cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ymlusgiad
Cymru
Pump rhywogaeth o ymlusgiaid sy'n frodorol i Gymry: dwy neidr, a thair madfall. Mae'r neidr y gwair (Natrix natrix) yn weddol eang ei dosbarthiad a'r wiber gyffredin (Vipera berus) wenwynig yn fwy arfordirol. Ceir llawer o gyfeiriadau llên gwerin at wiberod, e.e. eu gallu i rowlio'n gylch, fel olwyn, i lawr allt. Credir fod 'Gwiber Penhesgyn' yn fath o ddraig neu sarff anferth reibus chwedlonol (Môn). Mae'r neidr ddefaid (Anguis fragilis) yn fadfall ddi-goes a'r madfall gyffredin (Lacerta lacerta), yn eang eu dosbarthiad. Ceir llawer o enwau lleol ar y madfall gyffredin, e.e. cena pry gwirion (Llŷn), Galapi wirion (Môn), gena goeg (Clwyd), motrywilen a botrywilen (Dyfed). Collwyd madfall y tywod (L. agilis) o Gymru am gyfnod byr ar ddiwedd yr 20g, ond fe'i hailgyflwynwyd i safleoedd addas. Cofnodir crwbanod môr ar draethau Cymru yn achlysurol, yn cynnwys y crwban môr cefn-lledr (Dermochelys coriacea) anferth ar Forfa Harlech yn 1988 a arddangosir bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru. bawd|chwith|Fideo o'r [[Madfall ddŵr gribog yng Nghymru]]
Dosbarthiad
de|bawd| Roedd gan yr ymlusgiaid cyntaf fath o do penglog a elwir yn anapsid, fel y gwelir yn y genws [[Permaidd Captorhinus]]
Ffylogeneteg a diffiniad modern
Erbyn dechrau'r 21g, roedd paleontolegwyr asgwrn cefn yn dechrau mabwysiadu tacsonomeg ffylogenetig, lle mae pob grŵp yn cael ei ddiffinio yn y fath fodd fel ei fod yn fonoffilig; hynny yw, grwpiau sy'n cynnwys holl ddisgynyddion hynafiad arbennig. Mae'r ymlusgiaid fel y'u diffinnir yn hanesyddol yn baraffyletig, gan eu bod yn cau allan adar a mamaliaid. Esblygodd y rhain yn y drefn honno o ddeinosoriaid ac o therapsidau cynnar, a elwid yn draddodiadol yn ymlusgiaid. Ysgrifennodd Colin Tudge :"Cytras yw mamaliaid, ac felly mae’r cytraswyr yn hapus i gydnabod y tacson traddodiadol Mammalia; ac y mae adar, hefyd, yn gytras, a briodolir yn gyffredinol i’r tacson ffurfiol Aves. Mewn gwirionedd, mae Mammalia a’r Aves yn is-gytrasau o fewn cytras mawreddog yr Amniota. Ond nid cytras yw’r dosbarth traddodiadol Reptilia. Rhan yn unig ydyw o’r cytras Amniota: yr adran sydd yn weddill ar ôl i’r Mammalia a’r Aves gael eu tynnu oddi yno. Ni ellir ei ddiffinio gan synapomorphies, fel y ffordd gywir. Yn lle hynny, fe’i diffinnir gan gyfuniad o’r nodweddion sydd ganddo a'r nodweddion nad oes ganddo: ymlusgiaid yw'r amniotau sydd heb ffwr neu blu. Ar y gorau, mae’r cytraswyr yn awgrymu, gallem ddweud bod y Reptilia traddodiadol yn 'amniotau anadarol, anfamalaidd'."Er gwaethaf y cynigion cynnar ar gyfer disodli’r Reptilia paraffyletig gyda Sauropsida monoffyletig, sy’n cynnwys adar, ni chafodd y term hwnnw ei fabwysiadu’n eang neu, pan gafodd ei ddefnyddio, ni chafodd ei gymhwyso’n gyson. bawd| Ysgerbwd draig farfog (ypogona) yn cael ei arddangos yn Amgueddfa Osteoleg
Tacsonomeg
Dosbarthiad cyffredinol o ymlusgiaid diflanedig a byw, gan ganolbwyntio ar grwpiau mawr.
Ffylogenedd
Mae'r cladogram a gyflwynir yma'n darlunio'r "goeden deulu" o ymlusgiaid, ac yn dilyn fersiwn symlach o'r perthnasau a ddarganfuwyd gan MS Lee, yn 2013. Mae pob astudiaeth enetig wedi cefnogi'r ddamcaniaeth bod crwbanod yn diapsidau; mae rhai wedi gosod crwbanod o fewn Archosauromorpha,  er bod ambell un wedi adennill crwbanod fel Lepidosauromorpha yn lle hynny. Mae'r cladogram isod yn defnyddio cyfuniad o ddata genetig (moleciwlaidd) a ffosil (morffolegol) i gael ei ganlyniadau.
Udhao
Ffilm ddrama Bengaleg o Bangladesh yw Udhao. Fe'i cynhyrchwyd yn Bangladesh.
Ymlusgiad
Cynnydd yr ymlusgiaid
bawd| Golygfa [[Mesosöig yn dangos cawrfilod ymlusgol nodweddiadol: deinosoriaid yn cynnwys Europasaurus holgeri, igwanodoniaid ac archeopterycs yn clwydo ar fonyn coeden yn y blaendir]] Tardda'r ymlusgiaid tua 310-320 miliwn o flynyddoedd yn ôl, yn y corsydd Carbonifferaidd hwyr, pan esblygodd yr ymlusgiaid cyntaf o ymlusgiaid datblygedig. Am gyfnod hir, yr ymlusgiaid oedd brenhinoedd y tir sych, gan gynnwys y deinosoriaid; ystyr y gair deinosor, wrth gwrs, yw madfall dychrynllyd. Bathwyd y gair gan y Cymro a'r biolegydd Richard Owen.
Udhao
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1930 o ffilmiau Bengaleg wedi gweld golau dydd.
