cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brenhinoedd a breninesau gwledydd Prydain
Lloegr (1066 - 1707)
Wiliam I 1066-1087 Wiliam II 1087-1100 mab Gwilym I Harri I 1100-1135 mab Gwilym I Steffan 1135-1154 ŵyr Gwilym I Harri II 1154-1189 ŵyr Harri I Rhisiart I 1189-1199 mab Harri II John 1199-1216 mab Harri II Harri III 1216-1272 mab John Edward I 1272-1307 mab Harri III Edward II 1307-1327 mab Edward I Edward III 1327-1377 mab Edward III Rhisiart II 1377-1399 ŵyr Edward III Harri IV 1399-1413 ŵyr Edward III Harri V 1413-1422 mab Harri IV Harri VI 1422-1461 a 1470 mab Harri V Edward IV 1461-1483 gor-gorŵyr Edward III Edward V 1483 mab Edward IV Rhisiart III 1483-1485 brawd Edward IV Harri VII 1485-1509 gor-gorŵyr Edward III Harri VIII 1509-1547 mab Harri VII Edward VI 1547-1553 mab Harri VIII Yr Arglwyddes Jane Grey 1553 gorwyres Harri VII Mari I 1553-1558 merch Harri VIII Elisabeth I 1558-1603 merch Harri VIII
Yr Alban (843-1707)
Kenneth I 843-858 Donald 858-862 brawd Kenneth Cystennin I 862-877 mab Kenneth Aedh 877-878 mab Kenneth Eochaid nai Aedh a Giric cefnder Aedh 878-889 Donald II 889-900 mab Cystennin I Cystennin II 900-943 mab Aedh Malcolm I 943-954 mab Donald II Indulf 954-962 mab Cystennin II Dubh 962-966 mab Malcolm I Culen 966-971 mab Indulf Kenneth II 971-995 mab Malcolm I Cystennin III 995-997 mab Culen Kenneth III 997-1005 mab Dubh Malcolm II 1005-1034 mab Kenneth II Duncan I 1034-1040 ŵyr Malcolm II Macbeth 1040-1057 ŵyr Malcolm II Lulach 1057-1058 ŵyr Kenneth III Malcolm III 1058-1093 mab Duncan I Donald III 1093-1094 a 1094-1097 mab Duncan I Duncan II 1094 mab Malcolm III Edgar 1097-1107 mab Malcolm III Alexander 1107-1124 mab Malcolm III Dafydd I 1124-1153 mab Malcolm III Malcolm IV 1153-1165 ŵyr Dafydd I Wiliam 1165-1214 ŵyr Dafydd I Alexander II 1214-1249 mab Gwilym I Alexander III 1249-1286 mab Alexander II Marged 1286-1290 wyres Alexander III John Balliol 1292-1296 gor-gor-gorwyr Dafydd I Robert I 1306-1329 gor-gor-gor-gorwyr Dafydd I Dafydd II 1329-1371 mab Robert I Edward Balliol 1332-1338 mab John Balliol Robert II 1371-1390 ŵyr Robert I Robert III 1390-1406 mab Robert II Iago I 1406-1437 mab Robert III Iago II 1437-1460 mab Iago I Iago III 1460-1488 mab Iago II Iago IV 1488-1513 mab Iago III Iago V 1513-1542 mab Iago IV Mari I 1542-1567 merch Iago V Iago VI o'r Alban 1567-1625 mab Mair, gorwyr Harri VII o Loegr
Lloegr a'r Alban (1603-1707)
Iago, brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI) 1603-1625 mab Mari I, brenhines Alban, gorwyr Harri VII, brenin Lloegr Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban 1625-1649 mab Iago VI/I
Cyfnod Gwerinlywodraeth Lloegr (interregnum):
Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban 1660-1685 mab Siarl I Iago II/VII, brenin Lloegr a'r Alban 1685-1689 brawd Siarl II Wiliam III/II, brenin Lloegr a'r Alban 1689-1701 a Mari II, brenhines Lloegr a'r Alban 1689-1694 mab-yn-nghyfraith a merch Iago VII/II Anne, brenhines Prydain Fawr 1701-1714 chwaer Mari II
Brenhinoedd a breninesau Prydain Fawr (1707-1801)
Anne 1701-1714 chwaer Mari II Siôr I 1714-1727 gorwyr Iago VI/I Siôr II 1727-1760 mab Siôr I Siôr III 1760-1820 ŵyr Siôr II
Brenhinoedd a breninesau'r Deyrnas Unedig (ers 1801)
Siôr III 1760-1820 ŵyr Siôr II Siôr IV 1820-1830 mab Siôr III William IV 1830-1837 brawd Siôr IV Victoria 1837-1901 nith Gwilym IV Edward VII 1901-1910 mab Victoria Siôr V 1910-1936 mab Edward VII Edward VIII 1936 mab Siôr V Siôr VI 1936-1952 brawd Edward VIII Elisabeth II 1952- merch Siôr VI Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig 2022- mab Elisabeth II
Capel Penuel, Llangefni
Mae Capel Penuel wedi ei leoli yn nhref Llangefni ar Ynys Môn.
Hanes
Adeiladwyd y capel yn 1897. Cafodd y capel ei enwi 'Y Gerddi' fel capel coffa ar gyfer Christmas Evans (gweler llun).
Margaret Fownes-Luttrell
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Dunster Castle, y Deyrnas Unedig oedd Margaret Fownes-Luttrell (7 Chwefror 1726 – 13 Awst 1766).
Enw'i thad oedd Alexander Luttrell.Bu'n briod i Henry Fownes Luttrell ac roedd Thomas Fownes Luttrell yn blentyn iddynt.
Bu farw yn Dunster Castle ar 13 Awst 1766.
Macromia moorei
Gwas neidr o deulu'r Macromiidae (neu'r 'Criwserod') yw'r Macromia moorei. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Market Harborough
Tref yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Market Harborough. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Harborough.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Market Harborough boblogaeth o 22,911.
Mae Caerdydd 190.6 km i ffwrdd o Market Harborough ac mae Llundain yn 120.8 km. Y ddinas agosaf ydy Caerlŷr sy'n 22.6 km i ffwrdd.
