cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
St. John, Missouri
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn St. John, gan gynnwys:
Tewbig brongoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tewbig brongoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tewbigau brongoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Pheuticus ludovicianus; yr enw Saesneg arno yw Rose-breasted grosbeak. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. ludovicianus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.
Teulu
Mae'r tewbig brongoch yn perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Bannau Brycheiniog
''Mae hon yn erthygl am y gadwyn mynyddoedd. Am y parc cenedlaethol, gweler Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.''
Cadwyn o fynyddoedd yn ne Powys (Brycheiniog gynt) yw Bannau Brycheiniog. Maent yn gorwedd yng nghanol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, a enwir ar eu hôl. Y Bannau yw'r mynyddoedd uchaf yng Nghymru i'r de o Gader Idris. Pen y Fan (886 m) yw'r copa uchaf.
Gorwedd Bannau Brycheiniog yn hanner gogleddol y triongl o dir uchel a geir rhwng Y Fenni a Merthyr Tudful yn y de ac Aberhonddu i'r gogledd.
Copaon
250px|bawd|dim|Pen y Fan o Gribyn 250px|bawd|dim|Edrych tua'r dwyrain o Fan Hir
Ute, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Ute, gan gynnwys:
Providence Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Providence Township, gan gynnwys:
Alys Thomas
Nofiwr Cymreig yw Alys Thomas (ganwyd 10 Hydref 1990). Fe'i ganwyd yn Isleworth, Llundain i fam o Loegr a thad o Gymru. Cychwynodd nofio pan oedd yn faban ac ymunodd â chlwb nofio Kingston Royals yn 5 oed.
Wedi cwblhau ei harholiadau Safon Uwch yn 2008, symudodd i Abertawe i ymuno â'r Ganolfan Berfformiad ym Mhwll Cenedlaethol Cymru ac arhosodd yna ers hynny. Graddiodd yn 2015 â gradd mewn Seicoleg. Mae'n cystadlu dros Gymru a gwledydd Prydain.
Cystadlodd yn y gamp 100m dull pili-pala ym Mhencampwriaethau Mabolgampau Dŵr y Byd 2017.
Yng Nghemau'r Gymanwlad 2018, enillodd fedal aur cyntaf Cymru yn y pwll, gan ennill y 200m dull pili-pala mewn amser o 2:05.45.
Hermitage, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Pengwin cribfelyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin cribfelyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid cribfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptes chrysocome; yr enw Saesneg arno yw Rockhopper penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Hermitage, Missouri
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Hermitage, gan gynnwys:
Pengwin cribfelyn
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. chrysocome, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r pengwin cribfelyn yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Jo Strumphler
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Brenhiniaeth yr Iseldiroedd oedd Jo Strumphler (Sara Johanna Strumphler 14 Rhagfyr 1877 – 2 Mehefin 1938).
Tewbig penddu
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tewbig penddu (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tewbigau penddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Pheuticus melanocephalus; yr enw Saesneg arno yw Black-headed grosbeak. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. melanocephalus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.
Teulu
Mae'r tewbig penddu yn perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Thereza Dillwyn Llewelyn
Fe'i ganed ym Mhenlle'r-gaer ym Morgannwg, merch hynaf John Dillwyn Llewelyn ac Emma Thomasina Talbot. Datblygodd ei diddordeb mewn ffotograffiaeth a seryddiaeth yn gynnar iawn, a oedd yn anarferol iawn i ferch yr adeg honno. .
Vera Chaves Barcellos
Arlunydd benywaidd o Frasil yw Vera Chaves Barcellos (1938).
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd ym Mrasil.
Hutan mynydd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Hutan mynydd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: hutanod mynydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudromias morinellus; yr enw Saesneg arno yw Dotterel. Mae'n perthyn i deulu'r Cwtiaid (Lladin: Charadriidae) sydd yn urdd y Charadriiformes. Yn wahanol i'r rhan fwyaf o'r teulu yma yn aderyn sydd i'w weld yn amlach yn y mynyddoedd nag ar lan y môr.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. morinellus, sef enw'r rhywogaeth.
Mae'n nythu yng ngogledd Ewrop ac Asia, o Norwy i ddwyrain Siberia, a hefyd ymhellach i'r de lle mae mynyddoedd digon uchel i gynnig yr un math o gynefin, er enghraifft yn Yr Alban a'r Alpau. Mae'n nythu ar lawr ac yn dodwy 2 - 4 wy. Pryfed yw'r prif fwyd. Mae'n aderyn mudol yn gaeafu yng ngogledd Affrica a gorllewin Asia cyn belled ag Iran.
Gellir adnabod Hutan y Mynydd yn weddol hawdd. Mae'n aderyn gweddol fychan, llai na'r Cwtiad Aur er enghraifft, ac mae ganddo linell wen darawiadol uwchben y llygad. Yn y tymor nythu mae gan yr iâr a'r ceiliog fron frowngoch gyda gwyn o'i chwmpas, bol du a chefn brown, ond yn wahanol i'r rhan fwyaf o adar mae'r iâr yn fwy lliwgar na'r ceiliog. Mae hyn yn gysylltiedig a'r ffaith mai'r ceiliog sy'n gyfrifol am ori'r wyau ac edrych ar ôl y cywion. Yn y gaeaf mae'r patrwm yn debyg on yn fwy llwyd.
Mae cofnod bod Hutan y Mynydd wedi nythu unwaith neu ddwy yng Nghymru ar y Carneddau. Fel rheol gellir ei weld mewn lleoedd traddodiadol, un ai yn y mynyddoedd neu ar ambell benrhyn, pan mae'n pasio trwodd yn mis Mai neu'n dychwelyd rhwng diwedd Awst a dechrau Hydref.
Teulu
Mae'r hutan mynydd yn perthyn i deulu'r Cwtiaid (Lladin: Charadriidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Codi pwysau yng Ngemau'r Gymanwlad
Gwnaeth codi pwysau ei ymddangosiad cyntaf yng Ngemau'r Gymanwlad yn ystod Gemau Ymerodraeth Prydain 1950 yn Auckland, Seland Newydd ac ers 2014 mae'n un o'r 10 camp craidd sydd yn rhaid ei gynnal mewn Gemau Gymanwlad.
Sara Johanna Strumphler
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Baarn, yr Iseldiroedd oedd Sara Johanna Strumphler (Jo Strumphler 1877 – 1938).
Holland, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Sara Johanna Strumphler
Bu farw yn Arnhem yn 1938.
