cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tony Lewis (FWA)
Cefndir
Ganwyd Lewis ym Mrynbuga yn fab i Charles Lewis a Martha (née Goodman ) ei wraig. Roedd y teulu yn ddi-gymraeg a phrin oedd ymwybyddiaeth y Tony ifanc o Gymreictod yn wir roedd nifer o bobl Sir Fynwy yng nghyfnod ieuenctid Tony yn credu mai rhan o Loegr nid o Gymru oedd y sir. Wrth wneud gwasanaeth milwrol gorfodol yn y RAF yn Yr Almaen yn y 1950au, cafodd Lewis ei alw'n "Taff", ei wawdio am ei acen a'i fychanu am fod yn Gymro; canlyniad y driniaeth wrth Gymreig hyn oedd gwneud Lewis yn ymwybodol ac amddiffynnol o'i Gymreictod a magodd ynddo awch i ddysgu rhagor am hanes a diwylliant ei wlad.
Priododd Gillian Pewtner ym 1958, bu iddynt mab a merch.
Cenedlaetholwr
Wedi ymadael a'r lluoedd arfog bu Lewis yn gweithio fel gyrrwr bys yn Nhredegar, yn y cyfnod hwn ymunodd â Phlaid Cymru ac yng Nghynhadledd Plaid Cymru yn Abergwaun 1964 cyfarfu a Gethin ab Iestyn; sefydlodd y ddau fudiad o'r enw The Anti Sais Front. Mudiad i genedlaetholwyr di-gymraeg.
Yn deillio o'r Anti Sais Front ffurfiodd Gethin a Lewis y Ffrynt Gwladgarol, gyda'r nod o recriwtio ym mysg y boblogaeth Gymreig mwyafrifol sef yr uniaith Saesneg a oedd, yn eu tyb hwy, yn cael eu hesgeuluso gan Plaid Cymru a Chymdeithas yr Iaith. Enillodd y Ffrynt Gwladgarol cryn gefnogaeth a sefydlwyd canghennau yn Aberdâr, y Rhondda a Chwmbrân lle agorodd Tony Lewis clwb, y Patriots Rest, ym Mhontnewydd. Y bwriad oedd i'r Ffrynt Gwladgarol bod yn adran o fewn Plaid Cymru i ddarparu ar gyfer elfennau mwy milwriaethus y Blaid; ond wedi cael ei phlas cyntaf ar fuddugoliaeth gyfansoddiadol gyda Gwynfor Evans yn ennill isetholiad Caerfyrddin nid oedd y Blaid am gael ei gysylltu gyda mudiad milwriaethus mewn lifrau, a phenderfynodd Cynhadledd y Blaid yn Nolgellau 1966 nad oedd aelodaeth o'r Ffrynt yn gydnaws ac aelodaeth o'r Blaid a diarddelwyd ei harweinwyr.
FWA
Pan ffurfiwyd Byddin Rhyddid Cymru gan Julian Cayo-Evans ym 1963, bu Lewis yn un o'i aelodau cynharaf. Lewis oedd yn gyfrifol am gynllunio a chreu bathodyn penwisg y fyddin, yr Eryr Wen, dyma oedd ei ymgais gyntaf i greu ardduniad metel. Fel aelodau eraill y fyddin byddai Lewis yn gwisgo lifrau'r fyddin mewn gorymdeithiau cenedlaetholgar ac o flaen newyddiadurwyr ond yn achlysurol byddai Lewis yn gwisgo lifrau morwrol gan hawlio fod yn Llyngesydd Llynges Rhyddid Cymru.
Ym 1969, rhoddwyd naw o alodau blaenllaw Byddin Rhyddid Cymru ar brawf gan yr awdurdodau Prydeinig, gyda Lewis yn eu plith. Cyhuddwyd Lewis o ddau drosedd o dan Ddeddf y Drefn Cyhoeddus sef rheoli grŵp terfysg a threfnu grŵp terfysg, fe'i cafwyd yn euog o drefnu ond yn ddieuog o reoli, ac fe'i dedfrydwyd i 8 mis o garchar wedi ei ohirio am dair blynedd. Er bod y barnwr wedi honni wrth y llys ei fod wedi trin Lewis gyda thrugaredd wrth ohirio ei ddedfryd ymddengys ei fod wedi anghofio ei fod eisoes wedi bod dan glo am 4 mis yn disgwyl diwedd yr achos.
Crefftwr
bawd|Mwclis Llwy Caru gan Tony Lewis Ar ôl yr achos llys symudodd Lewis i Ynys Manaw lle sefydlodd gweithdy gofaint mewn metelau drudfawr; cafodd comisiwn gan Senedd yr Ynys i greu cyfres o fedalau ar arddull Celtaidd, symudodd ei weithdy i Ddolgellau ar ddiwedd y 1970au gan ennill enw da fel crefftwr o'r radd blaenaf. Creodd nifer wobrau eisteddfodol, medal i ddathlu 700 mlwyddiant marwolaeth Llywelyn ein Llyw olaf a thlws Cymry'r Byd a dyfarnwyd i Gwynfor Evans yn Eisteddfod Genedlaethol Llanelli 2000. Un o nodweddion ei waith mewn aur ac arian oedd ei fod yn gwrthod rhoi'r dilysnod swyddogol Prydeinig arnynt, sydd yn gwneud ei waith, ar y naill law yn anghyfreithiol, ac ar y llaw arall yn ddeniadol iawn i gasglwyr.
Yn ogystal â bod yn grefftwr mewn metelau prin, roedd Tony hefyd yn gerddor crefftus yn canu'r delyn, y pibgorn a'r ffidl, bu yn ei elfen yn ymuno gyda cherddorion traddodiadol eraill mewn sesiynau anffurfiol mewn gwyliau ledled y gwledydd Celtaidd.
