cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Evans (Eglwysbach)
Cefndir
Derbyniodd addysg elfennol yn Ysgol Genedlaethol y pentref. Ysgolion a oedd yn cael eu rhedeg gan Eglwys Loegr oedd yr Ysgolion Cenedlaethol ac roedd David Owen, offeiriad y plwyf, yn awyddus i Evans aros ymlaen yn yr ysgol fel disgybl athro (sef athro dan hyfforddiant). I wneud hynny byddai'n rhaid iddo fod yn aelod o Eglwys Loegr. Roedd Evans eisoes wedi ymuno a'r Wesleaid, a heb awydd troi cefn ar ei enwad, ymadawodd a'r ysgol gan ddod yn fugail ar y fferm deuluol.
Gyrfa
Yn un ar bymtheg oed, pregethodd am y tro cyntaf i gynulleidfa o wyth yng Nghapel Garmon, ac yn fuan daeth yn bregethwr adnabyddus a phoblogaidd gyda'r cynulleidfaoedd lleol. Yng Nghyfarfod Taleithiol Llanfyllin 21 Mehefin, 1860 fe'i derbyniwyd fel ymgeisydd ar gyfer y weinidogaeth ond oherwydd iechyd bregus nid oedd modd iddo fynd ymlaen i goleg diwinyddol.
Dechreuodd ei yrfa yn Nhregele, Cylchdaith Amlwch fel gwas cylchdaith am flwyddyn ac yna fel gweinidog ar brawf. Ym 1863 ymadawodd Môn am yr Wyddgrug, lle cafodd ei ordeinio i'r weinidogaeth ym 1865. Y drefn i weinidogion Wesleaidd ar y pryd oedd symud cylchdaith (ardal gweinidogaeth) pob tair blynedd. Bu Evans yn gwasanaethu yng Nghylchdeithiau Lerpwl (1866 - 1869); Tregarth (1869 - 1872); Chester Street Lerpwl (1872 -1875); Shaw Street Lerpwl (1875 - 1878) Llundain (1878-1886); Bangor (1886-1889); Croesoswallt (1889 - 1890); a chylchdaith Saesneg Islington, Llundain (1890 - 1893). Bu hefyd ar deithiau pregethu hir yn yr Unol Daleithiau ym 1873 a 1887.
Ym 1884 etholwyd ef yn un o Gant Cyfreithiol y Gynhadledd Wesleaidd, sef cant o weinidogion blaenllaw oedd yn gyfrifol am lywodraethu'r enwad.
Ym 1895 daeth yn gadeirydd talaith De Cymru gyda chyfrifoldeb am arolygu holl gylchdeithiau'r ardal. Swydd debyg, o ran ei gyfrifoldeb, i un esgob yn Eglwys Loegr.
Yn ystod pedair blynedd olaf ei fywyd, trefnodd genhadaeth flaengar ym Morgannwg, a'i phencadlys ym Mhontypridd. Profodd y genhadaeth i fod mor lwyddiannus, gwnaed trefniadau i'w alluogi i'w gyfnewid ar gyfer swydd efengylwr peripatetig Cymru gyfan, ond roedd straen cenhadaeth Morgannwg yn rhy fawr a bu farw cyn gallu ymgymryd â'r swydd newydd.
Awdur
Yn ogystal â phregethu bu Evans hefyd yn awdur nifer o lyfrau ar bynciau crefydd. Tra'n weinidog yn Nhregarth cyhoeddodd ei lyfr cyntaf, sef "Ymchwiliad Roger Edwards i Ryddid yr Ewyllys" cyfieithiad o adolygiad Henry P Tappan A Review of Edwards's "Inquiry Into the Freedom of the Will." Cyhoeddodd bywgraffiad Cymraeg am sylfaenydd ei enwad John Wesley ei fywyd a'i Lafur a phedair cyfrol o gyfieithiadau o bregethau John Wesley. Cyhoeddwyd ei ddarlith daleithiol, Methiant Gwyddoniaeth Ddiweddar i gyfrif am ddechreuad pethau. Ym 1898, blwyddyn wedi ei farw cyhoeddwyd Pregethau a darlithiau John Evans. ''
Bu'n olygydd cylchgrawn "Y Winllan" (1878–9), ei waith ef oedd y rhan fwyaf o'r cylchgrawn "Y Fwyell" (1894-97), cylchgrawn Cenhadaeth Pontypridd a bu'n cyfrannu erthyglau i'r Eurgrawn.
Teulu
Priododd Evans ddwywaith: yn gyntaf, ym 1873, i Charlotte (bu farw 1884), merch John Pritchard o Lerpwl bu iddynt dwy ferch. Ym 1886 priododd ei ail wraig Clara Kate, merch James Richardson o Duke Street, Manchester Square, Llundain, bu iddynt bedwar plentyn.
Marwolaeth
Pregethodd Evans ei bregeth olaf yn y Tabernacl, Capel Annibynwyr Treharris, ar nos Iau, 20 Hydref, 1897. Aeth i Lerpwl y Sadwrn canlynol ar gyfer cyfarfod pregethu Eglwys Shaw Street, ond bu farw'r noson honno o drawiad y galon yn 57 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym mynwent Anfield, Lerpwl.
Gofod tebygolrwydd
bawd|Mae gofod tebygolrwydd yn modelu proses y byd real, gan gynnwys ffurfiau ar hap. Mewn damcaniaeth tebygolrwydd, mae gofod tebygolrwydd neu driawd tebygolrwydd sef, yn lluniad mathemategol sy'n modelu proses y byd real (neu "arbrawf") gan gynnwys ffurfiau ar hap.
Caiff gofod tebygolrwydd ei lunio ar gyfer sefyllfa neu arbrawf benodol, a phob tro y gwneir hyn, pob tro y cyfyd sefyllfa o'r fath, yna yr un yw'r tebygrwydd a'r canlyniadau tebygol.
Mae'n cynnwys tair elfen:
Yn y cyd-destun hwn, mae'r 'canlyniad' yn golygu gweithredu'r model un waith yn unig. Gan nad oes fawr o bwrpas ymarferol i ganlyniadau unigol fel hyn, fel arfer grwpir digwyddiadau mwy cymhleth, sef σ-algebra \mathcal{F}. Mae'n angenrheidiol nodi y tebygolrwydd i bob ddigwyddiad ddigwydd; gwneir hyn gan ddefnyddio ffwythiant a elwir yn "fesuiad o'r tebygolrwydd", P.
Cyn gynted ag y mae'r gofod tebygolrwydd wedi'i sefydlu, yna tybir fod "trefn natur" yn dod i rym ac yn dewis un canlyniad, \omega, o ofod y sampl \Omega. Mae pob digwyddiad o fewn \mathcal{F} sy'n cynnwys y canlyniadau a ddewisiwyd \mathcal{F} yn cael eu disgrifio fel petaent wedi digwydd, go-iawn. Mae'r detholiad a wnaed gan natur yn cael ei wneud mewn modd, fel pe bai'r arbrawf yn cael ei hail-wneud nifer anfeidraidd o weithiau, byddai amlder cymharol y digwyddiadau'n cyd-fynd gyda'r tebygolrwydd a ragwelwyd gan y ffwythiant P.
Cyflwynodd y mathemategydd Rwsiaidd Andrey Kolmogorov y syniad o ofod tebygolrwydd, a nifer o wirebau tebygolrwydd eraill, a hynny yn y 1930au. Erbyn heddiw, goddiweddwyd y syniadau hyn parthed gwirebau.
Rhagfynegiad
bawd|[[Cirrocumulus|Cwmwl Cirrocumulus, neu 'Awyr dywod'), sy'n arwydd pendant, yn ôl yr hen bobl, y daw glaw ymhen diwrnod neu ddau.]] Yn gyffredinol, ar lafar gwlad, gall rhagfynegi olygu rhagweld digwyddiad arbennig megis diffyg ar yr haul; mewn mathemateg, fodd bynnag, mae'n ymwneud â thebygolrwydd, a'i ddiffiniad yn fwy gwyddonol e.e. rhagfynegi'r tebygolrwydd ei bod am lawio ar ddiwrnod y Cadeirio yn yr Eisteddfod.
