cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quintillus
Wedi dod yn ymerawdwr aeth Quintillus ar ei union I Aquileia a defnyddiodd y ddinad hon fel canolbwynt amddiffynfeydd gogledd yr Eidal. Roedd yn ofni ymosodiad gan Ymerodraeth y Galiaid oedd dan lywodraeth Victorinus.
Roedd Aurelian yn gadfridog y llengoedd Rhufeinig yn nhaleithiau y Balcanau ac yn wynebu ymosodiadau gan lwythi Almaenaidd oedd yn ceisio croesi Afon Donaw. Cafodd fuddugoliaeth bwysig drostynt, a chyhoeddwyd ef yn ymerawdwr gan lengoedd Pannonia.
Pan glywodd Quintillus fod byddin Aurelian ar ei ffordd I Rufain, penderfynodd aros yn Aquileia yn hytrach na mynd i Rufain ei hun. Wrth weld fod byddin Aurelian yn llawer cryfach na’i fyddin ei hun, penderfynodd Quintillus ei ladd ei hun I osgoi rhyfel catref, ar ôl teyrnasiad o 77 diwrnod.
Habibullah Khan
Habibullah Khan (3 Mehefin 1872 – 20 Chwefror, 1919) oedd brenin Affganistan o 1901 hyd ei farwolaeth yn 1919. Cafodd ei eni yn Tashkent, Wsbecistan, yn fab hynaf yr Emir Abdur Rahman Khan. Dilynodd ei dad i'r orsedd yn Hydref 1901.
Roedd Habibullah yn frenin cymharol seciwlar, rhyddfrydol, a geisiai ddiwygio bywyd ei wlad, e.e. trwy gyflwyno meddygaeth Orllewinol. Sefydlodd ysgolion, moderneiddiodd y fyddin a cheisiodd ddiwygio'r gyfraith.
Cadwodd Affganistan yn wlad niwtral yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gan anwybyddu galwadau gan swltan Ymerodraeth yr Otomaniaid (Twrci), a ystyrid gan rai yn arweinydd crefyddol Islam, i gael y wlad i ymuno yn y rhyfel. Gwellodd perthynas ei wlad â'r India Brydeinig drwy arwyddo cytundeb heddwch yn 1905 ac ymweld â'r wlad yn 1907.
Cafodd ei asasineiddo tra ar daith hela ym mryniau Kalagosh ar Chwefror 20, 1919. Fe'i olynwyd gan ei fab Amanullah Khan
System imiwnedd
bawd|dde|250px|Llun wedi'i gymryd gan [[meicrosgop electron|feicrosgop electron o un o niwtroffils unigol (melyn) y corff a bacteria anthrax llawer cryfach yn ymosod arno (mewn oren).]] Mewn anatomeg mae'r system imiwnedd yn hanfodol er mwyn amddiffyn y corff rhag clefydau, drwy adnabod a lladd pathogenau a chelloedd tiwmor. Gwaith y system yma ydy adnabod y gwahanol organebau sy'n ymosod ar y corff, megis y feirws, pryfaid parasytig ac ar adegau gall rhai gofio'r 'gelyn' sy'n ymosod; dyma sail brechu. Gan fod llawer o'r pathogenau hyn yn newid (yn esblygu) yn sydyn iawn, mae'r system imiwnedd weithiau'n cael ei ddrysu, gan ymosod ar y corff ei hun.
Mae'r system imiwnedd yn fecanwaith cymhleth a sensitif iawn. Mae ei swyddogaethau'n cynnwys cynhyrchu'r tymereddau uchel a elwir yn dwymyn, sydd hefyd yn rhan o'r ymgais i fynd i'r afael â haint, a chynhyrchu mwcws i faglu'r micro-organebau. Yn anffodus, oherwydd ei bod mor gymhleth, gall weithiau weithredu'n anfanteisiol i'r corff, fel mewn adweithiau alergaidd a sioc anaffylactig ble mae'r system imiwnedd yn mynd i gyflwr goradweithio a all yn ei hun fygwth bywyd, hyd yn oed pan fod yr antigen ei hun yn ymddangos yn ddiberygl (er enghraifft antigenau cnau daear). Gall clefydau awtoimiwn, fel diabetes, ddigwydd pan fod y system imiwnedd yn trin proteinau arwyneb ar gorffgelloedd fel antigenau 'estron' yn amryfus. Yna mae'r system yn dechrau dinistrio’r celloedd hyn (Celloedd ynysig yn y pancreas yn achos diabetes math.
Mae gan bron bob organeb ryw fath o system imiwnedd. Mae gan facteria system imiwnedd elfennol ar ffurf ensymau sy'n amddiffyn rhag heintiau firws. Esblygodd mecanweithiau imiwnedd sylfaenol eraill mewn planhigion ac anifeiliaid hynafol ac maent yn aros yn eu disgynyddion modern. Mae'r mecanweithiau hyn yn cynnwys ffagocytosis, peptidau gwrthficrobaidd a elwir yn amddiffynfeydd, a'r system ategu. Mae gan rai fertebratau, gan gynnwys bodau dynol, fecanweithiau amddiffyn gan gynnwys y gallu i addasu i adnabod pathogenau yn fwy effeithlon. Mae imiwnedd addasol (neu gaffaeledig) yn Crea'r imiwnedd addasol hwn gof imiwnolegol sy'n arwain at ymateb gwell yn y dyfodol â'r un pathogen hwnnw. Y broses hon o imiwnedd caffaeledig yw sail brechu.
Amddiffyniad haenog
Mae'r system imiwnedd yn amddiffyn ei gwesteiwr (hy yr unigolyn dan sylw) rhag haint gydag amddiffynfeydd haenog sy'n fwyfwy penodol ac arbenigol. Mae rhwystrau ffisegol yn atal pathogenau fel bacteria a firysau rhag mynd i mewn i'r organeb. Os yw pathogen yn torri'r rhwystrau hyn, mae'r system imiwnedd gynhenid yn darparu ymateb uniongyrchol, nad yw'n arbenigol. Ceir systemau imiwnedd cynhenid ym mhob anifail. Os bydd pathogenau'n osgoi'r ymateb cynchwynol yn llwyddiannus, mae gan fertebratau ail haen o amddiffyniad, y system imiwnedd addasol. Yma, mae'r system imiwnedd yn addasu ei hymateb yn ystod haint i wella ei adnabyddiaeth o'r pathogen. Yna caiff yr ymateb gwell hwn ei gadw ar ôl i'r pathogen gael ei ddileu, ar ffurf cof imiwnolegol, ac mae'n caniatáu i'r system imiwnedd addasol ymosod yn gyflymach ac yn gryfach bob tro y deuir ar draws y pathogen hwn.
Mae imiwnedd cynhenid ac ymaddasol yn dibynnu ar allu'r system imiwnedd i wahaniaethu rhwng moleciwlau hunan a moleciwlau nad ydynt yn hunan (non-self). Mewn imiwnoleg, mae hunan foleciwlau yn gydrannau o gorff organeb y gellir eu gwahaniaethu oddi wrth sylweddau tramor gan y system imiwnedd. I'r gwrthwyneb, moleciwlau nad ydynt yn hunan yw'r rhai a gydnabyddir fel moleciwlau estron. Gelwir un dosbarth o foleciwlau nad ydynt yn hunan-foleciwlau yn antigenau ac fe'u diffinnir fel sylweddau sy'n rhwymo i dderbynyddion imiwn penodol ac yn ennyn ymateb imiwn.
