cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cîfio
Dull
Dull traddodiadol o wneud seidr wedi ei felysu'n naturiol yw cîfio. Dim ond afalau seidr a ddefnyddir (afalau ychydig yn sur). Ni ddefnyddir siwgr, dŵr na dim ychwanegiad arall.
Dechreuir y broses gan gasglu afalau o rywogaethau sur-felys yn hwyr yn y tymor ac sy'n naturiol isel mewn maetholion (Saesneg: nutrients) ond yn weddol uchel mewn tannin. Caiff yr afalau eu malu a'u gadael am hyd at 24 awr cyn eu troi'n sudd.
Mae'r broses o cîfio yn creu sbwng neu jel pectin sy'n esgyn a chodi i dop y sudd mewn cerwyn (hen air am gerwyn, vat, yw keeve) trylowy. Mae'r croen pectin naturiol yma'n dal nitrogen a ryddheir gan yr afalau. Canlyniad tynnu ymaith y maetholion (nutrients) hanfodol yma yn y broses o cîfio yw fod eplesiad y burum gwyllt yn stopio'n gynnar, gan adael i siwgr naturiol yr afalau felysu'r seidr.
Bydd pobl sy'n macsu'r seidr yn aml yn poteli'r seidr wrth i'r broses cîfio fynd yn ei flaen yn araf gan olygu fod swigod naturiol bychain yn cael eu cynhyrchu.
Elmer, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Elmer, gan gynnwys:
Golden, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Golden, gan gynnwys:
Goodland, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Goodland, gan gynnwys:
West Wildwood, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Riverton, Kansas
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Kansas, yw .
Windsor, Connecticut
Tref yn, yn nhalaith Connecticut, yw .
Riverton, Kansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Riverton, gan gynnwys:
Windsor, Connecticut
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Windsor, gan gynnwys:
Good Grief, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Idaho, yw .
West Wildwood, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn West Wildwood, gan gynnwys:
Good Grief, Idaho
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Good Grief, gan gynnwys:
Plymouth, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Plymouth, gan gynnwys:
Alun Oldfield-Davies
Roedd Alun Bennett Oldfield-Davies CBE (18 Ebrill 1905 – 1 Rhagfyr 1988) yn ddarlledwr Cymreig a gwas cyhoeddus. Ymunodd â'r BBC ym 1937, gan dal nifer o swyddi cyn cael ei benodi'n gyfarwyddwr Rhanbarth Cymru ar gyfer Radio'r BBC. Drwy gydol ei hir stiwardiaeth ar y BBC yng Nghymru, goruchwyliodd oes aur o ddarlledu llais Cymreig a Chymraeg. Bu'n goruchwylio cyflwyniad darlledu teledu i Gymru. Er gwaethaf gwrthwynebiad i'r Gymraeg gan rai o uchelwyr y BBC yn Llundain a chwynion am ddiffyg darpariaeth ddigonol gan ymgyrchwyr yng Nghymru does dim amheuaeth nad oedd ymroddiad Oldfield-Davies i'r iaith Gymraeg yn absoliwt
Hanes cynnar
Ganwyd Oldfield-Davies yng Nghlydach, Abertawe ym 1905 yn fab i Jonathan Oldfield-Davies, gweinidog gyda'r Annibynwyr, a'i wraig, Mary, née Williams. Dechreuodd ei dad ei weinidogaeth ar Glydach ym 1905, ar ôl symud o'r Talwrn Coedpoeth. Arhosodd y teulu yng Nghlydach hyd 1910, gan symud i Don Pentre yn y Rhondda lle penodwyd ei dad yn weinidog Capel Bethesda. Roedd gan Oldfield-Davies dwy chwaer Ruth ac Elizabeth.
Derbyniodd ei addysg yn ysgol sir y Porth cyn cael ei dderbyn i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Dangosodd tueddiadau gwleidyddol yn ei flynyddoedd coleg gan gael ei ethol yn llywydd ar Undeb y myfyrwyr. Ar ôl gadael y brifysgol aeth Oldfield-Davies yn athro a rhwng 1926 ac 1937 bu'n athro ysgol ac yn ddarlithydd i'r brifysgol yn y gymuned gan gynnal dosbarthiadau yn Rhydaman a rhannau eraill o Sir Gaerfyrddin. Yn ystod y cyfnod hwn bu hefyd yn dysgu hanes yn Ysgol Uwchradd y Bechgyn, Cathays. Ar 6 Awst 1931 priododd cyd athrawes ysgol, Lilian May Lewis, merch Thomas Lewis, groser.
Gyrfa gyda'r BBC
de|bawd|Tŷ Oldfield (chwith) gyda ran o  Ganolfan Darlledu BBC Cymru yn y cefndir Ymunodd Oldfield-Davies a rhanbarth newydd Cymru gwasanaeth radio'r BBC fel trefnydd ysgolion. Roedd wedi bod yn gyfrannwr rheolaidd i raglenni yn ystod y tair blynedd flaenorol ar raglenni Rhanbarth gorllewin Prydain gan roi sgyrsiau ar gyfer disgyblion ysgol ar ddigwyddiadau'r byd ar raglen o'r enw, Cwrs y byd. Yn ystod ei gyfnod fel trefnydd ysgolion gwelodd cynnydd yn y nifer o ysgolion a oedd yn defnyddio darllediadau radio fel rhan o'u hadnoddau dysgu yn codi o 126 i 700, cyn i ddechrau'r Ail Ryfel Byd achosi cau gwasanaethau radio rhanbarthol. Un â fu'n frwd ei gefnogaeth i benodi Oldfield Davies yn drefnydd ysgolion Cymru oedd cyfarwyddwr rhanbarth Cymru'r BBC, Rhys Hopkin Morris ac fe a gymerodd Oldfield-Davies o dan ei adenydd yn y gorfforaeth. Parhaodd  Oldfield-Davies i weithio gyda'r BBC drwy gydol y rhyfel. Ar ddechrau'r rhyfel fe fu yn swyddog gweinyddol yng Nghymru, ond yn ddiweddarach derbyniodd swydd yn Llundain fel swyddog sefydliad darllediadau tramor. .
Ym 1945 ymddiswyddodd Hopkin Morris o'r BBC wedi iddo gael ei ethol yn AS Caerfyrddin. Gwasanaethodd Oldfield-Davies yn gyfarwyddwr dros dro yn ei le hyd iddo gael ei benodi i'r swydd yn barhaol  ar 15 Mehefin 1945. Ym 1948 newidiwyd ei deitl i reolwr Cymru, a bu yn y swydd hyd  ei ymddeoliad ym 1967. Bu Oldfield-Davies yn arwain darlledu yng Nghymru trwy dwf y radio yn y 1940au, trwy ddyfodiad teledu i Gymru yn y 1950au a chyflwyniad cystadleuaeth masnachol gyda genedigaeth ITV ym 1955.
