cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rhywogaeth
Rhywogaethau teipolegol neu forffolegol
bawd| Mae pob [[titw tomos las llawndwf yn rhannu'r un lliw, lle mae'r morfforywogaeth yn amlwg. ]] Mae rhywogaeth deipolegol yn grŵp o organebau lle mae unigolion yn cydymffurfio â rhai priodweddau sefydlog (math), fel bod hyd yn oed pobl anllythrennog yn nedru adnabod yr un tacson â thacsonomegwyr modern. Byddai'r clystyrau o amrywiadau neu ffenoteipiau o fewn sbesimenau (fel cynffonau hirach neu fyrrach) yn gwahaniaethu'r rhywogaeth. Defnyddiwyd y dull hwn fel dull "clasurol" o bennu rhywogaethau, megis gyda Linnaeus, yn gynnar yn y ddamcaniaeth esblygiadol. Fodd bynnag, nid yw ffenoteipiau gwahanol o reidrwydd yn rywogaethau gwahanol (e.e. nid yw Drosophila pedair asgell a anwyd i fam dwy asgell yn rhywogaeth wahanol). Gelwir rhywogaethau a enwir yn y modd hwn yn forfforywogaeth.
Rhywogaethau adnabyddiaeth a chydlyniad
Mae rhywogaeth sy'n adnabod cymar yn grŵp o organebau sy'n atgenhedlu'n rhywiol ac sy'n adnabod ei gilydd fel darpar gymar. Rhywogaeth cydlyniant yw'r boblogaeth fwyaf cynhwysol o unigolion; ni waeth a all poblogaethau groesi'n llwyddiannus, maent yn dal i fod yn rhywogaethau cydlyniant gwahanol os nad yw maint y croesrywio yn ddigon i gymysgu eu cronfeydd genynnau'n llwyr. Darperir datblygiad pellach o'r cysyniad cydnabyddiaeth gan y cysyniad biosemiotig o rywogaethau.
Tebygrwydd genetig a rhywogaethau cod bar
bawd| Defnyddir rhan o'r [[genyn ar gyfer yr ensym cytochrome c oxidase i wahaniaethu rhwng rhywogaethau yng nghronfa ddata Systemau Data Cod Bar Bywyd.]] Mewn microbioleg, gall genynnau symud yn rhydd hyd yn oed rhwng bacteria sy'n perthyn o bell, gan ymestyn o bosibl i'r parth bacterol cyfan. Fel rheol gyffredinol, mae microbiolegwyr wedi rhagdybio bod angen i aelodau o Bacteria neu Archaea sydd â dilyniannau genynnau RNA ribosomaidd 16S sy'n debycach na 97% i'w gilydd gael eu gwirio gan hybrideiddio DNA-DNA i benderfynu a ydynt yn perthyn i'r un rhywogaeth neu beidio. Cafodd y cysyniad hwn ei gulhau yn 2006 i debygrwydd o 98.7%.
Rhywogaethau ffylogenetig neu gytrasaidd
Rhywogaeth ffylogenetig neu gytrasaidd yw'r ‘cydgasgliad lleiaf o boblogaethau (rhywiol) neu linachau (anrhywiol) y gellir ei ddiagnosio trwy gyfuniad unigryw o gyflyrau cymeriad mewn unigolion tebyg (semafforonau)’. Mae’r sail empirig yn darparu’r dystiolaeth i gefnogi damcaniaethau am linachau dargyfeiriol esblygiadol sydd wedi cynnal eu cyfanrwydd etifeddol dros amser a gofod. Gellir defnyddio marcwyr moleciwlaidd i bennu gwahaniaethau genetig yn DNA niwclear neu mitocondriaidd rhywogaethau amrywiol.
Rhywogaethau genetig
Rhywogaeth enetig fel y'i diffinnir gan Robert Baker a Robert Bradley yw set o boblogaethau rhyngfridiol ac sydd wedi'u hynysu'n enetig. Mae hyn yn debyg i Gysyniad Rhywogaethau Biolegol Mayr, ond mae'n pwysleisio arwahanrwydd genetig yn hytrach nag atgenhedlu. Yn yr 21g, gellir sefydlu rhywogaeth enetig trwy gymharu dilyniannau DNA, ond roedd dulliau eraill ar gael yn gynharach, megis cymharu caryoteipiau (setiau o gromosomau ) ac alosymau (amrywiadau o ensymau).
Cronosrywogaeth
Systematics-of-treefrogs-of-the-Hypsiboas-calcaratus-and-Hypsiboas-fasciatus-species-complex-(Anura-ZooKeys-370-001-g009.jpg Mewn paleontoleg, gyda dim ond anatomeg gymharol (morffoleg) o ffosilau yn dystiolaeth, gellir cymhwyso'r cysyniad o gronorywogaeth. Yn ystod anagenesis (esblygiad, nid o reidrwydd yn cynnwys canghennu), mae paleontolegwyr yn ceisio nodi dilyniant o rywogaethau, pob un yn deillio o'r un sydd wedi diflannu'n llwyr o'r blaen trwy newid parhaus, araf a mwy neu lai unffurf. Mewn dilyniant amser o'r fath, mae paleontolegwyr yn asesu faint o newid sydd ei angen er mwyn i ffurf morffolegol wahanol gael ei hystyried yn rhywogaeth wahanol i'w hynafiaid.
Y broblem rhywogaethau
Fel y dywedwyd uchod, mae'n anodd diffinio rhywogaeth mewn ffordd sy'n berthnasol i bob organeb. Gelwir y ddadl am gysyniadau rhywogaethau yn broblem rhywogaethau. Cydnabuwyd y broblem mor gynnar a 1859, pan ysgrifennodd Darwin yn On the Origin of Species:
Croesrywedd
Mae croesi (neu groesiad) naturiol yn her i’r cysyniad o rywogaeth sydd wedi’i hynysu’n atgenhedlol, gan fod croesrywiau ffrwythlon yn caniatáu llif o enynnau rhwng dwy boblogaeth. Er enghraifft, mae brân dyddyn (Corvus corone) a'r brân lwyd (Corvus cornix) yn ymddangos yn wahanol, ac yn cael eu dosbarthu fel rhywogaethau ar wahân, ond eto gallant groesi pan fo'u hamrediad daearyddol yn gorgyffwrdd.