Mewn barddoniaeth
Corff o gerddi Cymraeg traddodiadol sy'n darogan dyfodol y Brythoniaid/Cymry ac yn eu hatgoffa o'u gorffennol yw'r 'Canu Darogan', a elwir hefyd yn Ganu Brud neu'r Brudiau. Gorwedd gwreiddiau'r canu arbennig hwn yn ôl ym myd y Celtiaid. Blodeuodd y traddodiad yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol, yn enwedig gyda dyfodiad y Normaniaid ac yn y cyfnod ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru hyd at gyfnod Owain Glyndŵr ac ymgyrch Harri Tudur. Y ffigwr canolog yn y traddodiad oedd y Mab Darogan, a fyddai'n dychwelyd i waredu'r Cymry a gyrru'r Saeson allan o Ynys Brydain. Yr enw arferol ar y beirdd darogan yw 'daroganwyr' neu 'frudwyr'. Mae'r rhan fwyaf o'r cerddi darogan yn waith beirdd di-enw a ddadogir ar Myrddin a Taliesin ac eraill, ond ceir nifer o gerddi gan feirdd wrth eu crefft hefyd, o gyfnod Beirdd yr Uchelwyr.
Ceir yr enghraifft fwyaf adnabyddus, efallai, yn y gân darogan a adweinir fel 'Yr Awdl Fraith'. Roedd y gerdd honno, a dadogir ar y bardd Taliesin, ymhlith y mwyaf poblogaidd o'r brudiau yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Yn ail ran y gerdd sonnir am y Saeson yn meddianu'r tir a'r Brythoniaid yn ffoi i'r gorllewin:
Y tywydd
Math o ragfynegi yw rhagweld y tywydd, fel a geir heddiw ar y teledu. Mae'r grefft o wneud hyn yn llawer hŷn na'r oes dechnolegol hon, fodd bynnag, fel y gwelir mewn dyddiaduron amgylcheddol Cymreig, a oedd yn gymorth i'r ffermwr gofio digwyddiadau megis pa ddiwrnod y cafwyd rhew neu eira cynta'r flwyddyn. Er mwyn helpu'r cof, trowyd llawer o'r rhain yn ddywediadau bachog e.e. "Awyr draeth, glaw drannoeth" (a gofnodwyd gyntaf yn Llanfair Mathafarn Eithaf) sy'n golygu: os yw'r cymylau'n edrych fel tywod ar draeth (ar ffurf sgwigl tonnog) yna fe ddaw glaw y diwrnod wedyn.
Mewn mathemateg
Er fod rhagweld digwyddiadau yn y dyfodol yn ansicr, fe'i defnyddir oddi fewn i ystadegaeth i gynorthwyo'r broses o gynllunio, a hynny mewn modd ymarferol. Mewn mathemateg, defnyddir y term rhagfynegi yn hyrach na'r termau uchod. Mae'n rhan o ystadegaeth gasgliadol, ac un o'r adrannau oddi fewn i'r maes hwnnw yw "rhagfynegi casgliadol" (predictive inference), ond defnyddir rhagfynegi yn ehangach na hyn odi fewn i ystadegaeth gasgliadol. Pan fo amser yn chwarae rhan yn y broses ystadegol o ddod i gasgliad, yna fe'i gelwir yn forcasting (dim term Cymraeg).
Mewn gwyddoniaeth
Mae rhagfynegi, i'r gwyddonydd, fel arfer, yn ymwneud â maint, a "beth ddigwyddith os newidir yr amodau...?"
Mae'n anodd iawn rhagfynegi'n gywir ar adegau e.e. twf poblogaeth, trychinebau naturiol fel daeargrynfeydd, pandemics neu swnamis. Mae eraill yn haws: cylchoedd solar, ymweliad comed, machlud y lloer ayb.
Mae gwyddoniaeth yn hwyluso'r gwaith o ragfynegi'n gywir. Wrth i ddamcaniaethau newydd cant yn aml eu gwrthbrofi gan realaeth e.e. mae rhagfynegi strwythur grisial ar lefel atomig yn sialens enfawr (2019).
Baner Gaiana
bawd| 1:2 Baner forol Gaiana, cymesuredd, 2:1 bawd|Baner Gaiana mewn parêd Caribî, [[Toronto]] Bu baner Gaiana (Guyana) yn faner swyddogol y wlad yma yn Ne America ers mis Mai 1966 pan ddaeth y wlad yn annibynnol oddi ar y Deyrnas Unedig. Y llysenw ar y faner yw The Golden Arrowhead.
Dyluniwyd y faner gan Whitney Smith, fecsolegydd o America. Roedd ei gynllun yn wreiddiol heb y ffinio du a gwyn a ychwanegwyd yn hwyrach ar awgrymiad y College of Arms, corff herodraeth Lloegr. Gwnaethpwyd hyn er mwyn cydymffurfio â Rheol Tintur sy'n nodi bod "lliw ar liw" (yn achos saeth werdd ar gefndir goch yn achos y dyluniad wreiddiol, yn anodd ei weld a'i adnabod o bellter. Cymesuredd y faner yw 3:5.
Symboliaeth
Mae symboliaeth i'r lliwiau:
Baneri eraill
Ceir baneri ar gyfer wahanol wasanaethau sifil a lluoedd arfog Gaiana. Maent yn aml yn dilyn traddodiad banereg Brydeinig.
Cyn-faneri
Fel rhan o Ymerodraeth Prydain, roedd y faner a ddefnyddiwyd i gynrychioli Gaiana yr un cynllun bras â threfediaethau eraill yr ymeroedraeth - llain las, gyda baner Jac yr Undeb yn y canton ac arfbais Gaiana mewn cylch ar ochr canol dde y faner. Defnyddiwyd fersiwn goch answyddogol ar y môr (gan ddynwared lliman goch, 'Red Ensign' Prydain). Lansiwyd y faner gyntaf yma yn 1875 gan addasu yn 1906 ac 1955. Fel gydag holl baneri yn y traddodiad Brydeinig, y cymesuredd oedd 1:2. Lluniwyd hefyd faner answyddogol ar gyfer Gweriniaeth Gaiana rhwng 1997-1904.
Baner yr Ariannin
250px|de|Baner yr Ariannin bawd|Baner hiraf y byd, gorymdaith sifig ar 'Ddiwrnod y Faner', (20 Meh.) 2006, yn Rosario Mabwysiadwyd baner yr Ariannin yn ôl y gyfraith ar 27 Chwefror 1812. Mae'r faner yn cynnwys tri band llorweddol o faint cyfartal. Mae'r ddau fand allanol yn las ac mae'r un canolog yn wyn, gyda'r Sol de Mayo (haul mis Mai) yn y canol. Bu sawl man addasiad i'r faner yn ystod ei hoes fel baner genedlaethol yr Ariannin.
Y cymesuredd swyddogol yw 5:8 neu 9:14
Hanes
Crëwyd y faner gan Manuel Belgrano, yn unol â chreu cocâd yr Ariannin, ac fe'i codwyd gyntaf yn ninas Rosario ar 27 Chwefror 27 1812, yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Ariannin. Adeiladwyd Cofeb y Faner Genedlaethol yn ddiweddarach ar y safle. Ni gymeradwywyd y cynllun gan y Triumvirate Cyntaf, ond yn Asamblea del Año XIII (Cynhadledd yn 1813 i drafod dyfodol Gweriniaeth Rio de la Plata, taleithiau Wrwgwai a rhannau o'r Ariannin a Bolifia oedd wedi gwrthryfel o lywodraeth Sbaen) cytunwyd i'w chanitau fel baner rhyfel. Bu'n rhaid aros nes Cyngres Tucumán iddo ddod yn faner genedlaethol yn 1816. Ychwanegwyd haul melyn Mai i'r ganol yn 1818.
Sol de Mayo
Yng nghanol y band gwyn mae arwyddlun o'r Haul (Sol de Mayo, symbol o ddwyfrydedd brodorol) a greodd, yn ôl traddodiad, yn 1812 gan y teulu deallusol, diweddarach, Manuel Belgrano (mab a anwyd yn Liguria Unglia, y cyfenw cyflawn yw Belgrano-Peri) a ysbrydolwyd gan edrych tuag at yr awyr tra oedd ar lan afon Paraná yn llifo, lle mae dinas bresennol Rosario yn sefyll.
Mae arwyddlun yr haul yn eicon bwysig i'r Arianninwyr, ac ymddangosodd hefyd ar fersiynau blaenorol y faner.
