cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coed y Cerrig
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Bitter Apples
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Harry O. Hoyt yw Bitter Apples a gyhoeddwyd yn 1927. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Harry O. Hoyt.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Monte Blue. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
The Kaiser, The Beast of Berlin
Ffilm fud (heb sain) am ryfel gan y cyfarwyddwr Rupert Julian yw The Kaiser, The Beast of Berlin a gyhoeddwyd yn 1918. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yng Ngwlad Belg. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Bitter Apples
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1927. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Metropolis ffilm ffuglen wyddonol o’r Almaen gan Fritz Lang. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Hal Mohr oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
The Kaiser, The Beast of Berlin
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lon Chaney, Elmo Lincoln, Nigel De Brulier a Harry von Meter. Mae'r ffilm The Kaiser, The Beast of Berlin yn 70 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Bitter Apples
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry O Hoyt ar 6 Awst 1885 ym Minneapolis a bu farw yn Los Angeles ar 30 Awst 1992. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry O. Hoyt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Kaiser, The Beast of Berlin
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1918. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Shoulder Arms sef ffilm fud a chomedi o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Edward A. Kull oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Rupert Julian ar 25 Ionawr 1879 yn Whangaroa a bu farw yn Hollywood ar 21 Mawrth 1963.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Rupert Julian nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Colour of Your Lips
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Annick Blanc yw The Colour of Your Lips a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller.
bawd|chwith|110px
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Annick Blanc nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hassanal Bolkiah
Swltan Brwnei yw Hassan al-Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah GCB, GCMG (ganwyd 15 Gorffennaf 1946).
Dragoste Pierdută
Ffilm ddrama yw Dragoste Pierdută a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Rwmania. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwmaneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,650 o ffilmiau Rwmaneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Glandŵr
Ardal a chymuned yn ninas Abertawe yw Glandŵr (Saesneg: Landore). Saif tua 1.5 milltir i'r gogledd o ganol y ddinas. Yma y sefydlwyd y gwaith copr cyntaf yn ardal Abertawe yn 1717. Erbyn 1873 roedd gwaith dur mwyaf y byd yma, ymhlith llawer o weithgarwch diwydiannol arall.
Yn y blynyddoedd diwethaf, bu llawer o adeiladu newydd yma, yn arbennig Stadiwm Liberty, a agorwyd yn 2005 ac sy'n cael ei rannu rhwng Clwb Peldroed Dinas Abertawe a thîm rygbi y Gweilch. Adeiladwyd Parc Siopa'r Morfa yr un pryd, ac yn 2008 agorwyd stadiwm bowls newydd.
Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan a'r Aelod Seneddol yw.
Anadlu
Anadlu (neu mewn bioleg: resbiradu) ydy'r broses sy'n tynnu aer i mewn ag allan o'r ysgyfaint. Mae organebau fel mamaliaid, adar ac ymlusgiaid yn tynnu ocsigen i'w cyrff a gelwir y broses hon yn resbiradu erobig. Dyma un o'r prosesau sy'n gwneud y gwaith hwn ond ceir eraill gan gynnwys proses sy'n ymwneud â chylchrediad y gwaed. Defnyddir yr ocsigen ar ffurf metabolig i greu moleciwlau sy'n gyfoethog mewn ynni e.e. glwcos. Mae anadlu hefyd yn cael gwared â charbon deuocsid allan o'r corff.
Yr Henfyd
Yr Henfyd yw'r enw traddodiadol a ddefnyddir er cyfnod y Dadeni i ddisgrifio'r gwareiddiau a flodeuai o amgylch y Môr Canoldir, o ddechrau'r dinasoedd cyntaf i gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig. Mae'n cwmpasu y gwareiddiau cyntaf ym Mesopotamia a'r Hen Aifft, y Ffeniciaid, Groeg yr Henfyd, Carthago a nifer o wareiddiau eraill. Mae ei derfynau cronolegol a daearyddol braidd yn amwys ond gellid ei ddiffinio ymhellach fel y byd oedd yn adnabyddus i'r Groegiaid hynafol a'r Rhufeiniaid. Roedd hynny'n cynnwys rhannau helaeth o Orllewin Ewrop, basn y Môr Canoldir gan gynnwys de Ewrop, Gwlad Groeg a'i hynysoedd, Asia Leiaf, Persia, y Dwyrain Canol, Yr Aifft a Gogledd Affrica. Enwau eraill ag ystyr gyffelyb a ddefnyddir yw 'Y Byd Hynafol', 'Yr Henfyd Clasurol' ac 'Y Byd Clasurol' (tueddir i ddefnyddio'r gair Clasurol am y cyfnod pan oedd Groeg a Rhufain yn eu hanterth).
