cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afon Twymyn
Afon ym Maldwyn, Powys yw Afon Twymyn. Mae'n tarddu yn y bryniau tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Bumlumon ac yn llifo i Afon Dyfi ger Glantwymyn.
Wrth lifo o'r bryniau mae'r afon yn ffurfio ceunant lle ceir hen weithfeydd plwm Dylife. Mae'n llifo dan Bont Dolgadfan ac yn llifo ar gwrs gogleddol i'w chymer ag Afon Iaen ger Llanbrynmair.
Lleolir adfeilion Castell Tafolwern, a adwaenir fel 'Yr Hen Domen' heddiw, ar gymer afonydd Twymyn ac Iaen, ar gyrion Llanbrynmair.
Hyniaid
Roedd yr Hyniaid (Lladin: Hunni) yn nifer o bobloedd nomadig, o ganolbarth Asia yn wreiddiol, efallai o'r ardal sy'n awr yn wlad Mongolia. Yn 139 OC, cyfeiriodd Ptolemi at y Khuni oedd yn byw ar lannau Afon Dnieper. Mae'r hanesydd Armenaidd Moses o Khorene, yn y 5g, yn cyfeirio at yr Hunni yn byw yn agos at y Sarmatiaid ac yn dweud iddynt gipio dinas Balkh yng nghanolbarth Asia rhwng 194 a 214.
Afon Twymyn
Mae'n troi i gyfeiriad y gorllewin wedyn ac yn llifo i afon Dyfi tua hanner milltir i'r gogledd o Lantwymyn.
Hyniaid
Ymsefydlodd yr Hyniaid yn y gorllewin yn nhalaith Rufeinig Pannonia trwy gytundeb yn 361, ac yn 372 gorchfygasant yr Alaniaid dan eu brenin Balimir. Rhwng tua 400 a 410, ymfudodd llawer o'r Hyniaid tua'r gorllewin. Dan eu brenin enwocaf, Attila, enillasant ymerodraeth fawr. Roedd byddinoedd Attila yn cynnwys cryn nifer o bobloaeth gwahanol, nid Hyniaid yn unig. Roedd yr Hyniaid eu hunain yn enwog yn enwog am eu gallu fel marchogion, ac roedd eu bwa yn fwy effeithiol na'r eiddo eu gwrthwynebwyr.
Yn dilyn marwolaeth Attila, gorchfygwyd ei feibion gan Ardaric ger Afon Nedao yn 454, a daeth Ymerodraeth yr Hyniaid i ben.
Black Horse Drove
Pentref yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy Black Horse Drove. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Littleport yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Swydd Gaergrawnt.
Afon Twymyn
250px|bawd|dim|Ceunant afon Twymyn, Dylife
Kunitaka Sueoka
Pêl-droediwr o Japan yw  (ganed 1 Chwefror 1917). Cafodd ei eni yn Hiroshima a chwaraeodd 試 gwaith dros ei wlad.
Gilmore a Roberts
Mae Gilmore a Roberts yn ddeuawd werinol o De Swydd Efrog. Mae Katriona Gilmore yn chwarae ffidil a mandolin a Jamie Roberts yn chwarae gitar. Astudiodd y ddau yn Ngholeg Cerddoriaeth Leeds. Maent wedi rhyddhau 5 CD ers 2008.
Magwyd Katriona Gilmore yn Knebworth, Swydd Hertford Roedd hi’n aelod o Tiny Tin Lady, a daeth hi’n aelod o’r Albion Band yn 2011 ac wedyn o’r band The Willows yn 2011.
Magwyd Jamie Roberts yn Barnsley, Swydd Efrog. Mae ei chwaer Kathryn Roberts yn gantores adnabyddus. Daeth o’n aelod o’r band Kerfuffle yn 2007, ffurfiodd y Dovetail Trio yn 2014, ac ymunodd â band Emily Askew yn 2016.
Coprosma
Llwyn blodeuol sy'n hannu o'r is-drofannau yw Coprosma sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Rubiaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Coprosma repens a'r enw Saesneg yw Tree bedstraw.
Gelwir y teulu Rubiaceae yn 'deulu'r coffi' ar lafar. Ar wahân i goffi ceir aelodau eraill o'r teulu sy'n sy'n cyfrannu'n helaeth i economi gwledydd e.e. O'r planhigyn Cinchona, y daw quinine. Mae gan y planhigyn hwn ddail syml, cyflawn, cyferbyn â'i gilydd, coronigau tiwbaidd ac ofari isradd.
1750au
17g - 18g - 19g
1700au 1710au 1720au 1730au 1740au - 1750au - 1760au 1770au 1780au 1790au 1800au
1750 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759
Digwyddiadau a Gogwyddion
Arweinwyr y Byd
IPad
bawd|dde|Esiampl o iPad Dyfais, teclyn neu 'lechen' gyfrifiadurol a grëwyd gan Apple Inc. yw'r iPad. Cafodd yr iPad ei farchnata ar gyfer chwarae cerddoriaeth, darllen e-lyfrau, gwylio fideos, pori'r we, chwarae gemau, ac er mwyn creu a darllen ebyst. Gwerthwyd 2 filiwn o'r teclyn hwn yn y ddau fis cyntaf.
Fel arfer mae'r iPad yn cael ei ddefnyddio i chwilio'r rhyngrwyd. Gellir chwarae gemau fel Minecraft neu Candy Crush arno neu dynnu lluniau. Gellir prynnu cas i'w addurno a'i gadw'n saff. Caiff hefyd ei ddefnyddio i anfon negeseuon drwy e-bost, Facebook, Twitter ac iMessage neu i siarad wyneb i wyneb ag unrhyw un drwy apiau fel Face Time neu Skype. Gellir hefyd ei ddefnyddio i wrando ar gerddoriaeth neu wylio ffilm, neu fel llyfr coginio i helpu coginio bwyd. Gellir lawrlwytho elyfrau a recordio fideo hefyd neu ar gyfer Instagram, Facebook neu Twitter. Yn Hydref 2013 roedd y stordy aps App Store yn cynnwys dros 475,000 o aps gan Apple a chwmniau eraill.
Crewyd yr iPad gan apple inc a grewyd gan Steve Jobs. Mae'r iPad yn ysgafn i'w gario - gellir cymharu ei bwysau i lyfr ond mae'r iPad yn gallu storio llawer o elyfrau arno!
Mae iPad 2 yn rhagori ar ei ragflaenydd (iPad Air) gan fod ei gof yn llawer mwy ac mae'r siap yn wahanol - ochrau sgwâr yn hytrach na rhai crwm.
Gwerthwyd 15 miliwn o iPads First Generation hyd at 2015.