Ymlusgiad
Cynnydd yr ymlusgiaid
Yr anifail hynaf y gwyddys amdano a allai fod yn amniot yw'r Casineria (er efallai mai temnospondyl ydoedd). Ceir cyfres o olion traed o haenau ffosil yn Alban Newydd sy'n dyddio i 315 mega-anwm (myo, sef miliwn o flynyddoedd yn ôl) ac sy'n cynnwys bodiau traed a chen ymlusgaidd. Priodolir yr olion hyn i Hylonomus, yr ymlusgiad diamheuol hynaf y gwyddys amdano. Anifail bach tebyg i fadfall ydoedd, tua 20 i 30 cm, gyda nifer o ddannedd miniog yn dynodi diet pryfysol. Mae enghreifftiau eraill yn cynnwys y Westlothiana (sy'n cael ei ystyried ar hyn o bryd yn reptiliomorph yn hytrach na gwir amniot) a'r Paleothyris, ygyda'r ddau'n hynod o debyg.
Udhao
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ymlusgiad
Cynnydd yr ymlusgiaid
Fodd bynnag, ystyrir y microsaurs yn wir ymlusgiaid ar adegau, felly mae tarddiad cynharach yn bosibl.
Daeth y tetrapodau megis y Cochleosaurus, i ddominyddu'r cyfnod, gan fwrw ei gysgod dros yr amniotau cynharaf, gan gynnwys y bôn ymlusgiaid (yr amniotau hynny oedd yn agosach at ymlusgiaid modern nag at famaliaid). Effeithiodd y newid sydyn hwn ar sawl grŵp mawr.
Roedd tetrapodau cyntefig wedi'u difrodi'n arbennig, tra bod bonyn-ymlusgiaid yn gwneud yn well, gan gael eu haddasu'n ecolegol i'r amodau sychach a ddilynodd. Mae angen i tetrapodau cyntefig, fel amffibiaid modern, ddychwelyd i ddŵr i ddodwy wyau; mewn cyferbyniad, amniotau, fel ymlusgiaid modern – wyau y mae ganddynt blisgyn sy'n caniatáu iddynt gael eu dodwy ar dir – wedi addasu’n well i’r amodau newydd. Cafodd amniotau gilfachau newydd yn gyflymach na chyn y cwymp ac ar gyfradd llawer cyflymach na thetrapodau cyntefig. Cawsant strategaethau bwydo newydd gan gynnwys llysysydd a chigysyddion, a dim ond pryfysyddion a physgysyddion a fuont yn flaenorol. O hyn ymlaen, ymlusgiaid oedd yn dominyddu cymunedau ac roedd ganddynt fwy o amrywiaeth na thetrapodau cyntefig, gan osod y llwyfan ar gyfer y Mesosöig (a elwir yn Oes yr Ymlusgiaid). Un o'r ymlusgiaid cynnar mwyaf adnabyddus yw'r Mesosaurus, genws o'r Permaidd Cynnar a oedd wedi dychwelyd i ddŵr, yn bwydo ar bysgod. chwith|bawd| A: Anapsid B: Synapsid, C: Diapsid
Cylchrediad
Mae gan bob lepidosaur a chrwbanod galon tair siambr sy'n cynnwys dau atria, un fentrigl a dau aorta sy'n arwain at y cylchrediad systemig. Mae'r graddau o gymysgu gwaed ocsigenedig a diocsigenedig yn y galon tair siambr yn amrywio, gan ddibynnu ar y rhywogaeth a'r cyflwr ffisiolegol. O dan amodau gwahanol, gellir troi gwaed diocsigenedig yn ôl i'r corff neu gellir troi gwaed ocsigenedig yn ôl i'r ysgyfaint. Mae'r amrywiad hwn mewn llif gwaed yn caniatáu thermoreoli mwy effeithiol ac amseroedd plymio tanddwr hirach ar gyfer rhywogaethau dyfrol, ond ni ddangoswyd ei fod yn fantais i ffitrwydd y rhywogaeth.
Mae gan grocodeiliaid galon pedair siambr, yn debyg i adar, ond mae ganddyn nhw ddau aorta systemig hefyd ac felly maen nhw'n gallu osgoi eu cylchrediad ysgyfeiniol.
Metabolaeth
de|bawd| Allbwn egni parhaus (mewn [[Joule|joules) ymlusgiad nodweddiadol yn erbyn mamal o faint tebyg fel swyddogaeth tymheredd craidd y corff. Mae gan y mamal allbwn brig llawer uwch, ond dim ond dros ystod gyfyng iawn o dymheredd y corff y gall weithredu.]] Mae ymlusgiaid modern nad ydynt yn adar yn arddangos rhyw fath o nodweddion gwaed oer (hy rhywfaint o gymysgedd o poikilothermi, ectothermi, a bradymetabolism) fel bod ganddynt ddulliau ffisiolegol cyfyngedig o gadw tymheredd y corff yn gyson ac yn aml yn dibynnu ar ffynonellau allanol o wres, megis yr haul. Oherwydd tymheredd craidd llai sefydlog nag adar a mamaliaid, mae biocemeg ymlusgiaid yn gofyn am ensymau sy'n gallu cynnal effeithlonrwydd dros ystod fwy o dymheredd nag yn achos anifeiliaid gwaed cynnes. Mae'r amrediad tymheredd corff optimwm yn amrywio yn ôl rhywogaethau, ond yn nodweddiadol mae'n is nag anifeiliaid gwaed cynnes; i lawer o fadfallod, mae'n disgyn i rhwng 24 a 35 gradd Celsiws, tra gall rhywogaethau sydd wedi'u haddasu gan wres eithafol, fel yr igwana'r anialwch (y Dipsosaurus dorsalis), gael y tymereddau ffisiolegol gorau posibl yn yr ystod mamaliaid, rhwng 35 a 40 gradd C. Er y deuir ar draws y tymheredd gorau posibl yn aml pan fydd yr anifail yn weithgar, mae'r metaboledd gwaelodol isel yn gwneud i dymheredd y corff ostwng yn gyflym pan nad yw'r anifail yn weithgar.
Mantais metaboledd isel yw bod angen llawer llai o danwydd arno i gynnal swyddogaethau'r corff. Trwy ddefnyddio tymheredd eu hamgylchedd, neu drwy aros yn oer pan nad oes angen iddynt symud, gall ymlusgiaid arbed llawer o ynni o gymharu ag anifeiliaid endothermig o'r un maint. Mae crocodeil angen rhwng degfed ac un rhan o bump o'r bwyd sydd ei angen ar lew o'r un pwysau a gall fyw hanner blwyddyn heb fwyta. Mae gofynion bwyd is a metaboleddau addasol yn caniatáu i ymlusgiaid ddominyddu bywyd anifeiliaid mewn ardaloedd lle mae bwyd yn rhy brinl i gynnal mamaliaid ac adar â chorff mawr.