Rhywogaethau cylch
Mae rhywogaeth gylch yn gyfres o boblogaethau cyfagos, y gall pob un ohonynt ryngfridio'n rhywiol â phoblogaethau cysylltiedig cyfagos, ond y mae o leiaf ddwy boblogaeth "pen a chynffon" yn y gyfres, sy'n perthyn yn rhy bell i ryngfridiau, er bod yna un llif genynnau posibl rhwng pob poblogaeth "gysylltiedig". Gall poblogaethau'r "gynffon" o'r fath nad ydynt yn bridio, gydfodoli yn yr un rhanbarth gan gau'r cylch. Mae rhywogaethau cylch felly'n peri anhawster i unrhyw gysyniad rhywogaethol sy'n dibynnu ar ynysu atgenhedlol. Fodd bynnag, mae rhywogaethau cylch yn brin. Mae enghreifftiau'n cynnwys gwylan y penwaig - gwylanod cefnddu lleiaf o amgylch pegwn y Gogledd, grŵp Ensatina eschscholtzii o 19 poblogaeth o salamanderiaid yn America, a thelor gwyrddlas Asia. Ond mae llawer o rywogaethau cylch bellach yn cael eu hystyried yn ganlyniad i gamddosbarthu, sy'n arwain at gwestiynau ynghylch a oes unrhyw rywogaethau cylch mewn gwirionedd.
Tacsonomeg ac enwi
bawd|Cwgar, llew mynydd neu pwma - rhai o'r enwau cyffredin a roddir i'r [[Pwma|Puma concolor (enw gwyddonol).]]
Enwau cyffredin a gwyddonol
Mae'r enwau a ddefnyddir yn gyffredin ar gyfer mathau o organebau yn aml yn amwys: gallai "cath" olygu'r gath ddomestig, Felis catus, neu deulu'r cathod (Felidae). Problem arall gydag enwau cyffredin yw eu bod yn aml yn amrywio o le i le, fel bod pwma, cwgar a llew mynydd i gyd yn golygu Puma concolor mewn gwahanol rannau o America, tra gall panther hefyd olygu'r jagwar (Panthera onca) o America Ladin neu'r llewpard melanig (Panthera pardus) o Affrica ac Asia. Mewn cyferbyniad, dewisir enwau gwyddonol rhywogaethau i fod yn unigryw. Yn gyffredinol maent mewn dwy ran a ddefnyddir gyda'i gilydd (enw deuenwol): y genws fel yn Puma, a'r ansoddair penodol fel yn concolor ‘unlliw’.
Disgrifiad rhywogaeth
Rhoddir enw tacsonomaidd i rywogaeth pan fo disgrifir y sbesimen yn ffurfiol, a hynny mewn cyhoeddiad sy’n rhoi enw gwyddonol i'r rhywogaeth. Mae'r disgrifiad fel arfer yn darparu modd o adnabod y rhywogaeth newydd, nad yw efallai'n seiliedig ar forffoleg yn unig gan ei gwahaniaethu oddi wrth rywogaethau eraill a ddisgrifiwyd yn flaenorol neu sy'n gysylltiedig neu'n ddryslyd. Mae'r deunydd fel arfer yn cael ei gadw mewn ystorfa barhaol, yn aml yng nghasgliad ymchwil prif amgueddfa neu brifysgol, sy'n caniatáu gwirio annibynnol a'r modd o gymharu sbesimenau. Gofynnir i ddisgrifwyr rhywogaethau newydd ddewis enwau sydd, yng ngeiriau'r Cod Rhyngwladol Enwau Sŵolegol, yn "briodol, cryno, persain, cofiadwy, ac nad ydynt yn tramgwyddo".
Byrfoddau
Weithiau nid yw llyfrau ac erthyglau yn fwriadol yn adnabod rhywogaethau yn llawn, gan ddefnyddio'r talfyriad "sp." yn yr unigol neu "spp." (yn sefyll am species pluralis, y Lladin am "rywogaethau lluosog") yn y lluosog yn lle'r enw neu'r ansoddiar penodol (e.e. Canis sp.). Mae hyn yn digwydd yn aml pan fydd awduron yn hyderus bod rhai unigolion yn perthyn i genws penodol ond nad ydynt yn siŵr i ba union rywogaeth y maent yn perthyn, fel sy'n gyffredin mewn paleontoleg.
Pan nad yw hunaniaeth rhywogaeth yn glir, gall arbenigwr ddefnyddio "cf." cyn yr ansoddair i nodi bod angen cadarnhad. Mae'r talfyriadau "nr." (ger) neu "aff." (affin) pan fo’r hunaniaeth yn aneglur ond pan fo’n ymddangos bod y rhywogaeth yn debyg i’r rhywogaeth a grybwyllir wedyn.
Alpes Poenninae
Roedd Alpes Poenninae neu yn llawn Alpes Poenninae et Graiae yn dalaith o'r Ymerodraeth Rufeinig. Hi oedd y mwyaf gogleddol o'r tair talaith fechan yn ardal yr Alpau. Roedd y dalaith yn cynnwys yr Alpau yn ardal y Valais, rhwng Ffrainc, Y Swistir a'r Eidal. Yn y gorllewin roedd yn ffinio â Gallia Narbonensis, gyda talaith Raetia i'r dwyrain, Germania Superior i'r gogledd ac Alpes Cottiae a'r Eidal i'r de.
Rhywogaeth
Ffurfiant rhywogaethau
Gelwir y broses esblygiadol lle mae poblogaethau biolegol yn datblygu i ddod yn wahanol neu'n atgenhedlol-ynysig fel rhywogaeth yn 'ffurfiant rhywogaethau' (Saesneg: speciation). Charles Darwin oedd y cyntaf i ddisgrifio rôl detholiad naturiol rhywogaethau mewn llyfr yn1859: On the Origin of Species. Mae rhywogaethu'n dibynnu ar fesur o atgenhedlu-ynysig, sy'n golygu llif llai o enynnau. Mae hyn yn digwydd hawsaf mewn rhywogaethau lle mae poblogaethau wedi'u gwahanu'n ddaearyddol a gallant ymwahanu'n raddol wrth i fwtaniadau gronni. Mae mecanwaith gwahanol, rhywogaeth ffyletig, yn golygu bod un llinach yn newid yn raddol dros amser i ffurf newydd a gwahanol, heb gynyddu nifer y rhywogaethau canlyniadol.