Ella y El Candidato
Ffilm ddrama yw Ella y El Candidato a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Lead, De Dakota
Dinas yn, yn nhalaith De Dakota, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lead, gan gynnwys:
Splendid Folly
Y prif actor yn y ffilm hon yw Manora Thew. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arrigo Bocchi ar 1 Ionawr 1871.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arrigo Bocchi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Between Us Girls
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Henry Koster yw Between Us Girls a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Hans Jacoby a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Charles Previn.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kay Francis, Robert Cummings, Andy Devine a Diana Barrymore. Mae'r ffilm Between Us Girls yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Casablanca sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Joseph A. Valentine oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Frank Gross sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henry Koster ar 1 Mai 1905 yn Berlin a bu farw yn Camarillo ar 25 Ebrill 1980.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Henry Koster nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Loricît Swlawesi
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. stigmatus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r loricît Swlawesi yn perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: Psittacidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Plu'r gweunydd
bawd|Plu'r gweunydd, Merthyr Tudful
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw Plu'r gweunydd sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu Cyperaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Eriophorum angustifolium a'r enw Saesneg yw Common cottongrass. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Plu'r Gweunydd, Eira'r Gors, Gwaunblu Culddail, Gweunblu, Gwlanwair Cyffredin, Plu'r Gweunydd Culddail, Plu'r Gweunydd Culddail Cyffredin, Sidan y Waun, Sidan y Waun Culddail.
Don't Stop Believin': Everyman's Journey
Ffilm ddogfen yw Don't Stop Believin': Everyman's Journey a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Chudail Rhif 1
Ffilm arswyd yw Chudail Rhif 1 a gyhoeddwyd yn 1999. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi.
Don't Stop Believin': Everyman's Journey
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ross Valory, Neal Schon, Arnel Pineda, Jonathan Cain a Deen Castronovo.
Chudail Rhif 1
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1999. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Matrix sef ffilm wyddonias gan Lana Wachowski a Lilly Wachowski.
Don't Stop Believin': Everyman's Journey
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Chudail Rhif 1
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Golden Twenties
Ffilm ddogfen yw The Golden Twenties a gyhoeddwyd yn 1950. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Frederick Lewis Allen.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1950. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd All About Eve sy’n ffilm gomedi Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Joseph L. Mankiewicz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Freiston Shore
Pentref yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Freiston Shore. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Freiston yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Boston.
Sunni
bawd|210px|de|Gwledydd gyda mwy na 10% o'r boblogaeth yn ddilynwyr Islam Gwyrdd : Gwledydd y Swnni, Coch : Gwledydd Shïa, Glas : Ibaditiaid (Oman) Enwad fwyaf Islam yw Sunni neu Islam Sunni. Cyfeirir at Islam Sunni fel Ahl as-Sunnah wa’l-Jamā‘ah (Arabeg: أهل السنة والجماعة‎ "pobl [sy'n dilyn] esiampl (Mohamed) a'r Gymuned") hefyd neu Ahl as-Sunnah (Arabeg: أهل السنة‎). Daw'r gair 'Sunni' o'r gair Sunnah (Arabeg: سنة‎), sy'n golygu geiriau neu weithredoedd neu esiampl Mohamed, proffwyd Islam.
Mae tua 85% neu ragor o Fwslemiaid yn Sunni. Yr enwad ail fwyaf yw Islam Shia (rhwng 15% a 20% o Fwslemiaid), sydd i'w cael yn bennaf yn Iran, de Irac, Iemen a rhannau o Syria, Libanus ac Affganistan: y tu allan i'r cadarnleoedd hynny mae'r Sunni yn ffurffio'r mwyafrif llethol yn y gwledydd Islamig, o'r Maghreb i Indonesia.
Deilliodd y gwahaniaethau rhwng Mwslimiaid Sunni a Shia o anghytundeb ynghylch yr olyniaeth i Muhammad ac o ganlyniad daeth arwyddocâd gwleidyddol ehangach a pgegynu barn, yn ogystal â dimensiynau diwinyddol a barnwrol. Yn ôl traddodiadau Sunni, ni adawodd Muhammad unrhyw olynydd. Penododd cyfranogwyr y Saqifah dyn o'r enw Abu Bakr fel y nesaf yn y llinell (hy y califf cyntaf). Mae hyn yn wahanol i farn y Shïa, sy'n credu bod Muhammad wedi penodi ei fab-yng-nghyfraith a chefnder Ali ibn Abi Talib yn olynydd iddo.
Cyfeirir at ymlynwyr y Sunni mewn Arabeg yn ahl as-sunnah wa l-jamāʻah ("pobl y Sunnah a'r gymuned") neu ahl as-Sunnah, yn fyr. Gelwir eu hathrawiaeth a'u harferion weithiau'n Sunniiaeth, tra bod ymlynwyr yn cael eu hadnabod fel Mwslemiaid Sunni, Sunnis, Sunniiaid, ac Ahlus Sunnah. Cyfeirir at Sunni weithiau fel "Islam uniongred",  er bod rhai ysgolheigion yn ystyried y cyfieithiad hwn yn amhriodol.
Ysgolion y gyfraith Sunni (Madhhab)
Gelwir cyfraith Islamaidd yn Sharī‘ah. Seilir y Sharī‘ah ar y Coran a'r Sunnah,. Y prif ysgolion Sharia Sunni yw:
Ganwyd Abu Hanifa (m. 767) tua 702 yn Kufa, Irac. Mae nifer o Fwslemiaid Bangladesh, Pacistan, India, Affganistan, Canolbarth Asia, rhannau o Dde Rwsia, y Cawcasws, rhannau o'r Balcanau, Irac a Twrci yn dilyn yr ysgol hon.
Datblygodd Malik ibn Anas (m. 795) ei syniadau ym Medina, lle roedd yn adnabod rhai o ddilynwyr byw olaf Mohamed Prophet neu eu ddisgynyddion. Cofnodir ei athrawiaeth yn y Muwatta sydd yn cael ei derbyn gan y rhan fwyaf o'r Mwslemiaid yn Affrica ac eithrio de'r Aifft, Corn Affrica, Sansibar a De Affrica. Mae'n arbennig o gryf yn y Maghreb.
Dysgodd Al-Shafi‘i (m. 820) yn Irac a'r Aifft. Ystyrir ei ddysgeidiaeth yn un gymhedrol. Mae nifer o Fwslemiaid yn Indonesia, De'r Aifft, Maleisia, Singapôr, Somalia, Gwlad Iorddonen, Libanus, Syria, Palesteina a'r Iemen yn perthyn i'r ysgol hon. Rhoddodd Al-Shafi'i bwyslais mawr ar Sunnah y Proffwyd Mohamed, fel y'i ceir yn yr Hadith (Dywediadau).
Iâr diffeithwch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Iâr diffeithwch (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir diffeithwch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Syrrhaptes paradoxus; yr enw Saesneg arno yw Pallas' sandgrouse. Mae'n perthyn i deulu'r Ieir y Diffeithwch (Lladin: Pteroclididae) sydd yn urdd y Columbiformes.
Sunni
Ysgolion y gyfraith Sunni (Madhhab)
Ganed Ahmad ibn Hanbal (m. 855) yn Baghdad. Daliai fod y Coran yn llyfr tragwyddol na chafodd ei greu erioed. Mae'r ysgol hon yn boblogaidd yn Arabia yn bennaf.
