar y llwyfan gyda'i dad actor / athro, yn chwech oed. Yn ddiweddarach, buont yn gweithio mewn teledu a ffilm gyda'i gilydd. Mae hefyd yn ganwr/cyfansoddwr caneuon. Mae ganddo ddau frawd, brawd hynaf, Derek, a brawd iau, Jesse Posey (sydd hefyd yn actor).
Rhyddid academaidd
Yr hawl i academyddion, athrawon, ac ymchwilwyr i addysgu, i astudio a gwneud ymchwil, i gynnal trafodaethau, i fynegi barn, ac i gyhoeddi gwaith ysgolheigaidd yw rhyddid academaidd. Mae'n bwnc hynod o bwysig mewn prifysgolion a cholegau. Yn ôl egwyddor rhyddid academaidd, disgwylir bod yr ysgolhaig yn gallu gwneud ei waith a mynegi ei gasgliadau heb gael ei ddiswyddo, nac i'w waith gael ei wahardd neu ei sensora. Gall y gyfraith, rheoliadau sefydliadau addysg, awdurdodau crefyddol, a barn y cyhoedd i gyd effeithio ar ryddid academaidd.
Diffiniad a phwrpas
Prif elfennau rhyddid academaidd yw'r hawliau gan yr addysgydd i ymchwilio i unrhyw bwnc sydd yn tynnu sylw ei feddwl, i gyflwyno'i gasgliadau i'w fyfyrwyr, ei gydacademyddion, ac eraill, i gyhoeddi ei waith heb ymyrraeth na sensoriaeth, ac i addysgu mewn modd priodol a phroffesiynol yn ôl ei dybiaeth ef. Fel arfer, sonir am ryddid academaidd yn nhermau'r ysgolhaig proffesiynol, fel arfer athrawon ac ymchwilwyr addysg uwch, ond gellir hefyd cymhwyso'r hawl hon at fyfyrwyr israddedig ac uwchraddedig. Dadleuir bod gan y myfyriwr yr hawl i astudio pynciau sydd o ddiddordeb iddo ac i ddod i gasgliadau ei hunan ac i fynegi ei farn.
Nid hawliau'r unigolyn yw'r unig ystyriaeth o ryddid academaidd. Dadleuir taw prif gyfiawnhâd y fath ryddid ydy ei fudd cymdeithasol: mae'n sicrhau proses addysg agored sydd yn gwella'r wybodaeth gyfan sydd yn hysbys i'r ddynolryw. Yn ôl R. Gwynedd Parry, rhyddid academaidd ydy'r gwerth sylfaenol pennaf "sy'n hanfodol i ffyniant unrhyw ddisgyblaeth o werth, mewn unrhyw brifysgol o werth ac mewn unrhyw wlad ddatblygedig", gan fod y brifysgol yn "sefydliad sy'n ymofyn gwybodaeth a doethineb yn ysbryd rhyddid a gonestrwydd".
Cyfyngiadau ar ryddid academaidd
Nid yw rhyddid acadmaidd yn gwbl diddiwedd, gan fod y gyfraith yn gweithredu ar ddisgwrs academaidd a chyhoeddiadau ysgolheigaidd yn yr achosion mae'n cyfyngu ar anlladrwydd, pornograffi, ac enllib. Mae diwylliant y byd academaidd hefyd yn effeithio ar ryddid academaidd. Yn aml, rhoddir mwy o ryddid i'r unigolyn sydd wedi bod yn ei swydd am gyfnod hir, ac i'r rhai sydd yn addysgu ar lefel uwch ac mewn sefydliadau o fri. Dyma pam nad oes fawr o ryddid academaidd yn yr ysgol o gymharu â'r brifysgol. Mae myfyrwyr hefyd yn ennill mwy o ryddid wrth iddynt ddod yn eu blaen yn y system addysg, o'r disgybl yn yr ysgol i'r myfyriwr israddedig, i'r myfyrwyr sy'n astudio am raddau meistr a doethuriaethau. Cyfyngir ar ryddid academaidd yn aml mewn adegau rhyfel, dirwasgiad economaidd, ac ansefydlogrwydd gwleidyddol.
