cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wenn Ich Einmal Der Herrgott Wär
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1954. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rear Window sy’n ffilm llawn dirgelwch, gan y cyfarwyddwr ffilm enwog Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Josef Kirzeder oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anton Kutter ar 13 Mehefin 1903 yn Biberach an der Riß a bu farw yn yr un ardal ar 1 Chwefror 2014.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anton Kutter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mercy Ngulube
Actifydd cymdeithasol o Gymru sy’n codi ymwybyddiaeth o HIV ar lwyfannau cenedlaethol a rhyngwladol yw Mercy Ngulube (ganwyd 1998). Pan gafodd ei geni yng Nghaerdydd; roedd hi'n un o tua ugain o bobl yn unig oedd wedi’u geni yng Nghymru gyda HIV. Penderfynodd wneud hynny’n gyhoeddus pan oedd yn ei harddegau, ac ymroi i godi ymwybyddiaeth o'r firws.
Cafodd Ngubule ei hethol yn gadeirydd Pwyllgor Ieuenctid Cymdeithas HIV y Plant pan oedd yn 16 oed a siaradodd yng Nghynhadledd Ryngwladol HIV yn Durban, De Affrica, yng Ngorffennaf 2016. Cyflwynwyd Gwobr Gwaddol Diana i Ngulube yn 2017 a rhoddodd TEDx Talk ar y testun ‘Generation Y: Entitled to Change’ ym mis Tachwedd y flwyddyn honno. Siaradodd hefyd yng Nghynhadledd Ryngwladol AIDS a gynhaliwyd yn Amsterdam yn haf 2018. Roedd Ngubule ei henwebu am Wobr Person Ifanc yng Ngwobrau Dewi Sant 2018. Bu’n astudio Llenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Caerdydd ac wedi hynny ym Mhrifysgol Caerlŷr, ac enillodd Wobr Myfyriwr Israddedig y Flwyddyn am ‘Weithredu Cymdeithasol Effeithiol’ yn 2018.
Bordertown
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Archie Mayo yw Bordertown a gyhoeddwyd yn 1935. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Bordertown ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles a Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bernhard Kaun.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Bette Davis, Paul Muni, Margaret Lindsay, Frank Puglia, Chrispin Martin, Robert Barrat, Arthur Treacher, Eugene Pallette, Hobart Cavanaugh, Georgios Regas, William B. Davidson, Gavin Gordon, Arthur Stone a Soledad Jiménez. Mae'r ffilm Bordertown (ffilm o 1935) yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1935. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Mutiny on the Bounty sef ffilm arbrofol Americanaidd yn seiliedig ar nofel o’r un enw. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Tony Gaudio oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Thomas Richards sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Archie Mayo ar 29 Ionawr 1891 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Guadalajara ar 2 Mehefin 1933.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Archie Mayo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Rhuo’n Dawel
Ffilm ddrama Swedeg o Sweden yw Rhuo’n Dawel gan y cyfarwyddwr ffilm Henrik Hellström. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Lleolwyd y stori mewn un lle, sef Norwy.
Das Lied Von Kaprun
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Anton Kutter yw Das Lied Von Kaprun a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn Awstria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Willy Mattes.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rebel Without a Cause sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Gustav Weiss oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Rhuo’n Dawel
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Das Lied Von Kaprun
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anton Kutter ar 13 Mehefin 1903 yn Biberach an der Riß a bu farw yn yr un ardal ar 1 Chwefror 2014.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anton Kutter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Satellite in The Sky
Ffilm wyddonias gan y cyfarwyddwr Paul Dickson yw Satellite in The Sky a gyhoeddwyd yn 1956. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Albert Elms.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lois Maxwell, Donald Wolfit, Bryan Forbes a Kieron Moore.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1956. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Searchers sy’n ffilm bropoganda gwrth-frodorion America gan y cowbois gwyn, gan y cyfarwyddwr ffilm John Ford. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Georges Périnal oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 14 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paul Dickson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
St Michael's on Wyre
Pentref yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy St Michael's on Wyre.
Tammy and The T-Rex
Ffilm wyddonias a ffuglen wyddonias gomic gan y cyfarwyddwr Stewart Raffill yw Tammy and The T-Rex a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Stewart Raffill a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Tyler Bates. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Terry Kiser, Denise Richards, Paul Walker, Poppy Montgomery, George Buck Flower, Ellen Dubin, Ken Carpenter, Efren Ramirez, Sean Whalen a Shevonne Durkin.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Forrest Gump ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stewart Raffill ar 27 Ionawr 1942 yn y Deyrnas Gyfunol.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stewart Raffill nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mike Myers (actor)
Actor a digrifwr Canadaidd yw Mike Myers (ganwyd 25 Mai 1963).
Brenin yn y mynydd
Motif mewn chwedloniaeth yw y brenin yn y mynydd neu'r arwr cwsg. Yr hyn sy'n gyffredin iddynt fel rheol yw fod arwr, hanesyddol neu chwedlonol, yn cysgu mewn ogof dan fynydd. Ryw ddiwrnod, pan fydd yr amser penodedig wedi cyrraedd, neu pan fydd ei wlad mewn perygl dybryd, bydd yn deffro i'w hachub. Mewn rhai fersiynau, mae'r arwr yn cysgu yn rhywle arall; at ynys, dan y môr neu mewn byd goruwchnaturiol. Fe'i gelwir hefyd yn Sebastianiaeth, ar ôl Sebastian I, brenin Portiwgal, un o'r arwyr y credir y bydd yn dychwelyd.
Ymhlith esiamplau o'r chwedlau hyn mae:
Princess Kaiulani
Ffilm am berson yw Princess Kaiulani a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Honolulu a chafodd ei ffilmio yn Honolulu. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Stephen Warbeck. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Q'orianka Kilcher, Tamzin Merchant, Barry Pepper, Will Patton, Julian Glover, Shaun Evans, Jimmy Yuill, Catherine Steadman, Christian Brassington, Barbara Wilshere, Leo Anderson Akana, Ocean Ka'owili, Reupena Paopao Sheck, Peter Banks, Rosamund Stephen a Jay Lembeck. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Austrogomphus collaris
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Austrogomphus collaris. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Mynwy (etholaeth seneddol)
Mae Mynwy yn etholaeth seneddol yng Nghymru, sy'n danfon un cynrychiolydd i San Steffan. yw'r Aelod Seneddol presennol.
Loch Goibhle
Mae Loch Goibhle (Loch Goil) yn loch agor i’r môr trwy Loch Long ar arfordir penrhyn Còmhghall (Saesneg: Cowal) peninsula, yn Earra-Ghàidheal agus Bòd (Saesneg: Argyll and Bute), yn Ucheldir Yr Alban. Mae’n rhan o Barc Cenedlaethol Llyn Llumonwy a’r Trossachs. Mae pentref Ceann Loch Goibhle (Saesneg: Lochgoilhead) ar ben gogleddol y loch. Mae Castell Carrick ar arfordir gorllewinol y loch, ac mae Alpau Arrochar o'i gwmpas. Defnyddir y loch gan longau-tanfor Trident o Faslane.
Mae’r loch yn Ardal Warchodaeth Forol.
