cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cân i Gymru
Hanes
Yn wahanol i'r mwyafrif o gystadlaethau canu yn Ewrop, pwysleisir cyfansoddwr y gân yn hytrach na'r perfformiwr.
Crynodeb o'r rhaglenni
Mae nifer o gyfansoddwyr wedi bod yn fuddugol mwy nag unwaith, gan gynnwys Arfon Wyn. Ymhlith y caneuon poblogaidd a ddaeth yn ail yn y gystadleuaeth y mae Gwin Beaujolais (cân).
Y goreuon, yn ôl gwylwyr S4C, 2016
Ym Mawrth 2016 cynhaliodd S4C bleidlais o'r holl enillwyr ers 1982, a'r 7 uchaf oedd:
bawd|chwith|Y grŵp gwerin '[[Cilmeri (grŵp gwerin)|Cilmeri' yn perfformio yng nghystadleuaeth Cân i Gymru yn 1975. Daethant yn ail i'r grwp Brân a gannodd 'Caledfwlch'. Yn y llun: Elwyn Rowlands, Robin Owain a Huw Roberts.]]
Perempuan Dalam Pasungan
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ismail Soebardjo yw Perempuan Dalam Pasungan a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd yn Indonesia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Indoneseg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Empire Strikes Back sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Indoneseg wedi gweld golau dydd.
Cân i Gymru
Dychan
Mae'r gystadleuaeth wedi bod yn destun dychan ar hyd y blynyddoedd. Ar gyfer Cân i Gymru 2019 cafwyd sgetch ddychan gan DJ Bry ar sianel ar-lein Hansh S4C, "Tips Bry ar Shwt i Ennill Cân i Gymru".
Twitter
Mae sylwadau o gefnogaeth, anghytuno a dychan ar y sioe ar Twitter yn boblogaidd iawn adeg darllediad y rhaglen yn fyw ar S4C. Mae'r hashnod #CiG2019 (neu'r flwyddyn gyfredol) yn 'trendio' ar Twitter ar draws Brydain adeg cyfnod y darllediad byw.
Sport Club Corinthians Paulista
Lleolir Clwb Chwaraeon Corinthaidd Paulista, (a adnabyddir yn aml fel Timão), yn ninas São Paulo, yn Brasil ac maen nhw'n chwarae pêl droed yng nghyngrair uchaf Brasil, sef y Brasileirão. Sefydlwyd y clwb ar 1 Medi 1910. Yn 2000 cymerodd y Corinthiaid ran yng nghwpan clybiau'r byd ym Mrasil, hefyd enillodd y clwb y gwpan cyfandirol ar ôl maeddu clwb Vasco da Gama.
Brave (ffilm 2012)
Ffilm Disney-Pixar am geir animeiddiedig yw Brave (2012).
Sport Club Corinthians Paulista
Anrhydeddau
2000 1990, 1998, 1999, 2005, 2011 1995, 2002, 2009 1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003 e 2009
Druim Fada
Mae Druim Fada yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Shiel i Loch Hourn a Loch Quoich yn Ucheldir yr Alban;. Ceir carnedd ar y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham, Graham ac HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Exile in Sarajevo
Ffilm ddogfen yw Exile in Sarajevo a gyhoeddwyd yn 1998. Fe'i cynhyrchwyd yn Awstralia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Mae'r ffilm Exile in Sarajevo yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1998. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saving Private Ryan sef ffilm ryfel gan Steven Spielberg a enillod 5 Oscar. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Radio Glangwili
bawd|250px|Sulwyn Thomas- Llywydd bawd|200px|dde|Gwirfoddolwyr o [[Ysgol Gyfun Bro Myrddin, Chwefror 2009]] Gorsaf Radio Ysbyty Cyffredinol Caerfyrddin yw Radio Glangwili. Rhedir yr orsaf gan wirfoddolwyr lleol. Mae'r orsaf yn darlledu ar 87.7FM o gwmpas Ysbyty Glangwili, Caerfyrddin, 24 awr y dydd, 7 diwrnod yr wythnos.
Ar Ddydd Nadolig 1972, aeth Radio Glangwili yn fyw ar yr awyr gyda'i darllediad swyddogol cyntaf i gleifion a staff Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru. Darlledu o ystafell, a adnabuwyd fel "y cwpwrdd ysgubellau" a leolwyd yn agos i ward Teifi. Roedd y rhaglen gyntaf 2 awr yma yn cynnwys cyfweliadau a cheisiadau gyda chleifion trwy'r ysbyty.
Dathliadau 40 mlynedd
Dathlodd Radio Glangwili 40 mlynedd o ddarlledu ar Ddydd Nadolig 2012. Fel rhan o'r dathliadau, bu'r orsaf yn darlledu rhaglenni allanol o dref Caerfyrddin. Dyma'r tro cyntaf erioed i'r orsaf ddarlledu ar y we hefyd.
Parhaodd y dathliadau pan dorrodd yr orsaf eu record eu hunain ym mis Ebrill 2013 ar gyfer y darllediad hiraf di-dor cyfrwng Cymraeg erioed. Wyn Jones oedd yn dal y record yna - Record o 20 awr. Bu'r rhaglen yma dan ofal ei fab, Alun Jones a ddarlledodd am 24 gyfan yn ddi-dor gan gofi arian i'r orsaf.
Rhaglenni
Mae Radio Glangwili yn darlledu rhaglenni byw bob diwrnod ar wahan i ddydd Sadwrn a ddydd Sul. Pan na fydd rhaglen fyw, mae'r orsaf yn darlledu o system 24 awr.