Iâr diffeithwch
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. paradoxus, sef enw'r rhywogaeth.
Sunni
Ysgolion y gyfraith Sunni (Madhhab)
Er gwaethaf rhai gwahaniaethau rhyngddynt, mae Mwslemiaid Sunni yn ystyried fod y pedair ysgol hyn i gyd yn ddilys. Ceir sawl ysgol cyfraith Sunni lai hefyd, ond nid oes ganddynt lawer o ymlynwyr.
Iâr diffeithwch
Teulu
Mae'r iâr diffeithwch yn perthyn i deulu'r Ieir y Diffeithwch (Lladin: Pteroclididae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Malteg
Malteg yw iaith genedlaethol Malta ac yn un o ddwy iaith swyddogol yr ynys (Saesneg yw'r llall). Mae'n un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd. Mae ganddi ryw 371,900 o siaradwyr. Malteg yw'r unig iaith Semitaidd sy'n cael ei hysgrifennu o'r chwith i'r dde ac sy'n defnyddio'r wyddor Rufeinig. Mae tua 60% o eirfa'r iaith yn Semitaidd, gyda'r gweddill at ei gilydd yn dod o ieithoedd Romawns ac Eidaleg Sicilia yn bennaf. Daw'r rhan fwyaf o'r eirfa "sylfaenol" o wreiddiau Semitaidd, ac mae'r geiriau sy'n ymwneud â llywodraeth a dysg yn dod o Eidaleg Sicilia e.e. dar yw "tŷ", ond skola yw "ysgol". Mae wedi benthyg nifer o eiriau o'r Saesneg sy'n ymwneud â byd gwaith e.e. strajk ("streic"), union, leave a bonus.
Sunni
Hanes, yn grynno
bawd| Mosg Kaaba, yn [[Mecca yw'r mosg mwyaf a'r mwyaf pwysig yn y byd i'r Sunni]] Un camgymeriad cyffredin yw tybio bod Islam Sunni yn cynrychioli Islam normal a ddaeth i'r amlwg yn ystod y cyfnod ar ôl marwolaeth Muhammad, a bod Swffïaeth (Sufism) a Shïaeth wedi datblygu allan o Sunni. Mae'r canfyddiad hwn yn rhannol oherwydd y ddibyniaeth ar ffynonellau hynod ideolegol sydd wedi'u derbyn fel gweithiau hanesyddol dibynadwy, a hefyd oherwydd bod mwyafrif helaeth y boblogaeth yn Sunni. Mae Sunniaeth a Shïaeth yn gynnyrch terfynol sawl canrif o gystadlu rhwng dau ideoleg. Defnyddiodd y ddwy sect ei gilydd i gadarnhau eu hunaniaeth a'u hathrawiaethau eu hunain ymhellach.
Malteg
Mae llawer yn ystyried Malteg fel tafodiaith o Arabeg ond mae Malteg yn agos iawn i Aramaeg. Mae hi'n debyg mai Malteg yw'r iaith fodern agosaf i'r iaith roedd Iesu Grist yn ei siarad.
Y ddogfen hynaf mewn Malteg yw "Il Cantilena", cerdd o'r 15g a luniwyd gan Pietro Caxaro. Am ganrifoedd, iaith lafar yn unig oedd Malteg, gydag Arabeg yn gwasanaethu fel iaith lenyddol, ac yn ddiweddarach, Eidaleg. Eidaleg oedd yr iaith swyddogol ar yr ynys tan 1936 pan ddaeth Malteg a Saesneg yn swyddogol.
Sunni
Hanes, yn grynno
Mae'r pedwar califf cyntaf yn cael eu hadnabod ymhlith Sunnis fel y Rāshidun neu'r "Y Rhai Union Gywir". Mae Sunni'n cydnabod Abu Bakr fel y cyntaf, Umar fel yr ail, Uthman fel y trydydd, ac Ali fel y pedwerydd. Roedd Sunnis yn cydnabod gwahanol reolwyr fel y califf, er na wnaethant gynnwys unrhyw un yn y rhestr o'r rhai a oedd yn cael eu harwain yn gywir na Rāshidun ar ôl llofruddiaeth Ali, nes i'r califfiaeth gael ei ddileu yn gyfansoddiadol yn Nhwrci ar 3 Mawrth 1924.
Trawsnewid o'r califfiaeth i frenhiniaeth dynastig y Banu Umayya
Heuwyd hadau y metamorffosis o galiffiaeth i frenhiniaeth, fel yr oedd yr ail galiff Umar wedi'i ofni, mor gynnar â chyfundrefn y trydydd califf Uthman, a benododd lawer o'i berthnasau o blith ei deulu, y Banu Umayya, gan gynnwys Marwan I a Walid bin Uqba a hynny mewn swyddi craidd yn y llywodraeth, gan ddod yn brif achos cythrwfl a arweiniodd at ei lofruddiaeth. Arweiniodd hyn yn y pen draw at sefydlu rheolaeth ddeinastig gadarn o Banu Umayya ar ôl i Husain, mab iau Ali o Fātima, gael ei ladd ym Mrwydr Karbalā. Disodlodd esgyniad Banu Umayya, y llwyth Meccaidd o uchelwyr a oedd wedi gwrthwynebu Muhammad yn chwyrn dan arweiniad Abu Sufyān, tad Muāwiya. Ymhen hir a hwyr, etholwyd Hasan ibn Ali i'w olynu. Fodd bynnag, yn fuan wedyn llofnododd Hasan gytundeb gyda Muāwiya yn ildio grym o blaid yr olaf, gydag amod ymhlith pethau eraill, mai un o'r ddau a fydd yn goroesi'r llall yn galiff, ac na fydd y califf hwn yn penodi olynydd ond yn gadael mater dewis y califf i'r cyhoedd.
Yn dilyn hynny, gwenwynwyd Hasan a bu farw, a mwynhaodd Muawiya bŵer heb ei herio. Heb anrhydeddu ei gytundeb â Hasan fodd bynnag fe enwebodd ei fab Yazid i'w olynu. Ar farwolaeth Muāwiya, gofynnodd Yazid i Husain, brawd iau Hasan, mab Ali ac ŵyr Muhammad, roi ei deyrngarwch i Yazid, a gwrthododd hynny. Daliwyd ef a'i fyddin gan fyddin Yazid yn Karbalā a lladdwyd ef gyda'i gyd-wrywiaid - 72 ohonynt, mewn brwydr diwrnod o hyd ac ar ôl hynny sefydlodd Yazid ei hun yn sofran. Ffrwydrodd gwrthryfel cyhoeddus cryf ar ôl ei farwolaeth yng nghyflafan Karbalā, ond llwyddodd Banu Umayya i atal y gwrthryfel hwn ac i reoli'r byd Mwslemaidd.