Diwydiant llechi Cymru
300px|bawd|Hollti blociau llechfaen â chyn a morthwyl yn [[Chwarel Dinorwig tua 1910. Mae angen medrusrwydd mawr i wneud y gwaith yma, ac ni lwyddwyd i’w fecaneiddio hyd ail hanner yr 20g.]] 300px|bawd|"Arlwydd Penmachno" - un o gymeriadau'r diwydiant llechi yn 1885 - yn Chwarel y Penrhyn, o bosib. Allan o gasgliad [[John Thomas (ffotograffydd)|John Thomas, y Llyfrgell Genedlaethol.]]
Dechreuodd diwydiant llechi Cymru yn y cyfnod Rhufeinig, pan ddefnyddiwyd llechi ar do caer Segontium, Caernarfon. Tyfodd y diwydiant yn araf hyd ddechrau’r 18g, yna bu tŵf cyflym hyd ddiwedd y 19g. Roedd yr ardaloedd cynhyrchu llechi pwysicaf yng ngogledd-orllewin Cymru, gan gynnwys Chwarel y Penrhyn ger Bethesda, Chwarel Dinorwig ger  Llanberis,  Dyffryn Nantlle a Blaenau Ffestiniog, lle roedd y llechi yn dod o gloddfeydd tanddaearol yn hytrach na chwareli agored. Penrhyn a Dinorwig oedd y ddwy chwarel lechi fwyaf yn y byd, a Chwarel yr Oakeley ym Mlaenau Ffestiniog oedd y gloddfa lechi fwyaf yn y byd. Defnyddir llechi yn bennaf ar doeau, ond mae darnau mwy trwchus o lechfaen yn cael eu defnyddio ar gyfer lloriau, byrddau gwaith a beddfeini ymhlith pethau eraill. Mae'r ardal ar restr Safleoedd Treftadaeth Byd UNESCO ers 2021.
Hyd at ddiwedd y 18g, cynhyrchid y llechi gan griwiau bach o chwarelwyr oedd yn talu i’r tirfeddiannwr am gael defnyddio’r chwareli. Byddent yn cario’r llechi i’r porthladdoedd ar gefnau ceffylau neu mewn certi, ac yna yn eu hallforio i Loegr, Iwerddon ac weithiau Ffrainc. Tua diwedd y ganrif, dechreuodd y tirfeddianwyr mawr weithio’r chwareli eu hunain, ar raddfa fwy. Wedi i’r llywodraeth wneud i ffwrdd â'r dreth ar lechi yn 1831, tyfodd y diwydiant yn gyflym a datblygwyd rheilffyrdd cul i gario’r llechi i’r porthladdoedd.
Y diwydiant llechi oedd prif ddiwydiant gogledd-orllewin Cymru yn ystod ail hanner y 19g, a bodolai ar raddfa llawer llai mewn rhannau eraill o Gymru. Yn 1898, yr oedd 17,000 o chwarelwyr yn cynhyrchu hanner miliwn o dunelli o lechi. Yn dilyn streic hir a chwerw yn Chwarel y Penrhyn rhwng 1900 a 1903, dechreuodd y diwydiant ddirywio, a bu'r Rhyfel Byd Cyntaf yn gyfrifol am ostyngiad mawr yn y nifer o chwarelwyr. Arweiniodd y Dirwasgiad Mawr a’r Ail Ryfel Byd at gau llawer o’r chwareli llai, a chaewyd llawer o’r chwareli mwy yn ystod y 1960au a’r 1970au, i raddau helaeth oherwydd y defnydd o deils yn hytrach na llechi ar doeau. Mae rhywfaint o lechi yn cael eu cynhyrchu hyd heddiw, ond ar raddfa lawer llai.
Natur llechfaen Cymru
Mae llechfaen Cymru yn perthyn i dri chyfnod daearegol: y Cambriaidd, Ordoficaidd a Silwraidd. Ceir y llechfaen Cambriaidd mewn ardal rhwng Conwy a Chricieth; y llechfaen yma a geir yn Chwarel y Penrhyn, Chwarel Dinorwig a Dyffryn Nantlle. Mae ychydig o lechfaen Cambriaidd mewn mannau eraill, er enghraifft ar Ynys Môn, ond ni chafodd ei ddefnyddio ar raddfa fawr. Ceir y llechfaen Ordoficaidd rhwng Betws-y-coed a Phorthmadog; dyma’r llechfaen yn chwareli Blaenau Ffestiniog. Mae mwy o lechfaen Ordoficaidd rhwng Llangynog ac Aberdyfi, yn arbennig yn ardal  Corris, ac mae ychydig o lechfaen o’r cyfnod yma yn y de, yn enwedig yn Sir Benfro. Mae’r llechfaen Silwraidd ymhellach i’r dwyrain, yn nyffryn Dyfrdwy ac yn ardal Machynlleth.
Natur llechfaen sy'n ei wneud yn ddefnyddiol, yn bennaf wrth adeiladu. Gan fod natur ac ansawdd y graig yn gwahaniaethu o ardal i ardal byddai chwareli arbennig yn arbenigo mewn cynnyrch gwahanol. Ansawdd da llechi Gogledd Cymru, yn ogystal â medrusrwydd wrth drafod y graig a'r gallu i gynhyrchu ar raddfa fawr, a'u bod yn gymharol agos at y môr, a olygai y byddai galw am lechi Gogledd Cymru dros y byd i gyd erbyn canol y 19g.
Yr ongl rhwng gwely'r llechfaen ac wyneb y tir fyddai'n pennu'r dull o gloddio'r graig. Pan fod yr ongl rhwng gwythïen y llechfaen ac ochr y mynydd yn fas yna mewn chwareli agored y cloddir, megis yn y Penrhyn ac yn Ninorwig. Os yw gwythïen y llechfaen yn goleddu yn agos at yn syth am lawr i'r ddaear yna cloddio twll dwfn agored sydd orau megis yn chwareli Dorothea a Phenyrorsedd. Pan fo'r wythïen yn goleddu i mewn i'r tir yna roedd gormod o bridd a chraig i'w symud cyn dod at y llechfaen i wneud elw wrth ei gloddio mewn chwarel neu bwll agored. Rhaid oedd dilyn yr wythïen a thyllu pyllau tanddaearol megis yn Llechwedd a Bryneglwys. Mae gwythïen y Maen Cul ym Mryneglwys yn gorwedd rhwng 50-60° â'r llorwedd. Byddai rhai o'r gweithiau'n cyfuno'r dulliau yma o gloddio yn ôl y galw. Mae'r hen byllau tanddaearol, megis y rhai o gwmpas Chwarel Oakley sy'n dal i weithio heddiw yn cael eu gweithio fel pyllau agored erbyn hyn.