Crackenthorpe
Pentref a phlwyf sifil yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Crackenthorpe. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Westmorland a Furness.
Ymlusgiad
System anadlu
Nid oes gan y mwyafrif o ymlusgiaid daflod eilaidd, sy'n golygu bod yn rhaid iddynt ddal eu gwynt wrth lyncu. Mae crocodiliaid wedi datblygu taflod eilaidd esgyrnog sy'n eu galluogi i barhau i anadlu tra'n aros dan y dŵr (a diogelu eu hymennydd rhag difrod). Mae'r sgincod (teulu Scincidae) hefyd wedi datblygu taflod eilaidd esgyrnog, i raddau amrywiol. Cymerodd nadroedd ddull gwahanol ac ymestyn eu tracea yn lle hynny. Mae eu llwnc yn ymestyn fel gwelltyn o gig, ac yn caniatáu i'r anifail lyncu ysglyfaeth fawr heb iddynt fygu. bawd|Terapin clustgoch yn cymryd cegiad o aer Mae sut mae crwbanod yn anadlu wedi bod yn destun llawer o astudiaeth. Hyd yn hyn, dim ond ychydig o rywogaethau sydd wedi'u hastudio'n ddigon trylwyr i gael syniad o sut mae'r crwbanod hyn yn anadlu. Mae'r canlyniadau amrywiol yn dangos bod crwbanod wedi dod o hyd i amrywiaeth o atebion i'r broblem hon.
Colomen gennog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Colomen gennog (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: colomennod cennog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Columba speciosa; yr enw Saesneg arno yw Scaled pigeon. Mae'n perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: Columbidae) sydd yn urdd y Columbiformes.
Broken Tail – The Last Days of a Wild Tiger
Ffilm ddogfen yw Broken Tail – The Last Days of a Wild Tiger a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Ymlusgiad
System anadlu
Yr broblem yw bod y rhan fwyaf o gregyn crwbanod yn anhyblyg ac ni allant ehangu na chrebachu i awyru eu hysgyfaint. Mae gan rai crwbanod, fel y fflapshell India (Lissemys punctata), ddarn o gyhyr sy'n gorchuddio'r ysgyfaint. Pan fydd yn cyfangu, gall y crwban allanadlu. Pan fydd yn gorffwys, gall y crwban dynnu'r aelodau'n ôl i geudod y corff a gorfodi aer allan o'r ysgyfaint. Pan fydd y crwban yn ymestyn ei goesau, mae'r pwysau y tu mewn i'r ysgyfaint yn cael ei leihau, a gall y crwban sugno aer i mewn. Mae ysgyfaint crwbanod wedi'u cysylltu â'r tu mewn i ben y gragen (carapace), gyda gwaelod yr ysgyfaint ynghlwm (trwy feinwe gyswllt) i weddill y fisgera. Trwy ddefnyddio cyfres o gyhyrau arbennig (sy'n cyfateb yn fras i lengig), mae crwbanod yn gallu gwthio eu fisgera i fyny ac i lawr, gan arwain at anadliad effeithiol.
Cynhyrchu sain
O'u cymharu â brogaod, adar a mamaliaid, mae ymlusgiaid yn llai lleisiol. Mae cynhyrchu sain fel arfer yn gyfyngedig i hisian, a gynhyrchir yn unig trwy orfodi aer trwy glotis rhannol gaeedig ac nid yw'n cael ei ystyried yn llais, mewn gwirionedd. Mae'r gallu i leisio yn bodoli mewn crocodeiliaid, rhai madfallod a chrwbanod; ac yn nodweddiadol mae'n golygu dirgrynu strwythurau tebyg i blygu yn y laryncs neu'r glotis. Mae rhai geckos a chrwbanod yn meddu ar gortynnau lleisiol go iawn, sydd â meinwe gyswllt cyfoethog.
Clyw nadroedd
Mae clywed mewn bodau dynol yn dibynnu ar 3 rhan o'r glust; y glust allanol sy'n cyfeirio tonnau sain i gamlas y glust, y glust ganol sy'n trosglwyddo tonnau sain sy'n dod i mewn i'r glust fewnol, a'r glust fewnol sy'n helpu i glywed a chadw cydbwysedd. Yn wahanol i fodau dynol ac anifeiliaid eraill, nid oes gan nadroedd glust allanol, clust ganol na thympaniwm ond mae ganddynt strwythur fewnol gyda cochlea yn uniongyrchol gysylltiedig â'u gên. Gallant deimlo'r dirgryniadau a gynhyrchir gan y tonnau sain yn eu gên wrth iddynt symud ar y ddaear. Gwneir hyn trwy ddefnyddio mechanoreceptors, nerfau synhwyraidd sy'n rhedeg ar hyd corff y neidr gan gyfeirio'r dirgryniadau ar hyd nerfau'r asgwrn cefn i'r ymennydd. Mae gan nadroedd ganfyddiad clywedol sensitif a gallant ddweud o ba gyfeiriad y mae sain yn dod fel y gallant synhwyro presenoldeb ysglyfaeth neu ysglyfaethwr ond mae'n dal yn aneglur pa mor sensitif yw nadroedd i seinio tonnau sy'n teithio drwy'r awyr.
Atgynhyrchu
[[Delwedd:Crocodile_Egg_Diagram.svg|bawd|Diagram ŵy crocodeilaidd
1. plisgyn / masgl ŵy 2. cwd melynwy 3. melynwy (maetholion) 4. pibelli 5. brychbilen (amnion) 6. ambilen (corion) 7. gosod aer 8. alantöis 9. gwynwy (albwmin) 10. cwd amniotig 11. embryo crocodeil 12, hylif amniotig]] Yn gyffredinol, mae ymlusgiaid yn atgenhedlu'n rhywiol, er bod rhai yn gallu atgenhedlu'n anrhywiol. Mae'r holl weithgarwch atgenhedlu yn digwydd drwy'r cloaca, y ceudod cyffredin ar waelod y gynffon lle mae gwastraff corff hefyd yn cael ei ysgarthu. Mae gan y rhan fwyaf o ymlusgiaid organau cenhedlu, sydd fel arfer yn cael eu tynnu'n ôl neu eu gwrthdroi a'u storio y tu mewn i'r corff. Mewn crwbanod a chrocodeiliaid, mae gan y gwryw un pidyn tra bod sgwamatiaid (squamates), gan gynnwys nadroedd a madfallod, yn meddu ar bâr o bidynau, a dim ond un ohonynt a ddefnyddir yn nodweddiadol ym mhob sesiwn. Fodd bynnag, nid oes gan Tuatara organau cenhedlu, ac felly mae'r gwryw a'r fenyw yn syml yn pwyso eu cloacâu at ei gilydd wrth i'r gwryw ollwng sberm.