Rhwystrau arwyneb
Yn yr ysgyfaint, mae peswch a thisian yn alldaflu pathogenau a llidwyr eraill o'r llwybr anadlol yn fecanyddol. Mae gweithrediad fflysio dagrau ac wrin hefyd yn diarddel pathogenau'n fecanyddol, a diben mwcws sy'n sy'n cael ei greu gan y llwybr anadlol a gastroberfeddol yn dal y micro-organebau ymosodl mewn maglau (y mwcws).
Mae rhwystrau cemegol hefyd yn amddiffyn rhag haint ee mae'r croen a'r llwybr anadlol yn secretu peptidau gwrthficrobaidd fel yr amddiffynfeyddβ (β-defensins). Mewn poer ceir ensymau fel lysosym a ffosffolipas A2 ac fe'u ceir hefyd mewn dagrau a llaeth y fron sydd hefyd yn cynnwys elfennau gwrthfacterol. O fewn secretiadau wain (y fagina) ceir rhwystrau cemegol yn dilyn menarche, sef cychwyn y misglwyf, pan fydd yr hylif yn dod ychydig yn fwy asidig, tra bod semen yn cynnwys amddiffynfeydd a sinc i ladd pathogenau. Yn y stumog, mae asid gastrig yn amddiffyniad cemegol effeithiol yn erbyn pathogenau sy'n cael eu llyncu.
O fewn y llwybrau cenhedlol-droethol a gastroberfeddol (genitourinary and gastrointestinal tracts), ceir flora commensal sy'n gweithredu fel rhwystr biolegol trwy gystadlu â bacteria pathogenig am fwyd a lle, ac mewn rhai achosion, newid amodau yn eu hamgylchedd, megis pH neu haearn sydd ar gael. O ganlyniad, mae'r tebygolrwydd y bydd pathogenau yn llwyddo i gyrraedd niferoedd digonol i achosi salwch yn cael ei leihau.
System imiwnedd gynhenid
Mae micro-organebau neu docsinau sy'n mynd i mewn i organeb yn llwyddiannus yn dod ar draws celloedd a mecanweithiau'r system imiwnedd gynhenid. Mae'r ymateb cynhenid fel arfer yn cael ei sbarduno pan fydd microbau'n cael eu hadnabod gan dderbynyddion adnabod patrwm, neu pan fydd celloedd sydd wedi'u difrodi, neu eu hanafu neu dan straen yn anfon signalau larwm, ac mae llawer ohonynt yn cael eu cydnabod gan y yr un derbynyddion â'r rhai sy'n adnabod pathogenau. Nid yw amddiffynfeydd imiwnedd cynhenid yn benodol, sy'n golygu bod y systemau hyn yn ymateb i bathogenau mewn ffordd generig. Nid yw'r system hon yn rhoi imiwnedd parhaol yn erbyn pathogen. Y system imiwnedd gynhenid yw'r system amlycaf o amddiffyniad y person neu'r organeb, a'r unig un mewn planhigion.
Synhwyro imiwnedd
Mae celloedd yn y system imiwnedd gynhenid yn defnyddio derbynyddion adnabod patrwm i adnabod strwythurau moleciwlaidd sy'n cael eu cynhyrchu gan bathogenau. Maent yn broteinau a fynegir, yn bennaf, gan gelloedd y system imiwnedd gynhenid, megis celloedd dendritig, macroffagau, monocytes, neutrophils a chelloedd epithelial i nodi dau ddosbarth o foleciwlau: patrymau moleciwlaidd sy'n gysylltiedig â phathogenau (pathogen-associated molecular patterns; PAMPs), sy'n gysylltiedig â phathogenau microbaidd, a phatrymau moleciwlaidd sy'n gysylltiedig â difrod (damage-associated molecular patterns; DAMPs), sy'n gysylltiedig â chydrannau o gelloedd y gwesteiwr sy'n cael eu rhyddhau yn ystod difrod celloedd neu gelloedd marw.
Celloedd imiwnedd cynhenid
alt=See caption|de|bawd| Sgan microsgop electron sganio o [[Gwaed|waed dynol arferol sy'n cylchredeg. Gellir gweld celloedd coch y gwaed, nifer o gelloedd gwaed gwyn gan gynnwys lymffocytau ac un monocyte, un neutrophil, a llawer o blatennau bach siâp disg.]] Mae rhai leukocytes (celloedd gwaed gwyn'; lleu fel lleu-ad, gwyn) yn gweithredu fel organebau ungell, annibynnol a dyma ail reng amddiffynnol y system imiwnedd gynhenid. Mae'r leukocytes cynhenid yn cynnwys y ffagosytau "proffesiynol" (macroffagau, neutrophils, a chelloedd dendritig). Mae'r celloedd hyn yn nodi ac yn dileu pathogenau, naill ai trwy ymosod ar bathogenau mwy trwy gyswllt neu trwy eu hamlyncu ac yna lladd y micro-organebau. Ymhlith y celloedd eraill sy'n rhan o'r ymateb cynhenid y mae: celloedd lymffoid cynhenid, celloedd mast, eosinoffiliau, basoffiliau, a chelloedd lladd naturiol.
Mae ffagocytosis yn nodwedd bwysig o imiwnedd cynhenid cellog a gyflawnir gan gelloedd o'r enw ffagosytau sy'n amlyncu pathogenau neu ronynnau. Fel arfer, mae ffagosytau'n patrolio'r corff yn chwilio am bathogenau estron, ond gall y ctyocinau eu galw i leoliadau penodol. Unwaith y bydd pathogen wedi'i amlyncu gan ffagosyt, mae'n cael ei ddal mewn fesigl mewngellog o'r enw phagosom, sydd wedyn yn asio â fesigl arall o'r enw lysosom i ffurfio phagolysosom. Lleddir y pathogen gan weithgaredd ensymau treulio neu yn dilyn byrst anadlol sy'n rhyddhau radicalau rhydd i'r phagolysosome. Esblygodd phagocytosis fel modd o gaffael maetholion, ond ehangwyd y rôl hon mewn ffagosytau i gynnwys amlyncu pathogenau fel rham o'r mecanwaith amddiffyn. Mae'n debyg mai ffagocytosis yw'r ffurf hynaf o amddiffyniad gwesteiwr (host defense), gan fod ffagosytau wedi'u nodi mewn anifeiliaid asgwrn cefn ac infertebratau.
Mae neutrophils a macroffagau yn ffagosytau sy'n teithio ledled y corff yn chwilio am bathogenau goresgynnol. Mae neutrophils i'w cael fel arfer yn y llif gwaed a dyma'r math mwyaf cyffredin o ffagosyt, sy'n cynrychioli 50% i 60% o gyfanswm y leukocytes. Yn ystod cyfnod acíwt llid, mae neutrophils yn ymfudo i safle'r llid mewn proses a elwir yn chemotaxis, ac fel arfer dyma'r celloedd cyntaf i gyrraedd lleoliad yr haint. Mae macroffagau yn gelloedd amlbwrpas sy'n byw o fewn meinweoedd ac yn cynhyrchu amrywiaeth o gemegau gan gynnwys ensymau, proteinau ategu, a cytocinau, tra gallant hefyd weithredu fel sborionwyr sy'n cael gwared ar gelloedd sydd wedi eu treulio neu wedi eu malu, ac fel celloedd cyflwyno antigen ( APC) sy'n actifadu'r system imiwnedd addasol.
