cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John von Neumann
Daeth yn Gydfyfyriwr Rockerfeller ym Mhrifysgol Göttingen, ac erbyn 1926 roedd yn ddarlithydd ym Mhrifysgol Humboldt ym Merlin, yr ieuengaf yn ei hanes. Wedi marwolaeth ei dad yn 1929, ymfudodd y teulu i'r Unol Daleithiau. Daeth yn un o bedwar Athro cyntaf yr Institute for Advanced Study (roedd y lleill yn cynnwys Albert Einstein a Kurt Gödel), a bu'n Athro mathemateg yno hyd ei farwolaeth.
Chemins de fer de Provence
bawd|de|400px|"Le train des pignes" yng ngorsaf Annot Mae trên bach yn rhedeg 151 km (94 o filltiroedd) rhwng Nice a Digne-les-Bains ers 1911, drwy fynyddoedd cefnwlad Nice a chefn gwlad Provence. Mae yna wasanaeth cyson rhwng Nice a Digne. Ambell waith fe fydd trên ager yn rhedeg ar y lein. Enw'r trên yw "Le train des pignes" (trên y pin) gan ei fod yn llosgi pin wedi eu casglu gerllaw y lein (yn lle glo). Roedd cangen arall o'r lein yn croesi afon y Var ger bentref La Manda a mynd drwy Vence hyd at Grasse ond fe gafodd y bont fawr ym mhentref Pont-du-Loup ei fomio yn 1945 gan y fyddin Almaenaidd pan oedden nhw'n ffoi. Mae colofnau'r bont yno o hyd, yn sefyll yn uchel uwchben y pentref.
bawd|chwith|350px|Y trên bach ger bont La Manda. (Uwchben - pentref [[Carros ar ben y bryn. Ar y dde - eira ar fynyddoedd y Mercantour)]] bawd|350px|Gweddillion y bont fawr uwchben ffatri melysion Pont-du-Loup.
Tegeirian-y-gors culddail
Tegeirian yw Tegeirian-y-gors culddail sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Orchidaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Dactylorhiza traunsteineri a'r enw Saesneg yw Narrow-leaved marsh-orchid. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Tegeirian Rhuddgoch Culddail.
Mae'n blanhigyn blodeuol nodedig ac fel eraill o deulu'r Orchidaceae, mae'r blodau'n hynod liwgar mae'n cynhyrchu arogl da. Enw'r genws yw Orchis, sy'n tarddu o Hen Roeg ὄρχις (órkhis), sy'n golygu caill; mae hyn yn cyfeirio at gloron deuol rhai tegeirianau.
Troellwr gyddfgoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Troellwr gyddfgoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: troellwyr gyddfgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Caprimulgus ruficollis; yr enw Saesneg arno yw Red-necked nightjar. Mae'n perthyn i deulu'r Troellwyr (Lladin: Caprimulgidae) sydd yn urdd y Caprimulgiformes. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.
Enwau yn yr ieithoedd Celtaidd
Dyma enw'r aderyn hwn mewn rhai o'r ieithoedd Celtaidd eraill:
Teulu
Mae'r troellwr gyddfgoch yn perthyn i deulu'r Troellwyr (Lladin: Caprimulgidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Meall Dubh (789m)
Mae Meall Dubh yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Arkaig i Glen Moriston yn Ucheldir yr Alban;. Ceir craig ar y copa 40 metr i'r de o'r garnedd enfawr.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
62 CC
110au CC 100au CC 90au CC 80au CC 70au CC - 60au CC - 50au CC 40au CC 30au CC 20au CC 10au CC
Euryn galarus
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw euryn galarus, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy eurynnod galarus; yr enw Saesneg yw Purple-bordered  Gold, a'r enw gwyddonol yw Idaea muricata.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r euryn galarus yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Piloto De Pruebas
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carlos Pairetti, Eddie Pequenino, Gilda Lousek, Mariquita Gallegos, Ricardo Bauleo, Alfredo Iglesias ac Osvaldo Brandi. Mae'r ffilm Piloto De Pruebas yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1972. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather sef ffilm am gangstyrs Americanaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leo Fleider ar 12 Hydref 1913 yn Buenos Aires a bu farw yn yr un ardal ar 11 Mai 2014.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Leo Fleider nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Hanes dyddiadur a bywyd y ffermwr, y gwladwr a'r bardd David Owen Jones ("DO") o Gwm Eidda ger Pentrefoelas sydd yma. Mae ei ddyddiadur yn dechrau yn 1934 ac yn parhau yn ddi-dor hyd ei farwolaeth yn 1999, er nad yw'r cynnwys o ganol y 1950au ymlaen wedi ei ryddhau gan y teulu, na'i drawsgrifio ar adeg paratoi'r dudalen hon (Awst 2017). Mae'r ddogfen wreiddiol yn eiddo i'r teulu ac ar wahân i ambell gip gafwyd arni, dibynnir ar drawsgrifiad detholus merch DO, Gwawr Angharad Jones (GAJ), am y dystiolaeth sydd yma. Dylid cadw mewn cof bod y canllawiau golygyddol a ddewisodd GAJ yn ffafrio amlygu straeon diddorol y fro dros waith amaethyddol beunyddiol tra chyfarwydd i'r gynulleidfa roedd ganddi mewn golwg, sef darllenwyr papur bro Yr Odyn.
Tynnir yn drwm yma ar ddwy ffynhonnell sydd heb eu cyhoeddi: yn gyntaf, araith angladdol DO gan gymydog a chyfaill, a ryddhawyd gan y teulu i'r diben hwn, ac yn ail, traethawd hir y botanegydd Lari Parc. Nod Lari oedd ceisio crynhoi cynnwys y dyddiaduron a oedd ar gael iddo, sef y rhai rhwng 1939 a 1954 tra'n canolbwyntio ar reolaeth "Y Wernydd", cyfres o gaeau gwlyb sydd yn rhedeg gyda'r afon.
Y Dyddiadur: trosolwg
Mae'r dyddiadur yn cynnwys bywyd y fferm, bywyd cymdeithasol, y tywydd, y byd mawr a bywyd personol y teulu. Ac eithrio'r elfen olaf, trawsgrifiwyd detholion o'r dyddiaduron fesul mis i'w cyhoeddi ym Mhapur Bro Yr Odyn gan GAJ. Bu'n garedig iawn yn rhannu'r trawsgrifiadau, fel yr ymddangosasant yn y papur bro, gyda phrosiect Llên Natur i'w gyhoeddi ar lein yn y Tywyddiadur. Nid yw'r trawsgrifiad ond ar ei hanner eto ond mae'r wybodaeth sydd eisoes ar gael yn swmp ac yn werthfawr.
Seilir hanes rheolaeth y Wernydd ar gofnodion penodol o ddyddiadur David O. Jones. Cadwai gofnodion am weithgareddau'r ffarm, y tywydd a digwyddiadadau o ddydd i ddydd. Cofnodai ddigwyddiadau yn ei fro a'r newyddion o du hwnt yn ystod yr ail rhyfel byd. Rhed y cofnodion o 1934 hyd at 2000, pan fu farw DO Jones. Clytiog yw'r wybodaeth sydd ar gael i ni hyd yma: nid oes cyfeiriad gennym at y Wernydd tan 1939 ac ni wyddom beth a hepgorwyd yn y broses golygu cynradd. Ni thrawsgrifwyd unrhyw gofnodion ar ôl i 1954 ond mae'r gwaith fel y'i disgrifiwyd uchod yn parhau.