Lovetime
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Howard M. Mitchell yw Lovetime a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1921. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Kid sef ffilm gomedi a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard M. Mitchell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
W. S. Jones
Awdur Cymraeg a oedd yn fwyaf adnabyddus fel creawdwr Ifas y Tryc, oedd William Samuel Jones, a ysgrifennodd dan y ffugenw W.S. Jones neu Wil Sam (28 Mai 1920 – 15 Tachwedd 2007).
Bywyd a gwaith
Ganed ef yn Llanystumdwy, a bu'n byw yn Eifionydd ar hyd ei oes. Bu’n gweithio fel peiriannydd cyn agor modurdy ei hun yn Llanystumdwy. Dechreuodd ysgrifennu yn ddyn ifanc, ac yn ddiweddarach ysgrifennodd ddramâu i’w perfformio yn Theatr y Gegin, Cricieth. Pan ddaeth Theatr y Gegin i ben ym 1976, dechreuodd ysgrifennu ar gyfer radio a theledu, a chyn hir daeth yn awdur llawn amser. Daeth i amlygrwydd cenedlaethol fel creawdwr Ifans y Tryc, a chwaraeid gan yr actor Stewart Jones.
Roedd yn briod â Dora Ann Jones, a chawsant ddwy ferch.
James Idwal Jones
Roedd James Idwal Jones (30 Mehefin 1900 – 18 Hydref 1982) yn brifathro ac yn wleidydd Plaid Lafur Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Wrecsam.
Cwm-Rhyd-y-Rhosyn
bawd|275px|Clawr Cwm-Rhyd-y-Rhosyn 2.
James Idwal Jones
Cefndir
chwith|bawd|Mrs Jones, Ponciau, Rhosllannerchrugog, Mam [[Thomas William Jones|T. W. Jones, AS ac Idwal Jones, AS (5471095372)]] Ganwyd Jones yn y Ponciau yn fab i James Jones, glöwr ac Elizabeth (née Bowyer), ei wraig. Roedd AS Meirionydd, T. W. Jones, Arglwydd Maelor yn frawd hŷn iddo. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Rhiwabon, bu'n ddisgybl athro yn Ysgol Genedlaethol y Bers ym 1918 cyn cymhwyso fel athro trwyddedig yng Ngholeg y Normal, Bangor. Ym 1936 enillodd gradd BSc (Econ) fel efrydydd allanol ym Mhrifysgol Llundain.
Cwm-Rhyd-y-Rhosyn
Man dychmygol a grewyd gan y cantorion Dafydd Iwan ac Edward Morus Jones yw Cwm-Rhyd-y-Rhosyn. Gwnaed rhaglenni plant gan y BBC yn seiliedig ar y dyffryn dychmygol a'r cymeriadau sy'n byw ynddi o'r enw Cwm Rhyd y Rhosyn.
James Idwal Jones
Gyrfa
Dechreuodd gweithio fel athro ym 1922 gan weithio mewn nifer o ysgolion yn ardal Wrecsam megis yr Holt, Pen y Cae ac Ysgol Uwchradd Fodern y Grango, Rhosllannerchrugog lle cafodd ei benodi'n brifathro ym 1938.
Yn ogystal â bod yn athro roedd Jones hefyd yn Gweinidog lleyg ar Gapel Calfaria'r Bedyddwyr Albanaidd, y Rhos gan gael ei ordeinio ym 1924, parhaodd gyda'i ddyletswyddau fel gweinidog trwy gydol ei yrfa seneddol.
Gyrfa Wleidyddol
Safodd Jones yn etholaeth Dinbych yn enw'r Blaid Lafur yn etholiad cyffredinol 1951 yn aflwyddiannus. Dewiswyd ef fel ymgeisydd Llafur etholaeth Wrecsam ar gyfer isetholiad a achoswyd drwy farwolaeth yr AS Llafur Robert Richards ar ddiwedd 1954 gan ddod yn fuddugol a chadw'r sedd o 1955 hyd ei ymddeoliad o'r senedd ym 1970. Gwasanaethodd fel Cadeirydd y Blaid Seneddol Gymreig (pwyllgor o holl ASau Cymru) ym 1957-1958, ac yn gadeirydd Grŵp Llafur Cymru ym 1960-1961; bu'n aelod o'r pwyllgor seneddol ar ddiwygio cyfraith etholiadol ym 1965 a arweiniodd at Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1969 a newidiodd yr oedran bleidleisio o 21 i 18 mlwydd oed, er bod Jones ei hun wedi siarad yn erbyn gostwng yr oedran yn y Senedd.
Fel ei frawd ystyrid J Idwal Jones yn un o griw "cenedlaetholgar" Y Blaid Lafur Seneddol ynghyd â Goronwy Roberts, Cledwyn Hughes, Jim Griffiths ac ati, er hynny fu'n galw am ymddiswyddiad Huw T. Edwards o'r Blaid Lafur am feirniadu Hugh Gaitskell am ei ddiffyg cefnogaeth i ddatganoli Gymreig a'r Iaith Gymraeg ac yn ystod isetholiad 1955 ysgrifennodd lythyr i'r Daily Post i ddweud nad oedd yn gweld manteision Senedd i Gymru.
Cafodd trychineb glofa Gresffordd effaith mawr ar Jones gan iddo golli nifer o gydnabod, gan gynnwys rhai o'i gyn disgyblion yn y danchwa. Credai mai'r ffordd orau o amddiffyn y bobl rhag y fath erchylltra oedd datblygu diwydiannau amgen mwy diogel a bu'n weithgar yn ceisio denu diwydiannau newydd i ardal Wrecsam. Cafodd ei feirniadu gan rhai aelodau o'r Blaid Lafur ac Undeb y Glowyr am beidio gwneud digon i amddiffyn maes glo Gogledd Cymru a bu ymgais aflwyddiannus i'w ddad-ddewis fel yr ymgeisydd cyn etholiad 1966. Ymddeolodd o'r Senedd ar adeg etholiad 1970.