Hanes
Gellir olrhain gwreiddiau rhyddid academaidd i brifysgolion Catholig Ewrop yn yr Oesoedd Canol. Amddiffynwyd hunan-weinyddiaeth y prifysgolion gan fwlau'r Pab a siarterau brenhinol, a meddai'r sefydliadau ar yr hawl i drefnu cyfadrannau, rheoli pwy oedd yn cael eu derbyn, a gosod safonau graddio. Er yr oeddynt yn gorfforaethau annibynnol, sefydliadau crefyddol oedd y prifysgolion ac yr oedd ysgolheigion yn ymdrin â phopeth o safbwynt Cristnogol, a fel rheol yn ôl y dull ysgolaidd.
Yn sgil twf y genedl-wladwriaeth yn yr 17g a'r 18g, pwysai llywodraethau ar yr hyn oedd i'w ddysgu yn y prifysgolion. Bu ambell wlad yng Ngorllewin Ewrop yn annog rhyddid academaidd, er enghraifft Prifysgol Leiden yn yr Iseldiroedd a phrifysgolion Göttingen a Berlin yn yr Almaen, ac ym Merlin arloesai egwyddorion Lehrfreiheit ("yr hawl i addysgu") a Lernfreiheit ("yr hawl i ddysgu").
Yn yr 20g, cyfyngwyd ar ryddid academaidd gan lywodraethau totalitaraidd ac awdurdodaidd. Er i draddodiad cryf o ryddid academaidd ddatblygu yn yr Almaen yn y 18g a'r 19g, cyfyngwyd arno'n helaeth yng nghyfnod y llywodraeth Natsïaidd (1933–45). Dirywiodd rhyddid academaidd hefyd yn y gwledydd comiwnyddol, yn bennaf yn y gwyddorau cymdeithas, y celfyddydau, a'r dyniaethau. Bu rhywfaint o ryddid gan brifysgolion ym mathemateg, y gwyddorau ffisegol a biolegol, ieithyddiaeth, ac archaeoleg.
Datblygiadau cyfoes
Yn y 1980au a'r 1990au, mabwysiadwyd speech codes gan nifer o brifysgolion Unol Daleithiau America, i wahardd iaith dramgwyddus a sarhaus ar sail hil, ethnigrwydd, rhyw, crefydd, cyfeiriadedd rhywiol, ac anabledd. Mae nifer o geidwadwyr a rhyddfrydwyr wedi beirniadu'r fath "gywirdeb gwleidyddol" am darfu ar ryddid mynegiant athrawon a myfyrwyr, ac am danseilio rhyddid academaidd. Yn y 2010au ailflodeuai arferion tebyg mewn nifer o brifysgolion yr Unol Daleithiau, Canada, a'r Deyrnas Unedig, megis no-platforming, safe spaces, a trigger warnings, ac mae rhai yn ystyried y rhain yn gyfyngiadau ar ryddid academaidd.
Ers y 1990au, mae technoleg gwybodaeth a'r rhyngrwyd yn enwedig wedi galluogi dysgu o bell ar raddfa fawr, gan gynnwys cyrsiau agored enfawr ar-lein. Mae'r datblygiadau hyn wedi codi cwestiynau newydd ynghylch rhyddid academaidd, yn bennaf parthed y cyfrifoldebau a'r swyddogaethau sydd gan ysgolheigion sydd yn cynllunio'r fath "gyrsiau parod".
Joan Ruddock
Mae'r Fonesig Joan Mary Ruddock, DBE (née. Anthony; geni 28 Rhagfyr 1943) yn wleidydd Plaid Lafur Prydeinig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol (AS) dros Lewisham Deptford o 1987 i 2015. Roedd Ruddock yn Weinidog Gwladol dros Ynni yn yr Adran Ynni a Newid Hinsawdd tan 11 Mai 2010. Neilltuodd o'r Senedd ar adeg Etholiad Cyffredinol 2015.
Bywyd cynnar
Addysgwyd Ruddock yn ysgol ramadeg y Merched Pont-y-pŵl ac yn Imperial College Llundain lle bu'n astudio Botaneg a Chemeg. Cyn iddi gael ei ethol i'r Senedd, roedd hi'n gadeirydd yr Ymgyrch Dros Ddiarfogi Niwclear (CND). Rhoddodd gorau i gadeirio CND ym 1985.
Gyrfa Seneddol
Safodd Ruddock fel ymgeisydd Llafur am sedd Geidwadol ddiogel Newbury ym 1979, gan ddod yn drydydd. Fe'i hetholwyd i Lewisham Deptford ym 1987, gan olynu John Silkin. Yn wreiddiol roedd hi'n aelod o'r Campaign Group grŵp o Aelodau Seneddol asgell chwith Llafur ond ymddiswyddodd ym 1988 mewn protestio yn erbyn penderfyniad Tony Benn i herio Neil Kinnock am yr arweinyddiaeth.