Mae'r rhan fwyaf o ymlusgiaid yn dodwy wyau amniotig wedi'u gorchuddio â chregyn calchaidd. Mae'r plisgyn ŵy yn amddiffyn yr embryo crocodeil ac yn ei gadw rhag sychu, ond mae'n hyblyg i er mwyn iddo ganiatáu cyfnewid nwyon. Mae'r corion yn helpu i gyfnewid nwy rhwng y tu mewn a'r tu allan i'r ŵy. Mae'n caniatáu i garbon deuocsid adael yr ŵy a nwy ocsigen i fynd i mewn i'r ŵy. Mae'r albwmin yn amddiffyn yr embryo ymhellach ac yn gwasanaethu fel cronfa ddŵr a phrotein. Mae'r alantöis yn gwd sy'n casglu'r gwastraff metabolig a gynhyrchir gan yr embryo. Mae'r cwd amniotig yn cynnwys hylif amniotig sy'n amddiffyn ac yn clustogi'r embryo.
Dulliau o amddiffyn
Mae llawer o ymlusgiaid bach, fel nadroedd a madfallod sy'n byw ar y ddaear neu yn y dŵr, yn debygol o gael eu hysglyfaethu gan bob math o anifeiliaid cigysol. Felly osgoi yw'r math mwyaf cyffredin o amddiffyniad mewn ymlusgiaid. Ar yr arwydd cyntaf o berygl, mae'r rhan fwyaf o nadroedd a madfallod yn cropian i ffwrdd i'r isdyfiant, a bydd crwbanod a chrocodeiliaid yn plymio i'r dŵr ac yn suddo o'r golwg.
Cuddliw a rhybudd
Mae ymlusgiaid yn tueddu i osgoi gwrthdaro trwy guddliw. Dau brif grŵp o ysglyfaethwyr sy'n byw ar ymlusgiaid yw adar ac ymlusgiaid eraill, ac mae gan y ddau ohonynt olwg lliw pur dda. Felly mae gan grwyn llawer o ymlusgiaid liw cryptig o lwyd plaen neu frith, gwyrdd a brown i'w galluogi i ymdoddi i liw eu hamgylchedd naturiol. Gyda chymorth gallu'r ymlusgiaid i aros yn llonydd am gyfnodau hir, mae cuddliw llawer o nadroedd mor effeithiol fel bod pobl neu anifeiliaid domestig fel arfer yn cael eu brathu oherwydd nad ydynt yn eu gweld, ac felly'n camu arnynt yn ddamweiniol.
Pan fydd cuddliw yn methu â'u hamddiffyn, bydd y sgincs tafod las yn ceisio cadw ymosodwyr i ffwrdd trwy arddangos eu tafodau glas, a bydd y fadfall gwddf ffril yn arddangos ei ffril lliw llachar. Defnyddir yr un arddangosiadau mewn anghydfodau tiriogaethol ac yn ystod carwriaeth. Os cyfyd perygl mor sydyn nes bod ehedeg yn amhosib yna bydd crocodeilod, crwbanod, rhai madfallod, a rhai nadroedd yn hisian yn uchel wrth wynebu'r gelyn. Bydd y neidr gynffondrwst (rattlesnake) yn dirgrynu blaen y gynffon, sy'n cynnwys cyfres o fwclis nythu, gwag yn gyflym i ddychryn yr ysglyfaethwr.
Mewn cyferbyniad â lliw diflas arferol y rhan fwyaf o ymlusgiaid, mae gan fadfallod y genws Heloderma (yr anghenfil Gila a'r fadfall gleiniog) a llawer o'r nadroedd cwrel liw rhybudd cyferbyniol, sy'n rhybuddio ysglyfaethwyr posibl eu bod yn wenwynig. Mae gan nifer o rywogaethau o nadroedd Gogledd America nad ydynt yn wenwynig farciau lliwgar tebyg i rai'r neidr gwrel; mae hyn yn enghraifft a ddyfynnir yn aml o ddynwarededd Batesaidd.
Amddiffyniad amgen mewn nadroedd
Nid yw cuddliw bob amser yn twyllo ysglyfaethwr. Pan gânt eu dal allan, mae rhywogaethau nadroedd yn mabwysiadu gwahanol dactegau amddiffynnol ac yn defnyddio set gymhleth o ymddygiadau pan fydd ysglyfaethwr yn ymosod arnynt. Mae ambell un yn codi ei ben ac yn lledu croen y gwddf mewn ymdrech i edrych yn fawr a bygythiol. Gall methu â’r strategaeth hon arwain at fesurau eraill a weithredir yn arbennig gan gobras, gwiberod, a rhywogaethau sy’n perthyn yn agos iddynt, sy’n defnyddio gwenwyn i ymosod. Poer wedi'i addasu yw'r gwenwyn, sy'n cael ei ddosbarthu trwy ffangiau o'r chwarren gwenwyn. Mae rhai nadroedd nad ydynt yn wenwynig, fel nadroedd trwynbwl America neu neidr y gwair Ewrop, yn cogio bod yn farw pan fyddant mewn perygl; mae rhai, gan gynnwys y neidr wair, yn gollwng hylif sy'n arogli'n fudr i atal ymosodwyr.
Amddiffyniad mewn crocodeiliaid
Pan fydd crocodeiliaid yn poeni am ei ddiogelwch, bydd yn amlygu'r dannedd a'r tafod melyn. Os na fydd hyn yn gweithio, mae'n cynhyrfu ychydig ac yn dechrau gwneud synau hisian. Ar ôl hyn, bydd y crocodeil yn dechrau newid ei osgo'n ddramatig i wneud ei hun edrych yn fwy ac yn fwy brawychus. Os oes raid, yna fe all ymosod ar elyn.
