cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gutterdämmerung
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Bjorn Tagemose yw Gutterdämmerung a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Gutterdämmerung ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alain Johannes.
Cropiwr Vila Nova
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn X. villanovae, sef enw'r rhywogaeth.
Gutterdämmerung
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cropiwr Vila Nova
Teulu
Mae'r cropiwr Vila Nova yn perthyn i deulu'r Cropwyr (Lladin: Dendrocolaptidae) sydd o bosib yn is-deulu'r Adar pobty.
Rhestr cwmnïau drama Cymraeg
bawd|150px|Hanes Theatr Garthewin ynghyd â pherthynas [[Saunders Lewis â'r fenter; Gwasg Gomer; 1995]] Dyma restr o gwmnïau drama Cymraeg:
Ivor Richard, Barwn Richard
Gwleidydd Llafur Prydeinig oedd Ivor Seward Richard, Barwn Richard PC QC (30 Mai 1932 – 18 Mawrth 2018) a oedd yn Aelod Seneddol o 1964 hyd 1974. Roedd hefyd yn aelod o Gomisiwn y Cymuned Ewropeaidd ac, yn ddiweddarach, eisteddodd fel arglwydd am oes yn Nhŷ'r Arglwyddi.
Gutterdämmerung
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Ivor Richard, Barwn Richard
Gyrfa wleidyddol
Roedd yr Arglwydd Richard wedi bod yn aelod gweithgar o'r Blaid Lafur a'r Gymdeithas Fabian ers iddo fod yn y Brifysgol a sefodd fel ymgeisydd yn Ne Kensington yn etholiad cyffredinol 1959. Roedd hwn yn un o etholaethau mwyaf ffyniannus yn y wlad a daeth yn drydydd, ond yr unig fwriad oedd rhoi cyfle iddo ymarfer ei sgiliau ymgyrchu. Yn etholiad 1964, roedd Richard yn ymgeisydd ar gyfer Barons Court, etholaeth hynod ymylol rhwng Hammersmith a Fulham. Roedd Barons Court wedi gweld cystadlaethau agos iawn o'r blaen a fe wnaeth presenoldeb canolfan deledu'r BBC gerllaw sicrhau sylw da yn y cyfryngau.
Gutterdämmerung
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bjorn Tagemose ar 11 Mehefin 1969.
Ivor Richard, Barwn Richard
Gyrfa wleidyddol
Enillodd Richard y sedd o ychydig dros 1,000 o bleidleisiau. Yn y Senedd, bu'n gwasanaethu am gyfnod byr fel cynorthwyydd i Denis Healey, yr Ysgrifennydd Gwladol dros Amddiffyn ac fe'i benodwyd fel Gweinidog ar gyfer y Fyddin yn 1969. Er gwaethaf y gogwydd i'r Ceidwadwyr yn etholiad 1970 roedd yn lwcus i gadw ei sedd, a daeth yn llefarydd yr wrthblaid ar delathrebu. Collodd y swydd pan bleidleisiodd o blaid ymuno â'r Gymuned Ewropeaidd (Y Farchnad Gyffredin) yn 1971, ond fe'i ailbenodwyd yn gyflym fel llefarydd Materion Tramor.
Gutterdämmerung
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bjorn Tagemose nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ivor Richard, Barwn Richard
Gyrfa wleidyddol
Wrth i'r Llywodraeth Lafur newydd ddod i rym yn Mehefin 1974, penodwyd ef yn Gynrychiolydd Parhaol y Deyrnas Gyfunol i'r Cenhedloedd Unedig, lle gwasanaethodd am bum mlynedd. Chwaraeodd Richard ran yn ceisio cymodi'r ddau ochr yng nghwrthdaro y Dwyrain Canol ac yn Rhodesia. Daeth yn ffigwr dadleuol ar ôl i Lysgennad yr U.D.A, Daniel Patrick Moynihan, feirniadu'r Cenhedloedd Unedig am basio cynnig yn datgan bod Seioniaeth yn ffurf o hiliaeth, a cyhuddodd Richard ef o ymddwyn "fel y Wyatt Earp gwleidyddiaeth ryngwladol"; yn fuan wedi hynny diswyddwyd Moynihan gan Henry Kissinger.
Roedd Richard yn gadeirydd Cynhadledd Genefa ar Rhodesia o 28 Hydref i 14 Rhagfyr 1976. Galwyd y gynhadledd i weithredu cytundeb Henry Kissinger gyda Prif Weinidog Ian Smith o Rhodesia o'r mis blaenorol i greu llywodraeth dros dro i lywyddu tra bod cyfansoddiad newydd rheol-y-mwyafrif yn cael ei ysgrifennu. Ond roedd y gwahanol genedlaetholwyr Affricanaidd o Rhodesia yn gwrthod cydnabod y cytundeb ac ni wnaed unrhyw gynnydd yn ystod chwe wythnos y gynhadledd. Roedd Smith yn ddeifiol yn ei driniaeth o Richard yn ei hunangofiant, gan nodi "diffyg uniondeb a dewrder" Richard o fethu cadw i delerau cytundeb Kissinger.
Disodlwyd Richard o fewn misoedd pan ddaeth y llywodraeth Geidwadol newydd i rym ym 1979. Fodd bynnag, ym 1980, cafodd ei ddewis gan y Blaid Lafur i gymryd un o'r swyddi ar y Comisiwn Ewropeaidd (gan ddisodli Roy Jenkins). Roedd yn hysbys mai trydydd dewis y Blaid Lafur oedd ar gyfer y swydd: roedd y cyn-Gweinidog Trysorlys Joel Barnett wedi gwrthod y gwahoddiad, a roedd y cyn-Ysgrifennydd Amddiffyn, Fred Mulley wedi cael ei atal gan y llywodraeth Geidwadol. Cymerodd Richard gyfrifoldeb am Gyflogaeth, Polisi Cymdeithasol, Addysg a Hyfforddiant.
Dychwelodd Richard i Gymru ym 1985 ac fe'i penodwyd yn Gadeirydd World Trade Centre Wales Ltd., oedd yn ceisio denu buddsoddwyr rhyngwladol i fusnesau Cymru. Yn 1990, fe'i ddewiswyd gan Blaid Lafur fel 'Arglwydd Gweithiol', a fe'i wnaed yn Arglwydd Oes ar 14 Mai 1990 gan cymryd y teitl Barwn Richard, o Rydaman yn Sir Ddyfed a daeth yn llefarydd yr wrthblaid yn nhŷ'r Arglwyddi. Gwnaeth ei arddull bargyfreithiol arwain at ei benodiad fel Arweinydd Arglwyddi Llafur o 1992, a chafodd ei benodi i'r Cyfrin Gyngor. Ceisiodd Richard ddwysáu ymosodiad Llafur yn erbyn y Llywodaeth ac yn hwyr yn 1993 arloesoedd cynnig o ddiffyg Hyder yn y Llywodraeth (cam ddigynsail yn Nhŷ'r Arglwyddi), er ei fod yn cydnabod ei fod yn arwydd symbolaidd na fyddai'n gwneud i'r llywodraeth gywmp, oherwydd y flaenoriaeth a roddir i'r Tŷ Cyffredin.