Yn ystod llywodraeth Tony Blair, gwasanaethodd am gyfnod byr fel y Gweinidog dros Fenywod. Dychwelodd i'r llywodraeth pan benododd Gordon Brown hi'n ei Is Ysgrifennydd Seneddol yn Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig ym mis Mehefin 2007 gyda chyfrifoldeb dros fioamrywiaeth, addasu ar gyfer newid hinsawdd, gwastraff a choedwigaeth ddomestig. Ym mis Hydref 2008 fe'i trosglwyddwyd i'r Adran Ynni a Newid Hinsawdd a oedd newydd ei chreu, gan barhau yn ei rôl flaenorol. Yn adrefnu Mehefin 2009, fe'i dyrchafwyd i lefel Gweinidog Gwladol, gyda chyfrifoldeb am bolisi ynni, gan gadw'r swydd hyd ddymchwel y Llywodraeth Lafur yn 2010.
Mae'n Gymrawd Anrhydeddus o Goleg Goldsmiths, Prifysgol Llundain, yn Gymrawd Anrhydeddus o Gonservatoire Cerdd a Dawns Trinity Laban ac yn aelod o fwrdd llywodraethwyr Trinity Laban.
Guess Who? (gêm fwrdd)
Gêm ddyfalu cymeriad i ddau chwaraewr yw Guess Who?. Cafodd ei chreu gan Ora a Theo Coster, hefyd yn cael eu hadnabod fel Theora Design, a'i chynhyrchu gyntaf yn 1979 gan Milton Bradley, sydd bellach dan berchnogaeth Hasbro. Jack Barr Sr ddaeth a'r gem i Gymru gyntaf, a hynny yn 1982.
Joan Ruddock
Gyrfa Seneddol
Fe'i penodwyd yn aelod o'r Cyfrin Gyngor ar 9 Mehefin 2010. Fe'i dyrchafwyd yn Fonesig  yn Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (DBE) yn Anrhydeddau Blwyddyn Newydd 2012 am wasanaethau cyhoeddus a gwleidyddol.
Pôs Monty Hall
bawd|Yn chwilio am gar newydd, mae'r chwaraewr yn dewis un drws, dywedwn drws 1. Mae cylfwynydd y gêm yn agor un o'r drysau eraill, dywedwn drws 3, i ddatgelu gafr, ac yn rhoi cynnig i'r chwaraewr newid o ddrws 1 i ddrws 2.
Joan Ruddock
Bywyd preifat
Mae Ruddock wedi bod yn briod ddwywaith. Priododd ei gŵr cyntaf, yr Athro Keith Ruddock, ym 1963, bu farw ef mewn damwain traffig ym 1996; roedd y cwpl wedi gwahanu rhai blynyddoedd ynghynt. Ei ail briodas oedd i'r gyn AS Llafur dros Ogledd Aberdeen, Frank Doran o 2010 hyd ei farwolaeth yn 2017.
Glasir
250px|bawd|Lleolir Coleg Glasir ar y bryn y tu ôl i Tórshavn Canolfan addysg bellach ar gyfer cenedl ac Ynysoedd Ffaröe yw Glasir. Lleolir hi yn y brifddinas, Tórshavn ac fe'i hagorwyd ym mis Awst 2018.
Pôs Monty Hall
Mae Pôs Monty Hall yn bôs tebygolrwydd, yn seiliedig yn fras ar y rhaglen teledu Americanaidd Let's Make a Deal, a enwyd ar ôl ei cyflwynydd gwreiddiol, Monty Hall. Perwyd (a ddatryswyd) y broblem wreiddiol mewn llythyr gan Steve Selvin i'r American Statistician yn 1975 (, (. Daeth yn enwog fel cwestiwn o lythyr a ddyfynnir yn golofn Marilyn vos Savant "Ask Marilyn" yn y gylchgrawn Parade  yn 1990 (:
"Tybiwch eich bod ar sioe gêm, a mae ganddoch chi dewis o tri drws: Tu ôl i in drws mae car; tu ôl y gweddill mae geifr. Rydych chi'n dewis drws, dywedwn drws Rhif 1, ac mae'r cyflwynwr, sy'n gwybod beth sydd tu ôl pob drws, yn agor drws arall, dywedwn drws Rhif 3, I dangos gafr. Mae'r cyflwynwr wedyn yn gofyn "Wyt ti eisiau dewis drws Rhif 2? A yw'n fantais newid eich dewis?"