Darlledu trwy'r Gymraeg
Mae ansawdd cyfraniad Oldfield-Davies, a'r amheuon a'r feirniadaeth a ysgogodd, yn cael eu trafod yn fanwl yn llyfr gan John Davies Broadcasting and the BBC in Wales. Bu nifer o ymgyrchwyr iaith yn gweld Oldfield Davies fel llais y BBC yng Nghymru yn hytrach na llais Cymru yn y BBC ac yn teimlo'n rhwystredig efo ddiffyg darpariaeth ddigonol yn y Gymraeg. Roedd gan yr ymgyrchwyr pwynt dilys. Roedd rhai o agweddau Oldfield-Davies yn hen ffasiwn ac ambell un yn hynod od. Wrth roi tystiolaeth i Aelodau Seneddol Cymru ym 1946 dywedodd nad oedd yn credu bod gan Gymru ddigon o bobl dalentog i ddarparu gwasanaeth (yn y naill iaith na'r llall) mwy nag oedd ar gael ar y pryd. . Mewn darlith i'r Cymrodorion ym 1971 awgrymodd mai'r ffordd orau o gael mwy o ddarpariaeth i'r Gymraeg byddid i gael sianeli a oedd yn darparu cyfieithu ar y pryd o raglenni Saesneg. (Wrth gwrs mae rhywfaint o'i weledigaeth bellach ar gael trwy wasanaeth y botwm coch). chwith|bawd|110x110px|Cerdyn Prawf Er hynny mae ei lythyrau i benaethiaid y BBC yn Llundain yn dangos pa mor anodd bu'n rhaid iddo frwydro i gael, ac wedyn i gynyddu, yr ychydig o ddarpariaeth Cymraeg oedd yn bodoli. Pan ddechreuodd gwasanaethau teledu, hyd at y 1980au, doedd rhaglenni ddim yn cael eu darlledu trwy'r amser. Bu cyfnodau hir o'r dydd pan fyddai cerdyn prawf yn cael ei ddarlledu, roedd y cerdyn prawf yn llun geometrig a defnyddiwyd i wirio cywirdeb y llun ar y sgrin. Bu Oldfield-Davies yn gyfrifol am gomisiynu'r rhaglen ddogfen Cymraeg cyntaf, portread o Bob Owen, Croesor. Bu raid i Oldfield-Davies cyfiawnhau i'w bosys yn Llundain ei benderfyniad i ddarlledu rhaglen mewn incomprehensible language yn hytrach na'r cerdyn prawf.
Roedd Oldfield-Davies yn ffigur o gyfnod mwy ymostyngar, nid oedd yn teimlo'n gyfforddus â'r ymgyrchoedd anufudd-dod sifil dros y Gymraeg a oedd yn dod i'r amlwg wrth iddo ymddeol. Yn baradocsaidd, tarddiad Cymdeithas yr Iaith ar ymgyrchu am Radio Cymru ac S4C oedd ddarlith radio BBC Cymru o 1962 -Tynged yr Iaith gan Saunders Lewis, darlith byddai Oldfield-Davies wedi ei gymeradwyo.
Paris, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Paris, gan gynnwys:
Alun Oldfield-Davies
Darlledu trwy'r Gymraeg
Bu Oldfield Davies yn ymladd yn ddiflino dros donfedd teledu ar wahân ar gyfer Cymru a goruchwyliodd y gwaith o greu darlledu teledu yn yr iaith Gymraeg. Wrth ysgrifennu yn 1994, nid oedd gan yr hanesydd John Davies unrhyw amheuaeth am bwysigrwydd rôl Oldfield-Davies  yn y byd darlledu Cymraeg, gan ddweud: "Os oedd un creawdwr teledu yn yr iaith Gymraeg Alun Oldfield-Davies oedd hwnnw".
Bywyd diweddarach
Wedi ymadael a'r BBC bu Oldfield-Davies yn gwasanaethu Cymru mewn nifer o feysydd, yn enwedig i addysg a'r celfyddydau. Ef oedd y llywydd Amgueddfa Genedlaethol Cymru o 1972 hyd 1977. Roedd hefyd yn aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol a Llys y Theatr Genedlaethol Cafodd ei benodi yn CBE ym 1955. Roedd Oldfield-Davies oedd yn destun o nifer o weithiau celf, gan gynnwys cyfres o baentiadau gan yr artist, Syr Kyffin Williams a delwedd efydd o'i ben gan y cerflunydd Ivor Roberts-Jones.
Marwolaeth
Bu farw o niwmonia lobar a chlefyd rhiwmatig y galon yn Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd, ar 1 Rhagfyr 1988.
Rosalia, Kansas
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Kansas, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rosalia, gan gynnwys:
Jack, Alabama
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Jack, gan gynnwys:
Harrington Park, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Harrington Park, gan gynnwys:
Noel James
Digrifwr o Gymro yw Noel Wyn James (ganwyd Rhagfyr 1965). Fe'i magwyd ym Mhontardawe. Mae'n perfformio yn Gymraeg a Saesneg mewn arddull stand-yp swreal.
Astudiodd am radd Ffiseg ym Manceinion. Bu'n athro cyn dod yn ddigrifwr llawn amser.
Mae wedi perfformio comedi ar draws gwledydd Prydain yn rhai o'r clybiau a gŵyliau mwyaf, gan gynnwys Reading, a Gwyl Caeredin.
Britain's Got Talent
Yn 2018, enillodd le ar sioe Britain's Got Talent ar ITV gan ennill clod y beirniaid. Yn y rownd gynderfynol ar nos Iau, 31 Mai 2018, cyrhaeddodd y tri uchaf yn y bleidlais gyhoeddus. Roedd rhaid i'r beirniaid benderfynu rhwng cynnig lle yn y rownd derfynol iddo fe neu i Tim and Jack Goodacre, deuawd canu tad a mab. Pleidleisiodd y digrifwr David Walliams o'i blaid ond pleidleisiodd y lleill am yr act arall.
Bywyd personol
Bu farw ei fam pan oedd yn 20 oed a bu farw ei dad yn 2013.
St. Francis, Maine
Tref yn, yn nhalaith Maine, yw .
Ruckersville, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Ruckersville, gan gynnwys:
Sandston, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Sandston, gan gynnwys:
Green Lake, Michigan
Tref yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Green Lake, gan gynnwys:
Calfaria, Aberdâr
Capel Bedyddwyr Calfaria, Aberdâr, oedd un o eglwysi mwyaf y Bedyddwyr yn y Cymoedd ac yr hynaf yn nyffryn Aberdâr. Bu gan y capel addurniadau mewnol, gan gynnwys nenfwd astellog gyda rhosyn dwfn wedi ei dandorri; roedd gan y balconi canllaw haearn bwrw wedi ei ddylunio gyda chynllyn cywrain ar siâp dail. Nodweddion a oedd yn gyffredin mewn capeli Cymraeg y cyfnod. Cafodd organ ei osod ym 1903 ar gost o £850. cafodd ei chanu am y tro olaf yn 2012 gan Robert Nicholls, yn ystod darllediad gan BBC Radio Cymru ychydig cyn y cau'r capel.
Hanes cynnar
Cynhaliwyd cyfarfodydd cynharaf y Bedyddwyr yn yr ardal mewn adeiladau amaethyddol neu yn Ystafell Hir tafarn y Farmers Arms Aberdâr. Ym 1811, cafwyd darn bach o dir ar brydles gan Griffith Davies Ynysybwl i adeiladu capel arni. Ym 1812 agorodd capel Carmel, neu Gapel Penypound ar lafar gwlad. Y gweinidog cyntaf oedd William Lewis. Bu'r eglwys yn ei chael yn anodd yn y dyddiau cynnar oherwydd methiant gwaith Haearn Aberdâr ym 1815, a daeth ofalaeth Lewis i ben wedi dim ond dwy flynedd.
Gofalaeth Thomas Price
Dechreuodd Thomas Price ei weinidogaeth ar gapel Carmel Penypound ym 1845. Cynyddodd yr aelodaeth yn ystod cyfnod cynnar Price a daeth yr adeilad yn rhy fach i'r gynulleidfa. Cafodd, Carmel ei drosglwyddo i achos Saesneg ac adeiladwyd capel newydd, Calfaria gerllaw. Cafodd y capel newydd ei gynllunio gan Thomas Joseph, peiriannydd pwll glo  o Hirwaun. Cost adeiladu'r capel oedd £1,400. Roedd ynddi eisteddleoedd i 840. Cafodd yr adeilad ei ymestyn ym 1859 ac adeiladwyd ysgoldy a neuadd drws nesaf i'r capel ym 1871. Cafodd y gwasanaeth cyntaf ei gynnal  ar 8 Chwefror, 1852. Erbyn hyn, roedd Price wedi dod yn ffigwr blaenllaw ym mywyd cyhoeddus Aberdâr a Chymru, yn bennaf o ganlyniad i'w beirniadaeth danllyd yn erbyn Brad y Llyfrau Gleision a'r dystiolaeth a roddwyd i'r comisiynwyr a gyhoeddwyd y llyfrau gan y ficer Aberdâr, y Parch John Griffith.
