cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Awstralia
Gwladychu Ewropeaidd
Yr Ewropead cyntaf i roi ei droed ar gyfandir Awstralia oedd Willem Janszoon a'i long Duyfken, a hwiliodd yma o'r Iseldiroedd. Gwelodd arfordir Penrhyn Cape York yn gynnar yn 1606, a glaniodd ar 26 Chwefror 1606 ar lan Afon Pennefather ger tref fodern Weipa ar Cape York. Yn ddiweddarach y flwyddyn honno, hwyliodd y fforiwr Sbaenaidd Luís Vaz de Torres trwy ynysoedd Torres Strait. Siartiodd yr Iseldiroedd yr holl arfordiroedd gorllewinol a gogleddol ac enwi'r cyfandir yn "New Holland" yn ystod y 17g, ac er na wnaed unrhyw ymdrech i fyw yma ar y tir mawr. Wedi hyn, cafwyd sawl llongddrylliad, a gadawyd y morwyr naill ai'n sownd neu, fel yn yr achos y Batavia ym 1629, wedi ei farwnio am wrthryfel a llofruddiaeth, a thrwy hynny hwy oedd yr Ewropeaid cyntaf i breswylio'n barhaol ar y cyfandir. Glaniodd William Dampier, fforiwr a phreifatir o Loegr, ar arfordir gogledd-orllewin New Holland ym 1688 (tra’n gwasanaethu fel crefftwr o dan y môr-leidr, y Capten John Read) ac eto ym 1699 ar ei ail ymweliad.
Yn 1770, hwyliodd James Cook gan fapio arfordir y dwyrain, ac enwodd yr ardal yn "New South Wales" gan ei hawlio dros Loegr.
Pan gollodd Lloegr ei threfedigaethau Americanaidd ym 1783, anfonodd Llywodraeth Prydain fflyd o longau, dan orchymyn y Capten Arthur Phillip, i sefydlu trefedigaeth gosbi (<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Penal_colony" rel="mw:ExtLink" title="Penal colony" class="cx-link" data-linkid="435">penal colony</a>) newydd yn Ne Cymru Newydd. Sefydlwyd gwersyll a chodwyd baner Jac yr Undeb yn Sydney Cove, Port Jackson, ar 26 Ionawr 1788, dyddiad a ddaeth yn ddiweddarach yn ddiwrnod cenedlaethol Awstralia, Diwrnod Awstralia. Cludwyd y mwyafrif o droseddwyr cynnar am fân-droseddau a'u gorfodi i weithio fel llafurwyr neu weision ar ôl cyrraedd. Ymsefydlodd y rhan fwyaf o fewn cymdeithas drefedigaethol ond cynhaliwyd gwrthryfeloedd a therfysgoedd hefyd.
Lleihau wnaeth y boblogaeth frodorol am 150 mlynedd, oherwydd clefyd heintus. Bu farw miloedd yn rhagor o ganlyniad i wrthdaro a'r ymsefydlwyr gwyn. Arweiniodd polisi'r llywodraeth o "gymathu" gan ddechrau gyda Deddf Amddiffyn y Brodoroion 1869 at symud llawer o blant Brodorol o'u teuluoedd a'u cymunedau - y cyfeirir atynt fel y Cenedlaethau a Ddygwyd (Stolen Generations) - a gyfrannodd at y dirywiad yn y boblogaeth frodorol. O ganlyniad i refferendwm 1967, rhoddwyd pŵer y lywodraeth Ffederal i lunio deddfau arbennig ar gyfer y Brodorion. Ni chydnabuwyd perchnogaeth draddodiadol ar dir ("teitl brodorol") yn y gyfraith tan 1992, pan gynhaliodd Uchel Lys Awstralia (Mabo v Queensland (Rhif 2)) nad oed Awstralia yn terra nullius ("tir nad oedd yn eiddo i neb ") ar adeg yr adeg pan y gwladychwyd yr ynys gan luoedd Prydain.
Ehangu trefedigaethol
Mae setliad cosb (pennal colony) Port Arthur Tasmania yn un o un ar ddeg o Safleoedd Euogfarnau Awstralia sydd wedi'u rhestru gan Dreftadaeth y Byd UNESCO.
Dechreuwyd ymestyn rheolaeth Prydain dros rannau eraill o Awstralia yn gynnar yn y 19g, gan ddechrau yn yr ardaloedd arfordirol. Sefydlwyd anheddiad yn Nhir Van Diemen (Tasmania heddiw) ym 1803, a daeth yn drefedigaeth ar wahân ym 1825. Yn 1813, croesodd Gregory Blaxland, William Lawson a William Wentworth y Mynyddoedd Glas i'r gorllewin o Sydney, gan agor canol Awstralia i Ewropeiaid. Mynnodd Prydain eu hawl dros gyfandir cyfan Awstralia ym 1827 pan sefydlodd yr Uwchgapten Edmund Lockyer setliad ble saif Albany heddiw.
Detroit, Oregon
Dinas yn, yn nhalaith Oregon, yw .
Awstralia
Ehangu trefedigaethol
Sefydlwyd Gwladfa Swan River (Perth heddiw) ym 1829, gan ddatblygu i fod y Wladfa fwyaf yn Awstralia o ran arwynebedd, sef Gorllewin Awstralia. Yn unol â thwf y boblogaeth, cerfiwyd cytrefi ar wahân o rannau o Dde Cymru Newydd: De Awstralia ym 1836, Seland Newydd ym 1841, Victoria ym 1851, a Queensland ym 1859. Eithriwyd Tiriogaeth y Gogledd o Dde Awstralia ym 1911. Sefydlwyd De Awstralia fel "talaith rydd" - nid oedd erioed yn drefedigaeth gosbol. Sefydlwyd Gorllewin Awstralia hefyd yn "rhydd" ond yn ddiweddarach fe dderbyniwyd hwy droseddwyr a alltudiwyd, a chyrhaeddodd yr olaf ym 1868, ddegawdau ar ôl i'r cludo ddod i ben yn y cytrefi eraill. Yng nghanol y 19g, aeth fforwyr fel Burke a Wills ymhellach i'r tir i bennu ei botensial amaethyddol ac er mwyn ateb cwestiynau gwyddonol.