Bandera de Ornato
Yn ogystal â'r faner swyddogol (Bandera Oficial de Ceremonia) gyda'r Sol de Mayo, ceir hefyd faner sifil heb yr haul. Enw'r faner yma yw'r Bandera de Ornato (baner ornate??) sydd yr un cynllun ond heb yr haul. Fe'i hystyrir hefyd yn faner swyddogol ac yn gwbl gynrychioliadol o'r genedl.
Dylanwad ar Faneri Eraill America Ladin
bawd|200px|Baner 'Taleithiau Unedig Canol America' bawd|200px|Baner Periw (1822) Defnyddiodd y privateer Louis-Michel Aury faner yr Ariannin fel model ar gyfer ei faner glas-gwyn-glas at wladwriaeth annibynnol canolbarth America a grewyd yn 1818 yn Isla de Providencia, ynys oddi ar arfordir Nicaragua. Bodolodd y wladwriaeth yma nes tua 1821 cyn i wlad newydd Gran Colombia (Columbia Fawr) gymryd rheolaeth o'r ynysoedd. Ychydig yn hwyrach yn 1823 defnyddiwyd y faner yma unwaith eto fel model ar gyfer baner Taleithiau Unedig Canol America,  sef, cyd-ffederasiwn o wladwriaethau cyfredol Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua a Costa Rica yng Nghanolbarth America, a fodolodd rhwng 1823 ac 1838. Ond wedi dadfeiliad yr Undeb yma, daeth y pum talaith yn wladwriaethau annibynnol arwahân. Serch hynny, hyd heddiw mae pob un o'r cyn-daleithiau unedig yma, heblaw Costa Rica, yn chwifio baner glas-gwyn-glas streipiog. Mae gan Faner Costa Rica streipen goch wedi yn gorwedd ar yr un wen, er mwyn cynnwys lliwiau Baner Ffrainc.
Bu i faner yr Ariannin hefyd ysbrydoli baner gyfredol Wrwgwái a Paraguay a hefyd dyluniad baner Periw ar un adeg.
Baner Ariannin a Chymru
bawd|Baner answyddogol Cymry'r Wladfa Chwifir baner answyddogol i gynrychioli cymuned Y Wladfa. Mae'r dyluniad yma yn cynnwys ffurf triband baner yr Ariannin ond gyda draig goch Gymreig baner Cymru yn hytrach nag haul Mai. Caiff y faner ei chwifio yn yr Ariannin a gan Gymru sy'n ymweld, megis mewn gêm rygbi rhwng yr Tîm rygbi cenedlaethol yr Ariannin a Tîm rygbi cenedlaethol Cymru ym Mehefin 2018.
Lliwiau
Er bod y dimensiynau a'r cyfrannau wedi'u diffinio'n dda bob amser (hyd yn oed gyda dimensiynau swyddogol: 0.9 × 1.4 metr, gyda'r bandiau lliw 30 cm yr un), mae lliwiau baner yr Ariannin yn aml yn destun dadl gan na bu benderfyniad manwl na thestun deddfwriaethol arni. Fodd bynnag, mae yna ddywediad poblogaidd iawn, sydd wedi'i ddryslyd â realiti, o leiaf ymhlith trigolion Buenos Aires. Dywedir bod gwir darddiad lliwiau baner Ariannin yn deillio o liwiau dillad y fam Iesu, y Madonna, yn ei delwedd draddodiadol sef, dwy lain glas golau a gwyn.
Mae'r deddfwr bob amser wedi diffinio y bandiau llorweddol, a oedd yn y dosbarthiad "Pantone" yn cyfateb i'r samplau hyn bob amser yn unig i ddiffinio gwyn a chelestial:
Jig-so
bawd|300px|Darnau jig-so Pos sy'n cael ei ddatrys trwy osod a chysylltu darnau, fel arfer o feintiau neu siapiau amrywiol, yn y mannau cywir yw jig-so neu bos jig-so. Fel arfer, mae gan bob darn ran fach o'r darlun arno; unwaith mae'r jig-so wedi'i gwblhau, mae'n rhoi'r darlun llawn. Mae rhai mathau mwy cymhleth wedi'u cynhyrchu a'u gwerthu - rhai cronellog neu rai sy'n dangostwyll llygaid.
Hafaliad differol
Mewn mathemateg bur, astudir hafaliadau differol o sawl perspectif gwahanol, ond yn bwysicach na'r un, o berspectif datrusiadau - y set o ffwythiannau sy'n bodloni'r hafaliad. Dim ond yr hafaliad differol symlaf un all gael ei ddatrus gan fformiwlâu penodol; fodd bynnag, gellir canfod rhai o briodweddau datrusiadau hafaliad differol arbennig heb ganfod eu hunion ffurf.
Jig-so
Byddai'r posau jig-so cyntaf yn cael eu creu trwy baentio llun ar ddarn o bren gwastad ac yna'r dorri'n ddarnau bach gyda herclif. Yr enw Saesneg ar y math hwnnw o lif, 'jig-saw', roddodd yr enw i'r math hwn o bos. John Spilsbury, ycartograffydd ac ysgythrwr o Lundain sy'n cael ei gydnabod am droi'r jig-so yn gynnyrch masnachol, a hynny o gwmpas y flwyddyn 1760. O gardfwrdd mae'r rhan fwyaf o bosau jig-so yn cael eu creu erbyn hyn.
Hafaliad differol
Os nad oes mynegiad caeedig ar gael ar gyfer y datrusiad, gellir brasamcanu'r rhif drwy ddefnyddio cyfrifiaduron. Mae theori systemau dynamig yn rhoi'r pwyslais ar ddadansoddiadau o ansawdd y systemau hyn, drwy hafaliadau differol; ar y llaw arall, datblygwyd sawl dull rhifyddol, er mwyn cafod atebion, a hynny'n eitha cywir.
Jig-so
Mae'r mathau nodweddiadol o ddarluniau sy'n destun jig-so yn cynnwys golygfeydd o fyd natur, adeiladau, a dyluniadau ailadroddus. Mae cestyll a mynyddoedd yn ddau destun traddodiadol. Er hynny, gall unrhyw fath o ddarlun gael ei ddefnyddio i greu jog-so; mae rhai cwmniau yn cynnig troi ffotograffau personol yn bosau jig-so. Gall posau sydd wedi'u cwblhau gael eu gludo i rhywbeth a'u troi yn addurn neu eu fframio i'w harddangos.
Gellir hefyd brynu offer pwrpasol er mwyn storio neu hwyluso'r dasg o gyflawni pos jig-so, gan gynnwys byrddau, fframiau a matiau sy'n rolio.
Silindr ffonograff
bawd|Silindr ffonograff Edison, tua 1904 Silindrau ffonograff yw'r cyfrwng masnachol cynharaf ar gyfer recordio ac atgynhyrchu sain. Roedden nhw'n cael ei hadnabod fel "recordiau" pan oeddynt ar eu mwyaf poblogaidd (c. 1896–1915). Roedd gan y gwrthrychau silindrig hyn recordiad wedi'i ysgythru ar eu wyneb allanol, a oedd yn cael ei ail-gynhyrchu wrth eu chwarae ar ffonograff silindr mecanyddol. Pan ddyfeisiodd Thomas Edison y ffonograff yn 1877, roedd ei recordiadau cyntaf sain y gellid ei adnabod ar ffoil tin oedd wedi'i rwymo o amgylch silindr metal. Nid oedd ffoil yn gyfrwng ymarferol at ddibenion masnachol nac artistig, felly symudodd Edison ymlaen i ganolbwyntio ar olau trydanol a gadael i eraill ganolbwyntio ar dechnoleg sain.
Boutonnière
bawd|Boutonnière wedi'i wisgo ar llabed tucsedo. Addurn blodeuol, fel arfer blodyn neu flaguryn unigol, sy'n cael ei wisgo ar llabed tucsedo neu siaced siwt yw boutonnière (Ffrangeg: [butɔnjɛʁ]; Saesneg: 'buttonhole').