Marwolaeth
Bu farw yn y Barri yn 68 mlwydd oed.
Pink Floyd: Live at Pompeii
Ffilm roc blaengar sydd hefyd yn ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Steve O'Rourke a Adrian Maben yw Pink Floyd: Live at Pompeii a gyhoeddwyd yn 1972. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Belg, Yr Eidal, Ffrainc a'r Almaen. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Pink Floyd.
”R” Niin Kuin Realdoll
Ffilm ddogfen yw ”R” Niin Kuin Realdoll a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn y Ffindir.
Pink Floyd: Live at Pompeii
Y prif actorion yn y ffilm hon yw David Gilmour, Roger Waters, Richard Wright a Nick Mason. Mae'r ffilm Pink Floyd: Live at Pompeii yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1972. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather sef ffilm am gangstyrs Americanaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Gábor Pogány oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan José Pinheiro sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
”R” Niin Kuin Realdoll
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
John Rae (anturiaethwr)
Fforiwr Albanaidd yng Nghanada oedd Dr John Rae (30 Medi 1813 – 22 Gorffennaf 1893).
Cafodd ei eni yn y Neuadd Clestrain, Orphir, yn yr Ynysoedd Erch. Bu farw yn Llundain, ond cafodd ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Sant Magnws, Kirkwall.
The Auteur
Ffilm gomedi yw The Auteur a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Portland. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Allan Jacobsen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Celina María Matteri
Roedd Celina María Matteri (ganwyd:  1943) yn fotanegydd nodedig a aned yn Yr Ariannin. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Universidad Nacional de La Plata. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Museo Nacional de Historia Natural de Francia.
Coed Dyrysiog
Mae Coed Dyrysiog wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.09 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Don Chico
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anne Sofie Beer Nielsen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
My Bloody Valentine 3d
Ffilm arswyd sy'n llawn gwaed a thrywanu gan y cyfarwyddwr Patrick Lussier yw My Bloody Valentine 3d a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Pittsburgh a chafodd ei ffilmio yn Pennsylvania. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Todd Farmer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michael Wandmacher. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jensen Ackles, Jaime King, Edi Gathegi, Kerr Smith, Megan Boone, Betsy Rue, Kevin Tighe, Tom Atkins, Todd Farmer a Jeff Hochendoner. Mae'r ffilm My Bloody Valentine 3d yn 101 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Brian Pearson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Patrick Lussier ar 1 Ionawr 1964 yn Vancouver. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1988 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Patrick Lussier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Down Under Donovan
Ffilm fud (heb sain) am drosedd gan y cyfarwyddwr Harry Lambart yw Down Under Donovan a gyhoeddwyd yn 1922. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Edgar Wallace.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1922. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Häxan sef ffilm ddogfen ar wrachyddiaeth gan Benjamin Christensen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry Lambart ar 9 Gorffenaf 1876 yn Dulyn a bu farw yn Llundain ar 3 Chwefror 1990.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry Lambart nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cyfeiriadau
o'r Deyrnas Gyfunol]]
The Crucible of Life
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Harry Lambart yw The Crucible of Life a gyhoeddwyd yn 1918. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Limerstone
Pentrefan yn Ynys Wyth, De-ddwyrain Lloegr, ydy Limerstone.
The Crucible of Life
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1918. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Shoulder Arms sef ffilm fud a chomedi o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry Lambart ar 9 Gorffenaf 1876 yn Dulyn a bu farw yn Llundain ar 3 Chwefror 1990.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry Lambart nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tiden Der Fulgte - De 141 Dage
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Ib Makwarth yw Tiden Der Fulgte - De 141 Dage a gyhoeddwyd yn 1986. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Ib Makwarth.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Aliens sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Jørgen Gregersen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Ib Makwarth sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ib Makwarth ar 29 Awst 1937 yn Denmarc.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ib Makwarth nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Caneri tinfrown
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Caneri tinfrown (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: caneris tinfrown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Serinus tristriatus; yr enw Saesneg arno yw Brown-rumped seedeater. Mae'n perthyn i deulu'r Pincod (Lladin: Fringillidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. tristriatus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r caneri tinfrown yn perthyn i deulu'r Pincod (Lladin: Fringillidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rhionaeschna planaltica
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Rhionaeschna planaltica. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Coed Dolgarrog
Mae Coed Dolgarrog yn goedwig rhwng Trefriw a Dolgarrog yn Nyffryn Conwy, Sir Conwy, sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 28 Chwefror 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 69.18 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Das Geheimnis Meiner Mutter
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Lars Johansson yw Das Geheimnis Meiner Mutter a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Mae'r ffilm Das Geheimnis Meiner Mutter yn 88 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Henrik Ipsen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Niels Pagh Andersen sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lars Johansson ar 26 Awst 1953 yn Gävle.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lars Johansson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Symphony of Six Million
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gregory La Cava yw Symphony of Six Million a gyhoeddwyd yn 1932. Fe'i cynhyrchwyd gan Pandro S. Berman yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd RKO Pictures. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Fannie Hurst a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Steiner.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Irene Dunne, Gregory Ratoff, Ricardo Cortez, Eddie Phillips, Harold Goodwin, Noel Madison, Oscar Apfel, Richard Tucker, Helen Freeman Corle, John St. Polis, Maurice Black, Sidney Miller a Harry Holman. Mae'r ffilm Symphony of Six Million yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1932. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Tarzan The Ape Man ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Leo Tover oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Archie Marshek sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gregory La Cava ar 10 Mawrth 1892 yn Towanda, Pennsylvania a bu farw ym Malibu, Califfornia ar 11 Rhagfyr 1981. Derbyniodd ei addysg yn Urdd Myfyrwyr Celf Efrog Newydd.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gregory La Cava nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mary Baker Eddy
bawd|240px| Mary Baker Eddy
Sefydlydd Seientiaeth Gristnogol, mudiad crefyddol newydd yn yr Unol Daleithiau, oedd Mary Baker Eddy (16 Gorffennaf 1821 – 3 Rhagfyr 1910). Ysgrifennodd hi Science and Health with Key to the Scriptures ("Gwyddoniaeth ac Iechyd gydag Allwedd i'r Ysgrythurau"), gwerslyfr y mudiad, ym 1875, a sefydlodd Eglwys Crist, Gwyddonydd yn Boston, Massachusetts, ym 1879.