Alpes Poenninae
bawd|canol|300px|Talaith Alpes Poenninae yn yr Ymerodraeth Rufeinig
Rhywogaeth
Cyfnewid genynnau rhwng rhywogaethau
Mae trosglwyddiad genynnau llorweddol rhwng organebau o wahanol rywogaethau, naill ai trwy groesiad, symudiad antigenig neu ailddosraniad, weithiau'n ffynhonnell bwysig o amrywiad genetig. Gall firysau drosglwyddo genynnau rhwng rhywogaethau. Gall bacteria gyfnewid plasmidau â bacteria o rywogaethau eraill, gan gynnwys rhai sy'n ymddangos yn perthyn o bell mewn gwahanol barthau ffylogenetig, gan wneud dadansoddiad o'u perthynas yn anodd, a gwanhau'r cysyniad o rywogaeth facterol.
Awgrymodd Louis-Marie Bobay a Howard Ochman, yn seiliedig ar ddadansoddiad o genomau llawer o fathau o facteria, y gellir eu grwpio'n aml "i mewn i gymunedau sy'n cyfnewid genynnau'n rheolaidd", yn yr un ffordd fwy neu lai ag y gellir grwpio planhigion ac anifeiliaid yn atgenhedlol-ynysig i grwpiau o boblogaethau. Gall bacteria felly ffurfio rhywogaethau, sy'n cyfateb i gysyniad rhywogaethau biolegol Mayr, sy'n cynnwys poblogaethau sy'n atgynhyrchu'n anrhywiol sy'n cyfnewid genynnau trwy ailsortio homologaidd.
Alpes Poenninae
Roedd Alpes Poenninae yn wreiddiol yn diriogaeth llwythi Galaidd y Nantuates, y Veragroa, y Sedunos a'r Uberos. Gorchhfygwyd hwy gan Iŵl Cesar yn y flwyddyn 58 CC, a meddianwyd y diriogaeth yn 15 CC dan yr ymerawdwr Augustus gan fyddin oedd dan arweiniad Tiberius a Drusus. Nid yw'n eglur a grewyd y dalaith yr adeg honno neu'n ddiweddarach yn nheyrnasiad Claudius.
Rhywogaeth
Difodiant
Mae rhywogaeth wedi difodi pan fydd unigolyn olaf y rhywogaeth honno'n marw, ond gall fod wedi diflannu'n weithredol ymhell cyn yr eiliad honno. Amcangyfrifir bod dros 99% o'r holl rywogaethau a fu erioed ar wyneb y Ddaear, hy tua phum biliwn o rywogaethau, bellach wedi dod i ben. Roedd rhai o'r rhain mewn difodiant torfol fel y rhai ar ddiwedd y cyfnodau Ordofigaidd, Defonaidd, Permaidd, Triasig a Chretasaidd.
Alpes Poenninae
Er ei bod yn dalaith fechan roedd o bwysigrwydd strategol, gan ei bod yn amddiffyn y ffyrdd dros yr Alpau. Credir fod y gair Poenninae yn dod o Penn, duw Celtaidd y mynyddoedd. Daw Graiae o fytholeg Groeg.
Yn y 4g concrwyd y diriogaeth gan y Bwrgwndiaid, oedd wedi symud i mewn i'r dalaith yn heddychlon yn ystod y ganrif cynt.
Rhywogaeth
Difodiant
Ceir sawl rheswm pam y cafwyd sawl difodiant torfol gan gynnwys gweithgaredd folcanig, newid hinsawdd a newidiadau mewn cemeg cefnforol ac atmosfferig.
Cafodd y rhain effaith ar yr atmosffer, wyneb y tir a dyfroedd y Ddaear. Ffurf arall ar ddifodiant yw trwy gyfuno un rhywogaeth mewn un arall trwy groesi. Mae'r rhywogaeth sengl a ddeillia o hyn yn cael ei alw'n "compilospecies".
Cerddi Ufelwyn
Cyfrol o gerddi gan Tom Morgan wedi'u golygu gan Gwilym J. Thomas yw Cerddi Ufelwyn - Tom Morgan, Cwmystwyth 1887-1940. Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.
Disgrifiad byr
Casgliad o gerddi rhydd a chaeth Tom Morgan, 1887-1940, bardd gwlad o Gwmystwyth, Ceredigion.
Botwm Crys yn cadw lle
Throop, Dorset
Pentref yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Throop. Fe'i lleolir yn ardal di-blwyf yn awdurdod unedol Bournemouth, Christchurch a Poole.
Alffa (llythyren)
Alffa (priflythyren A neu \Alpha\,\!; llythyren fach α neu \alpha\,\!) yw'r llythyren gyntaf yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 1.
Symbolaeth
O ran ei symbolaeth Gristnogol, fel llythyren gyntaf yr wyddor mae Alffa yn cynrychioli Dechreuad y byd a chychwyn y Greadigaeth. Gydag Omega, mae'n ffurfio'r monogram sanctaidd 'Α-Ω' sy'n cynrychioli'r Mab, ail berson Y Drindod, gan fod Duw yn dweud 'Myfi yw'r Alffa a'r Omega' yn y llyfr Beiblaidd Datguddiad Ioan (Dat. 1:8). Mae'r arwydd Alffa-Omega i'w gweld yn aml mewn eiconograffeg Gristnogol, e.e. mewn eiconau Groeg a Rwsiaidd.
Delta (llythyren)
Delta (priflythyren Δ; llythyren fach δ) yw'r bedwaredd lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 4.
Unjustly Accused
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Holger-Madsen yw Unjustly Accused a gyhoeddwyd yn 1913. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Peter Nielsen.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rita Sacchetto, Torben Meyer, Christian Schrøder, Waldemar Hansen, Ingeborg Spangsfeldt, Agnes Lorentzen, Doris Langkilde, Ebba Lorentzen, Ingeborg Bruhn Berthelsen, Johanne Krum-Hunderup, Oluf Billesborg, Peter Jørgensen, Svend Aggerholm a Holger Syndergaard. Mae'r ffilm Unjustly Accused yn 58 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1913. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raja Harishchandra sef ffilm fud o India gan Dadasaheb Phalke. Marius Clausen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Holger-Madsen ar 11 Ebrill 1878 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 17 Chwefror 1961.
Bankhvælvingens Hemmelighed
Ffilm fud (heb sain) yw Bankhvælvingens Hemmelighed a gyhoeddwyd yn 1914. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Unjustly Accused
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Holger-Madsen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Bankhvælvingens Hemmelighed
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Terfynau Symudol
Cyfrol o gerddi gan Urien ap Morgan yw Terfynau Symudol - Cerddi Urien Ap Morgan 1997. Urien ap Morgan a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Postkort Fra Ungarn
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Thomas Kragh a Thomas Krag yw Postkort Fra Ungarn a gyhoeddwyd yn 1973. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Terfynau Symudol
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
Across The Wide Missouri
Ffilm am y Gorllewin gwyllt sy'n seiliedig ar lyfr gan y cyfarwyddwr William A. Wellman yw Across The Wide Missouri a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori ym Montana a chafodd ei ffilmio yn Colorado. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Talbot Jennings a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan David Raksin.