Ar un adeg yn ystod gweinidogaeth Price fu gan Galfaria dros fil o aelodau, ond cafodd llawer o gannoedd ohonynt eu trosglwyddo i gapeli cangen a sefydlwyd ar anogaeth Price. Ym 1855 cafodd capel Heolyfelin ei ffurfio fel cangen o Gapel Bedyddwyr Hirwaun. Ym 1856 cafodd 91 o aelodau Calfaria eu trosglwyddo i ffurfio eglwys Saesneg Carmel, Aberdâr. Agorwyd Bethel, Abernant, ym 1857. Ym 1849 cafodd 121 o aelodau eu trosglwyddo i ffurf capel Gwawr, Aberaman. Yn 1855, cafodd 89 eu rhyddhau i sefydlu achos yn Aberpennar, ac ym 1862 cafodd 163 eu rhyddhau i gryfhau Bethel, Abernant; yn yr un flwyddyn cafodd 131 eu rhyddhau i sefydlu achos Ynyslwyd. Ym 1865 trosglwyddwyd 49 aelod i ffurfio capel Y Gadlys. Sef cyfanswm o 927 yn cael eu rhyddhau o Galfaria i ffurfio eglwysi mewn gwahanol rannau o'r cwm. Ond ceisiodd Price i sicrhau undod teulu'r Bedyddwyr yn y cwm trwy gynnal gweithgareddau megis gwasanaethau unedig i fedyddio aelodau newydd yn afon Cynon ac eisteddfodau blynyddol. bawd|Y Parchedig Dr Thomas Price Cadwodd Calfaria ei goruchafiaeth ymhlith eglwysi Bedyddwyr y cwm er bod bri Price wedi ei danseilio braidd gan ei fethiant  i gefnogi'r Parch Henry Richard yn Etholiad Cyffredinol 1868 roedd yn cefnogi ymgeisyddiaeth Richard Fothergill cafodd Richard a Fothergill ill dau eu hethol. Ym 1869 bu Price yn ymweld â'r Unol Daleithiau am gyfnod o chwe mis gyda'i ferch Emily. Roedd ei angladd ym 1888 ymysg un o'r mwyaf a welwyd yn y cwm erioed.
Gofalaeth James Griffiths
Wedi marwolaeth Price dderbyniodd James Griffiths, gweinidog Calfaria, Llanelli galwad unfrydol i ddod i'w olynu. Cafodd ei sefydlu yn weinidog mewn gwasanaethau arbennig a gynhaliwyd ar Ddydd Nadolig 1888.
José López Portillo
López Portillo oedd yr olaf o'r arlywyddion "Cenedlaetholgar" o ran polisi economaidd Mecsico. Yn ystod ei arlywyddiaeth ffynodd yr economi ar sail y diwydiant olew, cyn i argyfwng dyled daro'r wlad yn drom. Noder ei lywodraeth hefyd gan lygredigaeth, lladrata, a ffafriaeth at berthnasau a chyfeillion.
Wedi iddo adael ei swydd, yn ystod arlywyddiaeth ei olynydd Miguel de la Madrid, cafodd nifer o swyddogion llywodraethol eu cyhuddo o lygredigaeth a'u herlyn. Tybiai nifer i López Portillo ei hun fod yn euog o droseddau tebyg, ond na chafodd y gyfraith ei roi arno hyd ddiwedd ei oes.
Calfaria, Aberdâr
Gofalaeth James Griffiths
Ym 1912 ysgrifennodd Griffiths lyfr i ddathlu canmlwyddiant yr achos. Roedd nifer yr aelodau yn 537 ym 1899 gyda gostyngiad bach i 420 erbyn 1916 a 396 erbyn 1925.
José López Portillo
Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd José López Portillo yn Ninas Mecsico. Astudiodd yn Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM) a Phrifysgol Tsile.
Mantoloking, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
José López Portillo
Yr economi
Dilynai polisïau ceidwadol gan López Portillo o gymharu â'i ragflaenydd, Echeverría, er iddo barhau â'r arfer o genedlaetholdeb economaidd. Rhoddwyd llai o bwyslais ar amaeth ac ailddosbarthu tir, a chanolbwyntiodd y llywodraeth ar ddatblygu'r diwydiannau olew a nwy naturiol ac atynnu buddsoddiad tramor. Yn ystod arlywyddiaeth López Portillo, darganfyddwyd cronfeydd petroliwm yn Veracruz a Tabasco gan ddarparu elw mawr i Pemex, y cwmni olew cenedlaethol, drwy allforion. Rhuthrodd y llywodraeth i wneud yn fawr o'r arian annisgwyl, trwy wariant cyhoeddus ar raddfa eang a benthyg rhagor o arian o dramor. Er i'r rhaglen hon sbarduno twf economaidd ym Mecsico, cafodd y cyfoeth ei wastraffu gan gwmnïau cyhoeddus a'i ladrata gan swyddogion y llywodraeth a'r undebau llafur. Pan gwympodd y pris petroliwm yn 1981, bu enciliad cyfalaf o'r wlad a methodd y llywodraeth i dalu'r ddyled dramor yn Awst 1982. Er i López Portillo addo y byddai'n amddiffyn y peso como perro (fel ci), cafodd y peso ei ddibrisio 40 y cant ganddo.
Mantoloking, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Mantoloking, gan gynnwys:
José López Portillo
Polisi tramor
Yn 1977 adferwyd cysylltiadau diplomyddol rhwng Mecsico a Sbaen yn sgil marwolaeth Francisco Franco.
Diwedd ei oes
Daeth yr argyfwng economaidd a llygredigaeth ei lywodraeth anghold i López Portillo, a chymaint oedd ei amhoblogrwydd bu'n rhaid iddo ffoi o Fecsico. Dychwelodd yn niwedd y 1980au, a chyhoeddodd ei hunangofiant Mis tiempos: Biografía y testimonio político (1988).
Calfaria, Aberdâr
Gofalaeth James Griffiths
Ym 1923, cafodd Griffiths ei ethol yn llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru.
Yr Ugeinfed Ganrif
Ym 1925 roedd rhif yr aelodaeth yn 395. Daeth gofalaeth James Griffiths i ben ym 1930. Fe'i holynwyd ef ym 1932 gan D. Herbert Davies, a fu'n gwasanaethu hyd 1947, pan dderbyniodd alwad  i Benuel, Caerfyrddin. Roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 168 erbyn 1963.
Fel cynifer o gapeli'r cymoedd bu dirywiad yn y nifer oedd yn gallu'r Gymraeg a'r niferoedd cyffredinol oedd yn mynychu llefydd o addoliad achosi dirywiad difrifol yn nifer yr aelodau. Erbyn 2003 roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 19 gyda phresenoldeb ar gyfartaledd o chwech yng ngwasanaeth y noswaith. Wedi llawer o flynyddoedd o ddirywiad yn faint ei aelodaeth cafodd Calfaria ei gau yn 2012. Fe ymunodd yr aelodau â chapel Bethesda Abercwmboi.
Tutwiler, Mississippi
Tref yn, yn nhalaith Mississippi, yw .
Trio Mandili
Triawd cerddorol o wlad Jorjia (Georgia) yw Trio Mandili. Maent yn canu caneuon gwerin Jorjia mewn trefniaint harmoni poliffonig i gyfeiliant liwt Pandwri. Mandili yw'r penwisg sgarff Jorjaidd a wisgir ganddynt. Maent yn canu yn nhafodiaith Chefsureteg (Saesneg: Khevsureti), ardal yng ngogledd-ddwyrain y wlad, sy'n ffinio â Chechnya.