Yn ddiweddarach, gwasanaethodd yr Arglwydd Richard fel Cadeirydd y Cyd-Bwyllgor Seneddol ar Ddrafft Mesur Diwygio Tŷ'r Arglwyddi. Bu farw ym mis Mawrth 2018 yn 85 mlwydd oed.
Comisiwn Richard
Yn 2002 gwahoddwyd Richard gan y Llywodraeth Glymblaid oedd yn rhedeg Cynulliad Cenedlaethol Cymru i gadeirio comisiwn ar bwerau y Cynulliad. Cyhoeddwyd yr adroddiad ar 31 Mawrth 2004 ac argymellhwyd bod y Cynulliad yn cael pwerau deddfu sylfaenol mewn meysydd datganoledig o 2011, argymhelliad oedd yn ddadleuol i rai Aelodau Seneddol Llafur Cymru.
Dolenni allanol
] ]
Nevada Badmen
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Lewis D. Collins yw Nevada Badmen a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Mae'r ffilm Nevada Badmen yn 58 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Streetcar Named Desire sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Ernest Miller oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lewis D Collins ar 12 Ionawr 1899 yn Baltimore, Maryland a bu farw yn Hollywood ar 14 Medi 1985. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1922 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gerddi Crog Babilon
Yn ôl y traddodiad gosododd y brenin Nebuchodonosor y gerddi enwog hyn i fyny o barch i'w wraig Amytis. Roedd hi'n enedigol o Ecbatana ym mryniau Medea ac wedi arfer cael y pleser o rodio ar fryniau uchel coediog ei gwlad. Mae Babilon yn sefyll ar wastadedd undonog braidd a hiraethai'r frenhines am fynyddoedd irwedd gwlad ei genedigaeth. Felly creodd y brenin erddi paradwysaidd iddi. Roedd y gerddi hyn yn un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd.
Ceir ambell ddigrifiad ohonynt yng ngwaith awduron clasurol fel Quintus Curtius. Roedd y gerddi yn fath o fynydd artiffisial wedi'i greu o sawl teras yn esgyn y naill uwch law y llall fel pyramid grisiog; addasiad o hen dechneg a ddefnyddid i godi'r ziggurats ym Mesopotamia. Safai'r gerddi ar sylfeini cadarn o fur trwchus sgwar 400 troedfedd o hyd a lled â'r tu mewn iddo wedi'i lenwi â cherrig. Safai pob teras ar res o golofnau cedyrn a chodai'r gerddi i uchder o hyd at 300 troedfedd.
Llifai Afon Euphrates heibio i'r Gerddi Crog a thynid dŵr o'r afon â math o "sgriw" Archimedes i'w dyfrhau.
Basaleg
Cysylltir Basaleg â Santes Gwladys yn ogystal, un o ferched Brychan, brenin teyrnas Brycheiniog.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan a'r Aelod Seneddol yw.
Gerddi Crog Babilon
Roedd pobl yr hen Fesopotamia yn hoff o erddi ffurfiol, yn arbennig o gwmpas y temlau.
Basaleg
Tarddiad yr enw
Ar un adeg credid taw ffurf ar Maesaleg oedd yr enw, ond dangosodd Syr Ifor Williams taw gair sy'n deillio o'r Lladin basilica (eglwys) yw baseleg, gyda'r terfyniad -a wedi affeithio -i- yn -e- dros ddwy sillaf. Yn ôl Gwynedd O. Pierce, Baseleg yw'r ffurf "gywirach" ond dywed: "Amrywiad ar hwn yw Basaleg, a chystal peth ei gadw, pe bai ond er mwyn osgoi'r ynganiad erchyll (fel pe bai'n ddau air Saesneg) a roir i'r ffurf Baseleg gan y di-Gymraeg)." Mewn rhai plwyfi y mae'r eglwys wedi ei chysegru i sant arbennig am fod pobl wedi credu taw enw'r sant hwnnw a goffeir yn enw'r lle y saif yr eglwys ynddo. Am y rheswm hwn cysegrwyd yr eglwys ym Masaleg i'r Sant Basil ers dechrau'r 12g o leiaf, ond nid am fod ynddo unrhyw gysylltiad â neb o'r enw Basil, boed sant neu beidio.
Llys Ifor Hael
Ymwelodd Evan Evans (Ieuan Fardd) â safle'r llys, yng nghwmni Iolo Morgannwg, a chyfansoddodd gyfres englynion 'I Lys Ifor Hael' sydd ymhlith y mwyaf adnabyddus o gerddi'r 18g.
Maija Isola
Arlunydd benywaidd o'r Ffindir oedd Maija Sofia Isola (15 Mawrth 1927 – 3 Mawrth 2001).
Fe'i ganed yn Riihimäki a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Ffindir.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Banc yr Wyn
Mae Banc yr Ŵyn yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng;. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 427metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 503m (1650tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 30 Mehefin 2007.
The Wife
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Björn Runge yw The Wife a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America a Sweden. Lleolwyd y stori yn Stockholm. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Jane Anderson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jocelyn Pook. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Christian Slater, Elizabeth McGovern, Jonathan Pryce, Glenn Close, Harry Lloyd, Max Irons ac Annie Starke. Mae'r ffilm The Wife yn 100 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Ulf Brantås oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, The Wife, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Meg Wolitzer a gyhoeddwyd yn 2003.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Björn Runge ar 21 Mehefin 1961 yn Lysekil.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Björn Runge nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Home For Blind Women
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Sandra Kybartas yw The Home For Blind Women a gyhoeddwyd yn 1995. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1995. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Braveheart sef ffilm gan Mel Gibson am yr Alban a rhyfel annibyniaeth y genedl, dan arweiniad William Wallace, yn erbyn y goresgynwyr Seisnig o Loegr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Jonathan Freeman (cinematographer) oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
bawd|chwith|110px
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sandra Kybartas nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Marie Remy
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Berlin, Ymerodraeth yr Almaen oedd Marie Remy (21 Tachwedd 1829 – 26 Chwefror 1915).
Bu farw yn Berlin ar 26 Chwefror 1915.