Islam Sunni yn yr oes gyfoes
bawd| Mosg Sultan Salahuddin Abdul Aziz yn Shah Alam, Selangor, Malaysia Ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf daeth y cwymp yr Ymerodraeth Otomanaidd, yr ymerodraeth Sunni fwyaf ers chwe canrif, a daeth y califfiaeth i ben. Arweiniodd hyn at brotestiadau Sunni mewn lleoedd mor bellennig ag India, lle roedd y Mudiad Khilafat, a rannwyd yn ddiweddarach ar ôl ennill annibyniaeth o Loger yn Bacistan dan ddylanwad Sunni ac India seciwlar. Pacistan, y dalaith Sunni fwyaf poblog pan gafodd ei chreu, cyn ei rhannu'n Bacistan a Bangladesh. Arweiniodd tranc y califfiaeth Otomanaidd hefyd at ymddangosiad Sawdi Arabia, brenhiniaeth absoliwt dynastig a oedd yn hyrwyddo athrawiaethau diwygiadol Muhammad ibn Abd al-Wahhab; eponym y mudiad Wahhabi.
Dilynwyd hyn gan gynnydd sylweddol yr Wahhabi, Salafiyya, mudiadau Islamaidd a jihadist symudiadau sy'n adfywio athrawiaeth y diwinydd Taqi Al-Din Ibn Taymiyyah (1263-1328 CE / 661-728 AH), a hyrwyddai draddodiadau'r Sunni Imam Ahmad ibn Hanbal.
Arweiniodd y rhyfel oer at radicaleiddio ffoaduriaid Afghanistan ym Mhacistan a ymladdodd y gyfundrefn gomiwnyddol gyda chefnogaeth lluoedd yr Undeb Sofietaidd yn Afghanistan ac yn sgil hyn, crëwyd y mudiad Taliban. Ar ôl cwymp y gyfundrefn gomiwnyddol yn Afghanistan a'r rhyfel cartref a ddilynodd honno, cipiodd y Taliban rym oddi wrth y gwahanol garfanau Mujahidin yn Afghanistan a ffurfio llywodraeth dan arweiniad Mohammed Omar, a anerchwyd fel Emir y ffyddloniaid, ffordd diplomyddol o fynd i'r afael â dilyniant i'r califf. Cydnabuwyd cyfundrefn y Taliban gan Bacistan a Sawdi Arabia tan ar ôl 9/11, cyfundrefn gyda Osama bin Laden yn ben arni. Dinesydd o Sawdi oedd bin Laden, trwy enedigaeth, gan arwain at lansio rhyfel ar derfysgaeth yn erbyn y Taliban.
Mae dilyniant digwyddiadau'r 20fed ganrif wedi arwain at ddicter mewn rhai mannau o'r gymuned Sunni oherwydd colli amlygrwydd mewn nifer o ranbarthau ee y Levant, Mesopotamia, y Balcanau, Gogledd y Cawcasws ac Isgyfandir India. Gwelwyd ymgais ddiweddaraf adain radical o Salafi-Jihadists i ailsefydlu califfiaeth Sunni yn esgor ar y grŵp milwriaethus Gwladwriaeth Islamaidd (ISIL), y mae ei arweinydd Abu Bakr al-Baghdadi yn adnabyddus ymhlith ei ddilynwyr fel califf ac Amir-al-mu' mineen, "Comander y Ffyddlon". Fodd bynnag, mae Jihadiaeth yn cael ei wrthwynebu o fewn y gymuned Fwslimaidd (a elwir yn Ummah yn Arabeg) ym mhob rhan o'r byd.
Ymlynwyr
bawd|Gwledydd gyda mwy na 95% o boblogaeth Fwslimaidd.
Nid oes gan Islam Sunni hierarchaeth ffurfiol. Mae'r arweinwyr yn arweinwyr anffurfiol, ac yn cael dylanwad trwy astudio i ddod yn ysgolhaig cyfraith Islamaidd (y sharia) neu ddiwinyddiaeth Islamaidd (Kalam). Mae arweinyddiaeth grefyddol a gwleidyddol mewn egwyddor yn agored i bob Mwslim. Yn ôl Canolfan Islamaidd Columbia, De Carolina, gall unrhyw un sydd â'r wybodaeth a'r ewyllys ddod yn ysgolhaig Islamaidd. Yn ystod gwasanaethau canol dydd y Mosg ar ddydd Gwener, bydd y gynulleidfa yn dewis person sydd wedi cael addysg dda i arwain y gwasanaeth, a elwir yn Khateeb (un sy'n siarad).
Colofnau iman
Cofnodir athrawiaethau'r Sunnis mewn gwahanol gredoau, sy'n crynhoi'r pwyntiau pwysicaf ar ffurf rhestr yn null Catecism. Mae'r pwyntiau addysgu unigol yn amrywio, yn dibynnu ar ymlyniad yr awdur i draddodiad penodol. Mae’r credoau pwysicaf sy’n honni’n benodol eu bod yn cynrychioli dysgeidiaeth y Sunnis (ahl as-sunna wal-jama ayb) yn cynnwys:
Mae'r rhan fwyaf o'r canghennau a grybwyllwyd yn tystio i chwe phrif erthygl ffydd a elwir yn chwe cholofn imān (Arabeg am "ffydd"), y credir eu bod yn hanfodol. Cytuna Sunnis heddiw ar y chwe erthygl hyn: o'r rhai sy'n glynu wrth Sunniaeth draddodiadol i'r rhai sy'n glynu wrth symudiadau'r oes olaf. Yn ogystal, amlinellodd Islam clasurol Sunni hefyd nifer o athrawiaethau cardinal eraill o'r 8g ymlaen, megis Credo Tahāwi. Fodd bynnag, ni chafodd yr un o'r credoau hyn y pwysigrwydd a briodolir i Gredo Nicene mewn Cristnogaeth. Yn draddodiadol, mae'r erthyglau ffydd Sunni hyn wedi cynnwys y canlynol:
Dduw
Yn greiddiol i'r gredo Sunni mae Tawhid, y gred yn undod un Duw. Duw sengl (fard) yw Duw, ac nid oes duwdod arall. Mae'n sengl (munfarid), nid oes ganddo bartner (šarīk), dim gwrthwyneb (nidd), dim gwrthran (counterpart; maṯīl) a dim gwrthwynebydd (ḍidd). Nid yw wedi cymryd cyfaill na phlant, nid yw wedi beichiogi ac nid yw wedi'i genhedlu.