Bywyd Personol
Priododd Catherine Humphreys ym 1931 bu iddynt un mab ac un ferch, bu farw'r ferch yn ifanc. Roedd y teulu'n byw yn y Ponciau yn y tŷ drws nesaf i'w brawd.
Roedd Jones yn ffotograffydd ac arlunydd amatur, gan gael ei ddisgrifio gan yr AS Ceidwadol Geraint Morgan fel yr arlunydd amatur gorau yn Nhŷ'r Cyffredin. Cyflwynwyd un o'i luniau Yr Afon Artro i'r Swyddfa Gymreig ym 1965, mae copi o'r llun i'w gweld ar wefan Casgliad Celf y llywodraeth. Bu'n llywydd y pwyllgor celf ar adeg ymweliad yr Eisteddfod Genedlaethol i Rhos ym 1945 a chafodd ei urddo i'r wisg wen yng Ngorsedd y Beirdd.
Bu farw yn ei gartref yn y Rhos ym 1982 a chladdwyd ei weddillion ym mynwent y pentref.
Cwm-Rhyd-y-Rhosyn
Rhyddhawyd y casgliad gwreiddiol o 35 o ganeuon i blant gan Sain (Recordiau) (Sain SCD2090) yn 1994 a daeth ail gasgliad o stabl yr un cwmni yn 2004 (Sain SCD2452).
Dyluniwyd y clawr gan y Cen Cartŵn Williams.
Argia plana
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Argia plana sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Argia.
Ptolemi XII Auletes
bawd|320px|Ptolemi XII yn taro ei elynion. Cerflun ar deml [[Edfu]]
Brenin yr Aifft o 80 CC hyd 58 CC ac eto o 55 CC hyd ei farwolaeth yn 51 CC oedd Ptolemi XII Auletes neu Ptolemi Neos Dionysos Theos Philopator Theos Philadelphos (Groeg: (117 CC - 51 CC). Roedd yn aelod o frenhinllin y Ptolemïaid ac yn ddisgynnydd i Ptolemi I Soter. Mae'r llysenw "Auletes" yn golygu "y ffliwtydd".
Daeth Ptolemi XII i'r orsedd yn 80 CC wedi i Ptolemi XI gael ei ladd gan dyrfa oherwydd iddo lofruddio ei gyd-deyrn Berenice III. Dilynodd bolisi o gyfeillgarwch a Gweriniaeth Rhufain. Yn 58 CC. fei' gorfodwyd i ffoi i Rufain, ac olynwyd ef gan ei ferch Berenice IV. Llwyddodd i adennill ei orsedd trwy dalu 10,000 talent i Aulus Gabinius i ymosod ar yr Aifft, a diorseddu a dienyddio Berenice.
Ychydig cyn ei farwolaeth, gwnaeth ei ferch, Cleopatra VII yn gyd-deyrn.
Norbury, Swydd Gaer
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Norbury. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.
Un viaje de locos
Ffilm ar gerddoriaeth yw Un viaje de locos a gyhoeddwyd yn 1974. Fe’i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Gorllewin Fflandrys
Un o ddeg talaith Gwlad Belg yw talaith Gorllewin Fflandrys (Iseldireg: West-Vlaanderen). Hi yw'r dalaith fwyaf gorllewinol yn rhanbarth Fflandrys yng ngogledd y wlad, a'r unig taleith yng Ngwlad Belg sydd ar yr arfordir. Mae'n ffinio â Ffrainc yn y gorllewin, ac â'r Iseldiroedd yn y dwyrain. Y brifddinas yw Brugge, ac ymhlith y dinasoedd eraill mae Kortrijk, Oostende, a Roeselare; mae Oostende a Zeebrugge yn borthladdoedd pwysig.
Lucienne Bisson
Arlunydd benywaidd a anwyd ym Mharis, Ffrainc oedd Lucienne Bisson (1880 – 1939).
Un viaje de locos
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather Part II sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Lucienne Bisson
Enw'i thad oedd Pierre-Auguste Renoir a'i mam oedd Frédérique Vallet-Bisson.Roedd Jean Renoir yn frawd iddi.
Gorllewin Fflandrys
bawd|canol|240px|Lleoliad talaith Gorllewin Fflandrys yng Ngwlad Belg
Mae gan y dalaith arwynebedd o 3,144 km², y fwyaf o daleithiau Fflandrys, a phoblogaeth o 1,130,040. Fel pob taleith Fflandrys, Iseldireg yw'r unig iaith swyddogol; siaredir y dafodiaith Fflemeg Orllewinol yn bur gyffredin.
David Foster Wallace
Nofelydd, traethodydd, ac awdur straeon byrion o Americanwr oedd David Foster Wallace (21 Chwefror 1962 – 12 Medi 2008) oedd hefyd yn athro yng Ngholeg Pomona yn Claremont, California. Ystyrir ei nofel Infinite Jest yn gampwaith. Bu farw trwy hunanladdiad yn 2008.
Un viaje de locos
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Wondrous Oblivion
Ffilm drama-gomedi am chwaraeon gan y cyfarwyddwr Paul Morrison yw Wondrous Oblivion a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Delroy Lindo a Sam Smith. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Paul Morrison ar 1 Ionawr 1944 yn Llundain.
The Mexican Suitcase
Ffilm ddogfen yw The Mexican Suitcase a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Wondrous Oblivion
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paul Morrison nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Mexican Suitcase
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper.