Rhestr Pabau
bawd|200px|Arfbais o'r ddinas Fatican
Eine Seefahrt, Die Ist Lustig
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Alwin Elling yw Eine Seefahrt, Die Ist Lustig a gyhoeddwyd yn 1935. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Die Stimme
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Gustavo Graef Marino yw Die Stimme a gyhoeddwyd yn 1991. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Siryfion Sir Faesyfed yn yr 17eg ganrif
Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd Siryf Sir Faesyfed rhwng 1600 a 1699
Die Stimme
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustavo Graef Marino ar 25 Medi 1955 yn Santiago de Chile.
Siryfion Sir Faesyfed yn yr 17eg ganrif
Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.
Eine Seefahrt, Die Ist Lustig
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alwin Elling ar 20 Ebrill 1897 yn Hannover a bu farw yn yr un ardal ar 6 Ionawr 2016.
Rhestr Pabau
2000 – heddiw
Pave
Die Stimme
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustavo Graef Marino nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
La Cento Chilometri
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Giulio Petroni yw La Cento Chilometri a gyhoeddwyd yn 1959. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Titanus. Lleolwyd y stori yn Rhufain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Pasquale Festa Campanile a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Armando Trovaioli.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gianni Agus, Marisa Merlini, Mario Carotenuto, Maria Grazia Spina, Massimo Girotti, Carlo Giuffré, Luigi Pavese, Alberto Sorrentino, Ferruccio Amendola, Riccardo Garrone, Carlo Taranto, Gianrico Tedeschi, Alberto Rabagliati, Mimmo Poli, Arturo Bragaglia, Yvonne Monlaur, Franco Giacobini, Geronimo Meynier, Gisella Sofio, Ivy Holzer, José Greci, Mario Passante, Nando Bruno, Raffaele Pisu, Toni Ucci, Valeria Fabrizi a Marietto. Mae'r ffilm La Cento Chilometri yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1959. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Ben-Hur sy’n ffilm epig hanesyddol o’r Unol Daleithiau gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Mario Serandrei sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cefn yr Ystrad
Mae Cefn yr Ystrad yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy;. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 439 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.
La Cento Chilometri
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giulio Petroni ar 21 Medi 1917 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 7 Ionawr 1950.
Across The Wide Missouri
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Clark Gable, James Whitmore, Howard Keel, Ricardo Montalbán, Adolphe Menjou, Alan Napier, Timothy Carey, J. Carrol Naish, Richard Anderson, Russell Simpson, Jack Holt, John Hodiak, María Elena Marqués, George Chandler a Henri Letondal. Mae'r ffilm Across The Wide Missouri yn 75 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Cefn yr Ystrad
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 617 metr (2024 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.
Ceir carneddau crynion ar y mynydd, sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd.
Space Specks
Ffilm wyddonias yw Space Specks a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Teenager-Bericht
Ffilm erotig gan y cyfarwyddwyr André Ketiv a Robert Furch yw Teenager-Bericht a gyhoeddwyd yn 1973. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Teenager-Report ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Gerhard Heinz.
Across The Wide Missouri
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Streetcar Named Desire sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. William C. Mellor oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan John Dunning sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar waith cynharach, Across the Wide Missouri, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Bernard DeVoto.
Teenager-Bericht
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Peter Kranz ac Ulrike Butz. Mae'r ffilm Teenager-Bericht (ffilm o 1973) yn 60 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Across The Wide Missouri
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William A Wellman ar 29 Chwefror 1896 yn Brookline, Massachusetts a bu farw yn Los Angeles ar 3 Rhagfyr 2003. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1919 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Teenager-Bericht
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1973. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Exorcist sef ffilm arswyd Americanaidd gan William Friedkin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd André Ketiv nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Across The Wide Missouri
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William A. Wellman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
La Cento Chilometri
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giulio Petroni nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hasta Luego
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustavo Garzón ar 25 Mai 1955 yn Buenos Aires.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustavo Garzón nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Without Conscience
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Stefano Reali yw Without Conscience a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal.
Omnia (band)
Mae Omnia yn fand "gwerin baganaidd Neo-Geltaidd" o'r Iseldiroedd a Gwlad Belg. Mae'i aelodau'n dod o Iwerddon, yr Iseldiroedd, Lloegr, a Gwlad Belg. Dylanwadir eu cerddoriaeth gan amrywiaeth o ddiwylliannau, megis Iwerddon, Lloegr, ac Affganistan.
Without Conscience
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Claudio Bigagli, Anna Rita Del Piano, Dante Marmone, Gaetano Amato, Maurizio Mattioli, Valerio Foglia Manzillo a Vanni Bramati. Mae'r ffilm Without Conscience yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Omnia (band)
Maent yn canu yn y Gymraeg, Saesneg, Gwyddelig, Llydaweg, Ffineg, Almaeneg, Lladin, ac Hindi. Ymhlith yr offerynnau yw'r delyn Geltaidd, y delyn geg, yr hyrdi-gyrdi, y bodhrán, y gitâr, y bouzouki, y didgeridoo, ffliwtiau o bob math, y pibgodau, amrywiaeth o ddrymiau, ac offerynnau taro.
Without Conscience
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Million Dollar Baby sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood.
Omnia (band)
Disgyddiaeth
bawd|Omnia, 2014
Without Conscience
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stefano Reali ar 3 Tachwedd 1957 yn Frosinone.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stefano Reali nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ennodu Vilayadu
Ffilm gyffro llawn acsiwn yw Ennodu Vilayadu a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd என்னோடு விளையாடு ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tamileg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sudharshan M Kumar.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kathir, Bharath, Chandini Tamilarasan, Radha Ravi, Sanchita Shetty, Yog Japee a Gadam Kishan. Mae'r ffilm Ennodu Vilayadu yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Epsilon
Epsilon (priflythyren Ε; llythyren fach ε) yw'r bumed lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 5.
Charlotte Cushman
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America oedd Charlotte Cushman (1906 - 1993).
Fe'i ganed yn Boston a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.