Olive
Ffilm i blant yw Olive a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Minions, Cernyw
Pentref yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy Minions (Cernyweg: Menyon). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Linkinhorne.
Nososticta commutata
Mursen yn nheulu'r Protoneuridae yw'r Nososticta commutata sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Nososticta.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Band Gwaed Poeth
Ffilm gomedi yw Band Gwaed Poeth a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn Tsieina. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieineeg Mandarin.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,550 o ffilmiau Tsieineeg Mandarin wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pwllmeurig
Pentref bychan yng nghymuned Matharn, Sir Fynwy, Cymru, yw Pwllmeurig (Seisnigiad: Pwllmeyric). Fe'i lleolir 1 filltir i'r de-orllewin o Gas-gwent, ar y briffordd A48
Hanes
Mae'n rhan o blwyf eglwysig Matharn. Enwir y pentref ar ôl "pwll", sef bae neu fraich ar y rhan yma o Afon Hafren a oedd yn gorwedd rhwng y pentref a'r môr. Ymddengys fod 'Meurig' yn cyfeirio at Feurig ap Tewdrig, brenin Gwent (bl. 6g).
Yn ôl yr hanes a geir yn Llyfr Llandaf, roedd Meurig wedi cymryd drosodd fel brenin Gwent pan ymddeolodd ei dad Tewdrig i fynd yn feudwy yng nghlas Tyndyrn. Dywedir i'w dad ddod allan o'i ymddeoliad i'w gynorthwyo yn erbyn y Sacsoniaid oedd yn ceisio goresgyn Gwent ac i'r ddau orchfygu'r goresgynwyr ym Mrwydr Pont y Saeson. Clwyfwyd Tewdrig yn angeuol a bu farw ar ôl y frwydr. Claddodd Meurig ei dad ym Matharn, a rhoddodd y tir amgylchynnol (yn cynnwys ardal Pwllmeurig), yn rhodd i Esgobion Llandaf.
Cyflwyniad i Ddwyieithrwydd
Cyflwyniad i faes dwyieithrwydd ac addysg ddwyieithog, gyfoes yng Nghymru gan Delyth Jones yw Cyflwyniad i Ddwyieithrwydd. Canolfan Astudiaethau Addysg a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.
Disgrifiad byr
Cyflwyniad i faes dwyieithrwydd ac addysg ddwyieithog gyfoes yng Nghymru a thu hwnt, sy'n tynnu ar ymchwil ryngwladol ddiweddar i agweddau seicoieithyddol a sosioieithyddol y maes.
Botwm Crys yn cadw lle
Cassie Davies
Cefndir
Ganwyd Cassie Davies (1898 - 1988) yn Tregaron, yn 1898. Magwyd hi yn un o ddeg o blant mewn teulu llengar a cherddgar.
Addysgwyd hi yn ysgol fach Blaencaron, ac yna yn y ‘Cownti Sgŵl’ yn Nhregaron, lle bu iddi gael ei dysgu gan S. M. Powell. Dyma un o’r prif ddylanwadau ar y Cassie ifanc, gyda’i gwersi wedi’u gwreiddio yn hanes, chwedlau a thraddodiadau’r ardal.
Symudodd ymlaen i astudio Saesneg ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth, ac er iddi ennill ei gradd nid effeithiodd y cwrs arni o gwbl, ac felly aeth yn ôl i ennill ail radd yn y Gymraeg. Yn ystod y cwrs hwn ''“…yr enynnwyd fy niddordeb diollwng i yn fy iaith fy hun. Dyma’r pryd y dechreuais i ddod yn ymwybodol o’m gwreiddiau a’m hetifeddiaeth fel Cymro…”.''
Bu’n ddarlithydd yng Ngholeg Addysg y Barri rhwng 1923 ac 1938.
Bu farw yn 1988. Gosodwyd cofeb iddi ar wal Capel Blaencaron gan Gangen Plaid Cymru Tregaron gyda’r geiriau canlynol wedi’u hysgrifennu arni: Bu’n hwb i’w bro a’i gwlad.
Plaid Cymru
Yn 1938 penodwyd hi yn Arolygydd Ysgolion, gyda gofal arbennig dros y Gymraeg. Yn y swydd hon y daeth hi i adnabod Cymru, gan flasu ac ymgolli yn niwylliannau amrywiol ei gwlad; o Ben Llŷn i’r Rhondda, Morgannwg a Phenfro. Lle bynnag yr âi, hoffai ddim mwy ’na dod i adnabod cymeriadau’r ardal a rhannu ambell i stori neu gân.
Trafodir dylanwad S. M. Powell ar Cassie Davies a nifer o arweinwyr cynnar eraill Plaid Cymru yn narlith yr Athro E. Wyn James, ‘“Gweld gwlad fawr yn ymagor”: Breuddwyd Cyffrous G. J. Williams a Saunders Lewis’, http://www.hanesplaidcymru.org/english-cofio-yr-athro-griffith-john-williams-ai-wraig-elizabeth/.
Aber-bîg
Pentref bychan yng nghymuned Llanhiledd, bwrdeistref sirol Blaenau Gwent, Cymru, yw Aber-bîg neu Aberbîg (Saesneg: Aberbeeg). Bu'n gymuned lofaol tan yn ddiweddar. Mae pentrefi ar bwys Aber-bîg yn cynnwys Llanhiledd a Chwe Chloch.
Caeodd orsaf reilffordd Aber-bîg ar 30 Ebrill 1962. Er i'r rheilffordd gael ei hailagor, mae'r trên yn rhedeg drwyddi unwaith eto, ond nid yw'n aros.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan a'r Aelod Seneddol yw.
Dafydd (Michelangelo)
250px|bawd|Y cerflun Dafydd gan [[Michelangelo]]
Cerflun enwog gan Michelangelo yw Dafydd (Eidaleg: David), sy'n bortread delfrydol yn y dull clasurol o'r brenin Dafydd, gorchfygwr Goliath yn yr Hen Destament a brenin Israel. Cafodd ei gerfio o farmor gan Michelangelo yn y cyfnod o 1501 i 1504. Fe'i ystyrir yn un o gampweithiau mawr byd celf ac yn un o uchafbwyntiau celf y Dadeni.
