cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Goledd
Y cynnydd rhwng ffordd rhwng dau bwynt yw'r gwahaniaeth rhwng uchder y ffordd yn y ddau bwynt hwnnw, dyweder y1 a y2, neu mewn geiriau eraill, y cynnydd yw (y2 - y1) = Δy. Ar gyfer pellteroedd cymharol fyr - lle y gellid esgeuluso cromlin y ddaear, y rhediad yw'r gwahaniaeth mewn pellter o bwynt sefydlog wedi'i fesur ar hyd llinell lorweddol, syth, neu mewn geiriau eraill, mae'r rhediad yn (x2 - x1) = Δx. Yma, disgrifir llethr y ffordd rhwng y ddau bwynt fel cymhareb y newid uchder i'r pellter llorweddol rhwng unrhyw ddau bwynt ar y llinell.
Mewn hafaliad, goledd m y linell yw:
'Graddiant' yw'r enw am y cysyniad hwn o fewn daearyddiaeth, neu 'radd', ac felly hefyd mewn peirianneg. Mae goledd (m) llinell, mewn trigonometreg, yn perthyn i ongl y goledd (θ) a hynny drwy dangiad y ffwythiant (tangent function)
Hynny yw, mae gan ongl (neu raddiant) o 45° oledd o +1 a llinell esgynol 45° oledd o −1.
Goledd ffordd neu reilffordd
Gellir disgrifio pa mor serth yw ffordd neu reilffordd mewn dwy ffordd:
Y fformwla i drosi goledd a roddir mewn canran i ongl (mewn graddau), ac ongl i ganran, yw fel a ganlyn:
lle nodir yr ongl mewn graddau a lle gweithredir y ffwythiannau trigonometrig hefyd mewn graddau. Er enghraifft, goledd o 100% neu 1000‰ yw ongl o 45°.
Mae trydydd dull, sef drwy rhoi uned esgynnol o, dyweder, 10, 20, 50 neu 100 uned llorweddol, e.e. 1:10. 1:20, 1:50 neu 1:100 (neu "1 mewn 10", "1 mewn 20" ayb.) Sylwer bod 1:10 yn fwy serth na 1:20; mae goledd o 20% yn gyfystyr ag 1:5, sef goledd gydag ongl o 11,3°.
Etholiad canol tymor yr Unol Daleithiau
Etholiadau canol tymor yn yr Unol Daleithiau yw'r etholiadau cyffredinol sy'n cael eu cynnal ym mis Tachwedd bob pedair blynedd, tua hanner ffordd trwy dymor pedair blynedd yr arlywydd. Mae'r swyddi ffederal sy'n cael eu hethol yn yr etholiadau canol tymor yn cynnwys aelodau Cyngres yr Unol Daleithiau: pob un o'r 435 sedd yn Nhŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau a 33 neu 34 o'r 100 sedd yn Senedd yr Unol Daleithiau.
Mae etholiadau arbennig yn aml yn cael eu cynnal mewn cysylltiad â'r etholiadau canol tymor, felly gall Seneddwyr, llywodraethwyr a swyddogion lleol eraill gael eu hethol am dymorau rhannol.
Sffêr
Mae sffêr (enw gwrywaidd; o'r Groeg σφαῖρα - sphaira, "pelen") yn wrthrych geometrig perffaith mewn gofod tri dimensiwn; dyma wyneb pêl cwbwl gron sy'n cyfateb yn nhermau dau ddimensiwn i gylch.
Fel cylch mewn gofod dau ddimensiwn, diffinnir sffêr yn fathemategol fel y set o bwyntiau sydd i gyd ar yr un pellter
r
o bwynt penodol, ond mewn man tri dimensiwn. Y pellter
yw radiws y bêl, sydd wedi'i ffurfio o bob pwynt gyda pellter llai na
o'r pwynt a roddir, sef canolbwynt / canol y bêl fathemategol. Cyfeirir at y rhain hefyd fel "y radiws" a "chanol y cylch". Mae'r linell syth hiraf drwy'r bêl, sy'n cysylltu dwy bwynt y sffêr, yn mynd trwy'r canol gyda'i hyd, felly, ddwywaith y radiws; dyma "ddiamedr" y sffêr a'i bêl.
Hafaliadau yn y gofod tri dimensiwn
Mewn geometreg dadansoddol, mae sffêr sydd a'i ganol
(x0, y0, z0)
a'i radiws r yn locws i holl bwyntiau
(x, y, z)
, fel bod
a ≠ 0
, a rhowch
yna, nid oes gan yr hafaliad unrhyw bwyntiau real fel datrysiadau os \rho < 0, ac fe'i gelwir yn "sffêr dychmygol".
Os \rho = 0 yna'r unig ddatrysiad o yw'r pwynt  a dywedir bod yr hafaliad yn "hafaliad y sffêr pwynt". Yn olaf, yn achos \rho > 0, yna yw hafaliad y sffêr sydd a'i ganol yn P_0 a'i radiws yn \sqrt \rho.
Os yw a yn yr hafaliad uchod yn sero, yna
f(x, y, z) = 0
Gellir rhoi pwyntiau sffêr gyda radiws r > 0 a'i ganol ar baramedr, drwy:
Mae'r hafaliad hwn yn adlewyrchu safle a fectorau cyflymder pwynt,
a
(dx, dy, dz)
, sy'n teithio ar y sffêr, ac sydd bob amser yn orthogonol i'w gilydd.
Cyfaint mewnol
bawd|Sffêr (mewn coch), gyda'i silindr amgylchol (mewn glas golau).
Mewn gofod tri dimensiwn, mae cyfaint oddi mewn i sffêr (sef cyfaint pêl) yn: lle mae r yn radiws y sffêr. Archimedes a luniodd y fformiwla hon yn gyntaf, gan fynegi fod y cyfaint y tu mewn i sffêr ddwywaith y gwahaniaeth cyfaint y sffêr a chyfaint y silindr sy'n ei amgylchynu.
Yn fyr, gellir canfod fformiwla ei gyfaint drwy ddefnyddio cyfesurynnau sfferig, gydag elfennau'r cyfaint yn fel bod
V = undefined⁄6 d3
, ble d yw diamedr y sffêr a hyd ochr y ciwb a undefined⁄6 ≈ 0.5236. Er enghraifft, mae gan sffêr gyda diamedr o 1 fetr 52.4% o gyfaint y ciwb sydd a hyd ei ymylon yn 1 fetr, neu tua 0.524 m3.
Arwynebedd
Arwynebedd sffêr gyda'i radiws yn r yw:
Cymdeithas John Gwilym Jones
Cymdeithas Lenyddiaeth Gymraeg Prifysgol Bangor yw Cymdeithas John Gwilym Jones a sefydlwyd ar yr 2il o Hydref 2018. Roedd hen Gymdeithas Ddrama Gymraeg Prifysgol Bangor wedi ei hail-sefydlu rai blynyddoedd ynghynt, ond mynd i'r gwellt oedd ei hanes unwaith yn rhagor. Yn sgil methiant y gymdeithas honno, daeth criw o fyfyrwyr y Brifysgol at ei gilydd i drafod y ffordd ymlaen, a ffrwyth y trafodaethau hynny oedd sefydlu'r Gymdeithas hon. Penderfynwyd enwi'r Gymdeithas ar ôl y dramodydd enwog John Gwilym Jones, a hynny am y cred nifer o bobl na wnaed digon i goffau'r llenor o'r Groeslon wedi ei farwolaeth.
Sefydlwyd y Gymdeithas mewn noson arbennig yn Bar 1884, rhan o'r Brifysgol. Dathliad o allbwn llenyddol dinas Bangor oedd y noson, gyda darlleniadau, perfformiadau a cherddoriaeth.
To Iau ar Ben Tŷ Awen
Dyma bwt ohoni:
<poem style="margin-left: 5em"> Mae 'na griw ym Mangor wen, Un criw i swcro'r awen, Criw llafar sy'n creu llwyfan Ac wrth roi gwerth ar y gân Yn bloeddio'n anterth chwerthin, "Nosweithiau byw, yn syth bìn!"