Wondrous Oblivion
Cyfeiriadau
o'r Deyrnas Gyfunol]]
La Venenosa
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Miguel Morayta yw La Venenosa a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Juan Ehlert.
The Mexican Suitcase
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
La Venenosa
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mariano Vidal Molina, Dora Baret, Ana Luisa Peluffo, Ramón Gay, Fernando Soto, Francisco Audenino, Jorge Salcedo, Mario Baroffio, Margarita Corona, Adelaida Soler, Héctor Armendáriz, Fina Basser a Nicolás Taricano. Mae'r ffilm La Venenosa yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Vertigo sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Humberto Peruzzi oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
557
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au
552 553 554 555 556 - 557 - 558 559 560 561 562
La Venenosa
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Miguel Morayta nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pennar Davies: Y Dyn a'i Waith
Gwerthfawrogiad o fywyd a gwaith llenyddol y bardd Pennar Davies gan Huw Ethall yw Pennar Davies: Y Dyn a'i Waith. Cofiant Pennar Davies yw'r llyfr. Eisteddfod Genedlaethol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Gwerthfawrogiad o fywyd a gwaith llenyddol y gwrthrych.
Botwm Crys yn cadw lle
Riverdale, Iowa
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Riverdale, gan gynnwys:
Wieder Aufgerollt: Der Nürnberger Prozeß
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Podmaniczky Félix yw Wieder Aufgerollt: Der Nürnberger Prozeß a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Vertigo sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Podmaniczky Félix ar 14 Ionawr 1914 yn Budapest a bu farw ym München ar 27 Rhagfyr 1978.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Podmaniczky Félix nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sergeant Murphy
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr B. Reeves Eason yw Sergeant Murphy a gyhoeddwyd yn 1938. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Sy Bartlett a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Howard Jackson.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1938. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Bringing Up Baby sef ffilm gomedi Americanaidd gan Howard Hawks. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Ted McCord oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm B Reeves Eason ar 2 Hydref 1886 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Sherman Oaks ar 16 Medi 2000. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1914 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd B. Reeves Eason nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Bishop's Tachbrook
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Bishop's Tachbrook. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Warwick. mae'n ffinio â threfi Warwick a Whitnash, sydd i'r gogledd.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,724.
Man's Size
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Howard M. Mitchell yw Man's Size a gyhoeddwyd yn 1923. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1923. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Safety Last! sef ffilm gomedi o Costa Rica ac UDA gan Fred C. Newmeyer a Sam Taylor. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard M Mitchell ar 11 Rhagfyr 1883 yn Pittsburgh a bu farw yn Hollywood ar 16 Mawrth 1968. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1910 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard M. Mitchell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Aids: What Do We Tell Our Children?
Ffilm addysgol yw Aids: What Do We Tell Our Children? a gyhoeddwyd yn 1987.
Mae'r ffilm Aids: What Do We Tell Our Children? yn 20 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1987. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Last Emperor sef ffilm gan Bernardo Bertolucci.
We Shall See
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Quentin Lawrence yw We Shall See a gyhoeddwyd yn 1964. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Aids: What Do We Tell Our Children?
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
We Shall See
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1964. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Dr. Strangelove sef ffilm gomedi ddu sy’n dychanu'r Rhyfel Oer a’r gwrthdaro niwclear rhwng yr Undeb Sofietaidd a'r Unol Daleithiau. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Quentin Lawrence ar 6 Tachwedd 1920 yn Gravesend a bu farw yn Halifax ar 28 Mai 1940.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Quentin Lawrence nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dik Trom
Ffilm deuluol gan y cyfarwyddwr Arne Toonen yw Dik Trom a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Lleolwyd y stori yn yr Iseldiroedd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Iseldireg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Iseldireg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arne Toonen ar 9 Ionawr 1975 yn Noord-Brabant.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arne Toonen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Argia pocomana
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Argia pocomana sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Argia.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Reichsführer-SS
bawd|250px|Heinrich Himmler yn 1936.
Troellwr gwinau
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Troellwr gwinau (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: troellwyr gwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Caprimulgus badius; yr enw Saesneg arno yw Yucatan tawny-collared nightjar. Mae'n perthyn i deulu'r Troellwyr (Lladin: Caprimulgidae) sydd yn urdd y Caprimulgiformes.
Maria Padula
Fe'i ganed yn Montemurro a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Eidal.
Reichsführer-SS
Roedd Reichsführer-SS yn reng arbennig o'r SS a oedd yn bodoli rhwng 1925 a 1945. Reichsführer-SS oedd y teitl rhwng 1925 a 1933 ac, ar ôl 1934, daeth yn enw am y rheng uchaf o'r Schutzstaffel Almaeneg (SS).
Troellwr gwinau
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn C. badius, sef enw'r rhywogaeth.
Maria Padula
Bu farw yn Napoli.
Reichsführer-SS
Bu pum person yn dal y swydd i gyd:
Côr meibion Cwmbach
bawd|275px
Maria Padula
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Côr meibion Cwmbach
Côr a sefydlwyd yn 1921 yw Côr meibion Cwmbach sydd o ardal Cwm-bach, Rhondda Cynon Taf, nid nepell o Aberdâr.
Molly and I
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Howard M. Mitchell yw Molly and I a gyhoeddwyd yn 1920. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1920. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Cabinet of Dr. Caligari sef ffilm arswyd Almaeneg gan Robert Wiene.
Mick Hill
Chwaraewr pêl-droed oedd Michael Richard Hill (13 Rhagfyr 1947 — 23 Mehefin 2008).