Detroit, Oregon
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Detroit, gan gynnwys:
Awstralia
Ehangu trefedigaethol
Arweiniodd cyfres o ganfod aur (a ddechreuodd yn gynnar yn y 1850au) at fewnlifiad o ymfudwyr newydd o <a href="./Tsieina" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&quot;userAdded&quot;:true,&quot;adapted&quot;:true}">Tsieina</a>, Gogledd America a chyfandir Ewrop, a sbardunodd hefyd achosion o ladron penffordd ac aflonyddwch sifil, gyda'i uchafbwynt ym 1854 pan lansiodd glowyr Ballarat 'Wrthryfel Eureka' yn erbyn ffioedd y trwyddedau aur. Rhwng 1855 a 1890, daeth y chwe cytref at ei gilydd i greu 'llywodraeth gyfrifol', gan reoli'r rhan fwyaf o'u materion eu hunain drwy aros yn rhan o'r Ymerodraeth Brydeinig. Cadwyd y Swyddfa Drefedigaethol yn Llundain, a chadwodd hithau reolaeth ar rai materion, yn enwedig materion tramor ac amddiffyn.
El Silencio De Neto
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Luis Argueta yw El Silencio De Neto a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd yn Gwatemala. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Awstralia
Ehangu trefedigaethol
Ar 1 Ionawr 1901, cyflawnwyd 'ffederasiwn y cytrefi' ar ôl degawd o gynllunio, ymgynghori a phleidleisio. Ar ôl Cynhadledd Ymerodrol 1907, cafodd Awstralia a'r cytrefi Prydeinig hunan-lywodraethol eraill statws "dominiwn" yn yr Ymerodraeth Brydeinig. Ffurfiwyd y ''Federal Capital Territory (a ailenwyd yn ddiweddarach yn Australian Capital Territory) ym 1911 fel lleoliad prifddinas ffederal Canberra yn y dyfodol. Melbourne oedd sedd dros dro'r llywodraeth rhwng 1901 a 1927 tra roedd Canberra yn cael ei hadeiladu. Trosglwyddwyd Tiriogaeth y Gogledd o reolaeth llywodraeth De Awstralia i'r senedd ffederal ym 1911. Daeth Awstralia yn rheolwr trefedigaethol Tiriogaeth Papua ym 1902 ac yn Nhiriogaeth Gini Newydd (Gini Newydd yr Almaen cyn hynny) ym 1920. Unwyd y ddau fel Tiriogaeth Papua a Gini Newydd ym 1949 ac ennill annibyniaeth oddi wrth Awstralia ym 1975.
Ym 1914, ymunodd Awstralia â Phrydain i ymladd y Rhyfel Byd Cyntaf. Ar un cyfnod roedd y ddau brif weinidog, o'r ddwy wlad yn siaradwyr Cymraeg: Billy Hughes a David Lloyd George. Cymerodd Awstraliaid ran flaenllaw yn nifer o'r brwydrau mawr a ymladdwyd ar Ffrynt y Gorllewin. O'r 416,000 o filwyr a wasanaethodd, lladdwyd tua 60,000 a chlwyfwyd 152,000 arall. Gellir cymharu hyn a Chymru: o'r 273,000 o filwyr a wasanaethodd, lladdwyd tua 60,000.
El Silencio De Neto
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Forrest Gump ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luis Argueta ar 7 Tachwedd 1946.
Awstralia
Ehangu trefedigaethol
Daeth Statud Prydain yn San Steffan 1931 a'r rhan fwyaf o'r cysylltiadau cyfansoddiadol rhwng Awstralia a'r Deyrnas Unedig i ben. Mabwysiadodd Awstralia cyfansoddiad ym 1942, ond cafodd ei ôl-ddyddio i 1939 i gadarnhau dilysrwydd deddfwriaeth a basiwyd gan Senedd Awstralia yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd trechu Prydain yn Asia ym 1942 yn sioc i bawb, ac arweiniodd hyn a bomio Darwin ac ymosodiadau eraill o Japan, at gred yn Awstralia bod goresgyniad ar fin digwydd, a gwelwyd symudiad o Brydain ac at yr Unol Daleithiau fel cynghreiriad ac amddiffynnwr newydd. Ers 1951, mae Awstralia wedi bod yn gynghreiriad milwrol ffurfiol yn yr Unol Daleithiau, o dan gytundeb ANZUS.
El Silencio De Neto
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Luis Argueta nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Awstralia
Iechyd
Disgwyliad oes Awstralia yw'r pedwerydd uchaf yn y byd i ddynion a'r trydydd uchaf i fenywod. Disgwyliad oes Awstralia yn 2014–2016 oedd 80.4 blynedd ar gyfer dynion ac 84.6 mlynedd ar gyfer menywod. Awstralia sydd â'r cyfraddau uchaf o ganser y croen yn y byd, tra mai ysmygu sigaréts yw'r achos marwolaeth a chlefyd mwyaf y gellir ei atal, sy'n gyfrifol am 7.8% o gyfanswm y marwolaethau a'r afiechyd.
Yn 2020 roedd cyfanswm y gwariant ar iechyd (gan gynnwys gwariant y sector preifat) oddeutu 9.8% o'r CMC. Cyflwynodd Awstralia ofal iechyd cyffredinol ym 1975. Fe'i gelwir yn "Medicare", ac mae bellach yn cael ei ariannu'n gan ordaliad treth incwm o'r enw ardoll Medicare (<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Medicare_levy" rel="mw:ExtLink" title="Medicare levy" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="1423">Medicare levy</a>), sydd ar hyn o bryd yn 2%. Mae'r taleithiau'n rheoli ysbytai a gwasanaethau cleifion allanol cysylltiedig, tra bod y Gymanwlad yn ariannu'r Cynllun Buddion Fferyllol (gan sybsideiddio costau meddyginiaethau) a phractis cyffredinol.
Addysg
Mae pum prifysgol yn Awstralia yn y 50 uchaf o Safleoedd Prifysgol y Byd y QS, gan gynnwys Prifysgol Genedlaethol Awstralia (19eg).
Mae presenoldeb ysgol, neu gofrestru ar gyfer addysg gartref, yn orfodol ledled Awstralia. Cyfrifoldeb y taleithiau a'r tiriogaethau unigol yw addysg felly mae'r rheolau yn amrywio rhwng taleithiau, ond yn gyffredinol mae'n ofynnol i blant fynychu'r ysgol rhwng tua 5 oed a thua 16 oed. Mewn rhai taleithiau (ee, Gorllewin Awstralia, Tiriogaeth y Gogledd a New South Wales), mae'n ofynnol i blant 16-17 oed naill ai fynychu'r ysgol neu gymryd rhan mewn hyfforddiant galwedigaethol, fel prentisiaeth.
Roedd gan Awstralia gyfradd llythrennedd oedolion o 99% yn 2003. Fodd bynnag, nododd adroddiad yn 2011-2012 ar gyfer Swyddfa Ystadegau Awstralia fod cyfradd llythrennedd a rhifedd o ddim ond 50% yn Tasmania.
