cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Almaeneg
Hanes
Dros gyfnod, yn enwedig yn sgil y Diwygiad Protestannaidd, fe ymdreiddiodd Uchel Almaeneg drwy ogledd yr Almaen hefyd, fel iaith ysgolion a materion swyddogol, ar draul y tafodieithoedd Isel Almaeneg (neu Isalmaeneg), sef Plattdeutsch, Niedersächsisch, a Niederfränkisch. Ond cyn hynny, yn ystod y cyfnod pan oedd y Cynghrair Hanseatig ar ei anterth (yn ystod y 14eg a'r 15g) defnyddid Isel Almaeneg fel iaith gyffredin (neu lingua franca) o amgylch moroedd y Gogledd a'r Baltig. Mae Iseldireg hithau yn dafodiaith o'r Isel Almaeneg.
Atrebates
200px|bawd|Gâl Llwyth Celtaidd a drigai yng ngogledd Gâl oedd yr Atrebates. Roedd ganddynt diriogaeth yn ardal Artois (gogledd Ffrainc). Daw'r enw o'r gair Galeg tybiedig *Ad-trebates, yn ôl pob tebyg, sy'n golygu "ymsefydlwyr". Rhywbryd yn y ganrif 1af CC ymsefydlodd nifer o'r Atrebates yn ne-orllewin Prydain.
Almaeneg
Hanes
Cyfieithodd Martin Luther y Testament Newydd ym 1521 a'r Hen Destament ym 1534 i Uchel Almaeneg Diweddar (Neuhochdeutsch) ysgrifenedig, iaith a oedd bryd hynny yn dal i ddatblygu. Oherwydd pwysigrwydd crefyddol Luther a'i Feibl fe ymdreiddiodd yr iaith a ddefnyddiodd, oedd â blas Almaeneg Canol Dwyreiniol (Ostmitteldeutsch) iddi, drwy genedlaethau lawer. O edrych yn ôl, fe welir fod cyfraniad Luther i ddatblygiad iaith ysgrifenedig safonol wedi cael ei orbwysleisio am hir amser. Ers y 14g bu eisoes ddatblygiad graddol a lledaeniad yn nefnydd iaith ysgrifenedig wedi ei safoni rhwng y rhanbarthau, a elwid yn Uchel Almaeneg Diweddar Cynnar (Frühneuhochdeutsch). Roedd Beibl Luther felly yn adeiladu ar seiliau a osodwyd gan lenorion cynharach. Pan gyhoeddwyd y Beibl gyntaf cafodd rhestr o eiriau ei hatodi oedd yn trosi geiriau anghyfarwydd i eiriau'r dafodiaith leol, pob ardal â'i rhestr ei hun. Parhawyd i ddatblygu iaith safonol ac erbyn yr 17g yr oedd datblygiad iaith ysgrifenedig safonol yn gyflawn.
Atrebates
Prifddinas y llwyth yng Ngâl oedd Nemetacum. Pan oresgynwyd yr Atrebates gan luoedd Rhufeinig Iwl Cesar yn OC 57, sefydlwyd tref garsiwn a chanolfan weinyddol Atrebatum, sy'n dwyn eu henw, ar safle tref hanesyddol Arras (département Pas-de-Calais).
Sevenoaks (etholaeth seneddol)
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw Sevenoaks. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.
Almaeneg
Hanes
Yn lle mabwysiadu teip Rhufeinig tueddai'r Almaen i lynu wrth deip llythyren-ddu, yn arbennig yr amrywiadau Almaenig schwabacher a fraktur arni, ac erbyn y 18g daethpwyd i ystyried llythyren ddu, a ddefnyddiwyd gan Luther a Dürer, fel symbol o'r hunaniaeth Almaenig. Ar y dechrau fe gefnogodd y Natsïaid lythyren ddu yn hytrach na Rhufeinig, a ddefnyddiwyd i gryn raddau hefyd (yn arbennig ar gyfer llyfrau â chylchrediad rhyngwladol megis gweithiau gwyddonol; Rhufeinig a ddefnyddid ar deipiaduron), ond yn ystod yr Ail Ryfel Byd gyda golwg ar draarglwyddiaethu'r byd fe wnaethon nhw wahardd llythyren ddu gan ddisgrifio schwabacher yn gwbl gyfeiliornus fel teip Iddewig.bawd|Rhifyn cyntaf y Neue Zürcher Zeitung mewn teip llythyren ddu 'Fraktur'. Erbyn heddiw dim ond yn achlysurol i gyfleu naws hynafol, er enghraifft mewn hysbysebion, y defnyddir llythyren ddu, sy'n dal i fod â chynodiadau Natsïaidd.
Arferid dysgu plant ysgol sut i ysgrifennu'r llaw Rufeinig a'r llaw Othig redegog kurrentschrift at ei gilydd. Cafwyd ymgyrch aflwyddiannus ar ddechrau'r 20g i beidio â dysgu plant ysgol i sgrifennu'r llaw kurrentschrift, a oedd yn arbennig i'r Almaen, gan ddysgu'r llaw Rufeinig yn unig iddynt. Yna ordeiniwyd i bawb ysgrifennu'r llaw Rufeinig gan y Natsïaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd a dyna fu diwedd defnydd cyffredinol kurrentschrift.
Sevenoaks (etholaeth seneddol)
Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.
Almaeneg
Hanes
Cyhoeddodd Johann Christoph Adelung y geiriadur Almaeneg swmpus cyntaf yn 1781. Dechreuodd Jacob a Wilhelm Grimm y gwaith o gyhoeddi geiriadur cynhwysfawr ym 1852, gwaith nas cwblhawyd hyd 1961. Mae'r gwaith o ddiwygio'r geiriadur hwn yn mynd rhagddo.
Fe safonwyd fwyfwy ar orgraff yr Almaeneg yn ystod y 19ed ganrif. Cafwyd cam ymlaen tuag at safoni Almaeneg ysgrifenedig ym 1880 pan gyhoeddwyd Orthographischen Wörterbuch der deutschen Sprache (Geiriadur Almaeneg Orgraffyddol) gan Konrad Duden. Diwygiwyd rhyw ychydig ar hwn erbyn 1901, pan gyhoeddwyd canllawiau Almaeneg ysgrifenedig ar gyfer sefydliadau cyhoeddus. Dim ond ym 1996 y diwygiwyd orgraff yr Almaeneg unwaith eto.
Mae diwygiad sillafu 1996 yn bwnc llosg. Mae'r sillafiad diwygiedig wedi ei ddysgu mewn ysgolion ers 1996 ond heb ei dderbyn gan bawb eto, e.e. rhai papurau newydd. Mae'r newidiadau eisoes wedi eu derbyn a'u gweithredu yn ymarferol mewn llawer o wledydd Almaeneg ei hiaith. Ers 1 Awst 2005 mae'n rhaid i bawb yn yr Almaen ddefnyddio'r sillafiad diwygiedig heblaw am ddwy ardal nad ydynt wedi derbyn y sillafiad diwygiedig.
Ehangodd defnydd Uchel Almaeneg gyda thwf yr Ymerodraeth Habsbwrg. Hi oedd iaith y canolfannau gweinyddol a masnachol ar draws y tiroedd Habsbwrg hyd at ganol y 19eg ganrif, e.e. ym Mhrâg a Bwdapest, ond nid pob tref Habsbwrg a siaradai Almaeneg, e.e. arhosodd Milan yn Eidaleg ei hiaith.