Tinamŵ cribog y De
bawd|Eudromia elegans
Holland, Iowa
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Holland, gan gynnwys:
Tinamŵ cribog y De
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tinamŵ cribog y De (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid cribog y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudromia elegans; yr enw Saesneg arno yw Elegant crested-tinamou. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: Tinamidae) sydd yn urdd y Tinamiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. elegans, sef enw'r rhywogaeth.
Disgrifiad
Mae tinamŵ cribog y de yn aderyn siâp petris gydag adenydd crwn. Mae'r aderyn yn lliw olewydd-frown gyda'r plu yn ffurfio patrymau cordeddog du a gwyn yn bennaf. Mae gan yr aderyn streipen hir oddi ar y gwyn sy'n cychwyn uwchben y llygad ac yn parhau i lawr ochr y gwddf. Mae'r pig yn fyr, yn dod i bwynt unionsyth sydyn. Mae coesau a thraed y rhywogaeth yn fyr ac yn gryf, wedi'u hadeiladu ar gyfer rhedeg. Mae gan y ddwy nodwedd hynny liw gwyn-llwyd. Mae'r tinamou cribog y de yn 39 i 41 cm (15-16 modfedd) o hyd ar gyfartaledd. Gellir dod o hyd iddynt mewn heidiau o tua 5-10 o adar, ac yn aml yn cael eu canfod trwy glywed eu galwadau chwiban.
Cynefin
Mae tinamŵ cribog y de yn osgoi gweiriau tal a thrwchus a chlystyrau trwchus iawn o fân brysgwydd. Mae amgylcheddau delfrydol yn cynnwys glaswelltiroedd sych, dryslwyni agored, safana sych, bryniau agored gyda chlytiau anghysbell o lwyni, a thiroedd fferm wedi'u trin. Mae'r aderyn hwn i'w ganfod ar diroedd uwch (2,500 m (8,200 tr)) ac i'w ganfod yr holl ffordd i lawr i lefel y môr. Maent yn byw ledled yr Ariannin a Chile.
Bwyd a fforio
Er bod tinamŵ cribog y de yn cael ei ddosbarthu fel rhywogaeth hollysol, mae eu diet yn amrywio yn dibynnu ar y tymor. Yn ystod y gaeaf mae eu diet yn cynnwys grawn planhigion, ffrwythau, dail a blagur, Fodd bynnag, yn yr haf maent yn bwyta llawer iawn o bryfed sy'n byw yn yr ardal. Wrth chwilio am fwyd maent yn ymestyn dros bellteroedd mawr oni bai bod digonedd o fwyd, byddant yn aros yn yr un ardal.
Ymddygiad
Mae tinamou cribog y de yn ddaearol iawn, mae'n aml yn rhedeg ac yn cerdded ar y ddaear, yn wahanol i adar eraill. Maent yn treulio'r nos mewn mannau clwydo rheolaidd. I lanhau, maent yn golchi llwch yn rheolaidd er mwyn tynnu parasitiaid o'u plu. Rhag ofn cael eu hela mae'r adar yn hynod o wyliadwrus. Pan fydd un yn cael ei ddychryn safant yn uchel iawn i chwilio am ffynhonnell y perygl yna cilio i guddio; maent naill ai'n cuddio y tu ôl i lystyfiant neu'n gwastatáu eu hunain ar y ddaear ac yn plygu eu pen i lawr i lefel traed. Mae'r alwad maen nhw'n ei defnyddio yn chwibaniad trist uchel.
Cenhedlu a nythu
Pant ar y ddaear yw'r nyth a ffurfiwyd gan y ddau aderyn ac a leolir yn agos at lwyn isel. Dim ond y gwryw sy'n darparu gofal rhieni, yn deor yr wyau, ac yn magu'r cywion. Pan fydd y cywion ifanc yn deor, maen nhw wedi eu gorchuddio gan manblu meddal ac yn gallu rhedeg. Maent yn gadael y nyth bron yn syth, ond yn aros gyda'r gwryw am gyfnod penodol o amser, gan ddod yn annibynnol erbyn tri i bedwar mis oed. Mae'r tinamŵ, yn wahanol i eraill, yn heidio'n rheolaidd, yn enwedig yn y gaeaf.
Hedfan
Gall tinamŵ cribog y de hedfan pellteroedd byr, ond nid ydynt wedi'u hadeiladu'n ddigonol i hedfan. Dim ond tua 500 metr y gallan nhw hedfan, cyn glanio eto. Mewn ardaloedd lle nad oes llawer o rwystrau, maent yn llithro â fflapiau cymysg, gan ddwyn i gof betris. Oherwydd yr adenydd byr a'r gynffon, os yw'r aderyn yn colli rheolaeth wrth esgyn, gall hedfan i rwystrau fel canghennau, gwifrau neu waliau, a all gael canlyniadau angheuol.
Etymoleg
Daw Eudromia o ddau air Groeg, yn golygu 'yn dda' neu’n braf’, a dromos yn golygu dihangfa wrth redeg. Mae'r diffiniadau hyn gyda'i gilydd yn golygu, dianc rhedeg braf, sy'n cyfeirio at eu harfer o ddianc rhag ysglyfaethwyr trwy redeg. Yn olaf, mae elegans yn golygu taclus neu gain, a martinete yw'r Sbaeneg am y crëyr nos oherwydd bod ei arfbais gain yn atgoffa rhywun o arfbais crëyr nos.
Tacsonomeg
Mae pob tinamŵ yn dod o'r teulu Tinamidae, ac yn y drefn uwch maen nhw hefyd yn cael eu dosbarthu efo'r ratites. Yn wahanol i ratites eraill, gall tinamwiaid hedfan, er yn gyffredinol nid ydynt yn ehedwyr cryf. Datblygodd yr holl ratites o adar hedfan cynhanesyddol, a thinamwiaod yw'r berthynas fyw agosaf i'r adar hyn.