Mae gan Awstralia 37 o brifysgolion a ariennir gan y llywodraeth a thair prifysgol breifat, yn ogystal â nifer o sefydliadau arbenigol eraill sy'n darparu cyrsiau cymeradwy ar y lefel addysg uwch.
Awstralia sydd â'r gymhareb uchaf o fyfyrwyr rhyngwladol y pen o'r boblogaeth yn y byd, gydag 812,000 o fyfyrwyr rhyngwladol wedi'u cofrestru ym mhrifysgolion a sefydliadau galwedigaethol y wlad yn 2019. Yn unol â hynny, yn 2019, roedd myfyrwyr rhyngwladol yn cynrychioli 26.7% o fyfyrwyr prifysgolion Awstralia ar gyfartaledd. Felly mae addysg ryngwladol yn cynrychioli un o allforion mwyaf y wlad ac mae ganddo ddylanwad amlwg ar ddemograffeg y wlad, gyda chyfran sylweddol o fyfyrwyr rhyngwladol yn aros yn Awstralia ar ôl graddio.
Ynni
Yn ystod yr 21g, mae Awstralia wedi bod yn tueddu i gynhyrchu mwy o ynni gan ddefnyddio adnoddau adnewyddadwy a llai o ynni o danwydd ffosil. Yn 2020, defnyddiodd Awstralia lo ar gyfer 62% o'r holl ynni (cynnydd o 3.6% o'i gymharu â 2013), pŵer gwynt ar gyfer 9.9% (cynnydd o 9.5%), nwy naturiol ar gyfer 9.9% (gostyngiad o 3.6%), pŵer solar ar gyfer 9.9% (9.8 cynnydd o%), ynni dŵr ar gyfer 6.4% (gostyngiad o 12.7%), bio-ynni ar gyfer 1.4% (cynnydd o 1.2%), a ffynonellau eraill fel nwy a phyllau glo glo gwastraff am 0.5%
Ym mis Awst 2009, gosododd llywodraeth Awstralia nod i gyflawni 20% o holl ynni'r wlad o ffynonellau adnewyddadwy erbyn 2020. Fe wnaethant gyflawni'r nod hwn, a'i basio, gan fod adnoddau adnewyddadwy yn cyfrif am 27.7% o ynni Awstralia yn 2020.
Daearyddiaeth
Mae tirwedd Awstralia yn cynnwys nifer o lwyfandiroedd erydog sy'n gorwedd yng nghanol y plât Indo-Awstralaidd. Dyma'r wlad sychaf ar ôl yr Antarctig a dyma'r cyfandir mwyaf gwastad. Mae'r arfordiroedd yn tueddu i fod yn fwy bryniog a ffrwythlon, yn enwedig yn nwyrain y wlad lle mae'r rhan fwyaf o'r trefi a dinasoedd. Mae mynyddoedd y Wahanfa Fawr yn ffurfio ffin rhwng yr ardaloedd arfordirol tymherus a'r mewndir sych, cras. Y mynydd uchaf yw Mynydd Kosciuszko yn y Snowy Mountains.
Defnydd Tir
Mae dros 165 miliwn dafad yn Awstralia sy'n cyfrannu at ddiwydiant allforio mawr y wlad. Mae gwartheg yn bwysig hefyd, yn enwedig yng ngorllewin y wlad. Mae gwenith a grawnwin yn cael eu tyfu mewn amryw o ardaloedd yn ne'r wlad. Mae Afon Margaret a Barossa Valley yn ardaloedd gwin pwysig iawn. Mae rhan fwyaf o'r wlad yn ddiffeithdir sy'n sych a chras ac yn anaddas ar gyfer amaethyddiaeth.
Economi
Mae Awstralia'n wlad ddatblygedig iawn, gyda'r deuddegfed economi fwyaf y byd ac mae ganddi 'economi incwm-uchel' hefyd - y 10fed uchaf yn y byd (y pen). Pwer rhanbarthol yw Awstralia, fodd bynnag, ond mae ganddi wariant milwrol 13eg uchaf y byd. Mewnfudwyr sy'n cyfrif am 30% o boblogaeth y wlad, y gyfran uchaf ymhlith prif genhedloedd y Gorllewin.
O ran Mynegai Datblygiad Dynol, Awstralia yw'r wythfed uchaf, a'r nawfed uchaf o ran bod yn wlad democrataidd (2020). Caiff ei rhoi yn y rhengoedd ucheaf o ran ansawdd bywyd, iechyd, addysg, rhyddid economaidd, rhyddid sifil, a hawliau gwleidyddol. Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, yr G20, Cymanwlad y Cenhedloedd, yr ANZUS, yr OECD, y WTO, yr APEC, Fforwm Ynysoedd y Môr Tawel, Cymuned y Môr Tawel a mecanwaith ASEAN + 6.
Diwylliant
Mae demograffeg Awstralia yn dangos ei fod yn drefol iawn, efo rhan helaeth o'r boblogaeth yn byw yn y dinasoedd ar yr arfordir. Mae'r dinasoedd hyn yn cynnal amrywiaeth o ddiwylliannau, o'r bobl frodorol i'r mewnfudwyr o Ewrop.
The Family Next Door
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Romaine Fielding yw The Family Next Door a gyhoeddwyd yn 1912. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Romaine Fielding. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1912. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saved from the Titanic sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan Étienne Arnaud.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Romaine Fielding ar 22 Mai 1867 yn Riceville, Iowa a bu farw yn Hollywood ar 4 Mehefin 1959.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Romaine Fielding nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mynydd Chomolungma
Mynydd Everest neu Qomolangma (hefyd Chomolungma, Nepaleg: Sagarmatha, Saesneg: Mount Everest) yw'r mynydd uchaf yn y byd. Fe'i lleolir ar y ffîn rhwng Tibet a Nepal yn yr Himalaya, ac ei uchder yw 8,848.86 medr (29,032 troedfedd) uwch lefel y môr. Mae'r mynydd mor uchel fel nad oes llawer o ocsigen ar y top.
Mae ffin Tseina-Nepal yn croesi ei chopa. Y drychiad mwyaf diweddar yw'r un a gymerwyd gan awdurdodau Tsieineaidd a Nepali, sef drychiad (gydag eira) o 8,848.86 metr (29,031.7 tr).