Defnydd Almaeneg fel iaith swyddogol
Mae rheolau arbennig ar gyfer y lleiafrifoedd sy'n siarad Daneg yn Schleswig-Holstein a'r Sorbeg yn Brandenburg a Sacsoni, ac ar gyfer siaradwyr Isel Almaeneg yn rhanbarthau gogleddol yr Almaen.
Yn Awstria Almaeneg yw iaith swyddogol y wlad. Mae Croateg a Slofeneg hefyd yn ieithoedd swyddogol yn y rhanbarthau lle mae'r lleiafrifoedd hynny'n byw.
Almaeneg yw un o 20 iaith swyddogol yr Undeb Ewropeaidd ac un o ieithoedd gwaith y Cenhedloedd Unedig.
Gwledydd lle y siaredir Almaeneg
300px|dde|bawd|Parth yr Almaeneg ers yr Ail Ryfel Byd. Gelwir y ffin rhwng y rhanbarthau melyn (Isel Almaeneg) a glas (Canol Almaeneg) yn llinell Benrather. Gelwir y ffin rhwng y rhanbarthau glas a brown (Uwch Almaeneg) yn llinell Speyerer.
Yn iaith swyddogol ymhlith ieithoedd eraill
Ffugdybiad yw hi bod Almaeneg ymron â chael lle iaith swyddogol yn UDA.
Yn iaith leiafrifol
bawd|330px|Cymunedau Almaeneg ar hyd a lled y byd
Yn ail iaith
Mae llawer dros y byd yn dysgu Almaeneg fel ail iaith mewn ysgolion. Yn Ewrop Almaeneg sydd wedi lledaenu'r fwyaf ac eithrio'r Saesneg. Honna 38% o ddinasyddion Ewrop (heblaw am siaradwyr Almaeneg fel mamiaith) eu bod yn gallu cynnal sgwrs yn Almaeneg. Ceir niferoedd sylweddol o ddysgwyr Almaeneg yn yr Iseldiroedd, Sgandinafia, o amgylch y môr Baltig, Slofenia, Croatia, Gwlad Pwyl, Japan, Bosnia-Hertsegofina, ardaloedd Rwmanaidd y Swistir, Serbia, Hwngari, Montenegro, Macedonia a Bwlgaria. Yn rhai o'r gwledydd hyn Almaeneg yw'r iaith dramor gyntaf a ddysgir yn yr ysgolion, o flaen Saesneg. Yn Belarws hefyd dysgir Almaeneg yn aml mewn ysgolion. Mewn rhannau o ddwyrain Ewrop hybir dysgu Almaeneg gan ei bod yn bosibl derbyn telediad Almaeneg trwy gebl neu oddi ar loeren. Mewn gwledydd eraill, e.e. Ffrainc ac UDA, mae Almaeneg yn colli tir i'r Sbaeneg.
Yn ôl ymholiad y Ständigen Arbeitsgruppe Deutsch als Fremdsprache (Pwyllgor Gwaith Almaeneg fel Ail Iaith) sydd yn perthyn i Swyddfa Dramor yr Almaen a Sefydliad Goethe, ymhlith cyrff eraill, roedd y niferoedd mwyaf o ddysgwyr Almaeneg yn 2000 i'w cael yn y gwledydd canlynol:
Erbyn heddiw Almaeneg yw'r iaith a ddefnyddir amlaf ar y rhyngrwyd ac eithrio'r Saesneg. Mae mwy nag 8% o dudalennau'r rhyngrwyd yn Almaeneg.
Fel creoliaith
Yn sgil gwladychu datblygodd yr iaith 'Unserdeutsch' yn yr ynysoedd a elwir heddiw yn Brydain Newydd Dwyreiniol. Erbyn hyn mae'r iaith hon ymron â diflannu gan fod mwyafrif y siaradwyr wedi mudo oddi yno. Heblaw hyn mae rhyw 150 o eiriau Almaeneg eu tarddiad i'w cael yn iaith Tok Pisin Papua Gini Newydd o'r cyfnod pan cafwyd trefedigaeth Gini Newydd Almaenig cyn y Rhyfel Byd Cyntaf.
Yr Wyddor Almaeneg
Mae'r wyddor Almaeneg yn cynnwys 26 llythyren.
Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gf, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz
Cyflwr (Fall)
Mae enwau Almaeneg naill ai yn wrywaidd, yn fenywaidd neu yn ddiryw.
Caiff lluosogion eu creu mewn nifer o ffyrdd:
Fel arfer defnyddir y fannod benodol die yn y lluosog ac felly mewn ffordd mae'r lluosog yn ymddwyn fel pedwerydd cenedl.
Mae gan Almaeneg bedwar cyflwr, er enghraifft:
Trefn geiriau (Wortstellung)
Mae trefn y geiriau yn Almaeneg yn cynnig nifer o broblemau i ddysgwr sydd â Saesneg, Cymraeg neu'r ieithoedd Romáwns fel eu mamiaith.
Mae yna reolau caeth yn pennu trefn y berfau: Mit meinem Bruder gehe ich in den Park. (Gyda fy mrawd, af i'r parc.) Ich werde in der Schule singen. (Byddaf yn canu yn yr ysgol.) Ich denke, dass wir die Arbeit machen müssen. (Rwy'n credu bod rhaid i ni wneud y gwaith.) Da du die Arbeit gemacht hast, sehe ich dich morgen. (Gan dy fod wedi gwneud y gwaith, wela i di yfory.)
Mae disgrifiadau berfenwol yn dilyn y drefn, amser + dull + lle: Ich will Montag mit meinem Vater in dem Haus reden. (Rwy eisiau siarad gyda fy nhad yn y tŷ ar Ddydd Llun.)
Der Hund beißt den Mann a Den Mann beißt der Hund
Oakland, Maryland
Tref yn, yn nhalaith Maryland, yw .
Almaeneg
Iaith lafar a thafodieithoedd Almaeneg
Nid oes ynganiad Almaeneg safonol cyffelyb i ynganiad Saesneg y BBC. Yn ystod y 19eg ganrif bu ehangu mawr ar addysg a hynny trwy gyfrwng Uchel Almaeneg. Wrth geisio ynganu geiriau Uchel Almaeneg fe ffurfiwyd iaith lafar tra gwahanol yn y wahanol ranbarthau, yn gymysgedd o Uchel Almaeneg a thafodiaith wreiddiol yr ardal.