Ymateb Vos Savant oedd dylai'r cystadleuydd newid i dewis y drws arall (Vos Savant 1990a). O dan dybiaethau safonol, mae gan cystadleuwyr sy'n newid eu dewis tebygolrwydd 2/3 o ennill y car, tra bod gan cystadleuwyr sy'n cadw eu dewis gwreiddiol ond tebygolrwydd o 1/3 o ennill y car.Mae'r tebygolrwyddau a rhoddir yn dibynnu ar dybiaethau penodol ar sut mae'r cyflwynwr a'r cystadleuydd yn dewis eu drysau. Y faith allweddol y bod mwy o wybodaeth am drysau 2 a 3 nad oedd ar gael ar dechrau'r gêm, pan ddewisodd y cystadleuydd drws Rhif 1. Mae gweithrediad bwriadol y cyflwynwr yn ychwanegu mwy o werth i'r drws nad oedd y cyflwynwr wedi dewis i'w ddangos, ond nid yw'n ychwanegu unrhyw beth i'r drws a ddewisiodd y cystadleuydd yn wreiddiol.
Gwrthododd llawer o ddarllenwyr golofn Vos Savant i gredu bydd newid eich drws yn fuddiol, er gwaethaf ei esboniad. Ar ôl i'r broblem yn ymddangos yn y Parade, ysgrifennodd tua 10,000 o ddarllenwyr, yn cynnwys bron i 1,000 gyda Phd, i'r cylchgrawn, y rhan fwyaf ohonynt yn honni fod vos Savant yn anghywir (. Hyd yn oed ar ôl roi esboniadau, rhedeg efelychiadau, a gweld profion mathemategol ffurfiol, mae llawer o bobl dal ddim yn derbyn taw newid drws yw'r strategaeth orau (. Roedd Paul Erdős, un o'r mathemategwyr enwocaf, yn parhau i wrthod credu hwn nes iddo weld efelychiad cyfrifiadurol yn dangos y canlyniad a rhagwelir (Vazsonyi 1999).
Mae'r broblem ym paradocs o'r fath veridical, oherwydd bod y dewis cywir (dylen ni newid drysau) mor gwth-reddfol gall ymddangos yn hurt, ond serch hynny'n amlwg yn wir. Mae'r broblem Monty Hall yn perthyn yn fathemategol agos i'r broblem Tri Carcharwr ac i'r paradocs blwch Bertrand.
Y paradocs
Disgrifiodd Steve Selvin y problem mewn llythyr i'r American Statistician yn 1975, yn ei alw'n y "problem Monty Hall" mewn llythyr dilynol. Ailddatganwyd y problem mewn llythyr gan Craig Whitaker i golofn "Ask Marilyn" yn 1990 (Gardner 1959a) and the Three Shells Problem described in Gardner's book "Aha Gotcha"; 1982.
Tybiaethau safonol
O dan y dybiaethau safonol, y tebygolrwydd o ennill y car ar ôl newid yn 2/3. Yn allweddol i'r datrysiad hwn yw ymddygiad y cyflwynydd:
Datrysiad
bawd|Tri trefniant cychwynnol i'r gêm. Mewn dau ohonynt, mae'r chwaraewr yn ennill trwy newid ei dewis gwreiddiol. Mae'r datrysiad a gyflwynir gan yn Parade yn dangos y tri trefniadau posibl o un car a dau gafr tu ôl i dri drws, a'r canlyniad o aros neu newid ar ôl dewis drws 1 ym mhob achos:
!Tu ôl i ddrws 1 !Tu ôl i ddrws 2 !Tu ôl i ddrws 3 !Canlyniad, os aros gyda drws #1 !Canlyniad os newidir drws
Mae chwaraewr sydd yn aros gyda'i dewis cychwynnol yn ennill mewn dim ond un allan o dri o'r bosibiliadau yma sydd yr un mor debygol i'w ddigwydd, tra bod y chwaraewr sydd yn newid ei dewis yn ennill mewn dau allan o dri.