The Two Convicts
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr August Blom yw The Two Convicts a gyhoeddwyd yn 1912. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Nicolai Brechling.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Einar Zangenberg, Thorkild Roose, Henry Seemann, Karen Poulsen, Frederik Christensen, H.C. Nilsen, Nicolai Brechling, Zanny Petersen, Ella Stray a Dagny Schyberg. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1912. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saved from the Titanic sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan Étienne Arnaud.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm August Blom ar 26 Rhagfyr 1869 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 23 Mehefin 2010. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1893 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd August Blom nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Irbesartan
Mae irbesartan yn wrthweithydd derbynyddion angiotensin II a ddefnyddir yn bennaf i drin pwysedd gwaed uchel. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₅H₂₈N₆O. Mae irbesartan yn gynhwysyn actif yn Avapro, Sabervel, Aprovel, Karvea, Irbesartan Zentiva ac Irbesartan Teva.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Paraphlebia duodecima
Mursen yn nheulu'r Megapodagrionidae yw'r Paraphlebia duodecima sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Paraphlebia.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Baedd gwyllt
O'r Baedd gwyllt neu'r Baedd coed (Sus scrofa) y datblygwyd y mochyn dof. Fe'i ceir trwy'r rhan helaeth o ganolbarth Ewrop a'r tiroedd o gwmpas Môr y Canoldir, yn cynnwys Mynyddoedd yr Atlas yng Ngogledd Affrica, ac ar draws rhan helaeth o Asia cyn belled i'r de ag Indonesia. Oni ddywedir yn wahanol yn yr ysgrif hon, defnyddir y term "baedd gwyllt" i olygu'r rhywogaeth, nid y gwryw yn unig.
Adnabyddid y baedd gwyllt (Sus scrofa) gynt fel gwythwch ac erys yr enw ar sawl ffurf mewn llenyddiath ac enwau lleoedd. Gellir dadlau mai mochyn gwyllt fyddai'n enw mwy priodol arno. Ni ddylid ei ddrysu gyda'r mochyn fferal sydd yn anifail a ddychwelodd i'r gwyllt ar ôl dianc o gaethiwed.
Credir i'r baedd gwyllt ddiflannu o wledydd Prydain ac Iwerddon erbyn yr 17g, ond mae'n parhau yn bur gyffredin ar gyfandir Ewrop. Yn ddiweddar mae nifer o boblogaethau wedi eu sefydlu yn Lloegr trwy anifeiliaid ddianc o ffermydd, ac mae un o'r poblogaethau hyn, yn Swydd Henffordd, yn agos i ororau Cymru.
Ceir pedair isrywogaeth:
Ystyrir y mochyn dof fel isrywogaeth arall, Sus scrofa domestica, er bod rhai awduron yn ei ystyried yn rhywogaeth wahanol, Sus domestica.
Bu ymyrraeth dyn yn gyfrifol am ehangu dosbarthiad y baedd gwyllt i'r graddau ei fod ymysg yr anifeiliad mwyaf ei ymledaeniad yn y byd. Diolch i'w niferoedd uchel, ei ymledaeniad eang a'i allu i gyfaddasu i sefyllfaoedd ecolegol amrywiol, nid oes pryder arbennig am ei ddyfodol yn nhyb yr IUCN ac fe ddatblygodd i fod yn rywgaeth goresgynol mewn rhannau o'r parthau y'i cwyflwynwyd iddynt. Tarddodd yr anifail, maen debyg, yn Ne-ddwyrain Asia yn ystod y Pleistosen cynnar gan orchfygu rhywogaethau eraill o deulu'rSuidae wrth iddo ymledu ar hyd yr Hen Fyd.
Yn ôl yr wybodaeth oedd ar gael yn 1990, adnabyddir 16 is-rywogaeth, a ddosrennir i bedwar grwp rhanbarthol ar sail uchder y benglog a hyd yr asgwrn deigrol (lachrymal bone). Mae'r rhywogaeth yn byw mewn cymunedau matriarchaidd sy'n cynnwys hychod sy'n cyd-berthyn, a'u hepil (gwryw a benyw). Byw'n unig y mae'r baeddod y tu hwnt i'r tymor bridio. Y blaidd yw prif elyn y baedd gwyllt dros y rhan fwyaf o'i ddosbarthiad, ag eithrio'r Dwyrain Pell ac Ynysoedd y Swnda lle mae'r teigr a'r ddraig Comodo, yn eu trefn, yn cymryd ei le. Ganddo hanes hir o gydberthynas â phobl, gan ei fod yn hynafiad y rhan fwyaf o fridiau'r mochyn dof ac yn un o anifeliaid mawr yr arferid ei hela ers milenia.
Disgrifiad corfforol
bawd|chwith|upright|Deintyddiaeth fel y disgrifiwyd gan Charles Knight
Mae'r baedd gwyllt yn aelod praff o gorff o deulu'r Suidae gyda choesau byrion cymharol denau. Mae'r boncorff yn fyr ac yn swmpus, gyda phenôl cymharol llai datblygedig. Cyfyd y rhan sydd y tu ôl i'r esgyrn palfais yn grwbyn yn arwain o wddf byr a phraff i'r graddau ei fod yn ddisymyd o'r bron. Mae pen yr anifail yn fawr iawn, yn cymryd traean o holl hyd y corff. Mae adeiladwaith y pen yn gyfaddas i balu, gan weithredu fel swch dan nerth cyhyrau'r gwddf, sydd yn caniatáu iddo wyrdroi cyfaint sylweddol o bridd. . Mae'n atebol i balu 8 - 10 cm o dir rhewedig ac fe all droi meini yn pwyso 40 - 50 kg beniwaered.
chwith|bawd|Wild boar (left) and [[domestic pig (right) skulls: Note the greatly shortened facial region of the latter. ]]
Mae'r llygaid yn fychain a thwfn yn y pen, a'r clustiau'n hir a llydan. Mae i'r rhywogaeth ddanedd-llygad datblygedig sydd yn ymwthio allan yn y baeddod. Mae'r carnau mewnol yn fwy ac yn hwy na'r rhai allanol, ac yn alluog i wneud symudiadau sydyn Mae'r anifail yn gallu rhedeg ar gyflymdra uchaf o 40 km/h a neidio i uchdwr o 140 - 150 cm. Mae dwyffurfiaeth rhywiol yn amlwg iawn yn y rhywogaeth, gyda baeddod yn nodweddiadol 5–10% yn fwy a 20–30% yn drymach na benywod. Mae gwrychyn o rawn yn rhedeg i lawr y cefn sydd yn arbennig o amlwg yn yr hydref a'r gaeaf.
Mae dannedd-llygad y baeddod yn llawer mwy amlwg na rhai'r hychod, ac yn tyfu gydol eu hoes. Mae'r llygad-dannedd uwch yn gymharol fyrach ac yn tyfu gwysg yr ochr yn fuan yn eu bywyd, gan raddol droi at i fyny wrth brifio. Mae'r dannedd-llygad is yn llawer hwy a miniog, gyda'r rhan weladwy yn mesur 10 - 12 cm o hyd. Yn y tymor cymharu mae'r baeddod yn datblygu haenen i feinwe o dan y croen a all fod yn2 - 3 cm o drwch, yn ymestyn o balfau'r ysgwydd i war y gynffon, er mwyn amddiffyn yr organau bywydol yn ystod ymladdfeydd. Mae baeddod yn meddu ar goden o faint ŵy ger agoriad y pidyn sydd yn casglu wrin ac yn bwrw allan arogl cryf. Nid yw union bwrpas yr organ hon yn llwyr hysbys. bawd|Sgerbwd, fel y'i dylunnir gan [[Richard Lydekker.]] bawd|Porchell baedd gwyllt Ewropeaidd, dyluniwyd gan [[Hans Hoffmann (painter)|Hans Hoffman yn 1578. Noder y rhesi, nodwedd cyson y perchyll.]]