Oakland, Maryland
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Oakland, gan gynnwys:
Almaeneg
Iaith lafar a thafodieithoedd Almaeneg
Ers canol yr 20g mae'r wahanol ieithoedd llafar hyn wedi ymdreiddio tafodieithoedd traddodiadol. Fe fydd siaradwyr yn addasu eu hiaith i fod yn fwy neu yn llai tafodieithol yn ôl y galw. Ar y teledu a'r radio fe glywch y cyflwynwyr gan amlaf yn siarad Uchel Almaeneg ond gydag acen ranbarthol. Ond nid acen yw'r unig wahaniaeth rhwng yr ieithoedd llafar gan fod geirfa a chystrawen hefyd yn amrywio o un ardal i'r llall, yn enwedig rhwng gwledydd am fod pob gwlad â'i diwylliant â'i gweinyddiaeth ei hun ac yn bathu termau newydd, gwahanol i'w gilydd. Erbyn hyn ceir rhai dinasoedd yn yr Almaen ac Awstria lle mae'r dafodiaith draddodiadol wedi diflannu'n gyfan gwbl. Fe erys digon o wahaniaeth rhwng y tafodieithoedd a siaredir heddiw trwy'r tiroedd Almaenig fel bod angen is-deitlau Uchel Almaeneg ar rai ffilmiau tafodieithol o'r gwahanol ranbarthau. Mater o raid yw defnyddio Uchel Almaeneg pan fydd rhywrai sy'n hanu o ranbarthau pellenig am gael sgwrs. Mae Almaeneg y Swistir yn anodd iawn i'w deall gan Almaenwyr ac felly hefyd y tafodieithoedd Isel Almaeneg.
Le Avventure Di Pinocchio
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Giuseppe Zacconi yw Le Avventure Di Pinocchio a gyhoeddwyd yn 1947. Fe'i cynhyrchwyd gan Giuseppe Pagliarini yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Giancarlo Fusco a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alessandro Cicognini.
Almaeneg
Iaith lafar a thafodieithoedd Almaeneg
Bu ymdrechion i ffurfio iaith lafar safonol yn seiliedig ar Uchel Almaeneg tua diwedd y 19eg ganrif i'w defnyddio yn y theatr yn bennaf. Cyhoeddwyd canllawiau 'Ynganiad Almaeneg ar gyfer y llwyfan' ym 1898. Roedd ynganiad y geiriau yn gyfaddawd rhwng ynganiad y gwahanol ranbarthau ond yn ymdebygu fwyaf i ynganiad Gogledd yr Almaen. Gan fod pobl o Ogledd yr Almaen yn siarad tafodieithoedd Isel Almaeneg a oedd mor wahanol i Uchel Almaeneg, pan aethant ati i ddysgu Uchel Almaeneg roedd fel petai eu bod yn dysgu iaith wahanol. Dyfeisiasant ynganiad yn ôl y llythrennau ysgrifenedig yn hytrach na dilyn patrwm eu tafodiaith eu hunain.
Le Avventure Di Pinocchio
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Vittorio Gassman, Riccardo Billi, Luigi Pavese, Dante Maggio, Erminio Spalla a Mariella Lotti. Mae'r ffilm Le Avventure Di Pinocchio yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Almaeneg
Iaith lafar a thafodieithoedd Almaeneg
Bu feirniadu ar 'iaith y llwyfan' fod ei sain yn annaturiol, ac aflwyddiannus fu'r ymdrech i ehangu'r defnydd o'r iaith hon tu allan i'r theatr. Ond pan aethpwyd ati i ysgrifennu canllawiau ynganu ar gyfer dysgwyr dilynwyd yr un trywydd â 'iaith y llwyfan' trwy gyfaddawdu rhwng y gwahanol ranbarthau ond gyda dylanwad cryf iaith y Gogledd. Gelwir hon yn Ynganiad Safonol er nad yw'n perthyn yn union gywir i neb o blith Almaenwyr.
Le Avventure Di Pinocchio
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Out of the Past sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Golygwyd y ffilm gan Mario Serandrei sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, Le avventure di Pinocchio, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Carlo Collodi a gyhoeddwyd yn 1883.
Almaeneg
Iaith lafar a thafodieithoedd Almaeneg
bawd|chwith|350px|Tafodieithoedd Almaeneg ers 1945
Le Avventure Di Pinocchio
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuseppe Zacconi ar 1 Ionawr 1910 yn Viareggio a bu farw yn yr un ardal ar 22 Rhagfyr 1982. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 11 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Almaeneg
Iaith lafar a thafodieithoedd Almaeneg
Fe rennir y tafodieithoedd traddodiadol yn dair prif ran, sef Uwch Almaeneg (tua'r de), Almaeneg Canol (y deilliodd Uchel Almaeneg yn bennaf ohono) ac Isel Almaeneg (tua'r gogledd). Fesul cam y gwelir newidiadau wrth symud o un ardal i ardal gyfagos, gan gynnwys yr ymdoddiad ieithyddol o diroedd Almaeneg Canol i diroedd Isel Almaeneg. Mae'n bwnc llosg a ddylid ystyried Isel Almaeneg, sy'n cynnwys Iseldireg a Fflemeg, yn iaith ar wahân i Uchel Almaeneg. Mae rhanbarthau Hambwrg, Schleswig-Holstein, Niedersachsen, Mecklenburg-Vorpommern a Bremen wedi cael cydnabyddiaeth gan Gyngor Ewrop fod yr iaith Isel Almaeneg (sef y tafodieithoedd Nieder Sächsisch) yn iaith ranbarthol swyddogol. Fodd bynnag, y mae'n bosib mai marwolaeth fydd tynged yr Isel Almaeneg, serch yr ymdrechion gwleidyddol i'w harbed.
Yn hanesyddol mae pobl ardaloedd tafodieithol cyfagos Isel Almaeneg, o ogledd yr Almaen draw at wlad Belg a'r Iseldiroedd, yn deall ei gilydd. Yn ôl y diffiniad ieithyddiaeth felly maent yn perthyn i'r un teulu ieithyddol. Ond mae'r tafodieithoedd yn yr Iseldiroedd a'r Almaen yn tyfu fwyfwy ar wahân trwy fod ffin wleidyddol rhyngddynt. Hefyd mae llawer o'r tafodieithoedd Isel Almaeneg yn colli tir i Iseldireg neu Almaeneg Safonol, a rhai ohonynt bron â bod yn farw. Trwy'r broses hon gellir gweld ffin ieithyddol yn ymddangos rhwng Iseldireg ac Almaeneg.
Dylanwadau ieithoedd tramor ar Almaeneg
Gan fod siaradwyr Almaeneg yn byw yng Nghanolbarth Ewrop y mae Almaeneg wedi dylanwadu arni drwy'r canrifoedd gan ieithoedd eraill. Yn ystod yr Oesoedd Canol ac ynghynt cafwyd benthyg geiriau o'r Lladin yn bennaf. Benthycwyd geiriau o'r Lladin yn ymwneud â phensaernïaeth, crefydd, a rhyfela, ymhlith pynciau eraill, e.e. Fenster ‘ffenestr’, Keller ‘seler’, Karren ‘cert’, dominieren ‘goruchafu’, Kloster ‘mynachlog’. Cafwyd benthyg hefyd o'r Groeg ym meysydd crefydd, gwyddoniaeth, ac athroniaeth, e.e. Philiosphie ‘athroniaeth’, Physik ‘ffiseg’, Demokratie ‘democratiaeth’.
Yn ddiweddarach Ffrangeg oedd yr iaith fwyaf dylanwadol ar Almaeneg. Ffrangeg a siaredid mewn llawer lys wedi'r Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain, a ddaeth i ben ym 1648. Mae'n debyg bu afael gwell gan Dywysogion Prwsia ar Ffrangeg nag ar Almaeneg. Gan hynny codwyd geirfa helaeth yn ymwneud â byd y boneddigion o'r Ffrangeg, e.e. Boulevard ‘rhodfa’, Trottoir ‘palmant’, Konfitüre ‘jam’. Benthycwyd i raddau llai o'r ieithoedd Slafaidd, e.e. Grenze ‘ffin’, Pistole ‘llawddryll’, o'r Iddew-Almaeneg a Rotwelsch, e.e. meschugge ‘yn wirion bost’.