Teulu
Mae'r tinamŵ cribog y De yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: Tinamidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Tewbig clunddu
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tewbig clunddu (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tewbigau clunddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Pheuticus tibialis; yr enw Saesneg arno yw Black-thighed grosbeak. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. tibialis, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r tewbig clunddu yn perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Margaret Jones
Roedd Margaret Jones (bu farw 18 Hydref 1902) yn hannu o Rhosllannerchrugog, Sir Ddinbych, a daeth yn adnabyddus am ei theithiau mewn gwledydd dramor. Cychwynnodd ei gyrfa fel llawforwyn i deulu yn Lloegr, cyn treulio blynyddoedd lawer yn teithio a gweithio ym Mhalesteina a Libanus yn gyntaf, Moroco yn ddiweddarach, ac yna Unol Daleithiau America ac Awstralia, cyn setlo i briodi yn Awstralia yn hwyrach yn ei bywyd. Cyhoeddwyd llawer o'i llythyron o Balesteina, at ei theulu yn ôl yng Nghymru, yn 1869 dan y teitl, Llythyrau Cymraes o Wlad Canaan, ac yna wedi treulio peth amser yn Moroco ar daith wahanol, cyhoeddwyd disgrifiad o'u profiadau yno yn 1883 dan y teitl, Moroco a'r Hyn a Welais Yno. Aeth wedyn ar daith drwy'r Unol Daleithiau gan fynd ymhellach eto i gyfandir Awstralia ble priododd ffarmwr o'r enw Josey. Bu farw ar 18 Hydref 1902 yn Redbank Plains, Queensland, Awstralia.
Fanny Winifred Edwards
Athrawes, awdures llyfrau plant ac ysgrifennwr dramau oedd Fanny Winifred Edwards (21 Chwefror 1876 – 16 Tachwedd 1959). Roedd yn chwaer i'r bardd William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth) a'r ieuengaf o 12 o blant William Edwards, morwr a'i wraig Jane (née Roberts).
Ganwyd ym Mhenrhyndeudraeth, Meirionnydd a fe'i haddysgwyd yn Ysgol Gynradd Penrhyndeudraeth ac yno hefyd y bu'n athrawes cyn ymddeol yn Rhagfyr 1944. Ni phriododd, a bu farw yn Ffestiniog ar 16 Tachwedd 1959.
Lein Arfordir y De
Hanes
Newidiwyd yr enw i "Reilffordd Chicago, Arfordir Llyn a South Bend" ym 1904 a dechreuodd gwaith adeiladu at South Bend ym 1906. Dechreuodd y gwasanaeth rhwng Dinas Michigan a South Bend ar 1 Gorffennaf 1908. Estynnwyd y lein i Hammond erbyn 8 Medi 1906 ac at Gary ym 1910. Dechreuodd y gwasanaeth i orsaf reilffordd Stryd Randolph ar 2 Mehefin 1912.
Ffurfiwyd Cwmni Rheilffordd Chicago, South Shore a South Bend ar 23 Mehefin 1925, a phrynodd y cwmni'r lein ar 29 Mehefin am $6,474,843. Cwbwlhawyd adeiladu'r lein ym mis Hydref. Newidiwyd foltedd y leini 1500 folt DC yng Ngorffennaf 1926.
Ashland Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Lein Arfordir y De
Hanes
Ffurfiwyd NICTD (Ardal Cluidiant Cymudwr Gogledd Indiana) ym 1977 er mwyn derbyn arian o'r llywodraeth, a derbynwyd grantiau ar gyfer cerbydau a chledrau erbyn 1979.
Ym 1989, aeth y cwmni Chicago, South Shore a South Bend yn fethdalwr. Prynwyd gwasanaethau nwyddau'r rheilffordd gan Reilffordd Anacosta a Pacific; mae NICTD yn berchennog y gwasanaethau i deithwyr, a phrynodd y cwmni'r lein ym 1990. Ym 1992, symudwyd Gorsaf reilffordd South Bend i Faes awyr South Bend.
Angharad Llwyd
Hynafiaethydd Cymreig oedd Angharad Llwyd (15 Ebrill 1780 – 16 Hydref 1866) ac awdur arobryn Cymreig.
Fe'i ganed yng Nghaerwys yn Sir y Fflint, yn ferch i'r Parch John Lloyd, rheithor Caerwys, a oedd hefyd yn hynafieithydd. Enillodd ei hysgrif ar Gatalog o Lawysgrifau Cymreig ayb yng Ngogledd Cymru yr ail wobr yn Eisteddfod Genedlaethol 1824. Cyhoeddodd hefyd Genealogy and Antiquities of Wales a The Castles of Flintshire. Roedd yn aelod o Gymdeithas Cymmrodorion Llundain a golygodd a chyhoeddodd argraffiad o History of the Gwydir Family (Syr John Wynn). Efallai mai ei phrif waith cyhoeddedig oedd History of the Island of Mona a dderbyniodd y brif wobr yn eisteddfod Biwmares yn 1832.
Bu farw ar 16 Hydref 1866 yn "Ty'n y Rhyl".
Athletau yng Ngemau'r Gymanwlad
Mae athletau, ynghyd â bocsio, nofio a phlymio, yn un o bedair camp sydd wedi ymddangos ym mhob un o Gemau'r Gymanwlad ers y Gemau cyntaf yn Hamilton, Canada ym 1930 ac yn un o'r 10 camp craidd sydd yn rhaid ei gynnal mewn Gemau Gymanwlad. Mae nofio hefyd yn un o'r campau sydd â chystadlaethau i Athletwyr Elît gydag Anabledd (EAD).
Eleri Mills
Arlunydd Cymreig yw Eleri Mills (ganwyd 1955). Ganed yn Llangadfan yn yr hen Sir Drefaldwyn.
Magwyd hi ar fferm ac mae'r tir wedi cael dylanwad mawr ar ei gwaith: "Mae’r tir wedi bod yn rhan annatod ohonof, byth oddi ar yr adeg pan oeddwn yn blentyn ac yn helpu o gwmpas y fferm."
Astudiodd Celf a Dylunio ym Manceinion rhwng 1974 a 1977.
Mae hi wedi dychwelyd i weithio yn yr un ardal wledig Gymraeg a chafodd hi ei magu ynddi. Mae hi'n feistr ar weithio yn narnau a bwythwyd gan law a lluniau cyfryngau cymysg.
"Mae'n bwysig bod arlunwyr yn edrych yn ôl dros y canrifoedd, ond hefyd ymlaen - gan gario enw da Cymru ar y daith."
Pengwin ffiordydd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin ffiordydd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid ffiordydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptes pachyrhynchus; yr enw Saesneg arno yw Victoria penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. pachyrhynchus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r pengwin ffiordydd yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Amy Parry-Williams
Cantores, awdures a merch o Bontyberem, Caerfyrddin oedd Amy Parry-Williams (Emiah Jane Thomas cyn priodi; 18 Rhagfyr 1910 – 28 Ionawr 1988).