Silindr ffonograff
Ar ôl saith mlynedd o ymchwil ac arbrofi yn Labordy Volta, cyflwynodd Charles Sumner Tainter, Alexander Graham Bell a Chichester Bell gwyr fel cyfrwng recordio ac ysgythru, yn hytrach na rhicio fel dull recordio. Yn 1887, profwyd eu system "Graphophone" gan ohebyddion swyddogol Cyngres yr UDA, a chynhyrchwyd unedau masnachol yn ddiweddarach gan y Dictaphone Corporation. Dechreuodd Edison weithio ar y ffonograff eto wedi i'w gynrychiolwyr ddangos y system hon iddo. Dewisodd silindr cwyr trwchus, can bod modd ei lyfnhau eto i'w ailddefnyddio. Trowyd y "Graphophone" a'r "Perfected Phonograph" gan Edison eu troi'n fasnachol yn 1888. Arwyddwyd cytundeb i rannu'r patent a chafodd silindrau cwyr Edison eu dewis o'r ddau fel fformat cyfnewidiadwy.
Boutonnière
Mae boutonnières bellach yn cael eu gwisgo fel arfer ar achlysuron arbennig, yn arbennig pan y disgwylir gwisg ffurfiol, fel angladdau neu briodasau.
Yn draddiadol, byddai boutonnière yn cael ei wthio trwy dwll botwm yn y llabed (ar y chwith, yr un ochr â'r hances boced) a'r goes yn cael ei dal yn ei lle gan ddolen ar gefn y llabed. Dylai calycs y blodyn, os ydynt yn amlwg fel ar garnasiwn, gael eu gwthio yr holl ffordd i mewn i'r twll a'i ddal yn dynn a gwastad yn erbyn y llabed. Felly dylai'r twll fod o leiaf 1⅛" o hyd er mwyn rhoi digon o le ar gyfer calycs y blodyn. Fel arall, ni fydd y calycs yn ffitio i mewn i'r twll a bydd pen y blodyn yn hongian yn rhydd ac yn symud yn y gwynt. Os nad oes dolen ar y llabed, neu dwll sy'n addas, defnyddir pin i ddal y boutonnière yn ei lle.
Silindr ffonograff
Roedd y silindrau safonol tua 4 modfedd (10 cm) o hyd, 2¼ modfedd (5.7 cm) mewn diamedr, ac yn chwarae tua 2 funud (120 eiliad) o gerddoriaeth neu sain arall. Gwella wnaeth ansawdd y silindrau gydag amser, on erbyn y 1910au, daeth recordiau disg yn fwy poblogaidd a chymryd lle'r silindrau fel y prif gyfrwng masnachol ar gyfer sain.
Hafaliad differol
Hanes
Daeth hafaliadau differol i fodolaeth am y tro cyntaf pan ddatblywyd calcwlws gan Leibniz ac Newton. Ym Mhennod 2 o Methodus fluxionum et Serierum Infinitarum mae Newton yn rhestru tri math o hafaliadau differol:
Yn 1695, cynigiodd Jacob Bernoulli yr hyn a elwir heddiw yn "hafaliad differol Bernoulli". Mae'r hafaliad hwn yn un cyffredin, a ellir ei nodi yn y ffurf ganlynol:
Y flwyddyn ganlynol, canfyddodd Leibniz ddatrusiadau drwy ei symlhau.
Dros amser, astudiwyd problem llinyn yn dirgrynnu, megis tant offeryn cerdd gan Jean le Rond d'Alembert, Leonhard Euler, Daniel Bernoulli, a Joseph-Louis Lagrange. Ym 1746, darganfu d'Alembert hafaliad tonnau un dimensiwn, ac ymhen deng mlynedd darganfu Euler hafaliad tonnau tri dimensiwn.
I Cain't Say No
Mae I Cain't Say No yn gân o'r sioe gerdd Oklahoma! ar ffilm o'r un enw a ysgrifennwyd gan y cyfansoddwr Richard Rodgers a'r libretydd Oscar Hammerstein II.
Cyd-destun
Yn y gân, mae Ado Annie Carnes yn disgrifio ei deffroad rhywiol (er ei fod yn nhermau hynod mwytheiriol) a'r trafferthion a ddaw yn ei sgil. Mae gan, Ado Annie, un o'r ddwy brif gymeriad benywaidd, dau gariadfab, y gwerthwr teithiol o Bersia, Ali Hakim a'r cowboi Will Parker, sydd newydd ddychwelyd o daith i Ddinas Kansas. Yn y gan mae Ado Annie yn disgrifio i'w ffrind, Laurey, y sylw y mae hi wedi derbyn gan ddynion "ers iddi lenwi" ac yn egluro ei anallu i ddweud "na" i'w diddordebau a sylwadau cariadus.
Hafaliad differol
Hanes
Datblygwyd hafaliad Euler-Lagrange yn y 1750au gan Euler a Lagrange mewn cysylltiad â'u hastudiaethau o'r broblem tautochrone. Dyma'r broblem o bennu cromlin y bydd gronyn a phwysau (weighted particle) yn cwympo i bwynt sefydlog a hynny mewn cyfnod penodol o amser hefyd, yn annibynnol ar y man cychwyn. Datrysodd Lagrange y broblem hon ym 1755 ac anfonodd yr ateb i Euler. Datblygodd y ddau ddull Lagrange ymhellach a'i gymhwyso i fecaneg, a arweiniodd at lunio mecaneg Lagrangian.
I Cain't Say No
Cyd-destun
Geiriau enghreifftiol:
Gweler hefyd
Y gân All Er Nuthin', tua diwedd y sioe pan mae Will yn mynnu addewid o ffyddlondeb gan Annie, ac yn addo bod yn ffyddlon iddi hi.
Dolenni allanol
Fideo YouTube o [[Celeste Holm] yn canu I Cain't Say No]
Hafaliad differol
Enghraifft
Mewn mecaneg glasurol, disgrifir cynnig corff yn ôl ei safle a'i gyflymder wrth i'r gwerth amser amrywio. MaeDeddfau mudiant Newton yn caniatáu i'r newidynnau hyn gael eu mynegi'n ddeinamig (o ystyried y safle, y cyflymder, y cyflymiad a'r grymoedd amrywiol sy'n gweithredu ar y corff) fel hafaliad differolol ar gyfer safle anhysbys y corff fel ffwythiant amser.
Enghraifft o fodelu problem yn y byd go-iawn gan ddefnyddio hafaliadau differol yw pennu cyflymder (velocity) pêl yn cwympo trwy'r awyr, gan ystyried disgyrchiant a gwrthiant aer yn unig. Cyflymiad y bêl tuag at y ddaear yw'r cyflymiad oherwydd disgyrchiant minws arafiad gwrthiant aer yn ei erbyn. Ystyrir bod disgyrchiant yn gyson, a gellir modelu gwrthiant aer fel cyfrannedd â chyflymder y bêl. Mae hyn yn golygu bod cyflymiad y bêl, sy'n ddeilliad o'i chyflymder, yn dibynnu ar y cyflymder (ac mae'r cyflymder yn dibynnu ar amser). Mae dod o hyd i'r cyflymder fel ffwythiant amser yn golygu datrys hafaliad differol a gwirio ei ddilysrwydd.
Mathau
Gellir rhannu hafaliadau differol yn sawl math. Ar wahân i ddisgrifio priodweddau'r hafaliad ei hun, gall y dosbarthiadau hyn o hafaliadau differol helpu ddewis y dull o ddatrys. Mae'r gwahaniaethau a ddefnyddir yn gyffredin yn cynnwys a yw'r hafaliad yn gyffredin neu'n rhannol, yn llinol neu'n aflinol, ac yn homogenaidd neu'n heterogenaidd. Mae'r rhestr hon ymhell o fod yn gynhwysfawr a chewir llawer o briodweddau ac is-ddosbarthiadau hafaliadau differol eraill a all fod yn ddefnyddiol iawn mewn cyd-destunau penodol.
Hafaliadau differol cyffredin
Hafaliad differol cyffredin (ordinary differential equation; ODE) yw hafaliad sy'n cynnwys ffwythiant anhysbys o un newidyn real neu gymhlyg x, ei ddeilliadau, a rhai o ffwythiannau penodol x. Yn gyffredinol, cynrychiolir y ffwythiant anhysbys gan newidyn (a ddynodir yn aml y), sydd, felly, yn dibynnu ar x. Felly gelwir x yn aml yn newidyn annibynnol yr hafaliad. Defnyddir y term "cyffredin" mewn cyferbyniad â'r term hafaliad differol rhannol, a all fod mewn perthynas â mwy nag un newidyn annibynnol.