Digwyddiadau
Yn ystod y flwyddyn cyntaf trefnwyd sawl digwyddiad ar gyfer cymuned myfyrwyr y Brifysgol. Ond y digwyddiad pwysicaf yn y nyddiau cynnar y gymdeithas, heb oes, oedd y sgwrs flynyddol a gynhaliwyd er cof am John Gwilym Jones ei hun.
Ac Eto Nid Myfi
Ar 15 Mawrth 2019 llwyfannwyd cynhyrchiad o un o ddramâu enwocaf John Gwilym Jones, sef Ac Eto Nid Myfi. Roedd yn ddigwyddiad yn hanesyddol gan mai dyma'r tro cyntaf i'r gymdeithas, a'i rhagflaenydd (Cymdeithas Ddrama Gymraeg Prifysgol Bangor) lwyfannu cynhyrchiad yn nghanolfan Pontio.
Yn ôl y gymdeithas: "Dyma ddrama ddifyr a bywiog sy’n trafod llencyndod a thyfu i fyny, cariad a pherthynas pobl â’i gilydd, ond y cwestiynau pwysicaf a godir ganddi yw pwy ydym ni, a beth sy’n pennu llwybr ein bywyd. Perfformiwyd y ddrama hon am y tro cyntaf gan aelodau Cymdeithas y Ddrama Gymraeg, Coleg Bangor, a dyma berfformiad gan y gymdeithas honno ar ei newydd wedd a dan ei henw newydd, sef Cymdeithas John Gwilym Jones."
Gwerthwyd y tocynnau i gyd mewn llai nag wythnos i'r digwyddiad fynd yn gyhoeddus.
Galw am ail-enwi Stiwdio Pontio
Ym mis Hydref 2018 daeth y gymdeithas i sylw'r wasg genedlaethol pan ysgrifenasant lythyr cyhoeddus yn galw i ail-enwi Stiwdio Pontio ar ôl John Gwilym Jones. Roedd y llythyr wedi ei arwyddo gan ddegau o ffigurau amlwg o fyd y theatr Gymraeg, gan gynnwys Cefin Roberts. Serch hynny, gwrthodwyd y cais.
Moryd Solway
Cilfach fôr sy'n ffurfio rhan o'r ffin rhwng Lloegr a'r Alban ar arfordir gorllewinol Prydain Fawr yw Moryd Solway neu Merin Rheged (Gaeleg yr Alban: Tràchd Romhra; Saesneg: Solway Firth). Mae'n ymestyn o Pentir St Bees, ychydig i'r de o Whitehaven yn Cumbria, i Bentir Galloway, ar ben gorllewinol Dumfries a Galloway.
Baban y Swyddfa Gartref
Baban teulu Cooper
Ar ddechrau mis Tachwedd 1884 roedd Jerry Cooper, llafurwr, oedd yn byw yn Colsterworth a'i wraig wedi cael plentyn marw anedig. Gofynnodd Mr Cooper i'r Parch Mirehouse be ddylai wneud efo'r corff gan fod mynwent yr eglwys wedi ei gau ers mis Awst. Roedd cae wedi clustnodi am fynwent newydd ond heb ei awdurdodi gan y Swyddfa Gartref. Rhoddwyd y corff i'r rheithor gyda’r tad yn disgwyl byddai'r corff yn cael ei gladdu yng nghornel maes y fynwent newydd arfaethedig. (Ar y pryd byddai dim disgwyl i gorff baban marw anedig cael claddedigaeth Cristionogol llawn mewn tir cysegredig).
Parsel yn y post
bawd|chwith|Syr William Harcourt Yn hytrach na chladdu'r baban rhoddodd Mirehouse hi mewn bocs a'i danfon mewn parsel wedi ei gyfeirio at yr Ysgrifennydd Cartref fel protest gyda'r gair perishable wedi ei ysgrifennu ar y label. Danfonwyd y pecyn gyda'r trên. Gan fod pecyn gyda deunydd darfodus wedi cyrraedd ar y Sul pan fyddai'r Swyddfa Gartref ar gau danfonwyd neges i'r Ysgrifennydd Cartref i ddweud bod y pecyn wedi cyrraedd. Wedi agor y pecyn cafwyd hyd i gorff baban benywaidd wedi ei lapio mewn lliain wen yn y parsel. Cysylltwyd â'r heddlu a chynhaliwyd archwiliad post mortem ar y corff.
Ymchwiliadau
Wedi ymchwiliad gan yr heddlu cafwyd hyd i rieni'r plentyn a'r ffaith bod y pecyn wedi ei ddanfon gan y Parch Mirehouse. Cynhaliwyd trengholiad a galwyd Jerry Cooper fel tyst. Mynegodd Cooper ffieidd-dra at ymddygiad y rheithor a mynnodd nad oedd ef yn rhan o'r brotest a dywedodd ei fod wedi ysgrifennu llythyr i Syr William yn ymddiheuro. Yn ei dystiolaeth ef cyfaddefodd y rheithor mae ef oedd yn gyfrifol am ddanfon y parsel gan gydnabod bod ei weithred yn un ffiaidd.
Dywedodd y crwner bod gweithred Mirehouse yn un o'r pethau mwyaf anweddus yr oedd wedi clywed am dano. Doedd dim modd i'r crwner cosbi'r rheithor ond fe wrthododd caniatáu iddo dderbyn y costau arferol a roddwyd i dystion mewn trengholiad.
Cafwyd archwiliad cyfreithiol o'r achos gan bargyfreithiwr oedd yn arbenigo mewn achosion eglwysig, Syr Walter Philmore QC, ar ran yr Ysgrifennydd Cartref ond daeth i'r casgliad nad oedd y rheithor wedi gwneud dim oedd yn groes i gyfraith eglwysig Eglwys Loegr ac nad oedd modd ei ddisgyblu.
Gwladwriaeth Rydd Iwerddon
Gwladwriaeth Rydd Iwerddon ( Saesneg: Irish Free State; Gwyddeleg: Saorstát Éireann) oedd enw'r wladwriaeth yn cynnwys 26 o 32 sir Iwerddon a ymwahanodd oddi wrth Deyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon gyda Chytundeb Eingl-Wyddelig a lofnwyd gan Gynrychiolydd Weriniaethol Iwerddon yn Llundain ar 6 Rhagfyr 1921. Bu'r endid wladwriaeth, a ffurfiwyd gyda chynulliad cyfansoddol (y Trydydd Dail), tua 27 mlynedd (1922 - 1949) hyd nes cyhoeddwyd Deddf Gweriniaeth Iwerddon 1949, a gyhoeddodd Weriniaeth Iwerddon ar hyn o bryd.
Hanes
bawd|upright=0.9|Pasbort GRI (cuddwyd enw'r deilydd) O 1 Ionawr 1801 tan 6 Rhagfyr 1922 roedd Iwerddon yn rhan o Deyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon. Yn etholiad cyffredinol Prydain ym mis Rhagfyr 1918, enillodd plaid weriniaethol Sinn Féin 73 o'r 106 sedd Wyddelig yn Nhŷ'r Cyffredin yn Llundain. Ym mis Ionawr 1919, gwrthododd aelodau'r senedd a etholwyd i Sinn Féin gymryd meddiant o’u eu seddi yn San Steffan gan sefydlu senedd Weriniaeth answyddogol, y Dáil Éireann a gyhoeddodd yn annibyniaeth unochrog Gweriniaeth Iwerddon. Ni dderbyniodd y Senedd yma, fodd bynnag, unrhyw gydnabyddiaeth ryngwladol. Ar ôl y rhyfel Annibyniaeth, trafododd cynrychiolwyr llywodraeth Prydain ac Aireacht (cabinet) Eire ym 1921 y Cytundeb Eingl-Wyddelig a gymeradwywyd gan y Dáil. Yn rhyngwladol, cydnabuwyd gwladwriaeth Iwerddon fel Wladwriaeth Iwerddon rydd (“Saorstát Éireann”, yn Saesneg "Irish Free State"). Dylai'r cyflwr rhydd newydd fod wedi cwmpasu'r ynys gyfan mewn theori, ond cytunodd y ddwy ochr y gallai chwe sir Gogledd Iwerddon (lle roedd mwyafrif Brotestanaidd a oedd eisoes wedi dod yn endid annibynnol) ddewis aros o dan y Deyrnas Unedig. Daeth y 26 sir sy'n weddill yn rhan o Wladwriaeth Rhydd Iwerddon a fyddai wedi cael statws sofran o fewn yr Ymerodraeth Brydeinig (ond yn parhau i dderbyn Brenihinaeith Prydain fel pennaeth y wladwriaeth Wyddelig). Roedd gan y Wladwriaeth Rydd ei Lywodraethwr Cyffredinol, Senedd dau dy, cabinet o'r enw y Cyngor Gweithredol a Phrif Weinidog (Llywydd y Cyngor Gweithredol).