Dechreuadau
Gwyddai’r Rhufeiniaid am fanteision llechi ar gyfer adeiladu a thoi. Yn wreiddiol defnyddid teils ar do’r gaer yn Segontium, Caernarfon, ond yn ddiweddarach defnyddid llechi ar gyfer y to ac ar gyfer lloriau. Mae’r llechfaen agosaf yn ardal y Cilgwyn, rhyw bedair milltir o Gaernarfon, sy’n awgrymu nad oedd y llechfaen yn cael ei ddefnyddio yn unig oherwydd ei fod wrth law. Yn ystod y Canol Oesoedd, cofnodir cynhyrchu llechi ar raddfa fechan mewn sawl ardal. Mae Chwarel y Cilgwyn yn Nyffryn Nantlle yn dyddio o’r 12g, a chredir mai hi yw’r hynaf yng Nghymru. Ceir y cofnod cyntaf o gynhyrchu yn ardal Chwarel y Penrhyn yn 1413, pan gofnodir i nifer o denantiaid Gwilym ap Gruffudd dalu 10 ceiniog yr un am weithio 5,000 o lechi. Efallai fod Chwarel Aberllefenni ar waith erbyn y 14g, a chofnodwyd ar ddechrau'r 16g fod llechi o’r chwarel yma wedi eu defnyddio i adeiladu Plas Aberllefenni.
Oherwydd problemau trafnidiaeth, defnyddid y llechi yn weddol agos i’r chwareli fel rheol. Os oedd angen cludo’r llechi ymhellach, defnyddid llongau. Cyfansoddodd Guto'r Glyn gerdd yn y 15g yn gofyn i Ddeon Bangor yrru llwyth o lechi mewn llong o Aberogwen, ger Bangor, i Ruddlan, i’w rhoi ar do tŷ yn Henllan, ger Dinbych. Ar waelod afon Menai cafwyd hyd i weddillion llong bren o’r 16g ar gyfer cario llechi. Erbyn ail hanner y 16g roedd llechi’n cael eu hallforio i Iwerddon o borthladdoedd megis Biwmares a Chaernarfon. Roedd chwareli llechi yn Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin hefyd, ac mae cofnod am allforio llechi i Fryste ac Iwerddon oddi yma yn 1566. Yn 1639 allforiwyd 30,000 o lechi o borthladd Abergwaun yn unig.
Cofnodir allforion llechi o Ystâd y Penrhyn cyn gynhared â 1713. Y flwyddyn honno gyrrwyd 14 llwyth, cyfanswm o 415,000 o lechi, i ddinas Dulyn. Yn y cyfnod hwnnw byddai’r llechi’n cael eu cario i’r porthladdoedd ar gefn ceffyl, ac yn ddiweddarach mewn certi. Weithiau gwneid y gwaith yma gan ferched, yr unig ferched i weithio yn y diwydiant llechi yng Nghymru.
Hyd ddiwedd y 18g, yr oedd y llechi’n dod o chwareli bychain a weithid gan bartneriaethau o ddynion lleol, nad oedd ganddynt y cyfalaf i weithio ar raddfa fwy. Fel rheol byddent yn talu rhent i’r tirfeddiannwr neu’n talu yn ôl nifer y llechi, ond nid oedd chwarelwyr Cilgwyn yn gorfod talu i neb. Mae llythyr gan asiant Ystâd y Penrhyn, John Paynter, yn 1738 yn cwyno fod cystadleuaeth o’r Cilgwyn yn effeithio ar werthiant llechi’r Penrhyn. Nid oedd chwarelwyr y Cilgwyn yn gorfod talu breindaliadau i neb, gan mai ar dir y goron y gweithient, a chynrychiolwyr y Goron yn esgeuluso casglu breindaliadau gan y chwarelwyr. Gellid torri llechi'r Cilgwyn yn denau iawn ac felly roeddent yn ysgafnach na llechi'r Penrhyn. Golygai hyn y gellid cynhyrchu llechi’r Cilgwyn yn rhatach a’u gwerthu am bris uwch. Rhwng 1730 a 1740, dechreuodd y Penrhyn gynhyrchu llechi mwy, a rhoi enwau arnynt a ddaeth yn safonol yn y diwydiant, o’r “Duchesses", 24 modfedd wrth 12 modfedd, trwy’r "Countesses", "Ladies" a "Doubles" hyd at y lleiaf, y "Singles" (10 modfedd wrth 5 modfedd).
Twf y Diwydiant (1760–1830)
Twf enfawr yn y galw am lechi to yn sgil y Chwyldro Diwydiannol oedd y sbardun i ehangu'r diwydiant llechi.
Yn y 1760au dechreuodd Methusalem Jones, gynt yn chwarelwr yn y Cilgwyn, weithio chwarel Diffwys ym Mlaenau Ffestiniog. Datblygodd Diffwys fel y chwarel fawr gyntaf yn yr ardal. Fel rheol roedd y tirfeddianwyr mawr yn rhoi "take notes" i’r chwarelwyr, yn rhoi hawl i unigolion gloddio llechi am dâl blynyddol o ychydig sylltau a thâl am y nifer o lechi a gynhyrchwyd. Y tirfeddiannwr cyntaf i ddechrau gweithio’r chwareli ar ei dir ei hun oedd perchennog ystâd y Penrhyn, Richard Pennant, yn nes ymlaen Barwn Penrhyn. Yn 1782, prynwyd hawliau’r chwarelwyr ar ei stad, a phenododd Pennant asiant newydd, James Greenfield. Yr un flwyddyn dechreuodd Pennant chwarel newydd yng Nghaebraichycafn ger Bethesda, a fyddai fel Chwarel y Penrhyn yn tyfu i fod y chwarel lechi fwyaf yn y byd. Erbyn 1792, roedd y chwarel yma’n cyflogi 500 o ddynion ac yn cynhyrchu 15,000 tunnell o lechi'r flwyddyn. Cymerodd un bartneriaeth fawr Chwarel Dinorwig yn 1787, ac yn 1809 cymerodd y tirfeddiannwr, Thomas Assheton Smith o’r Faenol, reolaeth y chwarel i’w ddwylo ei hun. Ffurfiwyd cwmni i weithio Chwarel y Cilgwyn yn 1800, ac ym mhob un o’r ardaloedd hyn trowyd y chwareli bach gwasgaredig yn un chwarel fawr. Y peiriant ager cyntaf i’w ddefnyddio yn y diwydiant oedd pwmp yn Chwarel Hafodlas yn Nyffryn Nantlle yn 1807, ond roedd y rhan fwyaf o’r chwareli yn defnyddio grym dŵr i yrru eu peiriannau.
Erbyn hyn yr oedd Cymru yn cynhyrchu dros hanner cynnyrch llechi'r Deyrnas Unedig, 26,000 tunnell allan o gyfanswm o 45,000 tunnell yn 1793. Ym mis Gorffennaf 1794, gosododd y llywodraeth dreth o 20% ar lechi oedd yn cael eu cario ar hyd yr arfordir, anfantais i’r chwareli yng Nghymru o’u cymharu â chwareli yn Lloegr oedd yn medru defnyddio’r camlesi i gario eu cynnyrch. Nid oedd treth ar lechi a allforid, a chynyddodd allforion llechi i’r Unol Daleithiau yn raddol. Roedd Chwarel y Penrhyn yn tyfu’n gyflym, ac ym 1799 dechreuodd Greenfield y system o “bonciau”, terasau mawr o 9 medr hyd 21 medr o ddyfnder, un uwchben y llall ar ochr y mynydd, fel yn y llun isod o chwarel y Penrhyn. Ym 1798, adeiladodd Pennant Dramffordd Llandegai, gyda wagenni’n cael eu tynnu gan geffylau, i gario’r llechi o’r chwarel. Yn 1801 adeiladwyd rheilffordd gul, Rheilffordd Chwarel y Penrhyn, i gymryd lle’r dramffordd; un o’r rheilffyrdd cynharaf. Roedd y rheilffordd yn cario’r llechi i borthladd newydd, Porth Penrhyn, oedd wedi ei adeiladu yn y 1790au. Ym 1824 agorwyd Rheilffordd Padarn fel tramffordd i gario cynnyrch Chwarel Dinorwig, a throwyd hi’n rheilffordd ym 1843. Roedd yn cario’r llechi o’r Gilfach Ddu ger Llanberis i’r Felinheli, lle’r adeiladwyd porthladd ‘’Port Dinorwic’’. Adeiladwyd Rheilffordd Nantlle yn 1828; defnyddiai wageni a dynnid gan geffylau i gario llechi o nifer o chwareli Dyffryn Nantlle, yn cynnwys Chwarel Penyrorsedd a Chwarel Dorothea,  i’r porthladd yng Nghaernarfon.