Tutwiler, Mississippi
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Tutwiler, gan gynnwys:
Trio Mandili
Aelodaeth a Llwyddiant
Y tair aelod wreiddiol oedd: Ana Chintscharauli (ანა ჭინჭარაული), Tatya Mgeladze (თათია მგელაძე) a Schorena Ziskarauli (შორენა ცისკარაული). Yr aelodau cyfredol yw: Mari Qurasbediani, Tatia Mgeladze a Tako Tsiklauri.
Daethant i amlygrwydd wedi iddynt lwytho fideo gerddorol arlein o'r gân werin Jorjaidd, "Apareka". Gwelwyd y fideo dros 5 miliwn gwaith.
Yn sgil y diddordeb yma fe'i gwahoddwyd i gyngherddau a rhaglenni radio a theledu yn yr Almaen, Gwlad Belg, Gwlad Pŵyl, Rwsia ac Iwcrain.
Cyhoeddwyd 'With Love' yn 2015 oedd yn cyfuno canu caneuon gwerin poliffonig ond hefyd addasiad o'r gân Chito Grito gan Vachtang Kikabidze o'r ffilm gomedi Sofietaidd boblogaidd, Mimino, o 1977.
Cystadlodd y Trio Mandili yn rownd rhagbrofol gwlad Jorjia ar gyfer yr Eurovision Song Contest yn 2017. Daethant yn ddeuddegfed yn y gystadleuaeth.
Eureka, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Eureka, gan gynnwys:
Harvey Cedars, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Trio Mandili
Aelodaeth a Llwyddiant
Ni ddylid drysi y Trio Mandili gydag Ensemble Mandili, a sefydlwyd yn 1996 gan sawl ganwr o rhanbarth Samzche-Javakhetia.
Harvey Cedars, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Harvey Cedars, gan gynnwys:
Lyndeborough, New Hampshire
Tref yn, yn nhalaith New Hampshire, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lyndeborough, gan gynnwys:
Trio Mandili
Rhyfel Rwsia ar Wcráin 2022
Yn ystod Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn 2022, fe ddangosodd y grŵp eu cefnogaeth i luoedd arfog a phobl Wcráin oedd yn ymladd dros annibyniaeth y wlad drwy sefydlu elusen 'Mandili Cares' er mwyn codi arian i darparu bwyd a llety i ffoaduriaid Wcráin. Bu hefyd iddynt fynd i'r ffin rhwng Gwlad Pwyl ac Wcráin i gynorthwyo ffoaduriaid gan ddod â rhoddion ac adloniant iddynt. Roedd hyn yn cynnwys cynnal cyngherddau fel un yn nhref Radom yng Ngwlad Pwyl.
Discograffi
2015.: With Love, Trio Mandili (CD, Albwm)	dim ar label	       none            Jorjia
Greencreek, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Trio Mandili
Discograffi
2016.: With Love, Trio Mandili (LP, Albwm, RE)	Merlins Orr Records	MN 1014LP	Yr Almaen
2017.: Enguro
Greencreek, Idaho
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Greencreek, gan gynnwys:
Trio Mandili
Discograffi
2021.: Sakartvelo
Cyfeiriadau
3. http://www.tbiliselebi.ge/?mas_id=268442824
Latta, De Carolina
Tref yn, yn nhalaith De Carolina, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Latta, gan gynnwys:
Merchantville, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Merchantville, gan gynnwys:
Landaff, New Hampshire
Tref yn, yn nhalaith New Hampshire, yw .
Greenbush, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Greenbush, gan gynnwys:
Shenandoah Farms, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Shenandoah Farms, gan gynnwys:
Thoth
Mae Thoth (o'r Roeg Θώθ thṓth; sy'n dod o'r Aiffteg ḏḥw.ty) yn dduw o'r Hen Aifft. Yn y celfyddydau, gwelir ef fel arfer yn ddyn gyda phen ibis neu fabŵn, anifeiliaid sy'n sanctaidd iddo. Seshat oedd ei wrthran fenywaidd, a Maat oedd ei wraig.
Lleolwyd prif deml Thoth yn ninas Khmun, a alwyd yn Hermopolis Magna yn ystod cyfnod y Groeg-Rufeinig (roeddent yn ei gysylltu â'u duw nhw, Hermes) a Shmounein yn y Gopteg. Dinistriwyd Khmun yn rhannol ym 1826. Yn y ddinas honno, Thoth oedd arweinydd yr Ogdoad, wyth duw pwysig a gafodd eu haddoli yn Hermopolis. Roedd hefyd ganddo nifer o gysegrfeydd yn ninasoedd Abydos, Hesert, Urit, Per-Ab, Rekhui, Ta-ur, Sep, Hat, Pselket, Talmsis, Antcha-Mutet, Bah, Amen-heri-ab, a Ta-kens.
Roedd Thoth yn chwarae llawer o rolau pwysig ac amlwg ym Mytholeg yr Aifft, megis cynnal y bydysawd, a bod yn un o ddau dduw ( Maat oedd y llall) a oedd yn sefyll ar naill ochr cwch Ra. Yn hwyrach yn hanes yr Hen Aifft, daeth Thoth yn gysylltiedig â chyflafareddu rhwng duwiau, hudoliaeth, y system o ysgrifennu, datblygu gwyddoniaeth, a beirniadu'r meirw.
Greenland, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Greenland, gan gynnwys:
D.J. James
Gŵr busnes llwyddiannus, Cristion, dyngarwr a chefnogwr brwd o addysg a diwylliant Cymru oedd Syr David John James, a adnabuwyd fel rheol fel D.J. James (13 Mai 1887 – 7 Mawrth 1967). Mae'n adnabyddus am ei sefydliad elusennol, Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen.
Sanford, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
D.J. James
Gyrfa
Ganed ef yn Llundain ar 13 Mai 1887 i deulu o Geredigion. Dychwelodd y teulu i'r hen gartref ym Mhantyfedwen, Pontrhydfendigaid, pan oedd yn fachgen yn ifanc.
Dychwelodd i Lundain i ofalu am fusnes laeth y teulu a threuliodd weddill ei fywyd yno ac yn Barcombe, Dwyrain Sussex. Priododd â Grace Lily Stevens ar 24 Ebrill 1924. Er iddo barhau â diddordebau busnes yn y diwydiannau llaeth a phrynu gwenith cofir ef yn arbennig am berchen 13 sinemâu yn Llundain. Adeiladodd y cyntaf o super-cinemas Llundain gyda 2,000 o seddi a'i hagor yn 1920, sef y Palladium, Palmer's Green. Yn y 1930au gwerthodd bob un ohonynt, ac eithrio Stiwdio 1 a 2 yn Oxford St. Bu'n gadeirydd tri o gwmnïoedd cyn ymddeol yn 1957.
Yn ystod ei fywyd rhoddodd symiau sylweddol i'r enwadau Anghydffurfiol ac i'r Eglwys yng Nghymru i wella cyflogau a phensiynau gweinidogion, i Goleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan, i bentref Pontrhydfendigaid ac i lu o achosion eraill.
Elusenwr
bawd|Pentref Pontrhydfendigaid Yn sgîl gwneud ei ffortiwn yn Llundain, daeth D.J. James yn elusennwr a chefnogwr brwd o ddiwylliant, addysg a chrefydd yng Nghymru.
Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen
Yn 1952 sefydlodd Ymddiriedolaeth Pantyfedwen yn 1952 a gweinyddwyd hi o Lundain. Ei phwrpas oedd hybu achosion crefyddol, addysgiadol ac elusennol yng Nghymru.