Bwrw ac atffurfio cynffonnau
Bydd gecoaid, sgincod a madfallod eraill sy'n cael eu dal gerfydd eu cynffonau'n bwrw rhan o'u cynffon trwy broses a elwir yn hunandoriad (awtotomi) ac felly'n gallu ffoi. Bydd y gynffon ddatgysylltiedig yn parhau i wibio, gan greu ymdeimlad twyllodrus o frwydro parhaus a thynnu sylw'r ysglyfaethwr oddi wrth yr anifail ysglyfaethus sy'n ffoi. Gall cynffonnau datgysylltiedig gecoaid llewpard siglo am hyd at 20 munud wedi iddynt gael eu bwrw ymaith. Mewn llawer o rywogaethau mae'r cynffonau o liw gwahanol, yn lliw dramatig sy'n fwy dwys na gweddill y corff er mwyn annog ysglyfaethwyr posibl i daro'r gynffon yn gyntaf. Yn y sginc cefn-graean (yn llythrennol: ceufadfall) a rhai rhywogaethau o gecoaid, mae'r gynffon yn fyr ac yn llydan ac yn debyg i'r pen, fel y gall yr ysglyfaethwyr ymosod arno yn hytrach na'r rhan flaen sy'n fwy bregus. Ymgais i dwyllo'r ysglyfaethwr!
Meddygaeth
Mae marwolaethau oherwydd brathiadau nadroedd yn gyffredin mewn sawl rhan o'r byd, ac maent yn dal i gael eu cyfrif mewn degau o filoedd y flwyddyn yn India. Gellir trin brathiad neidr gyda gwrthwenwyn, a wnaed o wenwyn y neidr. I gynhyrchu gwrthwenwyn, mae cymysgedd o wenwynau gwahanol rywogaethau o neidr yn cael ei chwistrellu i gorff ceffyl mewn dosau cynyddol hyd nes y bydd y ceffyl yn cael ei imiwneiddio. Yna tynir gwaed; mae'r serwm yn cael ei wahanu, ei buro a'i sych-rewi. Ceir ymchwil i effaith sytotocsig gwenwyn neidr fel triniaeth bosibl ar gyfer canser.
Mae madfallod fel yr anghenfil Gila yn cynhyrchu tocsinau gyda chymwysiadau meddygol. Mae tocsin Gila yn lleihau glwcos y plasma; mae'r sylwedd bellach wedi'i syntheseiddio i'w ddefnyddio yn y cyffur gwrth-ddiabetes ecsenatide (Byetta). Ceir tocsin arall o boer yr anghenfil Gila sy'n cael ei ddefnyddio fel cyffur gwrth- Alzheimer.
Gut Drauf, Schlecht Dran
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Lothar Lambert yw Gut Drauf, Schlecht Dran a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Ymlusgiad
Meddygaeth
Mae geckos hefyd wedi cael eu defnyddio fel meddyginiaeth, yn enwedig yn Tsieina, a chrwbanod ar gyfer meddygaeth draddodiadol Tsieineaidd ers miloedd o flynyddoedd. Credir bod gan bob rhan o'r crwban fanteision meddygol. Mae diffyg tystiolaeth wyddonol a meddygol am fwyta crwbanod: ceir galw mawram gig crwbanod, sydd wedi rhoi pwysau ar boblogaethau gwyllt bregus o grwbanod y môr.
Gut Drauf, Schlecht Dran
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Forrest Gump ffilm glasoed gan Robert Zemeckis.
Ymlusgiad
Ffermio masnachol
Mae crocodeiliaid yn cael eu hamddiffyn mewn sawl rhan o'r byd, ac yn cael eu ffermio'n fasnachol. Mae eu crwyn yn cael eu lliwio a'u defnyddio i wneud nwyddau lledr fel esgidiau a bagiau llaw ac mae cig crocodeil hefyd yn cael ei ystyried yn danteithfwyd. Y rhywogaethau sy'n cael eu ffermio amlaf yw crocodeiliaid y Nîl a chrocodeilod dŵr hallt. Mae ffermio wedi arwain at gynnydd ym mhoblogaeth crocodeil dŵr hallt Awstralia, gan fod wyau fel arfer yn cael eu cynaeafu o'r gwyllt, felly mae gan dirfeddianwyr gymhelliant i warchod eu cynefin. Mae olew crocodeil yn cael ei ddefnyddio at wahanol ddibenion.
Gut Drauf, Schlecht Dran
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lothar Lambert ar 24 Gorffenaf 1944 yn Rudolstadt.
Ymlusgiad
Ffermio masnachol
Mae ffermio crwbanod yn arfer dadleuol. Ffermiwyd crwbanod am amrywiaeth o resymau: fel bwyd, meddyginiaeth draddodiadol, y fasnach anifeiliaid anwes, a chadwraeth wyddonol. Mae'r galw am gig crwban a chynhyrchion meddyginiaethol yn un o'r prif fygythiadau i gadwraeth crwbanod yn Asia. Mae hyd yn oed y cysyniad o fagu crwbanod mewn fferm i'w rhyddhau i'r gwyllt yn cael ei gwestiynu gan rai milfeddygon sydd wedi cael rhywfaint o brofiad gyda ffermio o'r fath. Maen nhw'n rhybuddio y gallai hyn gyflwyno heintiau i'r poblogaethau gwyllt, afiechydon heintus sy'n digwydd ar y fferm, ond nad ydyn nhw (eto) wedi bodoli yn y gwyllt.
Bronchografi Paa Børn
Ffilm ddogfen yw Bronchografi Paa Børn a gyhoeddwyd yn 1946. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Gut Drauf, Schlecht Dran
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lothar Lambert nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ymlusgiad
Ymlusgiaid mewn caethiwed
Yn y byd Gorllewinol, mae rhai nadroedd (yn enwedig rhywogaethau dof fel y neidr brenhinol (Python regius) a'r neidr ŷd (Pantherophis guttatus) yn cael eu cadw fel anifeiliaid anwes. Cedwir sawl math o'r fadfall fel anifeiliaid anwes, gan gynnwys dreigiau barfog, igwanaod, anoles, a'r geco (fel y geco llewpard poblogaidd a'r geco cribog).