Twf ym Mlaenau Ffestiniog
Yn 1831 gwnaed i ffwrdd â’r dreth ar lechi, a chyfrannodd hyn at dwf cyflym yn y diwydiant, yn enwedig gan fod y dreth ar deils wedi parhau hyd 1833. Adeiladwyd Rheilffordd Ffestiniog rhwng 1833 a 1836, i gario llechi Blaenau Ffestiniog i borthladd Porthmadog. Roedd graddfa’r rheilffordd yn golygu fod y wageni llechi yn medru mynd yr holl ffordd o’r Blaenau i’r porthladd trwy rym disgyrchiant yn unig. Teithiau ceffylau i lawr y lein mewn wagenni arbennig, er mwyn tynnu’r wagenni gwag yn ôl i’r Blaenau. Bu adeiladu’r rheilffordd yn gymorth mawr i dwf chwareli Ffestiniog. Cyn dyfodiad y rheilffordd, y drefn oedd cario’r llechi cyn belled â Maentwrog mewn certi, yna eu llwytho ar gychod a’u cario i lawr Afon Dwyryd i’r aber, lle trosglwyddid hwy i longau mwy. Bu twf pellach ym Mlaenau Ffestiniog pan gymerodd J. W. Greaves, oedd wedi bod yn rhedeg Chwarel y Foty ers 1833, les ar ddarn o dir rhwng y chwarel yma a’r briffordd o Ffestiniog i Fetws y Coed yn 1846. Wedi blynyddoedd o gloddio, darganfu’r “Hen Wythien” yn 1849, a ddatblygodd yn Chwarel Llechwedd. Yn 1842 dinistriwyd rhan fawr o ddinas Hamburg gan dân, a gwnaeth y galw am lechi i ail-adeiladu'r ddinas yr Almaen yn farchnad bwysig, yn enwedig i lechi Ffestiniog.
Mecaneiddio a thwf y cynnyrch
Yn 1843, Rheilffordd Padarn oedd y rheilffordd chwarel gyntaf i ddefnyddio ager, a gwnaed cario llechi ar y rheilffordd yn hytrach nac mewn llongau yn haws pan agorodd gwmni'r ‘’London and North Western Railway’’ reilffyrdd i gysylltu Porth Penrhyn a’r Felinheli a’r brif reilffordd yn 1852. Agorodd Rheilffordd Corris fel tramffordd yn 1859, yn cysylltu chwareli Corris ac Aberllefenni a sawl cei bychan ar aber Afon Dyfi. Trodd Rheilffordd Ffestiniog yn reilffordd stêm yn 1863, ac agorwyd Rheilffordd Talyllyn yn 1866 i gario llechi o Chwarel Bryneglwys uwchben Abergynolwyn i Dywyn. Tyfodd Bryneglwys i fod yn un o chwareli mwyaf canolbarth Cymru, yn cyflogi 300 o ddynion a chynhyrchu 30% o gynnyrch ardal Corris. Agorwyd Rheilffordd Aberteifi yn 1873, yn rhannol i gludo llechi, a thyfodd Chwarel y Glog yn Sir Benfro i gyflogi 80 o weithwyr.
Yn raddol, mecaneiddiwyd y rhan fwyaf o agweddau ar y diwydiant, yn arbennig ym Mlaenau Ffestiniog lle roedd y llechfaen Ordoficaidd yn haws i’w weithio â pheiriant na’r llechfaen Gambriaidd ymhellach i’r gogledd. Datblygodd y felin lechi rhwng 1840 a 1860, gyda phŵer o un ffynhonnell yn cael ei drosglwyddo ar hyd un siafft hir yn rhedeg ar hyd yr adeilad, gan gyfuno nifer o brosesau dan un to. Dŵr oedd prif ffynhonnell pŵer ar ddechrau'r diwydiant ac yna ager. Y peiriant ager cyntaf i'w ddefnyddio yn y diwydiant llechi oedd y pwmp a osodwyd yn Chwarel Hafodlas, Dyffryn Nantlle yn 1807.
Tyfodd cwmniau eraill i gyflenwi offer i'r chwareli llechi. Un o'r mwyaf nodedig o'r rhain oedd cwmni De Winton yng Nghaernarfon. Yn 1870 adeiladodd De Winton beiriannau newydd i Chwarel Dinorwig, yn cynnwys yr olwyn ddŵr fwyaf yn y Deyrnas Unedig, dros 50 troedfedd ar ei thraws.
Chwarelwyr
Roedd sawl math o weithiwr yn y chwareli. Y chwarelwyr go-iawn oedd y dynion a weithiai’r graig mewn criwiau o dri, pedwar, chwech neu wyth. Byddai criw o bedwar fel rheol yn cynnwys dau "greigiwr" oedd yn ffrwydro’r graig i gynhyrchu blociau, “holltwr” oedd yn defnyddio cŷn a morthwyl i hollti’r bloc yn llechi a “naddwr”. Ffurfiai’r chwarelwyr hyn tua 50% o’r gweithwyr yn y chwarel. Ymhlith y gweddill roedd "rybelwyr", fel rheol bechgyn yn dysgu’r grefft, oedd yn crwydro o amgylch y ponciau yn cynnig cymorth i’r criwiau. Weithiau byddai criw yn rhoi bloc o lechfaen i rybelwr i’w hollti. Gweithiau eraill, mewn criwiau o dri fel rheol, i gael gwared o graig nad oedd yn addas ar gyfer llechi neu i gael gwared o’r sbwriel llechfaen, ac eraill eto i adeiladu’r tomennydd sy’n nodwedd mor amlwg o ardaloedd y chwareli. Gallai cynhyrchu un dunnell o lechi gynhyrchu hyd at 30 tunnell o sbwriel. Telid gweithwyr eraill, megis y gofaint, wrth y diwrnod.