Rhwyg
Nid oedd rhan o'r mudiad annibyniaeth a arweiniwyd gan Éamon de Valera yn derbyn y cytundebau â llywodraeth Prydain oherwydd credid nad oeddent yn gwarantu undod yr ynys a chysylltiadau â hwy gyda'r Deyrnas Unedig. Y canlyniad oedd Rhyfel Cartref gyda llywodraeth pro-Cytundeb W.T. Cosgrave yn llywodraethu a dienyddio 77 o Weriniaethwyr. Daeth y Rhyfel Cartref ddaeth i ben ym mis Mai 1923 gyda threchu'r garfan yn gwrthwynebu'r cytundeb (ochr de Valera).
Cymod
Enillwyd etholiadau 1932 gan Fianna Fáil, plaid Gweriniaethol a gwrth-Brydeinig dan arweiniad de Valera, a chyhoeddwyd cyfansoddiad newydd ar 29 Rhagfyr 1937, sef Cyfansoddiad Iwerddon lle cafodd 'Wladwriaeth Ddiwygiedig' ei ddisodli gan Wladwriaeth Iwerddon Rydd neu, a adnabuwyd yn Saesneg gan yr enw Wyddeleg am yr ynys, Éire (Iwerddon). Darparodd strwythur cyfansoddiadol y wladwriaeth hon ar gyfer Llywydd, ond Brenin y Deyrnas Unedig yn cadw pwerau mewn materion o gysylltiadau tramor hyd nes 1949. Ar 18 Ebrill 1949 o dan prif weinidogaeth John A. Costello datganodd Deddf Gweriniaeth Iwerddon mai gweriniaeth lawn fyddai Iwerddon, gan gymryd y rôl a'r rhinweddau oedd yn perthyn i'r Brenin yn flaenorol i Arlywydd. Gydag hyn, gadawodd Iwerddon Cymanwlad Prydain. Arlywydd cyntaf y weriniaeth newydd oedd Seán T. O’Kelly.
Dirmyg
Bydd y term ‘’Free Staters’’ yn cael ei harddel gan weriniaethwyr prybur, yn enwedig yng Ngogledd Iwerddon ar wladwriaeth y Werinaieth ac, yn eu tyb nhw, meddylfryd Brydain-gymodlon arweinwyr y Weriniaeth. Bydd Gweriniaethwyr prybur yn arddal mai Dail 1919 yw’r unig wir Weriniaeth ac nad oes hawl galw gwladwriaeth y 26 sir yn ‘weriniaeth’ hyd nes unir y 6 sir yn y Gogledd gyda’r De.
Ceir cwpled isod yn y gân ‘Take it Down from the Mast’ gan James Ryan.
Rhyngosodiad Harcourt
bawd|Syr William Harcourt Roedd Rhyngosodiad Harcourt yn sgandal wleidyddol Fictoraidd lle rhoddodd gwalch o gyfansoddwr print sylw aflan i mewn i dudalen prawf ar gyfer papur newydd The Times, fel rhan o adroddiad am araith gan wleidydd amlwg. Ni sylwyd ar ychwanegiad tan ar ôl i'r argraffiad cyntaf gael ei gyhoeddi ac ni fu ymdrechion i alw'n ôl copïau o'r papur yn llwyddiannus.
Yr erthygl
Roedd yn arfer gan bapurau awdurdodol y cyfnod Fictoraidd i gynnwys adroddiadau hirfaith oedd yn cynnwys traws ysgrifau air am air o areithiau gwleidyddion blaenllaw. Ym mis Ionawr 1882 penderfynodd papur The Times i wneud adroddiad o'r fath ar gyfer areithiau gan y Twrnai Cyffredinol, Syr Henry James a'r Ysgrifennydd Cartref, Syr William Harcourt. Roedd Syr William yn Burton upon Trent i agor neuadd. Wrth annerch y dorf o tua 7 i 8 mil o bobl cyfeiriodd at isetholiad oedd ar fin cael ei gynnal yn Swydd Efrog. Roedd yr ymgeisydd Rhyddfrydol, Samuel Rowlandson yn denant fferm. Cyhoeddwyd adroddiad am yr araith yn rhifyn 23 Ionawr o'r papur.
Roedd cysodwyr print y Times mewn anghydfod gyda rheolwyr y papur ac wrth osod y ddalen rhoddwyd y geiriau ychwanegol (mewn testun trwm) isod i mewn i'r adroddiad:
"I saw in a Tory journal the other day a note of alarm, in / which they said “Why, if a tenant-farmer is elected / for the North Riding of Yorkshire the farmers will / be a political power who will have to be reckoned with”. / The speaker then said he felt inclined for a bit of fucking. / I think that is very likely. (Laughter). But I think / it is rather an extraordinary thing that the Tory party / have not found that out before."
— The Times, 23 Ionawr 1882
Canfod y rhyngosodiad
Cafodd y rhyngosodiad ddim ei ganfod cyn i'r argraffiad cyntaf gael ei argraffu a'i ddosbarthu. Anfonodd y Times negeseuon telegraff brys i dynnu'n ôl pob copi heb ei werthu.
Bu llawer o sôn am y camargraffu ac roedd llawer o bobl yn frwd i gael copi o'r papur. Bu'r galw mawr am gopïau wedi'i gyfuno â'r cyflenwad cyfyngedig (o ganlyniad i ymdrechion The Times i dynnu'n ôl pob copi oedd yn ei gynnwys) i godi pris marchnad y rhifynnau oedd yn ei gynnwys. Bu papur newydd gyda phris clawr o 3d (1.5c) yn newid dwylo am 12 swllt a 6d (66c) erbyn canol y bore. Nododd Syr Edward Walter Hamilton yn ei ddyddiadur ar 26 Ionawr bod copïau yn gwerthu "am bob math o brisiau ffansi" a dywedodd fod yr Arglwydd Wolverton wedi dweud wrtho eu bod yn cael eu gwerthu am 20 swllt (£1) yn Brighton ar 25 Ionawr. Adroddodd y Dublin Freeman's Journal bod £ 5 yn cael ei gynnig ar gyfer copïau.
Ymddiheuriad
Argraffwyd copi diwygiedig ar gyfer tanysgrifwyr ac ar gyfer llyfrgelloedd a oedd yn cadw copïau rhwymedig, ond ni ysgrifennodd The Times ddim mwy am y digwyddiad ar y pryd. Nododd Syr Edward Walter Hamilton ar 26 Ionawr nad oedd Syr William Harcourt wedi derbyn ymddiheuriad, ac ysgrifennodd "Ni fydd Harcourt byth yn clywed ei ddiwedd" (er bod Hamilton yn meddwl bod y stori yn ddiddorol iawn). Fodd bynnag ymddangosodd ymddiheuriad am y digwyddiad ar ddydd Gwener 27 Ionawr 1882: "Nid oes dim trafferth yn cael ei arbed gan y rhai sydd yn llywodraethu y newyddiadur hwn i ddarganfod awdur y weithred anfad a gyflawnwyd trwy chwanegiad twyllodrus o linell yn araith Syr William Harcourt, yr hwn a ymddangosodd yn ein rhifyn am ddydd Llun. Y mae y mater yn awr o dan ymchwiliad cyfreithiol, a gobeithio y bydd i gyflawnydd y weithred gael ei gospi."
— The Times, 27 Ionawr 1882 (cyfieithiad yn Baner ac Amserau Cymru).
Paralelogram
bawd|320px|Enghraifft o baralelogram: y [[rhomboid. Sylwer nad oes ganddo ongl sgwâr, na llinellau cyferbyn sydd ddim yn gyfochrog (paralel).]] bawd|320px|Paralelogramau wedi'u dosbarthu yn ôl [[cymesuredd.]] Mewn geometreg Ewclidaidd, ystyrir y paralelogram yn bedrochr syml, gyda dau bâr o ochrau cyfochrog (neu 'baralel'). Mae'r llinellau cyferbyn o'r un hyd ac mae'r onglau cyferbyn hefyd yn gyfartal. Bathiad o'r Groeg yw paralelogram: παραλληλ-όγραμμον, sef siâp wedi'i lunio "allan o linellau cyfochrog").