Penderfynnir maintioli'r oedolion yn bennaf gan ffactorau amgylcheddol; nid yw baeddod sy'n mynychu cynefin sych a di-faeth yn cyrraedd yr un maintioli â'u cyffelybion syn mynychu parthau gyda bwyd a dŵr helaeth. Yn y rhan fwyaf o Ewrop mae baeddod ar gyfartaledd yn pwyso75 - 100 kg, 75 - 80 cm o daldra at yr ysgwydd ac 150 cm o hyd y corff, tra bod hychod ar gyfartaledd yn pwyso 60 - 80 kg, 70 cm o daldra ysgwydd ac140 cm o hyd corff.
Mae'r gôt gaeaf yn wrychog a garw gydag isflew meddal a byr
Gellir dosbarthu llais y baedd gwyllt i dri categori o sain:
Mae'r synnwyr ymarogli yn ddatblygedig iawn i'r graddau bod yr anifail yn cael ei ddefnyddio yn yr Almaen i ganfod cyffuriau. Mae ganddo glyw main iawn hefyd, er mai gwan yw ei olwg : Nid oes ganddo olwg lliw : nid yw'n gallu adnabod person yn sefyll cwta 10-15 medr i ffwrdd
Mae'r mochyn yn un o bedair rhywogaeth mamalaidd hysbys sy'n meddu ar dderbynyddion nicotinig acetylcholaidd sydd yn eu hamddiffyn yn erbyn gwenwyn nadroedd. Y tair arall yw'r mongŵs, ratel a draenog, ac mae'r bedair yn tarddu o bedwar cellwyriad annibynol.
Cynefin ac Arferion Ymochel
bawd|chwith|Unigolyn o gribau uwch yr Himalaia 9,600tr. yng [[Ngwarchodfa Fywyd Gwyllt Pangolakha, Sikkim, India]] bawd|Mae baeddod yn aml yn ymdrybaeddu mewn mwd, o bosib i reoleiddio tymheredd neu waredu paraseitau.
Mae baeddod gwyllt yn nofwyr digonol, yn alluog i gyrraedd pellteroedd meithion. Yn 2013 adroddwyd am faedd a lwyddodd i gyrraedd ynys Alderney (Ynysoedd y Sianel) o Ffrainc. Oherwydd pryderon am haint fe'i saethwyd a'i losgi'n ulw.
Mae baeddod gwyllt yn ymochel mewn cysgodfeydd gyda deunydd ynysu iddynt megis canghennau sbriws a gwair sych. Triga deuluoedd cyfain yn y cysgodfeydd hyn (er i'r gyrwywod ymochel ar wahan), ac fe'i ceir fel arfer yng nghyffiniau nentydd, coedwigoedd gwlyb a phrysglwyni dyrys neu welltir tal. Ni fydd baeddod fyth yn maeddu eu cysgodfa, ac fe ymorchuddiant â phridd a nodwyddau pin pa font yn cael eu poenydio gan bryfed.
Ymborth
Mae'r baedd gwyllt yn anifail hollysol amryddawn, a'i amrywiaeth o fwyd o'r un raddfa i'r hyn y mae dyn â'r hyn y mae dyn yn ei fwyta. Gellir dosbarthu eu bwyd yn ôl pedwar categori:
Ymddygiad gymdeithasol a chylch bywyd
Mae baeddod gwyllt yn nodweddiadol gymdeithasol, yn byw mewn cenfeiniau matriarchaidd a eill gynnwys hychod hesb a mamau â'u hepil dan arweiniad hen fatriarch. Gedy'r gyrywod eu cenfaint pan gyrhaeddant 8-15 mis oed, tra erys y benywod gyda'u mamau neu sefydlu tiriogaethau newydd gerllaw. Mae gyrywod lled-aeddfed yn byw mewn grwpiau llac, tra bydd oedolion aeddfed a heneiddiedig yn dueddol o fyw'n unig y tu allan i'r tymor bridio. (Arferion unigolyddol y baeddod sydd yn rhoi i'r baedd gwyllt ei enw mewn nifer o ieithoedd Romàwns. Er mai aper yw'r term Lladin am "faedd", tarddiad y geiriau sanglier yn y Ffrangeg a cinghiale yn yr Eidaleg yw singularis porcus, sef y Lladin am "mochyn unig" . )
bawd|Porchelli baedd Canolbarth Ewrop (S. s. scrofa) ar y deth.
Mae'r cyfnod bridio yn y mwyafrif o ardaloedd yn parhau o Dachwedd i Ionawr, er nad ydi'r cymharu ond yn para mis a hanner. Cyn y paru, datblyga'r gyrywod eu harfwisg isgroenol mewn paratoad i herio cystadleuwyr yn ystod yr ymlid. Mae'r ceilliau yn dyblu eu maint ac mae'r chwarennau yn dydoli hylif melynaidd ewynnol. Pan yn barod i genhedlu, mae baeddod yn teithio pellteroedd meithion yn chwilio am genfaint o hychod, yn bwyta fawr ddim ar ei ffordd. Unwaith y caiff genfaint, mae'r baedd yn erlid yr anifeiliaid ifainc i ffwrdd gan ymlid yr hychod yn ddidrugaredd. Rhaid fydd iddo hefyd ymryson yn ffyrnig â gwrthwynebwyr potensial Gall faedd unigol baru â 5-10 hwch. . Erbyn diwedd y cyfnod hwn o ymlid bydd y baeddod yn aml wedi eu maeddu'n ddifrifol gan golli 20% o bwysau eu corff, gyda brathiadau i'r pidyn yn gyffredin. . Amrywia gyfnod y cyfebriad yn ôl oed y fam dorog. Pery 114-130 niwrnod i fridwyr tro-cyntaf, hyd at 133-140 niwrnod mewn hychod hŷn. Caiff y perchyll eu bwrw rhwng Mawrth a Mai, gyda maint y torllwyth yn amrywio yn ôl oed a safon maeth y fam. Cynnwys y torllwyth arferol 4-6 porchell, gydag uchafswm o 4-6. . Bwrir y perchyll mewn nyth o frigau, gweiriau a dail, a phe ddigwydd i'r fam farw o flaen ei hamser fe mabwysiedir gan hychod eraill yn y cenfaint.