Tra telid y gweithwyr oedd yn symud y sbwriel wrth y dunnell o graig a symudid ganddynt, telid y chwarelwyr eu hunain mewn dull mwy cymhleth. Roedd rhan o’r tâl yn dibynnu ar y nifer o lechi a gynhyrchid gan y criw, ond gallai hyn amrywio’n fawr yn ôl natur y graig yn y darn o’r chwarel lle roeddynt yn gweithio. Oherwydd hyn, telid swm ychwanegol iddynt am bob gwerth punt o lechi a gynhyrchid. Byddai "Bargen" yn cael ei gosod gan y “steward gosod”, fyddai’n cytuno pris gyda’r criw ar gyfer darn arbennig o graig. Po waelaf y tybid y byddai'r graig po fwyaf oedd cyfradd y tâl ychwanegol. Y dydd Llun cyntaf yn y mis oedd “diwrnod gosod bargen”, pan wneid y cytundebau hyn. Roedd yn rhaid i’r dynion dalu am eu rhaffau a chadwynau, am eu hoffer ac am wasanaethau megis hogi a thrwsio. Telid arian ymlaen llaw bob wythnos, ac yna ar "ddiwrnod y pae mawr" telid y gweddill o’r hyn oedd yn ddyledus i’r chwarelwyr. Os oedd y graig wedi bod yn waeth na’r disgwyl, efallai mai’r chwarelwyr fyddai’r dyledwyr ar y diwrnod hwnnw. Parhaodd y system hyd ar ôl yr Ail Ryfel Byd.
bawd|200px|W.J. Parry
Oherwydd y drefn yma, tueddai’r chwarelwyr i’w gweld eu hunain fel contractwyr annibynnol yn hytrach na gweithwyr cyflogedig, a dim ond yn araf y datblygodd undebau llafur. Serch hynny, yr oedd nifer o achosion anghydfod, gan gynnwys annhegwch wrth osod bargen a dadleuon ynglŷn â chael dyddiau i ffwrdd o’r gwaith. Ffurfiwyd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru yn 1874, a’r un flwyddyn bu anghydfod diwydiannol yn Chwarel Dinorwig ac yna yn Chwarel y Penrhyn. Daeth y rhain i ben mewn buddugoliaeth i’r gweithwyr, ac erbyn mis Mai 1878, roedd gan yr undeb 8,368 o aelodau. Nododd W.J. Parry yn 1885:
"Y cyfnod mwyaf gwasaidd – y cyfnod mwyaf llygredig – y cyfnod mwyaf gwasgedig yn Chwareli Arfon, oedd y chwarter canrif a derfynodd gyda ‘’Lock Out’’ a ‘’Strike’’ 1874. Yn y cyfnod yma bu to o oruchwylwyr yn teyrnasu â gwialen haearn yn rhai o Chwareli Arfon, ac yr oeddynt yn farn ar y wlad. Yr oedd llwgrwobrwyau, a ffafrau, a lladradau, fel cancr yn bwyta nerth bron bob gwaith. Yr oedd pob dyn gonest, anibynol, yn gorfod dioddef."
Anghydfod yn y Penrhyn
Bu gwelliant yn y farchnad lechi yn 1892, a bu cyfnod o dwf yn y diwydiant. Roedd hyn yn arbennig o wir ym Mlaenau Ffestiniog a Dyffryn Nantlle, lle tyfodd gweithlu Chwarel Penyrorsedd i 450. Yn 1898 roedd cynnyrch llechi Cymru dros hanner miliwn o dunelli a 17,000 o ddynion yn gweithio yn y diwydiant. Yn Chwarel y Penrhyn, fodd bynnag, dechreuodd anghydfod eto ar 22 Tachwedd 1900, a barhaodd am dair blynedd. Roedd achosion yr anghydfod yn gymhleth, ond roeddynt yn cynnwys ymestyniad yn yr arfer o gontractio rhannau o’r chwarel i gontractwyr annibynnol. Byddai’r chwarelwyr wedyn, yn lle cytuno eu bargeinion, yn gweithio am gyflog i’r contractwyr hyn. Nid oedd cronfa’r undeb ar gyfer tâl streic yn ddigonol, a bu caledi mawr ymhlith y 2,800 gweithiwr a’u teuluoedd. Ail-agorodd Barwn Penrhyn y chwarel ym mis Mehefin 1901, a dychwelodd tua 500 o ddynion i’r gwaith, i’w galw’n "fradwyr" gan y gweddill. Yn y diwedd bu raid i’r chwarelwyr ddychwelyd i’r gwaith ym mis Tachwedd 1903, ar delerau Barwn Penrhyn. Ni ail-gyflogwyd llawer o’r gweithwyr oedd wedi bod yn amlwg yn yr undeb. Gadawodd yr anghydfod chwerwedd hirhoedlog yn ardal Bethesda.
Lleihad yn y cynnyrch
Bu prinder llechi am gyfnod oherwydd nad oedd cynnyrch o’r Penrhyn, a chadwodd hyn y prisiau’n uchel, ond o ganlyniad bu twf mewn mewnforio llechi. Cynyddodd y llechi a allforiai Ffrainc i’r Deyrnas Unedig o 40,000 tunnell yn 1898 i 105,000 tunnell yn 1902. O 1903 ymlaen bu dirwasgaid yn y diwydiant llechi, ac o ganlyniad gostyngwyd cyflogau a chollwyd swyddi. Roedd technoleg newydd wedi gostwng pris cynhyrchu teils, gan eu gwneud yn fwy cystadleuol. Caewyd wyth chwarel yn Ffestiniog rhwng 1908 a 1913, a chollodd 350 eu swyddi yn yr Oakley yn 1909. Yn ôl R. Merfyn Jones:
"The effects of this depression on the quarrying districts were deep and painful. Unemployment and emigration became constant features of the slate communities; distress was widespread. In the quarries there was short-time working, closures and reductions in earnings. Between 1906 and 1913 the number of men at work in the quarries in the Ffestiniog district shrank by 28 per cent, in Dyffryn Nantlle the number at work fell even more dramatically, by 38 per cent."
Roedd effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar y diwydiant yn andwyol, yn enwedig yn ardal Blaenau Ffestiniog, lle roedd allforion i’r Almaen yn arbennig o bwysig. Caewyd Chwarel y Cilgwyn, yr hynaf yng Nghymru, yn 1914, er iddi ail-agor yn ddiweddarach. Yn 1917, ni chafodd y diwydiant llechi ei gydnabod fel diwydiant hanfodol, a chaewyd nifer o chwareli am weddill y rhyfel. Daeth rhywfaint o dwf yn sgîl y galw am dai newydd ar ôl y rhyfel, ac yn chwareli Blaenau Ffestiniog roedd y cynnyrch bron yn ôl i lefel 1913 erbyn 1927. Ymhobman arall, fodd bynnag, roedd y cynnyrch yn parhau’n llawer is na chyn y rhyfel. Bu gostyngiad arall yn y cynnyrch yn ystod Dirwasgiad Mawr y 1930au, gyda lleihad arbennig mewn allforion.