Anadlu
Ceir cyfnewid nwyon (ocsigen a charbon deuocsid) oddi fewn i'r alfeoli. Mae'r nwyon yn ymdoddi i'r gwaed sydd yng nghapilarïau'r ysgyfaint ac mae'r galon yn eu pwmpio o amgylch y corff. Yr enw meddygol am anadlu naturiol ydy "eupnea" neu "anadlu rhwydd"
Sgil effaith anadlu yw colli dŵr o'r corff. Mae canran lleithder yr hyn sy'n cael ei anadlu allan yn 100%.
Teml Jupiter Ammon
200px|bawd|Alecsander yn cael ei enw'n fab Jupiter Ammon yn Siwa (darlun o lyfr, 1696) Teml Jupiter Ammon oedd sedd un o oraclau pwysicaf yr Henfyd. Roedd yn gysegredig i'r duw Jupiter Ammon ac yn sefyll mewn gwerddon ar safle ger tref werddon Siwa heddiw, yn yr Aifft.
Ffurf hybrid ar y duw brodorol Ammon (neu 'Hammon') oedd Jupiter Ammon (roedd yn arfer gan y Rhufeiniaid gysylltu duwiau brodorol â'r duwiau clasurol). Dywedir i'r deml gael ei godi naill ai gan Bacchus neu Heracles i nodi'r llecyn lle datguddiodd Ammon ffynnon. Portreadir y duw gyda chyrn maharen ar ei ben.
Roedd y deml tua naw diwrnod i'r gorllewin o ddinas Alecsandria. Yn ôl traddodiad cafodd ei sefydlu deunaw canrif cyn oes yr ymerodr Augustus, tua 1700 CC felly. Gwir neu beidio, roedd y deml yn hen. Dywedir fod cant o offeiriaid yn ei gwasanaeth. Yng nghysegrfan mewnol y deml safai cerflun efydd o'r duw addurnedig â nifer o feini gwerthfawr ac yn sefyll ar bedestal aur.
Tyrrai pobl o bob rhan o'r Môr Canoldir a'r tu hwnt i ymgynghori â'r oracl enwog. Roedd yr oracl hynny'n gysylltiedig ag oracl Dodona yng Ngwlad Groeg yn ôl Herodotus ac eraill, gan fod dwy golomen wedi hedfan o Thebes (yn Yr Aifft) i'w sefydlu. Y dyn enwocaf i ymweld â'r oracl oedd Alecsander Fawr. Dywedodd yr oracl ei fod yn fab i Jupiter ei hun. Afraid dweud nad oedd pawb yn barod i gredu hynny a suddodd enw'r oracl ac erbyn oes Plutarch roedd wedi colli llawer o'i ddylanwad.
Wroxall, Ynys Wyth
Pentref a phlwyf sifil yn Ynys Wyth, De-ddwyrain Lloegr, ydy Wroxall.
Teml Jupiter Ammon
Erbyn heddiw nid oes llawer o'r deml yn sefyll. Lleolir Siwa yn Anialwch Gorllewinol yr Aifft, ger y ffin â Libia. Mae'n lle anghysbell iawn.
Wroxall, Ynys Wyth
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil poblogaeth o 1,753.
Roger Mortimer, Iarll 1af March
Un o Arglwyddi'r Mers ac aelod o deulu pwerus Mortimer oedd Roger de Mortimer, Iarll 1af March (25 Ebrill 1287 – 29 Tachwedd 1330). Am dair blynedd ef oedd rheolwr de facto Lloegr.
Ganed ef yng Nghastell Wigmor, Swydd Henffordd, yn fab i Edmund Mortimer, 2il Farwn Mortimer a'i wraig, Margaret de Fiennes. Priododd Joan de Geneville yn 1301, priodas a ddaeth a thiroedd ychwanegol ar y gororau iddo.