Creodd Duw bopeth, y blynyddoedd a'r amseroedd, ddydd a nos, golau a thywyllwch, y nefoedd a'r ddaear, pob math o greaduriaid sydd arno, y tir a'r môr, a phopeth byw, marw a solet. Cyn iddo greu hyn oll, roedd yn gwbl ar ei ben ei hun, heb fod ganddo ddim. Yn wahanol i'w greadigaeth, mae gan Dduw natur oesol. Mae'n ddi-ddechreuad (azalī) oherwydd ei fod wedi bodoli ers tragwyddoldeb a does dim yn ei ragflaenu; mae'n ddiddiwedd (abadī) am ei fod yn parhau i fodoli heb dorriad, a hynny am byth. Ef yw'r cyntaf a'r olaf, fel y dywed yn y Quran (Sura 57: 3).
Lluniodd Duw y greadigaeth, nid oherwydd ei fod ei angen, ond i ddangos ei allu. Creawdwr yw Duw, ond nid oes ganddo unrhyw anghenion. Nid oes angen bwyd arno, nid yw'n teimlo'n unig ac nid yw'n cadw cwmni â neb.
Ei enwau a'i briodoliaethau
Mae'r Sunnis yn cyfaddef na ellir dweud bod enwau Duw yn ddim byd heblaw Duw, fel y mae Muʿtazilites a Kharijites yn honni. Yn hytrach, maent yn dysgu bod yna briodoleddau cydberthynol (ṣifāt) sy'n bodoli ym mhob un o enwau Duw, a grybwyllir yn y Cwran: mae Duw yn fyw trwy fywyd (ḥayāh), gan wybod trwy wybodaeth (ʿilm), nerthol trwy rym (ʿqudra), eisiau trwy ewyllys (irāda), clywed trwy glyw (samʿ), gweld trwy olwg (baṣar) ac yn siarad trwy Leferydd (kalām). Nid yw y priodoliaethau hyn yn union yr un fath â Duw, ac nid ydynt yn ddim amgen nag ef. Mae pob priodoledd y mae ef (neu ei brophwyd) wedi ei briodoli iddo yn briodoledd wirioneddol, nid yn briodoledd ffigurol.
Angylion ac ysbrydion eraill
bawd| [[Muhammad yng nghwmni'r archangylion Gabriel, Michael, Israfil, Azrael. Gwaith Siyer-i-Nebi Twrcaidd, 1595]] Ar ben hynny mae Sunnis yn credu mewn angylion. Cuddiodd Duw yr angylion rhag iddynt fod yn weledig i fodau dynol. Mewn rhai achlysuron arbennig mae Duw yn eu dadorchuddio ar gyfer bodau dynol unigol. Fel pan ymddangosodd yr archangel Gabrel i'r proffwyd Muhammad un tro yn ei wir ffurf gyda 600 adenydd, gan lenwi'r gorwel cyfan a thro arall pan oedd ymhlith cylchoedd y Sahaba, ar ffurf teithiwr mewn dillad gwyn.
Mae angylion yn cyflawni dyletswyddau a neilltuwyd gan Dduw ee rhoddwyd cenhadaeth i Gabriel i drosglwyddo datguddiadau Duw i Broffwydi unigol. Mae'r angel Michael yn cael ei neilltuo dros glaw a phlanhigion. Rhaid i'r angel Israfil chwythu i mewn i'w drwmped yn ystod taranau a dydd yr atgyfodiad. Ymhellach i'r angylion perthyn yr angylion cofnodol, y rhai sy'n goruchwylio bodau dynol ac angel marwolaeth, sy'n cymryd eneidiau trigolion Daear.
Yn wahanol i'r Mutazilitiaid a'r Jahmitiaid, mae'r Sunnis yn credu bod Satan yn sibrwd amheuon wrth fodau dynol ac yn eu taro, fel mae'r Coran yn ei ddatgan. Ond mae bodau dynol, jinn, angylion a diafoliaid i gyd wedi'u creu gan bwer Duw ac yn rhwym i'w ewyllys. Hyd yn oed pan fydd bodau dynol, jinn, angylion a diafoliaid yn alinio i symud neu atal un atom, ni fyddent yn llwyddo heb ewyllys Duw.
Llyfrau Duw, y Quran
Cred y Sunnis ymhellach yn llyfrau Duw, a anfonwyd at genhadon Duw. Eu heddio nhw yw'r Coran, y Torah, yr Efengyl a'r Salmau.
Mae'r Coran, yn ôl barn Sunni, yn araith Duw. Mae'r hwn sy'n gwrando arno ac yn ei ystyried fel lleferydd dynol, yn ôl Cred y Sunni gan at-Tahāwī yn anghredadyn. Mae'r Coran, fel araith Duw, yn cael ei anfon i lawr gan yr “Ysbryd dibynadwy” (ar-rūḥ al-amīn; surah 26:193) a'i ddysgu gan Muhammad. Anfonodd Duw ef i lawr fel ysbrydoliaeth (wahy) ar ei Negesydd. Mae llwybr araith Duw i’r gymuned Fwslimiaid yn broses aml-gam: Duw yn ei ynganu, yr angel Gabriel yn ei chlywed a Mohammed yn ei hailadrodd, Mohammed yn ei hailadrodd i’w gyfeillion, a'r Ummah yn eu hailadrodd.
Prophwydi
Mae cyffesu i Broffwydi Duw hefyd yn rhan o'r ffydd Sunni. Y cyntaf o'r proffwydi yw Adda. Mae’r cytundeb gwreiddiol (mīṯāq) a orffennodd Duw gydag ef a’i ddisgynyddion yn ôl sura 7:172-3 yn realiti yn ôl cred Sunni. Cymerodd Duw Abraham yn ffrind a siaradodd yn uniongyrchol â Moses. Yr olaf o'r proffwydi yw Mohammed o lwyth y Qurais. Nid yw y Sunnis yn gwahaniaethu rhwng cenadon Duw, (Trwy wrthod rhai o honynt), ond yn ystyried pob peth a ddygasant yn wir.
Sar Kati Laash
Ffilm arswyd yw Sar Kati Laash a gyhoeddwyd yn 1999. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi.
Sunni
Prophwydi
Galwodd Duw y proffwydi a chyflwyno eu geirwiredd trwy wyrthiau amlwg. Roedd y proffwydi’n cyfleu gorchymyn a gwaharddiad Duw, ei addewid a’i fygythiad, ac mae’n ddyletswydd ar bobl i gredu’r hyn mae'r proffwydi wedi’i ddwyn i fod yn eirwir. Mae hawl Duw i weithredoedd ufudd-dod nid yn unig yn rhwymedigaeth i bobl trwy’r deallusrwydd, ond hefyd trwyddo ei wneud yn ddyletswydd trwy drosglwyddiad llafar ei broffwydi.
Sar Kati Laash
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1999. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Matrix sef ffilm wyddonias gan Lana Wachowski a Lilly Wachowski.