May Smith
Arlunydd benywaidd o Seland Newydd oedd May Smith (1906 - 1988).
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Weaponized
Ffilm llawn cyffro a ffuglen wyddonol gan y cyfarwyddwr Timothy Woodward Jr. yw Weaponized a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Weaponized ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Mae'r ffilm Weaponized (ffilm o 2016) yn 85 munud o hyd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Timothy Woodward Jr ar 15 Hydref 1983.
Joan Baker
Arlunydd a darlithydd celf oedd Joan Elizabeth Baker (1922 – 7 Ebrill 2017).
Weaponized
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Timothy Woodward Jr. nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Joan Baker
Bywgraffiad
Fe'i ganwyd mewn tŷ ger Parc Fictoria, Caerdydd. Ei mam oedd Mary (nee Harrison) a'i thad oedd Joseph Baker, peiriannydd morol. Aeth i ysgol ferched Howell's yn Llandaf.
Cwmwd Deuddwr
Cwmwd yn ardal Rhwng Gwy a Hafren, yng nghanolbarth Cymru, oedd Cwmwd Deuddwr. Roedd yn gwmwd "annibynnol", heb fod yn rhan o gantref.
Joan Baker
Bywgraffiad
Yn 16 oed derbyniodd ysgoloriaeth i astudio yn Ysgol Gelf Caerdydd ac fe'i addysgwyd gan yr artist Cymreig Ceri Richards. Aeth hithau ymlaen i ddysgu yn yr ysgol. Hi oedd y fenyw gyntaf i redeg prif adran gelf yng Nghymru gan ddod yn bennaeth sylfaen a dirprwy gyfarwyddwr astudiaethau yn yr Ysgol Gelf (ail-enwyd yr ysgol yn Goleg Celf Caerdydd yn 1949 ac erbyn hyn mae'n ran o Brifysgol Fetropolitan Caerdydd). Fe ymddeolodd o'r Coleg yn 1984. Prif bwnc ei gwaith arlunio oedd tirluniau o Gaerdydd ac ardaloedd cyfagos yn ne Cymru.
Cwmwd Deuddwr
Gorweddai'r cwmwd yng nghanolbarth Cymru ar y ffin â Phowys (Powys Wenwynwyn) i'r gogledd a Cheredigion i'r gorllewin. Ffiniai ag Arwystli Uwch Coed (Arwystli) ym Mhowys, Gwerthrynion a Buellt i'r dwyrain a'r de yn Rhwng Gwy a Hafren, a Mefenydd a rhan o gwmwd Penardd (Uwch Aeron) yng Ngheredigion.
Joan Baker
Bywgraffiad
Bu farw ei thad yn 1954 drwy foddi, yn dilyn damwain yn nociau Caerdydd. Gofalodd am ei mam hyd ei marwolaeth hithau yn 1976.
Cwmwd Deuddwr
Roedd yn gwmwd mynyddig gyda bryniau Elenydd yn llenwi llawer o'r tir, yn enwedig yn y gorllewin i gyfeiriad Ceredigion.
Ychydig iawn a wyddys am ei hanes cynnar, cyn cyfnod y Normaniaid. Er i'r cwmwd fwynhau cyfnodau o annibyniaeth daeth yn destun ymgiprys am reolaeth arno rhwng Deheubarth ac arglwyddi Normanaidd y Mers o ddiwedd yr 11g. Rhwng tua 1100 a 1377 roedd teulu'r Mortimeriaid yn ei reoli am gyfnodau sylweddol. Yn ddiweddarach daeth yn rhan o Sir Faesyfed ac wedyn sir Powys.
Joan Baker
Bywgraffiad
Bu farw yn yr un tŷ lle bu'n byw drwy gydol ei hoes, yn edrych dros Barc Fictoria.
Cactus Motel
Ffilm ramantus yw Cactus Motel a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
South Ronaldsay
Un o'r ynysoedd sy'n ffurfio Ynysoedd Erch yng ngogledd-ddwyrain yr Alban yw South Ronaldsay ('De Ronaldsay'). Saif i'r de-ddwyrain o Scapa Flow, ac roedd y boblogaeth yn y flwyddyn 2001 yn 854. Gelwir y prif bentref yn St Margaret's Hope.
bawd|canol|Lleoliad yr ynys yn Ynysoedd Erch
Gerry Rafferty
Canwr/cyfansoddwr o'r Alban oedd Gerry Rafferty (16 Ebrill 1947 – 4 Ionawr 2011). Roedd yn enwog am ei senglau "Right Down The Line" a "Baker Street". Roedd e'n aelod o'r band Stealers Wheel o 1972 hyd 1975.
Jiangyan
Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw Jiangyan. Fe'i lleolir yn nhalaith Jiangsu.
Isaac Clarke
bawd|Safle argraffdy Isaac Clarke yn Stryd y Ffynnon, [[Rhuthun; 2013.]] bawd|Y copi cynharaf o Hen Wlad fy Nhadau, 1856 Roedd Isaac Clarke (1824 – 5 Ebrill 1875) yn berchennog papur newydd, argraffydd a chyhoeddwr yn Rhuthun. Ef gyhoeddodd anthem genedlaethol Cymru, Hen Wlad fy Nhadau, am y tro cyntaf.