Lladdwyd ei dad mewn ysgarmes ger Llanfair ym Muallt yn 1304, a chan fod Roger dan oed, rhoddodd y brenin Edward I ef dan oruchwyliaeth Piers Gaveston hyd 1306. Yn 1308 aeth i Iwerddon, lle bu'n ymladd yn erbyn Edward Bruce, brawd Robert Bruce, brenin yr Alban.
Yn 1318, ymunodd Mortimer a charfan oedd yn gwrthwynebu'r brenin Edward II. Bu raid iddo ildio i'r brenin yn 1322 a charcharwyd eg yn Nhŵr Llundain, ond gallodd ddianc trwy roi cyffur i'r cwnstabl, a ffôdd i Ffrainc. Y flwyddyn wedyn, daeth Isabelle o Ffrainc, gwraig Edward II, i Ffrainc i ddianc rhag ei gŵr, a dechreuodd carwriaeth rhyngddi hi a Mortimer. Cawsant gymorth yn Fflandrys i godi byddin, a glaniasant yn Lloegr ym Medi 1326, gan orfodi Edward II i ffoi. Daliwyd ef yng Nghymru a'i garcharu. Coronwyd ei fab, Edward III yn 1327, ond Mortimer ac Isabella oedd yn rheoli mewn gwirionedd. Ym mis Hydref 1330 llwyddodd Edward III i gipio'r grym oddi arnynt, a chrogwyd Mortimer yn Tyburn ar 29 Tachwedd 1330.
Am dair blynedd olaf ei oes, bu Arglwyddiaeth Dinbych, yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ym meddiant Roger Mortimer.
Word is Out (cân)
bawd|dde|Clawr y sengl Word is Out Cân bop yw "Word Is Out", a ysgrifennwyd gan y ddeuawd Seisnig Stock and Waterman ar gyfer pedwerydd albwm Kylie Minogue Let's Get to It (1991). Cafodd ei gynhyrchu gan Stock and Waterman, a derbyniodd ymateb cymysg wrth y beirniaid. Yn wreiddiol, rhyddhawyd y gân fel sengl yn Haf 1991 a chyrhaeddodd yr ugain uchaf yn y DU gan orffen rhes Mingoue o ganeuon a aeth yn syth i mewn i'r deg uchaf. Roedd y gân yn llwyddiant yn Awstralia, gyda'r fersiwn mwy hamddenol y Summer Breeze Mix yn cyrraedd rhif deg yn y siart.
Cafodd y fideo a oedd yn cyd-fynd â'r gân ei chyfarwyddo gan James LeBon ac fe'i ffilmiwyd yn marchnad enwog Llundain yn Camden Town. Ymddangosodd y gyflwynwraig teledu Prydeinig, Davina McCall yn y fideo hefyd fel un o'r dawnswyr. Roedd y fideo yn ddadleuol yn sgîl dillad rhywiol Minogue a ddarluniai Kylie a'i dawnswyr fel puteiniaid. Rhoddodd hyn sioc i nifer o rieni a beirniaid cerddorol wrth i Kylie ddatblygu delwedd a gwisg a oedd yn fwy addas i oedolion na'i phedwar fideo blaenorol.
Fformat a rhestr o'r caneuon
Sengl CD
Sengl CD Awstraliaidd
Sengl Caset y DU
Sengl Caset Awstraliaidd
Sengl Finyl 7" y DU
Sengl Finyl 12"
Sengl Finyl 12" y DU
Sengl Finyl 12" Awstralaidd
Trais rhywiol
bawd|Golygfa o dreisio gan [[Utagawa Kuniyoshi]]
Mae trais rhywiol (hefyd treisio) yn golygu cael cyfathrach rywiol gyda rhywun heb eu cydsyniad. Cydsyniad yn y cyd-destun hwn yw bod rhywun yn cytuno i gael rhyw o'u hewyllys rydd eu hunain, heb ddim gorfodaeth. Mae treisio yn fath o gam-drin rhywiol, ac yn y rhan fwyaf o wledydd mae'n un o'r troseddau mwyaf difrifol.
Regueb
Tref yn ne canolbarth Tiwnisia yw Regueb. Fe'i lleolir yn nhalaith Sidi Bouzid 37 km i'r de-ddwyrain o ddinas Sidi Bouzid ar y ffordd RVE 903 sy'n cysylltu'r priffyrdd GP13 (Sidi Bouzid - Sfax) a'r GP14 (Gafsa - Sfax). Poblogaeth: 7,892 (2004).