Hafaliadau differol llinol yw'r hafaliadau differol sy'n llinol yn y ffwythiant anhysbys a'i deilliadau. Mae eu theori wedi'i datblygu'n dda, ac mewn llawer o achosion gall rhywun fynegi eu datrysiadau yn nhermau integrynnau.
Mae'r rhan fwyaf o ODEs y deuir ar eu traws mewn ffiseg yn llinol. Felly, gellir diffinio'r rhan fwyaf o ffwythiannau arbennig fel datrysiadau hafaliadau differol llinol (gweler ffwythiant Holonomig).
Gan na ellir mynegi datrysiadau hafaliad differol trwy fynegiant ffurf gaeedig, defnyddir dulliau rhifiadol yn gyffredin ar gyfer datrys hafaliadau differol ar gyfrifiadur.
Hafaliadau differol rhannol
Mae hafaliad differol rhannol (partial differential equation; PDE) yn hafaliad differol sy'n cynnwys ffwythiannau aml-newidyn anhysbys a'u deilliadau rhannol. (Mae hyn yn wahanol i hafaliadau differol cyffredin, sy'n delio â ffwythiannau newidyn sengl a'u deilliadau.) Defnyddir PDEs i lunio problemau sy'n cynnwys ffwythiannau sawl newidyn, ac maent naill ai'n cael eu datrys ar ffurf gaeedig, neu'n cael eu defnyddio i greu model cyfrifiadurol perthnasol.
Gellir defnyddio PDEs i ddisgrifio amrywiaeth eang o ffenomenau mewn natur fel sain, gwres, electrostatics, electrodynameg, llif hylif, hydwythedd, neu fecaneg cwantwm. Gellir ffurfioli'r ffenomenau corfforol hyn sy'n ymddangos yn wahanol yn yr un modd o ran PDEs. Yn yr un modd ag y mae hafaliadau differol cyffredin yn aml yn modelu systemau deinamig un dimensiwn, mae hafaliadau differol rhannol yn aml yn modelu systemau amlddimensiwn. Mae hafaliadau differol rhannol stochastig yn cyffredinoli hafaliadau differol rhannol ar gyfer modelu hap.
Hafaliadau differol aflinol
Mae hafaliad differol aflinol yn hafaliad differol nad yw'n hafaliad llinol yn y ffwythiant anhysbys a'i ddeilliadau (nid ystyrir llinoledd neu aflinoledd yn nadleuon y ffwythiant yma). Ychydig iawn o ddulliau sydd ar gael i ddatrys hafaliadau differol aflinol yn union; mae'r rhai sy'n hysbys fel arfer yn dibynnu ar y fod gan yr hafaliad gymesureddau penodol. Gall hafaliadau differol aflinol arddangos ymddygiad cymhleth iawn dros gyfnodau amser estynedig, sy'n nodweddiadol o anhrefn. Mae hyd yn oed cwestiynau sylfaenolol am fodolaeth, unigrywiaeth, ac estynadwyedd atebion ar gyfer hafaliadau differol aflinol ar gyfer PDEs aflinol yn broblemau caled ac ystyrir bod eu datrys mewn achosion arbennig yn ddatblygiad sylweddol yn y ddamcaniaeth fathemategol (cf. Navier–Stokes existence and smoothness). Fodd bynnag, os yw'r hafaliad differolol yn gynrychiolaeth wedi'i llunio'n gywir o broses gorfforol ystyrlon, yna disgwylir iddo gael datrysiad.
Mae hafaliadau differol llinol yn aml yn ymddangos fel brasamcan i hafaliadau aflinol. Dim ond o dan amodau cyfyngedig y mae'r brasamcanion hyn yn ddilys. Er enghraifft, mae hafaliad yr osgiladur harmonig yn frasamcan i'r hafaliad pendil aflinol sy'n ddilys ar gyfer osgiliadau osgled bach (small amplitude oscillations).
Trefn yr hafaliadau
Disgrifir hafaliadau differol yn ôl eu trefn, a bennir gan y term sydd a'r deilliadau uchaf. Hafaliad differol gorchymyn cyntaf yw hafaliad sy'n cynnwys deilliadau cyntaf yn unig, hafaliad differol o'r ail-orchymyn yw hafaliad sy'n cynnwys yr ail ddeilliad, ac ati. Mae gan hafaliadau differol sy'n disgrifio ffenomenau naturiol bron bob amser ddeilliadau gorchymyn cyntaf ac ail ynddynt, ond mae rhai eithriadau, fel yr hafaliad ffilm denau, sy'n hafaliad differol rhannol o'r pedwerydd gorchymyn.
Enghreifftiau
Yn y grŵp nesaf o enghreifftiau, mae'r swyddogaeth anhysbys u yn dibynnu ar ddau newidyn x a t neu x ac y.
Cymhwyso
Mae astudio hafaliadau differol yn faes eang mewn mathemateg bur a chymhwysol, ffiseg a pheirianneg. Mae'r holl ddisgyblaethau hyn yn ymwneud â phriodweddau hafaliadau differol o wahanol fathau. Mae mathemateg bur yn canolbwyntio ar fodolaeth a datrysiadau unigryw, tra bod mathemateg gymhwysol yn pwysleisio cyfiawnhad trwyadl y dulliau ar gyfer brasamcanu atebion. Chwaraea hafaliadau differol ran bwysig wrth fodelu bron pob proses ffisegol, technegol neu fiolegol, o fudiant nefol, i ddylunio pontydd, i ryngweithio rhwng niwronau ayb. Efallai na fydd hafaliadau differol fel y rhai a ddefnyddir i ddatrys problemau bywyd go iawn o reidrwydd yn ac nad oes ganddynt atebion ffurf gaeedig. Yn hytrach, gellir brasamcanu atebion trwy ddefnyddio dulliau rhifiadol.
Gellir llunio llawer o ddeddfau sylfaenol ffiseg a chemeg fel hafaliadau differol. Mewn bioleg ac economeg, defnyddir hafaliadau differol i fodelu ymddygiad systemau cymhleth. Datblygodd theori fathemategol hafaliadau differol yn gyntaf ynghyd â'r gwyddorau lle'r oedd yr hafaliadau wedi tarddu a lle roedd y canlyniadau'n berthnasol. Fodd bynnag, gall problemau amrywiol, weithiau'n tarddu o feysydd gwyddonol eithaf gwahanol, arwain at hafaliadau differol sydd yn union yr un fath. Pryd bynnag y bydd hyn yn digwydd, gellir ystyried theori fathemategol y tu ôl i'r hafaliadau fel egwyddor sy'n uno y tu ôl i ffenomenau amrywiol.
Mae nifer yr hafaliadau differol sydd wedi derbyn enw, mewn amrywiol feysydd gwyddonol yn dyst o bwysigrwydd y pwnc.
Meddalwedd
Gall rhai mathau o feddalwedd meddal CAS (computer algebra system) ddatrys hafaliadau differol. Mae'n werth sôn am y nwyddau meddal CAS hyn a'u gorchmynion:
Dameg
Stori fer alegorïaidd ac iddi bwrpas addysgol neu foesol yw dameg. Fel rheol, bodau dynol ydy cymeriadau dameg; gelwir stori debyg sydd yn cynnwys anifeiliaid neu fodau eraill yn gymeriadau dynweddol yn ffabl. Nod y ddameg yw llunio cydweddiad rhwng esiampl o ymddygiad dynol ac ymddygiad y ddynolryw yn gyffredinol. Gellir olrhain y ddameg yn ôl i draddodiadau llên lafar cynllythrennog fel modd o drosglwyddo doethineb y werin o oes i oes.
Geirdarddiad
Talfyriad o "adameg" yw'r gair dameg. Ceir enghreifftiau o "adameg" yng ngwaith Beirdd yr Uchelwyr yn y 14g a'r 15g. Ansicr yw bôn ieithyddol y gair, er ei fod yn bosib ei fod yn rhannu'r un gwreiddyn Celteg â "gofeg", sef *meigh- neu meik- sy'n golygu disgleirio neu belydru.
Llenyddiaeth Roeg-Rufeinig
Techneg rethregol boblogaidd yn llenyddiaeth yr hen Roegiaid a'r Rhufeinwyr oedd y ddameg. Esiamplau clir a draethir er mwyn egluro rhywbeth yn amlwg oeddynt yn hytrach na straeon trosiadol neu enigmataidd.