Terminoleg
O'r Lladin y daw'r enw rhywogaethol scrofa, sy'n golygu 'hwch'
gwythwch [gŵydd3+hwch] eg. ll. gwythychod (mochyn gwyllt, hwch coed, baedd gwyllt): :13g. C 682-3, ar[i]al guythuch urth ervid.
baedd [H. Grn. bahet, gl. aper vel verres] eg. ll. baeddod, baidd, beiddi (mochyn gwryw heb ei ysbaddu, mochyn (gwyllt) ysgithrog, hefyd yn ffig., yn enw. am ymladdwr ffyrnig):
Ar lafar, ‘danfon yr hwch at y baedd’, ‘Mi godis ’y ngwrychyn fel baedd cynddeiriog’, WVBD 35; ‘yr ’wch yn mwyn bædd’, GTN 61; hefyd am ddyn sy’n ymddwyn yn frwnt, yn enw. wrth ferched, ‘Hen fadd yw e’ (canolbarth Cered.).
b  Her. Llun o faedd; un o symbola
hwch [H. Grn. hoch, gl. porcus, Crn. C. hoch ‘mochyn’, H. Lyd. hoch, gl. aper, Llyd. Diw. houc’h, hoc’h, H. Wydd. socc (yn y gair soccsáil ‘hwch y môr’), Gwydd. C. soc ‘trwyn mochyn; swch’: < Clt. *sukko- o’r gwr. IE. *sū̆(-s) ‘mochyn’; gw. hefyd swch] eb.g. (bach. hychan, hychig) ll. hychod, (Cym. C. (?ar ôl rhif. yn unig)) hych.
a Mochyn benyw; (yn wr.) mochyn, hob, hefyd yn ffig. creadur brwnt, ac yn dros.:
Ar lafar yn gyffredinol am wraig front neu lac ei moesau, ‘yr hen hwch fudr’, a hefyd am eneth fach sydd wedi ei baeddu ei hun yn ofnadwy, ‘Wel dyma hwch!’.
twrch [H. Grn. torch, gl. magalis, H. Lyd. torch, gl. uerres, Llyd. C. tourch, Llyd. Diw. tourc’h, H. Wydd., Gwydd. C. a Diw. torc: ?< IE. *tu̯orkos, cf. Afesteg θβərəsa- ‘baedd’, o’r gwr. IE. *tu̯erk- ‘torri’, cf. Gr. σάρξ ‘cnawd’] eg. (b. tyrches, ll. -i; bach. g. tyrchyn, twrchyn) ll. tyrch(od).
Mochyn dof gwryw (yn enw. un disbaidd), baedd (gwyllt); gwahadden, Talpa europea; hefyd yn ffig.:
Ar lafar, ‘twrchyn … twrchod’ ‘A young castrated pig’, GDD 313; ‘Tyrchod odd y moch odd ginnyn ni’, GTN 827; hefyd yn yr ystyr ‘dyn annymunol’, ‘Yr ’en dwrchyn sarrug … ’All a ddim bod yn gwrtais i achub ’i fywyd’, GTN 827.
Clywir tyrchas yn yr ystyr ‘a doctored sow’, GTN 832.
Digwydd yn gyffredin yn y gymhariaeth ‘cysgu fel twrch(yn)’.
Mae hefyd yn elfen mewn enw lleoedd, e.e. Cwm-twrch, Ceredigion, Sir Gaerfyrddin, a Morgannwg/Brycheiniog, Pentyrch, Morgannwg, &c. (cf. LL 44, Ecclesiam penn tyrch).
Termau eraill: mochyn (generig); hob (mochyn, hwch; ystyr eir. a gaed o fethu a sylweddoli y gallai hwch gynt olygu 'mochyn' yn gyff. ac nid 'mochyn benyw' yn unig . Diddorol yw nodi yma mai mochyn gwryw yw hwch yn y Llydaweg.
Hela
Gellir dehongli hela'r gwythwch yn y gân fel heliwr unigol (y tad), yn hela baedd gyda gwaywffon (llath) a phastwrn (llory). Pen- mae'n debyg yw'r fannod amhenodol hynafol, bannod nad yw'n bod yn y Gymraeg fodern ond sydd ag atgof ohono yn y Llydaweg fodern pimoch, sef mochynangen ffynhonnell. Lleolir y gerdd rhywle yn yr Hen Ogledd, ar Afon Derwennydd.
Yn nherminoleg hela Saesneg fe ddynodir baeddod wrth wahanol dermau yn ôl eu hoedran:
Hyweddu
bawd|Gwryw, croesiad mochyn dof/baedd gwyllt
Gydag un eithriad (y rhai yn Timor a Phapwa Gini Newydd), y baedd gwyllt yw hynafiad bridiau moch yr Hen Fyd. . Dengys tystiolaeth archaeolegol i foch gael eu hyweddu o'r baedd gwyllt mor gynnar â 13,000–12,700 CC yn y Dwyrain Agos yn nyffryn y Tigris lle'u rheolid yn y gwyllt nid yn annhebyg i'r modd y mae Giniwyr Newydd yn eu rheoli heddiw.
Cafwyd gweddillion moch wedi eu dyddio y gyfnod cyn 11,400 BC yn Cyprus. Bernir bod yr anifeiliaid yna wedi eu cyflwyno o'r tir mawr cyfagos sy'n awgrymu hyweddu yno cyn hynny. Roedd yna hefyd hyweddiad ar wahan yn Tseina tua 8000 o flynyddoedd yn ôl. . Agryma dystiolaeth DNAo ddeunydd lled-ffosilaidd o ddannedd ac esgyrn gên mewn moch Neolithig bod y moch domestig cyntaf yn Ewrop yn hannu o'r Dwyrain Agos. Yn ei dro fe ysgogodd hyn hyweddiad y boblogogaeth leol gan arwain at drydedd hyweddiad a barodd i enynau rhai y Dwyrain Agos ddiflannu o gyff y moch Ewropeaidd. Bu cyfnewidiadau cymhleth yn hanes moch domestig modern gydag allforio'r cyff Ewropeaidd yn ôl i'r Dwyrain Agos drachrefn
Afon Aude
Afon sy'n llifo trwy départements Aude a Pyrénées-Orientales yn rhanbarth Languedoc-Roussillon, yn ne Ffrainc, yw Afon Aude. Ei hyd yw 223 km. Rhydd ei henw i département Aude.
Baedd gwyllt
Hyweddu
Awgryma gofnodion hanesyddol (dogfennol) i foch o Asia gael eu cyflwyno yn ystod yr 18ed. ganrif a'r 19eg ganrif gynnar.
Afon Aude
Gorwedd tarddle Afon Aude ar lethrau mynyddoedd Carlitte, yn nwyrain y Pyreneau. Mae hi'n llifo trwy'r bryniau i gyrraedd dinas hanesyddol Carcassonne ac wedyn yn llifo i wastadir is ar ôl Limoux i aberu wedyn yn y Môr Canoldir.
Baedd gwyllt
Hyweddu
Tuedda foch domestig feddu ar benôl mwy datblygedig na'u hynafiaid gwyllt.
Hanes
Y baedd gwyllt oedd un o hoff helfeydd ein hynafiaid. Cafodd ei hela ar droed ac ar gefn ceffyl. Cawn flas ar gyffro'r helfa hon yn hanes y Twrch Trwyth yn chwedlau'r Mabinogi. Cafodd y baedd gwyllt ei ddarganfod mewn gwaddodion Neolithig yn ogofáu Llandegla a Thremeirchion; cafwyd dau ddarn o hiwmerws y bernid wrth eu maint mai i faedd(od) y perthynent yn haenau cyn-hanesyddol isaf cloddfa Castell Dyserth. Cafwyd ysgythr o faint a awgrymai faedd gwyllt ymhlith y deunydd a adawyd gan Rufeiniaid Caerwent (efallai o Goed Gwent gerllaw).