Mae Mynydd Chomolungma yn denu llawer o ddringwyr, gan gynnwys mynyddwyr profiadol iawn. Dau brif lwybr dringo sydd, un yn agosáu at y copa o'r de-ddwyrain yn Nepal (a elwir yn "llwybr safonol") a'r llall o'r gogledd yn Tibet. Er nad yw'n gosod heriau dringo technegol sylweddol ar y llwybr safonol, mae Everest salwch uchder yn taro'r dringwr ac yn hynod o beryglus. Felly hefyd y tywydd a'r gwynt, yn ogystal â pheryglon sylweddol o eirlithriadau a Rhew Khumbu. Hyd at 2019 roedddros 300 o bobl wedi marw ar Everest, ac mae llawer o'u cyrff yn aros ar y mynydd.
Cofnodwyd yr ymdrechion cyntaf i gyrraedd copa Chomolungma gan fynyddwyr o wledydd Prydain. Gan nad oedd Nepal yn caniatáu i dramorwyr ddod i mewn i'r wlad ar y pryd, gwnaeth y Prydeinwyr sawl ymgais ar lwybr crib y gogledd o ochr Tibet. Ar ôl i'r rhagdaith rhagchwilio (reconnaissance expedition) gyntaf gan y Prydeinwyr ym 1921 gyrraedd 7,000 metr, gwthiodd alldaith 1922 lwybr crib y gogledd nes cyrraedd 8,320 metr (27,3000 tr). Y Cymro cyntaf erioed i gyrraedd prif gopa Chomolungma oedd y Cymro o Bontrhydfendigaid, Ceredigion, sef Caradog 'Crag' Jones (g. 1958) a gyflawnodd y gamp ym 1995. Y Gymraes gyntaf i ddringo a chyrraedd copa Everest oedd Tori James o Sir Benfro, a gyrhaeddodd y copa yn 2007.
Arweiniodd alldaith 1924 at un o'r dirgelion mwyaf ar Everest hyd heddiw: gwnaeth George Mallory ac Andrew Irvine ymgais i'r copa ar 8 Mehefin ond ni ddychwelon nhw byth, gan sbarduno dadl ynghylch ai nhw oedd y cyntaf i gyrraedd y brig ai peidio. Gwnaeth Tenzing Norgay ac Edmund Hillary esgyniad swyddogol cyntaf Everest ym 1953, gan ddefnyddio llwybr crib y de-ddwyrain, o Nepal. Roedd Norgay wedi cyrraedd 8595 m y flwyddyn flaenorol fel aelod o alldaith y Swistir 1952. Gwnaeth tîm mynydda Tsieineaidd Wang Fuzhou, Gonpo, a Qu Yinhua yr esgyniad cyntaf yr adroddwyd amdano o'r grib ogleddol ar 25 Mai 1960.
Enw
Enwau hynafol y mynydd yn y Sansgrit yw Devgiri ("Mynydd Sanctaidd") a Devadurga. Chomolungma neu Qomolangma ("Mam y Bydysawd") yw'r enw Tibeteg, a Zhūmùlǎngmǎ Fēng (珠穆朗玛峰 neu 珠穆朗瑪峰) neu Shèngmǔ Fēng (圣母峰 neu 聖母峰) yw'r enw Tsieineeg. Yn y Nepaleg fe'i gelwir yn Sagarmatha (सगरमाथा), "Pen yr Awyr".
Ym 1865, rhoddwyd yr enw Saesneg Everest ar y mynydd gan Andrew Scott Waugh, Uwch-arolygydd India ar y pryd. Yn eironig, roedd Syr George Everest, a enwyd y mynydd ar ei ôl, wedi dysgu Waugh i roi enwau cynhenid neu frodorol i bob endid daearyddol, ond doedd ddim modd i estronwyr deithio i Nepal nac i Tibet ar y pryd. Dyma ddywedodd Waugh: ''I was taught by my respected chief and predecessor, Colonel Sir George Everest to assign to every geographical object its true local or native appellation. But here is a mountain, most probably the highest in the world, without any local name that we can discover, whose native appellation, if it has any, will not very likely be ascertained before we are allowed to penetrate into Nepal. In the meantime the privilege as well as the duty devolves on me to assign…a name whereby it Mai be known among citizens and geographers and become a household word among civilized nations.''
Yn y 1960au cynnar, sylweddolodd llywodraeth Nepal nad oedd gan y mynydd enw Nepaleg. Y rheswm am hyn yw nad oedd pobl yr ardaloedd traddodiadol Nepaleg (hynny yw, Dyffryn Kathmandu a'r ardaloedd cyfagos) yn gyfarwydd â'r mynydd. Ceisiodd y llywodraeth ddarganfod enw i'r mynydd (doedd yr enw Sherpa/Tibeteg Chomolangma ddim yn dderbyniol iddynt, gan eu bod yn ceisio uno a "Nepaleiddio'r" wlad). Dyfeisiwyd yr enw Sagarmatha (सगरमाथा) gan Baburam Acharya.
Yn 2002, cyhoeddodd y papur newydd Tsieinëeg Rénmín Rìbào erthygl yn dadlau na ddylid defnyddio'r enw Saesneg yn y byd Gorllewinol mwyach, ac y dylid defnyddio'r enw Tibeteg. Dadlent fod yr enw hwnnw'n hŷn na'r un Saesneg, gan i Qomolangma gael ei nodi ar fap Tsieineaidd mwy na 280 mlynedd yn ôl.
Arolygon o'r 19eg ganrif
bawd|Map o dirwedd Mynydd Chomolungma (Everest) Ym 1802, cychwynnodd y Prydeinwyr i wneud Arolwg Trigonometrig Mawr o India er mwyn canfod lleoliadau, uchderau ac enwau'r mynyddoedd. Gan ddechrau yn ne India, symudodd timau’r arolwg tua’r gogledd gan ddefnyddio theodolitau anferth, pob un yn pwyso 500 kg ac yn ei gwneud yn ofynnol i 12 dyn ei gario, i fesur uchder mor gywir â phosibl. Cyrhaeddon nhw odre'r Himalaya erbyn y 1830au, ond nid oedd Nepal yn fodlon caniatáu i'r Prydeinwyr ddod i mewn i'r wlad. Gwrthodwyd sawl cais gan y syrfewyr i fynd i mewn i Nepal.
Ym 1852, wedi'i leoli ym mhencadlys yr arolwg yn Dehradun, Radhanath Sikdar, mathemategydd Indiaidd a syrfëwr o Bengal oedd y cyntaf i nodi mai Mynydd Chomolungma oedd copa ucha'r byd, drwy ddefnyddio cyfrifiadau trigonometrig yn seiliedig ar fesuriadau Nicolson. Gohiriwyd y cyhoeddiad swyddogol mai Copa XV oedd yr uchaf am sawl blwyddyn wrth i'r cyfrifiadau gael eu gwirio dro ar ôl tro. Dechreuodd Waugh weithio ar ddata Nicolson ym 1854, ac ynghyd â’i staff treuliodd bron i ddwy flynedd yn gweithio ar y ffigyrau, gan orfod delio â phroblemau plygiant golau, pwysau barometrig, a thymheredd dros bellter.