Nid yw dyddiad geni Clarke yn hysbys, ond gwyddom iddo gael ei fedyddio yn Eglwys Plwyf yr Wyddgrug ar 24 Ebrill 1824. Ei rieni oedd Robert a Ruth Clarke o Goed-llai. Ffermwr oedd ei dad, ond dewisodd yntau ddilyn trywydd gwahanol gan fwrw prentisiaeth fel argraffydd gyda Hugh Jones yn yr Wyddgrug. Yn 1845, fe'i penodwyd yn oruchwyliwr i gwmni argraffu Nathan Maddocks yn Rhuthun. Yn 1850, sefydlodd ei argraffdy ei hun yn 6 Stryd y Ffynnon, bellach yn 'Siop Nain'.
Mae cofeb iddo yn Eglwys Sant Pedr, Rhuthun, ac arno nodir iddo farw ar 5 Ebrill 1875.
Hen Wlad fy Nhadau
Yn argraffdy Isaac Clarke yn 'Siop Nain' y gosodwyd Hen Wlad fy Nhadau mewn print am y tro cyntaf. Roedd y darn wedi'i gyflwyno gan ei gyfansoddwr James James (Iago ap Ieuan) o Pontypridd i gystadleuaeth yn Eisteddfod Genedlaethol Llangollen yn 1858. Roedd yn un o gasgliad o alawon gwerin nad oedd wedi'u cyhoeddi o'r blaen. Er na fu James yn fuddugol gyda'i gasgliad, gwnaeth y darn argraff ar y beirniad Owain Alaw, ac ysgrifennodd at James James i ofyn a gai ei gynnwys yn ei gyfrol Gems of Welsh Melody. Cytunodd James iddo gael ei gyhoeddi, a chyhoeddwyd y gyfrol yn 1860, ond dywedir ei fod yn siomedig gyda'r addasiadau wnaeth Owain Alaw iddi.
In Principio Erano Le Mutande
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Anna Negri yw In Principio Erano Le Mutande a gyhoeddwyd yn 1999. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Medusa Film. Lleolwyd y stori yn Genova. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Anna Negri a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Dominik Scherrer.
Rhionaeschna psilus
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Rhionaeschna psilus. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
In Principio Erano Le Mutande
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Stefania Rocca, Filippo Timi, Monica Scattini, Teresa Saponangelo a Bebo Storti. Mae'r ffilm In Principio Erano Le Mutande yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Brookhaven, Georgia
Dinas yn, yn nhalaith Georgia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Brookhaven, gan gynnwys:
In Principio Erano Le Mutande
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anna Negri ar 9 Rhagfyr 1964 yn Fenis.
Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Rhyl 1892
250px|bawd|Meini'r Orsedd, Y Rhyl
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1892 yn y Rhyl, Sir y Fflint (Sir Ddinbych bellach).
Chebba
Tref yn nhalaith Mahdia, Tiwnisia yw Chebba. Mae'n gorwedd ar lan y Môr Canoldir tua 30 km i'r de o ddinas Mahdia a thua 80 km i'r gogledd o Sfax. Roedd 19,883 o bobl yn byw yno yn 2004.
Arddull Selio'r Wyth Trigram
bawd|Sêl yr Wyth Trigram
Yn y gyfres manga ac anime Naruto, defnyddiodd Minato Namikaze Arddull Selio'r Wyth Trigram ar Naruto er mwyn i Naruto cael mynediad i Chakra y Kyuubi. Mae'r sêl yn cynnwys dau Sêl Pedwar Symbol ac mae rhaid i'r defnyddiwr cael gorsedd seremonïol er mwyn defnyddio'r fath dechneg. Dros amser, mae'r sêl yn gwanhau. Gwelir effaith hynny fel yn achos Kushina Uzumaki ar ôl iddi cwympo'n feichiog gyda Naruto.
Chebba
Hanes
bawd|Brithlun Rhufeinig o Chebba yn dangos y duw [[Neifion (duw)|Neifion a'r Pedwar Tymor.]] Ger La Chebba, ar bentir Ras Kaboudia, ceir adfeilion ribat (caer neu gastell) Bordj Kjadidja, a adeiladwyd ar sylfeini o gyfnod yr Ymerodraeth Fysantaidd. Roedd yn rhan o gadwyn o gaerau a godwyd gan yr Abbasiaid ar hyd arfordir Sahel Tiwnisia yn yr 8g OC. Codwyd y gaer Fysantaidd i amddiffyn tref hynafol Caput Vada; glaniodd y cadfridog Bysantaidd Belisarius yno yn 533 OC ar gychwyn ei ymgyrch llwyddiannus yn erbyn y Fandaliaid. Ailenwyd y dref yn Justinianopolis gan y Bysantiaid.
Ceir brithluniau (mosaics) Rhufeinig o Caput Vada yn Amgueddfa'r Bardo yn Nhiwnis.
Bu protestiadau yn erbyn llywodraeth Zine Ben Ali yn Chebba yn ystod intifada Tiwnisia.
Bleddyn Williams
Chwaraewr Rygbi'r Undeb a enillodd 22 o gapiau dros Gymru, fel canolwr yn bennaf, ac a adnabyddid fel "Tywysog y Canolwyr" oedd Bleddyn Llewellyn Williams, MBE (22 Chwefror 1923 - 6 Gorffennaf 2009).
Aeth ar daith i Seland Newydd ac Awstralia gyda’r Llewod Prydeinig yn 1950, ac fe’i dewiswyd yn is-gapten. Chwaraeodd mewn pedair gêm brawf yn erbyn y Crysau Duon a dwy yn erbyn Awstralia, un o’r ddwy fel capten. Derbyniodd yr MBE am ei wasanaethau i rygbi.