Yn yr hen gofnodion Cymreig am arferion helfa'r twrch fe ddarllenwn: ''Penav cighely yw Carw, ac Ysgyvarnog, a Baedd Gwyllt, ac Arth. Fe'i crybwyllir hefyd yng Nghyfreithiau Hywel Dda lle y deddfyd tymor hela'r baedd i redeg o 9 Tachwedd i 1 Rhagfyr
Abersychan
Tref a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Torfaen, Cymru, yw Abersychan.
Baedd gwyllt
Hanes
Graddol iawn y newidiodd y baedd gwyllt i fochyn dof. Cymerwyd moch o'r gwyllt o bryd i'w gilydd, ac fe'u gadawyd i ymgynnal yn rhydd yn y goedwig am ran helaeth y flwyddyn. Cyfreithiau Hywel Dda fu'n gyfrifol am reoleiddio hyn trwy ddeddfu iddynt fod yn rhydd yn y modd hwn ond o Wyl Sant Ioan ganol yr haf, i'r Calan ym mis Ionawr. Er hyn, mewn sawl man ym Mhrydain arferai foch lled-wyllt o'r fath heolgarthu, ac fe'u bernid yn gasbeth a fu'n rhaid ei reoli. Mor hwyr yn wir a 1785 gorchmynodd cyngor tref Caerdydd i neb ganiatau Sows, Boars, and Piggs [to] ramble and go about the streets to the great Nuisance of the Inhabitants of the said Town.
Ni fu'r gwahaniaeth rhwng y gwir gwythwch (neu faedd gwyllt) a'r mochyn domestig erioed yn un clir, ac er nad oroesodd y gwythwch ar ei ffurf wreiddiol heibio'r 16g, parhaodd rhai o'i nodweddion yn y bridiau domestig y cyfnodau diweddarach. Mae esblygiad llawer o'r bridiau cyfarwydd i ni heddiw yn gymharol ddiweddar.
Abersychan
Mae Caerdydd 28.1 km i ffwrdd o Abersychan ac mae Llundain yn 206.1 km. Y ddinas agosaf ydy Casnewydd sy'n 15.8 km i ffwrdd.
Grandville, Michigan
Dinas yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Grandville, gan gynnwys:
Abersychan
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Lanús
Prif ddinas weinyddol rhanbarth Lanús Partido, yn Nhalaith Buenos Aires, yr Ariannin, yw Lanús. Fe'i lleolir ychydig i'r de o'r brifddinas, yng ngogledd-orllewin y wlad. Gorwedd y ddinas ychydig i'r de o Buenos Aires, prifddinas yr Ariannin. Yn y cyfrifiad diweddaraf, cofnodwyd poblogaeth o
Yn ganolfan ddiwydiannol fawr, mae'r ddinas yn cael ei gwasanaethu gan reilffyrdd cludo nwyddau a theithwyr. Mae gan y ddinas sawl diwydiant: nwyddau cemegol, arfau, tecstilau, papur, lledr a rwber, diwydiannau gwifren, dillad, olew, yn ogystal â thanerdai, caniau llysiau a ffrwythau. Mae nifer o ysgolion technegol wedi'u lleoli yn y ddinas, a Chanolfan Feddygol Eva Perón, un o'r rhai mwyaf yn ardal Buenos Aires Fwyaf.
Tuttington
Pentref yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Tuttington. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Burgh and Tuttington yn ardal an-fetropolitan Broadland.
The Girl From Mexico
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Leslie Goodwins yw The Girl From Mexico a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Albert Hay Malotte.
Altheimer, Arkansas
Dinas yn, yn nhalaith Arkansas, yw .
The Girl From Mexico
Y prif actor yn y ffilm hon yw Lupe Vélez. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Altheimer, Arkansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Altheimer, gan gynnwys:
Baedd gwyllt
Hanes
Goroesodd frîd o foch yn ucheldir yr Alban a ymdebygai mewn sawl ffordd i'r baedd gwyllt, yn ymgynnal yn rhydd ar y mynydd, ac yn aml yn ysbeilio cnydau ŷd a thatws. Roedd disgrifiad y moch hyn fel anifeiliaid â blew gwrychog ar hyd y gwar a'r cefn "grubbing up the roots of plants with their strong snouts" ac yn meddu ar gorff bychan a choesau hirion "whose food and safety depends on their activity" yn dwyn i gof foch plwyf Llanfechain ym Maldwyn fel y'u disgrifwyd yn 1872: "gaunt, long-legged, with a remarkable extension of snout. They can only be resembled to an alligator mounted on stilts, having bristles instead of scales. Their only recommendation is 'They travel well' alluding to their speed when driven along the road to market. Their length of leg might possibly might possibly enable them to compete with a greyhound".
The Girl From Mexico
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gone with the Wind sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Jack MacKenzie oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leslie Goodwins ar 17 Medi 1899 yn Llundain a bu farw yn Hollywood ar 15 Medi 1987. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1926 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Leslie Goodwins nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Baedd gwyllt
Mytholeg
Gan fod y baedd yn anifail ffyrnig a pheryglus, mae'n ymddangos ym mytholeg llawer gwlad. Ym mytholeg Gwlad Groeg, mae Heracles yn hela Baedd Erymanthia, ac mae hefyd chwedl am hela Baedd Calydonia gan nifer o gymeriadau, yn cynnwys Atalanta.
Un o'r elfennau pwysicaf yn chwedl Culhwch ac Olwen yw hanes hela'r Twrch Trwyth. Ceir straeon tebyg ym mytholeg Iwerddon hefyd. Yn chwedl Math fab Mathonwy mae Math yn cosbi Gwydion fab Dôn a'i frawd Gilfaethwy fab Dôn am dreisio Goewin a dechrau rhyfel rhwng Gwynedd a Deheubarth trwy eu troi yn faedd a hwch am flwyddyn. Dychwelant gyda mab a gaiff ei fedyddio gyda'r enw Hychddwn. Ym mytholeg Hindwaeth, roedd y baedd Varaha yn un ffurf (avatar) o'r duw Vishnu.
Enwau Lleoedd
Banwen Gwythwch, Caerfyrddin
Blaen Gwythwch, Caerfyrddin
Cwm Gwythwch, Penfro
Haloffantrin
Mae haloffantrin yn gyffur a ddefnyddir i drin malaria. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₆H₃₀Cl₂F₃NO.
Baedd gwyllt
Enwau Lleoedd
Blwyddyn yr atystiad cynharaf yw 1586.