Bu farw yn Wayne.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Barbara Jean Ertter
Mae Barbara Jean Ertter (ganwyd 1953) yn fotanegydd nodedig a aned yn Unol Daleithiau America. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Prifysgol Efrog Newydd. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Instituto de Botánica Darwinion.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Siobyn gwelw
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw siobyn gwelw, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy siobynnau gwelw (-on); yr enw Saesneg yw Pale Tussock, a'r enw gwyddonol yw Calliteara pudibunda. Mae i'w ganfod yn Ewrop ac Anatolia.
Det Unge Blod
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Holger-Madsen yw Det Unge Blod a gyhoeddwyd yn 1916. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Holger-Madsen.
Siobyn gwelw
40–60 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mehefin. Prif fwyd y lindys ydy mathau gwahanol o: dderwen, helygen, bedwen, Prunus a Crataegus.
Det Unge Blod
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carlo Wieth, Carl Lauritzen, Ebba Thomsen a Frederik Jacobsen.
Siobyn gwelw
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Det Unge Blod
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Intolerance sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.
Siobyn gwelw
Cyffredinol
Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Det Unge Blod
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Holger-Madsen ar 11 Ebrill 1878 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 17 Chwefror 1961.
Siobyn gwelw
Enwau
Y siobyn gwelw efallai yw’r unig wyfyn yng ngwledydd Prydain sydd ag enw gwerinol naturiol (yn hytrach nag enw sydd wedi ei fathu). Pale tussock yw’r enw safonol Saesneg ond roedd y cyweinwyr hopys yng Nghaint yn arfer ei alw yn HOP DOG - roedd dail hopys yn fwyd i’r lindys ac roedd rhain yn greaduriaid cyfarwydd iawn i’r Llundeinwyr a arferai dreulio eu “gwyliau” haf yn cywain hopys i’r cwmnïau bragu.
Det Unge Blod
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Holger-Madsen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Siobyn prin
Coed collddail ydy prif fwyd y siani flewog, gan gynnwys mathau gwahanol o: Crataegus a helygen.
Cyffredinol
Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn prin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Melysor Meek
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor Meek (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion Meek) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Ptiloprora meekiana; yr enw Saesneg arno yw Meek’s streaked honeyeater. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Det Gale Pensionat
Ffilm fud (heb sain) yw Det Gale Pensionat a gyhoeddwyd yn 1911. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Alfred Kjerulf.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Oscar Stribolt, Carl Alstrup, Elith Pio, Frederik Buch, Erik Crone a Jutta Lund.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1911. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Uffern Dante (L'Inferno’), sef ffilm o’r Eidal gan Giuseppe de Liguoro a Francesco Bertolini.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Blackwater
Gallai Blackwater neu Black Water gyfeirio at:
Tödliche Tarnung
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Gustavo Graef Marino yw Tödliche Tarnung a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Mark Dacascos.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Beautiful Mind sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustavo Graef Marino ar 25 Medi 1955 yn Santiago de Chile.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustavo Graef Marino nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Westfield, Indiana
Dinas yn, yn nhalaith Indiana, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Westfield, gan gynnwys:
Shearwater
Grŵp Canu gwerin yw Shearwater. Sefydlwyd y band yn Austin yn 2000. Mae Shearwater wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Misra Records.
Dolen allanol
Gwefan swyddogol
Zeta (llythyren)
Zeta (priflythyren Ζ; llythyren fach ζ) yw'r chweched lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 7.
Pysgotwr cefngoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pysgotwr cefngoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pysgotwyr cefngoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Halcyon pyrrhopygia; yr enw Saesneg arno yw Red-backed kingfisher. Mae'n perthyn i deulu'r Pysgotwyr (Lladin: Alcedinidae) sydd yn urdd y Coraciiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn H. pyrrhopygia, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.
Teulu
Mae'r pysgotwr cefngoch yn perthyn i deulu'r Pysgotwyr (Lladin: Alcedinidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Eta (llythyren)
Eta (priflythyren Η; llythyren fach η) yw'r seithfed lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 8.
Dead Homiez
Ffilm ddrama sy'n cael ei disgrifio fel 'ffilm hwdis' Americanaidd yw Dead Homiez a gyhoeddwyd yn 1993. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Jurassic Park a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Todber
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Todber.
Gwyn Elfyn
Bywyd cynnar
Ganwyd Gwyn Elfyn Lloyd Jones yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor yn fab i'r Parchedig Tudor Lloyd Jones a Deilwen Medi Jones. Magwyd yn Deiniolen lle roedd ei dad yn weinidog ar gapel Ebeneser. Symudodd y teulu i Garno yn 1963, lle ganwyd Bethan, chwaer i Gwyn, yn Medi 1964. Yn Nhachwedd 1964 symudodd y teulu eto i Borthmadog. Yn Hydref 1968 symudodd y teulu i Drefach ger Caerfyrddin a fe arhosodd yn yr ardal ers hynny. Yn fab i weinidog roedd yn cael ei adnabod fel Gwyn y Mans yng Nghwm Gwendraeth.
Aeth i Ysgol Gynradd Drefach ac Ysgol Ramadeg y Gwendraeth cyn astudio drama ym Mhrifysgol Aberystwyth. Ar ôl graddio, cafodd ei swydd actio cyntaf gyda Cwmni Theatr Crwban. Yn 1984, daeth cynhyrchydd Pobol y Cwm ar y pryd, Myrfyn Owen, i'w weld yn perfformio gyda'r cwmni ac fe gynigwyd rhan yn yr opera sebon iddo.
Yn 2016 cafodd ei sefydlu fel gweinidog eglwys Bethesda, Y Tymbl.
Bywyd personol
Mae'n briod a Caroline a mae ganddynt ddau fab, Rhodri a Rhys.
Syracuse, Utah
Dinas yn, yn nhalaith Utah, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Syracuse, gan gynnwys:
MAPK11
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn MAPK11 yw MAPK11 a elwir hefyd yn Mitogen-activated protein kinase 11 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 22, band 22q13.33.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn MAPK11.
Cigydd-deyrn pigddu
bawd Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cigydd-deyrn pigddu (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cigydd-deyrniaid pigddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Agriornis montana; yr enw Saesneg arno yw Black-billed shrike-tyrant. Mae'n perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Slickpoo, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Cigydd-deyrn pigddu
Teulu
Mae'r cigydd-deyrn pigddu yn perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rhiwlas: Cefn Gwlad Mewn Llun a Llinell
Cyfrol o gerddi gan Geraint Hughes a Myrddin ap Dafydd (Golygyddion) yw Rhiwlas: Cefn Gwlad Mewn Llun a Llinell. Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Casgliad o ffotograffau du-a-gwyn a cherddi newydd yn portreadu cefn gwlad ardal Eisteddfod Genedlaethol y Bala, 1997.