Mae'r cerflun, sy'n mesur 540 cm, yn portreadu Dafydd fel dyn ifanc athletaidd ond ymlaciedig o gymesuredd berffaith, yn gwbl noeth yn ôl yr arfer clasurol wrth bortreadu arwyr. Roedd yn arfer gan artistiaid ddangos Dafydd yn dal pen y cawr Goliath, ond dewisodd Michelangelo ei bortreadu fel ffigwr delfrydol sy'n ymgnawdoli ieuenctid gwrywaidd a chyfianwder. Cerfiodd yr artist Ddafydd ar ôl cyfnod yn Rhufain lle astudiodd gerfluniau o'r cyfnod Helenistaidd ac mae dylanwad yr arddull Groegaidd ar y gwaith yn amlwg. Ac eto ni ellir ei gamgymryd am gerflun Clasurol; mae ysbryd y Dadeni yn ei lenwi ac mae'n cychwyn pennod newydd yn hanes cerfluniaeth yn hytrach nag edrych yn ôl fel dynwarediad marw.
Cafodd Michelangelo ei gomisiynu i'w gerfio yn 1501, pan oedd yn 26 oed. Y bwriad oedd ei osod yn uchel ar un o archau eglwys gadeiriol Fflorens (Il Duomo), ond penderfynodd Tadau'r Ddinas ei osod o flaen y Palazzo Vecchio fel arwyddlun o ysbryd dinesig a brogarol Gweriniaeth Fflorens. Erbyn heddiw mae'r cerflun gwreiddiol yn cael ei gadw a'i arddangos yn amgueddfa'r Accademia yn Fflorens a cheir copi ohono o flaen y Palazzo Vecchio.
Qualtingers Wien
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Harald Sicheritz yw Qualtingers Wien a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd gan Kurt Mrkwicka yn Awstria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg Awstria a hynny gan Alfred Dorfer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Peter Herrmann.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ottfried Fischer, Hanno Pöschl, Lukas Resetarits, Erni Mangold, Harald Sicheritz, Fritz Muliar, Marianne Mendt, Andrea Händler, Karl Markovics, Wolf Bachofner, Bibiana Zeller, Cornelia Köndgen, Dolores Schmidinger, Ernst Konarek, Eva Billisich, Wolfgang Böck, Walter Kordesch, Nikolaus Paryla, Michou Friesz, Ingrid Burkhard, Wolfgang Hübsch, Karl Ferdinand Kratzl, Alfred Dorfer, Margarethe Tiesel, Reinhard Nowak, Roland Düringer a Beatrice Frey. Mae'r ffilm Qualtingers Wien yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Helmut Pirnat oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Ingrid Koller sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harald Sicheritz ar 25 Mehefin 1958 yn Stockholm.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harald Sicheritz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Observer
Mae The Observer yn bapur newydd cenedlaethol Prydeinig yn Saesneg sy'n rhan o'r Guardian Media Group. Fe'i cyhoeddir bob dydd Sul.
Fe brynwyd The Observer fel cwmni yn 1993 gan Guardian Media Group Limited ac mae'r papur ar yr un lle ar y sbectrwm gwleidyddol a'i chwiorydd The Guardian a The Guardian Weekly.
Mae e'n cymryd safbwynt rhyddfrydiaeth cymdeithasol neu ddemocratiaeth cymdeithasol o safbwynt Prydeinig ar y rhan fwyaf o bynciau.
Fe yw'r papur dydd Sul hynaf yn y byd. Fe gyhoeddwyd y papur yn gyntaf yn 1791.
Carole Cadwalladr
Newyddiadurwr ac awdur Cymreig ydy Carole Cadwalladr (ganwyd 1969).
Bywyd
Cafodd Cadwalladr ei magu yng Nghymru. Addysgwyd Cadwalladr yn Ysgol Gyfun Radur, Caerdydd, ac yng Ngholeg Hertford, Rhydychen.
Cyn-newyddiadurwr gyda'r Daily Telegraph ydy Cadwalladr ac mae hi bellach yn ysgrifennwr erthyglau nodwedd i The Observer. Mae hi wedi bod ar restr fer Gwobrau y Wasg Brydeinig dwywaith.
Cyfieithwyd The Family Tree i sawl iaith gan gynnwys Sbaeneg, Eidaleg, Almaeneg, Tsieceg, a Phortiwgaleg.
Brexit a phynciau perthnasol
Ers diwedd 2016, mae papur The Observer wedi cyhoeddi cyfres helaeth o erthyglau gan Cadwalladr am "ecosystem newyddion ffug yr adain dde".
Ysgrifennodd Anthony Barnett ym mlog The New York Review of Books am erthyglau Cadwalladr yn The Observer, sydd wedi honni camarfer gan ymgyrchwyr Brexit, ac ariannu drwg yr ymgyrch Vote Leave, yn Refferendwm y Deyrnas Unedig ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, 2016. Mae hi hefyd wedi ysgrifennu am y cysylltiadau rhwng Nigel Farage, ymgyrch arlywyddol Donald Trump a dylanwad Rwsia ar yr etholiad.
Mae Arron Banks wedi cyhoeddi y bydd ei gyfreithwyr yn gweithredu yn ei herbyn - am iddi honni ei fod yn gysylltiedig â Rwsia.
Mae'n ymddangos mewn ffilm ddogfen The Great Hack, a gyhoeddwyd gan Netflix yng Ngorffennaf 2019.
Red Courage
Ffilm am y Gorllewin gwyllt heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr B. Reeves Eason yw Red Courage a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Harvey Gates.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mary Philbin, Hoot Gibson, Arthur Hoyt, Jim Corey, Joseph W. Girard, Mack V. Wright, Molly Malone, Richard Henry Cummings a Joe Harris. Mae'r ffilm Red Courage yn 50 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1921. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Kid sef ffilm gomedi a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Virgil Miller oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm B Reeves Eason ar 2 Hydref 1886 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Sherman Oaks ar 16 Medi 2000. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1914 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd B. Reeves Eason nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Brockdorf!
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Bjørn Tving Stauning yw Brockdorf! a gyhoeddwyd yn 1977. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Star Wars Episode IV: A New Hope sef ffilm wyddonias a sgriptiwyd gan y cyfarwyddwr ffilm George Lucas.
Bryn Amlwg
Mae Bryn Amlwg yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng;. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 318metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 488m (1601tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Gentlemen's Fury
Ffilm gomedi yw Gentlemen's Fury a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Brighton Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Brighton Township, gan gynnwys:
Coleg Pencraig
Coleg addysg bellach yng ngogledd-orllewin Cymru yw Coleg Pencraig. Mae wedi ei leoli yn Llangefni, Ynys Môn. Dechreuwyd adeiladu yn 1955 ar darn o dir chwech deg erw a agorodd ym 1958.
Hanes
Pan agorodd yn 1958 prif pwrpas y coleg oedd hyfforddi myfyrwyr yn amaethyddiaeth, gyda deg yn bresennol o'r dechrau. Ym 1972 agorodd rhanbarth technegol newydd a fel canlyniad cafodd yr adeilad addysg dechnegol yng Nghaergybi ei gau a'i symud i'r rhanbarth newydd yn Llangefni.