Marudhamalai
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr SurajR yw Marudhamalai a gyhoeddwyd yn 2007. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd மருதமலை (திரைப்படம்) ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tamileg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan D. Imman.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Vadivelu, Arjun Sarja, Lal a Meera Chopra.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Arwyddocâd Y Wernydd
Mae'r pedwar cae sydd yn rhedeg cyfochrog a'r afon Eidda yn destun diddordeb heddiw fel safle o ddiddordeb cadwriaethol arbennig, ac erbyn hyn yn cael ey trin felly gan y perchen presennol John Jones (mab y dyddiadurwr). Cofnododd DO lawer iawn o'r hyn a wnaeth yn amaethyddol ar y caeauhyn, fel y croniclodd weithgareddau tebyg ar y caeau yng ngweddill y fferm. Yr hyn sydd yn arbennig yma yw'r cyfle a gawn, diolch i fanylder y dyddiadurwr, i weld pa waith a arweiniodd at y cyfoeth o blanhigion sydd erbyn hyn wedi cael ei gydnabod dan ddeddf gwlad fel Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Tybed a yw'r Safle hwn yn unigryw ymhlith y cyfryw safleoedd yng Nghymru yn rhinwedd y cronicl o weithgareddau sydd ar gof a chadw, yn olrhain ei hanes dros gyfran helaeth yr 20g?
Marudhamalai
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 300 sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd. U. K. Senthil Kumar oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Dyn
Mae llawer o'r wybodaeth am fywyd DO yn dibynnu'n helaeth ar deyrnged angladdol i "frenin Cwm Eidda" a ddarllenwyd gan gyfaill y teulu, Hywel Tai Duon, ddydd ei angladd yn 1999.
"Ganed D.O. yma yn 'Sbyty [pentref Ysbyty Ifan] yn 'Rafon Bach ym mis Mai 1920. Symud wedyn i Ty'n Lon ac yn unarddeg oed troi am Gwm Eidda i fferm Bryn Ddraenen. Pan yn ddeunaw oed, croesi'r afon Eidda i Ty Uchaf ac yno treuliodd D.O. ei fywyd yn amaethu nes daeth yr alwad i groesi afon arall y dyddiau diwethaf yma."
Marudhamalai
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm SurajR ar 15 Tachwedd 1997 yn Punjab. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2016 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Dyn
"Fel bardd yn anad dim arall y cofiwn i am D.O. Does 'na ddim modd cyfri sawl pennill ac englyn a gyfansoddodd D.O. i gyfarch hwn ac arall ar achlysuron arbennig. Deuai'r ceisiadau yn gyson ac ni chlywyd am D.O. yn gwrthod neb. Byddai troeon trwstan yn ei gynhyrfu fel bardd ac mae'r "Odyn" dros y blynyddoedd yn frith o'i waith. Dileit mawr arall gan D.O. oedd bod yn aelod o dîm Ymryson y Beirdd Nant Conwy a enillodd dlws barddas ddwy waith, yn Eisteddfod Wrecsam 1977 a Chaernarfon 1979. Nhw hefyd gipiodd y gyfres gyntaf o Dalwrn y Beirdd ar Radio Cymru yn 1980. Er ei lwyddiant ar lefel genedlaethol roedd D.O. yn gefnogwr selog i eisteddfodau bach y wlad gyda chaneuon cocos, limrigau, telynegion ac englynion dirifedi. Roedd ganddo wastad ffugenwau gwreiddiol o "Ddoctor Wilcox" i "Fendigeidfran". Bu'n ysgrifennydd Eisteddfod 'Sbyty am flynyddoedd a gwyddom y byddai wrth ei fodd yn gweld yr eisteddfod yn dal ati yn y mileniwm newydd. Urddwyd D.O. a Choban Werdd yr Orsedd yn 1959 a'r Goban Las yn 1960. Gwisgodd ei Goban Las a balchder adeg cyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol Llanrwst yn 1989. Mae bardd, wrth gwrs, yn cael rhyw ryddid gwahanol i ni feidrolion. Tra byddem ni'n cysgu yn yr oriau man byddai D.O. yn llosgi'r gannwyll ac efallai yn gorffwyso ar adegau eraill. Rhyddid wedyn i fynd yn sownd hefo'r Bol Aur yn yr un hen le bob blwyddyn nes bedyddio'r fan y 'twll barddoni'. Roedd gan D.O. feddwl y byd o Gapel Padog. Bu'n athro ar y dosbarth hynaf yn yr Ysgol Sul am ddeugain mlynedd. Yn ystod y chwedegau D.O. oedd tacsi Ysgol Sul Cwm Eidda hefo'r 'Yellow Submarine'- Fford Consyl melyn mawr gyda'r rhif VDM 7. Fe gyrhaeddai Padog yn llusgo'r llawr - dau o Bryn Ddraenen, dau o Eidda, chwech o Ty Ucha, dau o Ben y Geulan a thri o Fron Ddu ac os ydi fy syms i'n iawn...llond car golew. Fe aeth y dosbarth hynaf ati i ddarllen y Beibl o glawr i glawr a chymerodd yr orchwyl dros naw mlynedd i'w chwblhau. Deuai'r athro a phaced o 'Roses' i'r darllenwyr bob sul a dyna sut y cawsom ni'r egni i orffen y dasg. Sefydliad arall a oedd yn agos at galon D.O. oedd Neuad Goffa Ysbyty 'ma. Bu'n ysgrifennydd am 43 o flynyddoedd. Ceiswyd dwyn ychydig o berswad ar D.O. i leihau peth o faich y swydd ond ei ateb bob tro fyddai "Mae gweithwyr gorau'r nef wedi marw yn eu gwaith". Ac felly y bu. Fe barhaodd gyda gwaith y Neuadd hyd ddiwedd ei oes. Bu hefyd yn aelod o Gyngor Plwy Eidda am bron i hanner can mlynedd ac am gyfnod ar hen gyngor Nant Conwy."
Marudhamalai
Gweler hefyd
Cyhoeddodd SurajR nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Dyn
"Mae arswyd y rhyfel yn amlwg yn y dyddiaduron nes bod dyn yn amau weithiau oedd hi'n werth i bobl Cwm Eidda godi tatws gan gymaint o fomiau oedd yn disgyn. Mi roedd D.O. yn gofiadur wrth reddf. Gwelodd yn gynnar werth cadw cofnod o ddigwyddiadau megis hanes Pererindodau Capel Padog ers y gyntaf yn 1971. Mae'r holl gofnodion wedi eu cadw'n daclus ac yn drefnus drwy gyfrwng llun a llên yn ei lyfrau twt. Yn ystod y rhyfel roedd D.O. yn aelod o'r 'Home Guard' a tasa Hitler wedi glanio ar gae Bod Ifan 'ma fasa hi ddim yn dda arno fo. Un tro cafodd 'Home Guard' 'Sbyty y newydd fod Almaenwyr wedi parashwtio i lawr ar Benmachno. 'Full alert' wedyn am y Migneint a gorwedd yn un rhes yn y grug wrth Ty Cipar tan i'r wawr dorri a'r barrug yn flanced wen drostynt. Ond 'false alarm' oedd hi diolch byth. Dro arall 'mock invasion' o Fetws y Coed. Wrth i fyddin 'Home Guard' 'Sbyty ddynesu, gwaeddodd rhyw Sais oedd yn cuddio yng ngwrych ei ardd "You'r dead, mate!" Heb yn wybod iddo roedd na un o 'Sbyty tu ol iddo yn llechu yn ei batshyn tatws a lefarodd y geiriau anfarwol "You're deader!" Yn ystod y cyfnod yma daeth D.O. yn giamstar ar y 'morse code' yn wir yn un o'r goreuon yn y cyfrwng hwnnw."