Botwm Crys yn cadw lle
Y Paffiwr a Cherddi Eraill
Cyfrol o gerddi gan Gwyn Morgan yw Y Paffiwr a Cherddi Eraill. Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.
Disgrifiad byr
Ail gyfrol, yn dilyn Caliban a Cherddi Eraill, o gerddi telynegol amrywiol eu them�u gan fardd genedigol o Drecynon.
Botwm Crys yn cadw lle
You're The Doctor
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Roy Lockwood yw You're The Doctor a gyhoeddwyd yn 1938. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Barry K. Barnes. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1938. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Bringing Up Baby sef ffilm gomedi Americanaidd gan Howard Hawks. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Geoffrey Faithfull oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Roy Lockwood ar 8 Mehefin 1907 yn Bryste.
La notte dei serpenti
Ffilm sbageti western gan y cyfarwyddwr Giulio Petroni yw La notte dei serpenti a gyhoeddwyd yn 1969. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Vincenzo Gicca Palli a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Riz Ortolani.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Magda Konopka, Chelo Alonso, Giancarlo Badessi, Clara Colosimo, Luigi Pistilli, Benito Stefanelli, Franco Balducci, Luke Askew a Guglielmo Spoletini. Mae'r ffilm yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Midnight Cowboy sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Mario Vulpiani oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giulio Petroni ar 21 Medi 1917 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 7 Ionawr 1950.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giulio Petroni nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Theta
Theta (priflythyren Θ; llythyren fach θ) yw'r wythfed lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 9.
Defnyddir fel symbol mathemategol am ongl.
Siobyn tywyll
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw siobyn tywyll, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy siobynnau tywyll; yr enw Saesneg yw Dark Tussock, a'r enw gwyddonol yw Dicallomera fascelina. Mae i'w ganfod yng nghanol Ewrop, yn Asia a Corea.
Abertawe
Dinas yn ne Cymru, ar aber Afon Tawe yw Abertawe (Saesneg: Swansea). Ail ddinas fwyaf Cymru o ran maint ydyw, ar arfordir deheuol y wlad, i'r dwyrain o Benrhyn Gŵyr. Tyfodd yn dref fawr yn ystod y 18fed a'r 19fed canrif. Mae sir weinyddol Abertawe tua 378 km² mewn maint, ac mae'n cynnwys rhan isaf Cwm Tawe a Gŵyr.
Siobyn tywyll
35–45 mm ydy lled yr adenydd agored ac fe'i welir yn hedfan ym Mehefin a Gorffennaf. Planhigion ydy prif fwyd y siani flewog: Cytisus scoparius, Crataegus monogyna, Rubus fruticosus, Calluna vulgaris, Onobrychis viciifolia, Salvia pratensis a Lotus corniculatus
Abertawe
Yn 2017, roedd gan y ddinas boblogaeth o 245,500, gan ei gwneud hi'n ail ddinas mwyaf poblog Cymru ar ôl Caerdydd. Yn ystod ei hanterth diwydiannol yn ystod y 19eg ganrif, roedd Abertawe yn ganolfan allweddol i'r ddiwydiant copr, gan fagu'r llysenw 'Copperopolis'.
Siobyn tywyll
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn tywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Abertawe
Hanes
Yn wreiddiol, datblygodd Abertawe fel man masnachu i'r Llychlynwyr, ac yn gyffredinol credir i enw Saesneg y ddinas darddu o "Sweyn's Ey" ("ey" oedd gair yr Hen Lychlynwyr am "ynys"). Fodd bynnag, nid oes ynys ym Mae Abertawe, ac felly mae'n bosib hefyd fod yr enw wedi dod o 'r gair "Sweyn" (newidiad o'r enw Llychlynaidd "Sven") a "sey" (gair yr Hen Lychlynwyr a olygai "inlet"). Credir mai sylfaenydd Abertawe oedd brenin Llychlynaidd Denmarc, Sweyn I, a drechodd Eingl-Sacsoniaid Wessex a Mersia yn 1013, ac a deyrnasodd dros ymerodraeth fawr a oedd yn cynnwys de Lloegr, Denmarc a Norwy. Y fersiwn cynharaf o'r enw a wyddir amdano yw Sweynesse, a ddefnyddiwyd yn y siarter gyntaf a roddwyd rhyw bryd rhwng 1158-1184 gan William de Newburgh, 3ydd Iarll Warwick. Rhoddodd i siarter hwn statws bwrdeistref i Abertawe, gan alluogi trigolion y dref hawliau penodol i ddatblygu'r ardal. Rhoddwyd ail siarter yn 1215 gan y Brenin Ioan. Yn y siarter hwn, ymddengys yr enw fel Sweyneshe. Mae sêl trefol o'r cyfnod hwn yn enwi'r dref fel Sweyse. Ymwelodd Gerallt Gymro ag Abertawe yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188.Ymddengys yr enw Cymraeg am y tro cyntaf mewn cerddi Cymraeg ar ddechrau'r 13g, lle sonir am "Aber Tawy".
Yn wreiddiol, arferai porthladd Abertawe fasnachu mewn gwin, gwlan, ffabrig ac yn ddiweddarach, glo. Wrth i'r Chwyldro Diwydiannol gyrraedd Cymru, ystyriwyd Abertawe yn lleoliad synhwyrol i leoli safle mwyndoddfeydd copr oherwydd y cyfuniad o borthladd, glo lleol a chysylltiadau masnachu gyda De-orllewin Lloegr, Cernyw a Dyfnaint. Gweithredodd mwyndoddfeydd yno o 1720 ymlaen. Yn sgîl hyn, agorwyd mwy o byllau glo (ymhobman o ogledd-ddwyrain Gŵyr o Clun i Langyfelach a gwelwyd mwy o fwyndoddfeydd, yn bennaf yng Nghwm Tawe. Dros y ganrif a hanner a ddilynodd, sefydlwyd gweithfeydd i brosesu arsenig, sinc, a thun ac er mwyn creu tunplat a chrochenwaith. Ehangodd y ddinas yn gyflym iawn yn y 18fed a'r 19g a chafodd y ddinas y ffugenw "Copperopolis".