Brynle Rees Parry
Roedd ei ddyléit fel archifydd mewn ehangu defnydd y deunydd dan ei ofal a hyrwyddo defnydd gan ysgolion yn hytrach na chatalogio - fe oedd yn gyfrifol, gyda'i ffrind T.M. Bassett o Goleg y Normal, Bangor, mewn ymgyrchu'n llwyddiannus am benodi swyddog addysg yn yr archifdy - y swydd gyntaf o'i bath yng Nghymru os nad Prydain gyfan. Bu'n llwyddiannus yn broffesiynol hefyd trwy fynd yn Gadeirydd Cymdeithas Archifyddion Sirol Prydain am rai blynyddoedd.
Paralelogram
Gellir cymharu'r pararelogram gyda'r trapesoid (weithiau: trapesiwm), sy'n bedrochr gyda dim ond un pâr o linellau paralel.
Brynle Rees Parry
Ymddeolodd ym 1996 fel Dirprwy Gyfarwyddwr Diwylliant Cyngor Sir Gwynedd pan ddaeth yr awdurdod hwnnw i ben. Parhaodd i fyw yn ei dŷ ym Mhorth-y-gest ond bu farw ymhen ryw dair blynedd.
Paralelogram
Y ffurf tebyg i'r paralelogram (dau ddimensiwn), mewn tri dimensiwn yw'r paralelepiped.
Brynle Rees Parry
Roedd o'n Gymro Cymraeg, er iddo deimlo efallai (a hynny'n gyfeiliornus) nad oedd Cymraeg gyfoethog ei bentref genedigol yn ddigon da wrth ochr ei Saesneg. Roedd yn gefnder cyfan i Janet Street-Porter ar ochr ei fam a ddaeth o ardal Penmaenmawr yn wreiddiol.
Paralelogram
Arwynebedd
bawd|chwith|Gellir ail-drefnu'r paralelogram i ddangos ei fod yn petryal gyda'r un arwynebedd. Gellir rhannu paralelogram gyda sylfaen b ac uchder h yn drapesiwm ac yn driongl ongl sgwâr, a'u hail-drefnu i fod yn betryal. Golyga hyn fod arwynebedd y pararelogram yr un fath â phetryal gyda'r un sylfaen a'r un uchder:
Brynle Rees Parry
Cyfeiriadau
Adnabyddiaeth bersonol.
Paralelogram
Arwynebedd
Mae arwynebedd paralelogram gydag ochrau B a C (B ≠ C) ac ongl \gamma ar groestoriad y croesliniau yn cael ei roi fel:
Yr hafaliad o ddefnyddio fformwla Heron yw
Penrhyn Galloway
Penrhyn ar yr arfordir gorllewinol Dumfries a Galloway, yr Alban, yw Penrhyn Galloway (Gaeleg yr Alban: Na Rannaibh; Saesneg: Rhins of Galloway). Mae'n ymestyn yn fwy na 40 km (25 milltir) o'r gogledd i'r de. Mae Pentir Galloway (Gaeleg yr Alban: Maol nan Gall; Saesneg: Mull of Galloway) – pwynt mwyaf deheuol yr Alban – wedi'i leoli yn ei ben deheuol.
Perpendicwlar
bawd|Mae'r [[llinell|linell AB yn berpendicwlar i linell CD gan fod y ddwy ongl mae'n ei greu (mewn oren a glas), ill dau, yn 90 gradd. Gelwir pwynt B yn "droed y perpendicwlar" A i CD a'r man lle mae'r ddwy linell yn cyfarfod yn "groestoriad". ]] Mewn geometreg dywedir fod un linell yn berpendicwlar i linell arall pan fo'r pan fo'r ddwy'n croesi ar ongl sgwâr (90 gradd). Mae'r gair 'perpendicwlar, felly, yn disgrifio perthynas dwy linell i'w gilydd.
Gelwir y man lle mae'r ddwy linell yn cyfarfod hefyd yn 'groestoriad' - lle mae'r ddwy linell berpendicwlar yn torri ar draws ei gilydd. Mae dwy linell berpendicwlar yn creu cymesuredd. Mae hyn yn golygu fod y ddwy linell yn berpendicwlar i'w gilydd, yn yr un modd. Yn y diagram ar y dde, gellir dweud hefyd fod "llinell CD yn berpendicwlar i linell AB", ac nid oes trefn na hierarchiaeth i berpendicwlariaeth.
Gellir ymestyn hyn i segmentau llinellau a phelydrau. Mewn symbolau, mae yn nodi fod AB yn berpendicwlar i segment CD. Gelwir y symbol hwn yn up tack.
Creu perpendicwlar
Mae'r cyfarwyddiadau isod yn cyd-fynd â'r diagram ar y chwith.
Er mwyn profi bod yr PQ yn berpendicwlar i AB (a'r ffordd arall!), gellir defnyddio damcaniaeth cyfathiant trionglau (Congruence of triangles neu "ochr-ochr-ochr") ar gyfer ' a QPB' er mwyn dod i'r casgliad bod onglau OPA' ac OPB' yn gyfartal. Defnyddir yr un ddamcaniaeth eilwaith ar gyfer trionglau OPA' ac OPB' gan ddo i'r casgliad terfynol fod onglau POA a POB yn hafal i'w gilydd.
Er mwyn llunio perpendicwlar i linell g drwy (neu ar) bwynt P, gellir defnyddio damcaniaeth Thales, gweler yr animeiddiad ar y dde.
Gellir, hefyd, defnyddio Theorem Pythagoras fel sail i lunio ongl sgwâr (ac yn ei sgil, y perpendicwlar). Er enghraifft, drwy gyfri dolennau cadwyn tair rhan: tair dolen yn y cyntaf, pedair yn yr ail a phump yn y trydydd (3:4:5) gellir eu gosod yn wastad i ffurfio triongl hafalochrog, gyda'r ongl sgwâr gyferbyn a'r gadwen hiraf (5 dolen). Defnyddir y dull hwn ers cyn cof, gan adeiladwyr y pyramidiau, a sawl gwareiddiad arall, yn enwedig pan fo angen perpendicwlar, neu ongl sgwâr ar raddfa fawr ee cynllunio gerddi, caeau, pyramid neu adeilad.
Ffwythiannau graff
Yn y plân dau ddimensiwn, gellir llunio onglau sgwâr gan ddwy linell sy'n croestori os yw lluoswm eu goleddau (slopes) yn hafal i -1. Felly, mae diffinio Ffwythiant llinol: a, mae graff y ffwythiannau'n berpendicwlar, ac yn creu pedwar ongl sgwâr, ble mae'r llinellau'n croestorri os yw. Fodd bynnag, ni ellir defnyddio'r dull hwn os yw'r goleddau'n sero, neu heb eu diffinio (h.y. mae'r linell yn gyfochrog i echelin).
Ceir dull arall: boed i'r ddau ffwythiant llinol fod yn: a1x + b1y + c1 = 0 ac a2x + b2y + c2 = 0. Bydd y llinellau'n berpendicwlar os (a dim ond os) yw a1a2 + b1b2 = 0.
Gwe-rwydo
de|bawd|300x300px|Enghraifft o ebost gwe-rwydo. Gwe-rwydo (Saesneg: Phishing) yw'r ymgais dwyllodrus i gael gwybodaeth sensitif fel enw defnyddiwr, cyfrinair a manylion cerdyn credyd (ac arian), yn aml am resymau maleisus, trwy ymddwyn fel endid ddibynadwy mewn cyfathrebiad electronig. Gallai effaith flynyddol gwe-rwydo yn fyd-eang fod cymaint â US$5 biliwn.
Mae gwe-rwydo yn enghraifft o dechneg cynllwynio cymdeithasol sy'n cael ei ddefnyddio i dwyllo defnyddwyr, a manteisio ar wendidau yn niogeledd y we. Mae'r ymdrechion i ddelio a'r nifer gynyddol o achosion o we-rwydo yn cynnwys deddfwriaeth, hyfforddi defnyddwyr, ymwybyddiaeth y cyhoedd, a mesurau technegol i sicrhau diogeledd.