Gwelir dylanwad Arabeg ym meysydd masnach, botaneg, a meddygaeth, dylanwad oedd ar ei anterth yn ystod yr Oesoedd Canol, gan gynnwys adeg y croesgadau, e.e. Koffer (cist), Benzin (petrol), Limonade (lemonêd).
Ers canol yr 20g mae Saesneg wedi dylanwadu fwyfwy ar Almaeneg. Mae'r datblygiad hwn yn ddadleuol. Achwynir bod llawer o'r geiriau benthyg ffug-Saesneg, e.e. Handy (ffôn symudol) yn disodli geiriau cyfystyr Almaeneg sy'n bodoli eisoes neu y gellid fod wedi bathu geiriau â gwreiddiau Almaeneg. Erbyn hyn mae ffilmiau wedi eu trosleisio'n wael o'r Saesneg hefyd yn dylanwadu ar Almaeneg. Er mwyn cadw cydwefusiad ar ffilmiau Saesneg (ac oherwydd anwybodusrwydd) fe greir geiriau ac ymadroddion nad ydynt yn gyfarwydd yn Almaeneg ond sydd ar fyr dro yn ymgartrefu yn yr iaith lafar, e.e. Oh mein Gott am 'Oh my God' Saesneg, yn hytrach na'r ymadrodd draddodiadol Um Gottes Willen. Fe elwir yr iaith sydd yn gymysgedd o Almaeneg a Saesneg yn Denglish.
Mewn llawer o wledydd, e.e. Ffrainc a Gwlad yr Iâ, ceir ymdrechion gwleidyddol i arbed yr iaith frodorol rhag ymdreiddiad o du'r Saesneg. Nid felly y mae hyn yn yr Almaen am fod cymaint o ofn unrhyw bolisïau sy'n debyg i bolisïau'r Natsïaid. Mae eraill yn collfarnu ymdrechion o'r fath gan eu cyfrif yn buryddiaeth ieithyddol afiach.
Dylanwad Almaeneg ar ieithoedd eraill
Mae llawer o eiriau wedi eu benthyg o'r Almaeneg i ieithoedd eraill, gan gynnwys Saesneg. Tardda trwch y geiriau benthyg o ddyfeisiadau Almaenig, o adeg y rhyfeloedd byd, neu o'r ymfudwyr i UDA a siaradent Almaeneg neu Iddew-Almaeneg. Enghreifftiau o'r geiriau benthyg yma yw:
Llenyddiaeth Almaeneg
Mae'r Almaeneg ysgrifenedig gynharaf sydd wedi goroesi yn dyddio o'r 8g, ar ffurf llawysgrifau eglwysig a nodiadau ymyl y ddalen mewn llawysgrifau Lladin. Yng nghanol y 12g fe ledodd cwmpas llenyddiaith Almaeneg tu allan i'r byd eglwysig. Aethpwyd ati i ysgrifennu llawer o ganeuon a chwedlau o dan nawdd yr uchelwyr. Gwelir dylanwad Ffrengig ar lenyddiaeth yr Almaen yn dechrau'r adeg hon, dylanwad a fyddai'n parhau am ganrifoedd. Enghreifftiau o'r canu hwn yw Rolandslied (cân Roland), Tristan und Isolde (Tristan ac Esyllt), Parzival (Parsifal) a'r Nibelungenlied.
Le Avventure Di Pinocchio
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuseppe Zacconi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Almaeneg
Llenyddiaeth Almaeneg
Fel ag yn Gymraeg bu cyhoeddi'r Beibl yn Almaeneg, ym 1522 a 1534, yn garreg filltir bwysig yn natblygiad yr iaith safonol yn ogystal ag yn natblygiad yr Eglwys Gristnogol.
Bu'r Holocawst yn ysgogiad i lenyddiaeth a ffilmiau. Gellir enwi gwaith y beirdd Iddewig Paul Celan, yn arbennig ei gerdd enwog Todesfuge, a Nelly Sachs yn y cyswllt hwn. Datblygiad diweddar yw trafod dyddiau olaf y Trydydd Reich o safbwynt Hitler a'i staff yn y ffilm Der Untergang, ac yn y gyfres deledu Heimat dylunnir bywyd bob-dydd yn ystod yr 20g wrth i'r Almaenwyr geisio dod i delerau â'u hanes. Mae nifer o lyfrau Almaeneg wedi eu cyfieithu i'r Gymraeg.
Almaeneg mewn cerddoriaeth
Ar draws Ewrop, yn sgil y Diwygiad Protestannaidd, dechrewyd cyfansoddi cerddoriaeth grefyddol gan ddefnyddio testunau yn yr iaith leol yn hytrach na Lladin, e.e. gweithiau J.S. Bach ar ddechrau'r 18g. Yn ddiweddarach dechrewyd cyfansoddi cerddoriaeth glasurol ar bynciau seciwlar. Pan gyfansoddodd Mozart Die Zauberflöte (y Ffliwt Hud) ym 1791, Eidaleg oedd cyfrwng arferol operâu. Bwriad Mozart wrth ddefnyddio testun Almaeneg oedd apelio at werin Fienna yn ogystal â'r byddigion, gan fod yr opera yn ymdrin ag Urdd y Seiri Rhyddion, yr oedd Mozart yn aelod ohoni. Yn ystod y 19eg ganrif defnyddiwyd y chwedlau Almaeneg o'r Oesoedd Canol mewn operâu, gan gynnwys operâu Wagner. Bu cyfansoddwyr Almaeneg yn arloeswyr canu clasurol y 19eg ganrif a elwir heddiw yn ganu 'Lieder' (sef 'caneuon' yn Almaeneg). Yn eu plith roedd Franz Schubert, Robert Schumann, a Johannes Brahms.