Diddymwyd hon yn 1957 pan sefydlodd Ymddiriedolaeth Cathryn a'r Fonesig Grace James (a enwyd ar ôl ei fam a'i wraig). Yn 1967 sefydlodd ail Ymddiriedolaeth yn enw John (ei dad) a Rhys Thomas James (ei frawd a fu farw'n yn ifanc). Ddiwedd y 1950au sefydlwyd Eisteddfodau Pantyfedwen ym Mhontrhydfendigaid (Eisteddfod Teulu James neu Eisteddfod y Bont ar lafar); Aberteifi (Eisteddfod Coffa John James); a Llanbedr Pont Steffan (Eisteddfod Rhys Thomas James).
Bu'n ymwneud â symud gweinyddiaeth yr ymddiriedolaethau i Aberystwyth ond bu farw cyn agor y swyddfeydd yno'n swyddogol yn 1968 yn Stryd y Farchnad. Fel cyd-ddigwyddiad llwyr, o gofio gyrfa D.J. James ym maes datblygu sinemâu yn Llundain, adeiladwyd y swyddfeydd newydd ar safle hen sinema'r Palladium.
Yr Urdd
Elwodd Urdd Gobaith Cymru yn hael ganddo. Prynodd westy'r Grand Hotel yn Y Borth i letya 100 o bobol a’i fedyddio ym Mhantyfedwen cyn ei gyflwyno fel rhodd i’r mudiad. Cyfrannodd hefyd at nifer o weithgareddau eraill y mudiad. Cyflwynodd Gwpan Pantyfedwen (sy’n fwy na chwpan yr FA) yn wobr flynyddol i bencampwyr pêl-droed yr Urdd a Chwpan Teulu Pantyfedwen, y  cwpan arian mwyaf yn y byd (nodwedd arbennig o brifwyl yr Urdd am flynyddoedd) i’r Sir uchaf ei marciau yn Eisteddfod yr Urdd bob blwyddyn.
Anrhydeddau
Tynnwyd darlun o Bantyfedwen gan yr artist Wynne Melville Jones i goffau Syr David ac arddangoswyd y llun yng Nghanolfan Cymry Llundain yn Gray's Inn Rd yn 2013014.
Marw
Bu farw ar 7 Mawrth 1967 a'i gladdu ym mynwent Ystrad Fflur.
Sanford, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Sanford, gan gynnwys:
Ocean Gate, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pennington, New Jersey
Bwrdeistref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Pennington, gan gynnwys:
Richard Fothergill
Roedd Richard Fothergill (8 Tachwedd 1822 - 24 Mehefin 1903) yn feistr haearn Cymreig, perchennog gwaith glo ac yn wleidydd Rhyddfrydol a oedd yn eistedd yn Nhŷ'r Cyffredin o 1868 i 1880.
Gustin, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
McCool, Mississippi
Tref yn, yn nhalaith Mississippi, yw .
Richard Fothergill
Bywyd cynnar
Roedd Fothergill yn fab i Richard Fothergill o Lowbridge House, ger Kendal a'i wraig Charlotte Elderton, merch Charles Elderton, Ysw. Addysgwyd ef yn Academi Filwrol, Caeredin
bawd|chwith|Arfbais Richard Fothergill
Gyrfa
Olynodd Fothergill ei ewythr Rowland Fothergill (1749-1871) fel rheolwr gwaith haearn Aberdâr gan ddod yn berchenog y gwaith yn ddiweddarach. Yn ystod y cyfnod bu ymgyrch yn erbyn y cwmni o herwydd ei ddefnydd o'r system trycio (talu gweithwyr efo arian bath y cwmni, nad oedd modd ei wario ond yn siopau oedd yn eiddo i'r cwmni). Roedd yr ymgyrch yn cael ei arwain gan Y Parch Thomas Price gweinidog Capel Calfaria. Yn ddiweddarach daeth Fothergill a Price yn gynghreiriaid mewn gwleidyddiaeth leol.
Yn dilyn cau gwaith haearn Aberaman ym 1858, daeth Fothergill  y meistr haearn mwyaf sylweddol yng nghwm dâr, er bod ei gweithfeydd yn Llwydcoed ac Abernant yn fychan o gymharu â'r rhai ym Merthyr. Ym 1862 daeth yn berchennog ar waith haearn Plymouth ger Merthyr gan ddatblygu'r busnes yn sylweddol drwy gyflwyno'r system chwyth boeth. Daeth yn berchenog ar waith Penydarren hefyd, a thrwy hynny yn caffael bron cymaint bri a phoblogrwydd ym Merthyr a oedd ganddo yn Aberdâr. Fe'i penodwyd yn Ynad Heddwch a Dirprwy Raglaw Sir Forgannwg ac yn Ynad Heddwch Sir Benfro.
Erlyniad achos Etholiad Bwrdd Iechyd Aberdâr
Yn ddios, roedd penderfyniad y llys yn un dêg. Roedd hawl i etholwyr dewis 5 ymgeisydd allan o 9 enw ar y papur pleidleisio. Y modd o bleidleisio oedd trwy roi blaen lythrennau yn y bwlch ger enw'r ymgeiswyr roedd yr etholwr yn ffafrio ac i arwyddo ei enw ar waelod y papur. Un o'r pleidleisiau a honnwyd i Fothergill ei dderbyn fel un ddilys drwy dwyll oedd un Morgan ap Richard Morgan. Roedd y papur wedi ei gyflwyno i Morgan Morgan. Pleidleisiodd Morgan trwy roi MP yn y blwch ac arwyddo Morgan Prichard. Doedd Fothergill dim ymysg y sawl a fwriodd Morgan ei bleidlais drostynt
O ganlyniad i'r bennod hon penderfynodd Fothergill ymddeol o fywyd cyhoeddus dros dro. Ond fe wnaeth yr achos gryfhau'r berthynas rhwng Fothergill a Thomas Price, a fu'n cyd-ymgeisydd yn yr etholiad. Bu hefyd yn foddion idddo gefnogi'r cysyniad o bleidlais ddirgel. bawd|Richard Fothergill
Gyrfa Seneddol
Yn etholiad cyffredinol 1868, daeth etholaeth Merthyr Tudful yn etholaeth a oedd yn ethol dau aelod o dan Ddeddf Diwygio'r Senedd 1867. O dan yr un ddeddf ehangwyd yr etholfraint yn yr etholaeth yn sylweddol. Ers ffurfio'r etholaeth ym 1832 roedd etholwyr oedd yn byw yn nhref Merthyr wedi dominyddu cynrychiolaeth yr etholaeth gyda llawer llai o ddylanwad gan etholwyr a oedd yn byw yn y rhan o'r etholaeth a oedd yng nghylch Aberdâr. Yn Ystod y 1850au a'r 1860au, fodd bynnag, bu i boblogaeth Aberdâr tyfu yn gyflym, a thrwy newidiadau i'r etholfraint yn sgil deddf 1867, rhoddodd y bleidlais i nifer fawr o lowyr yng Nghwm Dâr.
Penderfynodd Rhyddfrydwyr Cwm Dâr eu bod nhw am ddewis yr ymgeisydd am ail sedd newydd yr etholaeth a gyda chefnogaeth Thomas Price enwebwyd Fothergill fel eu hymgeisydd. Yn wreiddiol gwrthododd Fothergill yr enwebiad gan ddweud y dylai'r enwebiad mynd i anghydffurfiwr radical. Fe enwebwyd ymgeisydd anghydffurfiol radical gan etholwyr tref Merthyr, sef Henry Richard, yr Apostol Heddwch. Gan fynnu cael ymgeisydd o ardal Aberdâr penderfynodd Rhyddfrydwyr y cylch eu bod am barhau efo'u henwebiad o Fothergill. Gan hynny bu tri ymgeisydd Rhyddfrydol dros y ddwy sedd. Henry Austin Bruce, deiliad y sedd, Fothergill a Richard. Gan fod Bruce yn amhoblogaidd ymysg yr etholwyr dosbarth gweithiol newydd o ganlyniad i'w weithredoedd yn ystod Streic lofaol Aberdâr 1857- 1858, fe gollodd ef ei sedd yn etholiad 1868 gan ddod yn drydydd y tu ôl i Richard a Fothergill.