Sunni
Arwyddocâd Muhammad
Nid sêl y proffwydi yn unig yw Muhammad o lwyth y Qurais (ḫātam al-anbiyāʾ), ond yn hytrach, gosododd Duw ef uwchlaw pob proffwyd arall a’i wneud yn Arglwydd dynion (saiyid al-bašar). Ef yw gwas etholedig Duw (ʿabd), Negesydd, Imam y duwiol (imām al-atqiyāʾ) ac annwyl Arglwydd y Bydoedd (ḥabīb rabb al-ʿālamīn). Anfonir ef gyda gwirionedd, arweiniad a goleuni. Mae ei neges i Arabiaid a'r hwn nad yw'n Arab, yn ogystal ag at y cyhoedd yn gyffredinol y jinn a bodau dynol a gyda'i Sharia, y cyfreithiau crefyddol cynharach. Rhan o lwybr Sunnis yw dilyn traddodiadau Muhammad yn fewnol ac yn allanol. Gwell ganddynt ei arweiniad ef nag arweiniad neb arall.
The Man and The Moment
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Arrigo Bocchi yw The Man and The Moment a gyhoeddwyd yn 1918. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Sunni
Barn y Sunni ar yr hadith
bawd|250x250px| Mosg Süleymaniye yn [[Istanbul .]] Lluniwyd y Coran fel y mae heddiw ar ffurf llyfr gan gymdeithion Muhammad (Sahabah) o fewn ychydig fisoedd i'w farwolaeth, ac fe'i derbynnir gan bob sect o Islam. Fodd bynnag, roedd llawer o faterion cred a bywyd bob dydd nad oeddent wedi'u rhagnodi'n uniongyrchol yn y Coran, ond a oedd yn weithredoedd a arsylwyd gan Muhammad a'r gymuned Fwslimaidd gynnar. Aeth cenedlaethau diweddarach ati i chwilio am draddodiadau llafar ynghylch hanes cynnar Islam, ac arferion Muhammad a’i ddilynwyr cyntaf, a’u hysgrifennu i lawr er mwyn iddynt gael eu cadw. Hadith yw'r enw ar y traddodiadau llafar hyn a gofnodwyd. Mae ysgolheigion Mwslimaidd trwy'r oesoedd wedi astudio'r hadith ac wedi gwerthuso pob traddodiad, gan graffu ar ddibynadwyedd yr adroddwyr a barnu cryfder pob hadith yn unol â hynny.
Alec Douglas-Home
Gwleidydd Seisnig Ceidwadol oedd Syr Alexander Frederick Douglas-Home Barwn Home o'r Hirsel KT, PC (2 Gorffennaf 1903 – 9 Hydref 1995), 14ydd Iarll Home rhwng 1951 a 1963, a Phrif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng 18 Hydref 1963 a 16 Hydref 1964.
Sunni
Kutub al-Sittah
Chwe llyfr sy'n cynnwys casgliadau o hadithau yw Kutub al-Sittah. Mae Mwslimiaid Sunni yn derbyn casgliadau hadith Bukhari a Mwslimaidd fel y rhai mwyaf dilys, ac wrth dderbyn pob hadith a ddilyswyd fel rhai dilys, maent yn rhoi statws ychydig yn llai i gasgliadau cofnodwyr eraill. Fodd bynnag, mae pedwar casgliad arall o hadith sydd hefyd yn cael eu parchu'n arbennig gan Fwslimiaid Sunni:
Sar Kati Laash
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sunni
Sefydliadau Cenedlaethol y Sunni
bawd|175x175px| TRT logo kurumsal Diyanet Un o sefydliadau addysgu pwysicaf Sunni Islam ledled y byd yw Prifysgol Azhar yn yr Aifft. Mae Erthygl 32b, paragraff 7 o Ddeddf Azhar yr Aifft, 1961 yn datgan bod yr Azhar "yn dilyn llwybr y Sunnis" (manhaǧ ahl as-sunna wa-l-jamāʿa), mae Umma wedi cytuno i seiliau crefydd a chymwysiadau fiqh, gyda'i phedair disgyblaeth. Dim ond y rhai sy'n cadw at y llwybrau drwy eu hymddygiad all ddod yn “Aelod o Gyngor yr Ysgolheigion Mawr” (haiʾat kibār al-ʿulamāʾ), ac o'u plith nhw yr etholir yr Uwch Imam al-Azhar. Cydnabyddir Prifysgol Zitouna yn Nhiwnisia a Phrifysgol al-Qarawiyyin ym Moroco hefyd. Maent pedwar disgyblaeth yn cael eu crybwyll, ynghyd â'r Azhar, yn nogfen olaf Cynhadledd Sunni yn Grozny.
Corff arall sy'n honni ei fod yn siarad ar ran Sunniaeth yw Cyngor yr Uwch Ysgolheigion Crefyddol a sefydlwyd yn Sawdi Arabia yn 1971. Yn y gorffennol, mae'r pwyllgor wedi mynegi sawl gwaith ar fatwas am yr aelodaeth Sunni o rai grwpiau Islamaidd. Ym 1986 cyhoeddodd fatwa yn eithrio cymuned Abbāsh o fod yn Sunniaeth. Gwnaeth Cynghrair Islamaidd y Byd ym Mecca, a ariennir hefyd gan Sawdi Arabia, benderfyniad yn 1987 ei fod yn ystyried Sunniaeth fel y ddysgeidiaeth bur ar adeg y Negesydd a bodolaeth haeddiannol y Califfiaeth.
The Man and The Moment
Y prif actor yn y ffilm hon yw Manora Thew. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1918. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Shoulder Arms sef ffilm fud a chomedi o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arrigo Bocchi ar 1 Ionawr 1871.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arrigo Bocchi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Macromia negrito
Gwas neidr o deulu'r Macromiidae (neu'r 'Criwserod') yw'r Macromia negrito. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Iain Duncan Smith
Gwleidydd Ceidwadol yw George Iain Duncan Smith (ganwyd 9 Ebrill 1954), ef yw aelod seneddol Chingford a Woodford Green, a bu'n arweinydd Blaid Geidwadol rhwng 12 Medi 2001 a 6 Tachwedd 2003.
Market Rasen
Tref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ar Afon Rase, ydy Market Rasen. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Lindsey.
Mae Caerdydd 286.7 km i ffwrdd o Market Rasen ac mae Llundain yn 209 km. Y ddinas agosaf ydy Lincoln sy'n 22.2 km i ffwrdd.
Hartford City, Gorllewin Virginia
Dinas yn, yn nhalaith Gorllewin Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Hartford City, gan gynnwys:
Jane Nasmyth
Arlunydd benywaidd a anwyd yn yr Alban oedd Jane Nasmyth (1788 – 1867).
Ei rhieni oedd Alexander Nasmyth a Barbara Foulis a'i yn chwaer oedd Charlotte Nasmyth. Eu hathro celf oedd eu tad Alexander.