Kappa
Kappa (priflythyren Κ; llythyren fach κ) yw'r degfed lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 20.
Abertawe
Hanes
bawd|chwith|[[Canol Dinas Abertawe|Y Stryd Fawr gyda Theatr y Palas yn y cefndir, ym 1915]]
Yn ystod yr 20g, lleihaodd y diwydiannau trymion yn y dref, gan adael Cwm Tawe Isaf yn llawn gweithfeydd gwag a phentyrrau o wastraff o'r hen safleoedd. Ail-ddatblygwyd rhannau helaeth o'r tir yng Nghynllun Cwm Tawe Isaf (sy'n parhau o hyd). Ystad Ddiwydiannol Llansamlet oedd y canlyniad, a dim ond dociau tu allan i'r ddinas a barhaodd i fod yn weithredol. Bellach mae Doc y Gogledd yng nghanol y ddinas wedi newid i fod yn ganolfan siopa Parc Tawe tra bod Doc y De wedi ei gweddnewid i fod yn Farina Abertawe.
Ar 27 Mehefin 1906, trawodd un o'r daeargrynfeydd fwyaf erioed y Deyrnas Unedig ddinas Abertawe, gyda chryfder o 5.2 ar Raddfa Richter. Pur anaml y bydd daeargrynfeydd yn achosi difrod yn y DU am fod y mwyafrif yn digwydd ymhell o'r ardaloedd poblog, ond pan drawodd y daeargryn Abertawe, achoswyd difrod i nifer o'r adeiladau talaf.
Derbyniodd Abertawe statws dinas ym 1969 i nodi arwisgiad Tywysog Cymru. Gwnaed y cyhoeddiad gan y tywysog ar y 3ydd o Orffennaf, 1969 tra'n teithio yng Nghymru. Cafodd y ddinas yr hawl i gael arlgwydd faer ym 1982.
Ychydig iawn o dystiolaeth a welir o fywyd Canol Oesol Abertawe.
Yr Ail Ryfel Byd
Effeithiwyd y dref yn ddrwg gan fomiau'r Almaen, yn yr Ail Ryfel Byd. Amcan y bomio oedd dinistrio'r dociau ond canol y dref a ddioddefodd y difrod mwyaf. Ym mis Chwefror 1941, yn ystod y Blitz, bomiodd 250 o awyrennau Abertawe gan ladd 400 o bobl. Roedd y fflamau i'w gweld mor bell i ffwrdd â Sir Benfro a Dyfnaint. Ysgrifennodd y bardd Waldo Williams gerdd am y bomio, sef 'Y Tangnefeddwyr' ('yr heddychwyr').
Canol y ddinas
chwith|bawd|250px|Basn Tawe
Mae Canol Dinas Abertawe wedi datblygu cryn dipyn. Mae gan y ddinas dair adeilad cofrestredig Graddfa I, sef y Guildhall, Castell Abertawe a Thabernacl Treforys. Yng nghanol y ddinas, ceir adfeilion y castell, y Marina, Oriel Gelf Glynn Vivian, Amgueddfa Abertawe, Canolfan Dylan Thomas, Canolfan Amgylcheddol Abertawe a'r Farchnad, sef marchnad dan-do fwyaf Cymru. Mae'r farchnad yn cefnu ar ganolfan siopa'r Quadrant a agorodd ym 1978 a Chanolfan Dewi Sant a agorodd ym 1982. Mae adeiladau nodedig eraill yn cynnwys Tŵr BT, Abertawe a adeiladwyd tua 1970, Tŷ Alexandra a adeiladwyd ym 1976, Neuadd y Sir a adeiladwyd ym 1982. Agorodd Canolfan Hamdden Abertawe ym 1977; derbyniodd wedd-newidiad sylweddol ar ddechrau'r 21ain ganrif ac ail-agorodd ym mis Mawrth 2008. Tu ôl y Ganolfan Hamdden, saif Amgueddfa Genedlaethol y Glannau a agorodd ym mis Hydref 2005.
Hinsawdd
Mae gan Abertawe hinsawdd cymhedrol sydd yn nodweddiadol o orllewin y Deyrnas Unedig. Fel rhan o'r ardal arfordirol, mae Abertawe yn profi tymheredd ychydig cynhesach na'r ardaloedd mynyddig neu yn y dyffrynoedd ymhellach i mewn i'r wlad. Serch hynny, mae Abertawe'n agored i wyntoedd gwlyb yr Iwerydd:dengys ffigyrau o'r Swyddfa Dywydd mai Abertawe yw'r ddinas wlypaf ym Mhrydain. Ganol Haf gall y tymheredd yn Abertawe gyrraedd yr ugeiniau uchel (graddau canradd), yn dibynnu ar y tywydd; y tymheredd uchaf a recordiwyd yn Abertawe oedd 31.6 °C ym 1980.
Demograffeg
Ganed tua 82% o'r boblogaeth yng Nghymru ac 13% yn Lloegr; gydag 13.4% o'r boblogaeth yn siaradwyr Cymraeg.
O 1804 tan y 1920au, profodd Abertawe dwf parhaol yn ei phoblogaeth. Roedd y 1930au a'r 1940au yn gyfnod o ddirywiad bychan. Yn y 1950au a'r 1960au tyfodd y boblogaeth ac yna syrthiodd yn y 1970au. Tyfodd y boblogaeth eto yn y 1980au, cyn ostwng eto yn y 1990au. Erbyn y 2000au, profodd ychydig o dwf yn y boblogaeth eto. Erbyn 2007 poblogaeth yr ardal oedd 228,100, ac erbyn 2011 y boblogaeth oedd 239,000.
Adloniant a thwristiaeth
bawd|200px|[[Tŵr BT, Abertawe]] Defnyddir traethau Langland, Caswel a Limeslade gan nofwyr a thwristiaid â phlant, tra bod traeth Bae Abertawe yn denu pobl sydd â diddordeb mewn chwaraeon dŵr. Cysyllta llwybrau cerdded arfordirol y rhan fwyaf o gilfachau Penrhyn Gŵyr â Bae Abertawe ei hun, a denir cerddwyr i'r rhan hon o'r wlad trwy gydol y flwyddyn. Er nad yw'n enwog ymhlith twristiaid, mae ardaloedd yng ngogledd Abertawe yn cynnig golygfeydd panoramig amrywiol o dirweddau mynyddog. Yn hen bentref pysgota'r Mwmbwls (sydd wedi ei leoli ar ochr orllewinol Bae Abertawe), ceir pier Fictorianaidd ynghyd â nifer o fwytai, tafarndai a siopau coffi. Ceir golygfa banoramig o Fae Abertawe o'r promenad. Ym Mehefin 2015 rhoddwyd caniatâd cynllunio i godi Lagŵn Bae Abertawe, sef cynllun i harneisio ynni carbon isel ym Mae Abertawe a fydd y mwyaf o'i fath drwy'r byd ar ôl ei gwbwlhau. Disgwylir y bydd y prosiect yn cynhyrchu £76 miliwn o bunnoedd, sy'n cynnwys elfen gref o dwristiaeth.