Trais rhywiol
Syniadau hanesyddol am dreisio
Syniad cyffredin o dreisio yw pan fydd dieithryn yn ymosod yn gorfforol ar ferch ac yn ei threisio. Er bod hynny'n digwydd, mewn llawer o achosion o dreisio mae'r treisiwr yn adnabod y dioddefwr. Yn y gorffennol, tybiwyd nad oedd modd i ŵr dreisio'i wraig; roedd tybiaeth bod cydysyniad awtomatig rhwng gŵr a gwraig, ac yn wir, yn hanesyddol, bu tueddiad i weld gwraig fel rhan o eiddo'i gŵr. Nid yw hyn yn wir bellach: mae treisio priodasol yn drosedd yng Nghymru a Lloegr ac mewn nifer gynyddol o wledydd ledled y byd.
Regueb
Ar y penwythnos 08-09 Ionawr 2011, adroddwyd fod 8 o bobl wedi cael eu saethu'n farw gan yr heddlu yn ystod protestiadau yn erbyn y llywodraeth.
Trais rhywiol
Syniadau hanesyddol am dreisio
Mae treisio yn digwydd yn erbyn merched a dynion.
Diffyg cydsyniad
Gall treisiwr ddefnyddio trais corfforol, cyffuriau neu fygythiadau er mwyn cael ei ffordd. Fodd bynnag, gall cyfathrach rywiol fod yn drais rhywiol heb fod ffrwgwd neu wrthwynebiad amlwg i'r gyfathrach, os nad oes cydsyniad. Nid yw peidio datgan cydsyniad ynddo'i hunan yn golygu diffyg cydsyniad os yw'r cyd-destun yn awgrymu'n eglur bod cydsyniad, ond mewn rhai achosion, nid yw dioddefwr mewn sefyllfa i gydsynio. Treisio yw cael rhyw â rhywun nad yw'n gallu cydsynio.
Effeithiau treisio
Heblaw am effeithau corfforol uniongyrchol trais rhywiol, gan gynnwys ymosodiad corfforol o bosibl, a risg o ddal heintiau a drosglwyddir yn rhywiol, gall effeithiau seicolegol trais rhywiol fod yn anferth.
Les Filles Du Roy
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Anne Claire Poirier yw Les Filles Du Roy a gyhoeddwyd yn 1974. Fe'i cynhyrchwyd gan National Film Board of Canada yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Mae'r ffilm Les Filles Du Roy yn 56 munud o hyd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anne Claire Poirier ar 6 Mehefin 1932 yn Saint-Hyacinthe. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anne Claire Poirier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Robin Gunning
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Robin Gunning (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: robinod Gunning) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Sheppardia gunningi; yr enw Saesneg arno yw East coast akelat. Mae'n perthyn i deulu'r Brychion (Lladin: Turdidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. gunningi, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r robin Gunning yn perthyn i deulu'r Brychion (Lladin: Turdidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
The Little Patriot
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr William Bertram yw The Little Patriot a gyhoeddwyd yn 1917. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1917. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Immigrant sef ffilm fud o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Bertram ar 19 Ionawr 1880 yn Walkerton, Ontario a bu farw yn Los Angeles ar 15 Medi 1996. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Bertram nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Custos Rotulorum Sir Gaernarfon
bawd|Syr John Wynn o Wydir Custos Rotulorum Sir Gaernarfon 1618–1627
Mae hon yn rhestr o bobl sydd wedi gwasanaethu fel Custos Rotulorum Sir Gaernarfon.
Angélica M. Arambarri
Roedd Angélica M. Arambarri (ganwyd: 22 Ebrill 1945) yn fotanegydd nodedig a aned yn Yr Ariannin. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Universidad Nacional de La Plata. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Geo Coppens d'Eeckenbrugge.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Bu farw yn 2012.