Damhegion yr Iesu
Traethodir nifer o ddamhegion gan Iesu Grist yn yr Efengylau, yn bennaf yn Mathew a Luc. Ymhlith y rhain mae straeon y Samariad Trugarog a'r Mab Afradlon.
Llên Ewrop
O ganlyniad i bwysigrwydd damhegion yr Iesu yn y ffydd Gristnogol, daeth damhegion moesol ac ysbrydol yn boblogaidd yn llên grefyddol ac athronyddol ar draws Ewrop. Dyfeisiodd pregethwyr ddamhegion eu hunain i ddysgu moeswersi i'r ffyddlon. Yn yr Oesoedd Canol, cesglid straeon o'r fath mewn llyfrau, megis y Gesta Romanorum a Livre pour l'enseignement de ses filles.
Yn y cyfnod modern, cafodd agweddau paradocsaidd y ddameg eu hadnewyddu gan yr athronydd Søren Kierkegaard, a ail-ddywedodd stori Abraham ac Isaac yn ei waith Frygt og Bæven (1843). Ysgrifennir straeon damhegol yn yr 20g gan Franz Kafka ac Albert Camus.
Baner Mercosur
200px|dde|Baner MERCOSUL
bawd|dde|Baner desg bawd|Baner desg Mae baner Mercosur yn symbol ar gyfer cymuned economaidd 'Mercosur' yn Ne America (mercosur yw'r talfyriad yn Sbaeneg, mercosul yw'r talfyriad yn Portiwgaleg). Mae MERCOSUR yn gyfunair am MERC (marchnad) a SUR (y de) ac yn debyg i'r Undeb Ewropeaidd. Yr aelodau yw Brasil, Wrwgwái, Paragwâi a'r Ariannin.
Hanes
Dewiswyd y symbol a'r faner wedi cystadleuaeth a hyrwyddwyd gan adran gyfathrebyg Llywyddion y Cenedl Aelodau. Cyflwynwyd 1,412 cynnig a dewiswyd cynllun y dylunydd o'r Ariannin, Carlos Varau. Cymerdwywyd y cynllun buddugol yn XI Cyfarfod Cyngor y Farchnad Gyffredin, a gynhaliwyd ar 16 ac 17 Rhagfry 1996 yn ninas Fortaleza, Ceará, Brasil. Yn 2002, rheoleiddiwyd y talfyriad 'MERCOSUR' ac arwyddlun MERCOSUR, drwy Penderfyniad Rhif 17/02 y Cyngor. O hynny ymlaen, roedd y symbol yma i'w ddefnyddio pan fyddai cyrff a grwpiau sy'n gysylltiedig a gellir eu defnyddio heb caniatâd blaenorol gan gyrff cenedlaethol ac unigolion ond iddynt fod yn gyson â daliadau MERCOSUR.
Dyluniad
Mae baner Mercosur yn cynnwys llain wen ac arno symbol MERCOSUR sef pedair seren las wedi eu lleoli uwchben llinell cromlin werdd. Mae'r sêr yn cynrychioli cytser y De wrth iddo ymddangos dros y gorwel. Yn hynny o beth, mae'n debyg i'r sêr sydd ar faner Seland Newydd.
Mae'r sêr hefyd yn cynrychioli y gwledydd sefydlodd y Gymuned: yr Ariannin, Brasil, Paragwâi ac Wrwgwâi
Baneri Cytsêr y De
Mae sawl baner yn cynnwys cytser y De yn eu dyluniad. Yn eu mysg mae:
Astwriaid
Hanes
Daw enw Asturies o'r Astures, y bobl Sbaen-Geltaidd a drigasant yn yr ardal honno o Hispania adeg y goncwest Rufeinig yn yr 2g CC. Pan oresgynwyd Penrhyn Iberia gan y Mwriaid yn yr 8g, ffoi i fynyddoedd coediog Asturies a wnaeth yr uchelwyr Cristnogol. Sefydlwyd Teyrnas Asturies gan y Fisigoth Pelayu yn 718, ac efe a ddechreuodd y Reconquista gyda'i fuddugoliaeth yn erbyn lluoedd yr Umayyad ym Mrwydr Covadonga. Yn yr 8g a'r 9g, blodeuai llys diwylliedig yn Oviedo, prifddinas Asturies, a gwerthfawrogir yr etifeddiaeth gelfyddydol ac ysgolheigaidd hon gan Astwriaid hyd heddiw. Ymhelaethai tiriogaeth y deyrnas y tu hwnt i Fynyddoedd Cantabria yn niwedd y 9g, ac yn ddiweddarach unodd gyda theyrnasoedd León yn y 10g a Chastilia yn y 13g. Teyrnas Asturies felly oedd bôn y frenhiniaeth Sbaenaidd, ac mae nifer o Astwriaid yn ymfalchïo yn y ffaith hon, er iddynt wrthryfela'n erbyn y deyrnas honno sawl gwaith yn ystod eu hanes.
Er gwaethaf undeb Asturies gyda'r teyrnasoedd eraill, gan ffurfio gwladwriaeth fodern Sbaen, cedwid diwylliant nodweddiadol ac annibynnol yn yr ucheldiroedd, ar wahân i gymdeithas Castiliaidd y canolbarth. Yn y 19g tyfodd mudiadau gwrthlywodraethol, undebaeth lafur, a gwrthglerigiaeth yn yr ardal. Amlygwyd pengaledwch yr Astwriaid yn yr 20g gan streic y glowyr yn 1934, yr ymgyrch yn erbyn y ffasgwyr yn Rhyfel Cartref Sbaen, a'r streic gyffredinol yn 1962. Gwleidyddiaeth ranbarthol sydd yn tynnu sylw'r mwyafrif o Astwriaid yn hytrach nag ymwahaniaeth, ac mae'r mwyafrif o bleidiau a mudiadau cenedlaetholgar yn canolbwyntio ar warchod diwylliant Astwriaidd yn hytrach nag ennill annibyniaeth oddi ar Sbaen. Crewyd ardal ymreolaethol Asturies yn 1981 ac ers hynny rhoddir cefnogaeth swyddogol i ddiwylliant traddodiadol yr Astwriaid.
Iaith
Astwrieg, iaith Orllewin Iberaidd yn nheulu'r ieithoedd Romáwns, ydy iaith frodorol yr Astwriaid. Fel nifer o ieithoedd eraill yn Sbaen, gostyngodd niferoedd ei siaradwyr yn swyddogol yn yr 20g o ganlyniad i bolisïau llywodraeth Francisco Franco, ac mae nifer o Astwriaid bellach yn siarad Sbaeneg Castilia fel eu prif iaith. Yng ngorllewin Asturies, siaredir tafodieithoedd eonaviego sydd ar gontinwwm ieithyddol rhwng Galisieg ac Astwrieg.
Morgan Glyndwr Jones
Bardd, llenor a hanesydd oedd Morgan Glyndwr Jones (Glyn Jones) (28 Chwefror 1905 – 10 Ebrill 1995)
Bywyd cynnar
Ganwyd Jones yn 16 Clare Street, Merthyr Tudful, yn 1905, mab ieuengaf William Henry Jones (1873-1957), clerc gyda Swyddfa'r Post, a'i wraig Margaret (ganwyd Williams, 1897-1966), athrawes. Daeth ei frawd hŷn, David Tydfilyn (1901-1968) yn Arolygwr Ysgolion. Roedd ei dad-cu ar ochr ei dad, David William Jones (1832-1900) yn fardd Cymraeg gyda'r enw barddol Llwch-Haiarn. Roedd y tad a'r fam yn Gymry Cymraeg, mynychai'r teulu Gapel Soar (Annibynwyr Cymraeg), ac roedd y ddau fab yn ddwyieithog yn blant, er iddynt droi'n raddol at y Saesneg, iaith eu haddysg, iaith strydoedd Merthyr ac yn y pen draw iaith yr aelwyd. Serch hynny, pan oedd yn blentyn byddai Jones yn treulio'r haf gyda pherthnasau Cymraeg ar fferm y Lan yn Llanybri, sir Gaerfyrddin, ardal a fu'n agos at ei galon ar hyd ei fywyd ac sy'n ymddangos yn gyson yn ei ffuglen fel gwrthbwynt i Ferthyr drefol.