Côr meibion Cwmbach
Fe'i ffurfiwyd yn wreiddiol i gystadlu yn yr eisteddfodau lleol ac yn Nhreorci yr enillwyd y gysatadleuaeth cyntaf, yn 1928, ac yna Caerdydd yn 1938 a Glyn Ebwy yn 1958. Mae'r côr hefyd wedi bod yn llwyddiannus mewn gwledydd eraill, gan gynnwys Gŵyl Limerick, Iwerddon yn 1996. Y flwyddyn ddilynol, teithiodd y côr i Eisteddfod Ryngwladol Roodeporte, Johannesburg,De Affrica a daethant yn ail yn y gystadleuaeth canu gwerin, allan o 17 o gorau.
Mae repertoir y côr ar y cyfan yn ganu corawl Cymreig, ac yn cynnwys clasuron megis 'Nidaros', 'Castilla' a 'Comrades in Arms'. Cenir hefyd gweithiau crefyddol fel 'Cherubini Requiem Mass'.
Kalk Din Jord
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Lennart Steen yw Kalk Din Jord a gyhoeddwyd yn 1978. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hugo Hutzelsider oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lennart Steen ar 20 Awst 1937.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lennart Steen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Molly and I
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard M Mitchell ar 11 Rhagfyr 1883 yn Pittsburgh a bu farw yn Hollywood ar 16 Mawrth 1968. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1910 ac mae ganddo o leiaf 28 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard M. Mitchell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Mae Cymdeithas Hanes y Tair Llan yn gymdeithas hanes yn Felinwnda, Llanwnda, ger Caernarfon, Gwynedd, ac maent yn cyfarfod ar yr ail nos Fawrth o’r mis, o fis Medi tan fis Mai.
Ffurfiwyd y gymdeithas wedi agor Canolfan Bro Llanwnda ym mis Medi 2006 pan gafwyd y syniad o greu cymdeithas hanes yn y Ganolfan. Trefnwyd cyfarfod y mis Tachwedd canlynol, i sefydlu’r gymdeithas yn ffurfiol, a chynhaliwyd y cyfarfod cyntaf ar y 9fed o Ionawr 2007.
Mae’r gymdeithas yn cyfarfod yn rheolaidd, gyda siaradwyr lleol, fel haneswyr o Brifysgol Bangor ac o’r tu allan i’r ardal. Bu ymgyrch ar y cychwyn i gasglu hen luniau lleol ac mae’r rhain i’w gweld ym mhob cyfarfod. Fe brynodd y gymdeithas recordiwr digidol er mwyn rhoi'r cyfle i aelodau allu mynd ati i gofnodi hanesion llafar.
Cyfeiria'r enw at yr hen dair plwyf lleol: Llandwrog, Llanfaglan a Llanwnda.
Isod ceir rai o hanesion yr ardal.
Rhan 1 o gofnodion Methusalem Jones, Bryn Goleu, Y Groeslon, a ysgrifennwyd tua diwedd yr 1920au (wedi ei nodi fel y'i ysgrifennwyd)
David Jones Bryngoleu oedd chwarelwr yn nyddiau cyntaf ei oes, ond pan fu farw ei dad gadawodd y chwarel, a sefydlodd i drin y tir gartref. Priododd gyda merch Tŷ Glas, Clynnog, ond ni fu eu arhosiad yn hir yn Bryngoleu, ymadawodd oddi yno i ffarm arall, ar y terfyn, o'r enw Felin Forgan.
Roedd yn gymeriad hynaws tawel, ân yn meddy ar wybodaeth pur eang, darllenai lawer iawn ar lyfrau ac yr oedd yn hoff iawn o farddoniaeth, ymdrechodd lawer i feistroli y cynganeddion, ond bu y mesurau caethion yn drech nag amynedd Dafydd. Dur Wyn ydoedd ei brif fardd ac yr oedd yn medru llawer o'i weithiau ar ei gof. Ymdrechodd ai holl egni gyda gwaith yr eglwys yn Mrynrodyn, bu yn arolygwr yr ysgol am dwy flynedd, a bu yn athraw ymdrechgar ar dosbarth yn y capel. Ni fu yn hir yn y Felin na thorrodd ei iechyd i lawr, cafodd ei gaethiwo am flwyddyn a hanner, a manteisiodd ar yr amser hwnnw i ddarllen, anadlodd ei olaf fun Ebrill 1af 1923, clydwyd ei weddillion i fonwent Brynrodyn gan dyrfa fawr, a dyma dystiolaeth gymwys iddo ef gan Cynderyn yn ei englyn beddargraff.
Mae un annwyl yma'n huno - aros
Mae hiraeth am dano.
Yn dawel gan flodeuo.
Llafuriai ef, gwellhau fro.
William Pritchard Hafod Ifan ydoedd fab Owen Pritchard. Bu ef ar y mor am gyfnod, fel yr helyw oi deulu, ond gweithiodd yr rhan fwyaf oi oes yn ngwaith llechi y Grafog. Roedd yn ddyn tawel ymroddgar iawn gyda gwaith yr eglwys ym mhob ran, yr oedd yn fardd a llenor gwych iawn, parod iawn fyddai awen ganddo at bob amgylchiad.
Aeth i shop John Jones Groeslon unwaith i brynu baco, ac wedi ymddiddan am gwrs o amser gyda John, pan oedd yn cychwyn allan gofynnodd John Jones “William dalais ti dŵad am y baco”, a dyma ei ateb mewn cwpled o gwydd,
Sion y post un tost wyt ti
Gym arian ar gamwri.
Dro arall bu ymrafael rhwng dau gymydog o'r ardal, a gwnaeth yntau gan i'r ornest, methais ai chael oi dechreu i'r diwedd, ond cefais ychydig linellau o honni:
Fe neidiau John y mudan
Ai ddyrnau megis ffyst
Gan daro bwli'r Rhafod
Yn sentan twll ei glyst.