La Amante Perfecta
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Pedro Lazaga yw La Amante Perfecta a gyhoeddwyd yn 1976. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Antón García Abril.
Afon Tees
Afon yng ngogledd Lloegr yw Afon Tees. Mae'n tarddu ar lechwedd ddwyreiniol bryn Cross Fell yn y Pennines, ac yn llifo ar gwrs i gyfeiriad y dwyrain am 85 milltir (132 km) i aberu ym Môr y Gogledd, rhwng Hartlepool a Redcar. Mae ei dalgylch yn cynnwys 708 milltir sgwar (1834 km sgwar), ond ni cheir llednentydd sylweddol. Yn yr Oesoedd Canol Cynnar nodai'r afon ffin teyrnas Deifr. Yn fwy diweddar, nodai'r ffin rhwng hen siroedd Durham ac Efrog. Yn ei rhan isaf heddiw mae'n ffurfio'r ffin rhwng siroedd seremonïol Swydd Durham a Gogledd Swydd Efrog.
La Amante Perfecta
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Nadiuska, José Yepes, Rafael Albaicín, Alfredo Mayo, Arturo Fernández, Eduardo Calvo, Sergio Mendizábal, Javier Escrivá, Marisa Porcel a Saturno Cerra.
Afon Tees
dim|bawd|Rhaeadr High Force ar Afon Tees
La Amante Perfecta
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1976. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rocky gan y cyfarwyddwr ffilm John G. Avildsen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pedro Lazaga ar 3 Hydref 1918 yn Valls a bu farw ym Madrid ar 18 Tachwedd 1989. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1946 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pedro Lazaga nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pod Jezevčí Skálou
Ffilm i blant gan y cyfarwyddwr Václav Gajer yw Pod Jezevčí Skálou a gyhoeddwyd yn 1978. Fe'i cynhyrchwyd yn Gwladwriaeth Sosialaidd Tsiecslofac. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Václav Gajer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Luboš Sluka.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tomáš Holý, Josef Vinklář, Jana Brejchová, Jan Pohan a Zdeněk Buchvaldek.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. Rudolf Milič oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Lilies of The Ghetto
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Ubaka Joseph Ugochukwu yw Lilies of The Ghetto a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn Nigeria.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ubaka Joseph Ugochukwu nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
A Woman There Was
Ffilm fud (heb sain) a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr J. Gordon Edwards yw A Woman There Was a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Cafodd ei ffilmio ym Miami.
Nososticta cyanura
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Hochwürden Drückt Ein Auge Zu
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Roy Black, Uschi Glas, Chris Roberts, Fritz Eckhardt, Peter Weck, Heinz Reincke, Erik Frey, Georg Thomalla, Rudi Carrell, Alexander Grill, Ernst Hilbich, Felix Dvorak, Guido Wieland, Hans Tügel a Johann Sklenka. Mae'r ffilm Hochwürden Drückt Ein Auge Zu yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
A Woman There Was
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith.
Outside The Three-Mile Limit
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Lewis D. Collins yw Outside The Three-Mile Limit a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Mae'r ffilm Outside The Three-Mile Limit yn 64 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1940. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Abe Lincoln in Illinois sef ffilm Americanaidd am fywyd a gwaith Abraham Lincoln, gan John Cromwell. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lewis D Collins ar 12 Ionawr 1899 yn Baltimore, Maryland a bu farw yn Hollywood ar 14 Medi 1985. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1922 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lewis D. Collins nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dulliau Dysgu Ail Iaith
Astudiaeth o hanes a datblygiad yr amrywiol ddulliau a ddefnyddid i ddysgu Cymraeg fel ail iaith gan Ioan Talfryn yw Dulliau Dysgu Ail Iaith. Popeth Cymraeg a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
A Woman There Was
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm J Gordon Edwards ar 24 Mehefin 1867 ym Montréal a bu farw yn Ninas Efrog Newydd ar 31 Rhagfyr 1925.
Dulliau Dysgu Ail Iaith
Disgrifiad byr
Astudiaeth o hanes a datblygiad yr amrywiol ddulliau a ddefnyddid i ddysgu Cymraeg fel ail iaith i oedolion a disgyblion ysgol trwy gydol yr 20g.
Botwm Crys yn cadw lle
A Woman There Was
Gweler hefyd
Cyhoeddodd J. Gordon Edwards nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hochwürden Drückt Ein Auge Zu
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1971. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Clockwork Orange sef ffim wyddonias, ddistopaidd am drosedd gan y cyfarwyddwr ffilm Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Heinz Hölscher oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harald Vock ar 15 Chwefror 1925 yn Hamburg a bu farw yn yr un ardal ar 14 Mehefin 2006. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1954 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harald Vock nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hawliau sifil a gwleidyddol
Categori o hawliau sy'n amddiffyn rhyddid unigolion rhag ymyrraeth gan lywodraethau a mudiadau preifat ydi hawliau sifil a gwleidyddol. Maent yn sicrhau bod unigolyn yn medru cymryd rhan mewn bywyd gwladol a gwleidyddol heb ragfarn neu orthrwm.
Mae hawliau sifil yn cynnwys amddiffyn cyfanrwydd a diogelwch corfforol pobl; amddiffyn rhag camwahaniaethu ar seiliau fel anabledd corfforol neu feddyliol, rhyw, crefydd, hil, ethnigrwydd, oed, cyfeiriadedd rhywiol neu hunaniaeth ryweddol; hawliau'r unigolyn fel rhyddid meddwl a chydwybod, rhyddid i siarad, rhyddid y wasg a rhyddid i symud.
Wrth edrych ar enghreifftiau mewn hanes mae pobl ar draws y canrifoedd wedi gorfod brwydro, ymladd ac amddiffyn eu hawliau sifil a gwleidyddol er mwyn ceisio sicrhau cyfiawnder, lleisio eu barn neu unioni cam. Mae hawliau sifil a gwleidyddol pobl wedi bod yn bwysig mewn hanes oherwydd maent yn sicrhau bod gan unigolion ryddid barn sy’n rhydd oddi wrth ddylanwad sefydliadau neu unigolion neu ymyrraeth oddi wrth y Llywodraeth. Gall pobl wedyn leisio eu barn a chymryd rhan mewn bywyd gwleidyddol a gwladol heb ofni gorthrwm.