Mae celloedd dendritig yn ffagosytau mewn meinweoedd sydd mewn cysylltiad â'r amgylchedd allanol; felly, maent wedi'u lleoli yn bennaf yn y croen, y trwyn, yr ysgyfaint, y stumog a'r coluddion. Maent yn cael eu henwi am eu tebygrwydd i dendritau niwronaidd, gan fod gan y ddau amcanestyniadau tebyg i asgwrn cefn. Mae celloedd dendritig yn gyswllt rhwng meinweoedd y corff a'r systemau imiwnedd cynhenid ac addasol, gan eu bod yn cyflwyno antigenau i gelloedd-T, un o fathau allweddol o gelloedd y system imiwnedd addasol.
Mae granulocytes yn leukocytes sydd â gronynnau yn eu cytoplasm. Yn y categori hwn ceir niwtroffiliau, mast-gelloedd, basoffiliau, ac eosinoffiliau. Mae celloedd mast yn byw mewn meinweoedd cyswllt a philenni gludiog, ac yn rheoleiddio'r ymateb llidiol. Maent yn cael eu cysylltu gan amlaf ag alergedd ac anaffylacsis. Cysylltir basoffilau ac eosinoffiliau â neutrophils. Maent yn secretu cyfryngwyr cemegol sy'n ymwneud ag amddiffyn rhag parasitiaid ac maent yn chwarae rhan mewn adweithiau alergaidd, fel asthma.
Mae celloedd lymffoid cynhenid (ILCs) yn grŵp o gelloedd imiwnedd cynhenid sy'n deillio o epilydd lymffoid cyffredin (common lymphoid progenitor) ac sy'n perthyn i linach y lymffoid. Diffinnir y celloedd hyn gan absenoldeb derbynnydd celloedd B neu T (TCR) sy'n benodol i antigen oherwydd diffyg genyn ysgogi ailgyfuno. Nid yw ILCs yn mynegi marcwyr celloedd myeloid na dendritig.
Mae celloedd lladd naturiol (NK) yn lymffocytau ac yn elfen o'r system imiwnedd gynhenid nad yw'n ymosod yn uniongyrchol ar ficrobau ymledol. Yn hytrach, mae celloedd NK yn dinistrio celloedd gwesteiwr sydd dan fygythiad, fel celloedd tiwmor neu gelloedd wedi'u heintio â firws, gan gydnabod celloedd o'r fath trwy gyflwr a elwir yn "hunan-goll" (missing self). Mae'r term hwn yn disgrifio celloedd â lefelau isel o farciwr arwyneb-cell o'r enw MHC I (major histocompatibility complex) - sefyllfa a all godi mewn heintiadau firaol mewn celloedd cynnal. Mae'r antigenau MHC hynny yn cael eu cydnabod gan dderbynyddion imiwnoglobwlin cell laddwyr sydd yn y bôn yn ffrwyno'r celloedd NK.
Llid
Mae llid yw un o ymatebion cyntaf y system imiwnedd i haint. Symptomau llid yw cochni, chwyddo, gwres a phoen, sy'n cael eu hachosi gan gynnydd yn llif y gwaed i'r meinweoedd. Cynhyrchir llid gan eicosanoidau a cytocinau, sy'n cael eu rhyddhau gan gelloedd wedi eu hanafu neu eu heintio. Mae eicosanoidau'n cynnwys prostaglandinau sy'n cynhyrchu twymyn ac ymlediad (dilation) y pibellau gwaed sy'n gysylltiedig â llid, a leukotrienes sy'n denu rhai celloedd gwaed gwyn (leukocytes). Mae cytocinau cyffredin yn cynnwys interleukins sy'n gyfrifol am gyfathrebu rhwng celloedd gwaed gwyn; cemocinau sy'n hybu cemotaxis; ac interfferonau sy'n cael effeithiau gwrth-firaol, megis cau synthesis protein yn y gell letyol. Gall ffactorau twf a ffactorau sytotocsig gael eu rhyddhau hefyd. Mae'r cytocinau hyn a chemegau eraill yn recriwtio celloedd imiwn i safle'r haint ac yn hybu iachâd unrhyw feinwe sydd wedi'i niweidio ar ôl gwaredu'r pathogenau. Mae'r derbynyddion adnabod patrwm o'r enw inflammasomes yn gyfadeiladau amlbrotein (sy'n cynnwys NLR, y protein addasu ASC, a'r moleciwl effeithydd pro-caspase-1) sy'n ffurfio mewn ymateb i PAMPs cytosolig a DAMPs, a'u swyddogaeth yw cynhyrchu ffurfiau gweithredol o'r cytocinau llidiol IL-1β ac IL-18.
Amddiffynfeydd ategu
Mae'r system ategu (Saesneg: humoral defenses) yn rhaeadr o fiocemegau sy'n ymosod ar arwynebau celloedd estron. Ceir ynddo dros 20 o wahanol broteinau ac mae wedi'i enwi am ei allu i "ategu" lladd pathogenau gan wrthgyrff. Ategiad yw prif elfen doniol yr ymateb imiwn cynhenid. Mae gan lawer o rywogaethau systemau ategol, gan gynnwys anifeiliaid nad ydynt yn famaliaid fel planhigion, pysgod, a rhai infertebratau. Mewn bodau dynol, mae'r ymateb hwn yn cael ei actifadu trwy rwymo ategu i wrthgyrff sydd wedi'u cysylltu â'r microbau hyn neu drwy rwymo proteinau ategu i garbohydradau ar arwynebau microbau. Mae'r signal cydnabyddiaeth hwn yn sbarduno ymateb lladd cyflym. Mae cyflymder yr ymateb yn ganlyniad i ymhelaethu signal sy'n digwydd ar ôl actifadu proteolytig dilyniannol moleciwlau cyflenwad, sydd hefyd yn broteasau. Ar ôl i broteinau ategu rhwymo'r microb i ddechrau, maent yn actifadu eu gweithgaredd proteas, sydd yn ei dro yn actifadu proteasau cyflenwad eraill, ac ati. Mae hyn yn cynhyrchu rhaeadru catalytig sy'n mwyhau'r signal cychwynnol trwy adborth cadarnhaol rheoledig. Mae'r rhaeadru yn arwain at gynhyrchu peptidau sy'n denu celloedd imiwn, yn cynyddu athreiddedd fasgwlaidd, ac yn opsonize (cot) wyneb pathogen, gan ei farcio i'w ddinistrio. Gall y dyddodiad hwn o gyflenwad hefyd ladd celloedd yn uniongyrchol trwy amharu ar eu pilen plasma.