Yn olaf, ym mis Mawrth 1856 cyhoeddodd ei ganfyddiadau mewn llythyr at ei ddirprwy yn Calcutta. Cyhoeddwyd bod Kangchenjunga yn 28,156 troedfedd (8,582 m). Daeth Waugh i'r casgliad fod Radhanath Sikdar yn gywir, ac mai Copa XV oedd "yr uchaf yn y byd, yn ôl pob tebyg". Cyfrifwyd bod XV (wedi'i fesur mewn troeddfeddi) yn union 29,000 troedfedd, ond datganwyd yn gyhoeddus ei fod yn 29,002 troedfedd er mwyn osgoi'r argraff bod yr union uchder yn ddim mwy nag amcangyfrif wedi'i dalgrynu! Yn chwareus, nodir yn aml mai Waugh oedd "y person cyntaf i roi dwy droed(fedd) ar ben Mynydd Everest".
Arolygon yr 20fed ganrif
bawd| Wedi'i gyhoeddi gan 'Arolwg o [[Nepal|Nepal', dyma Fap 50 o set o 57 map a osodwyd ar raddfa 1: 50,000 "ynghlwm wrth y prif destun ar yr Arolwg ar y Cyd Cyntaf, 1979-80, ffin Nepal -Tsieina."
Yn y canol uchaf, mae llinell derfyn, y nodwyd ei bod yn gwahanu "Tsieina" a "Nepal", yn mynd trwy gyfuchlin y copa. Mae'r ffin rhwng y ddwy wlad yn dilyn prif raniad daearyddol Himalaya.]] Ym 1955, felly, y pennwyd y drychiad o 8,848 m (29,029 tr) a hynny gan yr Indiaid. Mesur o 8,848.13 m (29,029.3 tr) oedd mesuriad y Tsieineiaid. Yn y ddau achos mesurwyd eira'r copa hefyd, nid pen y graig. Cynlluniodd Nepal arolwg newydd yn 2019 i benderfynu a oedd daeargryn Nepal Ebrill 2015 wedi effeithio ar uchder y mynydd.
Credir bod tectoneg platiau'r ardal yn ychwanegu at yr uchder ac yn araf symud y copa i'r gogledd-ddwyrain. Mae dau gyfrif yn awgrymu bod y cyfraddau newid yn 4 mm (0.16 mod) y flwyddyn (i fyny) a rhwng 3 a 6 mm (0.12-0.24 mod) y flwyddyn (gogledd-ddwyrain), ond mae cyfrif arall yn sôn am symud gwahanol o 27 mm i fyny a phosibilrwydd fod y mynydd yn lleihau.
Cyfaddawd Tsieina - Nepal
Roedd Nepal a Tsieina, y ddwy wlad sy'n rhannu'r mynydd, wedi dadlau ynghylch uchder gwirioneddol y mynydd am flynyddoedd. Ar 8 Rhagfyr 2020, cyhoeddodd y ddwy wlad ar y cyd mai 8,848.86 metr (29,032 tr) yw'r uchder swyddogol newydd. Roedd hyn yn 0.86 m (2.8 tr) yn uwch na'r hyn a gyfrifwyd cyn hynny. Roedd awdurdodau Tsieineaidd wedi dadlau o'r blaen y dylid mesur Everest i uchder y graig, tra bod awdurdodau Nepal yn mynnu y dylid cynnwys yr eira ar ben y copa.
Cymariaethau
Maint yr Wyddfa, a saif ym Mharc Cenedlaethol Eryri yw 1,085 metr (3,560 troedfedd).
Mewn cymhariaeth, mae drychiadau sylfaen rhesymol ar gyfer Everest yn amrywio o 4,299 metr ar yr ochr ddeheuol i 5,200 m ar Lwyfandir Tibet, sy'n rhoi uchder (o'i draed i'w gopa) o rhwng 3,650 a 4,650 m.
Daeareg
bawd|Mynydd Everest gydag eira wedi toddi, gan ddangos haenau daearegol uchaf mewn stribedi. Mae daearegwyr wedi isrannu'r creigiau sy'n cynnwys Mynydd Everest yn dair uned a elwir yn "ffurfiannau". Mae pob ffurfiant wedi'i wahanu oddi wrth y llall gan ffaltiau ongl isel, a elwir yn ddatgysylltiadau (detachments), sydd wedi eu gwthio tua'r de dros ei gilydd. O gopa Mynydd Everest i'w waelod yr unedau creigiau hyn yw'r Ffurfiant Qomolangma, Ffurfiant Gogledd Col, a Ffurfiant Rongbuk.
Fflora a ffawna
chwith|bawd| Yak ar oddeutu 4,790 m (15,715 tr) Ychydig iawn o fflora neu ffawna brodorol sydd ar Fynydd Chomolungma. Tyfa mwsogl ar uchder o 6,480 metr. Efallai mai hwn yw'r rhywogaeth planhigion a all dyfu ar yr uchder uchaf. Gwyddys bod planhigyn clustog alpaidd o'r enw Tywodlys mwsoglog (enw Gwyddonol: Arenaria) yn tyfu o dan 5,500 m yn yr ardal. Yn ôl yr astudiaeth o ddata lloeren rhwng 1993 a 2018, mae llystyfiant yn ehangu ar lethrau'r mynydd. Daethpwyd o hyd i blanhigion mewn ardaloedd a oedd gynt yn cael eu hystyried yn foel a difywyd.
Cafwyd hyd i'r Euophrys omnisuperstes, sef pry cop bychan, du ar ddrychiadau mor uchel â 6,700 metr. Dyma, o bosib, yr anifail di-ficrosgopig sy'n byw uchaf ar y blaned. Mae i'w gael yng ngwersyll sylfaen Everest, yn llechu mewn ambell hollt, a gall fwydo ar bryfed wedi'u rhewi sydd wedi'u chwythu yno gan y gwynt. Mae'n fwy na phosib y ceir bywyd microsgopig ar uchderau uwch na hyn.
Gwelwyd adar, fel yr wydd pen-bar, yn hedfan ar ar rannau ucha'r mynydd, tra bod eraill, fel y Pyrrhocorax, wedi cael eu gweld mor uchel â De'r Col ar 7,920 metr (25,980 tr). Gwelwyd y Brân goesgoch Alpaidd mor uchel â 7,900 metr (20,000 tr) a gwyddau pen-bar yn mudo dros yr Himalaya. Ym 1953, dywedodd George Lowe (rhan o alldaith Tenzing a Hillary) iddo weld gwyddau pen bar yn hedfan dros gopa Everest.