Wedi eu hysbrydoli gan y Chwyldro Ffrengig a’r Rhyfel Annibyniaeth yn America aeth grŵp o bobl, sef y Radicaliaid, ati i gyflwyno mwy o ddemocratiaeth i'r ffordd roedd y wlad a’i phobl yn cael eu rheoli. Credent os byddai Prydain yn troi’n wlad fwy democrataidd yna byddai safon byw y dosbarth gweithiol yn gwella. Roedd rhyddid yr unigolyn yn hollbwysig iddynt a chredent ei bod hi’n bwysig bod yr unigolion hynny yn cael llais yn y ffordd roedd y wlad yn cael ei llywodraethu.
Gyda’r ymgyrch yn erbyn caethwasiaeth a thros ddiddymu caethwasiaeth, roedd pobl ddu yn brwydro yn erbyn gwahaniaethu yn erbyn eu hil ac i sicrhau hawliau cydradd gyda’r dyn gwyn. Yn y 18g roedd William Wilberforce yn allweddol yn y frwydr hon, a draw yn ne Affrica’ r 20g roedd Nelson Mandela wedi dod i’r amlwg fel arweinydd y frwydr yn erbyn apartheid.
Bu’r dosbarth gweithiol yn y Gymru ddiwydiannol yn y 19eg ganrif yn protestio er mwyn ennill yr hawl wleidyddol sylfaenol i gael y bleidlais, gyda gweithwyr haearn Merthyr yn terfysgu yn 1831 a’r Siartwyr yn trefnu gorymdeithiau yng Nghasnewydd a Llanidloes. Erbyn yr 20g roedd y Swffragetiaid wedi camu ymlaen i ymgyrchu dros hawliau gwleidyddol merched, ac yn ddiweddarach yn yr 20g roedd grwpiau a mudiadau ymgyrchu fel CND yn ymgyrchu dros heddychiaeth. Roedd Cymdeithas yr Iaith, a ddaeth i fodolaeth yn 1962, yn protestio er mwyn ennill mwy o statws i’r iaith Gymraeg fel bod ei siaradwyr yn cael ymarfer eu hawliau sifil i fedru defnyddio eu mamiaith yn eu bywyd a'u gwaith bob dydd yng Nghymru.
Hawliau gwleidyddol ym Mhrydain
bawd|Ymgyrchwyr yn y Chwyldro Ffrengig yn ymosod ar y [[Bastille]] Roedd galw mawr am welliannau mewn hawliau gwleidyddol ym Mhrydain yn y cyfnod hwn. Cyn 1832 roedd y system yn hollol annheg gyda chanran isel iawn o'r boblogaeth yn gallu pleidleisio dros aelodau seneddol mewn system lygredig a hen ffasiwn lle nad oedd gan weithwyr na menywod lais. Roedd y chwyldro diwydiannol wedi creu newidiadau mawr yn y gymdeithas, gyda dosbarth canol newydd yn dod i'r golwg. Roedd gweithwyr a chymunedau yn trefnu ymysg ei gilydd ac yn rhannu syniadau newydd drwy lenyddiaeth radicalaidd a cenedlaetholgar. Ar ben hynny roedd y Chwyldro Ffrengig wedi dangos bod newidiadau mawr yn bosibl a bod gan y gymdeithas lais cryf drwy gydweithio yn erbyn y sefydliad.
Effaith y Chwyldro Diwydiannol
Ysgogodd y Chwyldro Ffrengig, a ddechreuodd yn 1789, ddadl eang a dwys am y system wleidyddol ym Mhrydain ar y pryd. Yn sgil y chwyldro ysbrydolwyd llu o lenyddiaeth ar draws Ewrop ac ym Mhrydain oedd yn cwestiynu, yn herio ac yn achosi pobl i ailfeddwl am y ffordd roedd llywodraethau a brenhinoedd yn rheoli eu gwlad a’u pobl. Ar yr adeg hon hefyd roedd y Chwyldro Diwydiannol ar ei anterth ym Mhrydain ac roedd ei effaith yn achosi newidiadau pellgyrhaeddol yn ffordd o fyw ac amodau gwaith bobl.
Profodd Prydain newidiadau economaidd a chymdeithasol pellgyrhaeddol o ganlyniad i'r Chwyldro Diwydiannol o ganol y 18g hyd at ddechrau’r 20g. Gyda thwf aruthrol yn y boblogaeth yn y bawd|Manceinion, neu "Cottonopolis" yn ystod y chwyldro diwydiannol mannau diwydiannol newydd sylweddolwyd yn fuan nad oedd gan yr ardaloedd hyn gynrychiolaeth wleidyddol yn y Senedd. Wrth i’r dosbarth gweithiol newydd a niferus wynebu heriau amodau byw bob dydd a’r amodau gwaith anodd daeth galwad cynyddol a chryfach o’u plith am lais yn y system wleidyddol. Roedd diwydiant wedi newid Prydain, gan greu dosbarth gweithiol diwydiannol yn y trefi a’r dinasoedd nad oeddent bellach yn fodlon derbyn y sefyllfa fel ag yr oedd wedi bodoli ers canrifoedd. Roedd y system wleidyddol bresennol yn cynrychioli'r Brydain gyn-ddiwydiannol. Roedd y boblogaeth yn yr ardaloedd gwledig wedi crebachu, ond roedd dylanwad yr ardaloedd hynny'n enfawr, ac ar y cyfan nid oedd yr ardaloedd diwydiannol newydd yn cael eu cynrychioli.
Nodwyd nifer o wendidau yn y system wleidyddol ym Mhrydain;
Dosbarth canol newydd
Nid oedd y dosbarth canol cyfoethog newydd o fasnachwyr, pobl busnes a gweithgynhyrchwy r ychwaith yn cael eu cynrychioli yn y system wleidyddol.
Drwy gydol ail hanner y 18g, fe ddatblygodd barn gyhoeddus, yn enwedig ymhlith y dosbarth canol trefol, nad oedd yn barod i dderbyn aristocratiaid yn rheoli Prydain. Roedd y dosbarth canol trefol hwn yn dibynnu ar fasnach am eu llwyddiant, ac roeddent yn blino ar bolisïau’r aristocratiaid oedd yn ffafrio amaethyddiaeth.
Diwygwyr
bawd|Portread o'r diwygiwr Henry Hunt gan Adam Buck Bu’r Chwyldro Ffrengig yn ysbrydoliaeth i radicaliaid am ei fod yn pwysleisio syniadau a oedd yn sylfaenol i wlad ddemocrataidd – un ohonynt oedd galw am ddiwygio’r Senedd a hawl i bleidleisio. Roedd y chwyldro yn ddylanwad cryf ar feddylfryd y radicaliaid a’r ffordd roedden nhw’n meddwl am rôl a chyfraniad y llywodraeth ym mywyd pobl.