McCool, Mississippi
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn McCool, gan gynnwys:
Richard Fothergill
Gyrfa Seneddol
Llwyddodd Ffothergill i ddal ei sedd hyd Etholiad Cyffredinol 1880 pan benderfynodd gamu lawr o'r Senedd o herwydd trafferthion ariannol ei fusnesau.
Teulu
bawd|chwith|James Sant, Mary Fothergill a'i phlant Richard a Mary. Olew ar gynfas, wedi'i arddangos yn yr [[Academi Frenhinol y Celfyddydau|Academi Frenhinol  ym 1864. (ail wraig Fothergill).]] Bu Fothergill yn briod ddwywaith. Ym 1848 priododd ei wraig gyntaf, Elizabeth Lewis, merch Edward Lewis, bu iddynt un ferch. Bu farw Elizabeth ym 1849. Priododd ei ail wraig ym 1850 sef Mary Roden, merch William Roden  o Grindal Hall, Swydd Amwythig, bu iddynt chwech o blant.
Marwolaeth
Symudodd Fothergill i Ddinbych y Pysgod wedi iddo ymddeol a bu farw yno yn 80 mlwydd oed. Rhoddwyd ei weddillion i orwedd mewn plot teuluol ym mynwent gyhoeddus y dref
Gustin, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Gustin, gan gynnwys:
Poliffoni
bawd|Bar o [[Johann Sebastian Bach "Fugue Rhif 17 yn A flat", BWV 862, o Das Wohltemperierte Clavier (Rhan I), enghraifft enwog o boliffoni gwrthbwynt. ]] Arddull canu yw poliffoni (o'r Hen iaith Groeg: πολύ, poli, "sawl" a φωνή, phonè, "llais"). Mae'n golygu gwrthgyferbynu dau neu fwy o linellau melodi i blethu'n gydamserol.
Skyland Estates, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
The Sims (gêm fideo)
bawd|200px|Clawr
Skyland Estates, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Skyland Estates, gan gynnwys:
The Sims (gêm fideo)
Gêm fideo strategol sy'n efelychu bywyd ac a ddatblygwyd gan y cwmni meddalwedd Maxis yw The Sims. Cyhoeddwyd yn wreiddiol gan Electronic Arts a hynny yn 2000. Mae'r chwaraewr yn trefnu ac yn datblygu bywyd cymeriadau rhithwir a elwir yn "Sims", mewn cartref neu dref ffuglenol.
Miguel de la Madrid
Gwleidydd a chyfreithiwr Mecsicanaidd oedd Miguel de la Madrid Hurtado (12 Rhagfyr 1934 – 1 Ebrill 2012) a oedd yn Arlywydd Mecsico o 1982 i 1988.
The Sims (gêm fideo)
Gwobrau
Yn 2000, enillodd "Gêm y Flwyddyn" yn rhestr gemau GameSpot. Y flwyddyn wedyn, enillodd The Sims Brif Wobr Datblygwyr Gemau Fideo'r Flwyddyn, sef prif wobr y diwydiant gemau fideo, a gyflwynir yn flynyddol yng Nghynhadledd Datblygwyr Gemau. Hwn yw'r cyfarfod mwyaf o'i fath drwy'r byd ar gyfer datblygwyr 'gemau fideo' proffesiynol, ac fe'i gynhelir ym Mawrth yn San Francisco fel arfer.
Greenwood, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Greenwood, gan gynnwys:
Cotton Valley, Louisiana
Tref yn, yn nhalaith Louisiana, yw .
The Sims (gêm fideo)
Gwerthiant
Erbyn 7 Chwefror 2005 roedd 16 miliwn o gopiau wedi'u danfon i siopau ledled y byd. Dywedodd Will Wright fod y gêm, yn wahanol i lawer o gemau, yn apelio at ferched: 60% o'r chwaraewyr. Cyhoeddodd Electronic Arts ym Mawrth 2009 fod The Sims fel franchise wedi gwerthu dros 100 miliwn o gopiau. Rhestrwyd y gêm yn 2001 gan Game Informer fel yr 80fed gêm gorau erioed. Yn Awst 2016 rhestrwyd The Sims yn Time yn 31fed Gêm Fideo Gorau Erioed.
Poliffoni
Arweiniodd datblygiad y gelfyddid o ganu poliffonig at ieithwedd gerddorol newydd. Datblygodd canu poliffonig o ganu monoffoni yr Canol Oesoedd a glywir mewn llafar-ganu Gregoraidd. Dogfennir datblygiad canu poliffoni yn Ffrainc gan Pérotin a Léonin, gyda cydnabyddiaeth ohono erbyn diwedd y 12g a dechrau'r 13g.
Shenandoah Retreat, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Cotton Valley, Louisiana
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Cotton Valley, gan gynnwys:
Shenandoah Retreat, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Shenandoah Retreat, gan gynnwys:
Poliffoni
Traddodiad Canu Poliffonig
bawd|Grŵp draddodiadol o Skrapar, Albania Ceir sawl gwlad a diwylliant sydd â thraddodiad hir o ganu poliffoni nodweddiadol.
Miguel de la Madrid
Bywyd cynnar a theulu
Ganwyd yn Colima, Colima, yng ngorllewin Mecsico i deulu dosbarth-canol. Cyfreithiwr oedd ei dad a oedd yn cynrychioli gwerinwyr mewn achosion yn erbyn tirfeddianwyr. Cafodd ei lofruddio pan oedd Miguel dim ond yn 2 oed, a symudodd y bachgen gyda'i fam a'i chwaer i Ddinas Mecsico. Pan oedd Miguel yn ei arddegau, gweithiodd fel clerc banc.
John Julius Norwich
Hanesydd Seisnig oedd John Julius Cooper, 2ail Is-Iarll Norwich, CVO (15 Medi 1929 – 1 Mehefin 2018), a adnabyddir yn gyffredinol yn syml fel John Julius Norwich.
Mab y wleidydd Duff Cooper (1af Is-Iarll Norwich) a'i wraig Diana Manners oedd John Julius. Cafodd ei addysg yng Nghanada, yng Ngholeg Eton, ym Mhrifysgol Strasbourg ac yng Ngholeg Newydd, Rhydychen. Gwasanaethodd yn y Llynges Frenhinol.
Miguel de la Madrid
Addysg a gyrfa broffesiynol
Dechreuodd astudio am radd yn y gyfraith yn Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM) yn 1953, ac yno un o'i athrawon oedd José López Portillo, ei ragflaenydd yn yr arlywyddiaeth yn y cyfnod 1976–82. Enillodd ei radd yn 1957, ac aeth ati i weithio fel cyfreithiwr gyda Banc Cenedlaethol Masnach Dramor.
Ymunodd â Banc Mecsico, y banc canolog cenedlaethol, yn 1960. Yn ddiweddarach, cafodd ei anfon ar ysgoloriaeth i Brifysgol Harvard yn UDA. Cyflawnodd ei radd meistr mewn gweinyddiaeth gyhoeddus o Ysgol Kennedy, Harvard yn 1965. Un o'i athrawon yno oedd yr economegydd o fri John Kenneth Galbraith. Dychwelodd i Fecsico a gwasanaethodd am gyfnod byr yn y trysorlys yn 1965 cyn iddo addysgu'r gyfraith gyfansoddiadol yn UNAM hyd 1968.
Fe weithiodd gyda'r cwmni olew cenedlaethol Pemex o 1970 i 1972 cyn iddo benderfynu ymuno â gweinyddiaeth ariannol y llywodraeth.