Geal Charn - Sron nan Tarmachan
Mae Geal Charn - Sron nan Tarmachan yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Friesthorpe
Pentrefan a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Friesthorpe. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Lindsey.
Market Weighton
Tref a phlwyf sifil yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, ydy Market Weighton. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Riding Dwyreiniol Swydd Efrog.
The Flim-Flam Man
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Irvin Kershner yw The Flim-Flam Man a gyhoeddwyd yn 1967. Fe'i cynhyrchwyd gan Lawrence Turman yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd 20th Century Studios. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Guy Owen a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jerry Goldsmith. Dosbarthwyd y ffilm gan 20th Century Studios.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw George C. Scott, Alice Ghostley, Jack Albertson, Harry Morgan, Sue Lyon, Michael Sarrazin, Strother Martin, Slim Pickens, Albert Salmi, George Mitchell, Dale Van Sickel a Woodrow Parfrey. Mae'r ffilm The Flim-Flam Man yn 104 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1967. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd You Only Live Twice sef ffilm llawn cyffro gan Lewis Gilbert. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Charles Lang oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Robert Swink sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irvin Kershner ar 29 Ebrill 1923 yn Philadelphia a bu farw yn Los Angeles ar 29 Medi 1956. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1952 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol De California.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irvin Kershner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gotoma The Buddha
Ffilm ddogfen yw Gotoma The Buddha a gyhoeddwyd yn 1956. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1956. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Searchers sy’n ffilm bropoganda gwrth-frodorion America gan y cowbois gwyn, gan y cyfarwyddwr ffilm John Ford.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Chno Dearg - Meall Chaorach
Mae Chno Dearg - Meall Chaorach yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Bethlehem, Pennsylvania
bawd|250px|Afon Lehigh a Gwaith Dur Bethlehem
Dinas yn Lehigh County a Northampton County yn nhalaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, yw Bethlehem. Saif ar Afon Lehigh. Mae ganddi boblogaeth o tua 85,000. Am flynyddoedd roedd yn ganolfan bwysig o ran cynhyrchu dur.
Mae gan y dref glwb gwerin enwog, sef Godfrey Daniels. , a gŵyl werin, sef Musikfest.
Hanes
Sefydlwyd comuned o Foraviaid ar lannau’r afon ym 1741, a chafodd y gymuned ei henw ar Noswyl Nadolig 1741. Erbyn 1845, daeth y pentref yn fwrdeistref, ac oedd mwy na mil o drigolion.
Rhyfeloedd Groeg a Phersia
bawd|200px|[[Darius I, brenin Persia]]
Roedd Rhyfeloedd Groeg a Phersia yn gyfres o ryfeloedd rhwng nifer o wladwriaethau Groegaidd, yn enwedig Athen a Sparta, ac Ymerodraeth Persia. Bu ymladd rhwng 499 CC a 448 CC, ac ymosododd y Persiaid ar Wlad Groeg ddwywaith, yn 490 CC ac yn 480-479 CC. Methiant fu’r ddau ymosodiad. Y prif ffynhonnell ar gyfer y rhyfeloedd hyn yw’r hanesydd Groegaidd Herodotus.
Daeth y Persiaid i wrthdrawiad a’r Groegiaid am y tro cyntaf pan goncrwyd y Lydiaid yn Asia Leiaf gan yr Ymerodraeth Bersaidd. Roedd nifer o ddinas-wladwriaethau Groegaidd yn Ionia dan reolaeth y Lydiaid, a daethant yn awr dan reolaeth Persia. Yn 499 CC gwrthryfelodd y Groegiaid Ionaidd yn erbyn Persia. Gyrrwyd ychydig o gymorth iddynt gan y Groegiaid eraill, yn enwedig yr Atheniaid, ond methiant fu’r gwrthryfel.
Yn 490 gyrrodd Darius I, brenin Persia fyddin dan Datis ac Artaphernes gyda llynges i ymosod ar y Groegiaid, yn enwedig yr Atheniaid. Gorchfygwyd y fyddin yma gan yr Atheniaid dan Miltiades ym Mrwydr Marathon.
Ddeng mlynedd yn ddiweddarch, yn 480 CC, ymosododd y Persiaid eto. Roedd Darius wedi marw erbyn hyn, a’i fab Xerxes I a arweiniodd fyddin enfawr i wneud Groeg yn rhan o’r ymerodraeth. Mae cryn ddadl ynglŷn â maint y fyddin yma; yn ôl Herodotus roedd yn cynnwys drios ddwy filiwn a hanner o wŷr. Cred rhai haneswyr fod Herodotus wedi cam-ddarllen ffynhonnell Bersaidd a bod y ffigyrau hyn ddeg gwaith yn fwy nag y dylent fod, ac mai tua 250,000 oedd maint byddin Xerxes mewn gwirionedd. Croesodd y Persiaid yr Hellespont a goresgyn gogledd Groeg, gyda nifer o’r dinas-wladwriaethau yno yn ochri gyda’r Persiaid.
Il Grande Passo
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Antonio Padovan yw Il Grande Passo a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd gan Donatella Palermo yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Antonio Padovan a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Pino Donaggio.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Giuseppe Battiston, Flavio Bucci, Roberto Citran, Ludovica Modugno, Camilla Filippi, Luisa De Santis, Stefano Fresi, Vitaliano Trevisan a Teco Celio. Mae'r ffilm Il Grande Passo yn 96 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Rhyfeloedd Groeg a Phersia
bawd|250px|chwith|Leonidas yn Thermopylae; llun gan [[Jacques-Louis David]]
Il Grande Passo
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Paolo Cottignola sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Stanley Baldwin
Gwleidydd Seisnig Ceidwadol oedd Stanley Baldwin KG, PC (3 Awst 1867 – 14 Rhagfyr 1947), a wasanaethodd tri thymor fel Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, y cyntaf o 1923–1924 yna 1924–1929 a'r olaf o 1935–1937.
Il Grande Passo
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antonio Padovan ar 1 Ionawr 1987 yn Fenis. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2010 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Rhyfeloedd Groeg a Phersia
Ceisiodd byddin fechan o 300 o Spartiaid a 700 o Thespiaid dan arweiniad Leonidas, brenin Sparta, atal y Persiaid yn Thermopylae, lle roedd y ffordd tua’r de yn dilyn rhimyn cul o dir rhwng y mynyddoedd a’r mor. Bu ymladd am dri diwrnod a lladdwyd nifer fawr o’r Persiaid, ond yn y diwedd lladdwyd y Groegiaid i gyd pan ddangosodd bradwr i’r Persiaid lwybr trwy’r mynyddoedd a’u galluogodd i ymosod ar y Groegwyr o’r tu cefn.