Die Letzte Sau
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Aron Lehmann yw Die Letzte Sau a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Boris Bojadzhiev.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Dyn
"Fel Cymro ymhyfrydai D.O. ym mynyddoedd ei wlad a phan oedd yn iau fe gerddodd lawer ar fynyddoedd Eryri, ac yn falch o ddweud iddo fod ar ben y Wyddfa o leiaf ddeg gwaith. Ond fedrwch chi ddim caru'ch gwlad heb garu'ch bro eich hun a Chwm Eidda oedd cariad cyntaf D.O. Fo oedd y Brenin a'r Cwm oedd ei deyrnas. Dotiai bob gwanwyn at y ffrwydriad o fywyd gwyllt a lenwai'r cwm.
Die Letzte Sau
Y prif actor yn y ffilm hon yw Christoph Maria Herbst.
The Book of Mormon (sioe gerdd)
Sioe gerdd ddychanol am grefydd ydy The Book of Mormon. Ysgrifennwyd y llyfr, y geiriau a'r gerddoriaeth gan Trey Parker, Robert Lopez, a Matt Stone. Cyd-ysgrifennodd Parker a Stone, sy'n fwy enwog am greu'r comedi animeiddiedig South Park, gyda Lopez, a oedd wedi cyd-ysgrifennu a chyd-gyfansoddi'r sioe gerdd Avenue Q. Mae'r sioe yn dychanu crefydd a theatr gerdd traddodiadol, gan adlewyrchu diddordeb oes y cyfansoddwyr gyda Mormoniaeth a sioeau cerdd.
Die Letzte Sau
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Cristian Pirjol oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Siôr IV, brenin y Deyrnas Unedig
Siôr IV (12 Awst 1762 – 26 Mehefin 1830), oedd Tywysog Cymru 1762 rhwng a 1820 a brenin Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon o 29 Ionawr 1820 hyd ei farwolaeth.
Die Letzte Sau
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aron Lehmann ar 1 Ionawr 1981 yn Wuppertal.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Dyn
Ymddiddorai'n arbennig yn y blodau prin yn Wern Ty Ucha'. Sylweddolodd yn gynnar fod tegeiriannau ac ysgall anghyffredin ymysg banadl y Wern ac aeth ati ar ei liwt ei hun i warchod y trysorau yma. Hyn oll cyn bod son am SSSI na mudiadau gwarchod natur. 'Roedd D.O. yn naturiaethwr wrth reddf ac wrth ei fodd yn crwydro'r wernydd. Sylweddolodd D.O. hefyd fod nifer yr adar bach yn raddol ostwng ac mai'r brain tyddyn oedd y gelyn. Cafodd afael ar gratsh brain a mynd a fo i'r cae ar gefn y bol aur. Fe ddaliodd gannoedd o frain hefo'r ddyfais anhygoel yma a gwnaeth fwy na'i ran dros gadwraeth yng nghefn gwlad."
The Book of Mormon (sioe gerdd)
Adrodda The Book of Mormon hanes dau genhadwr Mormonaidd a gaiff eu danfon i bentref anghysbell yng ngogledd Uganda, lle mae arglwydd rhyfel ciaidd yn bygwth y boblogaeth leol. Ceisia'r ddau genhadwr rannu eu Llyfr Mormon, un o'u hysgrythurau, ond cânt drafferth yn argyhoeddi'r trigolion lleol, sy'n poeni mwy am ryfel, newyn, tlodi ac AIDS nag am grefydd.
Die Letzte Sau
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Aron Lehmann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Book of Mormon (sioe gerdd)
Ar ôl datblygu'r sioe am bron saith mlynedd, agorodd y sioe ar Broadway ym mis Mawrth 2011. Derbyniodd The Book of Mormon feirniadaethau cadarnhaol a nifer o wobrau sioeau cerdd, yn cynnwys Gwobr Tony am y Sioe Gerdd Orau, a Gwobr Grammy am yr albwm gorau.
Caneuon
† Nid yw'r gan hon ar albwm y cast.
†† Wedi'i chynnwys fel rhan o "Tomorrow Is a Latter Day" ar albwm y cast.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Dyn
Flynyddoedd yn ddiweddarach daeth cyfrwng cyfathrebu arall i'w ddiddori sef y 'CB' neu Radio'r Werin. Roedd gan bawb ffug enw ar y tonfeddi ac yn teyrnasu yn y Ty Ucha' roedd "Owain Glyndwr" ei hun sef ffug enw D.O. wrth gwrs. Mae'r ffug enw yma yn dod a ni at elfen bwysig yn ei gymeriad sef ei Gymreictod. Roedd D.O. yn Gymro cadarn a wnaeth ddiwmod da o waith dros Gymru. Roedd y plant yn son y noson o'r blaen fel y byddai D.O. yn anwybyddu seremoniau mawr y teulu brenhinol. Bydd yn golled fawr inni fel cangen y Blaid am ein trysorydd a'n aelod hynaf. Bydd llawer ohonoch yn cofio D.O, o'i weld yn siopa yn Llanrwst ar ddydd Mawrth. Roedd ganddo rownd siopa benodol a fyddai bob tro yn gorffen yn Kwiks. Oherwydd galwadau eraill ni fyddai yn cyrraedd tan ddiwedd pnawn pan fyddai'r bara'n prinhau. Lawer gwaith y dychwelodd adref gan ddweud y drefn yn arw fod Season dre wedi sbyddu'r bara sleis i gyd o Kwiks! Mi roedd D.O. yn gwsmer da i'r siop werthai feiros yn y dre gan ei fod yn mynd drwy focseidiau ohonynt. Er ei waith a'i amryfal ddiddordebau, blaenoriaeth D.O. bob amser oedd ei deulu. Roedd yn wr a thad annwyl, yn daid a brawd tyner ac fel pennaeth mwyn yn y Ty Ucha'. Yno yn y misoedd olaf y cai'r tendans gorau, a'r unig nyrs a wnai'r tro oedd Brenda. Cafodd dreulio ei ddyddiau olaf yng Nghwm Eidda a pha ffordd well i ddiweddu gydai'i englyn i'r Cwm:
Llain o gwm pellenig yw - cwm y gog
Cwm y gan ddiledryw,
Odiaeth o brydferth ydyw
Er ei fwyn y caraf fyw.