Chwyldro Tiwnisia
bawd|Un o arwyddion y 'Chwyldro Jasmin' bawd|Tiwnis: un o symbolau régime Ben Ali
Dechreuodd yr hyn a elwir gan rai y Chwyldro Jasmin neu Intifada Tiwnisia (intifada: "gwrthryfel neu chwyldro poblogaidd") neu Gwrthryfel Sidi Bouzid ar 17 Rhagfyr 2010 yn ninas Sidi Bouzid yng nghanolbarth Tiwnisia pan losgodd dyn ifanc ei hun i farwolaeth gan gychwyn cyfres o brotestiadau gan y werin. Erbyn dechrau Ionawr 2011 roedd y gwrthdystiadau yn erbyn llywodraeth yr Arlywydd Zine el-Abidine Ben Ali wedi ymledu i sawl rhan o'r wlad, yn cynnwys y brifddinas Tiwnis. Saethwyd nifer o brotestwyr gan yr heddlu (rhwng 78 a 165 o bobl gan dibynnu ar y ffynhonnell). Gwrthryfel werin dros gyfiawnder cymdeithasol, democratiaeth a hawliau dynol yw'r "Chwyldro Jasmin". Ar 14 Ionawr 2011 gorfodwyd yr arlywydd unbenaethol Zine Ben Ali i adael y wlad ac roedd y Fyddin ar y strydoedd i gadw trefn, gweithred a groesawyd gan y mwyafrif a gredai byddai'r milwyr yn eu hamddiffyn rhag yr elfennau treisgar yn yr heddlu. Ar 17 Ionawr cyhoeddwyd llywodraeth undeb cenedlaethol i baratoi at etholiad rhydd i'w gynnal cyn diwedd Mawrth. Ond roedd llawer o bobl yn anfodlon iawn am fod y llywodraeth newydd yn cynnwys sawl aelod o'r hen sefydliad ac aelodau o'r RCD, plaid Ben Ali, yn cynnwys y cyn brif weinidog Mohamed Ghannouchi a pharhaodd y protestiadau. Ar hyn o bryd mae'r sefyllfa'n ansefydlog o hyd gyda'r Fyddin yn chwarae rhan amlwg a chyrffiw nos yn weithredol.
Cefndir
Daeth Zine el-Abidine Ben Ali i rym ar 7 Tachwedd 1987 pan olynodd Habib Bourguiba, Arlywydd cyntaf Tiwnisia ac arwr y rhyfel dros annibyniaeth, fel Arlywydd Tiwnisia. Cyn hynny, cafodd sawl swydd ym myddin Tiwnisia a'r gwasanaethau diogelwch cyn dod yn weinidog yn Swyddfa Cartref y wlad, yn llywodraeth y prif weinidog Rachid Sfar, ac yna daeth yn brif weinidog ei hun. Ben Ali oedd yn gyfrifol am orfodi Habib Bourguiba i "ymddeol am resymau meddygol." Coup menyg melfed oedd hyn ym marn rhai. Y tu allan i'r wlad a rhai cylchoedd diplomyddol (e.e. yr Unol Daleithiau) y farn gyffredinol yw bod Ben Ali yn unben, gan fod y régime Tiwnisaidd yn unbleidiol i bob pwrpas sy'n cyfyngu rhyddid mynegiant.
Ers blynyddoedd mae'r sefyllfa economaidd yn Nhiwnisia wedi gwaethygu ac mae diffyg gwaith a chyfleuon wedi creu tensiynau ac anghydfod. Yn ogystal, mae'r galwadau am ryddid gwleidyddol wedi cynyddu. Cadarnheuwyd y cyhuddiadau o lwgrwobrwyaeth a "dwyn cyfoeth y wlad" a leisir yn erbyn Ben Ali, ei wraig Leïla, eu teulu estynedig ac eraill cysylltiedig â nhw gan adroddiadau cyfrinachol gan ddiplomyddion Americanaidd a geir yn y ceblau "Cablegate" y dechreuodd WikiLeaks eu rhyddhau yn Rhagfyr 2010. Gwaharddwyd WikiLeaks a phapurau tramor sy'n cynnwys y datgeliadau ond er gwaethaf hynny ymledodd y newyddion yn Nhiwnisia a chredir bod hyn yn ffactor arall yn yr intifada. Galwodd un cebl lwgrwobwryaeth yn "cancer that is spreading spurred on by the corrupt practices of President Ben Ali and his extended family," gyda chebl arall yn dweud fod y broblem ar ei gwaethaf yn rhengoedd uchaf y llywodraeth.