Dysg Almaeneg
Tyfodd bri a dylanwad prifysgolion y gwledydd Almaeneg eu hiaith yn gyflym yn ystod y 19eg ganrif. Erbyn y 1870au roedd Almaeneg wedi disodli Lladin fel prif iaith addysg prifysgolion Ewrop. Câi Almaeneg ei defnyddio mewn meddygaeth yn nwyrain Asia yn hytrach na Lladin. Ym meysydd ieithyddiaeth, athroniaeth, hanes, a gwyddoniaeth, ymhlith eraill, yr oedd siaradwyr Almaeneg a phrifysgolion Almaenig ar flaen y gad academaidd. O'r herwydd ymddangosodd nifer fawr o weithiau pwysig y byd yn Almaeneg gan gynnwys:
Ffilm Almaeneg
Ymddangosodd y ffilm hir sain Almaeneg gyntaf ym 1929, sef Melodie der Welt (Cân y byd). Ymddangosodd ffilmiau sain Almaeneg byd-enwog yn ystod y cyfnod sain cynnar, gan gynnwys ffilm gyntaf Marlene Dietrich Der Blaue Engel (Yr angel glas – 1930), Berlin Alexanderplatz (1931), ac M (1931). Pan ddaeth y Natsïaid i rym, buan y collwyd gwneuthurwyr ffilm mwyaf dawnus yr Almaen. Cynhyrchwyd nifer fawr o ffilmiau Almaeneg yn ystod cyfnod y Natsïaid, gan fod y sinema yn hynod boblogaidd yn yr Almaen, serch neu yn hytrach oherwydd tlodi enbyd y bobl, ond prin yw'r ffilmiau y bernir eu bod yn bwysig erbyn heddiw. Wedi'r Ail Ryfel Byd cafwyd rhywfaint o adfywiad mewn ffilmiau Almaeneg eu hiaith, ond nid tan y 60au y cafodd sinema Almaeneg sylw rhyngwladol eto. Yn ystod y 70au y gwelwyd ffilmiau y Neues Deutsches Kino (y Sinema Almaenig Newydd) yn cael sylw a chlod beirniadol, yn eu plith Aguirre, der Zorn Gotte (Aguirre, digofaint Duw - 1972), Angst essen Seele auf (Ofn a lynca'r enaid – 1974) a Die Ehe der Maria Braun (Priodas Maria Braun – 1979). Yn ddiweddar iawn mae nifer o ffilmiau wedi ymddangos yn trin cyfnod y Natsïaid gan gynnwys Das Schreckliches Mädchen (Y ferch ddychrynllyd - 1989), Der Untergang (Y dymchwel - 2004), a Sophie Scholl – die Letzten Tage (Sophie Scholl – y dyddiau olaf - 2005).
Monkey On My Back
Ffilm ddrama am berson nodedig gan y cyfarwyddwr André de Toth yw Monkey On My Back a gyhoeddwyd yn 1957. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Anthony Veiller a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Paul Sawtell.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Scotty Beckett, Brad Harris, Jack Albertson, Snub Pollard, Cameron Mitchell, Franklyn Farnum, Martha Wentworth, Dianne Foster, Raymond Greenleaf, Vince Barnett, Chris Alcaide, Frances Morris, Frank Mills a George Eldredge. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1957. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Bridge on the River Kwai sy’n ffilm ryfel llawn propaganda a wnaed yn America-Lloegr, gan y cyfarwyddwr ffilm David Lean. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm André de Toth ar 15 Mai 1913 ym Makó a bu farw yn Burbank ar 17 Chwefror 2016. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1939 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd André de Toth nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Shûtai Okamura
Roedd Shûtai Okamura (1877 – 1947) yn fotanegydd nodedig a aned yn Japan.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Ffwythiant gwaith
Yn ffiseg cyflwr-solet, ffwythiant gwaith yw'r lleiafswm o waith thermodynamig (hy egni) sydd ei angen i symud electron o'r lefel Fermi (solid) i wactod sydd y tu allan i'r arwyneb solid. Hynny yw, yr egni sydd ei angen i echdynnu electron o solet.
Diffiniad
Mae'r ffwythiant gwaith
W
ar gyfer unrhyw arwyneb yn cael ei ddiffinio gan y gwahaniaeth ble mae
−e
yn cyfeirio at wefr yr electron,
ϕ
Aube
250px|bawd|Lleoliad Aube yn Ffrainc
Ffwythiant gwaith
Diffiniad
yw'r potensial electrostatig yn y gwactod ger yr arwyneb a
Hanasaari A
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Hannes Vartiainen a Pekka Veikkolainen yw Hanasaari A a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn y Ffindir.
Mae'r ffilm Hanasaari A yn 16 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hannes Vartiainen ar 1 Ionawr 1980.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hannes Vartiainen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Nadolig
bawd|de|Siôn Corn modern bawd|de|Paentiad o enedigaeth Crist, gan [[Bronzino]] Gŵyl Gristnogol flynyddol yw'r Nadolig, sy'n dathlu genedigaeth Iesu Grist. Mae nifer o arferion yn gysylltiedig â'r Nadolig, sydd wedi cael eu dylanwadu gan wyliau cynharach y gaeaf megis y gwyliau Celtaidd. Mae'r dyddiad yn ben-blwydd traddodiadol Crist, er nad yw'n cael ei ystyried i fod yn wir ddyddiad ei ben-blwydd. Yn draddodiadol, mae'r gelynnen yn chwarae rhan amlwg dros yr ŵyl, a hefyd wasanaeth y plygain ac ymweliad Siôn Corn. Hefyd mae plant yn cymryd rhan mewn sioeau Nadolig.
Hanes y Nadolig
Yn y rhan fwyaf o wledydd y byd, dethlir y Nadolig ar y 25 Rhagfyr. Yr enw a roddir i'r diwrnod o'i flaen yw Noswyl y Nadolig (24 Rhagfyr). Yng Ngwledydd Prydain a nifer o wledydd y Gymanwlad dethlir Gŵyl San Steffan ar y diwrnod canlynol, 26 Rhagfyr: Gŵyl San Steffan yw'r enw ar y diwrnod yng Nghymru ac mewn nifer o wledydd Catholig, a Boxing Day yw'r enw yn Saesneg. Mae hon yn ŵyl y banc yn y Deyrnas Unedig (sy'n cynnwys Gogledd Iwerddon). Mae Eglwys Apostolaidd Armenia yn dathlu'r Nadolig ar 6 Ionawr tra bod rhai Eglwysi Uniongred Dwyreiniol hynafol yn ei ddathlu ar 7 Ionawr, y dyddiad yn ôl Calendr Gregori sy'n cyfateb i'r 25 Rhagfyr yng Nghalendr Julian.
Ffwythiant gwaith
Diffiniad
EF
Nadolig
Hanes y Nadolig
Yn dilyn tröedigaeth yr Eingl-Sacsoniaid yn Lloegr o'u hamldduwiaeth frodorol (ffurf ar grefydd y Germaniaid paganaidd) yn gynnar yn y 7g, gelwyd y Nadolig yn geol yn Lloegr, sy'n dod o'r gair Germaneg am ŵyl yr heuldro cyn-Gristnogol a oedd yn disgyn ar yr un diwrnod. O'r gair geol daw'r gair Saesneg presennol, Yule. Mae nifer o arferion a gysylltir â'r Nadolig cyfoes yn tarddu o arferion y paganiaid Almaenaidd.
Ffwythiant gwaith
Diffiniad
yw'r lefel Fermi (potensial electrstatig yr electronau) y tu fewn i'r deunydd. Mae'r term
−eϕ
yn cyfeirio at egni'r electron pan fo'n llonydd yn y gwactod ger yr arwyneb. H.y. mae'r ffwythiant gwaith yn cael ei ddiffinio fel y gwaith thermodynamig sydd ei angen i symud electron o'r deunydd i gyflwr llonydd yn y gwactod ger yr arwyneb.
Nadolig
Traddodiadau modern
Gwelwyd y craceri Nadolig am y tro cyntaf ym 1847 pan gawsant eu dyfeisio gan Tom Smith, prentis cyfreithiwr. Ychwanegodd y stribed o solpitar ym 1860. Dydy'r goeden Nadolig ("draddodiadol") ddim yn hen iawn, Albert, gŵr y Frenhines Victoria, ddaeth â hi i wledydd Prydain. J. Glyn Davies sy'n gyfrifol am fathu'r enw Cymraeg Siôn Corn, sef Santa Clôs a oedd yn ddatblygiad ei hun ar draddodiad Seisnig, Father Christmas.