Perchnogaeth y Tir
Fe fu ffarm Ty Uchaf, Padog yn rhan o ystad arglwydd ??? nes iddo ddod yn ddiweddarach i feddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Symudodd teulu DO Jones i Ty Uchaf yn 1938 i ffarmio'r lle. Heddiw, ffermir y lle gan fab DO, sef J Jones, sydd yn rheoli'r ffarm dan nawdd cynllun cadwriaethol 'Glastir'. Mae'r ffarm wedi'i leoli y tu fewn i ffiniau Parc Cenedlaethol Eryri.
Bywyd y Fferm
Seilir y canlynol ar gynnwys y dyddiaduron.
Cnydau
Dyma ddetholiad o gofnodion DO am geirch [i'w grynhoi]:
Tymor
22 8 1949 Dechrau torri ceirch
Dechrau torri ceirch 20	9	1938  3	9	1940  22	8	1949 13 3 1935 Ceirch a chynhaeaf da arno
5 4 1935 dechrau hau tir glas Ffridd Newydd hefo ceirch scot oats
25 4 1940 Hau ceirch tir glas Weirglodd Ffynnon
1947 Dechrau hau ceirch ar 26 o Ebrill a gorffen hau yn mis Mai.
1 5 1940 Gorffen hau ceirch Scot Potato yn Cae Sofl a llyfnu hefo'r wedd.
Mathau Ionawr 7 Cofnod (1937-1951) Chwefror blewceirch
1 5 1940 Gorffen hau ceirch Scot Potato yn Cae Sofl a llyfnu hefo'r wedd
Economeg 20 3 1945 Cael subsidy am wneud blawd ceirch gan y llywodraeth £1.3.10d.
Siôr IV, brenin y Deyrnas Unedig
Roedd yn fab i Siôr III a'i wraig, Charlotte o Mecklenburg-Strelitz. Rhwng 5 Chwefror, 1811 a 29 Ionawr, 1820, ef oedd y Tywysog Rhaglyw, yn ystod afiechyd ei dad.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Cnydau
15 6 1942 Mynd i Felin Pentrefoelas hefo y gaseg ar drol i nol pres blawd ceirch £1-15-5c
Siôr IV, brenin y Deyrnas Unedig
Ei wraig oedd Caroline o Brunswick, ond roedd yn briodas anhapus. Bu farw Caroline ym 1821.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Cnydau
Y Broses
Rhestr o ganeuon gan Ar Log
Dyma restr o ganeuon a gofnodwyd gan Ar Log. Nid yw'r rhestr yn orffenedig, ac mae'r ffeiliau yn dameidiau i aros pryd, sef y 30 eiliad cyntaf o'r traciau a recordiwyd ar label/i Cwmni Recordiau Sain.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Cnydau
14 3 1940 Cario pynau ceirch a haidd i'r granar
16 3 1953 Mynd a ceirch i Dylasau Uchaf hefo'r tractor i'w falu yn flawd.
Ceriagrion nigrolineatum
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Ceriagrion nigrolineatum sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Ceriagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Cnydau
18 3 1955 Dyrnu yma heddiw, 5 ddaeth yma i ddyrnu, dwy domen o geirch reit ddel a blewceirch a haidd.
10 4 1937 Cario deuddeg llwyth o sachau ceirch hefo'r drol i Bryn Ddraenan i'r granar, cario y manus i'r hofel.
21 4 1956 dragio un ocyn ar y ceirch
10 5 1945 Hau Blewceirch S171, 2011bs yn Rhos Isa, llyfnu un tro, ac un ocyn i dori'r garw.
23 5 1947 Prynu ceirch fidio Golden Rain gan Hafod y Maidd.
6 6 1941 Annie Davies yma yn pobi bara ceirch.
16 6 1956 Codi ceirch yn y granar i sachau, 12 sachaid a'i sgubo.
5 7 1952 Codi ceirch i sachau yn y granar. (yr unig gofnod Gorffennaf).
26 8 1955 Tori ceirch gwaelod cae bont hefo'r injan, gafra.
29 9 1934 Gwneud tas o flewceirch.
4 9 1937 Torri ceirch hefo pladur yn Cae Bach ac yn Clwt Pen Coed. Gafra a chodi geifr, grytio y stric a hogi y bladur.
14 9 1939 Gorffen torri ceirch Cae Canol hefo'r injan.
26 9 1940 Symud sofl ysgybau ceirch i'w sychu.
29 9 1943 Y Binder yma yn torri ceirch Cae Lwyd. Torri hefo'r bladur.
1 9 1944 Torri ceirch yn Cae Crwn hefo pladur yn y bore a nos. Gafra a chodi geifr.
14 9 1945 Torri blewceirch yn Rhos Isa, dechrau hefo injan yn y pnawn ac hefo pladur gyda'r nos, gafra a chodi geifr.
23 9 1946 Tori ceirch Scot Potato hefo pladuriau yn cae llwybr.
6 9 1949 Cario ceirch cae sofl a chodi ŷd yn buarth rhywiog a weirglodd ffynnon
4 10 1935 Torri ceirch top Bryn Pella hefo pladur a'i arfa. Braf.
27 10 1939 Prynu tas o wellt ceirch £1. 7 0d.
3 10 1946 Tori ceirch cae bont hefo injan yn y pnawn, tipio, gafra, codi geifr gyda'r nos tan lO.OOyh.
4 10 1952 Tori blewceirch wern isa hefo pladur yn y pnawn.
11 10 1952 Tori ýd wern isa a blewceirch hefo pladur.
21 11 1950 Dyrnu ceirch yn Gwernouau. DYRNU Y GWAITH PENNAF
15 11 1948 Dyrnu haner cwlas blew ceirch a hanner cwlas ceirch.
9 11 1954 Tori ceirch tir glas wern ganol hefo pladuriau, uncle Tom a finnau, nhad yn gafra.Codi geifr yn olau y lleuad.
13 11 1957 Llanhau a sgubo llofft granar a gwneud lle i’r ceirch.
10 12 1953 Nhad yn toi y das blewceirch.
Rheolaeth y Wernydd
Mae peth hanes am reolaeth y Wernydd o gofnodion dyddiadur a wnaed gan dad J Jones, DO Jones (5/5/1920 - 2000). Mae'r hanes sydd i'w cael yn rhedeg o 1934 hyd at 1954. I ryw raddau, mae'r hanes yn esbonio'r sefyllfa llystyfiannol sydd i'w gweld ar y safle heddiw. Yn ôl y cofnodion sydd ar gael, yr oedd dau gyfnod o waith amaethyddol dwys ar rannau o'r Wernydd. Y gyntaf oedd dwysáu cynhyrchiad bwydydd yn ystod yr ail ryfel byd, a'r ail yr ymdrech i wneud gwledydd Prydain yn hunan-gynhaliol ar ran bwydydd crau fel polisi tymor hir ar ôl i'r rhyfel gorffen. Efallai, yr oedd trydydd uchafbwynt wrth i Bolisi Amaeth Cyffredin y Farchnad Gyffredin (CE rwan) dalu sybsidiau hael i ffermwyr i gynyddu cynhyrchiad dim ots am ganlyniadau i'r amgylchedd. Nid oes hanes rheolaeth cyn 1934 i'w cael, nag arolwg llystyfiant ychwaith???, felly mae'n anodd dweud efo sicrwydd nad oedd dim newid, ond mae ambell rhywogaeth yn dangos yn weddol sicr bod newid ym mhoblogaeth rhanau o'r caeau wedi digwydd.