Nid oedd y radicaliaid yn un grŵp penodol, ond roedd yr holl grwpiau radicalaidd yn cytuno ar yr egwyddorion cyffredin hyn.
Dau Radical enwog arall oedd Henry (Orator) Hunt a William Cobbett. Roedd Hunt, fel y mae ei lysenw yn ei awgrymu, yn siaradwr cyhoeddus gwych a oedd yn annerch torfeydd o ddegau ar filoedd o bobl yn rheolaidd, gan fynnu diwygiadau radicalaidd. Roedd Cobbett yn hynod ddylanwadol fel newyddiadurwr. Cafodd ei gyfnodolyn wythnosol, y ‘Political Register’, effaith enfawr – roedd 200,000 o gopïau o’r rhifyn cyntaf wedi eu gwerthu erbyn diwedd 1817. Rhoddodd Cobbett fai ar y gyfundrefn wleidyddol am y tlodi a’r tor-cyfraith a oedd yn bodoli yn y gymdeithas. Defnyddiai’r cartwnydd Radicalaidd George Cruikshank ei gartwnau i feirniadu annhegwch ac elfennau gwael y system seneddol.
Llenyddiaeth radicalaidd
Perthynai David Williams, y pamffledwr gwleidyddol o Waunwaelod ger Caerffili, i’r un cyfnod. Daeth David Williams yn enwog yn Ffrainc wedi i’w gyhoeddiad ‘Letters on Political Liberty’ gael ei gyfieithu i’r Ffrangeg. Cafodd y gwaith ymateb rhagorol gan arweinwyr y Chwyldro a rhoddwyd dinasyddiaeth Ffrengig i Williams.
Roedd radicaliaid fel Richard Price a David Williams wedi eu hysbrydoli gan egwyddorion democrataidd Rhyfel Annibyniaeth America yn 1776 hefyd. Radical a berthynai i’r un cyfnod oedd Morgan John Rhys (1760 – 1804), a anwyd yn Llanbradach yn Sir Forgannwg, ac a oedd yn Weinidog gyda'r Bedyddwyr. Defnyddiodd ei gyfnodolyn Cymraeg, ‘Y Cylch-grawn Cynmraeg’ (1793-94) i drafod o blaid rhyddid yr unigolyn a chydwybod, rhyddid gwleidyddol ac i ddadlau yn erbyn y fasnach gaethweision. Roedd ei gylchgrawn yn bwysig yn hanes yr iaith Gymraeg fel y cyfnodolyn gwleidyddol cyntaf a gyhoeddwyd yn Gymraeg.
Cymdeithasau Gohebu
Cafodd llawer eu hysbrydoli gan syniadau a digwyddiadau’r Chwyldro Ffrengig a beth oedd yn cael ei ysgrifennu gan radicaliaid fel Thomas Paine a Richard Price. Dechreuodd y Radicaliaid ffurfio Cymdeithasau Gohebu mewn rhai o’r trefi mawr i drafod y syniadau hyn. Dechreuodd llawer o’r grwpiau hyn yng nghyfnod y Chwyldro Ffrengig. Ar ddiwedd 1791 sefydlwyd y Gymdeithas Ohebu gyntaf yn Sheffield, ac erbyn 1792 roedd ganddi fwy na 2,000 o aelodau. Yn Ionawr 1792 sefydlwyd Cymdeithas Ohebu Llundain gan grydd o’r enw Thomas Hardy. Roedd aelodaeth yn agored i unrhyw un a fedrai dalu ceiniog ym mhob cyfarfod wythnosol. Daeth rhaglen y Gymdeithas yn sail i beth fyddai’r Radicaliaid yn gofyn amdano. Roedd pawb a oedd yn aelod yn cefnogi aildrefnu’r bwrdeistrefi a chael gwared ar y ‘bwrdeistrefi pwdr’, senedd flynyddol a hawl i bleidleisio i bob dyn.
Erbyn 1794, roedd y Llywodraeth yn ofni y byddai chwyldro ym Mhrydain ac arweiniodd hyn at arestio rhai o arweinwyr cymdeithas Llundain, gan gynnwys Hardy, a chafodd pob un ei gyhuddo o frad. Rhyddhawyd y dynion am fod yr honiadau yn gwbl ddi-sail. Yn 1795 pasiodd y Llywodraeth Ddeddf Brad a’r Ddeddf Cyfarfodydd Bradwrus, ac fe wnaeth hyn hi’n fwyfwy anodd i Gymdeithasau Gohebu drefnu cyfarfodydd mawr. Yn 1799 pasiwyd deddf a oedd yn gwahardd Cymdeithas Ohebu Llundain.
Ymateb y bobl
Cynyddodd caledi bywyd y dosbarth gweithiol yn sgil pasio'r Deddfau Ŷd yn 1815. O dan y gyfraith hon, cafodd ŷd o dramor ei wahardd  er mwyn cadw prisiau ŷd Prydain yn uchel. Er bod hyn yn gwarchod incwm tirfeddianwyr, roedd prisiau bwyd, yn enwedig bara, yn cynyddu ac yn cosbi’r dosbarth gweithiol fwyaf.
Gwelai bobl tu allan i’r Senedd bod hyn yn annheg ac anghyfiawn ac yn faich ychwanegol arall ar y tlodion tra bod y tirfeddianwyr cyfoethog yn elwa. Trefnwyd deisebau a chafwyd terfysgoedd bwyd yn 1816 ac 1818. Roedd y cynnydd mewn prisiau bwyd a achoswyd gan y Deddfau Ŷd wedi ychwanegu at galedi bywyd y dosbarth gweithiol ledled y wlad, ac yn enwedig mewn ardaloedd gwledig. Roedd amgylchiadau bywyd a gwaith wedi uno’r dosbarth gweithiol i sylweddoli bod yn rhaid dangos eu hanfodlonrwydd. Roedd yn rhaid diwygio’r Senedd hefyd i ddatrys eu problemau a’u cwynion. de|bawd|Arestio cynllwynwyr Cato Street. Yn wyneb y problemau amrywiol a wynebai’r dosbarth gweithiol a’r ffaith nad oedd ganddynt bleidlais i ddangos eu bod yn anfodlon gyda’r sefyllfa, daeth protest yn ddull o fynegi eu pryderon. Achosodd y Chwyldro Diwydiannol newidiadau mawr yn eu harferion gwaith. Rhwng 1811 a 1812 bu llafurwyr tecstilau mewn ardaloedd gwledig yn Lloegr yn protestio drwy ymosod a thorri fframiau gwehyddu oherwydd dyfodiad mecaneiddio i'w gwaith. Yn sgil cyflwyno peiriannau i’r diwydiant brethyn, roedd y gwaith cribo, nyddu a gwehyddu a oedd wedi arfer cael ei wneud gan y teulu yn y cartref yn cael ei wneud gan y peiriannau newydd yn y ffatrïoedd yn awr. Dyma oedd byrdwn protestiadau'r Ludiaid. Yn nes ymlaen rhwng 1830 a 1832 bu Terfysgwyr Swing, sef gweithwyr amaethyddol, yn targedu peiriannau dyrnu, yn llosgi teisi gwair ac yn anfon llythyrau bygythiol oherwydd bod y peiriannau newydd yn achosi iddynt golli eu gwaith a’u ffordd o fyw. Roedd eu gweithgareddau yn ymestyn o Gaint i Gernyw, o Hampshire i swydd Lincoln, gyda rhai ymosodiadau ymhellach i’r gogledd.