Haloffantrin
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
Baedd gwyllt
Enwau Lleoedd
Cil Gwythwch, Llanrug
Haloffantrin
Enwau
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Haloffantrin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;
Baedd gwyllt
Enwau Lleoedd
Dyddiad atystiad cynharaf i safle (fferm heddiw) Cilgwythwch yw 1572:
Arlington West: The Film
Ffilm ddogfen yw Arlington West: The Film a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Baedd gwyllt
Enwau Lleoedd
Cwm Dwythwch, Llanberis
Dyma ran o lythyr a gyhoeddwyd yn Baner ac Amserau Cymru 11 Rhagfyr 1861 gan Rhodri Molwynog i'r perwyl canlynol:
Mae atystiadau i enw'r llecynfodd bynnag, boed y cwm ei hun, neu'r llyn cysylltiol ag ef, yn mynd yn ôl i 1303 fel Dwythwch a does dim atystiad i Gwythwch o gwbl:
Gwythwch, Penfro
Dyddiad yr atystiad cynharaf yw 1427-8
Taxonomeg ac esblygiad
bawd|Penglog[[Sus strozzii (Museo di Storia Naturale di Firenze), aelod Pleistosen o deulu'r Suidae a gafodd ei ddisodli gan S. scrofa]] Mae astudiaethau MtDNA yn awgrymu mai o Dde-ddwyrain Asia (Indonesia ac Ynysoedd y Ffilipinau), mae'r baedd gwyllt yn tarddu, gan ymledu wedyn i dir mawr Ewrasia a gogledd Affrica. . O Ewrop ac Asia daw'r ffosiliau cynharaf y rhywogaeth, ac mae rhain yn dyddio'n ôl i'r Pleistosen Cynnar. Disodlwyd i raddau helaeth ei chwaer rhywogaeth S. strozzii erbyn cyfnod y Villafranchaidd gan S. scrofa.
Aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd
bawd|320px| Ar hyn o bryd, mae 28 o aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd (UE). Dyma restr ohonyn nhw sy'n nodi'r flwyddyn ymuno â'r UE:
Lee Yoo-hyung
Pêl-droediwr o Japan yw  (21 Ionawr 1911 - 29 Ionawr 2003). Cafodd ei eni yn Sinchon a chwaraeodd unwaith dros ei wlad.
Aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd
Mae nifer o wledydd wedi ymgeisio dyfod yn aelod-wladwriaethau:
Mae'r Swistir hefyd wedi ymgeisio, flynyddoedd yn ôl, ond doedd dim llawer o gefnogaeth yn y wlad o blaid hynny.
Bluntisham
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy Bluntisham. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Huntingdonshire.
Aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd
Cyn-aelodau
Euroopan unioni
20 30 40
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Sylvia Chang yw 20 30 40 a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn Taiwan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieineeg Mandarin a hynny gan Sylvia Chang.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Angelica Lee a René Liu. Mae'r ffilm 20 30 40 yn 113 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Million Dollar Baby sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,550 o ffilmiau Tsieineeg Mandarin wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sylvia Chang ar 22 Gorffenaf 1953 yn Chiayi City. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1973 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sylvia Chang nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Das Fräulein Von Barnhelm
Ffilm gomedi a seiliwyd ar lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr Hans Schweikart yw Das Fräulein Von Barnhelm a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen; y cwmni cynhyrchu oedd Bavaria Film. Lleolwyd y stori yn Prwsia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alois Melichar. Dosbarthwyd y ffilm gan Bavaria Film.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Theo Lingen, Ernst Fritz Fürbringer, Eduard von Winterstein, Klaus Pohl, Charles Willy Kayser, Erich Ponto, Ewald Balser, Friedrich Ulmer, Paul Dahlke, Fritz Kampers, Albert Lippert, Peter Pasetti, Hans Leibelt, Erna Sellmer, Walter Franck, Käthe Gold, Gerhard Bienert, Lisa Helwig, Fita Benkhoff, Gustav Waldau a Margarete Haagen. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1940. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Abe Lincoln in Illinois sef ffilm Americanaidd am fywyd a gwaith Abraham Lincoln, gan John Cromwell. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Carl Hoffmann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Gottlieb Madl sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, Minna von Barnhelm, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Gotthold Ephraim Lessing.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans Schweikart ar 1 Hydref 1895 yn Berlin a bu farw ym München ar 1 Tachwedd 2019. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1919 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Norrköpings Glada Änka Eller Grefve Danilo O. Hanna Glavari i Föryngrad Upplaga
Ffilm fud (heb sain) yw Norrköpings Glada Änka Eller Grefve Danilo O. Hanna Glavari i Föryngrad Upplaga a gyhoeddwyd yn 1907. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1907. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Ben Hur ffilm llawn cyffro o Unol Daleithiau America gan Sidney Olcott Frank Rose.
Tom Petty
Cerddor Americanaidd ac arweinydd y band Tom Petty and the Heartbreakers oedd Thomas Earl "Tom" Petty (20 Hydref 1950 – 2 Hydref 2017). Roedd hefyd yn aelod o'r grwp Travelling Wilburys yn yr 1980au.
Norrköpings Glada Änka Eller Grefve Danilo O. Hanna Glavari i Föryngrad Upplaga
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tom Petty
Fe'i ganwyd yn Gainesville, Florida, yn fab i Kitty (Avery) ac Earl Petty. Priododd Jane Benyo ym 1974; ysgarodd ym 1996. Priododd Dana York Epperson yn 2001.
The Piano
Mae The Piano (1993) yn ffilm am bianydd benywaidd mud a'i merch yng nghanol y 19g. Ysgrifennwyd a chyfarwyddwyd y ffilm gan Jane Campion ac mae'n serennu Holly Hunter, Harvey Keitel, Sam Neill ac Anna Paquin. Cyfansoddwyd y sgôr piano gan Michael Nyman a daeth yn albwm trac sain poblogaidd. Yn y ffilm, chwaraeodd Hunter y darnau piano ei hun. Roedd y ffilm yn gyd-gynhyrchiad rhyngwladol gan y cynhyrchydd Awstralaidd, Jan Chapman.
208 CC
4g CC - 3g CC - 2g CC 250au CC 240au CC 230 CC 220au CC 210au CC - 200au CC - 190au CC 180au CC 170au CC 170au CC 160au CC 213 CC 212 CC 211 CC 210 CC 209 CC - 208 CC - 207 CC 206 CC 205 CC 204 CC 203 CC
Charles Causley
Roedd Charles Stanley Causley (24 Awst 1917 - 4 Tachwedd 2003) yn ysgolfeistr, awdur, a bardd Cernewig a ysgrifennai yn y Saesneg. Nodir ei waith am ei symlrwydd a'i uniongyrchedd ac am ei berthynas â llên gwerin, yn enwedig felly ei weithiau sy’n ymwneud â'i Gernyw frodorol.
Bywyd Personol
Ganwyd Causley yn Lannstefan (Launceston), yn fab i Charles Causley, gwastrawd a garddwr a Laura J (née Bartlett) ei wraig. Ganwyd Causley tra fo ei dad yn gwasanaethu yn y Rhyfel Byd Cyntaf fel gyrrwr yng Nghorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar y ffrynt gorllewinol. Bu ei dad marw o effeithiau nwy Almeinig pan oedd Causley yn saith mlwydd oed, ac fe'i magwyd gan ei fam.
Cafodd ei addysgu yn ysgol genedlaethol Lannstefan a Choleg Lannstefan (ysgol ramadeg).
Ni fu’n briod
Gyrfa
Ar doriad yr Ail Ryfel Byd ymunodd a’r Llynges Frenhinol fel codydd. Gwasanaethodd ar y llong HMS Eclipse ar Gefnfor yr Iwerydd ac ar y llong awyrennau HMS Glory ar y Cefnfor Tawel.