Nodir bod y gweithgareddau traddodiadol canlynol wedi cymryd lle yn y wernydd: torri neu ladd mawn, torri scrwff a/neu broc, torri rhedyn,torri brwyn a'u bydylu a llosgi ffegiach. Nodir hefyd gweithgarethau dwysach eu naws, aredig tir glas, hau hadau gwair, rowlio gwair, llyfnu, chwalu basic slag, ysgaru calch poeth, hau a medi ceirch a blewgeirch, bwchu yd. O bryd i'w gilydd fyddai DO yn agor ffosydd, teilo/'sgaru, lladd gwair. Pori gan amryw anifeiliaid: gwartheg, defaid, ceffylau. Hefyd bu defnydd o'r Wernydd fel ffynhonnell dwr, hel priciau tân; claddu anifeiliaid; a hel eiddew at fwydo ddefaid.
Diddorol ydyw i weld cyfeiriad at dorri mawn - arfer sydd wedi hen ddiflannu o gefn gwlad Cymru. O'r cofnodion sydd gennym, yr oedd DO Jones wedi torri, ac/neu hel mawn o fawnog Ty Uchaf yn y Wern Ganol, naw gwaith mewn ugain mlynedd. Cymerir mai at ddefnydd domestig yn unig ydoedd, er ar 10 -20 o Fehefin 1939, fe geir gofnod o ddefnyddio mawn at 'dorri' wyn (?eu hysbaddu?): Mehefin 10-20, 1939: Torri ar yr wyn gyda Johnny Roberts, Blaen Eidda. Gwneud tân mawn wrth gorlan y ffridd a'u torri ar sdol yno. Pricio pys a teneuo rhesi moron yn y clwt tatws. Newyddion drwg o gyfandir Iwrop. Ystormus, tymhestlog a llifogydd. Transplantio dau ddwsin o gabbages yn Cae Bont. Gwerthu pedwar pwys o fenyn am bedwar swllt a chwech. Y gaseg yn geni ebol. Y byddai'n ddiddorol casglu'r termau a ddefnyddid wrth hel mawn, can ni alla lawer i'w cofio pellach; mae'r un peth yn deilwng am yr offer a ddefnyddid i dorri'r fawn. Ar ymweliad â Ty Uchaf, ar 18/6/2013, fe dywedir J Jones, y deiliad, a mab DO, ei fod o'n cofio ei dad yn torri mawn yn 1967. Hefyd, fe dangosodd i ni dau o'r palau/rhawiau a ddefnydid i dorri'r mawn.
Am ryw reswm, nid oes sôn am bori anifeiliaid ar y Wernydd tan 1946. Efallai, cafodd y cofnodion priodol eu golygu allan. Efallai, na fu pori ar y Wernydd tan 1946. Byddai'n bur ryfeddol pe na borai'r Wernydd yn ystod yr ail rhyfel byd wrth ystyried y pwysau a roddwyd ar ffermwyr i gynhyrchu mwy. Ond heb wybodaeth pendant, waeth i mi heb ddyfalu am ddefnyddai eraill bosibl i'r Wernydd. Mwy na thebyg, yr oedd anifeiliaid fferm yn pori ar rannau o'r Wernydd, ond nid oes cofnod am hyn. O'r ugain mlynedd a ddetholwyd gan deulu DO Jones, mae cofnodion am bori'r Wernydd ar gael am dim ond bedair blynedd. Gwartheg bu'n pori ar o leiaf un diwrnod yn 1946, ac eto yn 1953. Mae cofnodion am fodolaeth defaid yn y Wernydd ym mis Mawrth, 1947, ac iddynt gael eu bwydo efo gwair 12 -14 o Chwefror, 1953. Roedd ceffylau ar y Wernydd ym mis Mehefin a mis Medi, 1947, ac eto ym mis Mai 1948. Nid oes sôn am ba hyd, nag am y nifer pennau'r anifeiliaid bu'n pori. Mae'n anodd ceisio amcancyfri nifer yr anifeiliaid oedd gan fferm DO Jones, gan nad ydy'n crybwyll eu niferoedd. Tybir, nid oedd y pori, o leiaf ar y Wernydd, yn hytrach na gweddill y ffarm, dim yn ddwys, er yr unig ffactor sydd yn dwyn â'r casgliad i'r fei ydy bod y ffarm yn un gymharol fychan a dim o flaen y gad mewn dod â thechnegau newydd i fewn. Yn y tabl o ffeithiau am y Wernydd, Atodiad XYX, gwelir rhestr o ddefnyddiau eraill a wnaed am, ac yn y Wernydd. Maent yn amrywio o ddefnyddio dwr yr Eidda - pan oedd angen dyfrio anifeiliaid yn yr afon, yr oedd yn oer iawn - pibellau wedi rhewi; claddu amryw o anifeiliaid; ac hel bwydydd argyfwng i ddefaid: eiddew (iorwg) - arwydd arall o dywydd eiraog, a felly diffyg porfa. Nid oes dim i awgrymu mai dim ond yn achlysurol bu'r defnyddiau hyn, ac felly dim yn debyg o amharu ar fioamrywiaeth lled-naturiol y Wernydd. Cefndir i ymdrechion cynyddu cynhyrchiant amaethyddiaeth yng Nghymru Mae ymchwiliad tua dwy awr ar y rhyngwe yn dangos nid ydyw hanes agronomaeth wedi'i hymchwilio'n susdymataidd, na'i osod i lawr i'w ddarllen yn llawn eto. Er hynny, mae'n bosibl dwyn bras casgliadau o'r gwahanol tudalennau sydd ar gael. Tybir bod llystyfiant copa ardal Padog byddai coedwig cymysg o dderw a chyll. Nid oes cofnod o bryd gafodd y 'Gwyddgwyllt' ei glirio, er gwyddys fu ymdrechion gan dim llai na brenin Lloegr i ddad-goedio rhannau o Gymru 'Ac wedi trigo'n hir yn eu pebyllau yno heb feiddio cyrchu i ymladd eu gilydd, llidio gwnaeth y brenin yn ddirfawr; a chyffroi ei lu hyd yng nghoed Dyffryn Ceiriog, a pheri torri'r coed a'i fwrw i'r llawr.' Brut y Tywysogion, fersiwn Llyfr Coch Hergest, Jones, golygydd, Gwasg y Brifysgol, Caerdydd, 1955. Posiblach efallai, clirwyd ardaloedd eang o Gymru o'i choed gan fynachod er mwyn creu y ffriddoedd (sheepwalks ) i'r diwydiant gwlân.