Fe lamai bwli'r Rhafod
Fel milgi ar ei hynt.
Cyrheuddodd feudy'r Gerlan
Roedd yn amlwg mai'r mudan oedd y gorchfygwr. Gwnaeth lawer iawn o farddoniaeth, rhydd a chaeth, ond maent wedi myned ar ddisberod.
“Yr olaf or Baruniaid”, dyna fel yr edrychem ar y brawd Evans Jones y Dolydd, un o wyr cedyrn ac urddasol gyda'r achos yn Mrynrodyn, ymgododd i sefyllfa o ymddiried a defnyddioldeb mawr mewn byd ai eglwys, efe a adeiladodd capel Brynrodyn, ac amryw o rhai eraill. Bu yn golofn gref o nerth, ac arweiniad i'r eglwys am ﬂynyddoedd Lawer. Dyn oedd ef ar gair garwaf yn mlaen, ond yn meddu ar galon fawr.
Byddai plant yr eglwys yn lle myned i mewn i'w seddau pan ddeuent yno, yn rhedeg o ddrws i ddrws ac yn edrych drwy y ffenestr a dyna'r pechod mwyaf gan yr hen frawd, llawer gwaith pan fyddai'r plant yn llawn ei hwyliau, y byddai rhyw un o honom yn ei ganfod ac yn rhoddi anıvydd fod Evan yn dyfod, byddem i gyd yn dianc fel lygod o flaen y gath.
......... ._ ar dy droed pan elych i dy Dduw”.
Erbyn heddyw mae yntau wedi myned oi oﬁd, a gallwn ddweyd am dano yn null “Francis Beyond” Thomas Hardy".
Ewch a rhampiwch drwy'r seti capal
Hogia bach, os leciwch chi
Ac edrychwch drwy'r ffenestri
Nid yw hynnu yn ddim i mi.
Carreg Lafar
Grŵp gwerin Cymraeg dylanwadol o ddiwedd y 1970au a chychwyn yr 1980au, o Wynedd, oedd Carreg Lafar.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Rhan 1 o gofnodion Methusalem Jones, Bryn Goleu, Y Groeslon, a ysgrifennwyd tua diwedd yr 1920au (wedi ei nodi fel y'i ysgrifennwyd)
Tawel iawn ei hun ai hedd. '
Gorffenodd yntau ei yrfa ar y ddaear hon, ac ymadawodd Mawrth 8, 1922, claddwyd ef yn monwent Llanwnda.
Sgurr na Laire Brice
Mae Sgurr na Laire Brice yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Shiel i Loch Hourn a Loch Quoich yn Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro ac HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Rhan 1 o gofnodion Methusalem Jones, Bryn Goleu, Y Groeslon, a ysgrifennwyd tua diwedd yr 1920au (wedi ei nodi fel y'i ysgrifennwyd)
Roedd yn llanu lle mawr nid yn unig ym mhlith pobl ei eglwys a'r cylch, ond yn y Brynrodyn a roddwyd ir fab ychydig ddyddiau cyn ei farwolaeth.
Dywed fy mod yn ddiolchgar iawn am eu holl garedigrwydd i mi, er pan ddeuthum yma, ac am iddynt geisio coﬁo a gwneud y pethau y ceisiais eu pregethu iddynt. Dywed wrthynt am fod yn ffyddlon ir Weinidogaeth ar Fugeiliaeth, a theyrnas cariad. Bu farw 24 o Ebrill 1922 yn 71 mlwydd oed, a chladdwyd “gwr Duw” yn monwent Brynrodyn.
Dyn o farn addfed ac annibynnol oedd David Roberts, Bronallt, wedi cyfoeth ei feddwl drwy ddarllen llawer ar y llyfrau goreu, ac yn un o ffyddloniaid yr Ysgol Sul, ymadawodd yntau Awst 25 or ﬂwyddyn uchod.
Carreg Lafar
Mae'r grŵp yn ceisio amlygu hen draddodiadau a'u hailweithio ar gyfer y 21g. Mae'n gyfuniad o'r hen a'r newydd: y pibau, y ffidil, y ffliwt yn gweu drwy'i gilydd alawon hynafol ynghyd â lleisiau cryf a gitâr rhythmig, yn rhoi tro cyfoes i gerddoriaeth draddodiadol.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Rhan 1 o gofnodion Methusalem Jones, Bryn Goleu, Y Groeslon, a ysgrifennwyd tua diwedd yr 1920au (wedi ei nodi fel y'i ysgrifennwyd)
Collasom ddau frawd a chwaer or eglwys yn y ﬂwyddyn 1924 sef: Ellen Williams Penybont.
Roedd hi yn fam yn Israel, carai'r achos a hoffai'r tŷ. Cafodd rhan o brofedigaethau bywyd, gwelodd gladdu priod a phlant ond ni lwfrhaodd. Ymdrechodd ymdrech deg a gorffennodd ei gyrfa yn fwy na choncwerwr.
William Jones Bryntirion, tad, a chyfaill annwyl iawn, ac yn cario'i achos yn ei galon. Dilynai y seiat gyda chysondeb, gwelodd yr ardal gymwynaswr ac arweinydd ynddo, a chafodd yr eglwys ei oreu. Priodol eiriau Paul amdano ef “eithr er llygru ein dyn oddi allan, er hynny y dyn oddimewn a adnewyddir o ddydd i ddydd".