Artes Mundi
Mae Artes Mundi (Lladin: celfyddydau'r byd) yn arddangosfa a gwobr celf gyfoes a gynhelir bob dwy flynedd yng Nghymru, wedi'i drefnu gan elusen celf ddielw o'r un enw.
Morgan Glyndwr Jones
Addysg
Roedd y cyswllt hwn â chymuned Gymraeg yn allweddol i fywyd Jones mewn sawl ffordd; bu'n fodd iddo ailgydio yn ffydd grefyddol ei ieuenctid-arhosodd yn aelod yn Minny Street ar hyd ei oes - a thrwy'r cyfeillion a astudiai'r Gymraeg daeth i wybod am y tro cyntaf am gyfoeth llenyddiaeth Gymraeg; sgrifennodd yn nes ymlaen am gael ei syfrdanu gan ‘unfamiliar music’ y cywyddwyr, eu delweddaeth lachar a'u hymateb croyw i harddwch gweledol y byd. Erbyn 1932 roedd yn aelod o ddosbarth nos Saunders Lewis, ac wrth iddo ddod o hyd i'w lais ei hun fel bardd roedd eisoes yn cyfieithu o farddoniaeth Gymraeg. Ond ni ddaeth Jones dan ddylanwad Saunders Lewis yn wleidyddol (‘I doubt if he went on many of the Hunger Marches’), ac er i sawl un o'i gyfeillion ddod yn aelodau brwd o Blaid Cymru, arhosodd yn amheugar ac ymuniaethodd â Llafur ar hyd ei fywyd: "I just couldn't understand how on earth self-government for Wales […] was going to improve […] the poverty that I came face to face with every day at School"Er bod Temperance Town yn agos i ganol y ddinas (gerllaw safle presennol gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog), roedd ei ddisgyblion yn byw yn rhai o slymiau gwaethaf Caerdydd. Byddent yn dod i'r ysgol ar eu cythlwng a heb ddillad digonol, yn droednoeth yn aml hyd yn oed yn y gaeaf, ac roedd tor cyfraith a drygioni'n rhemp yn yr ardal; gwyddai Jones fod llawer o'r plant yn cael eu cam-drin yn gorfforol ac yn rhywiol. Roedd yr hyn a welai yn y strydoedd di-raen o'i amgylch yn ddychryn iddo, ac yn fodd i'w wneud yn ymwybodol o'r boen y gallai bodau dynol ei hachosi i'w gilydd ac o allu unigolion i ddioddef a dygnu arni. Arhosodd yr ymwybyddiaeth hon gydag ef am byth a gadawodd ei hôl ar lawer o'i waith creadigol.
Artes Mundi
Cefndir
Ers 2003 cynhaliwyd gwobr celf Artes Mundi bob dwy flynedd yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Y wobr yw'r wobr ariannol celf fwyaf yn y Deyrnas Unedig gyda £40,000 yn cael ei roi i'r enillydd. Er bod y wobr wedi cynnwys artistiaid sy'n defnyddio cyfryngau traddodiadol, fel paent, fel arfer dim ond rhan o'u harfer yw hyn, gyda'r dewis o gelf yn canolbwyntio ar ddulliau cysyniadol. Er bod yr arddangosfa yn digwydd yng Nghaerdydd, mae'r ffocws ar artistiaid rhyngwladol.
Morgan Glyndwr Jones
Addysg
Roedd yr addysg lenyddol a gafodd yng Nghastell Cyfarthfa yn gyfyngedig i lenyddiaeth Saesneg wrth gwrs, ac yn ei arddegau ffolodd Jones ar y farddoniaeth ramantaidd a ddarganfu yn Golden Treasury Palgrave: Wordsworth, Keats a chanoloesoldeb Fictorianaidd Morris, Rossetti a Tennyson. Mae dylanwad y beirdd hyn, ynghyd â D. H. Lawrence a Manley Hopkins, yn amlwg yn y farddoniaeth y dechreuodd ei hysgrifennu ar ddiwedd y 1920au a dechrau'r 1930au, fel y mae ei brofiad o ddarllen y Mabinogion. Dihangfa ddychmygus i fyd harddwch telynegol yw'r cerddi hyn, heb ddatgelu dim o'r realiti llwm o'i amgylch yn eu naws ramantaidd a'r nodyn o hiraeth unig. Cyhoeddwyd barddoniaeth gynnar Jones yn Dublin Magazine Seumas O'Sullivan ac yn Poetry Harriet Monroe (Chicago) cyn cael eu casglu yn Poems (Gwasg Fortune, 1939). Erbyn hyn roedd Jones wedi cwrdd â Dylan Thomas (Ebrill 1934). Oherwydd cefndir capel Jones - "I represented everything he was trying to get away from’- ni allai fyth ddeall bohemiaeth Dylan (ac fe'i dychanodd yn ei stori fer ‘The Tower of Loss"Ond gwelodd Jones fod Thomas yn debyg iddo fe'i hun yn y modd yr oedd wedi'i gyfareddu gan newydd-deb geiriau Saesneg - cadwai'r ddau fardd lyfrau nodiadau i gofnodi geiriau ac ymadroddion trawiadol - a chafodd yn ei gerddi gadarnhad o'r effeithiau syfrdanol y gellid eu cael pan adewid i eiriau anghydnaws fflachio ynghyd mewn ffyrdd annisgwyl ac anghonfensiynol. ‘I fancy words’ meddai Jones yn un o'i gerddi mwyaf adnabyddus, ‘Merthyr’.
Artes Mundi
Cefndir
Yn 2014/15, ehangodd Artes Mundi 6 y tu hwnt i'r Amgueddfa Genedlaethol a rhannwyd yr arddangosfa o waith ar y rhestr fer gyda Chapter Arts Centre, Caerdydd, ac Oriel Turner House, Penarth.
Morgan Glyndwr Jones
Addysg
Ehangodd cylch cysylltiadau llenyddol Jones yn fwy byth pan gydweithiodd â Keidrych Rhys wrth sefydlu Wales yn 1937. Cynghorodd Rhys ei bod yn hollbwysig i'r cylchgrawn newydd fod yn arbrofol, a chynorthwyodd gyda dewis deunydd ar gyfer y rhifynnau cynnar.
Teulu
Yn 1935 priododd â Doreen (ganwyd Jones, 1910-1999) ac ymgartrefasant yn 158 Manor Way, yr Eglwys Newydd, lle y byddent yn treulio gweddill eu hoes. Ni fu plant o'r briodas. Ar yr un pryd roedd Jones yn anesmwyth ar adegau: ni châi foddhad o'r gwaith dysgu, a theimlai'n ddieithryn yn ei fyd dosbarth-canol cyfforddus; dengys ei ddyddiadur yr awydd a oedd ganddo i ‘roi'r gorau i'r holl bethau hyn - fy nhŷ, fy mywyd bwrgeisiol - a mynd i lawr i Stryd Bute i fyw'n syml, heb drafferthu gyda chymdogion ac eiddo’. Mae nifer o'r straeon cynnar yn The Blue Bed (a gyhoeddwyd yn 1937 â chlod mawr gan yr adolygwyr) hefyd yn dangos atyniad at yr ‘amharchus’, at gartrefi dosbarth-gweithiol blêr, fel pethau mwy byw, mwy dilys, na'i fagwraeth a'i fywyd bwrgeisiol ei hun. Yn gysylltiedig â hyn y mae tynfa, yn y straeon ac ym marddoniaeth y 1940au, tuag at frawdgarwch gweithwyr a glowyr, a ddisgrifir mewn modd rhamantaidd yn aml, gyda nodau erotig yn ymgolli i mewn i gyweiriau o dosturi dwfn. Mae rhai o'r teimladau hyn yn bresennol yn ‘I was born in the Ystrad Valley’, stori am wrthryfel arfog Marcsaidd ffuglennol yn ne Cymru. Mae The Water Music (1944) yn cynnwys straeon am fachgendod mewn byd trefol di-raen tebyg i Ferthyr, ond mae'r pwyslais gwaelodol (fel yn y stori deitl) ar gymuned unwaith eto, gyda golwg negyddol ar y rhai sy'n eu gosod eu hunain ar wahân trwy falchder neu uchelgais.