Hi oedd yr hynaf o dri phlentyn Lewis Thomas a Mary Emiah (née Jones). Roedd yn wraig i'r bardd T. H. Parry-Williams; ni chawsant blant. Fe'i hadnabyddwyd drwy ei hoes fel 'Amy'.
Wedi cyfnod yn Ysgol Ramadeg y Merched yn Llanelli aeth i Brifysgol Aberystwyth ble cafodd radd dosbarth cyntaf mewn Cymraeg yn 1932. Wedi cyfnod byr yn dysgu yn ei hen ysgol yn Llanelli, bu'n darlithio yng Ngholeg Hyfforddi'r Barri. Yn Awst 1942 priododd yr Athro T. H. Parry-Williams a oedd yn bennaeth yr Adran Gymraeg yn Aberystwyth.
Bu'n canu penillion ers oedd yn blentyn ifanc, diolch i'w thad, a chystadleuoedd droen mewn eisteddfodau, gan gynnwys y Genedlaethol, gyda'i thad yn eu gosod ar gerdd dant. Chwaraeodd ran amlwg mewn perfformiad coleg o'r opera Rhosyn y Coleg.
Whitehall, Michigan
Dinas yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Whitehall, gan gynnwys:
Maria Ressel
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Wien, Awstria oedd Maria Ressel (22 Gorffennaf 1877 – 11 Rhagfyr 1945).
Cotinga cynffonfforchog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cotinga cynffonfforchog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cotingaod cynffonfforchog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Phibalura flavirostris; yr enw Saesneg arno yw Swallow-tailed cotinga. Mae'n perthyn i deulu'r Cotingaod (Lladin: Cotingidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. flavirostris, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Else Berg
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Racibórz, Brenhiniaeth yr Iseldiroedd oedd Else Berg (19 Chwefror 1877 – 19 Tachwedd 1942).
Pengwin macaroni
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin macaroni (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid macaroni) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptes chrysolophus; yr enw Saesneg arno yw Macaroni penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Else Berg
Bu farw yn Birkenau extermination camp ar 19 Tachwedd 1942.
Pengwin macaroni
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. chrysolophus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America, Awstralia a'r Antartig.
Teulu
Mae'r pengwin macaroni yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Pengwin cribsyth
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin cribsyth (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid cribsyth) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptes sclateri; yr enw Saesneg arno yw Big-crested penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. sclateri, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r pengwin cribsyth yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Y Maniffesto Comiwnyddol
bawd|Clawr yr agraffiad cyntaf. Pamffled gwleidyddol gan yr athronwyr Almaenig Karl Marx a Friedrich Engels yw Y Maniffesto Comiwnyddol a gyhoeddwyd gyntaf ym 1848.
bawd|Clawr cyfieithiad W.J. Rees. Cafodd ei gyfieithu i'r Gymraeg ym 1948 gan W. J. Rees ar gyfer Pwyllgor Cymreig y Blaid Gomiwnyddol.
Cöel
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cöel (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cöeliaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudynamys scolopacea; yr enw Saesneg arno yw Koel. Mae'n perthyn i deulu'r Cogau (Lladin: Cuculidae) sydd yn urdd y Cuculiformes.
Cotinga cynffonfforchog
Teulu
Mae'r cotinga cynffonfforchog yn perthyn i deulu'r Cotingaod (Lladin: Cotingidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Pulaski Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Pulaski Township, gan gynnwys:
Raminta Elena Kuprevičienė
Arlunydd benywaidd o Lithwania yw Raminta Elena Kuprevičienė (1 Tachwedd 1938).
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Lithwania.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Sandersville, Georgia
Dinas yn, yn nhalaith Georgia, yw .
Cöel
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. scolopacea, sef enw'r rhywogaeth.
Rhywogaethau
Mae tacsonomeg y cyfuniad o ffurfiau'r cöel cyffredin yn anodd ac yn parhau i fod yn destun anghydfod, gyda rhai ond yn cydnabod un rhywogaeth (cöel cyffredin, Eudynamys scolopaceus, gyda melanorhynchus ac orientalis fel isrywogaeth); dwy rywogaeth (cöel cyffredin, Eudynamys scolopaceus, gyda orientalis fel isrywogaeth, a cöel pigddu, Eudynamys melanorhynchus); neu dair rhywogaeth.
Teulu
Mae'r cöel yn perthyn i deulu'r Cogau (Lladin: Cuculidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Pengwin Ynys Snares
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin Ynys Snares (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid Ynys Snares) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptes robustus; yr enw Saesneg arno yw Snares Island penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. robustus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r pengwin Ynys Snares yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Lori warwerdd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Lori warwerdd (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid gwarwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Phigys soltarius; yr enw Saesneg arno yw Collared lory. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: Loridae) sydd yn urdd y Psittaciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. soltarius, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r lori warwerdd yn perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: Loridae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Gallatin, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Gallatin, gan gynnwys:
Pymatuning Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Pymatuning Township, gan gynnwys:
Pengwin Ynys Macquarie
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin Ynys Macquarie (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid Ynys Macquarie) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptes schlegeli; yr enw Saesneg arno yw Royal penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. schlegeli, sef enw'r rhywogaeth.
Ogof
bawd|Tu fewn Ogof Craig a Ffynnon bawd|Ogof
Pengwin Ynys Macquarie
Teulu
Mae'r pengwin Ynys Macquarie yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Mabel May Woodward
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Providence, Unol Daleithiau America oedd Mabel May Woodward (28 Medi 1877 – 14 Awst 1945).
Melysor moel gwarwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor moel gwarwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion moel gwarwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Philemon albitorques; yr enw Saesneg arno yw White-naped friarbird. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Jonesville, Michigan
Dinas yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Ogof
Gwagle naturiol o dan ddaear yw ogof. Gellir ffurfio ar yr un pryd fel y creigiau o'u gwmpas, er enghraifft mewn lafa. Mae llawer o ogofâu felly ar ynysoedd Hawaii.
Mabel May Woodward
Bu farw yn Providence ar 14 Awst 1945.
Jonesville, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Jonesville, gan gynnwys:
Ogof
Beth bynnag, ffurfiwyd mwyafrif o ogofâu ar ôl ffurfiad y creigiau, trwy doddiad y creigiau neu trwy erydiad. A mae rhai yn ffurfio ar arfordir y môr, trwy weithrediad y tonnau. Mae'r rheini yn eithaf bychain.