Rhagfyr 2010
Ar 18 Rhagfyr 2010, cafwyd protestiadau mawr yn ninas Sidi Bouzid, prifddinas y dalaith o'r un enw, ar ôl i Mohamed Bouazizi, ddyn ifanc gyda gradd prifysgol a geisiai ennill ei fywiolaeth drwy werthu llysiau o gert llaw, roi ei hun ar dân yn y stryd ar ôl i'r heddlu ei atal a chymryd ei gert i ffwrdd am nad oedd ganddo drwydded swyddogol. Mae Sidi Bouzid, fel llawer o leoedd yn Nhiwnisia, yn dioddef lefel diweithdra uchel, yn enwedig ymhlith pobl ifanc, yn cynnwys nifer gyda chymwysterau coleg a phrifysgol. Ymledodd yr anghydfod i dref fechan Menzel Bouzayane, 60 km i'r de o Sidi Bouzid, lle cafwyd gwrthdaro ar raddfa eang rhwng protestwyr a'r heddlu a'r lluoedd diogelwch. Lladdwyd un o'r protestwyr.
Erbyn diwedd Rhagfyr 2010 roedd y gwrthdystio wedi ymledu i rannau eraill o Diwnisia, yn cynnwys Tiwnis, Sfax, El Kef a sawl dinas a thref arall, ac roedd grwpiau ac unigolion sy'n gwrthwynebu llywodraeth Zine Ben Ali yn cyfeirio at y digwyddiadau hyn fel "intifada" yn erbyn y llywodraeth yn enw democratiaeth, gwaith a hawliau dynol.
Ar 24 Rhagfyr, saethwyd y protestwr Mohamed Ammari yn farw yn Bouziane, un o faesdrefi Tiwnis. Cafodd eraill eu hanafu, yn cynnwys Chawki Belhoussine El Hadri, a fu farw o'i anafiadau ar 30 Rhagfyr.
Mewn darllediad teledu arlywyddol a ddarlledwyd ar 28 Rhagfyr, rhybuddiodd yr Arlywydd Zine Ben Ali y byddai protestiadau pellach yn cael eu "cosbi'n llym". Ar yr un diwrnod, adroddwyd fod 300 o gyfreithwyr wedi cynnal protest heddychlon yn Nhiwnis; arestwyd dau o'r cyfreithwyr ar ôl i'r protest gael ei dorri i fyny, yn cynnwys Me Abderraouf Ayadi, llywydd y Parti du congrès pour la république; digwyddodd hynny tu allan i gartref Ayadi. Cafwyd adroddiadau am yr awdurdodau yn rhwystro protest gan undebau llafur yn Gafsa, de canolbarth Tiwnisia. Yn Nhiwnis roedd rhai protestwyr yn galw ar Ben Ali i adael y wlad.
Yafford
Pentref yn Ynys Wyth, De-ddwyrain Lloegr, ydy Yafford. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Shorwell.
Chwyldro Tiwnisia
Rhagfyr 2010
Ar 30 Rhagfyr, torrwyd protest i fyny gan yr heddlu ym Monastir, heb helynt, ond defnyddiwyd grym i dorri i fyny protestiadau yn Sbikha a Chebba. Bu protest sylweddol yn Nhiwnis hefyd. Cafwyd protestiadau eto ar 31 Rhagfyr ac yn Nhiwnis a dinasoedd eraill cynhaliodd cyfreithwyr brotestiadau yn dilyn galwad gan y Conseil national de l'Ordre des avocats de Tunisie (Ffederasiwn Genedlaethol Cyfreithwyr Tiwnisia). Adroddodd Mokhtar Trifi, llywydd Cynghrair Hawliau Dynol Tiwnisia, fod cyfreithwyr ar draws y wlad wedi cael "cweir ffyrnig" gan yr heddlu. Datgelwyd yn ddiweddarach fod cyfreithwyr yn Nhiwnis, Grombalia, Sousse, Monastir, Mahdia, Gafsa a Jendouba wedi cael "eu hymlid, eu taro a'u sarhau" gan yr heddlu; torwyd trwyn un cyfreithiwr a chafodd un arall "anaf difrifol i'w llygad".
Protestiadau'n ymledu
Ymhlith y protestiadau ar 01 neu 02 Ionawr bu rhai yn Gabes a Zarzis a Sousse; defnyddiodd yr heddlu nwy dagrau a thrais yn erbyn y protestwyr yn Sousse a bu anafiadau. Erbyn 3 Ionawr roedd adroddiadau am brotestiadau tramor i gefnogi protestwyr Tiwnisia yn Amman (Gwlad Iorddonen), Beirut (Libanus)a dinasoedd eraill yn y byd Arabaidd. Roedd pobl yn sôn fod "diwedd teyrnasiad Ben Ali yn dod" a disgrifwyd yr intifada fel "a true grass-roots uprising that cuts across class and regional lines" yn y cylchgrawn Foreign Policy.