O droad y ganrif, gwnaeth y chwareli ddefnydd cynyddol o beiriannau, gyda thrydan yn cymryd lle ager a dŵr fel ffynhonnell pŵer. Agorodd Chwarel y Llechwedd orsaf drydan yn 1891, ac yn 1901 roedd Chwarel Croesor dan reolaeth Moses Kellow yn dibynnu'n llwyr ar drydan. Yn 1906, agorwyd gorsaf trydan dŵr yng Nghwm Dyli, ar lechweddau isaf Yr Wyddfa, oedd yn cyflenwi trydan i amryw o’r chwareli mwyaf. Roedd defnyddio llif drydan ac offer arall yn lleihau’r gwaith caled wrth drin y graig, ond roedd hefyd yn cynhyrchu llawer mwy o lwch na’r hen ddulliau, gan arwain at gynnydd yng nghlefyd y llwch ymysg y gweithwyr. Roedd y gwaith yn beryglus fel arall hefyd, gyda ffrwydro’r graig yn gyfrifol am lawer o ddamweiniau. Yn ôl ymchwiliad gan y llywodraeth yn 1893, roedd cyfradd marwolaethau gweithwyr yn y cloddfeydd llechi tanddaearol yn 3.23 y fil, yn uwch nag yn y pyllau glo.
Diwedd cynhyrchu ar raddfa fawr (1939–2005)
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd 1939–1945 bu gostyngiad mawr yn y fasnach lechi. Defnyddiwyd rhan o Chwarel Manod (Cwt-y-Bugail) ym Mlaenau Ffestiniog i storio trysorau celf o’r Oriel Genedlaethol, Llundain ac Oriel y Tate. Gostyngodd y nifer o ddynion a gyflogid yn y diwydiant llechi yng Ngogledd Cymru o 7,589 yn 1939 i 3,520 erbyn diwedd y rhyfel. Yn 1945, roedd y cynnyrch wedi gostwng i 70,000 tunnell y flwyddyn, gyda llai nag 20 chwarel ar agor o’i gymharu a 40 cyn y rhyfel. Dioddefodd Dyffryn Nantlle yn arbennig, gyda nifer y chwarelwyr yn y dyffryn yn gostwng o 1,000 yn 1937 i 350 erbyn diwedd y rhyfel. Roedd y galw am lechi yn gostwng oherwydd defnydd teils ar doeau a mewnforio llechi rhatach o wledydd fel Portiwgal, Ffrainc a’r Eidal. Ar ôl diwedd y rhyfel, bu rhywfaint o alw am lechi i atgyweirio adeliadau oedd wedi eu bomio, ond gwaharddwyd defnyddio llechi ar adeiladau newydd, heblaw am lechi o’r maint lleiaf. Gwnaed i ffwrdd a’r gwaharddiad yma yn 1949. Ar yr un pryd roedd prinder gweithwyr yn ystod ac wedi'r ail ryfel byd yn gorfodi rhai chwareli i gau. Er bod chwarelwyr ymhlith y rhai a gaent flaenoriaeth wrth eu rhyddhau o'r lluoedd arfog dewisai llawer o'r cyn-chwarelwyr swyddi oedd yn talu'n well ac yn llai o faich na gwaith y chwarel.
Pont Bancog
Mae'r tir ger Pont Bancog, gerllaw Capel Garmon yng nghymuned Bro Garmon yn Sir Conwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 10 Ebrill 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.61 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Diwydiant llechi Cymru
Diwedd cynhyrchu ar raddfa fawr (1939–2005)
Gostyngodd cynnyrch llechi Cymru o 54,000 tunnell yn 1958 i 22,000 tunnell yn 1970. Caeodd Chwarel Diffwys ym Mlaenau Ffestiniog yn 1955 wedi cynhyrchu llechi am ymron i ddwy ganrif. Caewyd chwareli Foty a Bowydd gerllaw yn 1963. Yn 1969, caewyd Chwarel Dinorwig, a chollodd dros 300 o chwarelwyr eu swyddi. Y flwyddyn wedyn caewyd Chwarel Dorothea yn Nyffryn Nantlle, a chyhoeddwyd bod Chwarel Braichgoch ger Corris yn cau. Caewyd Chwarel yr Oakeley ym Mlaenau Ffestiniog yn 1971, ond ail-agorwyd hi gan gwmni arall yn nes ymlaen. Erbyn 1972, roedd y nifer o ddynion a gyflogid yn y diwydiant llechi yng Ngogledd Cymru wedi gostwng dan 1,000. Ychydig iawn o waith arall oedd ar gael yn yr ardaloedd llechi, a chanlyniad cau’r chwareli oedd lefel uchel o ddiweithdra a gostyngiad yn y boblogaeth wrth i bobl ieuanc symud o’r ardal i chwilio am waith. Yn 1979, wedi brwydr hir, cytunodd y llywodraeth fod silicosis yn glefyd diwydiannol a bod iawndal yn ddyledus i’r dioddefwyr. Bu cynnydd yn y galw am lechi yn y 1980au, ac er bod hyn yn rhy hwyr i lawer o’r chwareli roedd chwareli Oakeley, Llechwedd a Cwt-y-Bugail yn y Blaenau yn dal i weithio. Chwarel y Penrhyn oedd yn gyfrifol am gynhyrchu y rhan fwyaf o’r llechi, a bu mecaneiddio pellach yno, yn cynnwys defnyddio laser gyda chymorth cyfrifiadur i lifio’r blociau llechi.
Gorsaf reilffordd Carntyne
Mae gorsaf reilffordd Carntyne yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Carntyne o ddinas Glasgow, Yr Alban.
Solange and The Living
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Ina Mihalache yw Solange and The Living a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd gan Benjamin Delaux, Cécile Duffau, Elisa Larrière, Judith Nora, Julie Tribout, Julien Amiard, Manuel Beard, Priscilla Bertin, Rémi Barbot a Rémi Durel yn Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Ina Mihalache.
Diwydiant llechi Cymru
Diwydiant llechi Cymru heddiw
Erbyn hyn mae rhan o Chwarel Dinorwig o fewn Parc Gwledig Padarn, tra mae’r rhan arall yn cael ei ddefnyddio ar gyfer Gorsaf Bŵer Dinorwig sydd o dan yr hen chwarel. Trowyd hen weithdai'r chwarel yn Amgueddfa Llechi Cymru, gydag arddangosfeydd yn cynnwys hen dai chwarelwyr o Danygrisiau ger Blaenau Ffestiniog.
Solange and The Living
Y prif actor yn y ffilm hon yw Ina Mihalache. Mae'r ffilm Solange and The Living yn 67 munud o hyd.
Pont Bancog
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Solange and The Living
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Golygwyd y ffilm gan Olivier L. Brunet sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ina Mihalache ar 14 Mai 1985 ym Montréal. Derbyniodd ei addysg yn Cours Florent.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ina Mihalache nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pont Bancog
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Vadehavet
Ffilm ddogfen yw Vadehavet (Dokumentarfilm) a gyhoeddwyd yn 1950. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Niels Nielsen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1950. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd All About Eve sy’n ffilm gomedi Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Joseph L. Mankiewicz. Arthur Christiansen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Karl Andersson sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Diwydiant llechi Cymru
Diwydiant llechi Cymru heddiw
bawd|de|240px|Chwarel y Penrhyn heddiw.