Toddiad cerrig mae'n digwydd i galchfaen yn bennaf, ond mae'na nifer o enghraifftiau toddiad cerrig mewn defnydd fel sialc, dolomit, marmor, iâ, gwenithfaen, halen, lafa a gypswm. Fel arfer, mae carst yn ffurfio ar yr yn pryd fel ogof. Mae'r calchfaen yn toddi oherwydd glaw a dŵr daear sydd yn cynnwys CO2 (asid carbonig) ac asidau naturiol eraill. Mewn llawer ogofâu calchfaen mae stalagtitau a stalagmitau, yn aml yn creu tirlun danddaearol trawiadol.
Ogofâu Cymru
Ceir rhestr lawn o ogofâu yng Nghymru ar wefan Capra. Dyma restr o'r ogofâu hynny sydd wedi'u cofrestru gan Cadw:
Glöyn byw
Pryf gydag adenydd lliwgar sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw glöyn byw (hefyd: pili-pala, iâr fach yr haf neu blyfyn bach yr haf). Wedi deor o'i ŵy mae glöyn byw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac yn morffio'n chwiler cyn dod allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau gydag adenydd. 250px|bawd|[[Glöyn Cynffon Gwennol (Papilio machaon): A- Adain flaen B- Teimlydd C- Llygad cyfansawdd D- Sugnydd E- Thoracs F- Coes G- Abdomen H- Adain ôl I- Cynffon]]
Mae'n perthyn i'r dosbarth Lepidoptera. Yn aml, mae ganddynt adenydd liiwgar, cymharol fawr. Yn y grŵp hwn ceir gwir loynnod byw (neu uwchdeulu / superfamily, sef Papilionoidea), y sgipwyr (uwchdeulu Hesperioidea) a'r gwyfyn-loynnod (uwchdeulu Hedyloidea). prin iawn y ceir ffosiliau, gan fod eu hadennydd mor denau a bregus, ond mae'r hyna'n mynd yn ôl i 40–50 miliwn o flynyddoedd CP.
Melysor moel gwarwyn
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. albitorques, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r melysor moel gwarwyn yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Glöyn byw
Mewn ymchwiliad gan NERC (Natural Environment Research Council) yn 2004 datgelwyd fod gostyngiad o 71% wedi bod yn niferoedd y gloÿnnod byw yng ngwledydd Prydain rhwng 1983 a 2003.
Geirdarddiad
Cofnodwyd y gair yn gyntaf yng Ngeiriadur Syr Thomas Wiliems 'Thesaurus Linguae Latinae Cambrobritannicae' (1604-7). Y gair cyn hynny oedd 'Glöyn Duw', fel a geir yng ngwaith Dafydd ap Gwilym yn y 14eg ganrif.
Rhywogaethau yng Nghymru
bawd|chwith|Fideo gan [[Cyfoeth Naturiol Cymru|Gyfoeth Naturiol Cymru o Fritheg y Gors.]] Un o brif diriogaethau'r glöyn byw yng Ngogledd Cymru ydy Craig Euarth: rhwng Craig-adwy-wynt a Phwllglas 4 a hanner cilometr i'r de o Ruthun (Rhif cyfeirnod map OS Map: SS 122 542) lle gwelir 32 allan o'r 34 mathau sydd yng ngogledd Cymru. Tiriogaeth pwysig arall yw 'Caeau Ffos Fach' ger Cross Hands, Sir Gaerfyrddin.
Mae rhywogaethau'r glöyn byw a'r gwyfyn a welir yng Nghymru yn cynnwys:
Marie Stumpe
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Bremen, yr Almaen oedd Marie Stumpe (5 Gorffennaf 1877 – 16 Rhagfyr 1946).
Laurens, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Laurens, gan gynnwys:
Pengwin bach
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pengwin bach (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eudyptula minor; yr enw Saesneg arno yw Little penguin. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae) sydd yn urdd y Sphenisciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. minor, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.
Teulu
Mae'r pengwin bach yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: Spheniscidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Melysor moel coronog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor moel coronog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion moel coronog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Philemon argenticeps; yr enw Saesneg arno yw Silver-crowned friarbird. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. argenticeps, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.
Teulu
Mae'r melysor moel coronog yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Coloma, Michigan
Dinas yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Coloma, gan gynnwys:
St. George, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn St. George, gan gynnwys:
Rapho Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rapho Township, gan gynnwys:
Ḷḷena
bawd|300px Tref ac ardal weinyddol yng nghymuned ymreolaethol Asturias yw Ḷḷena (Sbaeneg: Lena). Mae ganddi boblogaeth o 11,278 o drigolion (INE, 2017). Prifddinas yr ardal yw Pola de Lena sydd â phoblogaeth o 9,200, sy'n ei gosod yn 12fed tref fwyaf yn Asturias.
Bobby Atherton
Hibernian
Er cael ei eni ym Methesda, gogledd Cymru, cafodd Atherton ei fagu yn Yr Alban. Ar ôl cyfnod gyda tîm ieuenctid Dalry Primrose a chyfnod byr gyda Hearts, ymunodd Atherton gyda Hibs ar ddechrau tymor 1897–98. .
Roedd Atherton yn gapten ar dîm Hibs gipiodd Cwpan yr Alban ym 1902, y tro diwethaf i Hibs godi'r tlws ac roedd hefyd yn gapten ar y tîm enillodd Bencampwriaeth yr Alban ym 1902-03, y tro cyntaf yn hanes y clwb.
Ḷḷena
Olion hanesyddol
Mae llawer o aneddiadau Rhufeinig wedi'u canfod ar hyd y Via de la Carisa. Enghraifft o'r aneddiadau hyn yw'r mosaig a geir yn Mamorana a Gwersyll Rufeinig La Carisa.
Bobby Atherton
Middlesbrough
Symudodd Atherton i Middlesbrough ym 1903 lle chwaraeodd 66 o gemau a dod yn gapten ar y clwb dros gyfnod o dri thymor. Symudodd i Chelsea ym 1905 ond ar ôl cyfnod byr yn Llundain cyhoeddodd ei ymddeoliad o bêl-droed.
Ḷḷena
Olion hanesyddol
Prif noddwr, neu sant yr ardal yw Martin o Tours.
Bobby Atherton
Gyrfa ryngwladol
Llwuddodd Atherton i ennill 9 cap a sgorio dwy gôl dros Gymru rhwng 1899 a 1905. Daeth ei ddwy gôl yn erbyn Yr Alban ym 1904 ac yn ei gêm olaf dros Gymru yn erbyn  Iwerddon ym 1905.