Aube
Un o départements Ffrainc, yng ngogledd-ddwyrain y wlad, yw Aube. Ei phrifddinas weinyddol yw Troyes. Mae Aube yn gorwedd i'r dwyrain o ddinas Paris ac yn ffinio â départements Haute-Marne, Côte-D'Or, Yonne, Seine-et-Marne, a Marne. Gorwedd yn rhanbarth Champagne-Ardenne. Rhed Afon Aube trwyddo.
Saith Rhyfeddod Cymru
Rhigwm Saesneg gan awdur anhysbys yw Saith Rhyfeddod Cymru (Saesneg: The Seven Wonders of Wales). Credir i'r pennill gael ei llunio ddiwedd y 18g neu'n gynnar yn y ganrif ganlynol. Mae'r awdur yn anhysbys, ond mae'n debyg iddo gael ei lunio naill ai gan ymwelydd ar adeg pan oedd teithio yng Nghymru - yn arbennig yn y gogledd - yn dechrau dod yn boblogaidd neu gan rywun lleol fel ymateb i hynny. Gan fod y "rhyfeddodau" i gyd yn gorwedd yn y gogledd-ddwyrain, ac eithrio'r Wyddfa, gellid tybio mai brodor o'r ardal honno oedd yr awdur. Pwy bynnag ydoedd, ymddengys nad oedd yn hoff o bobl ar yr Wyddfa: cyfeirir at "Snowdon's mountain without its people" yn yr ail linell.
Dyma'r rhyfeddodau:
Aube
Mae'r prif drefi yn cynnwys:
Nadolig
Traddodiadau modern
Mae traddodiadau cyfoes wedi datblygu i gynnwys presebau, tinsel a choed Nadolig plastig, cyfnewid cardiau ac anrhegion, ac ymweliad Siôn Corn ar Noswyl neu fore'r Nadolig.
Daeth yr hosan i Wledydd Prydain am y tro cyntaf yn y 19g gan addasu'r arfer Americanaidd o roi esgidiau allan i Sant Nicolas.
Y Nadolig yng Nghymru
Mae cryn dipyn o draddodiadau Nadoligaidd a Chalan sy'n unigryw i Gymru. Fe eglurant isod.
Symbolau
de|100px|bawd|Dail a ffrwyth y gelynnen (Ilex aquifolium, celynnen Ewropeaidd). Tan yn ddiweddar, celyn yn unig a ddefnyddiwyd i harddu'r tŷ: cangen braff wedi'i gosod ger y lle tân. Ni roddid fawr o anrhegion oddigerth i oren neu afal, efallai. Ond mae gwreiddiau'r uchelwydd yn ddwfn yng nghredoau'r derwyddon; arferid ei dorri gyda chryman aur a'i ddefnyddio mewn diod a defodau.
Y Fari Lwyd
de|100px|bawd|Pobl ymgynnull yn [[Rhuthun, tua adeg y Nadolig er mwyn tywys Y Fari Lwyd o gwmpas rhai o dai'r ardal.]] Traddodiad unigryw a hynafol iawn yng Nghymru ydy'r Fari Lwyd, traddodiad sy'n parhau hyd heddiw rhwng y Nadolig a Nos Ystwyll, ond sy'n tarddu efallai o draddodiadau am y dduwies Geltaidd Epona (Rhiannon yn y traddodiad Cymreig). Penglog ceffyl o dan gynfas, wedi'i addurno â chlychau yw'r Fari Lwyd. Roedd gwaseila yn rhan o'r hwyl – sef mynd â ffiol yn llawn cwrw a sbeis o dŷ i dŷ.
Hela'r dryw
de|100px|bawd|Y dryw (Troglodytes troglodytes). Hyd at ryw ganrif yn ôl, ar Nos Ystwyll (y 6ed o Ionawr - deuddeg diwrnod wedi dydd Nadolig a diwedd yr ŵyl) arferid hela'r dryw, sy'n aderyn bach, cyflym â chân uchel, brysur ganddo. Byddai'r dryw yn cael ei ladd, ei addurno, a'i roi mewn 'tŷ' neu flwch bychan. Byddai grŵp o ddynion wedyn yn cludo'r tŷ o gwmpas y pentref, a byddai trigolion y pentref yn rhoi arian iddynt am y fraint o gael cipolwg ar yr aderyn bach.
Wrth gwrs mae'r arferiad hwn wedi dod i ben ers tro, ac nid oes llawer o arwyddocâd i Nos Ystwyll yng Nghymru bellach.
Gwneud cyflaith
Roedd nosweithiau gwneud cyflaith yn ddigwyddiadau cymdeithasol a arferai ddigwydd ar noswyl Nadolig cyn y gwasanaeth Plygain. Defnyddiwyd y cyfleth i ragweld pwy fyddai rhywun yn ei briodi drwy ollwng darnau o'r taffi poeth i mewn i ddŵr oer a gweld pa lythyren a ffurfiai. Nodai hyn llythyren cyntaf enw'r person.
Dorien van Diemen
Arlunydd benywaidd o'r Iseldiroedd yw Dorien van Diemen (29 Gorffennaf 1969).
Manacin corunfflam
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Manacin corunfflam (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: manacinod corunfflam) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Heterocercus linteatus; yr enw Saesneg arno yw Flame-crowned manakin. Mae'n perthyn i deulu'r Manacinod (Lladin: Pipridae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Dorien van Diemen
Fe'i ganed yn Amsterdam a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd ym Mrenhiniaeth yr Iseldiroedd.
Manacin corunfflam
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn H. linteatus, sef enw'r rhywogaeth.
Dorien van Diemen
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Manacin corunfflam
Teulu
Mae'r manacin corunfflam yn perthyn i deulu'r Manacinod (Lladin: Pipridae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Cytsain drwynol
Mewn seineg, cytsain stop yw cytsain drwynol lle y mae'r llwybr lleisiol yn cael ei rwystro er mwyn atal llif yr anadl, a'r daflod feddal yn cael ei gollwng gan adael i'r anadl ddianc trwy'r trwyn. Gellir rhwystro'r anadl â'r tafod neu â'r gwefusau. Mae cytseiniaid ffrwydrol yn cyferbynnu â chytseiniaid ffrwydrol lle y mae rhwystr i'r llwybr lleisiol ond nid yw'r anadl yn llifo trwy'r trwyn.
Ceir y cytseiniaid trwynol canlynol yn yr Wyddor Seinegol Ryngwladol (IPA):
The Magic and Mystery of Sable Island
Ffilm ddogfen llawn antur gan y cyfarwyddwyr William Barton a Gary Jobson yw The Magic and Mystery of Sable Island a gyhoeddwyd yn 2016.
Arras
270px|bawd|Y Petite place yng nghanol Arras
The Magic and Mystery of Sable Island
Mae'r ffilm The Magic and Mystery of Sable Island yn 44 munud o hyd.