Tristan und Isolde - Disgyddiaeth
Dyma restr o ddisgyddiaeth sain a fideo Tristan und Isolde, opera gan Richard Wagner a berfformiwyd gyntaf ar 10 Mehefin 1865 yn Munchen.
Don Giovanni - Disgyddiaeth
bawd|DVD Don Giovanni gan Teatro alla Scala dan arweiniad Riccardo Muti 1987 Dyma 'ddisgyddiaeth rannol ar gyfer opera Wolfgang Amadeus Mozart Don Giovanni.
Coed tân
bawd|Pentwr o goed tân Gall  coed tân (neu priciau tân) fod yn unrhyw ddeunydd pren sy'n cael ei gasglu a'i ddefnyddio fel tanwydd. Yn gyffredinol, mae coed tân ar ffurf y gellid ei adnabod, fel boncyffion neu ganghennau, o'i gymharu â thanwydd pren fel peledi neu sglodion. Gall fod wedi'i sychu (neu sesno) neu beidio. Gellir ei ddosbarthu fel pren caled neu bren meddal.
Mae coed tân yn adnodd adnewyddadwy. Serch hynny, gall y galw am y tanwydd fod yn uwch na'i allu i adnewyddu ar lefel leol neu ranbarthol. Mae arferion da ym maes coedwigaeth a gwelliannau i'r dyfeisiadau sy'n defnyddio coed tân yn gallu gwella cyflenwadau coed lleol.
Tir prid
Tir prid oedd categori o dir a ddelid yn y Canol Oesoedd yn unol â rheolau Cyfraith Hywel. Gwnaed math o gytundeb tenantiaeth neu forgais rhwng yr arglwydd a'r sawl oedd am amaethu, am swm o arian a rhoddwyd sicrwydd i'r tenant am nifer o flynyddoedd (pedair yn aml). Byddai hyn yn caniatâu i'r tenant deilo'r tir a'i amaethu nes bod y tail wedi gael ei gyfnod a'r tir yn barod am ail deilo. Sicrhaodd hyn fod y tir yn dal o fewn awdurdod yr arglwydd lleol ond hefyd bod gan y sawl a weithiai'r tir yr hyder i wneud hynny'n briodol.
Erbyn y 14g a'r 15g, fodd bynnag, daeth yn ffurf ar drosglwyddo tir o un deilydd i'r llall. Yn ôl y gyfraith, nid oedd modd gwerthu tir (gan fod y tir yn eiddo i'r prif arglwydd, tywysog neu frenin), ond caniateid gwerthu hawliau i dir. Arferid wedyn ofyn am swm mwy sylweddol, a fyddai'n cyfateb â gwerth llawn y tir, gyda'r disgwyliad na fyddai'r prynwr byth am roi'r tir yn ôl. Ar y llaw arall, yn ôl yr egwyddor, roedd gan y cyn-ddeilydd yr hawl, bob pedair blynedd (neu ar ôl rhyw gyfnod arall y penderfynwyd arno) i dalu'r arian yn ôl ac ailfeddiannu'r tir, hyd nes bod pedair cenhedlaeth wedi pasio). Wedi hynny, ni fyddai hawl adhawlio'r tir gan etifeddion y pridwr gwreiddiol. Roedd hyn yn debyg i'r hen ffurf ar forgais a welwyd dan gyfraith Lloegr, a weithredai'n fwy tebyg i system pawnbroker na gwerthwr tir! Roedd ffurfiau hŷn o ddal tir yn dibynnu ar dystiolaeth lafar yn y llysoedd, ond gofynnai trosglwyddiadau prid am dystiolaeth ysgrifenedig mewn gweithred neu siartr.
Ceir dogfennau mewn rhai casgliadau (Casgliad Tan y Bwlch yn Archifdy Meirionnydd yn arbennig) sydd yn cofnodi'r trosglwyddiad o eiddo dan yr amodau hyn, hyd nes i'r Deddfau Uno ym 1536 a 1543 wahardd gweithredu yn ôl yr hen gyfraith Gymreig. Roedd ffurf sefydlog yn cael ei defnyddio gan gyfreithwyr a ysgrifennodd y dogfennau tir prid, ond roedd y ffurf a'r union amodau'n newid o ardal i ardal. Mae un neu ddau o ddogfennau tir prid yng nghasgliad teulu Newborough yn Archifdy Caernarfon sydd yn hanu o ardal Wrecsam ac sydd yn tystio i ffordd hollol wahanol o gyrraedd yr un nod. Mae'r dogfennau sydd wedi eu goroesi wedi eu hysgrifennu yn Lladin.
Tarten sawrus
bawd|Tarten sawrus gyda sbigoglys
Math o darten agored yn cynnwys crystyn toes wedi'i lenwi a wyau, llaeth neu hufen, a chaws, cig, bwyd mor neu lysiau, yw tarten sawrus (hefyd, yn Ffrangeg a Saesneg: quiche). Gall gael ei weini yn boeth neu oer. Mae'n ddull Ffrengig o goginio, er ei fod hefyd yn boblogaidd mewn gwledydd eraill.
Defnyddiwyd y gair "quiche" gyntaf yn Ffrangeg yn 1805, ac yn nhafodiaith Lorrain yn 1605. Gall fod yn perthyn i'r gair Almaeneg Kuchen, sy'n golygu "cacen" neu "tarten".
Rhomboid
bawd|Rhomboid Mewn geometreg dau-ddimensiwn, mae rhomboid yn baralelogram lle mae'r ochrau cyfagos yn anghyfartal o ran hyd, a lle na cheir ongl sgwâr. Bathwyd y term gan Euclid yn ei waith Elfennau; casglaid 1, Diffiniad 22.
Mae paralelogram gydag ochrau o'r un hyd (h.y. yn hafalochrog) yn rhombws, ond nid yn rhomboid. Os ceir onglau sgwâr yn y corneli, yna mae'n betryal, ond nid yn rhomboid.
Perimedr ac arwynebedd
Mewn rhomboid gyda'i ochrau a a b a'u chder yn h, mae ei berimedr yn
h.y. cyfanswm y bedair ochr.
Cyfrifir yr arwynebedd drwy luosi hyd un ochr a a, i'r linell cyferbyn, h:
Gwyddoniaeth
Defnyddir y gair, mewn meddygaeth i gyfleu ffurf gyda'r siap hwn e.e. gweler yr erthygl Gwynegon. Ceir cyhyr ac amlinelliad math o ddail o'r enw rhomboid hefyd.
Cyfansoddiad Iwerddon
250px|bawd|Baner Iwerddon a gadarnhawyd yn y Cyfansoddiad
Cyfansoddiad Iwerddon (Gwyddeleg: Bunreacht na hÉireann; Saesneg: Constitution of Ireland) yw prif ffynhonnell cyfraith Iwerddon a dogfen, a luniwyd ym 1937, at ddibenion sefydlu egwyddorion sylfaenorl gwladwriaeth Gweriniaeth Iwerddon.
Cyd-destun
Yn dilyn Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon datganwyd 26 'ddeuheuol' o'r ynys yn Gwladwriaeth Rydd Iwerddon a parhaodd 6 o siroedd talaith Ulster yn hunanlywodraethol ond o dan reolaeth Prydain> Gwelwyd yr angen i sefydlu cyfansoddiad i ddileu ansirwydd a rhoi cyfeiriad a statws i'r wladwrieth newydd.
Drafftio a drafftio'r Cyfansoddiad
Prif gyfarwyddwr a chreawdur y cyfansoddiad oedd Éamon de Valera, sef Taoiseach (Prif Weinidog) y wladwriaeth newydd-anedig o 1932 ymlaen. Roedd y cyfansoddiad newydd yn seiliedig ar gyfansoddiad Gwladwriaeth Rydd Iwerddon a fabwysiadwyd yn 1922.
Roedd sawl rheswm dros lunio'r cyfansoddiad newydd gan gynnwys yr angen i egluro nifer o amheuon a sefyllfaoedd oedd yn parhau o'r statud flaenorol. Ysgrifennwyd y ddogfen yn y Wyddeleg a'r Saesneg, gyda'i gilydd, ac nid drwy ysgrifennu yn y Saesneg ac yna chyfieithu i'r Wyddeleg fel tybia rhai.