Atherton oedd y chwaraewr cyntaf yn hanes Hibs i ennill cap rhyngwladol i unrhyw wlad heb law am Yr Alban pan enillodd ei gap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn Belfast ym 1899 ac roedd hefyd y chwaraewr cyntaf yn hanes clwb Middlesbrough i ennill cap rhyngwladol dros unrhyw wlad.
Rhyfel Byd Cyntaf
Ar ôl ymddeol o bêl-droed symudodd Atherton yn ôl i Gaeredin gan ddechrau gweithio fel stiward yn y Llynges Fasnachol. Tybir iddo fod yn farw pan gafodd y llong roedd yn hwylio arni, y Brittania, ei suddo gan Uboat Almaeneg ym 1917.
Berta Moltke
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Nenmarc.
Ei thad oedd Léon Moltke-Huitfeldt.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Robin garned
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Robin garned (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: robinod garned) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eugerygone rubra; yr enw Saesneg arno yw Red-backed warbler. Mae'n perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: Petroicidae) sydd yn urdd y Passeriformes. Yr hen enw ar y teulu hwn oedd yr Eopsaltridae.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. rubra, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r robin garned yn perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: Petroicidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Gabriele Schnitzenbaumer
Arlunydd benywaidd o'r Almaen yw Gabriele Schnitzenbaumer (15 Medi 1938).
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn yr Almaen.
Gwas neidr
bawd|300px|Y gwas neidr Mesurupetala, Jurasig hwyr (Tithonian), calchfaen Solnhofen, yr [[Almaen.]] bawd|300px|Un o nodweddion pennaf y gweision neidr yw eu llygaid mawr, symudliw (iridescent).
Gabriele Schnitzenbaumer
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Judith Mason
Arlunydd benywaidd o De Affrica yw Judith Mason (10 Hydref 1938 - 29 Rhagfyr 2016).
Gwas neidr
Pryf gydag adenydd dwbwl sy'n perthyn i urdd Odonata yw gwas neidr (hefyd: gwas y neidr) (lluosog: gweision neidr). Mae'n byw ger llynnoedd, nentydd a gwernydd ac maen nhw'n bwyta mosgitos, gwybed, clêr, gwenyn, gloynnod byw a phryfed eraill. Nid ydynt yn brathu nac yn pigo pobl. Mae'r gair Groeg Anisoptera yn golygu "adenydd anwastad" gan fod yr adain cefn yn lletach na'r rhai blaen.
Judith Mason
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Ne Affrica.
Gwas neidr
Un o brif nodweddion y gwas neidr yw ei lygaid cyfansawdd enfawr, dau bâr o adenydd a chorff hir sy'n eu galluogi i weld bron i 360 gradd - i bob cyfeiriad. Fel pob pryfyn arall mae ganddyn nhw chwe choes; ond nid ydy'r rhan fwyaf ohonyn nhw, bellach, yn medru cerdded. Mae'r gwas y neidr ymhlith y pryfaid a all hedfan gyflymaf ac am gyfnod hir e.e. ar draws y cefnforoedd. Gallant hedfan i 6 chyfeiriad: ymlaen, yn ôl, i fyny, i lawr, i'r chwith ac i'r dde. Mae'r Ymerawdwyr yn medru hedfan ar gyflymder uchaf o 10–15 metr yr eiliad (22–34 mya).
Judith Mason
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Gwas neidr
Dim ond am chwe mis mae rhai gweision y neidr yn byw, tra bod eraill yn byw cyn hired â chwe neu saith mlynedd.
Ceir oddeutu 3000 math gwahanol o weision neidr ac mae tua 5,900 o rywogaethau yn yr urdd Odonata gan gynnwys y mursennod.
Ffosiliau a pherthynas teuluoedd
Mae'r gwas y neidr yn hen grŵp a cheir ffosiliau o weision neidr mawr o gyfnod y Meganisoptera (tua 300-325 miliwn o flynyddoedd cyn y presennol. Mae gan y ffosiliau hyn faint adenydd o 750 mm (30 mod). Yn y grŵp hwn mae'r Meganeuropsis, sef y pryf mway ei faint ar wyneb y Ddaear. Ceir tua 3,000 rhywogaeth o Anisoptera ar y Ddaear heddiw. Mae'r rhan fwyaf yn drofanol.
'Dyw'r union berthynas rhwng y gwahanol deuluoedd heb ei brofi'n llawn (yn 2015), ondmae'r coeden deulu canlynol yn rhoi syniad i ni o'r berthynas honno. Y llinellau toredig yw' berthynas nad ydyw wedi'i brofi'n llawn.
Gweision neidr gwledydd Prydain
Ceir 57 o rywogaethau'r Odonata yng ngwledydd Prydain: mae 21 ohonynt yn fursennod (is-urdd Zygoptera) a 36 ohonynt yn weision neidr (is-urdd suborder Anisoptera). Ond ymwelwyr yw rhai o'r rhain ac mae rhai ar y rhestr wedi hen farw o'r gwledydd hyn. Y niferoedd sy'n parhau i baru ar yr ynysoedd hyn (yn 2015) yw 42, sef 17 o fursennod a 25 o weision neidr. Caiff y rhestr hon ei diweddaru ar adegau gan Odonata Records Committee a ffurfiwyd yn 1998.
Dyma nhw:
Ar lafar, ac yn gyffredinol gelwir y mursennod hefyd yn weision neidr, er nad yw hyn yn hollol gywir. Dyma'r prif grwpiau:
Mae gan nifer o weision neidr enwau Cymraeg ac mae'r rheiny ar y cyfan wedi'u canfod yng ngwledydd Prydain ar ryw gyfnod.
Gweision neidr yng Nghymru
Yng Nghymru roedd 37 o rywogaethau o Urdd yr Odanata yn paru rhwng 2010 a 2015: 22 o fursennod (Zygoptera) a 15 o weision neidr (Anisoptera).
Dyma'r gweision neidr:
Henriëtte Hamilton-Falise
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Brenhiniaeth yr Iseldiroedd oedd Henriëtte Hamilton-Falise (7 Hydref 1877 – 2 Tachwedd 1946).
Bu farw yn Nijmegen ar 2 Tachwedd 1946.
George Bernard Shaw
Dramodydd o Wyddel oedd George Bernard Shaw (26 Gorffennaf 1856 – 2 Tachwedd 1950).