Cain's Cutthroats
Ffilm ar ymelwi ar bobl gan y cyfarwyddwr Kent Osborne yw Cain's Cutthroats a gyhoeddwyd yn 1971. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Gorsaf reilffordd Yr Eglwys Newydd
Mae gorsaf reilffordd Yr Eglwys Newydd (Saesneg: Whitchurch railway station) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Yr Eglwys Newydd, Caerdydd.
Cain's Cutthroats
Y prif actor yn y ffilm hon yw John Carradine.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1971. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Clockwork Orange sef ffim wyddonias, ddistopaidd am drosedd gan y cyfarwyddwr ffilm Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1956 ac mae ganddo o leiaf 52 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kent Osborne nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Rhan 1 o gofnodion Methusalem Jones, Bryn Goleu, Y Groeslon, a ysgrifennwyd tua diwedd yr 1920au (wedi ei nodi fel y'i ysgrifennwyd)
Owen Eames, Glasfryn. Guro broﬁad hebaeth, bu yn flaenor yn Rhyd-ddu am gyfnod maith a chodwyd ef ir swydd ym Mrynrodyn yn 1917. Roedd iddo fel blaenor a Christion air da gan ei frodyr. Llenwodd ei swydd yn ffyddlon ir graddau ag y caniatâi ei iechyd. Dywedir iddo arfer llawer o haelioni dirgel i gynorthwyo rhai mewn angen. Mae colled ei aelwyd ar eglwys yn fawr ar ei ôl.
Robert Lewis Jones, Glynllifon Terrace, boneddwr Christionogol ydoedd ef, yn meddu ar gymeriad prydferth, bu yn gwasanaethu yr eglwys yn neilltuol ffyddlon, bu yn arweinydd y gan am bymtheg mlynedd ar hugain, ac yn athraw gwerthfawr yn yr Ysgol Sul. Dewiswyd ef yn flaenor Awst 1924, daeth yr alwad am dan ef, yn sydyn a brawychys. Bu farw ar y ffordd, pan yn mynd at ei waith i Glynllifon, by biraeth byw am dano, canys yr oedd yn “lsraeliaid yn wir” ai galon mor loew ar grisial ac y bryd mor lan ar goleuni, bu farw Awst 15, 1925.
Ellis W. Hughes, Gilwm Uchaf, brodor o Rhosgadfan ydoedd ef oi dechreyad, bu iddo briodi dwy waith, doniol iawn fyddai yn dweyd yr hanes syt y darfy iddo daro ar yr ail wraig.
Daeth hebio Gelwrn rhyw noswaith a galwodd yn y tŷ, gan gymeryd arno holi y ffordd i dy Dr Williams, Tryfan, daeth hithau iw ddanfon at y lon, a rhywle ar y ffordd y gwnaed cytyndeb. Bu Ellis yno llawer gwaith wedyn, ond nid i holi y ffordd i unman, hofﬁd ef oherwydd ei ysbryd tangnefeddus. Ymadawodd yntau yn fuan ar ol colli ei ail wraig, Ionawr 24, 1926
Casglwyd y cymeriadau hynod i gyd oddigerth rhai nad oeddynt yn aelodau Brynrodyn a gadawir rhai allan nad oedd iddynt hynodwedd cymeriad. Wrth gofio a meddwl am yr hen gymeriadau gwelwn eu bywyd glan ..... .. ai calonnau gonest a phur, a choﬁwn am eiriau'r bardd,
Cofia dy daid ai ddwylo mawr
A gofyn beunydd gan y nef
Am galon fel ei galon ef.
...................................................
Ffynhonell: Teulu Methusalem Jones, Bryn Goleu Y Groeslon gynt, drwy law Ifor Williams, Cymdeithas Hanes y Tair Llan.
Rhosymedre
Pentref bychan ym mwrdeistref sirol Wrecsam yw Rhosymedre. Mae'n rhan o gymuned Cefn. Fe'i lleolir ger Rhiwabon.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
(wedi ei nodi fel y'i ysgrifennwyd)
Rhosymedre
Gwasanaethodd y bardd Cymraeg Ellis Roberts (Elis Wyn o Wyrfai) fel ficer Rhosymedre o 1863 hyd 1866.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Rhosnenan yma yn ei alw, Tyddyn Dafydd Ddu gyda phwyslais mawr ar Ddu megis ag y gwaelid heddiw pan yn dweud 'Y Rugan Ddu'. A oes genych eglurhâd boddhaol ar y 'Dafydd Ddu'. Pwy oedd o?
Cofiaf i'r diweddar Owen Eams (Y Felin) gyfeiliorni yn fawr wrth ei briodoli i enw Dafydd Ddu (Eryri) gwêl ei M S. Perthynai Tyddyn Dafydd a Talsiencyn i Ystâd Llanfair, nis gwn i ba ystâd yr oedd Cefneithin yn flaenorol i'r Glynllifon ei phrynu. Fodd bynnag y mae yr enw tyddyn Daf Ddu wedi cael ei gysylltu gan hanes a thraddodiad ynglyn a'r Methusaleniaid fel nas gallaf roi cyfri o gwbl y paham na fuasai Cefneithin wedi dod i sylw ond at y testyn sef:
Hugh, mab Methusalem Jones ac Anne ei wraig, Cefneithin a fedyddiwyd Chwefror 10, 1760.
John, mab Methusalem Jones ac Anne ei wraig, Cefneithin a fedyddiwyd Ion 10, 1762.
Gan nad wyf wedi cael yr hamdden a ddymunwn i chwilio am y 'benod a'r adnod'. Ai tybed mai yr un ydynt, y 'John” a'r Parch John Jones, Edeyrn wedi hynny, marw os wyf yn iawn gofio 1822, oddeutu 60 mlwydd oed. Mae'r tystiolaethau oedd gennyf i brofi hynny yn anﬁodus wedi eu benthyca.