Bronchografi Paa Børn
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Jørgen Juul Sørensen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ymlusgiad
Ymlusgiaid mewn caethiwed
Mae crwbanod yn anifail anwes cynyddol boblogaidd, ond gall eu cadw fod yn heriol oherwydd gofynion penodol, megis rheoli tymheredd a diet amrywiol, yn ogystal â hyd oes hir y crwban, a all o bosibl oroesi eu perchnogion. Mae angen hylendid da a chynnal a chadw sylweddol wrth gadw ymlusgiaid, oherwydd risgiau Salmonela a phathogenau eraill.
La Malchanceuse
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwyr Benito Perojo a Émile-Bernard Donatien yw La Malchanceuse a gyhoeddwyd yn 1923. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw André Dubosc, Madeleine Guitty, Saint-Granier, Émile-Bernard Donatien a Lucienne Legrand. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1923. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Safety Last! sef ffilm gomedi o Costa Rica ac UDA gan Fred C. Newmeyer a Sam Taylor.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Benito Perojo ar 14 Mehefin 1894 ym Madrid a bu farw yn yr un ardal ar 23 Mehefin 1946. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1926 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Benito Perojo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Moel y Gaer, Bodfari
Bryngaer gynhanesyddol yn Sir Ddinbych yw Moel y Gaer (205 metr), sy'n gorwedd ym mhen gogleddol Bryniau Clwyd ar gopa isel uwchben pentref Bodfari, tua 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Dinbych. Mae Llwybr Clawdd Offa yn mynd heibio i droed y bryn.
Disgrifiad
Un o'r lleiaf o'r amddiffynfeydd a geir ar hyd copaon Bryniau Clwyd yw Moel y Gaer. Yn ôl pob tebyg mae'n dyddio o Oes yr Haearn, er na cheir tystiolaeth archaeolegol penodol i brofi hynny. Ceir mynedfa ar yr ochr ogleddol trwy glawdd amddiffynnol ac mae'r ochr ddwyreiniol yn cael ei amddiffyn gan greigiau syrth. 250px|bawd|chwith|Moel y Gaer, ar y gorwel, o Lwybr Clawdd Offa.
Saif y bryn ychydig o'r neilltu o brif grib Bryniau Clwyd. Gellir cyrraedd y gopa a'r fryngaer o gyfeiriad Bodfari neu o Sodom, i'r gogledd.
Cefndir
Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: FL073. Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.
Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwyr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop. Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha. Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.
Telor pardwsgo
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Telor pardwsgo (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: telorion pardwsgo) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Nephelornis oneilli; yr enw Saesneg arno yw Pardusco. Mae'n perthyn i deulu'r Telorion y Byd Newydd (Lladin: Paruliadae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Moel y Gaer, Bodfari
Cefndir
Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.
Telor pardwsgo
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn N. oneilli, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r telor pardwsgo yn perthyn i deulu'r Telorion y Byd Newydd (Lladin: Paruliadae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Luise Max-Ehrler
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Fflorens, yr Eidal oedd Luise Max-Ehrler (1850 – 1920).
Bu farw yn Aigen yn 1920.
Hotaru no Haka
Ffilm Japaneg gan Isao Takahata yw Hotaru no Haka (Japaneg: 火垂るの墓, Grave of the Fireflies yn Saesneg). Mae'r ffilm yn addasiad o nofel o'r un enw gan Akiyuki Nosaka. Mae'r critig ffilmiau Roger Ebert yn ei weld fel un o'r ffilmiau gwrth-rhyfel mwyaf grymus erioed.
The Harrad Experiment
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tippi Hedren, Melanie Griffith, Robert Middleton, Don Johnson, James Whitmore, Fred Willard, Bruno Kirby, Ted Cassidy, Gregory Harrison, Billy Sands a Laurie Walters.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1973. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Exorcist sef ffilm arswyd Americanaidd gan William Friedkin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Richard H. Kline oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ted Post ar 31 Mawrth 1918 yn Brooklyn a bu farw yn Santa Monica ar 15 Mawrth 1982.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ted Post nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hallandske Motiver
Ffilm fud (heb sain) yw Hallandske Motiver a gyhoeddwyd yn 1916. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Intolerance sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Blaenpennal
Pentref yng Ngheredigion yw Blaenpennal. Safai'r pentref i'r gorllewin o'r A485 tua 15 milltir (24 kilomedr) i'r de o Aberystwyth, mae'r pentref yn rhan o blwyf Lledrod.
Lleolir Pentre Bach ym Mlaenpennal, sef safle ffilmio cyfres deledu Pentre Bach, sydd wedi ei seilio ar gymeriadau Sali Mali a'i ffrindiau.
Irish Hearts
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Brian Desmond Hurst yw Irish Hearts a gyhoeddwyd yn 1934. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Herbert Hughes.
Mitten Im Malestream
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Helke Sander yw Mitten Im Malestream a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Helke Sander.
Irish Hearts
Y prif actor yn y ffilm hon yw Lester Matthews. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Blaenpennal
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Irish Hearts
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1934. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Thin Man ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Walter Blakeley oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Blaenpennal
Mae nifer o fusnesau bach yn y pentref gan gynnwys Siop y Bont, Swyddfa Bost, cwmni bysiau a chwmni gwerthu ceir. Y Barcud yw papur bro y pentref.
Mitten Im Malestream
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Irish Hearts
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Brian Desmond Hurst ar 12 Chwefror 1895 yn East Belfast a bu farw yn Llundain ar 5 Mehefin 1977.
Mitten Im Malestream
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Helke Sander ar 31 Ionawr 1937 yn Berlin. Derbyniodd ei addysg yn Academi Ffilm a Theledu Almaeneg Berlin.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Helke Sander nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Irish Hearts
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Brian Desmond Hurst nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
In Haßliebe Lola
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Lothar Lambert yw In Haßliebe Lola a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Scream sef ffilm arswyd gan Wes Craven.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lothar Lambert ar 24 Gorffenaf 1944 yn Rudolstadt.
Ontoleg
Astudiaeth athronyddol bodolaeth neu realiti yn gyffredinol yw ontoleg neu fodeg. Mae'n rhan o faes metaffiseg.
Caledfwlch
200px|de|bawd|Caledfwlch Caledfwlch yw enw cleddyf y Brenin Arthur.