Roedd gwaith de Valera yn ffrwythlon iawn, ac roedd ieithwedd y Cyfansoddiad yn glir yn ei iaith dechnegol ac yn fanwl gywir yn ei gynnwys.
Mandad
Cafodd y cyfansoddiad newydd ei drafpd gan yr unig siambr a oedd yn bresennol yn y senedd Iwerddon ar y pryd (ceir dwy siambr bellach), ac yna cafodd ei gymeradwyo mewn refferendwm ar 14 Gorffennaf 1937. Daeth y cyfansoddiad i rym ar 29 Rhagfyr 1937 gan ddenu sylw ryngwladol.
Ymhlith y gwrthwynebwyr mwyaf i'r cyfansoddiad newydd oedd pleidiau Fine Gael, y Blaid Lafur, Undebwyr, a rhai ffeministaid ac ymysg y cefnogwyr mwyaf selog oedd aelodau plaid Fianna Fáil (plaid de Valera). Y cwestiwn a ddodwyd i'r pleidleiswyr oedd; "Do you approve of the Draft Constitution which is the subject of this plebiscite?".
Prif bwyntiau
Mae cyfansoddiad yr Iwerddon yn cynnwys rhagair a hanner cant o erthyglau wedi'u rhannu'n un ar bymtheg o grwpiau, a ddangosir isod:
Rhagair
Mae'r testun canlynol yn gyfieithiad answyddogol o'r Saesneg:
'''Yn enw'r Drindod mwyaf Sanctaidd, oddi wrth bwy i bob awdurdod ac i bwy y mae'n rhaid cyfeirio at gamau dynion a Gwladwriaethau fel ein terfyn olaf, yr ydym ni, pobl Éire, gan gydnabod ein holl rwymedigaethau i'n Harglwydd Dwyfol, Iesu Grist, yr hwn bu'n cynnal ein tadau trwy ganrifoedd o brawf, yn ddiolchgar, gofio eu hymdrech anferthol ac di-derfyn i adennill annibyniaeth cywir ein cenedl. Gan ymdrechu i hyrwyddo'r daioni cyffredin mewn sylw cywir ar Gochelgarwch, Cyfiawnder ac Elusen, fel gall urddas a rhyddid yr unigolyn gael eu sicrhau, gwir drefn cymdeithasol ei chanfod, ailddatgan undod ein gwlad a choncord wedi'i sefydlu gyda gwledydd eraill, drwy hyn, yn mabwysiadu, deddfu a rhoi'r cyfansoddiad yma i'n hunain.''
Yr Iaith Swyddogol
Fe'i sefydlwyd yn y cyfansoddiad mai Gwyddeleg yw iaith swyddogol y Gladwriaeth Iwerddon tra mai Saesneg yw'r ail iaith.
Yn ôl y cyfansoddiad, dylai'r cyfreithiau fod wedi sefydlu ym mha swyddi llywodraethol y byddai'r Saesneg yn cael ei defnyddio ac y mha rhai, y Wyddeleg, ond bu'n anghydfod yn annelwig.
Fodd bynnag, mae enw rhai cyrff y wladwriaeth a'r llywodraeth yn orfodol yn y Wyddeleg, er enghraifft, Arlywydd yw Uachtará a phrif weinidog yw Taoiseach a'r senedd yn Oireachtas.
Newidiadau i'r cyfansoddiad
Dim ond drwy refferendwm y gellir newid y cyfansoddiad. Gall pob dinesydd 18 neu hŷn, bleidleisio ynddo.
Auregnais
Auregnais, Aoeur'gnaeux neu Aurignais oedd yr amrywiad ar y Ffrangeg Normanaidd a siaredid ar Ynys Alderney (Ffrangeg: Aurigny; Auregnais: Aoeur'gny or Auregny) yn Ynysoedd y Sianel. Roedd yn perthyn yn agos i ieithoedd Guernésiais (Ynys y Garn), Jèrriais (Jersey),  Sercquiais (Sarc) yr ynysoedd cyfagos, yn ogystal â Normaneg Cyfandirol ar dir mawr Ewrop .
Bu farw'r iaith yn yr 20g. Dim ond ychydig o enghreifftiau ohoni a erys, mewn enwau lleoedd ar Alderney yn bennaf. Mae un recordiad llafar o'r iaith yn cael ei siarad gan siaradwr brodorol ar gael. Mae ieithyddion wedi disgrifio tranc yr iaith fel  "the worst documented case of recent language extinction".
Hanes
Bu farw siaradwr olaf yr Auregnais tua 1960. Recordiodd yr ieithydd  Frank Le Maistre, awdur y Dictionnaire Jersiais-Français, yr unig enghreifftiau llafar o'r iaith a gyhoeddodd ym 1982.
Symud poblogaeth oedd un o'r rhesymau dros dranc yr iaith. Yn enwedig y mewnlifiad o weithwyr o'r Deyrnas Unedig a gyflogwyd gan lywodraeth y Deyrnas Unedig i adeiladu'r harbwr a'r amddiffynfeydd eraill (yn ystod teyrnasiad y Frenhines Victoria). Yn ogystal, anfonwyd  garsiwn Prydeinig sylweddol o faint i'r ynys. Roedd y milwyr hyn yn byw ymhlith poblogaeth leol weddol fach. Roedd hyn oll wedi rhoi mwy o fri ar y Saeseng fel cyfrwng cyfathrebu cyffredin ar draul yr Auregnais. Yr ergyd farwol, mae'n debyg, oedd ymadawiad bron pob brodor â'r  ynys i fynd i Brydain yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Meddianwyd yr ynys gan y Wehrmacht a chodwyd nifer o wersylloedd llafur yno. Cafodd mewnlifiad pellach o Brydeinwyr a symudodd yno i fyw at ddibenion trethi, ymhlith rhesymau eraill, effaith andywol ar yr iaith.
Rheswm arall dros dranc yr iaith oedd esgeulsutod swyddogol, yn enwedig yn y sector addysg, lle na chafodd ei dysgu o gwbl. Arweiniodd hyn at sefyllfa, fel y nodwyd yn y papur newydd o Guernsesy Le Bailliaige yn 1880, lle peidiodd y plant â siarad yr iaith ymhlith ei egilydd - yn rhannol am fod athrawon wedi annog y plant i siarad Ffrangeg yn ei lle. Ond, fe edwinodd defnydd o'r Ffrangeg hefyd ar draul y Saesneg. Daeth cyfnod y Ffrangeg fel iaith swyddogol yr ynys i ben ym 1966. Mae'r Ffrangeg swyddogol a ddefnyddir yn Ynysoedd y Sianel (gweler Ffrangeg Cyfreithiol Jersey) ychydig yn wahanol i Ffrangeg Ffrainc ac yn wahanol iawn i Normaneg llafar.
Jyglo
de|bawd|Animeiddiad o raeadr tair pêl (hefyd yn cael ei adnabod fel 'Siteswap 3') Medr gorfforol sy'n ymwneud â thrin a thrafod gwrthrychau ac sy'n cael ei pherfformio gan jyglwr yw jyglo. Gallai gael ei berfformio at ddibenion hamdden, adloniant, celfyddyd neu chwaraeon. alt=Jyglo (Luca Pferdmenges & Manuel Mitasch)|bawd|250x250px|Jyglo (Luca Pferdmenges & Manuel Mitasch) Y math mwyaf adnabyddus o jyglo yw taflu. Gall un neu nifer o wrthrychau gael eu taflu ar yr un pryd, gan ddefnyddio un neu sawl llaw. Mae jyglwyr yn aml yn cyfeirio at y gwrthrychau sy'n eu jyglo fel propiau.
Y propiau mwyaf cyffredin ar gyfer jyglo yw peli, clybiau neu fodrwyau. Bydd rhai jyglwyr yn defnyddio gwrthrychau mwy dramatig fel cyllyll, ffaglau tân a llifiau cadwyn. Gall y gair jyglo hefyd gyfeirio at fedrau eraill sy'n ymwneud â thrin propiau, fel diabolo, ffyn y diafol, poi, blychau sigar, jyglo cyswllt, hwpio, io-io, a thrin het.