Aeth y Persiaid ymlaen tuag Athen, lle roedd dadl a ddylent ymladd y Persiaid ar y tir ynteu dibynnu ar eu llynges. Ar gyngor Themistocles, penderfynwyd gadael y ddinas a defnyddio’r llynges i ymladd y Persiaid. Cipiwyd a llosgwyd Athen gan y Persiaid, ond gorchfygwyd llynges Xerxes gan lynges Athen a’i cyngheiriaid yn Mrwydr Salamis. Dychwelodd Xerxes i Asia Leiaf, ond gadawodd Mardonius gyda byddin gref i ymladd y Groegiaid. Y flwyddyn ganlynol, gorchfygwyd a lladdwyd Mardonius gan fyddin o Roegiaid dan arweiniad Pausanias, brenin Sparta ym Mrwydr Plataea.
Parhaodd ymladd rhwng Groegiaid a Phersiaid am gyfnod, gyda’r Groegiaid yn ymosod ar feddiannau Persaidd. Y flwyddyn ganlynodd rhoddodd Sparta y gorau i’r ymladd yma, ond ffurfiwyd Cynghrair Delos dan arweiniad Athen a bu ymladd yn Thrace, Ionia, Cyprus a’r Aifft. Roedd grym cynyddol Athen yn bryder mawr i Sparta, ac aeth yn rhyfel rhyngddynt.
The Mob
Ffilm ddrama sy'n 'ffilm du' gan y cyfarwyddwr Robert Parrish yw The Mob a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan William Bowers a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan George Duning.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charles Bronson, Ernest Borgnine, Broderick Crawford, Richard Kiley, Frank de Kova, John Marley, Don Megowan, Neville Brand, Matt Crowley a Richard Irving. Mae'r ffilm The Mob yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Streetcar Named Desire sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Joseph Walker oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Charles Nelson sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Robert Parrish ar 4 Ionawr 1916 yn Columbus, Georgia a bu farw yn Southampton, Efrog Newydd ar 30 Rhagfyr 1998. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1927 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Parrish nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Loricît cyffredin
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. vernalis, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.
Teulu
Mae'r loricît cyffredin yn perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: Psittacidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Abaty Saint-Évroult
250px|bawd|Rhan o adfeilion yr abaty Abaty Benedictaidd yw Abaty Saint-Évroult (Ffrangeg: Abbaye de Saint-Évroult), a leolir yng nghymuned Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois yn département Orne, yn Normandi, Ffrainc.
Dywedir i fynachlog gael ei sefydlu yno gan Sant Évroult (m. 706). Ailsefydlwyd y fynachlog gan y Benedictiaid tua'r flwyddyn 1050 gyda chefnogaeth sawl teulu aristocrataidd.
Yn St Evroul y lluniodd Orderic Vitalis (1075-1143) yr Historiae Ecclesiasticae rhwng y blynyddoedd 1123 a 1141, a hwn oedd gwaith mawr ei oes. Mae'n adrodd hanes y byd Gorllewinol o gychwyn y cyfnod Cristnogol hyd oes yr awdur, ond caiff hanes y Normaniaid yng nghyfnod yr awdur y sylw bennaf. Am ei fod yn frodor o'r Gororau mae hanes arglwyddir'r Mers yn cael sylw arbennig ac felly mae ei lyfr yn ffynhonnell bwysig i haneswyr Cymru. Ceir hanesion ganddo am arweinwyr Cymreig, yn cynnwys Gruffudd ap Cynan, Rhys ap Tewdwr, Bleddyn ap Cynfyn a dau o esgobion Bangor, ac arweinwyr Normanaidd, megis Robert o Ruddlan, Roger, Iarll Amwythig a Walter o Hereford, Arglwydd Y Fenni.
Erotik
Ffilm ddrama llawn melodrama gan y cyfarwyddwr Gustav Machatý yw Erotik a gyhoeddwyd yn 1929. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Erotikon ac fe'i cynhyrchwyd yn Tsiecoslofacia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Gustav Machatý a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jan Klusák.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charlotte Susa, Theodor Pištěk, Olaf Fjord, Ita Rina, Luigi Serventi, Willy Rösner, Vladimír Slavínský, Jaroslav Pospíšil, Ladislav Struna, Karel Schleichert, Milka Balek-Brodská, Jiří Hron, Bohumil Kovář a Bronislava Livia. Mae'r ffilm Erotik (ffilm o 1929) yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1929. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Piccadilly ffilm am ferch yn Llundain gan Ewald André Dupont. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Václav Vích oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustav Machatý ar 9 Mai 1901 yn Prag a bu farw ym München ar 14 Rhagfyr 1963. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1919 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustav Machatý nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Macromia pacifica
Gwas neidr o deulu'r Macromiidae (neu'r 'Criwserod') yw'r Macromia pacifica. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Frieston
Pentref yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Frieston. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Kesteven.
Maria Katzgrau
Arlunydd benywaidd o'r Almaen oedd Maria Katzgrau (4 Ebrill 1912 - 7 Mawrth 1998).
Fe'i ganed yn Aachen a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Almaen.
Bu farw yn Aachen.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Marlborough, Wiltshire
Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, ydy Marlborough. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,395.
Gruffudd Fychan II
Roedd Gruffydd Fychan II (c.1330–1369) yn arglwydd Glyndyfrdwy a Cynllaith Owain ac yn ddisgynnydd i dywysogion Powys Fadog. Mae'n fwyaf adnabyddus fel tad Owain Glyn Dŵr, Tywysog Cymru. de|170px|chwith|Arfbais Powys Fadog
Hanes
Mae rhywfaint o ansicrwydd ynghylch tad Gruffudd Fychan. Fel rheol, mae "Fychan" yn yr enw yn golygu mai Gruffudd oedd enw'r tad hefyd, ond mae rhai o'r achau yn awgrymu ei fod yn fab i Madog Crypl, a fu farw ym 1304. Fe allai Gruffudd Fychan II fod yn wyr i Madog Crypl, ac yn fab i Gruffudd ap Madog Crypl, a oedd yn chwech oed pan fu farw ei dad (a oedd eisoes yn briod).
Bu farw Gruffudd Fychan tua'r flwyddyn 1369. Fe'i claddwyd yn eglwys hynafol Llanasa (Sir y Fflint heddiw). Mae ei feddfaen cerfiedig yn goroesi: ceir arno y geiriau Lladin HIC LACET GRVFVD VACHAN ("Yma y gorwedd Gruffudd Fychan"). Yn ôl cofnodion yr eglwys, roedd y garreg hon yn gorwedd yng nghanol y côr deheuol ar un adeg. Mae lleoliad ei weddillion yn anhysbys heddiw.
Beinn Pharlagain (copa deheuol)
Mae Beinn Pharlagain (copa deheuol) yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.