Double Nickels
Ffilm gomedi acsiwn yw Double Nickels a gyhoeddwyd yn 1977. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Star Wars Episode IV: A New Hope sef ffilm wyddonias a sgriptiwyd gan y cyfarwyddwr ffilm George Lucas. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Little Atherfield
Pentref yn Ynys Wyth, De-ddwyrain Lloegr, ydy Little Atherfield. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Shorwell.
Sinigrin
bawd|de|250px|Fformiwla sgerbwd sinigrin bawd|de|250px|Yr [[anion mewn sinigrin]] Glwcosinolad (neu glucosinolate) ydy Sinigrin, sy'n perthyn i deulu'r glwcosad a ganfyddir mewn rhai planhigion megis ysgewyll, brocoli a'r mwstad du (y Brassica nigra).
Pan fo planhigion tebyg yn cael eu gwasgu neu eu niweidio'n ddrwg, mae'r ensym 'myriosinase' yn dadfeilio sinigrin i fod yn olew mwstad (allyl isothiocyanate) sy'n gyfrifol am yr ogla a'r blas erchyll sydd ar fwstad a rhuddugl môr ('horse-radish').
Dengys ymchwil gan Norwich Research Park (NRP), yn nwyrain Lloegr, y gall sinigrin goncro celloedd cansar (Yr apoptosis). O'i fwyta'n rheolaidd, yr awgrym cryf yw y gall sinigrin atal cansar rhag datblygu.
Sinbad and The Minotaur
Ffilm ffantasi am anghenfilod gan y cyfarwyddwr Karl Zwicky yw Sinbad and The Minotaur a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Awstralia. Lleolwyd y stori yn Groeg yr Henfyd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Karl Zwicky ar 16 Tachwedd 1956 ym Mherth, Gorllewin Awstralia. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1982 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Karl Zwicky nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Planhigyn blodeuol
Grŵp mawr o blanhigion yw'r planhigion blodeuol neu planhigion blodeuog (hefyd angiosbermau). Maent yn cynnwys tua 254,000 o rywogaethau ledled y byd, mwy nag unrhyw grŵp arall o blanhigion tir. Maent yn cynhyrchu blodau sy'n cael eu peillio gan bryfed neu'r gwynt gan amlaf. Mae hadau planhigion blodeuol yn eu ffrwythau, a'u hofwlau mewn carpelau. Ymddangosodd y planhigion blodeuol cyntaf tua 140 miliwn o flynyddoedd yn ôl yn ystod y cyfnod Cretasaidd.
Rhennir y planhigion blodeuol yn ddau grŵp yn draddodiadol: y deugotyledonau a'r monocotyledonau. Mae astudiaethau diweddar yn awgrymu hollti'r deugotyledonau yn sawl grŵp megis yr ewdicotau a'r magnoliidau.
600px|chwith|bawd|Cylchred bywyd planhigion blodeuol
Royal Wootton Bassett
Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw Royal Wootton Bassett (Wootton Bassett cyn 2011). Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Saif 9.7 km i'r de-orllewin o Swindon yng ngogledd y sir.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 11,385.
Mae'r dref yn adnabyddus am i hersiau sy'n cario cyrff milwyr Prydeinig a fu farw yn Affganistan gael eu cludo o RAF Lyneham trwy'r dref.
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pontypridd 1893
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1893 ym Mhontypridd, Sir Forgannwg (Rhondda Cynon Taf bellach).
Rhionaeschna punctata
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Rhionaeschna punctata. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Lyncs
Mae lyncs yn aelod o un o'r pedair rhywogaeth o gath o faint canolig sy'n perthyn i'r genws Lynx.
Cyflwyniad
Mae gan y lyncs gynffon fer, a thuswau nodweddiadol o wallt du ar flaenau'r clustiau. Y lyncs (lluosog: lyncsod) yw un o'r pedair rhywogaeth y genws Lynx, cathod gwyllt cymedrol eu maint. Tardda'r enw o'r Saesneg Canol trwy'r gair Groeg λύγξ, o'r gwreiddyn Indo-Europeaidd leuk- ("golau, disgleirdeb"), cyfeiriad at ymoleuedd ei lygaid adlewyrchol. . Mae'r erthygl hon yn ymdrin yn bennaf â'r lyncs Ewrasaidd, sef y rhywogaeth a fu'n gynhenid i Gymru ar un adeg.
Ymddangosiad
Mae gan y lyncs gynffon fer, siobynnau nodweddiadol o flew duon ar flaenau ei glustiau, pawennau wedi eu clustogi ar gyfer cerdded ar eira, a wisgers ar yr wyneb. Mae crychdorch o dan y gwddf gyda bariau, weithiau'n ymdebygu i dei-bo. Mae lliw y corff yn amrywio'n frown cymedrol i led-wyn, weithiau wedi ei farcio â brychni brown tywyll, yn enwedig ar y coesau. Mae'r nodweddion hyn oll yn amrywio'n fawr yn ôl hinsawdd eu cynefin. Rhywogaethau lleiaf y genws yw'r fobgath a lyncs Canada, a'r mwyaf yw lyncs Ewrasia.
Ymddygiad a bwyd
Mae'r lyncs fel arfer yn anifail sy'n cadw ei gwmni ei hun, er y gall minteion bychain ohonynt weithiau gyd-hela. Bydd cymaru yn digwydd yn y gaeaf hwyr ac mae'r fenyw yn esgor ar un i bedwar cathan ar ôl cyfebru am 70 niwrnod. Erys y bychain gyda'r fam am aeaf arall, sef naw mis, cyn mynd ar ddisberod fel oedolion ieuanc. Fe grea'r lyncs ei ffau mewn agennau neu o dan silffoedd mewn creigfannau. Bwyta amrediad eang o anifeiliaid, gan gynnwys yng Nghymru ddeiet dybiedig o iyrchod, ceirw cochion, ysgyfarnogod, pysgod, llwynogod, defaid a geifr, gwiwerod cochion, llygod a llygod pengron, grugieir ac adar eraill.