Gyrfa wleidyddol gynnar
Ymunodd de la Madrid â'r Partido Revolucionario Institucional (PRI) yn 1963, a chafodd ei brofiad llywodraethol cyntaf yn y trysorlys yn 1965. Dychwelodd i'r trysorlys fel cyfarwyddwr credyd y sector gyhoeddus pan oedd López Portillo yn weinidog ariannol.
Cafodd ei benodi'n weinidog cynllunio a chyllideb yng nghabinet yr Arlywydd López Portillo yn 1979, ac yn aelod felly o gylch agos yr arlywydd a chynghorwyr ariannol uchaf y llywodraeth. Yn y swydd hon fe oedd yn ddylanwadol wrth ddefnyddio cyfoeth olew y wlad i hyrwyddo twf economaidd. Enillodd enw am fod yn dechnocrat ceidwadol ac effeithiol.
Yn 1981 cafodd ei ddewis yn ymgeisydd y PRI ar gyfer yr etholiad arlywyddol i olynu López Portillo. Enillodd yr etholiad ar 4 Gorffennaf 1982.
Polisïau economaidd a masnach
Pan ddaeth de la Madrid i'r llyw, wynebodd Mecsico argyfwng economaidd dwys a chyfradd chwyddiant yn uwch na chant y cant. Aeth i'r afael â'r problemau drwy werthu bron i ddau gwmni o bob tri oedd ym meddiant y wladwriaeth, trwy gyfyngu ar gymorthdaliadau a gwariant cyhoeddus, a thrwy gynyddu trethi a chyfraddau llog. Profai'r fath lymder yn amhoblogaidd, a pharhaodd draffethion economaidd trwy gydol ei arlywyddiaeth. Er gwaethaf hynny, llwyddodd de la Madrid i ddiwygio system economaidd Mecsico a rhyddfrydoli'r farchnad, ac anterth y broses hon oedd NAFTA, cytundeb masnach rydd gydag UDA a Chanada, yn 1994.
Llygredigaeth a'r diwylliant gwleidyddol
Yn ystod ei ymgyrch arlywyddol, addawodd de la Madrid i ddod â therfyn i lygredigaeth wleidyddol yn y llywodraeth a sefydliadau'r wladwriaeth. Gwnaed rhywfaint o welliant yn y maes hwn, er enghraifft cafodd cyn-gyfarwyddwr Pemex ei gyhuddo o dwyll. Er ei ymdrech honedig i lanhau system wleidyddol ei wlad, roedd de la Madrid yn gyfrifol am dwyll etholiadol gan y PRI er mwyn sicrhau etholiad ei olynydd, Carlos Salinas de Gortari, yn arlywydd yn 1988.
Ar y pryd, meddai "fe gymerais wlad a chanddi broblemau mawr, a rydw i yn ei gadael gyda phroblemau". O ganlyniad i'r fath mewnsyllu ar ei arweinyddiaeth, enillodd de la Madrid y llysenw "Hamlet".
Poliffoni
Gwledydd y Balcan
Ceir sawl amrywiaeth ar ganu poliffonig yn y rhanbarth, sŵn sy'n nodweddiadol o'u canu gwerin gan roi nawr cras ond melys i'w canu.
Miguel de la Madrid
Diwedd ei oes
Cyhoeddodd ei hunangofiant yn 2004, ac ynddo fe wnaeth addef iddo ddatgan Salinas yn enillydd etholiad 1988 er nad oedd pob pleidlais wedi ei chyfri, gan iddo gredu byddai buddugoliaeth i'r gwrthwynebydd yn achosi anhrefn. Mewn cyfweliad radio yn 2009, meddai de la Madrid ei fod yn edifarhau dewis Salinas fel ei olynydd.
Poliffoni
Corsica
Mae Corsica yn fyd-enwog am ei chanu poliffonig ac mae'n nodwedd genedlaethol o'r bobl y maent yn ymfalchio ynddo. Gelwir y math yma o ganu Corsicaidd poliffonig yn Paghjella. Nodwedd o'r canu yma yw ei fod yn cynnwys y '3ydd Picardaidd' (Picardy Third; tierce de Picardie).
Miguel de la Madrid
Diwedd ei oes
Cafodd ei gadw yn yr ysbyty ym misoedd olaf ei oes oherwydd emffysema, a bu farw yn Ninas Mecsico yn 77 oed.
Poliffoni
Georgia
bawd|Côr Rustavi o Jeorjia Mae canu poliffonig Jeojia wedi ei gydnabod fel rhan o 'Dreftadaeth Diriaethol Ddiwyllianol Dynolryw gan UNESCO ('Intangible Cultural Heritage of Humanity') Gellir dadlau mai polyffoni Georgia yw polffoniwm hynaf yn y byd Cristnogol. Cenir polyffoni Sioraidd yn draddodiadol mewn tair rhan ag anghytseinedd ('dissonance') cryf, pumedau cyfochrog, a system tiwnio unigryw yn seiliedig ar bumedau perffaith. Ceir enghraifft o ganu poliffonig gan y Trio Mandili.
Abchasia
Mae poliffoni dwy a thri rhan Abchasaidd wedi'i seilio ar drôn (weithiau drôm dwbl). Ystyrir caneuon drô dwy ran gan ysgolheigion Abchasaidd a Sioraidd yr arddull gynhenid ​​bwysicaf o poliffoni Abchasia (Abkhazia). Mae caneuon drôn dwy ran yn dominyddu yn ardal Gudauta, perfeddwlad yr Abchaisiaid. Yn sgil rhyngweithiadau diwylliannol, cymdeithasol ac economaidd rhwng Abchasiaid a Jeorgwyr ar y diriogaeth hon, cafwyd dylanwadau cyfatebol, ac yn arbennig, creu arddull "Georgaidd" newydd o'r enw canu tair rhan yn Abchasia, anhysbys ymhlith yr Adighis. Mae'r arddull hon wedi'i seilio ar ddwy linell melodig blaenllaw (perfformiwyd gan unawdwyr - akhkizkhuo) yn canu ynghyd â'r sylfaen drôn neu ostinato (argizra). Mae arddull Abchasaidd brodorol o boliffoni tair rhan yn defnyddio dronau dwbl (mewn pedwerydd, pumed neu dairwd) ac un llinell melodig flaenllaw ar yr un pryd. Mae Abchacsiaid yn defnyddio diweddeb ('cadence') benodol iawn: tetrachord i symud i lawr, gan ddod i ben ar gyfartaledd pedwerydd.
Chechnya a Ingushia
Yn wahanol i'r rhan fwyaf i draddodiad canu poliffonig pobloedd eraill gogledd ardal Cawcasws, lle mae polyffoni dwy ran yn y math blaenllaw, mae poliffoni Chechaidd ac Ingush gan mwyaf o dair rhan. Ceir rhan ganolog, cludwr prif alaw y gân, ynghyd â'r drôn dwbl, gan gynnal cyfwng y pumed "o gwmpas" y prif alaw. Mae cyflymder a chordiau, a ddefnyddir mewn canu poliffonig Chechen ac Ingush, yn aml mewn anghytseinedd (seithfed, ail, pedwerydd).
ORACLE (teletext)
Roedd ORACLE (o "Optional Reception of Announcements by Coded Line Electronics") yn wasanaeth teletestun masnachol a ddarlledwyd ar rwydwaith ITV am y tro cyntaf tua diwedd y 1970au a nes ymlaen ar Channel 4 yn y Deyrnas Unedig, gan ddod i ben ar y ddwy sianel am 23:59 UTC ar 31 Rhagfyr 1992.
Hanes
Cafodd ei ddatblygu a'i lansio gan gonsortiwm a gefnogwyd gan yr Awdurdod Darlledu Annibynnol (IBA) tua'r un adeg a gwasanaeth Ceefax y BBC. Oherwydd nad oedd llawer o offer ar gael i'w dderbyn, mae yr union ddyddiadau lansio yn aneglur. Daeth derbynwyr teletestun yn fwy poblogaidd o gwmpas 1980.