Gan i mi ddarllen gryn dipyn amdano yng Nghymru O M Edwards ac mae llun John Jones yno hefyd, er fod y sawl a'i hanfonodd o dan yr argraff mai llun John Elias ydoedd.
Credaf mai Glan Pherath, sef y Parch Thomas Hughes Machynlleth sydd yn ysgrifennu amdano, er nad wyf yn sicr.
Troais i nofel John Huws, chwedl Mr R T Jenkins (neu ryw rai o'r hogia Bangor) ond nid oes yno ddim penodol am ddyddiad ei enedigaeth, er ei fod yn dod o fewn y cyfnod - 1762. (Gwel Methodistiaeth Cymru IX, tud 267-270). Felly fy nghrêd i yw, (er nad oes gennyf yr un sail o awdurdod) fod y Methusalem Jones, Cefneithin yr un a Methusaiem Jones Tyddyn Dafydd Ddu, er fod y traddodiad a'r hanes mewn llyfrau yn priodoli y Tyddyn Dafydd Ddu fel mangre genedigaeth John Jones (Edeyrn).
Ond beth ddwêd 'Cofnodion Llandwrog'? Teimlaf nad oes genyf hawl i ddod i gasgliad yn y byd - heb brofi. Ond os nad yw 'Cofnodion Llandwrog' yn nodi Tyddyn Dafydd Ddu fel man y bedyddiwyd John Jones, mae yn rhesymol dweud fod yn debyg mai yn Nghefneithin y ganwyd John a Hugh
Mae yna ryw gyd-ddigwyddiadau rhyfedd os ydyw Methusalem Cefneithin a Methusalem Tyddyn Dafydd Ddu yn ddau berson gwahanol - Methusalem Jones oedd enw tad John Jones ac Anne oedd enw ei fam, ac Anne oedd enw gwraig Methusalem Jones Cefneithin.
Pa fodd bynnag yr oedd yr h n Fethusalem Tyddyn Dafydd Ddu yn ffugiwr rhy bwysig yn y 18fed Ganrif i`w gamgymeryd am ddim heblaw ryw slip fel a allsai ddigwydd ynglyn â man geni. Cawn ei hanes ynglyn â Chwarelau Ffestiniog bron yn y blynyddoedd y cyfeiriwch sef 1762.
Byddaf yn meddwl fod cryn lawer o'i hanes wedi mynd i ebargoﬁant trwy flerwch a diffyg cyfraniad gan neb fel chwi am yr hen ardal diddorol hon. Clywais droeon gan hen chwarelwyr mai yr hen Fethiw Tyddyn Dafydd oedd yr 'hira' ei goryn ymhlith y
'Cilgwyniaid' ac mae ef a daniodd y twll cynta yn Chwarel y Cilgwyn a'i fod yn un o'r ﬁntai a aeth i Lanberis i ddysgu y chwarelwyr yno i “bowdro' a'r tricia a chwareuwyd ynglyn â hynny. Soni Mr Gwynedd Roberts am hyn yn Nghofiant Morus Huws, Y
Felinheli.
A welsoch chwi Gofiant John Jones, Edeyrn erioed? Mae'n sicr ei fod o gwmpas, gwaith un Griffith Solomon. Mae'n ddiau eich bod yn gwybod amdano, sef GS. Ganwyd oddeutu 1774 yn Blaen y Cae, yr wyf wedi methu er holi cael allan pa le mae Blaencae? Er fy mod yn gwybod mai ym mhlwy Llandwrog, a'i fod yn un o blant Bryn 'Rodyn yn ei hanes bore. Bu yn cadw ysgol yma un adeg ond symudodd ac aeth yn bregethwr gyda'r Methodistiaid. Yr wyf yn deall ei fod yn bregethwr cymeradwy iawn, ac yn neullduol ei ddawn fel darllenwr cyhoeddus ac os nad wyf yn camgymeıyd, brawd iddo o’r enw William Salmon a aeth i blwy Ffestiniog ym more chwarelyddiaeth, a disgynyddion hwnnw oedd y dynion mwyaf cyfrifol a fagwyd yn Ffestiniog.
Buasai gwybod ble roedd Blaencae yn wir ddiddorol ac yn enwedig gael Coﬁant John Jones Edeyrn. Wel yr wyf yn crwydro'n arw.
William Jones, mab Methuselah Jones, Chwarelwr, Rhosnenan, a fedyddiwyd Chwefror 24, 1805 (Gaynor oedd enw'i fam).
Yr wyf bron yn sicr mai fy nhaid oedd y 'William Jones' hwn ond fy mod eto dan yr argraff mai yn Tyddyn Dafydd Ddu yr oedd yr hen Feth yma eto'n byw. Ond y gwir amdani oedd mai hwy oedd pia  Rhosnenan yma i gyd. A nês penelin oedd hi hyd y nod 50 mlynedd yn ol pan oeddwn blentyn.
Brawd i fy nhaid oedd 'Sion Methiw' a fu orweddig am 35 mlynedd fel Sion Wyn o Eifionydd. Coffa da am danom y plant yn mynd i'r Fronhelig ac yn snecian i siambar i gael golwg ar y patiarch yn ei wely wenscot. Merch iddo oedd Margaret Thomas, Cae'r Moel, tebyg yr adwaenech hi. Symudodd Margiad i fyw o'r Fronhelyg i bentre'r Groeslon yn gynnar yn yr eighties. Ond nid a'i Sion ei thâd gyda hi yno, dewisodd fynd i'r Ty-isa-Rhôs gyda'i fab John - tâd Mr Capten Owen ond ni fu fyw yno eitha bythefnos.