Esblygodd y system imiwnedd addasol mewn fertebratau cynnar ac mae'n caniatáu ymateb imiwn cryfach yn ogystal â chof imiwnolegol, lle mae pob pathogen yn cael ei "gofio" gan antigen llofnod. Mae'r ymateb imiwn addasol yn antigen-benodol ac mae angen cydnabod antigenau "non-self" penodol yn ystod proses a elwir yn gyflwyniad antigen. Mae penodoldeb antigen yn caniatáu cynhyrchu ymateb sydd wedi'u teilwra i bathogenau penodol neu gelloedd sydd wedi'u heintio â phathogenau. Mae'r ymatebion amrywiol hyn yn cael eu cynnal yn y corff gan "gelloedd cof". Pe bai pathogen yn heintio'r corff yr eildro, defnyddir y celloedd cof penodol hyn i'w ddileu yn gyflym.
Antigen
Mae celloedd y system imiwnedd addasol yn fathau arbennig o leucocytau, a elwir yn lymffosytau. Celloedd B a chelloedd T yw'r prif fathau o lymffocytau ac maent yn deillio o fôn-gelloedd hematopoietig ym mêr yr esgyrn. Mae celloedd B yn rhan o'r ymateb imiwn humoral, tra bod celloedd T yn ymwneud ag ymateb imiwn trwy gyfrwng celloedd. Dim ond antigenau sydd wedi'u cyplysu â moleciwlau MHC Dosbarth I y mae cell-laddwyr T yn eu hadnabod, tra bod celloedd T cynorthwyol a chelloedd T rheoleiddiol yn adnabod antigenau sy'n gysylltiedig â moleciwlau MHC Dosbarth II yn unig. Mae'r ddau fecanwaith hyn o gyflwyno antigen yn adlewyrchu gwahanol rolau'r ddau fath o gell T. Trydydd isdeip, dibwys yw'r celloedd-T γδ sy'n adnabod antigenau cyfan nad ydynt yn rhwym i dderbynyddion MHC. Mae'r celloedd T dwbl-bositif yn agored i amrywiaeth eang o hunan-antigenau yn y thymws, lle mae ïodin yn angenrheidiol ar gyfer ei ddatblygiad thymws a'i allu i weithio.
Mewn cyferbyniad, mae'r derbynnydd antigen cell B yn foleciwl gwrthgorff ar wyneb cell B ac mae'n adnabod antigen brodorol (heb ei brosesu) heb unrhyw angen am brosesu antigen. Gall antigenau o'r fath fod yn foleciwlau mawr a geir ar arwynebau pathogenau, ond gallant hefyd fod yn haptens bychan (fel penisilin) sy'n gysylltiedig â moleciwl cludo. Mae pob llinach o gell B yn mynegi gwrthgorff gwahanol, felly mae'r set gyflawn o dderbynyddion antigen cell B yn cynrychioli'r holl wrthgyrff y gall y corff eu cynhyrchu. Pan fydd celloedd B neu T yn dod ar draws eu antigenau cysylltiedig maent yn lluosi a chynhyrchir llawer o "clonau" o'r celloedd sy'n targedu'r un antigen. Gelwir hyn yn ddetholiad clonal.
Imiwnedd cyfryngol celloedd
Mae dau fath o gelloedd T: y lladdgell T a'r gell T cynorthwyol. Yn ogystal, ceir celloedd T rheoleiddiol sydd â rôl mewn modiwleiddio ymateb imiwn.
Lladdgelloedd T
Mae lladdgelloedd T yn is-grŵp o gelloedd T sy'n lladd celloedd sydd wedi'u heintio â firysau (a phathogenau eraill), neu sydd fel arall wedi'u difrodi neu'n methuw gweithredu'n iawn. Fel gyda chelloedd B, mae pob math o gell T yn adnabod antigen gwahanol. Mae lladdgelloedd T yn cael eu hactifadu pan fydd eu derbynnydd cell-T yn clymu i'r antigen penodol hwn gyda derbynnydd MHC Dosbarth I cell arall. Mae adnabod yr MHC:antigen hwn yn cael ei gynorthwyo gan gyd-dderbynnydd ar y gell T, o'r enw CD8. Yna mae'r gell T yn teithio ledled y corff i chwilio am gelloedd lle mae gan y derbynyddion MHC I yr antigen hwn. Pan fydd cell T wedi'i actifadu yn cysylltu â chelloedd o'r fath, mae'n rhyddhau cytotocsinau, fel perforin, sy'n ffurfio mandyllau ym mhilen plasma'r gell darged, gan ganiatáu i ïonau, dŵr a thocsinau fynd i mewn. Mae mynediad tocsin arall o'r enw granulysin (GNLY; proteas) yn peri i'r gell darged gael apoptosis. Mae lladdgelloedd lletyol T yn arbennig o bwysig i atal firysau rhag dyblygu. Mae gweithrediad celloedd T yn cael ei reoli'n dynn ac yn gyffredinol mae angen signal actifadu MHC/antigen cryf iawn, neu signalau actifadu ychwanegol a ddarperir gan gelloedd T “cynorthwyyol” (gweler isod).
Celloedd T cynorthwyol
Mae celloedd T cymnorthwyol yn rheoleiddio'r ymateb imiwn cynhenid ac addasol ac yn helpu i benderfynu sut mae'r corff yn ymateb i bathogen penodol. Nid oes gan y celloedd hyn unrhyw weithgaredd sytotocsig ac nid ydynt yn lladd celloedd heintiedig nac yn clirio pathogenau yn uniongyrchol. Yn lle hynny, maen nhw'n rheoli'r ymateb imiwn trwy gyfarwyddo celloedd eraill i gyflawni'r tasgau hyn. Swyddogion neu negeswyr y fyddin!
Celloedd Gama delta T
Mae gan celloedd gamma delta T (celloedd T γδ) dderbynnydd cell T amgen (TCR) yn hytrach na chelloedd T CD4 + a CD8 + (αβ) ac maent yn rhannu nodweddion celloedd T cynorthwyyol, celloedd T sytotocsig a chelloedd NK. Nid yw'r amodau sy'n cynhyrchu ymateb o gelloedd γδ T yn cael eu deall yn llawn. Yn yr un modd ag is-setiau celloedd T 'anghonfensiynol' eraill sy'n dwyn TCRs invarian, megis lladdgelloedd T naturiol cyfyngedig CD1d, mae celloedd T γδ yn pontio'r ffin rhwng imiwnedd cynhenid ac ymaddasol. Ar un llaw, mae celloedd γδ T yn elfen o imiwnedd addasol gan eu bod yn aildrefnu genynnau TCR i gynhyrchu amrywiaeth derbynyddion a gallant hefyd ddatblygu ffenoteip cof; ar y llaw arall, mae'r is-setiau amrywiol hefyd yn rhan o'r system imiwnedd gynhenid, oherwydd gellir defnyddio derbynyddion TCR neu NK cyfyngedig fel derbynyddion adnabod patrwm. Er enghraifft, mae niferoedd mawr o gelloedd Vγ9/Vδ2 T dynol yn ymateb o fewn oriau i foleciwlau cyffredin a gynhyrchir gan ficrobau, ac mae celloedd Vδ1+ T cyfyngedig iawn mewn epithelia yn ymateb i gelloedd epithelial dan straen.