Atyniadau
Ar lan y môr, mae gan Fae Abertawe arfordir o bum milltir (8 km) sy'n cynnwys y traeth, promenad, pwll nofio awyr agored i blant, canolfan hamdden, marina sy'n cynnwys yr amgueddfeydd mwyaf newydd a'r hynaf yng Nghymru - Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ac Amgueddfa Abertawe. Yn y marina hefyd y lleolir Canolfan Dylan Thomas sy'n dathlu bywyd a gwaith yr awdur gydag arddangosfa parhaol o'r enw 'Dylan Thomas - Man and Myth'. Y ganolfan hon hefyd yw canolbwynt Gŵyl Flynyddol Dylan Thomas (27 Hydref - 9 Tachwedd). SA1 Glannau Abertawe yw'r datblygiad diweddaraf ar gyfer cartrefi, bwyta ac adloniant. Mae Bae Abertawe, y Mwmbwls a Gŵyr yn gartref i amrywiaeth o barciau a gerddi a cheir yno bron i 20 warchodfa natur. Mae Gerddi Clun hefyd yn gartref i gasgliad o blanhigion a chynhelir 'Clyne in Bloom' yno ym mis Mai. Mae gan Barc Singleton erwau o dir agored, gardd fotaneg, llyn cychod gyda chychod pedlo, a golff gwallgo'. Mae Plantasia yn byramid gwydr sy'n cynnwys planhigion amrywiol, gan gynnwys mathau sydd wedi diflannu yn y gwyllt. Ceir yno fwncïod, reptiliaid, pysgod a thŷ ieir bach yr haf. Mae parciau eraill y ddinas yn cynnwys Parc Cwmdonkin, lle chwaraeodd Dylan Thomas pan yn blentyn a Pharc Fictoria, Abertawe sydd yn agos i'r promenad ar lan y mor.
Gweithgareddau
Mae gan Abertawe ystod eang o weithgareddau yn cynnwys hwylio, sgïo dŵr, syrffio a chwareon dŵr eraill, cerdded a beicio. Ym mis Medi 2012, agorwyd canolfan Chwaraeon Dŵr o'r enw "360" ger San Helen ar lan y môr, ar gost o £1.4 miliwn. Yn rhan o'r Lôn Geltaidd a Rhwydwaith Feicio Cenedlaethol, cynigia Abertawe lwybrau beicio di-draffig ar hyd y glannau a thrwy Barc Gwledig Dyffryn Clun. Ceir sawl cwrs golff ym Mae Abertawe, y Mwmbwls a Gŵyr hefyd.
Cyn iddo gau yn 2003, roedd Canolfan Hamdden Abertawe yn un o'r deg atyniad mwyaf poblogaidd yn y DU; cafodd ei ail-ddatblygu fel parc dŵr dan-do a'i ail-farchnata fel yr 'LC'. Cafodd ei agor yn swyddogol gan Frenhines Elizabeth II ar y 7fed o Fawrth, 2008. Lleolir Pwll Cenedlaethol Cymru yn Abertawe hefyd.
Traethau
Yn 2007, enwyd Bae Oxwich ar Benrhyn Gŵyr fel y traeth mwyaf prydferth yn y Deyrnas Unedig gan ysgrifenwyr teithio a oed wedi ymweld â thros 1,000 o draethau ledled y byd er mwyn dod o hyd i'r tywod perffaith. Canmolodd The Travel Magazine Oxwich am ei golygfeydd "magnificent and unspoilt", gan ei ddisgrifio fel "man gwych i oedolion a phlant i ddarganfod". Mae gan y traeth dair milltir (5 km) o dywod euraidd, meddal, gan ei wneud yn ddelfrydol ar gyfer teuluoedd. Enwyd y traeth hefyd gan The Guardian fel un o ddeg traeth gorau'r DU.
Trefn lywodraethol
bawd|dde|150px|Guildhall Dinas a Sir Abertawe
Llywodraeth leol
Ym 1889, derbyniodd Abertawe statws cyngor bwrdeistref, a chafodd statws dinas ym 1969. Arferai Abertawe fod yn un o fannau cryfaf y Blaid Lafur, a than 2004 roedd gan y blaid fwyafrif, ac o ganlyniad, reolaeth dros y cyngor am 24 mlynedd. Bellach y Democratiaid Rhyddfrydol yw'r prif blaid o fewn y weinyddiaeth a daethant i bŵer yn etholiadau lleol 2004. Ar gyfer 2009/2010, Arglwydd Faer Abertawe oedd Cynghorydd Alan Lloyd ac am 2010/2011: Richard Lewis.
Gwleidyddiaeth Cymru
Etholaethau Cynulliad Cenedlaethol yw:
Mae'r ddinas yn rhan hefyd o'r Rhanbarth Gorllewin De Cymru a chaiff ei wasanaethu gan Peter Black AC, Alun Cairns AC, Dai Lloyd AM a Bethan Jenkins AC.
Gwleidyddiaeth y DU
Etholaethau Abertawe yn Senedd y Deyrnas Unedig yw:
Economi
bawd|dde|Canolfan Technium, un o'r adeiladau newydd a adeiladwyd fel rhan o gynllun datblygiad SA1 yn [[Dociau Abertawe|Nociau Abertawe]]
Yn wreiddiol, datblygidd Abertawe yn ganolfan ar gyfer mwyngloddio a metelau, yn enwedig y diwydiant copr, o ddechrau'r 18g. Cyrhaeddodd y diwydiant ei uchafbwynt yn y 1880au, pan mwyndoddwyd 60% o'r copr a fewnforiwyd i Brydain yn Nghwm Tawe Isaf. Fodd bynnag, erbyn diwedd yr Ail Ryfel Byd, roedd y diwydiannau hyn wedi lleihau'n sylweddol, ac yn y degawdau a ddilynodd gwelwyd newid at economi yn y sector wasanaeth.