Defnyddir iacod yn aml i dynnu gêr y mynyddwyr ar ddringfeydd Mynydd Everest. Gallant gario baich o 100 kg (220 pwys). Mae gan yr iac ffwr trwchus ac ysgyfaint mawr. Ymhlith yr anifeiliaid eraill yn y rhanbarth mae'r tahr yr Himalaya sydd weithiau'n cael ei fwyta gan y llewpard eira. Gellir dod o hyd i arth ddu yr Himalaya 4,300 metr (14,000 tr) ac mae'r panda coch hefyd yn bresennol yn y rhanbarth. Canfu un alldaith ystod rhyfeddol o rywogaethau yn y rhanbarth gan gynnwys pika a deg rhywogaeth newydd o forgrug.
Meteoroleg
Yn 2008, aeth gorsaf dywydd newydd ar oddeutu 8,000 metr (26,000) tr) ar-lein. Y data cyntaf a dderbyniwyd gan yr orsaf ym Mai 2008 oedd:
Trefnwyd y prosiect gan Stations at High Altitude for Research on the Environment (SHARE), a osododd hefyd we-gamera hefyd yn 2011. Mae'r orsaf dywydd, sydd â phŵer solar, ar y South Col.
Un o'r problemau sy'n wynebu dringwyr yw'r gwyntoedd cyflym, aml. Mae'r copa'n ymestyn i'r troposffer uchaf ac yn treiddio'r stratosffer, lle ceir gwyntoedd cyflym a rhewllyd y jetlif. Yn Chwefror 2004, cofnodwyd cyflymder gwynt o 175 mya ar y copa ac fel arfer mae'r gwynt yn chwythu ar gyflymder o tua 100 mya. Gall y gwyntoedd hyn chwythu dringwyr oddi ar Everest yn hawdd.
Mae'r pwysedd aer ar y copa tua thraean yr hyn ydyw ar lefel y môr, ac yn ôl egwyddor Bernoulli, gall y gwyntoedd ostwng y pwysau ymhellach, gan achosi gostyngiad ychwanegol o 14 y cant mewn ocsigen i ddringwyr. Daw'r gostyngiad yn argaeledd yr ocsigen o'r pwysau cyffredinol is, ac nid yn y gostyngiad yn y gymhareb ocsigen i nwyon eraill.
Alldeithiau
de|bawd| Dringwyr o dan Sbardyn Genefa Oherwydd mai Mynydd Chomolungma yw'r mynydd uchaf yn y byd, mae wedi denu cryn sylw a sawl ymdrech i'w ddringo. Ni wyddys a ddringwyd y mynydd yn yr hen amser. Efallai iddo gael ei ddringo ym 1924, er na chadarnhawyd hyn erioed, gan na ddychwelodd yr un o'r dynion a aeth ati. Mae sawl llwybr dringo wedi'u sefydlu dros sawl degawd o alldeithiau.
Trosolwg
Digwyddodd yr ymdrech cyntaf hysbys i ddringo Everest yn 1953, a chynyddodd diddordeb dringwyr wedi hynny. Er gwaethaf yr ymdrech a'r sylw a roddwyd i alldeithiau, dim ond tua 200 o bobl oedd wedi cyrraedd y copa erbyn 1987. Arhosodd Everest yn ddringfa anodd am ddegawdau, hyd yn oed ar gyfer ymdrechion difrifol gan ddringwyr gorau'r byd, ac alldeithiau cenedlaethol mawr, a oedd yn norm nes i'r oes fasnachol ddechrau yn y 1990au.
Erbyn Mawrth 2012, roedd Everest wedi ei ddringo 5,656 o weithiau gyda 223 o farwolaethau. Er bod gan fynyddoedd llai ddringfeyss hirach ac anoddach, a mwy serth, mae jetlif y gwynt yn rhoi her ychwanegol. Ar rai adegau o'r flwyddyn mae'r jetlif yn symud i'r gogledd, gan ddarparu cyfnodau o dawelwch cymharol ar y mynydd. Ymhlith y peryglon eraill mae stormydd eira ac eirlithriadau.
B. Prabha
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn India.
Mynydd Chomolungma
Trosolwg
Yn 2013 cofnododd Cronfa Ddata Himalaya fod 6,871 ymweliad a'r copa wedi ei wneud, a hynny gan 4,042 o bobl wahanol.
B. Prabha
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Mynydd Chomolungma
Trosolwg
Bu nifer o ymdrechion i gyrraedd y copa cyn yr Ail Ryfel Byd, y cyfan ond un ohonynt gan dimau Prydeinig, gan nad oedd caniatâd i ddringo'r mynydd o ochr Tibet a bod Nepal yn rhan o'r Ymerodraeth Brydeinig. Yn ystod un o'r rhain, yn 1924, diflannodd George Mallory ac Andrew Irvine wrth geisio cyrraedd y copa, a bu awgrymiadau eu bod efallai wedi cyrraedd y copa ond wedi marw ar y ffordd i lawr. Y farn gyffredinol, fodd bynnag, yw na allent fod wedi cyrraedd y copa. Yn 1999 cafwyd hyd i gorff Mallory ar y mynydd. Y cyntaf i gyrraedd y copa oedd Edmund Hillary a Tenzing Norgay ar 29 Mai 1953, newyddion a gyfathrebwyd i'r byd drwy'r newyddiadurwr Cymreig Jan Morris. Ers hynny mae cryn nifer o ddringwyr wedi cyrraedd y copa; mae'r mynydd yn haws yn dechnegol na rhai o'r copaon 8,000 medr eraill megis K2 a Nanga Parbat. Er hynny, mae uchder y mynydd yn creu problemau mawr, ac am flynyddoedd ystyrid fod yn rhaid cael ocsigen ychwanegol i'w ddringo. Fodd bynnag yn 1978 dringodd Reinhold Messner a Peter Habeler y mynydd heb ddefnyddio ocsigen ychwanegol.
Y Cymro cyntaf erioed i gyrraedd prif gopa Chomolungma oedd y Cymro o Bontrhydfendigaid, Ceredigion, sef Caradog 'Crag' Jones (g. 1958) a gyflawnodd y gamp ym 1995. Y Gymraes gyntaf i ddringo a chyrraedd copa Everest oedd Tori James o Sir Benfro, a gyrhaeddodd y copa yn 2007.
Ar 25 Mai 2008 cyrhaeddodd Bahadur Sherchan, 76 oed o Nepal, y copa gan osod record newydd am y person hynaf i ddringo'r mynydd.