Le Danseur De Jazz
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Benito Perojo yw Le Danseur De Jazz a gyhoeddwyd yn 1927. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd El negro que tenía el alma blanca ac fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen a Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andrews Engelmann, Concha Piquer, Marguerite de Morlaye, Valentín Parera a José Agüeras Rubio. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Benito Perojo ar 14 Mehefin 1894 ym Madrid a bu farw yn yr un ardal ar 23 Mehefin 1946. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1926 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Benito Perojo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Les Marches de la liberté
Ffilm ddogfen o Ffrainc yw Les Marches de la liberté gan y cyfarwyddwr ffilm Rokhaya Diallo. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Rokhaya Diallo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Chase G. Woodhouse
Gwyddonydd Americanaidd oedd Chase G. Woodhouse (10 Gorffennaf 1890 – 29 Mehefin 1976), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, cyfadran, prif weithredwr, economegydd ac ymgynghorydd.
Manylion personol
Ganed Chase G. Woodhouse ar 10 Gorffennaf 1890 yn Victoria ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol McGill, Prifysgol Chicago, ysgol gynradd, ysgol uwchradd a Phrifysgol Berlin lle bu'n astudio. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Oriel yr Anfarwolion Menywod Connecticut.
Gyrfa
Am gyfnod bu'n Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, biwrocrat, cynrychiolydd, llefarydd, diplomydd, aelod, Ysgrifennydd Gwladol.
Aelodaeth o sefydliadau addysgol
<ul></ul>
Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau
<ul></ul>
Roulette Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Colomen yddfgoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Colomen yddfgoch (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: colomennod gyddfgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Columba squamosa; yr enw Saesneg arno yw Red-necked pigeon. Mae'n perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: Columbidae) sydd yn urdd y Columbiformes.
Konflikt
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Per-Axel Branner yw Konflikt a gyhoeddwyd yn 1937. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Konflikt ac fe’i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Per-Axel Branner a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Eric Bengtson.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Lars Hanson.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life of Emile Zola sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Per-Axel Branner ar 25 Ionawr 1899 yn Linköping a bu farw yn Lidingö ar 12 Rhagfyr 1951. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1926 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Per-Axel Branner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Colomen yddfgoch
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn C. squamosa, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r colomen yddfgoch yn perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: Columbidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Roulette Township, Pennsylvania
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Roulette Township, gan gynnwys:
Glamorous Night
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Brian Desmond Hurst yw Glamorous Night a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Ewrop. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ivor Novello.
Perejiles
Ffilm ddogfen yw Perejiles a gyhoeddwyd yn 2009. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Perejiles ac fe’i cynhyrchwyd yn Wrwgwái. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Glamorous Night
Y prif actor yn y ffilm hon yw Mary Ellis. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Perejiles
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Bronze Head and Steel Arm
Ffilm llawn cyffro yw Bronze Head and Steel Arm a gyhoeddwyd yn 1972. Fe'i cynhyrchwyd yn Taiwan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieineeg Mandarin.
Perejiles
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Glamorous Night
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life of Emile Zola sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Fritz Arno Wagner oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Flora Newton sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Bronze Head and Steel Arm
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1972. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather sef ffilm am gangstyrs Americanaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,550 o ffilmiau Tsieineeg Mandarin wedi gweld golau dydd.
Glamorous Night
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Brian Desmond Hurst ar 12 Chwefror 1895 yn East Belfast a bu farw yn Llundain ar 5 Mehefin 1977.
Bronze Head and Steel Arm
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Glamorous Night
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Brian Desmond Hurst nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Vennila Veedu
Y prif actor yn y ffilm hon yw Senthil Kumar. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Vetri Mahalingam nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
April Fool
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Ralph Ceder yw April Fool a gyhoeddwyd yn 1924. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Charley Chase. Mae'r ffilm April Fool yn 12 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1924. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Nibelungen sef ffilm ffantasi Almaenig mewn dwy ran, gan Fritz Lang.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ralph Ceder ar 2 Chwefror 1898 ym Marinette a bu farw yn Hollywood ar 27 Mehefin 2010. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1922 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ralph Ceder nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Peter Nicholas
Cyn-chwaraewr a rheolwr pêl-droed Cymreig yw Peter Nicholas (ganwyd 10 Tachwedd 1959).
Roja Kootam
Ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Sasi yw Roja Kootam a gyhoeddwyd yn 2002. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ரோஜாக்கூட்டம் ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tamileg a hynny gan Sasi.
Peter Nicholas
Enillodd 73 cap dros Gymru rhwng 1979 a 1991.
Befreier Und Befreite
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1992. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Reservoir Dogs sef ffilm noir am ladrad gan Quentin Tarantino.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Helke Sander ar 31 Ionawr 1937 yn Berlin. Derbyniodd ei addysg yn Academi Ffilm a Theledu Almaeneg Berlin.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Helke Sander nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Roja Kootam
Y prif actor yn y ffilm hon yw Srikanth. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Oisín
Cymeriad ym mytholeg Iwerddon yw Oisín, ffurf Gymraeg Osian. Mae'n ymddangos yng Nghylch Fionn fel mab Fionn mac Cumhaill a Sadb, merch Bodb Dearg. Cyflwynir ef fel bardd mwyaf Iwerddon a rhyfelwr yn y Fianna; yn draddodiadol ef yw awdur y rhan fwyaf o'r farddoniaeth yng Nghylch Fionn.
Roja Kootam
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Harry Potter and the Chamber of Secrets sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd. M. V. Panneerselvam oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Oisín
Yn y stori enwocaf amdano, mae Níamh Chinn Óir (Nia Ben Aur), merch Manannán mac Lir, duw y môr, yn ymddangos iddo ac yn dweud ei bod wedi syrthio mewn cariad ag ef. Aiff ag ef i wlad Tír na n-Óg, a genir mab iddynt o'r enw Oscar, a merch o'r enw Plor na mBan.
Roja Kootam
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sasi ar 11 Ebrill 1968 yn Tamil Nadu. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1998 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Dazlak – Skinhead
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Helke Sander yw Dazlak – Skinhead a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Helke Sander.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Florian Lukas, Cleo Kretschmer, Peter Rappenglück a Dietmar Mössmer. Mae'r ffilm Dazlak – Skinhead yn 89 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Eigil Bryld oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Barbara von Weitershausen sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Helke Sander ar 31 Ionawr 1937 yn Berlin. Derbyniodd ei addysg yn Academi Ffilm a Theledu Almaeneg Berlin.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Helke Sander nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Riders to The Sea
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Brian Desmond Hurst yw Riders to The Sea a gyhoeddwyd yn 1936. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Brian Desmond Hurst.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Sara Allgood. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Brian Desmond Hurst ar 12 Chwefror 1895 yn East Belfast a bu farw yn Llundain ar 5 Mehefin 1977.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Brian Desmond Hurst nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Crook, Cumbria
Pentref a phlwyf sifil yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Crook. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Westmorland a Furness.