Ar ddiwedd y rhyfel aeth Causley yn fyfyriwr i goleg hyfforddi athrawon Peterborough. Wedi cymhwyso fel athro dychwelodd i wasanaethu fel athro yn ei hen ysgol gynradd, ysgol genedlaethol Lannstefan (a ail-enwyd yn ysgol St Catherine’s wedyn).
Riviera di Ponente
Rhan o'r Riviera Eidalaidd yw Rivera di Ponente. Mae'n ymestyn o Genova hyd at ffin Ffrainc yn rhanbarth Liguria.
Charles Causley
Gyrfa fel bardd ac awdur
Er ei fod wedi ymddiddori yn y byd llenyddol ers yn blentyn, ac wedi cyhoeddi ambell i ddrama wrth weithio fel clerc, ei gyfnod yn y llynges rhoddodd bri ar ei awen. Ychydig cyn y rhyfel prynodd copi o lyfr o gerddi Rhyfel Byd Cyntaf Siegfried Sassoon War Poems. Teimlai bod y llyfr yn gymorth iddo ail gysylltu â’i dad a fu farw o ganlyniad i’r rhyfel. Arweiniodd llyfr Sassoon iddo ddarllen gwaith Robert Graves, Edmund Blunden, a Wilfred Owen, a bu eu disgrifiadau byw o’r wrthdaro yn gwneud argraff ddwys arno. Wrth iddo brofi erchyllterau rhyfel trwy ei wasanaeth yn yr Ail Ryfel Byd dechreuodd ysgrifennu storïau byrion a cherddi o’r un anian.
Cyhoeddwyd y storïau yn ei lyfr Hands to Dance (1951) a’r cerddi yn ei gasgliad cyntaf Farewell, Aggie Weston (1951).
Wrth weithio fel athro dechreuodd ysgrifennu cerddi a storïau i blant, er, yn ôl ei gyfaddefiad ei hun, nad oedd yn gwybod wrth gychwyn gwaith os oedd i fod ar gyfer plentyn neu oedolyn. Wrth drafod ei gerddi dywedodd y bardd W H Auden amdano Causley stayed true to what he called his 'guiding principle' ... while there are some good poems which are only for adults, because they pre-suppose adult experience in their readers, there are no poems which are only for children.
Yn ogystal ag ysgrifennu i blant mae nifer o’i gerddi i oedolion yn edrych yn ôl ar ei blentyndod yng Nghernyw megis Eden Rock a Who.
Roedd Causley yn hoff o deithio’r byd ac yn ysgrifennu cerddi am ei brofiadau yn Awstralia, Canada, yr Aifft, Rwsia a nifer o lefydd eraill, ond roedd Cernyw yng nghanol ei holl waith. Yn 2017 darlledwyd teyrnged iddo ar BBC 4 o’r enw Cornwalls Native Poet. Yn y rhaglen mae Gillian Clarke (Bardd Cenedlaethol Cymru 2008-2016) yn nodi’r adlais o'r gynghanedd mewn rhai o’i gerddi, ar arfer Celtaidd o gysylltu â llên gwerin. Mae Clerk yn honni bod ei waith yn rhan o’r un teulu a’r traddodiad barddol Cymreig. . (Cyfeiriad dros dro BBC I-Player Cornwall's Native Poet: Charles Causley)
Anrhydeddau
Ym 1958, gwnaethpwyd Causley yn Gymrawd y Gymdeithas Llenyddiaeth Frenhinol a dyfarnwyd CBE iddo ym 1986. Pan oedd yn 83 mlwydd oed fe'i gwnaethpwyd yn Gymar Llenyddiaeth gan y Gymdeithas Llenyddiaeth Frenhinol. Ymysg gwobrau eraill y dyfarnwyd iddo bu Medal Aur y Frenhines ar gyfer Barddoniaeth ym 1967 a Gwobr Cholmondeley ym 1971. Ym 1973/74 bu'n Ymwelydd Gymrodor mewn Barddoniaeth ym Mhrifysgol Caerwysg, gan dderbyn doethuriaeth anrhydeddus o'r brifysgol honno ar 7 Gorffennaf 1977. Fe'cyflwynwydyd â Gwobr Lenyddol Heywood Hill yn 2000. Rhwng 1962 a 1966 bu'n aelod o Banel Barddoniaeth Cyngor Celfyddydau Prydain Fawr. Dyfarnwyd iddo ysgoloriaeth deithiol ddwywaith gan Gymdeithas yr Awduron.
Derbyniodd wahoddiadau i fod yn awdur-breswyl ym Mhrifysgol Gorllewin Awstralia, Sefydliad Technoleg Footscray, Victoria, ac Ysgol y Celfyddydau Cain, Banff, Alberta.
Marwolaeth
Bu farw yn Kernow House, cartref nyrsio yn Lannstefan, a chladdwyd ei weddillion yn Eglwys St Thomas, Lannstefan, tua chanllath o’i fan geni.
Enwau yr Undeb Ewropeaidd yn ei ieithoedd swyddogol
Dyna restr Enwau yr Undeb Ewropeaidd yn ei ieithoedd swyddogol
List of names of the European Union in the official languages Nama-nama Uni Eropa dalam bahasa-bahasa resminya
Twyford, Norfolk
Pentref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Twyford. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Breckland.
The Big Bang Theory
Comedi sefyllfa o'r Unol Daleithiau a greuwyd gan Chuck Lorre a Bill Prady yw The Big Bang Theory. Darlledwyd y bennod gyntaf ar 24 Medi 2007 a'r bennod olaf un ar 16 Mai 2019, wedi darlledu 279 pennod dros 12 cyfres. Mae'r gyfres yn dilyn dau ffisegwr sy'n rhannu fflat, Leonard Hofstadter a Sheldon Cooper; eu ffrindiau Howard Wolowitz a Rajesh Koothrappali; a'u cymydog hardd Penny.
Ysgol Uwchradd Caergybi
bawd|dde|250px|Adeilad yr ysgol. Ysgol gyfun ddwyieithog yn nhref Caergybi, Ynys Môn, yw Ysgol Uwchradd Caergybi. Honir mai hon yw ysgol gyfun hynaf Prydain, wedi iddi gael ei sefydlu ym 1949 gydag uniad Ysgol Ramadeg Caergybi ac Ysgol Uwchradd Sant Cybi.
Prifathro presennol yr ysgol yw Adam Williams. Y dirprwy ydy Nia Wyn Roberts.
Mae gan yr ysgol 874 o ddisgyblion ac oddeutu 50 o staff athrawon yn yr ysgol.
Mae'r wisg ysgol yn wyrdd, du, a gwyn. Mae'r siwmper yn un werdd, trowsus du a chrys gwyn.
Talgylch yr ysgol
Rhestrir isod yr holl ysgolion cynradd yn nhalgylch yr ysgol:
Ysgyfaint
de|320px Prif organau system resbiradu'r corff yw'r ysgyfaint (neu ar lafar: sgyfaint), sy'n galluogi pobl ac anifeiliaid eraill i anadlu. O fewn mamaliaid a fertebratau eraill, lleolir dwy ran yr ysgyfaint ger yr asgwrn cefn - o boptu'r galon. Eu pwrpas yw tynnu (neu 'echdynnu') ocsigen o'r atmosffer a'i basio ymlaen i lif y gwaed yn y corff. AR yr un pryd caiff y carbon deuocsid ei ryddhau yn ôl i'r atmosffer; gellir disgrifio hyn fel proses o gyfnewid nwyon. Caiff y symudiadau sy'n galluogi i'r anadlu hyn ddigwydd ei reoli gan gyhyrau. Mewn llawer o anifeiliaid y prif gyhyr yw y llengig. yr ysgyfaint hefyd sy'n galluogi anifeiliaid i wneud synnau gwahanol e.e. siarad, udo, mewian a brefu.