Ymdrechion cynnar
Ym 1885, awgrymodd Clinton Thomas Dent, llywydd y Clwb Alpaidd, fod dringo Mynydd Everest yn bosibl yn ei lyfr Above the Snow Line.
Darganfuwyd y ffordd ogleddol at y mynydd gan George Mallory a Guy Bullock ar Alldaith Rhagchwilio Prydain yn 1921. Roedd yn alldaith archwiliadol nad oedd wedi'i chyfarparu ar gyfer ymgais ddifrifol i ddringo'r mynydd. Gyda Mallory yn arwain (a thrwy hynny ddod yr Ewropeaidd gyntaf i ddringo dros 7,005 metr (22,982 tr). O'r fan honno, ysbardunodd Mallory lwybr i'r brig, ond nid oedd y parti yn barod ar gyfer y dasg fawr o ddringo ymhellach ac aethon nhw i lawr.
Yr esgyniad llwyddiannus cyntaf gan Tenzing a Hillary, 1953
bawd| [[Edmund Hillary a Tenzing Norgay]] Ym 1953, dychwelodd y nawfed alldaith Brydeinig, dan arweiniad John Hunt, i Nepal. Dewisodd Hunt ddau ddringwr i geisio cyrraedd y copa. Daeth y pâr cyntaf, Tom Bourdillon a'r Cymro Charles Evans, o fewn 100 metr i'r copa ar 26 Mai 1953, ond trodd yn ôl ar ôl rhedeg i broblemau diffyg ocsigen. Eu gwaith oedd darganfod a thorri llwybr a gollwng poteli o ocsigen - a oedd o gymorth mawr i'r pâr dilynol. Dau ddiwrnod yn ddiweddarach, gwnaeth yr alldaith ei ail ymosodiad ar y copa gyda’r ail bâr dringo: Edmund Hillary o Seland Newydd a Tenzing Norgay, dringwr Sherpa o Nepal. Cyrhaeddon nhw'r copa am 11:30 amser lleol ar 29 Mai 1953 ar hyd llwybr South Col. Ar y pryd, roedd y ddau yn ei gydnabod fel ymdrech tîm gan yr alldaith gyfan, ond datgelodd Tenzing ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach fod Hillary wedi rhoi ei droed ar y copa'n gyntaf. Oedodd y ddau ar y copa i dynnu lluniau a chladdu ychydig o losin a chroes fach yn yr eira cyn dod i lawr.
Birdemic: Shock and Terror
Ffilm arswyd a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr James Nguyen yw Birdemic: Shock and Terror a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yng Califfornia ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan James Nguyen. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tippi Hedren, James Nguyen, Danny Webber, Alan Bagh a Whitney Moore. Mae'r ffilm Birdemic: Shock and Terror yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, The Birds, sef ffilm gan y cyfarwyddwr Alfred Hitchcock a gyhoeddwyd yn 1963.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm James Nguyen ar 1 Medi 1966 yn Da Nang. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2003 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd James Nguyen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Rubber Heels
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Victor Heerman yw Rubber Heels a gyhoeddwyd yn 1927. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ed Wynn a Thelma Todd. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1927. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Metropolis ffilm ffuglen wyddonol o’r Almaen gan Fritz Lang. J. Roy Hunt oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Victor Heerman ar 27 Awst 1893 yn Surrey a bu farw yn Los Angeles ar 27 Tachwedd 2019.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Victor Heerman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Devil You Know
Ffilm am ddirgelwch Saesneg o Unol Daleithiau America yw The Devil You Know gan y cyfarwyddwr ffilm James Oakley. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd James Oakley nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Perú Tesoro Escondido
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Luis Ara yw Perú Tesoro Escondido a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Periw. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
His Call
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Yakov Protazanov yw His Call a gyhoeddwyd yn 1925. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Undeb Sofietaidd. Dosbarthwyd y ffilm gan Gorky Film Studio.
Perú Tesoro Escondido
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
His Call
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1925. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Gold Rush sef ffilm gomedi Americanaidd am Klondike gan Charlie Chaplin.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Yakov Protazanov ar 4 Chwefror 1881 ym Moscfa a bu farw yn yr un ardal ar 13 Hydref 1987.
Perú Tesoro Escondido
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Luis Ara nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
His Call
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Minuto Final
Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Luis Avilés yw Minuto Final a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd yn Ecwador. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luis Avilés ar 4 Gorffenaf 1985 yn Guayaquil.
His Call
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Yakov Protazanov nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Minuto Final
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Luis Avilés nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tour de France 2005
Tour de France 2005 oedd y 92fed rhifyn o'r Tour de France. Cynhaliwyd rhwng 2 Gorffennaf a 24 Gorffennaf 2005. Roedd 21 cymal dros 3607 km, cyflymder yr enillydd ar gyfataledd oedd 41.654 km yr awr. Cynhaliwyd y cymalau cyntaf yn département Vendée am y trydydd tro mewn 12 mlynedd. Datganwyd llwybr Tour 2005 ar 28 Hydref 2004. Roedd yn llwybr clocwedd gan ymweld â'r Alpau cyn y Pyrenees. Enillwyd y ras gan Lance Armstrong, gan ddod y person cyntaf i ennill y Tour saith gwaith.
Mildred Sanderson
Mathemategydd Americanaidd oedd Mildred Sanderson (1889 – 1914), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd.
Manylion personol
Ganed Mildred Sanderson yn 1889 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Chicago a Choleg Mount Holyoke.
Achos ei marwolaeth oedd diciâu.
Aelodaeth o sefydliadau addysgol
<ul></ul>
Peur Sur La Ville
Ffilm llawn cyffro am drosedd gan y cyfarwyddwr Henri Verneuil yw Peur Sur La Ville a gyhoeddwyd yn 1975. Fe'i cynhyrchwyd gan Jean-Paul Belmondo yn yr Eidal a Ffrainc; y cwmni cynhyrchu oedd Cerito Films. Lleolwyd y stori ym Mharis a Galeries Lafayette a chafodd ei ffilmio yn Courbevoie. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Francis Veber a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ennio Morricone.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jean-Paul Belmondo, Lea Massari, André Valardy, Georges Riquier, Jean Martin, Giovanni Cianfriglia, Adalberto Maria Merli, Charles Denner, Albert Delpy, Rosy Varte, Gilberte Géniat, Henri-Jacques Huet, Henry Djanik, Jacques Paoli, Jacques Rispal, Jean-François Balmer, Jean-Louis Le Goff, Maurice Auzel, Philippe Brigaud, Roger Riffard, Roland Dubillard, Catherine Morin a Germana Carnacina. Mae'r ffilm Peur Sur La Ville yn 120 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1975. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd One Flew Over the Cuckoo's Nest sef ffilm gan Milos Forman am ysbyty meddwl. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. Jean Penzer oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Henri Lanoë a Pierre Gillette sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henri Verneuil ar 15 Hydref 1920 yn Tekirdağ a bu farw yn Bagnolet ar 23 Ebrill 1986. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1948 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Arts et Métiers ParisTech.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Henri Verneuil nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Loricît barfog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Loricît barfog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: loricitiaid barfog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Oreopsittacus arfaki; yr enw Saesneg arno yw Whiskered lorikeet. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: Loridae) sydd yn urdd y Psittaciformes.