Bu cyfres o derfysgoedd eraill ar ddechrau’r 19eg ganrif - er enghraifft, Terfysgoedd Spa Fields yn 1816, Gorymdaith y Blancedwyr yn 1817 a gychwynnodd yng Nghaeau San Pedr, Manceinion, Cyflafan Peterloo yn 1819 a Chynllwyn Cato Street yn 1820, a therfysgoedd ym Mryste yn 1831. Roedd y protestiadau hyn yn dangos bod y newidiadau i arferion gwaith a ffordd o fyw pobl, yr angen am well amodau byw, costau byw a bwyd uchel, dirwasgiad economaidd, a’r galw wedyn am ddiwygio’r Senedd, wedi peri i’r dosbarth gweithiol ddangos eu hanfodlonrwydd.
Ymateb y Llywodraeth
bawd|Cyfarfod Caeau San Pedr ym Manceinion a adnabuwyd fel 'Cyflafan Peterloo' Bu'r Chwyldro Ffrengig yn ddylanwad pwysig ar y ffordd roedd pobl ar draws Ewrop yn meddwl y dylai breniniaethau a llywodraethau eu rheoli. Credai’r llywodraethau a'r breniniaethau y gallai chwyldro tebyg i’r un yn Ffrainc ddigwydd yn eu gwledydd hwythau. Mewn ymateb i hynny, roedd y dosbarthiadau llywodraethol ym Mhrydain wedi cymryd camau i geisio rhwystro syniadau chwyldroadol rhag lledaenu fel y digwyddodd yn Ffrainc. Yn ystod degawd cyntaf y 19g roedd aflonyddwch ar gynnydd, a phan ddaeth y Rhyfeloedd Napoleanaidd i ben yn 1815 arweiniodd hynny at fwy o weithgarwch radicalaidd.
Roedd ymateb y Llywodraeth yn ffyrnig. Yn 1819 pasiodd y llywodraeth gyfres o ddeddfau ar frys mewn ymateb i gyfarfod Caeau San Pedr ym Manceinion. Dyma oedd y Chwe Deddf neu'r ‘Deddfau Gagio’. Bwriad y mesurau oedd rhoi diwedd ar gyfarfodydd a phapurau newydd Radicalaidd a lleihau’r posibilrwydd o wrthryfel. Y deddfau a basiwyd oedd:
Er nad oeddent mor llym â rhai deddfau mewn gwledydd Ewropeaidd eraill roeddent yn ffordd o gyfyngu ar weithgareddau'r radicaliaid.
Prawf arall o bryder y Llywodraeth ynghylch y protestiadau peryglus hyn oedd atal y Ddeddf Habeas Corpus yn 1817. Golygai hyn bod y Llywodraeth yn medru arestio neu gadw unrhyw un yn y carchar a dod â nhw gerbron y llys ar amheuaeth o drosedd yn unig. Nid oedd angen cyflwyno tystiolaeth na dod â chyhuddiad yn erbyn unigolyn i ddod â nhw gerbron y llys.
Ffurfio undebau gwleidyddol
Yn ystod y 1820au gwellodd economi Prydain wrth i bobl ddod o hyd i waith a byw o dan amgylchiadau ychydig yn well. O ganlyniad fe wnaeth dylanwad radicaliaeth wanhau. Cafodd rhai o fesurau'r Chwe Deddf eu diddymu’n raddol a dechreuodd y Llywodraeth roi sylw i faterion pwysicach eraill. bawd|Tudalen gyntaf Deddf Diwygio 1832 Ond erbyn dechrau’r 1830au roedd y wlad unwaith eto yng nghanol protestiadau eang. Bu twf yn nifer y diwydianwyr yn yr ardaloedd gweithgynhyrchu, ac nid oeddent yn cael eu cynrychioli yn y Senedd. Arweiniodd hyn at fwy o bwysau dros ddiwygio’r Senedd.
Ffurfiwyd mwy o undebau gwleidyddol. Yn 1828 sefydlwyd Undeb Gwleidyddol Birmingham gan Thomas Attwood gyda’r bwriad o drefnu cyfarfodydd cyhoeddus a deisebu’r Senedd. Roedd 25,000 o bobl wedi ymuno â’r undeb hwn erbyn 1832 ac arweiniodd hyn at sefydlu rhagor o undebau mewn trefi a dinasoedd ar hyd a lled y wlad. Roedd y dosbarth canol diwydiannol newydd yn gefnogol iawn i’r undebau hyn.
Ymestyn y bleidlais - Deddf Diwygio 1832
Plygodd y Llywodraeth i bwysau protestiadau poblogaidd, ac ar 7 Mehefin 1832 pasiwyd Deddf Diwygio 1832, a oedd yn rhoi’r bleidlais i ddynion dosbarth canol. Rhoddwyd y bleidlais i bob dyn mewn trefi oedd yn berchen ar eiddo gwerth £10 neu fwy y flwyddyn. Golygai hyn fwy neu lai bod dynion dosbarth canol yn y trefi yn cael y bleidlais. Cyn y Ddeddf roedd tua 1 o bob 10 dyn yng Nghymru a Lloegr yn gallu pleidleisio ond ar ôl y Ddeddf roedd gan tua 1 o bob 5 y bleidlais. Cafodd llawer o fwrdeistrefi pwdr eu diddymu a chafodd seddi eu hailddosbarthu, gyda chynrychiolaeth i'r ardaloedd diwydiannol o'r diwedd.
Ond nid oedd dynion dosbarth gweithiol yn cael pleidleisio ac nid oedd rhai dynion dosbarth canol yn gallu pleidleisio chwaith gan nad oedden nhw'n berchen eiddo gwerth £10. Yn eu siom trodd llawer at fudiad y Siartwyr.