Lowden, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Diwydiant llechi Cymru
Diwydiant llechi Cymru heddiw
Yn 2010, Chwarel y Penrhyn yw’r mwyaf o’r chwareli sy’n parhau i gynhyrchu llechi. Er fod y cynnyrch yn llawer llai na phan oedd y diwydiant ar ei anterth, roedd y chwarel yma’n gyfrifol am bron 50% o gynnyrch llechi y Deyrnas Unedig yn 1995. Mae’r chwarel yn awr yn eiddo Alfred McAlpine PLC, sydd hefyd yn berchen chwareli yr Oakeley a Cwt y Bugail ym Mlaenau Ffestiniog a Chwarel Penyrorsedd yn Nyffryn Nantlle. Mae yr Oakeley hefyd wedi dechrau ailgylchu gwastraff llechi, a disgwylir medru cynyddu’r gweithgarwch yma os gellir cael cytundeb i ddefnyddio Rheilffordd Dyffryn Conwy i gario’r cynnyrch i’r arfordir. Mae cwmni Greaves yn cynhyrchu llechi a chynnyrch llechfaen arall yn y Llechwedd, ac mae gwaith hefyd yn parhau yn Chwarel y Berwyn ger Llangollen.
Lowden, Iowa
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lowden, gan gynnwys:
Diwydiant llechi Cymru
Diwydiant llechi Cymru heddiw
Ym mis Mawrth 2007 cyhoeddodd Alfred McAlpine fod chwarel Cwt y Bugail ym Mlaenau Ffestiniog i gael ei chau, fel rhan o gynllun fyddai’n golygu colli 175 o swyddi allan o tua 400 yng ngogledd Cymru. Yn Rhagfyr 2007 cyhoeddwyd fod Alfred McAlpine wedi gwerthu ei chwareli yn y Penrhyn, Blaenau Ffestiniog, Cwt y Bugail a Pen-yr-Orsedd i gwmni Rigcycle, sy'n gysylltiedig a'r grŵp adeiladu Lagan. Mae'r pedair chwarel yma yn awr yn eiddo i gwmni Welsh Slate Cyf. Ym mis Awst 2008, cyhoeddwyd y byddai 50 o weithwyr Welsh Slate ym Methesda a Blaenau Ffestiniog yn colli eu swyddi oherwydd diffyg gweithgarwch yn y diwydiant adeiladu. Ym mis Mawrth 2010, cyhoeddodd Welsh Slate y byddai Chwarel Oakeley ym Mlaenau Ffestiniog yn cau am gyfnod amhendol am resymau diogelwch
Dylanwad diwylliannol
Mae nifer o lenorion Cymraeg wedi defnyddio bywydau’r chwarelwyr fel deunydd, er enghraifft nofelau  T. Rowland Hughes. Y streic fawr yn Chwarel y Penrhyn yw cefndir Chwalfa, tra mae Y Cychwyn, yn rhoi disgrifiad o brentisiaeth chwarelwr ieuanc. Mae nifer o nofelau Kate Roberts, merch chwarelwr, yn rhoi darlun o’r ardal o amgylch Rhosgadfan, lle roedd y diwydiant ar raddfa lai a llawer o’r chwarelwyr yn amaethu ar raddfa fechan hefyd. Yn ei nofel Traed Mewn Cyffion (1936) ceir darlun byw o ymdrechion teulu chwarelwr yn y cyfnod rhwng 1880 a 1914. Y Chwarelwr, a gynhyrchwyd yn 1935, oedd y ffilm gyntaf yn Gymraeg; mae’n dangos gwahanol agweddau ar fywyd chwarelwr ym Mlaenau Ffestiniog.
Eleven
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Lauren Anders Brown, Cid César Augusto, Morgan De Laporte, Eddie Edwards, Miguel Gago Caamaño, Christian Lampe, Juliette McCawley, Mihalis Monemvasiotis, Alexander Nally a Hikaru Okita yw Eleven a gyhoeddwyd yn 2016.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Morgan De Laporte oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Pampa
bawd|240px|Golygfa o'r awyr o lynnoedd y Pampas (ger Buenos Aires) Y Pampas (pampa : benthycair o'r iaith Quechua, sy'n meddwl "gwastadedd") yw'r gwastadeddau ffrwythlon yn iseldiroedd De America sy'n cynnwys taleithiau Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, a Córdoba yn yr Ariannin, rhan helaeth o Wrwgwái, a phwynt deheuol Brasil, sef y Rio Grande do Sul, ac sy'n cynnwys dros 750,000 km² (290,000 milltir sgwar). Dim ond bryniau isel Ventana a Tandil ger Bahía Blanca a Tandil(Ariannin), sy'n cyrraedd 1,300 m a 500m, sy'n torri ar undonedd y gwastadeddau anferth hyn. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol, gyda rhwng 600 a 1,200 mm o law, sy'n syrthio trwy'r flwyddyn ac sy'n gwneud y pridd yn addas ar gyfer amaethyddiaeth.
Oherwydd y tanau niferus sy'n torri allan yn lleol, dim ond planhigion llai fel gwair sy'n tyfu yno a phrin yw'r coed. Mae "Gwair Pampas" (Cortaderia selloana) yn blanhigyn sy'n nodweddiadol o'r Pampas. Mae'r Pampas yn gartref i ystod eang o rywogaethau brodorol eraill, ac eithrio coed brodorol, sydd ddim ond i'w cael ar hyd yr afonydd.
Gellid rhannu'r pampas yn dair ardal ecolegol. Gorwedd safana Wrwgwái i'r gorllewin o afon Wrwgwái, ac mae'n cynnwys y cyfan o Wrwgwái a rhan ddeheuol Rio Grande do Sul ym Mrasil. Mae'r Pampas Gwlyb yn cynnwys dwyrain talaith Buenos Aires, a de talaith Entre Rios. Mae'r Pampas Sych, lled-anial, yn cynnwys gorllewin talaith Buenos Aires a rhannau o dalaith Santa Fe, Cordoba, a La Pampa yn yr Ariannin. Mae'r Pampas yn ffinio ar weirdiroedd espinal yr Ariannin.
Ar bampas canolbarth yr Ariannin ceir busnesau amaethyddol llwyddiannus, gyda chnydau'n cael eu tyfu ar y Pampas i'r de a'r gorllewin o Buenos Aires. Mae ffawydd soi yn nodweddiadol a phwysig. Mae rhan helaeth yr ardal yn gartref i ffermydd lle megir gwartheg yn ogystal. Ond mae llifogydd yn broblem ar y tiroedd amaethyddol artiffisial hyn.
Hart Crane
Bardd Americanaidd oedd Harold Hart Crane (21 Gorffennaf 1899 – 27 Ebrill 1932). Ysgrifennodd barddoniaeth fodernaidd, a ellir ei hystyried yn rhan o'r mudiad ffurfiolaidd, o natur astrus, arddulliedig, ac uchelgeisiol ei maes. Dathliad o gyfoethogrwydd bywyd mae nifer o'i gerddi, sy'n disgrifio bywyd yr oes ddiwydiannol mewn geiriau dwys, gweledigaethol. Cyfunodd dylanwadau llenyddol Ewrop a thechnegau mydryddu traddodiadol gyda theimladrwydd Americanaidd oedd yn olrhain i'r traddodiad Rhamantaidd (Walt Whitman a Ralph Waldo Emerson).