Arras
Tref a chymuned yng ngogledd Ffrainc sy'n brifddinas weinyddol département Pas-de-Calais yw Arras (Iseldireg: Atrecht). Sonir am Aras yng ngwaith Guto'r Glyn. Er ei bod yn ganolfan hanesyddol hen ranbarth Artois, siaredir tafodiaith Picard yno. Yn wahanol i'r rheol gyffredin yn Ffrangeg, yngenir yr "s" derfynol.
The Magic and Mystery of Sable Island
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Arras
Sefydlwyd Arras gan llwyth Celtaidd yr Atrebates ac yn nes ymlaen daeth yn dref garsiwn Rufeinig dan yr enw Atrebatum. Fe'i lleolir yn Artois, a fu yn dalaith o'r Iseldiroedd am gyfnod. Am ganrifoedd ymladdai Ffrainc a'r Iseldiroedd dros ei meddiant a newidiodd ddwylo sawl gwaith cyn dod yn rhan o Ffrainc ar ddiwedd yr 17g. Roedd Arras yn dwyn cysylltiad â masnach Fflandrys a daeth yn enwog erbyn diwedd yr Oesoedd Canol am ei brodwaith gwlân arbennig a allforid ledled Ewrop. Defnyddir y term arras o hyd am frodweithiau o safon uchel.
The Magic and Mystery of Sable Island
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Barton nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Arras
Arwyddwyd cytundeb Undeb Atrecht (Undeb Arras) yma yn Ionawr 1579. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd Arras yn gorwedd yn agos i'r ffrynt ac ymladdwyd Brwydr Arras yno ac yn y cyffiniau. Dioddefodd ddifrod sylweddol mewn canlyniad. Yn yr Ail Ryfel Byd yn ystod Goresgyniad Ffrainc (Mai 1940), ymladdwyd frwydr fawr arall yno.
Crug Carn Wen
Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM111. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.
Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.
Crugiau crynion gerllaw
Ceir crugiau crynion eraill gerllaw:
Gweler hefyd
Crugiau eraill gerllaw: Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:
Gorsaf reilffordd Heol Caverswall
bawd|chwith|260px bawd|260px Mae Gorsaf reilffordd Heol Caverswall yn orsaf ar Reilffordd Foxfield, rheilffordd dreftadaeth yn Swydd Stafford. Mae’r orsaf yn bencadlys i’r rheilffordd, ac mae amgueddfa, tafarn a chaffi yno. Cynhelir clwb gwerin yn y caffi’n fisol.
Strangeways Here We Come
Ffilm gomedi yw Strangeways Here We Come a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Lloegr. Lleolwyd y stori yn Lloegr. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
C'mon Reff!
Hunangofiant gan Gwyn Pierce Owen yw C'mon Reff!. Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol yn y gyfres Cyfres y Cewri a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Hunangofiant Gwyn Pierce Owen, ffermwr a phrifathro, gŵr busnes a dyfarnwr pêl-droed mewn cynghreiriau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol. 33 o ffotograffau du-a-gwyn.
Botwm Crys yn cadw lle
Jared Harris
Actor Seisnig yw Jared Francis Harris (ganwyd 24 Awst 1961), sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Lane Pryce ar y gyfres ddrama Mad Men ar AMC, David Robert Jones ar y gyfres ffuglen wyddonol Fringe ar Fox, ac fel y Brenin George VI yn The Crown ar Netflix. Mae hefyd wedi actio rhannau cefnogol sylweddol mewn ffilmiau fel The Curious Case of Benjamin Button (2008), Sherlock Holmes: A Game of Shadows (2011), Lincoln (2012) ac Allied (2016).
Bywyd cynnar
Ganwyd Harris yn Llundain, yn un o dri o feibion i'r actor Gwyddelig Richard Harris, a'i wraig gyntaf, yr actores Gymreig Elizabeth Rees-Williams. Ei frawd iau yw'r actor Jamie Harris, a'i frawd hŷn yw'r cyfarwyddwr Damian Harris, a'i ddad-cu ar ochr ei fam oedd y gwleidydd David Rees-Williams, Barwn 1st Ogwr.
Enillodd Harris radd BFA gradd o Brifysgol Duke yn 1983.
Gyrfa
Cychwynnodd Harris ei yrfa ffilm fel cyfarwyddwr ffilm nodwedd heb ei orffen o'r enw Darkmoor yn 1983 ar gyfer cwmni Prifysgol Duke, Freewater Films. Ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm fel actor oedd yn The Rachel Papers yn 1989. Bu'n chwarae rôl yr Will Robinson hen yn yr addasiad ffilm o'r gyfres deledu Lost in Space. Chwaraeodd Harris rannau  Dr. Charles Ashford ynResident Evil: Apocalypse, Benmont Tench yn ffilm Jim Jarmusch, Dead Man, a cymeriad doppelgänger Kenneth Branagh yn How to Kill Your Neighbors Dog.
Mae rhannau nodedig arall yn cynnwys y Brenin Harri VIII yn addasiad ffilm gyntaf o'r nofel The Other Boleyn Girl. Mae hefyd wedi portreadu Andy Warhol yn I Shot Andy Warhol, a John Lennon yn y ffilm deledu Two of Us. Ym 1998 chwaraeodd Vladimir yn y ffilm ddrama gomedi du Happiness a ysgrifennwyd ac a gyfarwyddwyd gan Todd Solondz. Chwaraeodd y cymeriad surbwch Capten Anderson yn addasiad BBC2 o To the Ends of the Earth; Mac McGrath yn y ffilm Mr. Deeds; Eamon Quinn ar gyfres FX The Riches; a David Robert Jones ar Fringe. Un o'i rannau ffilm fwy diweddar oedd Ulysses S. Grant yn Lincoln a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Chwaraeodd Lane Pryce yn Mad Men o 2009 hyd 2012 a dychwelodd i'r gyfres i gyfarwyddo pennod 11 o gyfres 7, a ddarlledodd yn 2015. Mae hefyd wedi portreadu Brenin George VI yn mhenodau cynnar o The Crown.
Bywyd personol
Priododd Harris ei wraig gyntaf Jacqueline Goldenberg yn 1989; gan ysgaru yn y 1990au cynnar. Ar 16 Gorffennaf 2005, priododd yr actores Emilia Fox, merch yr actorion Edward Fox a Joanna David, gan gychwyn y broses ysgaru yn Ionawr 2009; gyda'r ysgariad yn derfynol ym Mehefin 2010. Yna priododd Allegra Riggio, cynllunydd goleuo a chyflwynydd teledu, ar 9 Tachwedd 2013.
Pen-y-gaer, Caerhun
250px|bawd|Safle Pen-y-gaer o'r gogledd Bryngaer o Oes yr Haearn gerllaw pentref Llanbedr-y-Cennin yng nghymuned Caerhun, Sir Conwy yw Pen-y-gaer neu Pen y Gaer. Cyfeirnod OS: SH750693.
Disgrifiad
Saif y fryngaer ar fryn ar lechweddau isaf y Carneddau, uwchben ac i'r gorllewin o'r pentref. Mae ganddi amddiffynfeydd cryfion, yn arbennig ar yr ochrau gorllewinol a deheuol, lle maent yn drifflyg. Nodwedd arbennig y fryngaer hon yw presenoldeb chevaux de frise, meini wedi ei gosod o flaen yr amddiffynfeydd yn y fath fodd ag i faglu ymosodwyr sy'n rhedeg tuag atynt.
Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CN023. Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.
Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwyr gael mantais milwrol. Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.
TGFBI
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn TGFBI yw TGFBI a elwir hefyd yn Transforming growth factor-beta-induced protein ig-h3 a Transforming growth factor beta induced (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 5, band 5q31.1.
Lepa Parada
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ljuba Tadić, Milan Gutović, Pavle Vujisić, Miodrag Petrović Čkalja, Sofija Perić Nešić, Milica Kljaić-Radaković, Rade Kojadinović a Dobrila Šokica.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Patton sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 750 o ffilmiau Serbeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
White Colne
Pentref a phlwyf sifil yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy White Colne. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Braintree.
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 501.
Gwersi Rwsiaidd
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Andrei Nekrasov a Olga Konskaya yw Gwersi Rwsiaidd a gyhoeddwyd yn 2009. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Russian Lessons ac fe'i cynhyrchwyd gan Olga Konskaya a Torstein Grude yn Norwy, Rwsia a Georgia; y cwmni cynhyrchu oedd Piraya Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwseg a Georgeg a hynny gan Olga Konskaya.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Angela Merkel a Dmitry Medvedev. Mae'r ffilm Gwersi Rwsiaidd yn 111 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrei Nekrasov ar 26 Chwefror 1958 yn St Petersburg. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul> Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Paris.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrei Nekrasov nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tir Verdronken
Ffilm ddogfen yw Tir Verdronken a gyhoeddwyd yn 1981. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Verdronken Land ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Iseldireg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1981. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raiders of the Lost Ark sef ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Iseldireg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Unexpected Father
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Thornton Freeland yw The Unexpected Father a gyhoeddwyd yn 1932. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Slim Summerville. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1932. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Tarzan The Ape Man ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Thornton Freeland nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Paganiaeth
Addasiad Cristnogol o'r gair Iddewig "Cenhedlig" yw'r term pagan, ac o ganlyniad mae tuedd Abrahamig cynhenid ganddo, yn ogystal â chynodiadau pejoratif ymysg monotheistiaid. Oherwydd ei hystyron ansicr, amrywiol, mae ethnolegwyr yn tueddu osgoi'r term "paganiaeth" wrth gyfeirio at ffeithiau hanesyddol neu draddodiadol - mae'n well defnyddio categorïau mwy trachywir megis amldduwiaeth, siamanaeth, pantheistiaeth, neu animistiaeth.
Gwêl yr hanesydd Dr John Davies gysylltiad rhwng y gair â'r ardal honno yng nghanolbarth Cymru, "Powys". Dywed, "Mae'n debygol bod perthynas rhwng y gair pagus a'r enw "Powys"; maent yn gytras felly â'r gair "pagan". Credir mai cnewyllyn teyrnas Powys oedd pagus neu gefn gwlad teyrnas y Cornovii ac i Bowys ehangu i gynnwys y diriogaeth honno..."
Haute-Marne
250px|bawd|Lleoliad Haute-Marne yn Ffrainc
Bluternte. Der Mensch Als Rohstoffquelle
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Hanns Christoph Koch a Maurice Eberl-Rothe yw 'Bluternte. Der Mensch Als Rohstoffquelle' a gyhoeddwyd yn 1984. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Haute-Marne
Mae'r prif drefi yn cynnwys:
Bluternte. Der Mensch Als Rohstoffquelle
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1984. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Terminator sef ffilm apocolyptaidd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hanns Christoph Koch nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ceiling Zero
Ffilm ddrama llawn antur gan y cyfarwyddwr Howard Hawks yw Ceiling Zero a gyhoeddwyd yn 1936. Fe'i cynhyrchwyd gan Jack Warner a Hal B. Wallis yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Frank Wead a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bernhard Kaun.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw James Cagney, Henry Wadsworth Longfellow, June Travis, Addison Richards, Wild Bill Elliott, Barton MacLane, Stuart Erwin, Isabel Jewell, Pat O'Brien, Garry Owen a Harold Miller. Mae'r ffilm Ceiling Zero yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1936. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Anthony Adverse sef ffilm Americanaidd hanesyddol, epig gan Mervyn LeRoy. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Arthur Edeson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan William Holmes sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard Hawks ar 30 Mai 1896 yn Elkhart County a bu farw yn Palm Springs ar 15 Ionawr 2013. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1916 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Peirianneg Prifysgol Cornell.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard Hawks nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Richmond, Virginia
Dinas annibynnol a phrifddinas talaith Virginia, Unol Daleithiau America yw .
Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y ddinas yw ; mewn cymhariaeth, roedd poblogaeth Gwynedd yn 2011 yn 121,874.
Ashford (etholaeth seneddol)
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw Ashford. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.
Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.
Biografisch Portaal van Nederland
Bywgraffiadur ar-lein o bobl hanesyddol yr Iseldiroedd yw'r Biografisch Portaal van Nederland ("Porth Bywgraffiadol yr Iseldireodd"). Lansiwyd y wefan, sy'n gydweithrediad gan ddeg sefydliad diwylliannol a gwyddonol, ar 17 Chwefror 2010 â gwybodaeth am dros 40,000 o bobl hanesyddol. Mae'r ffigwr hwn bellach wedi dyblu i dros 80,000.
Cymathiad
Math o gyfnewid seinegol lle mae sain yn newid i fod yn debycach i sain arall yn ei gyd-destun yw cymathiad.
Gelwir cymathiad lle mae sain yn dylanwadu ar sain ddilynol yn gymathiad blaen. Enghraifft o gymathiad blaen yn y Gymraeg yw simme a glywir ar lafar yn y gorllewin am simne. Yma mae'r m wedi troi'r n sy'n ei dilyn yn m hefyd.
Gelwir cymathiad lle mae sain yn dylanwadu ar sain flaenorol yn gymathiad ôl. Enghraifft o gymathiad ôl yn y Gymraeg yw tac-cu, a glywir yn aml am tad-cu yn y de. Yma mae'r c yn y cu wedi troi'r d ar ddiwedd tad yn c; mae hwn yn gymathiad llwyr. Mae campunt, a glywir yn gyffredin ar lafar am canpunt, yn enghraifft o gymathiad ôl rhannol. Yma mae'r p yn punt wedi dylanwadu ar y llythyren n flaenorol a'i thynnu yn nes at ei sain ei hun, drwy ei throi yn m. Enghraifft o gymathiad ôl sy'n effeithio ar lafariaid yw bwgwth am bygwth.
Cemais (cantref yn Nyfed)
Cantref yn nheyrnasoedd Dyfed a Deheubarth yn yr Oesoedd Canol oedd Cemais. Fe'i lleolir yng ngogledd-ddwyrain y Sir Benfro bresennol gyda mynyddoedd Y Preseli yn asgwrn cefn iddo yn y de.
Ymestynnai o gyffiniau Aberteifi heddiw hyd arfordir gogledd Penfro i ffinio â chantref Pebidiog yn y gorllewin; dynodai Afon Gwaun y ffin. Yn y de rhannai ffin â chantref Daugleddau tra yn y dwyrain ffiniai â San Clêr a chwmwd annibynnol Emlyn. Fe'i ymrennid yn ddau gwmwd Uwch Nyfer ac Is Nyfer gan Afon Nyfer.