Dosbarthiad a chynefin
250px|thumbnail|Lyncs ar herw Mae'r lyncs yn mynychu fforestydd mynyddig gyda llysdyfiant trwchus o lwyni, hesg a gwair tal. Er bod y gath hon yn hela ar y ddaear, gall ddringo coed a nofio'n gyflym, gan ddal pysgod. Cychwynnwyd amryw brosiectau i ail-sefydlu lyncsod yn eu cynefinoedd hynafol, a bu rhain yn llwyddiannus mewn amryw ardaloedd yn y Swisdir. Ers yr 1990au ymdrechwyd droeon i'w hailsefydlu yn yr Almaen ac ers 2000 ceir poblogaeth fechan ym mynyddoedd yr Hartz ger Bad Lauterberg.
Mae'r lyncs yn fwy cyffredin yng ngogledd Ewrop na'r rhelyw o wledydd, yn enwedig yn Norwy, Sweden, Estonia, Y Ffindir a pharthau gogleddol Rwsia. Amcangyfrifir y boblogaeth Swedaidd yn 1200-1500 unigolyn, a phoblogaeth y Ffindir yn 1900-2100, lle bu'r niferoedd yn cynyddu'n flynyddol ers 1992. Ystyrir y boblogaeth yn y Ffindir yn fwy bellach nag a fu erioed. Difawyd poblogaeth gwledydd Prydain yn yr 17eg ganrif, ond bu galwadau am ei hail-sefydlu i reoli niferoedd ceirw.
Ecoleg
Mae'r lyncs fel arfer yn anifail unig, er y gall grŵp bach o lyncs deithio a hela gyda'i gilydd yn achlysurol. Mae paru yn digwydd ar ddiwedd y gaeaf ac unwaith y flwyddyn mae'r fenyw yn rhoi genedigaeth i rhwng un a phedair cath fach. Mae amser beichiogrwydd y lyncs tua 70 diwrnod. Mae’r cathannod yn aros gyda’r fam am un gaeaf arall, cyfanswm o tua naw mis, cyn symud allan i fyw ar eu pen eu hunain fel oedolion ifanc. Mae'r lyncs yn creu ei ffau mewn agennau neu o dan silffoedd creigiau. Mae'n bwydo ar ystod eang o anifeiliaid o geirw cynffon wen, ceirw, iwrch, ceirw bach coch, a chamois, i ysglyfaeth llai, mwy arferol: ysgyfarnogod, pysgod, llwynogod, defaid, gwiwerod, llygod, tyrcwn ac adar eraill, a geifr. Mae hefyd yn bwyta grugieir gwynion, llygod pengrwn, a grugieir.
Mae'r gwir berthynas rhwng lyncsod a llwynogod yn aros yn anghlir, a chafwyd bod moch daear yn ymddangos yn ddifater i bresenoldeb y lyncs mewn astudiaeth o Sbaen. .
Hanes yng Nghymru a Phrydain
Nid oes amheuaeth am bresenoldeb y lyncs fel anifail gwyllt ym Mhrydain, ac felly yn ôl pob tyb, yng Nghymru, yn y cyfnod ôl-rewlifol a chyn-hanesyddol. Ym Mhrydain ystyrid y lyncs Ewrasiaidd fel anifail o Epoc y Pleistosen ond a fethodd a chyrraedd yr Holosen. Erbyn hyn fe wyddom fod hyn yn gwbl anghywir. Gwyddom i'r lyncs fyw yn Lloegr a de Iwerddon mor ddiweddar â 9000 o flynyddoedd cyn y presennol. Cafwyd sbesimenau o Ddyfnaint ac o Swydd Derby a ddarganfuwyd trwy ddull Dyddio Carbon yn dyddio o 8800-9500 flynyddoedd yn ôl). Nid oes rheswm i amau felly bod yr anifail hefyd yn troedio tir Cymru yn ogystal. Fodd bynnag, yn 1997 daeth y newyddion syfrdanol ar y pryd bod lyncsod Ewrasaidd wedi goroesi yn yr Alban hyd mor ddiweddar a'r 3edd ganrif AD.
Ymddengys erbyn hyn bod ffynonellau Cymraeg eu hiaith yn dyfod a hanes y lyncs fwyfwy i'r presennol, yn gyntaf i 8ed ganrif yr Hen Ogledd, (de'r Alban neu Gymbria heddiw), ac wedyn, mor ddiweddar a'r 15g., i ogledd Cymru. Mae'r hwiangerdd enwog Pais Dinogad yng nghorff y gerdd arwrol, treisgar a gwaedlyd Y Gododdin, yn cyfeirio at lew ac at 'llewyn':
Mae'r ffynhonnell fwy diweddar yn fwy pendant. Mae David Hetherington yn ecolegydd sydd yn ymchwilio i hanes y lyncs ym Mhrydain. Darganfu gyfeiriad mewn cywydd gan y bardd o'r 15g Dafydd Nanmor at llew brych. Anodd yw credu meddai, i'r fath derm (speckled lion iddo fe) olygu dim arall ond lyncs. . Dyma ran o'r cywydd hwn yn clodfori'r uchelwr Rhys ap Rhydderch ap Rhys o’r Tywyn:
[awyddus fydd hydd yn yr haf] [a'r llewbrych {fynd} i'r llwybr uchaf] [fe a flodau i frig pren ] [fe a eryr i frig derwen] [ar frig y bendefigaeth] [yr wyt Rhys fel môr ar draeth]
Diystyriodd Raye y posibilrwydd mai lyncs oedd 'llew brych' gan i bapur Norwyaidd ddweud nad yw lyncsod yn dilyn ceirw mudol. Ystyriai hefyd ffynhonnell o'r 15g. yn rhy ddiweddar. Barn Hetherington ar yr amseriad fodd bynnag yw, gan y bu lyncsod yn eitha lluosog yn ardaloedd mynyddig amhoblog Ewrop hyd canol y 19g. pam nad felly ym Mhrydain. Yn ychwanegol, nid yw lyncsod yn dilyn llysyswyr fel ceirw i'r mynyddoedd yn yr haf yn cyfrif fel ymfudo yn gymaint â symud syml ychydig fetrau i'r uchelderau wrth iddynt fanteisio ar borfa ir a ffres. Mae'n sefyll i reswm, meddai Hetherington, y byddai lyncsod yn ffocysu eu gweithgaredd ar y rhannau o'u libart lle ceir prae addas. Ychwanega: "To my non-Welsh reading eyes, I'd struggle to explain what else a 'speckled lion' would be!" a bod William Harrison, yn ysgrifennu yn y 1570au yn disgrifio sut y bu ar un adeg "many lions" ym mharthau gogleddol yr Alban, ond ni chlyw neb amdanynt mwy.