Rhombws
bawd|320px|Dau rombws, gyda rhai o'u nodweddion wedi'u hamlygu. bawd|320px|Mae'r rhombws yn perthyn yn agos i'r [[sgwâr, y barcud a'r paralelogram.]]
Yn y Plân geometraidd Ewclidaidd, siâp syml yw'r rhombws (ll. rhombi), sy'n betryal. Mae ganddo bedair ochr o'r un hyd, ac oherwydd hyn, gelwir ef weithiau'n bedrochr hafalochrog. Yn achlysurol, gelwir ef yn 'ddiamwnt', gan ei fod mor debyg i'r symbol o ddiamwnt octahedrol ar gardiau chwarae.
Mae pob rhombws yn baralelogram ac yn farcut. Pe bai gan rombws ongl sgwâr, yna byddai hefyd yn sgwâr.
Geirdarddiad
Daw'r gair 'rhombws' o'r Groeg ῥόμβος (rhombos), sy'n golygu rhybeth sy'n troelli, sy'n tarddu o'r gair ferf ῥέμβω (rhembō), sef "troi a throi". Defnyddiai Euclid ac Archimedes y gair. Mae'r arwyneb a adnabyddwn ni heddiw fel 'rhombws' yn groestoriad o rombws solid (tri dimensiwn) a ddisgrifiwyd gan Euclid ac Archimedes.
Arwynebedd
Fel gyda phob paralelogram, mae arwynebedd K y rhombws yw lluoswm ei sylfaen a'i uchder (h). Y sylfaen yw unrhyw ochr (a):
Gellir hefyd mynegi'r arwynebedd fel y sylfaen wedi'i luosi gyda sin unrhyw ongl:
neu yn nhermau ei uchder ac ongl fertig:
neu hanner lluoswm y croesliniau p, q:
neu fel rhan-berimedr wedi'i luosi gyda radiws mewngylch y rhombws:
James Eric Drummond, Iarll Perth
Roedd James Eric Drummond, Iarll Perth (17 Awst, 1876 – 15 Rhagfyr, 1951) yn wladweinydd Prydeinig a wasanaethodd fel Ysgrifennydd Cyffredinol cyntaf Cynghrair y Cenhedloedd
Bywyd Personol
Ganwyd Drummond yn Fulford Swydd Efrog yn fab i James David Drummond, 10 fed Ardalydd Strathallan, a Margaret (née Smythe) ei ail wraig.
Cafodd ei addysgu yng ngholeg Eton.
Priododd Angela Mary Constable-Maxwell (1877-1965) ar 20 Ebrill 1904. Roedd hi'n ferch i Marmaduke Francis Constable-Maxwell, 11 Arglwydd Herries o Terregles a'r Anrhydeddus Angela Mary Charlotte Fitzalan-Howard (merch y Barwn 1 Howard o Glossop). Bu iddynt bedwar o blant, un mab a thair merch.
Ysgrifennydd yn y gwasanaeth sifil
Dechreuodd ei yrfa gyhoeddus yn y Swyddfa Dramor ym 1900. Ym 1906 daeth yn ysgrifennydd preifat i'r Arglwydd Edmond Fitzmaurice, yr is-ysgrifennydd seneddol am faterion tramor gan gadw'r swydd hyd 1910 heblaw am gyfnod byr ym 1908. Ym 1908 bu'n ysgrifennydd crynodebau i Syr Edward Gray, yr ysgrifennydd tramor gan ddychwelyd at y swydd rhwng 1910 a 1911. O 1912 i 1915 bu'n ysgrifennydd preifat i Herbert Henry Asquith, y prif weinidog, ac yna i olyniaeth o ysgrifenyddion tramor o 1915 i 1919, sef Gray, Arthur Balfour , a George Curzon
Ysgrifennydd Cyffredinol Cynghrair y Cenhedloedd
Yn ystod ei ddeiliadaeth 14 mlynedd o hyd, sefydlodd ysgrifenyddiaeth ryngwladol y Gynghrair i ddarparu corff o farn arbenigol ar faterion technegol ac i gynorthwyo'r cynghreiriaid i ddod i'r afael â setlo materion dadleuol. Roedd Drummond yn arbennig o weithredol yn y cwestiwn o ddiarfogi parhaol ac yn y trafodaethau ar gyfer derbyn yr Almaen i Gynghrair y Cenhedloedd.
Fel gwas sifil yn hytrach na gwleidydd roedd Drummond yn un nad oedd am fod yn ffigwr cyhoeddus amlwg. Roedd yn cael ei ystyried fel un oedd yn cuddio rhag amlygrwydd cyhoeddus a gwleidyddol, er gwaethaf natur amlwg ei swydd. Llwyddodd i gyflawni hyn, ond credid ei fod yn wleidyddol iawn y tu ôl i'r llenni. Fodd bynnag, er gwaethaf ei barodrwydd i aros tu ôl i'r llenni, fe'i gorfodwyd yn aml i wneud hynny fel ffordd o ddyhuddo gwahanol wledydd oherwydd nad oedd ganddo gefnogaeth gan lywodraethau'r gwledydd oedd yn aelodau o'r Gynghrair. Enghraifft o hyn yw sut bu'n rhaid iddo ymdopi â pholisïau Benito Mussolini yn ystod y 1920au tuag at wledydd y Balcanau, Affrica ac Ewrop. Ni allai Drummond gondemnio'n gyhoeddus unrhyw un o bolisïau Mussolini yn gyhoeddus gan nad oedd ganddo gefnogaeth y DU a Ffrainc oedd am gynnal cysylltiadau da gyda'r Eidal. Roedd hyn yn un rheswm, ymhlith llawer, a oedd yn gwneud i rai credu ei fod yn arweinydd gwantan ac analluog.
Gyda dyfodiad yr Ail Ryfel Byd methiant bu Cyngrhair y Cenhedloedd. Er hynny, pan sefydlwyd Y Cenhedloedd Unedig wedi'r Ail Ryfel Byd fe fabwysiadwyd nifer o bolisïau Drummond o geisio creu gwasanaeth sifil rhyngwladol niwtral.
Llysgennad Prydain i'r Eidal
Gadawodd Drummond Cynghrair y Cenhedloedd ym 1933 a phenodwyd ef yn llysgennad Prydeinig i Eidal Mussolini. Yn Rhufain, ceisiodd gynrychioli polisi Prydeinig ac adrodd am fwriad llywodraeth yr Eidal mewn ffordd lawn a theg. Nid oedd yn gweld holl beryglon ffasgiaeth, ond roedd yn amheus o gymhellion yr Eidal. Nid oedd Drummond yn ddeall y cysylltiad agos rhwng gwleidyddiaeth asgell dde'r Almaen, oedd yn wrthun iddo a gwleidyddiaeth asgell dde'r Eidal, roedd yn lled gefnogi.
Tŷ'r Arglwyddi
Yn ystod ei gyfnod fel llysgennad yn Rhufain, bu farw ei hanner frawd o briodas gyntaf ei dad yn di briod. Yn ogystal â bod yn Ardalydd Strathallan, etifeddodd y brawd y teitl Iarll Perth gan gyfyrder a daeth Eric Drummond yn Iarll Perth ar ei ôl. Mae peth cymhlethdod parthed pa rif Iarll Perth ydoedd. Wedi cefnogi ymgyrch y Jacobiniaid dan Charles Edward Stuart, gwaharddwyd 4ydd Iarll Perth o'r bendefigaeth Brydeinig, ond bu ei ddisgynyddion yn parhau i ddefnyddio'r teitl. O ran y defnydd Albanaidd roedd Eric Drummond yn 16 Iarll Perth ac mae rhai ffynonellau yn cyfeirio ato o dan y rhifolyn hwnnw. Ym 1853, cafodd y gwaharddiad ei godi trwy weithred Seneddol a gwnaed George Drummond, yn 5 Iarll Perth, gan roi'r teitl Swyddogol 7 Iarll Perth i Eric.
Ymddeolodd Iarll Perth o'r gwasanaeth diplomyddol ym mis Mai 1939. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd cefnogodd ymdrech rhyfel Prydain fel prif gynghorydd ar gyhoeddusrwydd tramor yn y Weinyddiaeth Wybodaeth (1939-1940). Ar ôl y rhyfel bu'n dirprwy arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn Nhŷ'r Arglwyddi.