Ffordd arall o ddeall y datrysiad yw ystyried y ddau drws ni chafodd eu dewis yn gwreiddiol gyda'i gilydd (Adams 1990; Devlin 2003, 2005; Williams 2004; Stibel et al., 2008). Fel dywedodd Cecil Adams (Adams 1990), "mae Monty yn dweud mewn gwirionedd: gallwch gadw eich un drws, neu gallwch gael y ddau drws arall". Nid yw'r siawns 2/3 o ddod o hyd i'r car wedi ei newid gan agor un o'r drysau hyn gan fod Monty, yn gwybod leoliad y car, yn sicr i ddatgelu gafr. Felly nid yw dewis y chwaraewr ar ôl i'r cyflwynydd agor drws yn wahanol i'r cyflwynydd yn cynnig y dewis i newid i'r set o ddau drws sydd ar ôl. Mae newid yn yr achos hwn yn amlwg yn rhoi'r chwaraewr tebygolrwydd o 2/3 o ddewis y car.
Glasir
Y Coleg
Adeiladwyd er mwyn creu un canolfan addysgol ganolog i fyfyrwyr yn y chweched dosbarth, addysg alwedigaethol ac addysg uwch mewn meysydd amrywiol. Mae'n cyflogi dros 250 o staff ac mae mwy na 1,500 o fyfyrwyr yn astudio yno.
Ffaroeg yw iaith gyfathrebu a gweinyddi'r Coleg. Mae'r cyrsiau yn y Ffaroeg, er efallai defnyddir gwerslyfrau mewn Daneg a Saesneg.
Dyluniad
Mae dyluniad y Coleg y hollol wahanol i unrhyw adeilad arall ar yr ynysoedd. Mae'n dod â phob adran o'r Coleg o dan un to ond gyda 'breichiau' yn ymestyn o'r canol - yn ôl y pensaeri, fel "vortex" sy'n estyn i'r tu allan tra'n crynhoi yr un sydd tu fewn. Mae'r breichiau hyn yn cynnwys gwahanol alwedigaethau neu athrofeydd o fewn y Coleg. Ceir prif sgwâr, neu'n hytrach, gylch, ynghannol yr adeilad sy'n agored ac ar ffurf amffitheatr.
Mae'r adeilad 100 meter uwchben lefel y môr ac yn 19,500 metr sgwâr gan edrych dros dref Tórshavn. Yn ôl y pensaeri mae natur tonnog tu fewn yr adeilad yn adlewyrchu natur bryniog y tirwedd y tu allan ar hyd yr ynysoedd.
Yr athrofeyxx a ymgorfforir yn y breichiau yw, gan restru o'r top i lawr:
Pensaeri'r adeilad oedd cwmni Bjarke Ingels Group (BIG) o Ddenmarc. Mae Ynysoedd Ffaroe yn wlad hunan-lywodraethol o fewn Teyrnas Denmarc ac mae'r boblogaeth yn siarad Ffaroeg fel iaith gyntaf ac yna Daneg. Poblogaeth yr Ynysoedd yw 50,000.
Pensaer, sylfaenydd a phartner creadigol Bjarke Ingels Group (BIG) yw dylunydd yr adeilad, Bjarke Ingels. Meddai, "fe'n hysbrydolwyd gan dirlun dramatig Tórshavn. Roeddem yn hoffi'r syniad o drosglwyddo'r dirwedd honno i mewn i ddyluniad mewnol yr adeilad."
Daeth 3,000 o bobl i'r agoriad a gwneuthpwyd model Lego o'r coleg newydd.
Ystyr yr Enw
Gellir cyfieithu'r gair 'Glasir' fel ysgafn, trawst, chwistrell neu sglein. Mae Glasir hefyd yn un o'r coed mwyaf prydferth yn mytholeg Norseg, y tu allan i Valhalla, lle mae duwiau, brenhinoedd, arwyr ac eraill sydd wedi marw ar faes y gâd yn byw.