Cafodd ei eni yn Nulyn, prifddinas Iwerddon.
Enillodd Wobr Lenyddol Nobel yn 1925.
Hede von Trapp
Bu farw yn Korneuburg ar 29 Rhagfyr 1947.
Goshen, Arkansas
Dinas yn, yn nhalaith Arkansas, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Goshen, gan gynnwys:
Alex Beckett
Actor o Gymro oedd Peter Alexander Beckett (30 Mehefin 1982 – 12 Ebrill 2018), a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei rôl yng nghyfresi drama gomedi'r BBC Twenty Twelve ac W1A. Ganwyd yn Rhydaman. Graddiodd o RADA yng Ngorffennaf 2003.
Chwaraeodd nifer o rannau theatr, yn cynnwys Higgins yn Pygmalion yn 2017 a sawl cymeriad, yn cynnwys Fidel Castro, yn y cynhyrchiad cerddorol o albwm Neon Neon, Praxis Makes Perfect.
Tapacwlo torwinau
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tapacwlo torwinau (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tapacwlos torwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eugralia paradoxa; yr enw Saesneg arno yw Ochre-flanked tapaculo. Mae'n perthyn i deulu'r Tapacwlos (Lladin: Rhinocryptidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Alex Beckett
Marwolaeth
Bu farw yn 35 mlwydd oed, a dyfarnodd y crwner ei fod yn hunan-laddiad drwy grogi. Chwaraeodd ran Walter Mildmay, Canghellor y Trysorlys Lloegr yn Mary Queen of Scots (2018), ffilm a ryddhawyd ar ôl ei farwolaeth. Cyflwynwyd y ffilm er cof amdano gan y gyfarwyddwraig Josie Rourke.
Tapacwlo torwinau
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. paradoxa, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r tapacwlo torwinau yn perthyn i deulu'r Tapacwlos (Lladin: Rhinocryptidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Y Grib Goch
Mynydd yn Eryri wedi ei ffurfio trwy effaith rhewlifau yw Crib Goch (923m).
Llwybrau
Mae llwybr o Ben-y-Pass dros Garnedd Ugain i'r Wyddfa ar gefn cul y mynydd, a gellir gweld Glaslyn a Llyn Llydaw yn ogystal â Phen y Pas o'r mynydd. Beth bynnag, mae'n ddigon peryglus ar y grib am fod y gwynt yn gryf fel arfer. "Nid yw’n fynydd i’r dibrofiad", yn ôl Awdurdod y Parc Cenedlaethol.
Archaeoleg
Ym 1974 darganfuwyd Powlen yr Wyddfa, powlen efydd o'r Oes Haearn ar Grib Goch.
Y Grib Goch (cerdd)
Ysgrifennodd Thomas Rowland Hughes gerdd ynglŷn â'r grib. Mae'n annerch y darllenydd: "Gwaedda - " a thrwy hynny'n sylwi mor fach yw pobl o'u cymharu â mawredd y mynyddoedd.
Sïedn gwych
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. fulgens, sef enw'r rhywogaeth.
North Kansas City, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Sïedn gwych
Teulu
Mae'r sïedn gwych yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
North Kansas City, Missouri
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn North Kansas City, gan gynnwys:
Jane Nerée-Gautier
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Bordeaux, Ffrainc oedd Jane Nerée-Gautier (20 Tachwedd 1877 – 1948).
Ferguson, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Rayne Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rayne Township, gan gynnwys:
Gwobr John Tripp
Gwobr a roddir i'r enillydd yng Nghystadleuaeth John Tripp ac a drefnir gan yr Academi Gymreig am waith barddonol drwy gyfrwng y Saesneg yng Nghymru yw Gwobr John Tripp.
Melysor moel helmog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor moel helmog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion moel helmog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Philemon buceroides; yr enw Saesneg arno yw Timor helmeted friarbird. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. buceroides, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r melysor moel helmog yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Melysor moel Brass
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor moel Brass (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion moel Brass) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Philemon brassi; yr enw Saesneg arno yw Brass's friarbird. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. brassi, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.
Teulu
Mae'r melysor moel Brass yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Grain Valley, Missouri
Dinas yn, yn nhalaith Missouri, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Grain Valley, gan gynnwys:
Emma Amos
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America yw Emma Amos (16 Mawrth 1938).
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Reade Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Reade Township, gan gynnwys:
Marie Løkke
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Norwy oedd Marie Løkke (9 Ionawr 1877 – 29 Chwefror 1948).
Kamorzh
Mae Kamorzh (Ffrangeg: Camors) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: Morbihan), Llydaw. Mae'n ffinio gyda ac mae ganddi boblogaeth o tua.
Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
Poblogaeth
Population - Municipality code56031
Frieda Rutgers van der Loeff
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Brenhiniaeth yr Iseldiroedd oedd Frieda Rutgers van der Loeff (22 Mai 1877 – 21 Tachwedd 1948).
Bu farw yn Alkmaar ar 21 Tachwedd 1948.
Rhegen goed frongoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Rhegen goed frongoch (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: rhegennod coed brongoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eulabeornis axillaris; yr enw Saesneg arno yw Rufous-necked wood rail. Mae'n perthyn i deulu'r Rhegennod (Lladin: Rallidae) sydd yn urdd y Gruiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. axillaris, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r rhegen goed frongoch yn perthyn i deulu'r Rhegennod (Lladin: Rallidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Melysor moel Prydain Newydd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor moel Prydain Newydd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion moel Prydain Newydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Philemon cockerelli; yr enw Saesneg arno yw New Britain friarbird. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. cockerelli, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r melysor moel Prydain Newydd yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rhegen goed adeingoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Rhegen goed adeingoch (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: rhegennod coed adeingoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eulabeornis calopterus; yr enw Saesneg arno yw Red-winged wood rail. Mae'n perthyn i deulu'r Rhegennod (Lladin: Rallidae) sydd yn urdd y Gruiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. calopterus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r rhegen goed adeingoch yn perthyn i deulu'r Rhegennod (Lladin: Rallidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rhegen goed winau
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Rhegen goed winau (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: rhegennod coed gwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eulabeornis castaneoventris; yr enw Saesneg arno yw Chestnut-bellied rail. Mae'n perthyn i deulu'r Rhegennod (Lladin: Rallidae) sydd yn urdd y Gruiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn E. castaneoventris, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r rhegen goed winau yn perthyn i deulu'r Rhegennod (Lladin: Rallidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Dala dala
Cyn dyfodiad bysiau mini byddai gyrwyr yn defnyddio tryc gyda meinciau wedi eu rhoi fewn. Galwyd rhain yn chai maharagwe, ac roeddynt yn boblogaidd c. 1990.