Marwolaeth
Bu farw o gancr yn ei gartref, Fyning House, Rogate, Midhurst, Sussex, yn 75 mlwydd oed. Rhoddwyd ei weddillion i orwedd yn Sweetheart Abbey, Dumfries.
Teitlau ac anrhydeddau
Ar farwolaeth ei hanner frawd etifeddodd Drummond y teitlau: Category:
Yn ogystal â'i anrhydeddau etifeddol derbyniodd Drummond yr anrhydeddau canlynol gan y Brenin George V:
Hypotenws
Geirdarddiad
Daw'r gair 'hypotenws' o'r Lladin hypotēnūsa a oedd yntau yn fenthyciad o'r Groeg am "y linell cyferbyn i'r ongl sgwâr", sef ὑποτείνουσα [πλευρά] (hypoteínousa [pleurá]). Plato, yn ei ddeialog Timaeus ddefnyddiodd y gair yn gyntaf (i ddisgrifio'r hyn mae'n ei olygu heddiw) a hynny yn c. 360 CC.
Cyfrifo'r hypotenws
bawd|340px|Nodir yr hypotenws yn y diagram, sef y linell sylfaen. Tafluniad orthograffig b yw m, ac c yw n. Dangosir hefyd y prif ongl sgwâr ar fertic ucha'r diagram.
Urdd y Baddon
bawd|Bathodyn Marchog y Groes Fawr (GCB) Urdd y Baddon Mae Urdd Fwyaf Anrhydeddus y Baddon (cynt Urdd Filwrol Fwyaf Anrhydeddus y Baddon) yn urdd anrhydedd Brydeinig.
Hanes
Sefydlwyd Urdd y Baddon gan y Brenin Siôr I ar 18 Mai 1725. Mae'r enw yn deillio o seremoni ganoloesol ar gyfer penodi marchog, a oedd yn cynnwys ymdrochi (fel symbol o buro) fel un o'i elfennau. Galwyd marchogion a grëwyd trwy ddilyn y fath seremoni yn "Farchogion y Baddon". Penderfynodd Siôr I i drefnu marchogion y baddon fel Urdd filwrol reolaidd. Yn groes i'r gred gyffredin ni wnaeth Siôr atgyfodi'r urdd, gan nad oedd y fath urdd o farchogion, wedi ei gyfyngu o ran niferoedd ac yn cael ei lywodraethu gan statudau wedi bodoli eisoes.
Hypotenws
Cyfrifo'r hypotenws
Gan ddefnyddio'r nodiant mathemategol cyffredin bod hyd dwy goesyn y triongl (yr ochrau sy'n berpendicwlar i'w gilydd) yn a a b, ac mai c yw'r hypotenws, mae gennym
Urdd y Baddon
Hanes
Urdd y baddon yw'r pedwerydd yn nhrefn Urddau sifalri Prydain, ar ôl Urdd Fwyaf Urddasol y Gardys, Urdd Hynafol a Mwyaf Urddasol yr Ysgallen, ac Urdd Fwyaf Hyglod St Padrig (bellach yn urdd segur).
Hypotenws
Cyfrifo'r hypotenws
Gwelir drwy ddeddf cosin a'r llygad ei hun bod yr ongl gyferbyn a'r hypotanws yn 90° gan nodi hefyd bod cosin yn 0:
Urdd y Baddon
Aelodaeth
bawd|chwith|Mantell seremonïol aelod o'r urdd Mae aelodau'r urdd yn cynnwys y sofran (Siarl III ar hyn o bryd), Yr Oruwch Feistr (gwag ar hyn o bryd),  a thri Dosbarthiad o aelodau:
Hypotenws
Cyfrifo'r hypotenws
Mae sawl cyfrifiannell yn derbyn y ffwythiant safonol ISO C hypot(x,y), sy'n dychwelyd y gwerth uchod.
Urdd y Baddon
Aelodaeth
Marchog y Groes Fawr (GCB) neu Fonesig Y Groes Fawr (GCB)
Hypotenws
Nodweddion
Mae'r tafluniad orthograffig yn:
Urdd y Baddon
Aelodaeth
Marchog Cadlywydd (KCB) neu Fonesig Cadlywydd (DCB)
Cydymaith (CB)
Cyfyngir nifer yr aelodau i 120 Marchog neu Fonesig y Groes Fawr; 355 Marchog neu Fonesig Cadlywydd a 1,925 Cydymaith. Mae aelodaeth reolaidd wedi'i gyfyngu i ddinasyddion y Deyrnas Unedig a gwledydd eraill y Gymanwlad y mae'r Frenhines yn Sofran arnynt. Gall dinasyddion y Gymanwlad nad ydynt yn ddeiliaid y Frenhines a dinasyddion tramor fod yn Aelodau Anrhydeddus. Nid yw aelodau anrhydeddus yn cyfrannu at y niferoedd uchafswm a chaniateir ym mhob dosbarth. Mae aelodau'n perthyn naill ai i'r Adran Sifil neu'r Adran Filwrol. Cyn 1815, dim ond un dosbarth oedd gan yr urdd sef Marchog Cydymaith (KB), sydd ddim yn bodoli mwyach. Mae aelodau'r urdd fel arfer yn uwch swyddogion milwrol neu weision sifil uwch.
Derbyniwyd merched i'r urdd ym 1971. Yn Anrhydedd Blwyddyn Newydd 1971, daeth Jean Nunn y fenyw gyntaf (ac eithrio breninesau sofran) i'w hurddo yn aelod.
Aelodau Tramor
Mae'r Frenhines Elisabeth II wedi sefydlu'r arfer o ddyfarnu GCB er anrhydedd i benaethiaid wladwriaethau gweriniaethol sy'n gwneud ymweld gwladol i'r DU, er enghraifft, Gustav Heinemann a Josip Broz Tito (ym 1972), Ronald Reagan (ym 1989), Lech Wałęsa (ym 1991), Censu Tabone, Arlywydd Malta, ym 1992, Fernando Henrique Cardoso, a George H W Bush (ym 1993),  Nicolas Sarkozy ym mis Mawrth 2008, cyn Arlywydd Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono (2012). Arlywydd Twrci Abdullah Gül, Arlywydd Slofenia Dr Danilo Türk, Arlywydd Mecsico Felipe Calderón, ac Arlywydd De Affrica Jacob Zuma. (Mae gwladweinwyr gwledydd brenhinol fel arfer yn cael eu gwneud yn aelodau er anrhydedd o Urdd y Gardys). Mae arweinwyr milwrol tramor hefyd yn cael eu hurddo'n aelodau er anrhydedd, er enghraifft: y Marsial Ferdinand Foch a'r Marsial Joseph Joffre yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf; Y Marsial Georgy Zhukov, Y Brenin Abdul-Aziz o Sawdi Arabia, Y Cadfridog Dwight D. Eisenhower a'r Cadfridog Douglas MacArthur yn ystod yr Ail Ryfel Byd; a'r Cadfridogion Norman Schwarzkopf a Colin Powell wedi rhyfel y Gwlff.
Diarddeliad
Gellid canslo neu ddirymu aelodaeth, a dileu'r cofnod yn y gofrestr, trwy orchymyn a lofnodwyd gan y sofran ac wedi ei selio â sêl yr urdd, ar argymhelliad y Gweinidog priodol.
Daisy Duck
Mae Daisy Duck yn gymeriad cartŵn anthropomorffig a grëwyd ym 1940 gan gwmni Walt Disney Productions. Mae Daisy yn hwyaden gyda plu gwyn, llygaid duon a cholur lafant ar ei aeliau hirion. Yn nodweddiadol mae'n gwisgo daps, ffroc a bwa gwallt piws. Mae hi'n gariad i Donald Duck ac yn ffrind gorau i Minnie Mouse
Urdd y Baddon
Diarddeliad
Ym 1923 fe wnaed Benito Mussolini, yr unben Eidalaidd, yn Farchog y Groes Fawr er anrhydedd, gan y Brenin Siôr V. Cafodd Mussolini ei ddiarddel o'r urdd ym 1940, ar ôl iddo ddatgan rhyfel yn erbyn y DU.