Wrth fynd ymlaen, mae'n bwysig cofio nas ehangdir solet o goed aeddfed oedd yr hen wyddgwyllt, ond yn hytrach clytwaith o wahanol gymunedau coediog: rhai aeddfed efo dilynwyr, o wahanol rhywiogaethau oddi danynt; rhai efo canopi tyn, rhai eraill efo canopi agored; i gyd efo haeniau is o lwyni, fforbiau uchel ac isel, a haen o bryoffyte. Byddai tyllau a wnaed mewn y canopi gan ystormydd a gweithgareddau megaffauna megis baedd gwyllt ac elcod yn ffafrio, am gyfnod go fyr, y fforbiau ein bod ni rwan yn ystyried rhan o gymunedau glastir lled-naturiol. Gan nid y tir âr gorau ydy'r Wernydd, y mae'n weddol sicr ni chai'r Wernydd llawer o sylw gan agronomwyr y 18g. Fe'u porwyd, mae'n debyg, gan defaid, gwartheg a cheffylau ar lefel ysgafn, efallai gan gymryd cnwd ysgafn o wair mewn blynyddoedd sych.
Mae union natur rheolaeth cyffredinol tiroedd megis y Wernydd yn dod yn gliriach wrth i'w hoesau ein dynesu ni. Er hynny, ffeithiau negyddol ydynt, mae'n debyg. Nid oedd cyfnod y deddfau yd wedi cynyddu rhyw lawer y cynhychiant amaethyddol - oherwydd y diffygon bwyd a brofwyd yn ystod y cofnod: 1815 - 1846. Wedyn y byddai'n amhosibl i ffermwyr Cymru i gystadlu â'r mewnforion ŷd rhad. Gwir, nid tan hanner ffordd trwy ryfel cyntaf y byd gwelwn dechreu ffurfio polisiau amaeth yng ngwledydd Prydain. Tua'r un cyfnod yn cychwyn o gwmpas 1873 fe gychwynai dirwasgiad amaethyddol a pharhâi tan efallai 1940. [4] Yn siml, yr oedd ymherodraeth Prydeinig yn ei hanterth, ac yr oedd technoleg megis rhewi, llongau ager mawr ac amgylchiadau hinsoddol y trefedigaethau tramor yn gwneud hi'n gymaint rhatach i fewnforio bwydydd - at gost amaethyddiaeth mewnol. Ar gychwyn yr ail ryfel byd, fe fewnforwyd 55 x 106 tunell o fwyd (60%), yn dibynnu ar y ffynhonellau, o fwydydd Prydain. [5] Yr un pryd, yr oedd arwynebedd tir ffarm gweithredol yn lleihau: yn 1918, diwedd y rhyfel mawr, yr oedd 12 x 106 erw mewn defnydd amaethyddol o ryw fath, erbyn 1926, yr oedd i lawr i 9 x 106 erw. Yr ymdrechiai'r llywodraeth i ymyryd: yr oedd polisiau i wella incwm ffermwyr, ac i sicrhau hawl i symud tenantiaethau ymlaen yn y teulu. Bu sybsidi ar galch i helpu ffermwyr trin eu tir. Roedd rhyw wellhad, erbyn cychwyn yr ail ryfel byd, yr oedd yr erwau amaethyddol wedi codi'n ôl i ffigwr ddiwedd y rhyfel cyntaf. Ar gychwyn y rhyfel yn erbyn Nazistiaeth, nid oedd amaethyddiaeth yng ngwledydd Prydain, na economi cefn gwlad yn iach: y gwneid y rhan sylweddol o orchwylion ffarm o hyd â llaw, neu geffylau: Mehefin 1-10 - 1939: Chwalu priddwadd [sic]. Gwerthu 8 pwys o fenyn am ddeg swllt. Mynd a Ross y gaseg i'r Efail 'Sbyty i'w phedoli. Gwres llethol. Gollwng llouau bach allan. Mynd i Llanrwst hefo beic. Gweld ffilm 'Strange Borders'. Mynd hefo beic i gyngerdd yng Ngherrigydrudion. Mynd â'r crwc i Cae Lloeau i ddal dwr. Prynu dwsin o gywion Light Sussex, a dwsin o rai Rhode Island Red am 8 swllt a chwe cheiniog y dwsin gan D.Davies, M.S.R, B.A, Bryn Till, Cefn Berain. Gwres Mawr. cario 8 llwyth o fawn o'r ffridd hefo Ross ar drol. Gwneud y mawn yn gowlas yn yr hofel. Bwydo cywion hwyaid. Medi 1-2il - 1939: Torri haidd hefo pladuriau yn Cae Bont gafra a chodi geifr, Godro. Roedd economi cefn gwlad Cymru wedi disgyn i mewn i drwmgwsg: nid oedd dim yn gweithio: Gorffennaf 1-10 - 1939: Mynd a dwy fuwch at y tarw i Dylasau Isaf. Talu deg swllt am y ddwy. Gwerthu deg dwsin o wyau i Irwin's Llanrwst am saith swllt. Gwerthu chwe phwys o fenyn am saith swllt. Pawb yn cwyno am y bywyd caled. Mewnforion yn llethu'r wlad. Neb ag arian i brynu dim byd. Papur newydd: 'Stagnant economy strangle the Country'. Nol cywion ieir o steshon Betws-y-coed. Minorcas ac Exchequer Leghorns. Mellt a thranau ofnadwy. Y Rhyfel a'i effaith ar y wernydd
3ydd [Medi, 1939]: Y Prif Weinidog Neville Chamberlain yn cyhoeddi bod rhyfel rhwng Prydain, Ffrainc a Poland yn erbyn yr Almaen, am unarddeg o gloch y bore. Gorffen torri haidd Cae Bont, nol neges hefo beic, awyr las braf. Roedd yn berffaith amlwg erbyn cychwyn 1939 byddai rhyfel yn digwydd. Paratoid at hyn: ar galan Medi, 1939, fe ddaethpwyd â Rheoliadau Amddiffyn y Deyrnas i rym. Ym mhlith ystod eang o bwerau argyfwng, fe godwyd pwerau i reoleiddio rheolaeth tir amaeth, diweddu tenantiaethau, a chymryd meddiant o diroedd. Un o amcanion Hitler yn y 'cyfanryfel' oedd nadu bwyd i'w elynion. Fel y gwelwyd uchod, dibynnai wledydd Prydain ar fewnforion bwydydd i fwy na hanner bob dim a fwyteid. Fe suddwyd nifer o longau masnach yn fuan yn y rhyfel: 14eg [Medi, 1939]:Gorffen torri ceirch Cae Canol hefo'r injan. Rhyfel yn gwaethygu, suddo llawer o longau masnach i'r wlad yma. Roedd ar Brydain angen llongau masnach i gludo materiel rhyfel, a fe fyddai peidio a mewnforio miliynau o dunnelli o fwydydd yn rhyddhau longau. Fe fewnforwyd 12 x 106 tunell o fwyd ddiwedd 1939 i gymharu efo 55 miliwn tunell yn y blynyddoedd cyn y rhyfel: y byddai rhaid i ffermydd led led yr ynys hon ysgwyddo'r baich. Fe aed ati efo ymgyrchoedd tyfu llysiau yng ngerddi pobl, ac wrth ddwyn tiroedd llai addas i amaethyddiaeth o dan yr aradr. Heb os, yr oedd panig, a swyddogion yn rhoi gorchmynion na wnai unrhyw synwyr: mae straeon dirif i'w clywed o hyd ym y gymuned amaethyddol am aredig gweundir grugog yn y rhuthr i gynhyrchu digon o fwyd. Ofer bu llawer o'r math ymdrechion. Serch hynny, cynnyddai'r cyfan arwynebedd tir amaethyddol o 12 miliwn erw at 18 miliwn. Fe aredwyd rhannau o'r Wernydd yn yr ymgyrch hon.