Mae'r system imiwnedd yn ymwneud â llawer o agweddau ar reoleiddio ffisioleg y corff drwy ryngweithio'n agos â systemau eraill, megis y systemau endocrin a'r systemau nerfol. Mae'r system imiwnedd hefyd yn chwarae rhan hanfodol mewn embryogenesis sef datblygiad yr embryo, yn ogystal ag mewn atgyweirio ac adfywio meinweoedd.
Hormonau
Gall hormonau weithredu fel imiwnofodiwlyddion, gan newid sensitifrwydd y system imiwnedd. Er enghraifft, gwyddys bod hormonau rhyw benywaidd yn imiwnogyddion o ymatebion imiwn addasol a chynhenid. Mae rhai clefydau hunanimiwn fel lupus erythematosus yn taro merched, ac mae eu cychwyn yn aml yn cyd-fynd â glasoed. Mewn cyferbyniad, mae'n ymddangos bod hormonau rhyw gwrywaidd fel testosteron yn gwrthimiwnaidd (immunosuppressive). Mae'n ymddangos bod hormonau eraill yn rheoleiddio'r system imiwnedd hefyd, yn fwyaf nodedig prolactin, hormon twf a fitamin D.
Fitamin D
Pan fydd cell T yn dod ar draws pathogen estron, mae'n ymestyn derbynnydd fitamin D. Dyfais signalau yw hon sy'n caniatáu i'r gell-T glymu i ffurf weithredol fitamin D, yr hormon steroid calcitriol. Mae gan gelloedd T berthynas symbiotig â fitamin D. Nid yn unig y mae'r gell T yn ymestyn derbynnydd fitamin D, ond mae'r gell T yn mynegi'r genyn CYP27B1, sef y genyn sy'n gyfrifol am drosi'r fersiwn cyn-hormon o fitamin D, calcidiol yn galcitriol. Dim ond ar ôl rhwymo i'r calcitriol y gall celloedd T gyflawni eu swyddogaeth. Celloedd system imiwnedd eraill y gwyddys eu bod yn mynegi CYP27B1 ac felly'n actifadu fitamin D calcidiol, yw celloedd dendritig, keratinocytes a macroffagau.
Cwsg a gorffwys
Mae cwsg a gorffwys yn effeithio ar y system imiwnedd, ac mae amddifadu'r corff o gwsg yn niweidiol iawn. Mae'n ymddangos bod dolenni adborth cymhleth sy'n cynnwys cytocinau, megis interleukin-1 a ffactor necrosis tiwmor-α a gynhyrchir mewn ymateb i haint, hefyd yn chwarae rhan wrth reoleiddio cwsg symudiad llygaid nad yw'n gyflym (REM). Felly gall yr ymateb imiwn i haint arwain at newidiadau i'r cylch cwsg, gan gynnwys cynnydd mewn cwsg tonnau-araf o'i gymharu â chwsg REM.
Brechu
alt=A child receiving drops of polio vaccine in her mouth|de|bawd| Brechiad polio yn yr Aifft Mae cof gweithredol hirdymor yn cael ei digwydd yn dilyn haint trwy actifadu celloedd B a T. Gellir cynhyrchu imiwnedd gweithredol yn artiffisial hefyd, trwy frechu. Yr egwyddor y tu ôl i frechu (a elwir hefyd yn imiwneiddiad) yw cyflwyno antigen o bathogen i ysgogi'r system imiwnedd a datblygu imiwnedd penodol yn erbyn y pathogen penodol hwnnw heb achosi afiechyd sy'n gysylltiedig â'r organeb honno.
Gyda chlefydau heintus yn parhau i fod yn un o brif achosion marwolaeth yn y boblogaeth ddynol, brechu yw'r ffordd fwyaf effeithiol o drin y system imiwnedd y mae'r ddynolryw wedi'i datblygu.
Hanes imiwnoleg
alt=Portrait of an older, thin man with a beard wearing glasses and dressed in a suit and tie|de|bawd| Dyfarnwyd Gwobr Nobel i [[Paul Ehrlich (1854–1915) ym 1908 am ei gyfraniadau i imiwnoleg. ]] Mae imiwnoleg yn wyddor sy'n archwilio strwythur a swyddogaeth y system imiwnedd. Fe'i hystyrir yn rhan o feddygaeth, lle tarddodd, ac o astudiaethau cynnar ar achosion imiwnedd i afiechyd. Roedd y cyfeiriad cynharaf y gwyddys amdano at imiwnedd yn ystod pla Athen yn 430 CC. Nododd Thucydides y gallai pobl a oedd wedi gwella ar ôl pwl blaenorol o'r afiechyd nyrsio'r sâl heb ddal y salwch yr eildro. Yn y 18g, arbrofodd Pierre-Louis Moreau de Maupertuis â gwenwyn sgorpion a sylwodd fod rhai cŵn a llygod yn imiwn i'r gwenwyn hwn. Yn y 10g, ysgrifennodd y meddyg Persiaidd al-Razi (a elwir hefyd yn Rhazes) y ddamcaniaeth gyntaf a gofnodwyd o imiwnedd caffaeledig, gan nodi bod pwl o'r frech wen yn amddiffyn ei goroeswyr rhag heintiau yn y dyfodol. Er iddo egluro'r imiwnedd o ran "lleithder gormodol" yn cael ei ddiarddel o'r gwaed - felly atal ail ddigwyddiad o'r afiechyd - esboniodd y ddamcaniaeth hon lawer o sylwadau am y frech wen y gwyddys amdanynt yn ystod y cyfnod hwn.
Yn ddiweddarach, defnyddiwyd y sylwadau hyn ac eraill o imiwnedd caffaeledig gan Louis Pasteur yn ei ddatblygiad o frechu a'i ''ddamcaniaeth germau arfaethedig o glefydau. Gwrthwynebodd Pasteur ddamcaniaethau cyfoes am afiechyd, megis y ddamcaniaeth miasma. Nid tan brofion Robert Koch yn 1891, y dyfarnwyd Gwobr Nobel iddo (yn 1905), ac y cadarnhawyd mai micro-organebau oedd achos clefydau heintus. Cadarnhawyd fod firysau yn bathogenau dynol ym 1901, pan ddarganfuwyd firws y dwymyn felen gan Walter Reed.
Cymdeithas er Taenu Gwybodaeth Gristnogol
Er iddi gael ei sefydlu yn Lloegr, yr oedd gan y Gymdeithas gysylltiadau agos â Chymru o'r cychwyn cyntaf. Gŵr o'r Trallwng oedd y sefydlydd, y Dr Thomas Bray ac roedd dau o'r pedwar lleygwr a'i cynorthwyodd yn Gymry, sef Syr Humphrey Mackworth o Gastell-nedd a Syr John Phillips o Gastell Pictwn yn Sir Benfro.
I ryw raddau, roedd gwaith y Gymdeithas yng Nghymru yn barhad o waith yr Ymddiriedolaeth Gymreig gynharach, ond gyda'r gwahaniaeth pwysig bod yr SPCK yn rhan o Eglwys Loegr tra bu'r Ymddiredolaeth yn agored i bawb ond yn dysgu ysgrifennu Saesneg yn bennaf, er bod hynny o reidrwydd yn cael ei wneud gan amlaf trwy gyfrwng y Gymraeg.