Cyfyd y cwestiwn erbyn hyn ai lyncs oedd pob "llew" neu "lion" ym marddoniaeth gynnar y canoloesedd? "Llew bychan" fyddai llewyn mewn Cymraeg modern wrth gwrs (gw. Pais Dinogad uchod). Gallai tarddiad "llew" fod o'r Lladin leo (dehongliad nad yw heb ei broblemau - sut oedd bardd Pais Dinogad yn gwybod am lew yn yr 8g.?) neu, yn ôl yr ysgolhaig Adrian Price, o lugh, sef lyncs yn yr Hen Aeleg (cyn AD900) ac yn gytras a geiriau yn golygu golau pefriol (hy. golau llygaid y lyncs, sef union etymoleg y gair lyncs ei hun). Mae'n werth efallai cyfeirio at Lleu, lleufer, lleuad yn y cyswllt hwn.
Y lyncs eiconaidd
Mae'r lyncs yn anifail cenedlaethol i Weriniaeth Macedonia ac fe'i dangosir ar du ôl y darn arian 5 denar. . Mae'n anifail cenedlaethol Romania hefyd.
The Holy City
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Timur Musabay a Nimrod Shanit yw The Holy City a gyhoeddwyd yn 2016.
Mae'r ffilm The Holy City yn 3 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Timur Musabay nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Shadows of The North
Y prif actor yn y ffilm hon yw William Desmond. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1923. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Safety Last! sef ffilm gomedi o Costa Rica ac UDA gan Fred C. Newmeyer a Sam Taylor. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Robert Hill ar 14 Ebrill 1886 yn Port Rowan, Ontario a bu farw yn Los Angeles.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Hill nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Arglwydd Raglaw Môn
bawd|Henry Paget, Ardalydd 1af Môn Arglwydd Raglaw 1812–1854 bawd|Henry Paget, 2il Ardalydd Môn Arglwydd Raglaw 1854–1869
Mae hon yn rhestr o bobl a wasanaethodd fel Arglwydd Raglaw Môn. Ar ôl 1723, roedd pob Arglwydd Raglaw hefyd yn Custos Rotulorum Môn. Diddymwyd y swydd ar 31 Mawrth 1974 gan ei ddisodli gan swydd Arglwydd Raglaw Gwynedd
† Daeth yn Arglwydd Raglaw cyntaf Gwynedd ar 1 Ebrill 1974
Aberdaron
Pentref glan môr a chymuned yng ngorllewin Llŷn, Gwynedd, yw Aberdaron. Fel y pentref agosaf at Ynys Enlli yr oedd yn gyrchfan bwysig i bererinion yn yr Oesoedd Canol. Sefydlwyd clas yno yn Oes y Seintiau.
Yr eglwys
bawd|chwith|Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron Mae rhannau o eglwys y plwyf, sydd wedi ei chysegru i Sant Hywyn, yn dangos enghreifftiau diddorol o waith o'r cyfnod Normanaidd, sy'n gysylltiedig â theyrnasiad Gruffudd ap Cynan yn ôl pob tebyg. Mae cofnod am Gruffudd ap Rhys o Ddeheubarth yn cael noddfa yno pan oedd Gruffydd ap Cynan yn ceisio'i ddal. Bu'r bardd R. S. Thomas yn ficer yma am rai blynyddoedd. Gŵr enwog arall fu'n gysylltiedig ag Aberdaron oedd Dic Aberdaron, yr ysgolhaig a'r crwydryn. Heb fod ymhell o'r pentref mae bryngaer fechan Castell Odo ar gopa Mynydd Ystum tua Milltir o'r pentref.
Y môr a'r traeth
Datblygodd Aberdaron yn gyrchfan boblogaidd i dwristiaid gan greu problemau mawr gyda'r farchnad dai wrth i nifer gynyddol o ymwelwyr o'r tu hwnt i Glawdd Offa brynu tai i'w defnyddio fel tai haf. Ond mae'r diwydiant pysgota yn parhau yno hefyd, yn enwedig pysgota am grancod a chimychiaid. Gellir cael cwch i Ynys Enlli o Borth Meudwy, ryw filltir o'r pentref. Mae yna siop fach leol o'r enw Eleri Stores sydd yn gwerthu pethau pysgota ac hufen iâ.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Tywydd
Cafwyd storm ‘hanesyddol‘ a gwyntoedd eithriadol ym mis Rhagfyr 2013
Cyfeiriadau
Pentref glan môr a chymuned yng ngorllewin Llŷn, Gwynedd, yw Aberdaron. Fel y pentref agosaf at Ynys Enlli yr oedd yn gyrchfan bwysig i bererinion yn yr Oesoedd Canol. Sefydlwyd clas yno yn Oes y Seintiau.