Mae'r effaith i'w gweld hyd heddiw. Mae'r traean mwyaf gorllewinol Wern Ucha', a tua hanner Wern Ganol yn dangos arwyddion clir o ymyraeth amaethyddol ar eu cymunedau biolegol: fe'u dynodwyd gan CCGC fel 'MG6' glastir wedi'i wella'n rhannol. Mae presenoldeb rhygwellt parhaol, a meillion gwyn yn dangos hyn. Yn anffodus, nid ydy'r cofnodion sydd ar gael yn dangos maint y cynhaeaf ceirch neu wair a gynhyrchwyd gan y Wernydd; na'r nifer yr anifeiliaid bu'n pori'r caeau. Efallai bod y diffyg cofnodion yn dangos mai ofer bu'r ymdrech, ond dyfalu byddai dwyn y casgliad hwn. Er hynny, mae'r cofnodion, er mor bratiog ydynt, yn dangos yn glir y digwyddai amaethu dwys ar ranau'r Wernyd: tori tir glas, hau sorod basig, calchu, hau â hadau gwair, hau â cheirch, torri ffosydd a chael cnwd ar ddiwedd y broses. Efallai, cawn weld sumptom o'r panig a pherodd gan bwerau'r Gweinyddiaeth Amaeth a Physgodfeydd yn y teilo a gofnodwyd am Fehefin, 1941: nid ydyw'n arferol teilo'r adeg y flwyddyn. Ond fe ddygwyd '7 llwyth' o geirch ŷd o'r Wern Ganol ddiwedd mis Medi, 1941. Hanes y Wernydd ar ôl Rhyfel Byd 1939 - 1945
Hynt a Helynt y Wernydd: 1955 hyd Heddiw Yr hyn sydd yn ein denu at gaeau'r Wernydd ydy eu hamrywiaeth o rywiogaethau mewn clytwaith o gynefinoedd sydd, yn gynnar yr 21g, yn ddigon prin i ennill dynodiad o ddiddordeb neilltuol. Mae'n hollol glir bod anghenion dwys yr ail rhyfel byd, wedi cael effaith parhaol ar gyfansoddiad y Wernydd. Ni wyddys hanes y Wernydd o 1955 tan eu dynodiad fel SDdGA, er, mae'n bur debyg yr oedd polisi amaethyddol y Farchnad Gyffredin wedi cael effaith ar reolaeth y Wernydd. Bydd rhaid aros nes i ddetholiadau o ddyddiaduron DO ddod i'r fei.
Er hynny, yr hyn sydd yn taro unrhyw ymwelydd i'r Wernydd yn y Gwanwyn ydy'r boblogaeth mawr o'r gronell. Mae'r planhigyn yn tyfu ar draws y safle, hyd yn oed yn yr ardaloedd 'rhannol wedi'u gwella'. Mae natur y Wernydd sydd, fe dybir, yn gwraidd llwyddiant y peli aur. Efallai, fe ddinistrwyd gwasgariad y blanhigyn ar ôl aredig, teilo, hau a chynaeafu. Er hynny, ni fyddai llethrau, ffrydiau, a lefelau isel o ddefnydd i amaethyddiaeth dwys y Wernydd wedi ffafrio'r ymdrech heb sybsidy. Mae'n debyg wrth i bwysau artiffisial amaethyddiaeth dan sybsididi orffen, estynnai poblogaethau planhigion glastir lled-naturiol i mewn i wagle i'w ymelwa arno.
Fel enghraifft: mae'r gronell yn yr un teulu a'r blodau menyn. Mae hadau'r teulu hon yn ffrwythau sych, caled â bachyn bach ar eu pennau - addasiad da at afael ym blew amryw anifeiliaid i'w gwasgaru. Pe tai boblogaeth fach planhigion tebyg ar ymylon y safle, byddai pori a gwneud gwair yn ad-hau planhigion i mewn i lefydd lle dinistrywd cynt. Mae'r cysyniad o 'fanc hadau' yn helpu esbonio ail-dwf poblogaeth planhigion a fu farw. Mae'r gallu i hadau rhai blanhigion i oroesi nifer go lew o flynyddoedd yn fantais esblygol i ymdopi â newidiadau mewn cynefin: e.e. coed yn tyfu, a chysgodi safle, cyn i'r rhod troi a rhoi cyfle i hadau ail-sefydlu poblogaeth.
Gan fodolir ddiddordeb mewn caeau blodeuog, lled-naturiol, mae nifer wedi ymdrechu i'w hail-creu (eisiau dyfyniad) â pheth llwyddiant. Mae un techneg yn torri cae flodeuog fel petai'n gwneud gwair, ond yn gyflym symud y glaswellt ir i'r safle i'w ail-hau, a sychu'r gwair ar y safle newydd. Mae'r troi a chodi sydd angen i sychu a gwyntyllu'r glaswellt yn bwrw hadau'r hen weirglodd yn y safle newydd.
Farsa
Mae Farsa (Eidaleg, yn llythrennol: ffars, lluosog: farse) yn enre opera, sy'n gysylltiedig â Fenis ar ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau'r 19eg ganrif. Weithiau fe'i gelwir hefyd yn farsetta.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Bywyd Cymdeithasol
Seilir y canlynol ar gynnwys y dyddiaduron.
Farsa
Fel rheol roedd farse yn operâu un act, weithiai'n cael eu perfformio ynghyd â baletau byr. Bu llawer o'r cynyrchiadau a gofnodwyd yn y Teatro San Moisè yn Fenis, yn aml yn ystod y Carnifal. Yn gerddorol efallai eu bod wedi deillio o'r dramâu dwy act giocoso, er bod dylanwadau eraill, gan gynnwys y comédie mêlée d'ariettes Ffrengig.
Ychydig o'r farse gwreiddiol o'r 18g sy'n cael eu perfformio bellach. Ysgrifennodd y cyfansoddwr Almaenig Johann Simon Mayr, a oedd yn byw yng Ngogledd yr Eidal, tua 30 farse. Ysgrifennodd Rossini bum enghraifft: La cambiale di matrimonio (1810), L'inganno felice (1812), La scala di seta (1812), Il Signor Bruschino (1813), ac ''Adina (1818). Yn ogystal, mae ei L'occasione fa il ladro(1812), er ei fod yn cael ei alw'n Burletta per musica, yn farse ym mhob dim ond enw. ''
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Y Tywydd
Seilir y canlynol ar gynnwys y dyddiaduron.
Y Byd Mawr
Seilir y canlynol ar gynnwys y dyddiaduron.
Cadwraeth
Tynnir yn drwm ar draethawd hir (heb eto ei gyhoeddi) y botanegydd Lari Parc </b>.