Mae'r dala dala, fel y matatu, yn dilyn llwybr gydbyddiedig gan gasglu pobl ar hyd arhosfeydd ond bydd hefyd yn codi a gollwng pobl ar hyd y llwybr fel bo'r galw a'r lle. Bydd y dala dala yn dechrau ar ei daith pan fydd y bws yn llawn.
Fel gyda'r matatu, ceir gyrrwr a manamba ('gweithiwr ffatri' mewn Swahili) sy'n dicedwr ac yn rhedeg y gwasanaeth tacsi-fws. Bydd y manamba yn casglu a threfnu'r teithwyr ac yn curo ceiniog ar ei frest er mwyn arwyddo wrth y gyrrwr pryd i gychwyn a phryd i stopio.
Ers 2008 mae rhai dala dala yn cael eu gweinyddu'n gyhoeddus yn Dar es Salaam.
Enw
bawd|Daladala yn Unguja Mae'r gair dala dala yn ynganiad lleol o'r arian "dollar". Defnyddir y term thumni hefyd.
Helen Thomas
Ymgyrchydd heddwch o Gymraes oedd Helen Wyn Thomas (16 Awst 1966 – 5 Awst 1989). Cafodd ei lladd yng Ngwersyll Greenham pan yrrodd fan geffylau Heddlu Canolbarth Gorllewin Lloegr yn rhy agos ati fel roedd yn sefyll ar ochr y ffordd. Cymraes o Gastell Newydd Emlyn oedd hi a mynychodd Ysgol Gyfun Dyffryn Teifi. Roedd yn caru'r iaith a'i diwylliant.
Dala dala
Hanes
Datblygodd y dala dala fel tacsis anghyfreithiol yn ninas Dar es Salaam yn sgil tan-fuddsoddiad mewn gwasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus a thwf poblogaeth. Rhwng 1975 a 1983 (y flwyddyn cyfreithiolwyd y dala dala) lleihaodd nifer y bysiau yn y ddinas gan 36% tra ffrwydrodd y boblogaeth gan tua 80%. Yn 1983 caniatawyd i gwmni trafnidiaeth y llywodraeth i is-gontractio trafnidiaeth i gwmniau preifat, ond, achos y tariff uchel gwnaeth hyn prin ddim i gynyddu nifer y dala dala cyfreithiol.
Helen Thomas
Roedd merched y gwersyll wedi neulltio ardal dawel, i gofio Helen, lle gallai'r merched dreulio amser tawel a myfyrio. Daeth beiliaid Cyngor Dosbarth Newbury a dinistrio'r lle yn bwrpasol.
DeKalb County, Illinois
Sir yn nhalaith, yw .
Helen Thomas
Cofiant
Ganwyd Helen Wyn Thomas ar y 16eg o Awst 1966. Aeth hi i Brifysgol Cymru, Llanbed, a graddiodd mewn hanes. Wedi iddi raddio, symudodd i Gaerdydd, a chychwynnodd weithio i Women’s Aid yno, cyn ymddiddori yng Nghwersyll Heddwch Greenham Common. Roedd Helen Wyn Thomas yn ymgyrchydd heddwch o Gastell Newydd Emlyn.
Dala dala
Hanes
Yn sgil rhagor o ddiwygiadau yn yr 1990au hwyr, gwellodd prydlondeb gwasanaeth bysiau mini cyfreithiol. Rhwng 1991 a 1998 cynyddodd eu niferoedd gan 450%. Parhaodd y gwmnïau bysiau mini i weithredu ac yn 1998 amcangyfrifwyd bod bron hanner y dala dala yn gwmnïau preifat. Erbyn 1998 roedd y dala dala bron wedi goddiweddyd gwasnaeth gyhoeddus y llywodraeth gan, yn eu tro, dod ag arian tariff i goffrau'r wlad. Yn ystod y cyfnod yma, roedd rhwng 7,640 a 6,300 dala dala yn rhedeg ochr yn ochr gyda gwasaneth cyhoeddus y llywodraeth.
Gweler hefyd
Mae'r dala dala yn debyg i sawl system drafnidiaeth hunan-drefnus yn Affrica. Ceir rhai eraill tebyg:
DeKalb County, Illinois
Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
Helen Thomas
Cofiant
Ar ôl cau'r gwersyll, ym mis Medi 2000 penderfynwyd codi safle goffa a hanesyddol yno gan gynnwys Gardd Goffa Helen.
DeKalb County, Illinois
Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua. Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:
Helen Thomas
Cofiant
Yn 2010, cynhaliwyd gwasanaeth i’w chofáu yn Greenham Common. Yn 2011, gosodwyd mainc yng Nghastell Newydd Emlyn i’w chofáu. Ysgrifennodd Dafydd Iwan ei gân, ‘Can i Helen’ amdani.
Tro-tro
bawd|300px|Tro tro yn [[Accra.]] Yn Ghana a gwledydd cyfagos ceir tro tros fel ffurf boblogaidd o drafnidiaeth. Maent yn tacsi-fws neu bws mini preifat sy'n teithio ar hyd llwybr benodedig gan gychwyn unwaith mae'r cerbyd yn llawn.
Poblogrwydd
bawd|tro-tro, Awst 2017 Defnyddir y tro-tro gan oddeutu 70% o gymudwyr Ghana. Yn 2010 y tro-tro oedd y ffordd mwyaf poblogaidd i bobl deithio i'r gwaith ac i siopa. Ers 2008, mae bysiau mawr hefyd yn cynnid gwasanaeth trafnidiaeth cyhoeddus ym mhrifddinas Ghana, Accra. a caent eu defnyddio gan bobl o bob dosbarth cymdeithasol.
Rheoleiddio
Yn Ghana caiff y tro-tro eu trwyddedi gan y llywodraeth, ond mae'r diwydiant ei hun yn hunan-drwyddeig. Yn 2008 doedd dim awdurdod trafnidiaeth annibynnol yn Accra, Ghana.
Arlington, Georgia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Arlington, gan gynnwys:
Rice Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rice Township, gan gynnwys:
Melysor moel bach
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor moel bach (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion moel bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Philemon citreogularis; yr enw Saesneg arno yw Little friarbird. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. citreogularis, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.