Genws
Mae'r loricît barfog yn perthyn i'r genws Oreopsittacus yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: Loridae). Dyma aelodau eraill y genws:
Tinamŵ penddu
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tinamŵ penddu (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid penddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Crypturellus atrocapillus; yr enw Saesneg arno yw Black-capped tinamou. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: Tinamidae) sydd yn urdd y Tinamiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn C. atrocapillus, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Caiff ei fagu er mwyn ei hela.
Teulu
Mae'r tinamŵ penddu yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: Tinamidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Spidean Coire nan Clach (Beinn Eighe) - Creag Dhubh
Mae Creag Dhubh yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn  Ucheldir yr Alban;. Enw'r fam-fynydd yw Spidean Coire nan Clach (Beinn Eighe).
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i ddosbarthu. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Meall Dearg (955m)
Mae Mullach an Rathain (Liathach) – (copaon gogleddol) neu Meall Dearg yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban;. Y fam-fynydd yw Liathach.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top, Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Santhi Nivas
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr C. S. Rao yw Santhi Nivas a gyhoeddwyd yn 1962. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu a hynny gan C. S. Rao a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ghantasala Venkateswara Rao.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Akkineni Nageswara Rao.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1962. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Dr. No a'r gyntaf yng nghyfres James Bond a'r ffilm gyntaf i serennu Sean Connery fel yr asiant cudd ffuglennol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd. Kamal Ghosh oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm C S Rao ar 1 Ionawr 1924 yn Kakinada a bu farw yn Chennai ar 8 Tachwedd 1977.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd C. S. Rao nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hollow
Ffilm arswyd sy'n hen ffilm a ddaeth i olau dydd yn gymharol ddiweddar yw Hollow a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Hollow ac fe’i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Matthew Holt.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Alice Brown Chittenden
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Brockport, Unol Daleithiau America oedd Alice Brown Chittenden (14 Hydref 1859 – 13 Hydref 1944). Ei harbenigedd oedd paentio blodau.
Bu farw yn San Francisco ar 13 Hydref 1944.
Mum & Dad
Ffilm drywanu yw Mum & Dad a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ainsley Howard, Perry Benson ac Olga Fedori. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Christ's Hospital
Ysgol breswyl yn Horsham, Gorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw Christ's Hospital (adnabyddir hefyd fel The Bluecoat School). Sefydlwyd yn wreiddiol yn Greyfriars, Llundain a Hertford ym 1552.
Lola de la Torre
Gwyddonydd Sbaenaidd oedd Lola de la Torre (25 Medi 1902 – 19 Chwefror 1998), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd ac astroffisegydd.
Manylion personol
Ganed Lola de la Torre ar 25 Medi 1902 yn Las Palmas de Gran Canaria.
Aelodaeth o sefydliadau addysgol
<ul></ul>
Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau
<ul></ul>
Llanbryn-mair
Pentref gwledig a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Llanbryn-mair neu Llanbrynmair. Saif yn ardal Maldwyn ar briffordd yr A470 tua 10 milltir i'r dwyrain o Fachynlleth ar y ffordd i'r Drenewydd.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Hanes
Gorwedd Castell Tafolwern, safle prif lys cwmwd Cyfeiliog yn yr Oesoedd Canol, tua hanner milltir i'r gorllewin o ganol y pentref, ar gymer afonydd Twymyn ac Iaen. Am gyfnod bu'n bencadlys i'r bardd-dywysog Owain Cyfeiliog.
bawd|dim|Rhaeadr Pennant tuag 1885
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
L'affaire D'une Nuit
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Henri Verneuil yw L'affaire D'une Nuit a gyhoeddwyd yn 1960. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Brigitte Bardot, Henri Verneuil, Pascale Petit, Guy Henry, Claude Piéplu, Robert Dalban, Pierre Mondy, Roger Hanin, Darío Moreno, Jacques Charrier, Bernard Musson, Christine Gouze-Rénal, Félix Marten, Gabriel Gobin, Gisèle Préville, Micheline Luccioni a Émile Genevois.
SMAD7
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn SMAD7 yw SMAD7 a elwir hefyd yn SMAD family member 7 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 18, band 18q21.1.
Pettandarulu
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr C. S. Rao yw Pettandarulu a gyhoeddwyd yn 1970. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu a hynny gan Tripuraneni Maharadhi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan K. V. Mahadevan.
SMAD7
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn SMAD7.
L'affaire D'une Nuit
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henri Verneuil ar 15 Hydref 1920 yn Tekirdağ a bu farw yn Bagnolet ar 23 Ebrill 1986. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1948 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Arts et Métiers ParisTech.
Pettandarulu
Y prif actor yn y ffilm hon yw N. T. Rama Rao.
L'affaire D'une Nuit
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
The Earth Dies Screaming
Ffilm wyddonias a ffilm sombi gan y cyfarwyddwr Terence Fisher yw The Earth Dies Screaming a gyhoeddwyd yn 1965. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Elisabeth Lutyens. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Virginia Field, Dennis Price, Thorley Walters a Willard Parker. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Sound of Music sef ffilm fiwsical rhamantus a leolir yn Awstria yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Terence Fisher ar 23 Chwefror 1904 yn Llundain a bu farw yn Twickenham ar 16 Mehefin 2017.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Terence Fisher nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Christiania Video Rap Jingle
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Batman (ffilm o 1989) sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Golygwyd y ffilm gan Kim Damgaard sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
L'affaire D'une Nuit
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Henri Verneuil nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pettandarulu
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Patton sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm C S Rao ar 1 Ionawr 1924 yn Kakinada a bu farw yn Chennai ar 8 Tachwedd 1977.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd C. S. Rao nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Un Singe En Hiver
Drama-gomedi ar ffilm gan y cyfarwyddwr Henri Verneuil yw Un Singe En Hiver a gyhoeddwyd yn 1962. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Ffrainc a chafodd ei ffilmio yn Villerville. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan François Boyer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michel Magne.