Mae caeau'r Gwernydd, Tŷ Uchaf wedi eu dynodi yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig am eu cymunedau o blanhigion tir glas prin. Bodolir gofnod am reolaeth y caeau o 1939 tan o leiaf 1954 (o bosib tan y 1990au). Mae'r cofnodion yn rhoi cyfle i ganfod rôl rheolaeth y safle ar ei amrywiaeth fiolegol. Mae'r ffaith bod cofnod o reolaeth y safle yn y Gymraeg yn ffactor o ddiddordeb ychwanegol.</b>
Dynodiad swyddogol
Mae Cyngor Cefn Gwlad Cymru (CCW) (bellach yn Cyfoeth Naturiol Cymru) wedi mapio'r amrywiol bio-gynefinoedd ar y safle. Dosrannwyd y cynefinoedd hyn i dri phrif grwp, sef: glastir sych mesotroffig, gwernydd mwsoglyd, a gweirgloddau llaith. Dosrannir pob un o'r brif grwpiau i mewn i is-cymunedau:
Meall an Tagraidh
Mae Meall an Tagraidh yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Arkaig i Glen Moriston yn Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Dynodiad swyddogol
Fe raddwyd y Wernydd fel safle o werth cadwriaethol gymhedrol i uchel am ei glytwaith o gymunedau glastirol gwlyb a sych gyda graddfeydd clir rhyngddynt. Yn anffodus, fe gafodd rhannau o'r Wernydd eu gwella'n amaethyddol efo chryn llwyddiant. Mae'r poblogaethau o blanhigion anghyffredin yn nodwedd, ac yn enwedig y gronell Trollius europaeus (peli aur ydy'r enw lleol), yr ysgallen fwyth Cirsium heterophyllum. Planhigion eraill o ddiddordeb ar ran eu prinder cymharol ydy ffacbys chwerw Vicia orobus, dant y pysgodyn Serratula tinctoria, a chracheithin Genista anglica. Felly, fe ddynodwyd y Wernydd yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig - SSSI.
Filmový Dobrodruh Karel Zeman
Ffilm ddogfen am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Tomáš Hodan yw Filmový Dobrodruh Karel Zeman a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada a'r Weriniaeth Tsiec. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Ludmila Zeman. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Teyrnged angladdol
D O Jones (diolch i Gruff Elis) ar ôl taith Cymdeithas Edward Llwyd i Tŷ Uchaf
Filmový Dobrodruh Karel Zeman
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Terry Gilliam, Tim Burton, Karel Zeman, Magdaléna Vášáryová, Kōji Yamamura, Valentina Thielová, Tony Dalton, Rock Demers, Ludmila Zeman, Karel Smyczek, Boris Masník, Emil Horváth, Petr Herrmann, Kamil Fila, Zdeněk Ostrčil, Zdeněk Krupa, Zdeněk Husták a Michal Pospíšil.
Dyddiadur D.O. Jones, Tŷ Uchaf, Padog
Teyrnged angladdol
D.O. Jones yw un o’r gwychaf o’r dyddiadurwyr sydd yn cyfoethogi “tudalennau” y Tywyddiadur ar wefan Llên Natur. Mae ei gronicl amhrisiadwy yn dangos o ddydd i ddydd beth oedd yn digwydd ar ei fferm i greu y fath gyfoeth a gafodd ei nodweddu ar raglen Countryfile y BBC yn ddiweddar
Elizabeth Heaphy Murray
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Llundain, Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon oedd Elizabeth Heaphy Murray (1815 – 8 Rhagfyr 1882).
Enw'i thad oedd Thomas Heaphy.
Bu farw yn Sanremo ar 8 Rhagfyr 1882.
Filmový Dobrodruh Karel Zeman
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. David Cysař oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tomáš Hodan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cretasaidd
Cyfnod mewn daeareg yw'r Cretasaidd. Cyfeiria at y ddaear yn ystod y cyfnod rhwng 145±4 a 66 miliwn o flynyddoedd (Ma) yn ôl (CP). Mae'n dilyn y cyfnod Jwrasig yn y gorgyfnod Cainosöig.
Nodir diwedd y cyfnod Cretasaidd gan un o ddifodiannau mawr bywyd, gan gynnwys diflaniad y dinosoriaid. Cyflwynwyd y cyfnod gan Jean d'Omalius d'Halloy, daearegwr o Wlad Belg, yn 1822. Bellach arolygir cyfnodau daeareg gan Gomisiwn Rhyngwladol Stratigraffeg, is-bwyllgor Undeb Rhyngwladol Gwyddorau Daeareg. bawd|chwith|Golygfa ddychmygol o'r cyfnod Cretasaidd. (Sefydliad Smithsonian, 1977)|306x306px bawd|310px|chwith|Diagram i ddangos gwahanu Pangaea a symudiad y cyfandiroedd hynafol i'w safle presennol (gwaelod y llun). Mae'r rhif ar waelod pob map yn cyfeirio at 'miliwn o flynyddoedd cyn y presennol'.
Elizabeth Bowes-Lyon
Gwraig Siôr VI, brenin y Deyrnas Unedig oedd Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon (4 Awst 1900 – 30 Mawrth 2002).
Cafodd ei geni yn Llundain, yn ferch i Claude George Bowes-Lyon, Arglwydd Glamis, a'i wraig Cecilia Nina Cavendish-Bentinck. Priododd Y Tywysog Albert, Dug Caerefrog ar 26 Ebrill 1923, yn Abaty San Steffan.
Ffilmiau a Theledu
Mae'r ffilm The King's Speech (2010) yn serennu Helena Bonham-Carter fel Elizabeth. Mae'r ffilm The Queen (2006) yn serennu Sylvia Syms fel Elizabeth.
Llawddryll
Dryll y gellir ei ddal mewn un llaw yw llawddryll. Mae'r mwyafrif yn lled-awtomatig, ond mae rhai yn awtomatig. Mae pistolau a rifolferi yn fathau o lawddryll.
Elizabeth Bowes-Lyon
Ffilmiau a Theledu
Mae'r drama teledu Edward & Mrs Simpson (1978) yn serennu Amanda Reiss fel Elizabeth.
Paramparça
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Halit Refiğ yw Paramparça a gyhoeddwyd yn 1985. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Paramparça ac fe'i cynhyrchwyd gan Türker İnanoglu yn Twrci; y cwmni cynhyrchu oedd Erler Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tyrceg a hynny gan Erdoğan Tünaş.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1985. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Back to the Future sef ffilm wyddonias Americanaidd am fachgen a’i gar yn cael ei yrru i’r dyfodol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,660 o ffilmiau Tyrceg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Halit Refiğ ar 5 Mawrth 1934 yn İzmir a bu farw yn Istanbul ar 25 Mehefin 1952. Derbyniodd ei addysg yn Robert College.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Halit Refiğ nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dark Corners
Ffilm arswyd yw Dark Corners a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Andy Pearce. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Toby Stephens, Thora Birch, Christien Anholt a Glenn Beck.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tarddiad iaith
Mae tarddiad iaith (Saesneg: glottogony) yn bwnc sydd wedi denu llawer o sylw drwy hanes. Mae'r defnydd o iaith yn un o'r nodweddion sy'n gwahaniaethu bodau dynol a phob rhywogaeth arall. Yn wahanol i ysgrifen, dydy iaith lafar ddim yn gadael tystiolaeth gadarn o'i natur neu ei bodolaeth. Felly mae'n rhaid i wyddonwyr droi at ddulliau anuniongyrchol o geisio darganfod ei tharddiad.