Guess Who? (gêm fwrdd)
Mae'r ddau chwaraewr yn dechrau'r gêm gyda byrddau ac arnynt ddelweddau cartwn o 24 person; mae gan bob un enw cyntaf ac mae'r cyfan yn sefyll. Mae'r chwaraewyr yn dewis cerdyn yr un ar hap o bentwr arall o gardiau sy'n cynnwys yr un 24 cyneriad wedi'u cymysgu. Nod y gem yw bod y cyntaf i benderfynu yn gywir pa gerdyn oedd wedi'i ddewis gan y chwaraewr arall. Mae'r chwaraewyr yn cymryd eu tro i ofyn cwestiynau oes a nag oes er mwyn lleihau'r cymeriadau posibl (e.e. 'Oes gan y person sbectol?'). Yna bydd y chwaraewr yn cael gwared ag unrhyw gymeriadau nad ydynt yn cyfateb i'r disgrifiad tan y bydd dim ond un yn dal i sefyll. Mae cwestiynau sydd wedi'u dewis yn dda yn galluogi chwaraewyr i gael gwared ag un neu fwy o'r cymeriadau posibl. Gall cwestiynau gynnwys:
Mae'r gêm wedi dod o dan feirniadaeth oherwydd y duedd oedd i'w gweld tuag at gymeriadau oedd yn wyn ac yn ddynion. Mae Hasbro wedi ailddylunio'r bwrdd i gynnwys mwy o amrywiaeth yn y cymeriadau. Mae fersiynau hefyd i'w cael sy'n seiliedig ar gymeriadau Star Wars, Marvel Comics a Disney, ac un hefyd yn cynnwys anifeiliaid yn hytrach na phobl.
Yr iaith Sgoteg yng Ngweriniaeth Iwerddon
Presenoldeb bychan ond pwysig sydd gan yr iaith Sgoteg yng Ngweriniaeth Iwerddon. Fe'i siaredir yn bennaf yn ardal y Laggan ger tref Raphoe, yn nwyrain Swydd Donegal yn nhalaith Ulster. Er bod y mwyafrif helaeth o siaradwyr Sgoteg ynys Iwerddon yn byw dros y ffin wleidyddol yng Ngogledd Iwerddon, sydd yn rhan o'r Deyrnas Unedig, mae Donegal yn un o gadarnleoedd cryfaf yr iaith.
Yn 1999, amcangyfrifiwyd bod 10,000 o drigolion Swydd Donegal yn medru'r iaith. Un o dafodieithoedd Sgoteg Ulster a siaredir ganddynt, ac maent yn ei alw'n Scots neu Braid Scots tra bo siaradwyr tafodieithoedd eraill yng Ulster fel arfer yn galw eu hiaith eu hunain yn Ullans neu Ulstèr-Scotch. Gellir ystyried ardal y Laggan yn Donegal a gogledd-orllewin Swydd Tyrone yn un ardal ieithyddol, ac yn un o'r pedair ardal ar wahân o dafodieithoedd Sgoteg Ulster ar ynys Iwerddon, ynghyd â gogledd Swydd Down, dwyrain a chanolbarth Swydd Antrim, a gogledd Antrim a gogledd-ddwyrain Swydd Derry.
Cefnogir yr iaith yng Ngweriniaeth Iwerddon gan yr Asiantaeth Sgoteg Ulster, corff trawsffiniol sydd hefyd yn hyrwyddo'r Sgoteg yng Ngogledd Iwerddon.
Jean Monnet
Economydd gwleidyddol a diplomydd Ffrengig oedd Jean Omer Marie Gabriel Monnet (9 Tachwedd 1888 – 16 Mawrth 1979). Un o sefydlwyr yr Undeb Ewropeaidd, ef oedd yn gyfrifol am lunio'r cynllun ar gyfer y Gymuned Economaidd Ewropeaidd ym 1950.
Bu'n briod i'r arlunydd Silvia de Bondini (1907–1982).
Enillodd Wobr Erasmus ym 1977.
Doris Hare
Roedd Doris Hare, MBE (1 Mawrth 1905 - 30 Mai 2000) yn actores, canwr, dawnswraig a chomedïwr Cymreig, mae'n fwyaf adnabyddus am fod yr ail actores i bortreadu Mrs Mabel Mum Butler yn y comedi sefyllfa poblogaidd On the Buses ochr yn ochr â Reg Varney.
Ieuenctid
Ganwyd Hare ym Margoed, Morgannwg. Roedd gan ei rhieni theatr gludadwy yn Ne Cymru ac roedd hi'n anochel y byddai hi'n rhan ohono, yn gwneud ei ymddangosiad cyntaf cyn troi'n dair blwydd oed yn y drama Current Cash. Bu hefyd yn ymddangos mewn cwmnïau ieuenctid ledled Prydain fel plentyn. Cyflwynodd act unigol fel Little Doris Hare, yn ymddangos mewn neuadd gerddoriaeth, cabaret, rifiwiau a phantomeimau. Roedd un o'i bum brawd, Bertie Hare a'i chwiorydd Betty Hare a Winifred Hare Braemer hefyd yn actorion a pherfformwyr.