Noddodd yr SPCK ddau argraffiad rhad o'r Beibl yn Gymraeg a chyhoeddodd nifer o lyfrynau a phamffledi defosiynol. Gyda gwaith yr ysgolion elusennol a sefydlwyd ar yr un pryd, bu hyn yn fodd i ledaenu llythrenedd yng Nghymru. Sefydlwyd rhai ugeiniau o ysgolion ledlled Cymru. I helpu'r werin bobl addysgu eu plant, rhoddid llyfrau a hyd yn oed dillad i'r plant na allai eu rhieni fforddio hynny. Pobl leol, curadiaid gan amlaf, oedd yr ysgolfeistri : yr enwocaf ohonynt oedd Griffith Jones, Llanddowror.
Bu'r Gymdeithas yn llewyrchus iawn yng Nghymru am gyfnod, ond dirywiodd ac ni chafwyd ysgol newydd ar ôl 1729. Un o'r rhesymau am hynny, yn ogystal â cholli noddwyr, oedd twf Anghydffurfiaeth.
The Affairs of Susan
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr William A. Seiter yw The Affairs of Susan a gyhoeddwyd yn 1945. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Thomas Monroe a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Friedrich Hollaender.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ruth Roman, Joan Fontaine, Frank Faylen, George Brent, Dennis O'Keefe, Don DeFore, Rita Johnson, Walter Abel, Mary Field a Francis Pierlot. Mae'r ffilm The Affairs of Susan yn 110 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William A Seiter ar 10 Mehefin 1890 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Beverly Hills ar 16 Mawrth 1999.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William A. Seiter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Pretty Reckless
Grŵp roc amgen yw The Pretty Reckless. Sefydlwyd y band yn Ninas Efrog Newydd yn 2007. Mae The Pretty Reckless wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Interscope Records, Cooking Vinyl.
Dolen allanol
Gwefan swyddogol
Lika Inför Lagen
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gustaf Bergman yw Lika Inför Lagen a gyhoeddwyd yn 1931. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Lillebil Ibsen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1931. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Frankenstein (1931) ffilm arswyd, Americanaidd gan James Whale. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustaf Bergman ar 3 Hydref 1880 yn Stockholm.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustaf Bergman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Il Giustiziere Della Strada
Ffilm wyddonias gan y cyfarwyddwr Giuliano Carnimeo yw Il Giustiziere Della Strada a gyhoeddwyd yn 1983. Fe'i cynhyrchwyd gan Camillo Teti yn Sbaen a'r Eidal. Cafodd ei ffilmio yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Dardano Sacchetti a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Detto Mariano. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1983. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Star Wars Episode VI: Return of the Jedi sef ffilm ffugwyddonol gan y cyfarwyddwr ffilm Richard Marquand, Cymro o Lanishen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuliano Carnimeo ar 4 Gorffenaf 1932 yn Bari a bu farw yn Rhufain ar 20 Ebrill 1991.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuliano Carnimeo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Clwb Criced Morgannwg
Clwb criced yw Clwb Criced Morgannwg (Saesneg: Glamorgan County Cricket Club), sy'n un o'r 18 tîm sirol sy'n chwarae ym mhencampwriaeth y siroedd, a'r unig un o Gymru.
Chettle
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr ydy Chettle.
Clwb Criced Morgannwg
Ffurfiwyd y clwb ar 5 Gorffennaf 1888, mewn cyfarfod yn yr Angel Hotel, Caerdydd. Mae'n chwarae'r rhan fwyaf o'i gemau catref yn Stadiwm SWALEC yng Ngerddi Sophia, Caerdydd Mae'n chwarae rhai gemau yn Abertawe ac ambell un ym Mae Colwyn.
Mae'r Clwb hefyd wedi ennill y gystadleuaeth undydd dair gwaith, ym 1993, 2002 a 2004.
Y mwyaf o rediadau Dosbarth Cyntaf dros Forgannwg Dros 16,000 o rediadau
Y mwyaf o wicedi dros Forgannwg (Dosbarth Cyntaf) Dros 800 wiced
Tendon
Meinwe gyswllt yw tendon neu gewyn sy'n cysylltu'r cyhyrau i'r asgwrn mewn bodau dynol ac mewn anifeiliaid eraill. Gall wrthsefyll tensiwn i raddau helaeth. Mae'r tendon yn wahanol i'r tennyn (ligament), sy'n cysylltu asgwrn i asgwrn. Mae tendonau a chyhyr, felly'n gweithio gyda'i gilydd i dynnu.
Eu gwneuthuriad
Mae'r tendon wedi ei wneud allan o ffibrau colagen wedi'u pacio'n dynn at ei gilydd. Colagen teip 1 sydd i'w weld amlaf, er y ceir teip a 111 a V ar adegau. Protinau eraill sy'n eu dal at ei gilydd. Ceir rhydweliau gwaed yn rhedeg yn gyfochrog â'r tendonnau, ond ni chredir fod nerfau mân ynddynt (ar wahan i'r peritendon). I godi pwysau, mae'n beth da cael tendonnau bach a chyhyr mawr; ond i redeg, mae tendon Achilles hir yn bwysicach na chyhyrau mawr. Mae maint y tendonnau'n gwahaniaethu'n fawr o berson i berson a'u hŷd yn cael eu pasio ymlaen drwy'r genynnau yn hytrach na thrwy ymarfer.
Yn ystod y ddegawd diwethaf, nid fel casgliad o gelloedd sy'n medru cyfangu'n unig yr edrychir arnynt. Bellach, ceir nifer o arbrofion sy'n gweld rhinwedd y 'sbring' ynddynt, sy'n golygu y gallent storio grym.
Gweler hefyd
Tendon
Blodeugerdd o'r Ddeunawfed Ganrif
Cyfrol o gerddi wedi'u golygu gan D. Gwenallt Jones yw Blodeugerdd o'r Ddeunawfed Ganfrif. Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1936. Cafwyd yr argraffiad diweddaraf yn 1980. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Mae'r flodeugerdd yn cynnwys 26 o gerddi caeth yn bennaf yn cynrychioli gwaith 11 o feirdd y 18g, gyda rhagymadrodd sylweddol a nodiadau manwl ar bob cerdd.
Botwm Crys yn cadw lle
Kastell-Briant
Mae Kastell-Briant (Ffrangeg: Châteaubriant) yn gymuned yn Departamant Liger-Atlantel (Ffrangeg Loire-Atlantique), yng ngwlad Llydaw a rhanbarth Ffrengig Pays de la Loire. Mae'n ffinio gyda ac mae ganddi boblogaeth o tua. Mae tref Kastell-Briant yn rhan o un Bro-Naoned, un o naw hen fro Llydaw.
Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg
Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Kastell-Briant wedi'i gefeillio â:
Esgob Tyddewi
250px|bawd|Eglwys Gadeiriol Tyddewi. bawd|170px|Arfbais Esgobaeth Tyddewi. Llywodraethwr eglwysig Esgobaeth Tyddewi yng ngorllewin Cymru yw Esgob Tyddewi. Yn draddodiadol ystyrir Dewi Sant fel Esgob cyntaf Tyddewi. Mae cofnodion am y cyfnod cynnar yn gyfyngedig i ambell gofnod yn yr Annales Cambriae a Brut y Tywysogion. Er enghraifft, cofnodir i'r Daniaid anrheithio Tyddewi yn 999, a lladd yr esgob Morgeneu; y cyntaf o Esgobion Tyddewi, meddir, i dorri ar draddodiad Dewi o ymwrthod a bwyta cig.