Edward Hughes (Y Dryw)
Bywgraffiad
Ganed Hughes yn Nannerch, Sir y Fflint, yn 1772. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Yr Iesu, Rhydychen. Gwasanaethodd yn y fyddin fel caplan am rai blynyddoedd. Penodwyd ef yn rheithor Llanddulas ond symudodd wedyn i wasanaethu ym Modfari, lle y bu am 32 o flynyddoedd hyd ei farwolaeth yn 1850. Bu farw ym Modfari ar 11 Chwefror 1850, ac fe'i claddwyd yno ar 15 Chwefror 1850.
Coleg y Brenin, Caergrawnt
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Caergrawnt yw Coleg y Brenin (Saesneg: King’s College).
Hanes
Ffurfiwyd y coleg gan Harri VI, brenin Lloegr ym 1441. Tarfwyd ar ei gynlluniau adeiladu mawreddog gan Ryfeloedd y Rhosynnau, ac ni chwblhawyd y cynllun tan 1544 dan nawdd Harri VIII.
Partneriaeth Masnach a Buddsoddiad TrawsIwerydd
bawd|450px|Yr [[Undeb Ewropeaidd (gwyrdd) a'r Unol Daleithiau America (oren) ar fap o'r byd.]]
Helena-West Helena, Arkansas
Dinas yn, yn nhalaith Arkansas, yw .
Partneriaeth Masnach a Buddsoddiad TrawsIwerydd
Cytundeb a fwriedir rhwng yr Undeb Ewropeaidd ac Unol Daleithiau America yw TTIP neu Partneriaeth Masnachu a Buddsoddi Trawsiwerydd (Saesneg: Transatlantic Trade and Investment Partnership. Mae'r rheiny sydd y tu ôl i'r cytundeb yn hawlio y gwnaiff wella'r hinsawdd diwydiannol a masnachol ar bob ochr, ond mynn eraill y gwnaiff gynyddu pwerau corfforaethau mawr ar draul pobl gyffredin a hawliau gwledydd bychain i reoli eu hunain.
Helena-West Helena, Arkansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Helena-West Helena, gan gynnwys:
Partneriaeth Masnach a Buddsoddiad TrawsIwerydd
Barn UDA yw fod y cytundeb hwn yn dilyn esiampl cytundeb TTIP (Traws-Gefnfor Tawel, neu Trans-Pacific Partnership. Yn Ionawr 2015 cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd fras olwg dros y cytundeb.
Y bwriad gwreiddiol oedd arwyddo'r cytundeb cyn diwedd 2014, ond newidiwyd y dyddiad hwn i rywbryd yn ystod 2015.
Eiddo deallusol
Ym Mawrth 2013 daeth nifer o ymgyrchwyr at ei gilydd gan gyhoeddi datganiad ar y cyd a oedd yn galw ar y partneriaid negydu (UDA a'r UE) i drafod y cytundeb yng Nghyngres yr Unol Daleithiau a Senedd Ewrop yn ogystal ag yn llywodraethau'r gwledydd unigol a fforymau agored eraill yn hytrach nag yn guddiedig rhwng drysau clo. Argymhellwyd na ddylai eiddo deallusol fod yn rhan o'r cytundeb hwn.
Sofraniaeth
Mae ISDS (Investor-state dispute settlement) yn offeryn cyfreithiol sy'n caniatáu buddsoddwr i ddod ag achos yn erbyn gwladwriaeth ble sefydlwyd (neu leolwyd) y buddsoddiad, ac sy'n analluogi gwladwriaeth y buddsoddwr i wneud affliw o ddim i'w hatal. Yn Rhagfyr 2013 daeth dros 200 o gyrff amgylcheddol, undebau llafur ac eraill at ei gilydd a chyhoeddwyd llythyr agored yn galw am gladdu'r ISDS a'i hepgor o unrhyw drafodaethau pellach. Mynegwyd y pryder mai 'stryd unffordd' oedd yr ISDS: "...a one-way street by which corporations can challenge government policies, but neither governments nor individuals are granted any comparable rights to hold corporations accountable".
Mynegwyd fod posib i'r cytundeb masnachu gael ei ddefnyddio i bwrpas amgenach, ac y gellid ei gamddehongli mewn modd dichellgar, yn enwedig y cymal sy'n amddiffyn buddsoddwr ar drael gwladwriaeth fechan.
Yn Rhagfyr 2013 rhybuddiodd Martti Koskenniemi, Athro prifysgol ym Mhrifysgol Helsinki fod y cynllun yn peryglu sofraniaeth y gwladwriaethau sy'n ei arwyddo. Rhagwelai y gallai cnewyllyn bychan o gyfreithwyr (ee yn UDA) gamddefnyddio eu grym gan erlyn cwmni un o'r gwledydd Ewropeaidd ar eu telerau nhw (yr UDA), gan hepgor deddfau lleol y wlad (ee yr Eidal neu Gymru).
Cymru
Y blaid cyntaf yng Nghymru i wyntyllu'r cytundeb yma oedd Plaid Cymru pan basiwyd polisi ganddynt yn eu cynhadledd yn 2004, a nododd 'Gallai’r gwasanaethau cyhoeddus, cynnyrch bwyd o ansawdd uchel, diogelu cwsmeriaid a safonau lles gael eu dal mewn ras i’r gwaelod. Byddau’r setliad Anghydfod Buddsoddwr-Wladwriaeth (ISDS) yn caniatáu i gwmnïau i erlyn llywodraethau sydd yn mynd yn groes i'r cytundeb. Gallai hyn olygu mwy o breifateiddio a llai o bŵer i lywodraethau. Geilw’r Gynhadledd ar yr Undeb Ewropeaidd i atal yr holl drafodaethau, i gyhoeddi eu mandad trafod ac i ganiatáu archwiliad priodol o'r cytundeb gan Senedd Ewrop, Seneddau Cenedlaethol a Chynulliad Cenedlaethol Cymru. Dyma'r unig ffordd y gallwn asesu a yw'r gytundeb hon yn wirioneddol er budd cenedlaethol Cymru.'