The Girl Who Ran Wild
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Rupert Julian yw The Girl Who Ran Wild a gyhoeddwyd yn 1922. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1922. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Häxan sef ffilm ddogfen ar wrachyddiaeth gan Benjamin Christensen.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Rupert Julian ar 25 Ionawr 1879 yn Whangaroa a bu farw yn Hollywood ar 21 Mawrth 1963.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Rupert Julian nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
30 Ebrill
30 Ebrill yw'r ugeinfed dydd wedi'r cant (120fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (121ain mewn blynyddoedd naid). Erys 245 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.
Digwyddiadau
bawd|160px|dde|Baner [[Louisiana]]
Genedigaethau
bawd|140px|dde|[[Carl Friedrich Gauss]] bawd|140px|dde|Capten Syr [[Capten Tom Moore|Tom Moore]]
Marwolaethau
bawd|140px|dde|[[Muddy Waters]]
Kushina Uzumaki
bawd|Kushina Uzumaki
Yn y gyfres manga ac anime Naruto, gwraig i Minato Namikaze a mam i Naruto Uzumaki oedd Kushina Uzumaki. Ail Jinchuuriki y Kyuubi oedd Kushina, ond fe wnaeth y sêl gwanhau wrth iddi chwympo'n feichiog gyda Naruto. Bu farw yn amddiffyn Naruto gyda Minato gan ymosodiad y Kyuubi wrth iddo ceisio ymosod ar Naruto wrth iddo sylweddoli ei fod yn mynd i gael ei selio.
Totally True Love
Ffilm gomedi a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Anne Sewitsky yw Totally True Love a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Jørgen + Anne = sant ac fe’i cynhyrchwyd yn Norwy a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a Norwyeg a hynny gan Kamilla Krogsveen a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Magnus Beite a Marcel Noll.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Birgitte Victoria Svendsen, Tone Mostraum, Morten Faldaas a Randolf Walderhaug. Mae'r ffilm Totally True Love yn 86 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Anna Myking oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Christoffer Heie sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, Jørgen + Anne er sant, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Vigdis Hjorth a gyhoeddwyd yn 1984.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anne Sewitsky ar 12 Ionawr 1978 yn Oslo. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2006 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anne Sewitsky nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Arwerthiant Babanod
Ffilm gomedi yw Arwerthiant Babanod a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Elizabeth Mary Gordon-Mills
Mae Elizabeth Mary Gordon-Mills (ganwyd:  1943) yn fotanegydd nodedig a aned yn Awstralia. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Prifysgol Michigan.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Pride and Prejudice
Nofel enwocaf Jane Austen ydy Pride and Prejudice, a gyhoeddwyd gyntaf ar 28 Ionawr 1813. Honnir mai hon oedd y gomedi rhamantus gyntaf yn hanes y nofel. Dyma'r ail lyfr gan Jane Austen i gael ei gyhoeddi. Ysgrifennwyd o yn wreiddiol rhwng 1796 a 1797 yn Steventon, Hampshire, ble roedd Austen yn byw mewn rheithordy. First Impressions oedd y teitl ar ffurf llawysgrif, ond ni gyhoeddwyd y llyfr o dan y teitl hwnnw, yn dilyn golygiadau, fe'i ail-deitlwyd yn Pride and Prejudice.
Addasiadau sgrin
Cafwyd sawl addasiad sgrin o'r nofel, yn gynnwys:
Rhionaeschna serrania
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Rhionaeschna serrania. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Painful Peace
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Anne Thoma yw Painful Peace a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anne Thoma nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Helydd coed Bismark
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Helydd coed Bismark (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed Bismark) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Artamus insignis; yr enw Saesneg arno yw Bismark wood swallow. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: Artamidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. insignis, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r helydd coed Bismark yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: Artamidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Luccombe
Pentref yn Ynys Wyth, De-ddwyrain Lloegr, ydy Luccombe neu Luccombe Village. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Shanklin.
Grugiar gynffonwen
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Grugiar gynffonwen (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: grugieir cynffonwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lagopus leucurus; yr enw Saesneg arno yw White-tailed ptarmigan. Mae'n perthyn i deulu'r Ffesantod (Lladin: Phasianidae) sydd yn urdd y Galliformes.
Caiff ei fagu er mwyn ei hela.
Teulu
Mae'r grugiar gynffonwen yn perthyn i deulu'r Ffesantod (Lladin: Phasianidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
SIGLEC7
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn SIGLEC7 yw SIGLEC7 a elwir hefyd yn Sialic acid binding Ig like lectin 7 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 19, band 19q13.41.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn SIGLEC7.
Rhionaeschna tinti
Gwas neidr gymharol fawr o deulu'r Aeshnidae ('Yr Ymerawdwyr') yw'r Rhionaeschna tinti. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
L'altra Donna
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Anna Negri yw L'altra Donna a gyhoeddwyd yn 2002. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Filippo Timi, Anita Caprioli ac Alessio Boni. Mae'r ffilm L'altra Donna yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Harry Potter and the Chamber of Secrets sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Paolo Carnera oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Coed Elernion
Mae Coed Elernion wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 17.02 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
L'altra Donna
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anna Negri nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Coed Elernion
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Jurong (Jiangsu)
Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw Jurong. Fe'i lleolir yn nhalaith Jiangsu.
The Heights of Hazard
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Harry Lambart yw The Heights of Hazard a gyhoeddwyd yn 1915. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1915. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Birth of a Nation addasiad o ddrama o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.