Yn yr 11g roedd yr esgobion Sulien a'i fab Rhygyfarch ap Sulien yn ysgolheigion nodedig. I Rhygyfarch y priodolir y Vita Davidiis ("Buchedd Dewi"), a gyfansoddwyd i amddiffyn annibyniaeth yr esgobaeth oddi wrth Archesgob Caergaint. Yn 1176, enwebwyd Gerallt Gymro yn esgob, ond gwrthododd y brenin Harri II o Loegr ei dderbyn, yn ôl pob tebyg oherwydd ei ymgyrch dros annibyniaeth yr esgobaeth, ymgyrch a gafodd gefnogaeth Llywelyn Fawr.
Yn ystod ymrysonau crefyddol yr 16g, carcharwyd yr esgob Robert Ferrar am heresi gan Mari Tudur, ac, ar ôl gwrthod datgyffesu, fe'i llosgwyd wrth y stanc ar sgwâr y farchnad yng Nghaerfyrddin ar 30 Mawrth 1555.
Yr esgob presennol yw'r Gwir Barchedig John Wyn Evans a benodwyd ar brynhawn Llun, 1 Medi 2008.
Bhram
Ffilm ddrama yw Bhram a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Pritam Chakraborty.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Dino Morea, Milind Soman, Sheetal Menon a Simone Singh.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Les États-Unis D'albert
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr André Forcier yw Les États-Unis D'albert a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada, y Swistir a Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan André Forcier.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Émilie Dequenne, Céline Bonnier, Andréa Ferréol, Roy Dupuis, Alex Descas, Julie McClemens, Laurent Deshusses, Marc Labrèche a Éric Bruneau. Mae'r ffilm Les États-Unis D'albert yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm André Forcier ar 19 Gorffenaf 1947 ym Montréal. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd André Forcier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Treason
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Allen Holubar yw Treason a gyhoeddwyd yn 1917. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1917. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Immigrant sef ffilm fud o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.
Some Great Videos
Ffilm dawns amgen yw Some Great Videos a gyhoeddwyd yn 1985. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs.
Treason
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Allen Holubar ar 3 Awst 1888 yn San Francisco a bu farw yn Los Angeles ar 9 Mawrth 2012. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Allen Holubar nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Some Great Videos
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1985. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Back to the Future sef ffilm wyddonias Americanaidd am fachgen a’i gar yn cael ei yrru i’r dyfodol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Alvin, Texas
Dinas yn, yn nhalaith Texas, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Alvin, gan gynnwys:
The Civilian
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Thomas H. Ince yw The Civilian a gyhoeddwyd yn 1912. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jack Conway, Ann Little, Mae Marsh a Francis Ford. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1912. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saved from the Titanic sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan Étienne Arnaud.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Thomas H Ince ar 6 Tachwedd 1882 yn Newport, Rhode Island a bu farw yn Beverly Hills ar 25 Chwefror 1925. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1897 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Thomas H. Ince nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Twmpath Rhiwbeina
Hen domen, neu fwnt, o'r Oesoedd Canol ydy Twmpath, Rhiwbeina (neu Gastell Twmpath), heb y mur gwarcheidiol arferol, sef y “beili”. Lleoliad: Rhiwbeina, Caerdydd;. Fe godwyd y rhan fwyaf o'r tomenni hyn yng Nghymru rhywdro rhwng degawdau olaf yr 11g ac ail hanner y 12g allan o bridd a charreg, gyda ffos o'u cwmpas fel rheol. Y Normaniaid ddaeth â'r math hwn o amddiffynfa o Ffrainc i wledydd Prydain a mabwysiadwyd y dechnoleg gan y Cymry.
Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.
Justice Chowdary
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr K. Raghavendra Rao yw Justice Chowdary a gyhoeddwyd yn 1982. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu a hynny gan K. Raghavendra Rao a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan K. Chakravarthy.
Y prif actor yn y ffilm hon yw N. T. Rama Rao. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner sef film noir, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Kotagiri Venkateswara Rao sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm K Raghavendra Rao ar 23 Mai 1942 yn Krishna. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1977 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd K. Raghavendra Rao nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Vuelva El Primero
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1952. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Singin' in the Rain sy’n ffilm fiwsical gan y cyfarwyddwyr ffilm Stanley Donen a Gene Kelly. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Vicente Cosentino oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kurt Land ar 19 Chwefror 1913 yn Fienna a bu farw yn Ninas Efrog Newydd ar 19 Gorffennaf 1997.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kurt Land nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hanes Cymru
Er nad yw'n wlad fawr o ran ei maint, mae hanes Cymru yn hir a diddorol. Gellid dadlau fod hanes Cymru fel gwlad, neu egin-wlad, yn dechrau yn ystod cyfnod rheolaeth yr Ymerodraeth Rufeinig. Credir fod Cristnogaeth wedi ymgartrefu yng Nghymru tua diwedd y cyfnod hwnnw ac arferir galw'r cyfnod olynol yn Oes y Seintiau. Yng nghyfnod y seintiau cynnar gwelwyd newidiadau sylfaenol ym Mhrydain o dan bwysau'r goresgyniad Eingl-Sacsonaidd yn ne a dwyrain yr ynys a mewnfudo gan Wyddelod i Gymru a gorllewin yr Alban.
Yn dilyn ymadawiad y Rhufeiniaid, fe dyfodd nifer o freniniaethau - yng Ngwynedd, Powys, Dyfed a Deheubarth. Roedd gan y brenhinoedd hyn eu heglwysi, eu cyfreithiau a'u llysoedd eu hunain, gyda safon byw a diwylliant uchel. Erbyn yr 8g, pan godwyd Clawdd Offa, roedd tiriogaeth Cymru yn ddiffiniedig a'r Oesoedd Canol wedi dechrau. Yn sgil y goresgyniad Normanaidd newidiodd patrwm llywodraethu Cymru a dechreuodd ei harweinwyr pendefig galw eu hunain yn dywysogion yn hytrach na brenhinoedd; gelwir y cyfnod hwnnw yn "Oes y Tywysogion". Yn yr Oesoedd Canol Diweddar yng Nghymru ar ôl cwymp Llywelyn ap Gruffudd a'i frawd Dafydd ap Gruffudd, cafwyd cyfnod ansefydlog dan reolaeth coron Lloegr. Arweiniodd Owain Glyndŵr wrthryfel llwyddiannus yn erbyn y Saeson ac yn ddiweddarach enillodd Harri Tudur Frwydr Bosworth gan sefydlu cyfnod y Tuduriaid.
Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
Roedd Cymru yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig am tua 350 o flynyddoedd. Cawsai'r Rhufeiniaid a'u diwylliant effaith sylweddol ar y wlad a'i phobl. Gadawodd y Rhufeiniaid rwydwaith o ffyrdd ar eu hôl a sefydlasant nifer o drefi. Cafodd ei hiaith, Lladin, ddylanwad mawr ar yr iaith Gymraeg wrth iddi ymffurfio o Frythoneg Ddiweddar; mae tua 600 o eiriau Cymraeg yn tarddu o'r cyfnod hwnnw (yn hytrach nag o Ladin yr Oesoedd Canol fel yn achos ieithoedd eraill fel Saesneg). Credir i'r Gristnogaeth gyrraedd Cymru yn y cyfnod Rhufeinig hefyd.