Mae gan fodau dynol ddwy ysgyfaint: y chwith a'r dde. yn Gymraeg defnyddir y gair ysgyfant weithiau am un rhan. Maent wedi eu lleoli yg ngwactod y thoracs yn y fron. Mae'r ysgyfaint dde yn fwy na'r chwith, gan fod yr ysgyfaint chwith yn rhannu lle gyda'r galon. Gyda'i gilydd mae'r ddwy ysgyfaint yn pwyso 1.3 kg. Maen nhw'n ffurfio rhan isaf y pibellau anadlu sy'n cychwyn yn y trachea ac yn canghenu i'r bronci a'r bronciolau (neu fronciolynnau) ac sy'n derbyn aer i fewn. Mae'r 'canghennau' hyn yn parhau i rannu a lleihau nes bod yr aer yn cyrraedd alfeoli meicrosgopig, ble mae'r broses o gyfnewid nwyon yn digwydd. Gyda'i gilydd mae'r ysgyfaint yn cynnwys 2,400 cilometr (1,500 mi) o bibelli a 300 - 500 o alfeoli.
O amgylch yr ysgyfaint ceir sach eisbilennol sy'n caniatáu i'r waliau mewnol a'r waliau allanol i lithro yn erbyn ei gilydd wrth i'r anifail anadlu heb fawr o ffrithiant. Mae'r sach yma nid yn unig yn cwmpasu'r ddwy ran ond hefyd yn rhannu pob ysgyfaint yn llabedau (lobes). Ceir 3 llabed yn y sgyfaint dde a dwy yn y sgyfaint chwith. Rhennir y llabedau hyn yn segmentau a llabedynnau (lobules). Daw cyflenwad unigryw o waed i'r ysgyfaint.
Prometheus I-Ii
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr August Blom yw Prometheus I-Ii a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Marie Luise Droop.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gunnar Tolnæs, Clara Pontoppidan, Johanne Fritz-Petersen, Frederik Jacobsen, Axel Boesen, Kai Lind, Aage Hertel, Adolf Tronier Funder, Svend Melsing a Berthe Forchhammer. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1921. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Kid sef ffilm gomedi a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Aage Lippert oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm August Blom ar 26 Rhagfyr 1869 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 23 Mehefin 2010. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1893 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd August Blom nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Siglen fraith India
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Siglen fraith India (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: siglennod brithion India) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Motacilla maderaspatensis; yr enw Saesneg arno yw Large pied wagtail. Mae'n perthyn i deulu'r Siglennod (Lladin: Motacillidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. maderaspatensis, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r siglen fraith India yn perthyn i deulu'r Siglennod (Lladin: Motacillidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Homo erectus
Roedd Homo erectus (Lladin: ērigere; "Dyn cefnsyth"), gynt Pithecanthropus erectus, yn rhywogaeth o'r genws Homo oedd yn byw yn y Pleistosen, rhwng 1.9 miliwn a thua 117,000 o flynyddoedd yn ôl (neu CP).
Ymddengys fod nifer o rywogaethau dynol, megis Homo heidelbergensis a Homo antecessor, wedi esblygu o H. erectus, ac ystyrir yn gyffredinol bod Neanderthaliaid, Denisovaniaid, a bodau dynol modern yn eu tro wedi esblygu o H. heidelbergensis. H. erectus oedd yr hynafiad dynol cyntaf i ymledu ledled Ewrasia, gydag amrediad cyfandirol yn ymestyn o Benrhyn Iberia i Java.
Mae hyn yn peri i'r rhan fwyaf o Baleoanthropolegwyr gredu i Homo erectus ddatblygu yn Affrica, ac yna ymledaenu drwy Ewrasia mor bell a Georgia, India, Sri Lanca, Tsieina a Jafa, y rhywogaeth gyntaf o Homo i adael Affrica gan y rhan fwyaf o archaeolegwyr, ond cred eraill ei fod yn frodorol o Asia.
Cymharu penglogau
700px
Tarddiad
Ceir dwy farn ynghylch tarddiad H. erectus: bawd|chwith|450px|Siart 'Stringer' o esblygiad sawl rhywogaeth o'r [[genws Homo dros ddwy filiwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP). Mae'r cysyniad "Allan o Affrica" i'w weld ar frig y siart.]]
Am ran helaeth o ddechrau'r 20g, credodd y rhan fwyaf o anthropolegwyr mai yn Asia yr esblygodd H erectus, yn bennaf oherwydd y darganfyddiadau yn Jafa a Zhoukoudian. Credodd llond dwrn ohonynt, gan gynnwys Charles Darwin, iddynt darddu o Affrica. Dadl Darwin oedd mai dim ond yn Affrica roedd (ac mae) perthnasau neu hynafiaid agosaf H. erectus: gorilas a Tsimpansîs.
Homo erectus georgicus
Mae Homo erectus georgicus yn is-rywogaeth o Homo erectus a ystyriwyd ar un cyfnod yn rhywogaeth lawn, annibynol. Fe'i darganuwyd yn Dmanisi, Georgia yn 1991 gan David Lordkipanidze pan gloddiwyd i'r wyneb bum penglog. Daeth nifer o ffosiliau eraill i'r fei, gan gynnwys penglog cyfan yn 2005 a 73 o offer-llaw i dorri a naddu a 34 aswrn amryw o anifeiliaid. Fe'i dyddiwyd i 1.8 miliwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP).
I'm Still Alive
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Irving Reis yw I'm Still Alive a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Edmund H. North a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Roy Webb.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Kent Taylor. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irving Reis ar 7 Mai 1906 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Woodland Hills ar 2 Ebrill 2005.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Reis nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Wagon and The Star
Ffilm ddrama yw The Wagon and The Star a gyhoeddwyd yn 1936. Lleolwyd y stori yn Seland Newydd ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1936. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Anthony Adverse sef ffilm Americanaidd hanesyddol, epig gan Mervyn LeRoy. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Leighton McLeod Hill oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hélène Feillet
Lithograffydd benywaidd a anwyd ym Mharis, Ffrainc oedd Hélène Feillet (2 Tachwedd 1812 – 9 Rhagfyr 1889).
Eastern Boys – Endstation Paris
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robin Campillo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pepa Osorio
Arlunydd benywaidd o Sbaen oedd Pepa Osorio (1923 - 27 Gorffennaf 2005).
Hélène Feillet
Bu farw yn Biarritz ar 9 Rhagfyr 1889.
Pepa Osorio
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Sbaen.
Pure Shit
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Bert Deling yw Pure Shit a gyhoeddwyd yn 1975. Fe'i cynhyrchwyd yn Awstralia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Martin Armiger.