Nofelau
Mae straeon Jones, a rhai ohonynt ymhlith y goreuon a gynhyrchwyd yn ei genhedlaeth, yn arddangos, fel ei farddoniaeth, dyndra cymhleth rhwng dathlu harddwch naturiol ac ymwybyddiaeth barhaus o ddioddefaint dynol (‘blood in the bottom of everyman's cup’, ‘Machludiad’). Gyrrwyd Jones gan ei dosturi dynol dwfn tuag at heddychiaeth weithredol yn y blynyddoedd yn arwain at yr Ail Ryfel Byd; yn sgil ei gofrestru fel gwrthwynebwr cydwybodol ym mis Tachwedd 1940 cafodd ei ddiswyddo o Ysgol Allensbank, Caerdydd, a chafodd drafferth i gael swydd unrhyw le ym Mhrydain. Pan gafodd swydd yn y pen draw ym Mhen-y-bont ar Ogwr collfarnwyd y penodiad yn y wasg a throdd llawer o'i gydweithwyr eu cefnau arno.
Ail nofel Jones, The Learning Lark (1960) yw'r lleiaf llwyddiannus o'i nofelau, ond cafodd sylw gan y wasg yng Nghymru ac yn Llundain yn sgil ei hymosodiad ar y dulliau llwgr o wneud penodiadau addysgol yn ne Cymru, rhywbeth yr oedd gan Jones brofiad personol ohono. Symudasai i swydd fel athro Saesneg yn Ysgol Sir Glantaf yn yr Eglwys newydd yn 1952. Tynnodd ar ei brofiadau dadrithiol yn y dosbarth yn ei ‘radio ode’, The Dream of Jake Hopkins, a ddarlledwyd yn 1953, a'r gerdd honno a roddodd deitl i'w ail gasgliad o farddoniaeth (1954).
Ei nofel orau, a ddaeth yn un o glasuron llên Saesneg Cymru, yw The Island of Apples (1965). Defnyddir safbwynt diniwed y plentyn, Dewi Davies, sy'n tyfu i fyny mewn tref ddi-raen yn ne Cymru debyg i Ferthyr, i adrodd am atyniad Dewi at y bachgen hŷn, rhamantaidd ond annirnadwy, Karl. Oherwydd goddrychedd y safbwynt mae gwir natur Karl yn ansicr, ac mae'r llyfr wedi cael ei ystyried yn enghraifft o realaeth hudol Gymreig. Yn ei hanfod stori yw hon am beryglon dihangfa ramantaidd oddi wrth fyd go-iawn dioddefaint a marwoldeb; math o Peter Pan Cymreig yw Karl yn y bôn.
Portread
bawd|Portread o'r ysgolfeistres a'r llenor Sarah Jane Rees (Cranogwen, 1839-1916) gan John Thomas Paentiad, ffotograff, cerflun, neu gynrychioliad artistig arall o berson, ble mae'r wyneb a'i olwg yn amlwg, yw portread. Y bwriad yw arddangos tebygrwydd, personoliaeth, a hyd yn oed tymer y person. Am y rheswm hwn, nid ciplun yw portread ffotograffig fel arfer, ond delwedd o berson hunanfeddiannol mewn safle llonydd. Mae portread yn aml yn dangos person yn edrych yn syth at yr arlunydd neu ffotograffydd, er mwyn llwyddo i gysylltu'r testun a'r sawl sy'n ei astudio.
Morgan Glyndwr Jones
Nofelau
Yn 1968 cyhoeddodd Jones The Dragon has Two Tongues, yr astudiaeth lawn gyntaf o lên Saesneg Cymru a gwaith sy'n dal i fod yn glasur, gan dynnu ar ei wybodaeth bersonol am rychwant o awduron, gan gynnwys Dylan Thomas. Ymhlith ei gyhoeddiadau diweddarach y mae cyfrol arall o straeon byrion, Welsh Heirs (1977) a dau gasgliad o gyfieithiadau o'r hen benillion, When the Rose-bush Brings Forth Apples (1980) a Honey on the Wormwood (1984).
Blynyddoedd olaf
Dyfarnodd Prifysgol Cymru radd D.Litt i Glyn Jones yn 1974, cafodd wisg wen yr Orsedd yn 1988, a'r flwyddyn cyn iddo farw fe'i hetholwyd yn Llywydd Adran Saesneg yr Academi Gymreig. Er gwaethaf colli ei fraich dde yn 1992, roedd Glyn Jones yn ddyn hynod o radlon a hael ei ysbryd yn ei flynyddoedd olaf, er bod ymwybyddiaeth ddofn o ddioddefaint dynol yn dal i fod yn gysgod ar ei gerdd hir anorffenedig ‘Seven Keys to Shaderdom’ lle gwelir artist aflwyddiannus yn ei atig.
Alfred Drake
Roedd Alfred Drake  (7 Hydref 1914 – 25 Gorffennaf 1992) yn actor Americanaidd oedd yn enwog am ei rolau mewn sioeau cerdd
Cefndir
Ganwyd Drake yn ninas Efrog Newydd. Ei enw gwreiddiol oedd Alfred Capurro. Roedd yn fab i rieni a mewnfudodd i'r Unol Daleithiau o Recco, Genoa. Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Brooklyn
Teulu
Roedd yn frawd i'r cyfansoddwr caneuon ysgafn Arthur Kent (awdur y can Bring Me Sunshine, thema y deuawd comedi Morecambe a Wise). Bu'n briod ddwywaith. Ei wraig gyntaf oedd Alma Tollefsen wedi ysgariad priododd Esther Harvey Brown ym 1944. Roedd ganddo ddau blentyn.
Gyrfa
Dechreuodd Drake ei yrfa Broadway tra'n fyfyriwr yng Ngholeg Brooklyn. Mae'n fwyaf adnabyddus am chware rhannau blaenllaw yng nghyrchiadau gwreiddiol Broadway o Oklahoma!, Kiss Me, Kate a Kismet ac am chwarae Marshall Blackstone yn y cynhyrchiad gwreiddiol o Babes in Arms, (lle canodd cân y teitl). Derbyniodd Wobr Tony am chware rhan Hajj yn Kismet. Roedd hefyd yn nodedig am ei rannau mewn cynyrchiadau o ddramâu Shakespeare yn arbennig am chwarae rôl Benedick yn Much Ado About Nothing gyferbyn a Katharine Hepburn.
Yn bennaf, actor llwyfan a theledu oedd Drake. Serennodd mewn dim ond un ffilm, Tars a Spars  (1946) ond bu'n chwarae nifer o rolau ar y teledu, gan gynnwys darparu'r llais ar gyfer addasiad animeiddiedig o nofel L. Frank Baum The Life and Adventures o Santa Claus. Ymddangosodd mewn rôl fân fel llywydd y gyfnewidfa stoc yn y comedi clasurol Trading Places (1983), gydag Eddie Murphy a Dan Aykroyd. Ei ymddangosiad sioe gerdd gyntaf ar y teledu oedd fel y Capten Dick Warrington mewn darllediad byw ym 1955 yn byw o'r opereta Naughty Marietta. Cafodd ei berfformiad 1964 fel Claudius yn Hamlet gyferbyn a Richard Burton ei ffilmio'n fyw ar lwyfan Theatr Lunt-Fontanne, a'i ddangos mewn sinemâu. Fe'i recordiwyd hefyd ar LP. Ei ymddangosiad llwyfan olaf mewn sioe gerdd oedd fel Honore LaChaisse yn Gigi ym 1973. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, bu'n serennu mewn adfywiad o ddrama Thornton Wilder The Skin of Our Teeth. Fel cyfarwyddwr, bu'n gyfrifol am lwyfannu'r perfformiad cyntaf o The Royal Rape of Ruari Macasmunde yn Theatr Amgueddfa Virginia ym 1974.
Fe'i hurddwyd yn aelod o Oriel Anfarwolion Theatr America ym 1981.
Bu hefyd yn awdur gan gyhoeddi dramâu gan gynnwys Dr. Willy Nilly, addasiad o ddrama Molière Le Médecin malgré lui ac addasiad o ddrama Carlo Goldoni  Il bugiardo. Cyhoeddodd hefyd lyfr ar chware cardiau Anyone Can Win at Gin Rummy and Canasta (1949).
Marwolaeth
Bu farw o fethiant y galon yn dilyn brwydr yn erbyn canser yn Ninas Efrog Newydd yn 77 mlwydd oed.