Oes y Seintiau yng Nghymru
Mae cloddio archeolegol wedi datgelu rhywfaint am y cyfnod yn dilyn ymadawiad y Rhufeiniaid. Y safle sydd wedi rhoi mwyaf o wybodaeth yw bryngaer Dinas Powys ym Morgannwg, lle'r oedd y trigolion yn amlwg yn perthyn i haen uchaf cymdeithas. Ymhlith y darganfyddiadau roedd darnau crochenwaith o ardal Môr y Canoldir, gwydr o ffynhonnell Diwtonaidd a gwaith metel Celtaidd. Credir fod Dinas Powys yn llys pennaeth neu frenin yn y cyfnod yma. Ceir hefyd dystiolaeth meini ag arysgrifen arnynt. Yng ngogledd Cymru roedd y rhain mewn Lladin, ond yn y de-orllewin a Brycheiniog mae'r arysgrifau mewn Ogam neu'n ddwyieithog. Ymddengys fod Gwyddelod wedi ymsefydlu yma yn y cyfnod wedi i'r Rhufeiniaid adael os nad ynghynt, ac roedd teulu brenhinol Teyrnas Dyfed o dras Wyddelig.
Daeth Cristnogaeth Cymraeg i'r amlwg gyntaf yn ne-ddwyrain Cymru, gyda thystiolaeth o Gristionogion mewn sefydliadau megis Caerwent a Chaerleon yn y cyfnod Rhufeinig. Roedd Sant Dyfrig yn un o'r arweinwyr cyntaf. Cawn wybodaeth am y seintiau yn eu bucheddau, ond yn anffodus mae y rhan fwyaf o'r rhai sydd wedi goroesi wedi eu hysgrifennu ar ôl y goncwest Normanaidd. Ymhlith y seintiau enwocaf mae Dewi Sant, Teilo, Illtud, Cadog a Deiniol. Roedd cysylltiadau agos rhwng Cymru ag Iwerddon a Llydaw.
Ceir rhywfaint o wybodaeth am hanner cyntaf y 6g yng ngwaith Gildas, y De Excidio Britanniae, sy’n bregeth mewn tair rhan yn condemnio pechodau’r Brythoniaid yn ei oes ef ac yn awgrymu mai oherwydd y pechodau hyn roedd y Sacsoniaid wedi goresgyn rhan helaeth o’r ynys. Mae’n condemnio pum teyrn yn arbennig, yn cynnwys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, y mwyaf grymus o'r pump.
Yr Oesoedd Canol Cynnar 600 - 1067
Ar ddechrau'r cyfnod roedd rhai rhannau o Gymru, yn enwedig Powys, yn dod o dan bwysau cynyddol oddi wrth yr Eingl-Sacsoniaid, yn enwedig teyrnas Mersia. Collodd Powys cryn dipyn o'i thiriogaeth, oedd yn arfer ymestyn i'r dwyrain o'r ffin bresennol, gan gynnwys yr hen ganolfan, Pengwern. Efallai fod adeiladu Clawdd Offa, yn draddodiadol gan Offa, brenin Mersia yn yr 8g, yn dynodi ffin wedi ei chytuno.
Y cyntaf i deyrnasu dros ran helaeth o Gymru oedd Rhodri Mawr, yn wreiddiol yn frenin Teyrnas Gwynedd, a daeth yn frenin Powys a Ceredigion hefyd. Pan fu ef farw, rhannwyd ei deyrnas rhwng ei feibion, ond gallodd ei ŵyr, Hywel Dda, ffurfio teyrnas Deheubarth trwy uno teyrnasoedd llai'r de-orllewin, ac erbyn 942 roedd yn frenin ar y rhan fwyaf o Gymru. Yn draddodiadol, cysylltir ef a ffurfio Cyfraith Hywel trwy alw cyfarfod yn Hendy-gwyn ar Daf. Pan fu ef farw yn 950 gallodd ei feibion ddal eu gafael ar Ddeheubarth, ond adfeddiannwyd Gwynedd gan y frenhinlin draddodiadol.
Gruffydd ap Llywelyn oedd y teyrn nesaf i allu uno'r teyrnasodd Cymreig. Brenin Gwynedd ydoedd yn wreiddiol, ond erbyn 1055 roedd wedi gwneud ei hun yn frenin bron y cyfan o Gymru ac wedi cipio rhannau o Loegr ger y ffin. Yn 1063 gorchfygwyd ef gan Harold Godwinson a'i ladd gan ei ŵyr ei hun. Rhannwyd ei deyrnas unwaith eto, gyda Bleddyn ap Cynfyn a'i frawd Rhiwallon yn dod yn frenhinoedd Gwynedd a Phowys.
Oes y Tywysogion
Pan orchfygwyd Lloegr gan y Normaniaid yn 1066, y prif deyrn yng Nghymru oedd Bleddyn ap Cynfyn, oedd yn teyrnasu dros Wynedd a Phowys. Yn ne Cymru y cafodd y Normaniaid eu llwyddiannau cynnar, gyda William Fitzosbern, Iarll 1af Henffordd yn cipio Teyrnas Gwent cyn 1070. Erbyn 1074 roedd byddin Iarll Amwythig yn anrheithio Deheubarth.
Pan laddwyd Bleddyn ap Cynfyn yn 1075, bu cyfnod o ryfel cartref yng Nghymru, a roddodd gyfle i'r Normaniaid gipio tiroedd yng ngogledd Cymru. Yn 1081 trefnwyd cyfarfod rhwng Ieirll Caer ac Amwythig a Gruffudd ap Cynan, oedd newydd gipio gorsedd Gwynedd oddi wrth Trahaearn ap Caradog ym Mrwydr Mynydd Carn. Cymerwyd Gruffudd yn garcharor trwy frad, a chadwyd ef yng Nghaer am flynyddoedd, gyda'r Normaniaid yn cipio rhan helaeth o Wynedd. Yn y de, diorseddwyd Iestyn ap Gwrgant, teyrn olaf Morgannwg, tua 1090 gan Robert Fitzhamon, arglwydd Caerloyw, oedd wedi sefydlu arglwyddiaeth yng Nghaerdydd ac a aeth ymlaen i gipio ardal Bro Morgannwg. Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin Deheubarth, ym 1093 wrth amddiffyn Brycheiniog rhag y Normaniaid, a chipwyd ei deyrnas a'i rhannu rhwng nifer o arglwyddi Normanaidd. I bob golwg, roedd y goncwest Normanaidd bron yn gyflawn.
Yr Oesoedd Canol Diweddar
Ar ôl i Llywelyn Ein Llyw Olaf, Tywysog Cymru, gael ei fradychu a'i ladd yng Nghilmeri ym 1282 daeth y wlad dan reolaeth Edward I, Brenin Lloegr. Adeiladodd Edward gestyll ar hyd arfordir Cymru mewn cylch haearn o gwmpas y wlad a chafodd ei fab Edward ei arwisgo yn Dywysog Cymru.
Cestyll Edward I a’r Bwrdeisdrefi