Bywyd cynnar
Ganwyd yn Garrettsville, Ohio, a threuliodd ei blentyndod yn Cleveland. Roedd priodas anhapus gan ei rieni, a chyfranodd at aflonyddwch emosiynol Crane am weddill ei fywyd. Darllennodd dramodyddion a beirdd oes Elisabeth (Shakespeare, Marlowe a Donne) a beirdd Ffrengig y 19g (Vildrac, Laforgue, a Rimbaud), a dechreuodd ysgrifennu yn ei arddegau.
Gyrfa
Bu'n gweithio mewn amryw o swyddi yn Ninas Efrog Newydd a Cleveland tra'n ysgrifennu cerddi a'u danfon i gylchgronau. Pan lwyddodd i gyhoeddi peth o'i waith, penderfynodd symud i Efrog Newydd i fyw ym 1923. Cafodd ei daro gan fywiogrwydd ac egni swnllyd y ddinas a ysbrydolodd ei waith, yn enwedig y dilyniant a ensyniodd rhwng nodweddion y byd cyfoes a'r gorffennol epig. Er ei lwyddiant creadigol, parhaodd ei natur hunanddinistriol am weddill ei fywyd, a bu'n yfed yn drwm a hoetio ar ôl dynion. Bu'n ymgysylltu â nifer o lenorion eraill oedd yn byw yn Efrog Newydd yn y cyfnod, gan gynnwys Allen Tate, Katherine Anne Porter, E. E. Cummings, a Jean Toomer, ond oherwydd ei dymer a'i or-yfed ni ffurfiodd cyfeillgarwch cryf gyda'r un ohonynt.
White Buildings
Cyhoeddodd ei lyfr cyntaf, White Buildings, ym 1926. Ymysg y casgliad hwn mae'r gerdd hir "For the Marriage of Faustus and Helen", ymateb Crane i'r besimistiaeth ddiwylliannol a welodd gan T. S. Eliot yn The Waste Land.
The Bridge
Dechreuodd Crane gynllunio cerdd epig o'r enw The Bridge ym 1924. Gan fanteisio ar gymorth ariannol gan ei dad a'r dyngarwr Otto H. Kahn, cwblhaodd Crane "The Bridge" 1930. Ei ymgais i greu myth epig o'r profiad Americanaidd yw'r gwaith hwn. Mewn rhan, roedd yn ymgais i wrthsefyll digalondid Eliot yn The Waste Land. Symbol o rym creadigol dyn wrth uno'r presennol a'r gorffennol yw pont y gerdd, a ysbrydolwyd mewn rhan gan Bont Brooklyn. Fel Eliot, defnyddia Crane y ddinaswedd fodern i greu barddoniaeth symbolaidd cryf, ond yn yr achos hon gweledigaeth optimistig a gwladgarol o bwysigrwydd hanesyddol ac ysbrydol America. Geiriau dyrchafol a pherlewygol sy'n lliwio'r gerdd, gan greu delweddau a feirniadir yn aml am fod yn aneglur. Pymtheg rhan sydd i'r gerdd hir hon, a defnyddiodd Crane strwythur y symffoni fel model wrth uno'r gwaith. Câi'r gerdd ei hystyried yn fethiant o genre'r epig o ganlyniad i'w natur ddigyswllt, ond yn ôl beirniaid llenyddol mae rhannau'r gerdd yn enghreifftiau o farddoniaeth Americanaidd orau'r 20g.
Marwolaeth
Enillodd Crane Gymrodoriaeth Guggenheim ym 1931 a theithiodd i Ddinas Mecsico gyda'r bwriad o ysgrifennu cerdd epig a Mecsico yn ysbrydoliaeth iddi. Ni lwyddodd i wneud hyn, er iddo ysgrifennu'r gerdd The Broken Tower tra'n byw yno ym 1932. Ar ei fordaith yn ôl i Efrog Newydd, neidiodd o'r llong i mewn i Fôr y Caribî gan foddi.
Beirniadaeth a dylanwad
Cyhoeddwyd casgliad o'i gerddi ym 1933, ac ym 1966 casgliad o'i holl gerddi a llythyron a rhyddiaith ddethol.
Roedd nifer o'i gyfoedion yn ei edmygu, gan gynnwys Eugene O'Neill, E. E. Cummings, Allen Tate, a William Carlos Williams. Dylanwadodd ei waith ar feirdd Americanaidd yng nghanol yr 20g megis John Berryman a Robert Lowell, a hefyd y dramodydd Tennessee Williams. Ymhlith ei edmygwyr modern mae'r bardd o Sant Lucia Derek Walcott, y beirniad Americanaidd Harold Bloom, y llenor Gwyddelig Colm Tóibín, a'r arlunydd Americanaidd Jasper Johns.
Rocío del Pilar Cortés-Ballén
Mae Rocío del Pilar Cortés-Ballén (ganwyd:  1965) yn fotanegydd nodedig a aned yn Colombia. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Universidad Nacional de Colombia.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Uwchganolbwynt
Y pwynt ar wyneb y Ddaear sydd yn union uwchben isganolbwynt daeargryn yw uwchganolbwynt. Gall hefyd gyfeirio at y pwynt ar wyneb y Ddaeaer sydd union uwchben isganolbwynt neu wastad llawr (ground zero) ffrwydrad niwclear.
Great Crosby
Yr ardal ganolog yn nhref Crosby, Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Great Crosby. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Sefton.
Pentref bychan oedd Great Crosby nes i'r rheilffordd gyrraedd yn y 1840au. Tyfodd yn gyflym wedi hynny ac unodd â nifer o'r pentrefi cyfagos i greu bwrdeistref Crosby ym 1937.
Austrogomphus cornutus
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Austrogomphus cornutus. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Hwyaden labedog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Hwyaden labedog (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: hwyaid llabedog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Biziura lobata; yr enw Saesneg arno yw Musk duck. Mae'n perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: Anatidae) sydd yn urdd y Anseriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn B. lobata, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.
Caiff ei fagu er mwyn ei hela.
Teulu
Mae'r hwyaden labedog yn perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: Anatidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Giacomo Casanova
Anturiaethwr o'r Eidal oedd Giacomo Casanova (2 Ebrill 1725 – 4 Mehefin 1798). Fe'i ganwyd ym Fenis.
Catedral de la Santísima Concepción
Eglwys gadeiriol yn ninas Concepción, Tsile, yw'r Catedral de la Santísima Concepción.
Murwyll Virginia
Planhigyn blodeuol bychan yw Murwyll Virginia sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Malcolmia maritima a'r enw Saesneg yw Virginia stock. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Murwyll Arfor.
Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.
Superswede
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Henrik Jansson-Schweizer yw Superswede a gyhoeddwyd yn 2017. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Superswede ac fe’i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg.
Harfleur
bawd|230px|Yr eglwys a hen dai yn Harfleur
Ansigtstyven Ii
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Gunnar Helsengreen yw Ansigtstyven Ii a gyhoeddwyd yn 1910. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Aage Garde.
Superswede
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Harfleur
Tref a chymuned ger arfordir gogleddol Ffrainc yw Harfleur. Saif yn département Seine-Maritime, yn y Pays de Caux, ger aberoedd afon Seine ac afon Lézarde, a tua 10 km i'r dwyrain o Le Havre. Roedd y boblogaeth yn 2005 yn 8,602.