Symudodd ORACLE o fod yn adran beirianneg arbrofol a mwy at fod yn ddarparwr cynnwys. O dan y cynllun gwreiddiol ar gyfer adnewyddu masnachfraint ITV, roedd bwriad ei ddileu ar ddiwedd 1992 ac yr ychydig linellau sgan yn y signal teledu i'w gwerthu i'r cynnig uchaf. Ymgyrchodd ORACLE yn llwyddiannus i greu masnachfraint ar gyfer gwasanaeth teletestun ar ITV a Channel 4, ond cafodd eu cais ei drechu gan gwmni Teletestun Ltd., consortiwm oedd yn wreiddiol yn cynnwys Associated Newspapers, Koninklijke Philips Electronics N.V. a Media Ventures International, a dechreuodd y gwasanaeth newydd ddarlledu am hanner nos ar Ddydd Calan 1993.
Darllediadau drwy luniau
Ar wahanol adegau o'r dydd, roedd tudalennau ORACLE yn cael eu darlledu fel lluniau, i'w gweld gan bawb, yn bennaf ar Channel 4, ond yn achlysurol roedd tudalennau yn cael eu dangos yn ystod y nos ar ITV.
4-Tel on View
Dangoswyd 4-Tel on View rhwng 1983 a mis Ionawr 1997, sef cylchgrawn oedd yn cynnwys rhagolygon y dydd o raglenni Channel 4 yn ogystal â gwybodaeth gefndir a nodweddion eraill, megis anturiaethau ci o'r enw 4-T. O 1983 i ddechrau teledu brecwast ym mis Ebrill 1989, rhedodd y cylchgrawn 4-Tel am 15 munud a fe'i ail-ddangoswyd sawl gwaith y dydd. Fodd bynnag, wedi dechrau teledu brecwast, dangoswyd 4-Tel on View mewn un bloc cyn dechrau'r rhaglenni. Er fod ORACLE wedi colli'r masnachfraint ar 31 Rhagfyr 1992, parhawyd i ddangos 4-Tel on View. Rhwng 1 Ionawr 1993 a fis Ionawr 1997, pan gychwynnodd Channel 4 ddarlledu 24-awr y dydd, dangoswyd 4-Tel on View drwy'r holl amser pan nad oedd y sianel yn dangos rhaglenni.
Oracle on View
Rhwng 1983 a 1989, darlledodd Channel 4 dudalennau o wasanaeth ORACLE ar yr awyr. Dangoswyd mewn cyfnodau 15 munud, am yn ail gyda 4-Tel on View a dangosiadau o'r cerdyn prawf ETP-1, dangoswyd y tudalennau yn ystod y dydd pan nad oedd Channel 4 yn darlledu rhaglenni. Ar y cychwyn byddai'r tudalennau yn dangos un agwedd o wasanaeth ORACLE gyda'r pwnc yn newid bob hyn a hyn. Ym mis Medi 1987, daeth Oracle on View yn gwasanaeth newyddion, gan fabwysiadu'r fformat hwn ar yr un pryd yr ehangodd Channel 4 ei oriau darlledu er mwyn trosglwyddo rhaglenni ITV Schools i Sianel 4. Daeth Oracle on View i ben pan gychwynnodd Channel 4 ddarlledu teledu brecwast.
Jobfinder
Yn ystod diwedd y 1980au a dechrau'r 1990au, roedd llawer o gwmnïau ITV yn darlledu swyddi gwag a gwybodaeth gysylltiedig dros nos a oedd y gwasanaeth a ddarparwyd drwy ddarlledu y tudalennau perthnasol o ORACLE. Central oedd y cwmni cyntaf i wneud hyn, yn dechrau ym mis Ebrill 1986, gyda Yorkshire yn dilyn ym mis Ionawr 1987. Erbyn diwedd 1988, roedd pob cwmni ITV yn darlledu gwasanaeth 24-awr y dydd ac roedd llawer o gwmnïau ITV wedi cyflwyno gwasanaeth Jobfinder erbyn hyn, yn darlledu tudalennau rhwng 4am a 5am, yn ddiweddarach o 4:30am i 5:30am. Erbyn canol y 2000au, fodd bynnag, roedd gwasanaeth wedi dod i ben.
Daybreak
Am gyfnod byr, cyn dechrau darlledu 24-awr, darlledwyd detholiad o dudalennau teletestun mewn lluniau cyn ddechrau TV-am. Roedd y tudalennau hyn yn cynnwys newyddion a gwybodaeth am TV-am yn bennaf.
Y diwedd
Dechreuodd ORACLE ddiflannu yn 23:31:09 ar 31 Rhagfyr 1992, gyda'r picseli ar ymylon y sgrîn yn raddol troi'n ddu. Parhaodd hyn tan 23:55:55 gan adael un sgwâr gwyn yn weddill, gyda'r testun ORACLE gone 1978-1992. Cafodd ei ddisodli wedyn gan wasanaeth Teletestun Ltd. Nid oedd ORACLE yn cynnwys rhestrau teledu tu hwnt i'w amser cau am hanner nos ar nos Galan 1992. Yr unig beth oedd yn dangos oedd "00:00 the end of Oracle, now the nightmare begins".
Hadley, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Hadley, gan gynnwys:
Seyðabrævið
dde|250px|Tudalen gyntaf y Llythyr Y Seyðabrævið yw'r ddogfen hynaf mewn bodolaeth o Ynysoedd Ffaröe. Mae Seyðabrævið yn golygu Llythyr y Defaid mewn Ffaroeg;. Yr enw Hen Norseg yw sauðabréfit. Gellir deall pwysigrwydd y Ddogfen sy'n ymwneud â defaid i'r bobl a'u hunaniaeth pan ystyrir mai ystyr yr enw Ynysoedd Ffaröe yw 'Ynysoedd y Defaid' mewn Ffaroeg.
Mae'r ddogfen yn Orchymyn Brenhinol a ddaeth i rym ar 28 Mehefin 1298 gan y Dug Haakon, a ddaeth, maes o law, yn Frenin Norwy. Mae'n delio gan mwyaf gyda chadw defaid ond mae hefyd yn delio gyda materion eraill a daeth i fod yn rywfath o gyfansoddiad gan dynnu'r rhan fwyaf o'r grymoedd gweinyddol oddi ar y 'Thing' (cynulliad lleol Ffaröe, a ddaeth, maes o law i fod y Løgting - senedd genedlaethol yr Ynysoedd) i'r brenin a'i gynrychiolwyr. Fe'i drafftiwyd ar gyngor Esgob Erlend yn Kirkjubøur a a Sigurd, Cyfreithiwr Shetland, roedd Haakon wedi ei ddanfon i Ynysoedd Ffaröe i ystyried gwendidau yn y gyfraith amaeth.
Yn wahanol i'r Saga Færeyinga sydd o Wlad yr Iâ, mae Llythyr y Defaid wedi ei hysgrifennu ar Ynysoedd Ffaröe. Mae felly yn rhoi gwell disgrifiad o gymdeithas Ffaroeg ar y pryd. Mae hefyd yn dangos y newidiadau cynnar roedd yr iaith Ffaroeg wedi dechrau datblygu wrth iddi ddatblygu oddi ar Hen Norseg.
Mae'r llythyr wedi ei chadw mewn dau gopi; un yn Archifau Cenedlaethol Ynysoedd y Ffaröe yn Tórshavn ac un yn y llyfrgell ym Mhrifysgol Lund, yn Sweden.
Yr 16 pwynt Cyfreithiol a nodir yn Llythyr y Defaid
bawd|Y lythyren 's' o'r Seyðabrævið