Cafwyd galwad am streic cyffredinol i ddechrau ar 3 Ionawr, 18fed diwrnod y protesiadau, y diwrnod yr oedd myfyrwyr yn dychwelyd i ysgolion a cholegau. Bu myfyrwyr yn protestio mewn ysgolion uwchradd mewn sawl tref, yn cynnwys cannoedd o bobl ifanc yng Ngholeg Addysg Uwch Grombalia (lycée de Grombalia), rhwng Tiwnis a Nabeul; trôdd y protest yn derfysg a thorrwyd nifer o ffenestri gan y myfyrwyr oedd yn gwaeddu sloganau yn erbyn y llywodraeth. Yn diweddarach yn y dydd cafwyd adroddiadau am wrthdaro ar y strydoedd yn Kasserine, Thala, Sfax ac Oum El Araies (Moularès); adroddwyd fod yr heddlu yn defnyddio nwy yn erbyn myfyrwyr yn protestio yn Thala i dorri i fyny'r protest heddychlon. Ond cafwyd protest heb helynt yn Sidi Bouzid, man cychwyn yr intifada.
Hefyd ar 3 Ionawr, cafwyd cadarnhad bod ffederasiwn cyfreithwyr Tiwnisia am gynnal streic ar 6 Ionawr a fyddai'n effeithio ar bob llys barn yn y wlad. Dynodwyd 6 Ionawr yn Ddiwrnod Cefnogaeth Ryngwladol hefyd (gweler isod).
Ar 5 Ionawr cafwyd adroddiadau o Thala bod y lluoedd diogelwch yn torri i mewn i gartrefi nifer o bobl ac yn eu harestio. Roedd protestwyr wedi rhoi ar dân swyddfa'r blaid lywodraethol, pencadlys y llywodraeth leol, yr orsaf heddlu a sawl car heddlu. Roedd yr helynt wedi dechrau ar 03 Ionawr. Parhaodd dros nos. Arestiwyd sawl undebwr llafur a'u cymryd i bencaldys yr heddlu cudd yn Nhiwnis; adroddwyd eu bod yn cael eu harteithio yno. Ar 4 Ionawr roedd nifer o heddweision eraill wedi cyrraedd Thala o Sousse a Mahdia. Torrwyd cyflenwad trydan y dref, efallai am fod y protestiadau'n digwydd gyda'r nos yn bennaf. Adroddwyd fod y fyddin ar y strydoedd yn Thala a bod dau brotestwyr wedi'u lladd.
Hefyd ar 5 Ionawr, adroddwyd fod yr heddlu yn ymosod ar Adran y Dynoliaethau, Prifysgol Sousse i geisio atal protest gan y myfyrwyr yno. Bu protest gan gyfreithwyr ac undebwyr llafur yn Sfax. Adroddwyd am brotestiadau gan fwyngloddwyr yn Redeyef, ger Gafsa, a bu protestio yn Kebili hefyd. Yn Ariana, un o faesdrefi Tiwnis, rhoddodd dyn ifanc diwaith ei hun ar dân yn y stryd mewn protest (hunanlosgiad Mohamed Bouazizi a sbardunodd brotestiadau Sidi Bouzid, man cychwyn y protestiadau). Ar yr un diwrnod, postwyd fideo o gynhebrwng Mohamed Bouazizi (5 Ionawr) gyda channoedd o bobl mewn ceir, tryciau a bysus yn dilyn cerbyd yr arch gan waeddi sloganau. Bu protest yn Ben Arous, un o faesdrefi Tiwnis, a drefnwyd gan undebau llafur. Bu protest mawr yn Kasserine.
Cafwyd streic cyffredinol cenedlaethol gan gyfreithwyr Tiwnisia dros hawliau dynol ac yn erbyn "trais yr awdurdodau", gyda "rhai miloedd", sef tua 95% o gyfreithwyr Tiwnisia, wedi cymryd rhan a draws y wlad. Yn Nhiwnis, llafarganodd rhai cannoedd o gyfreithwyr yn gwisgo eu gwisgoedd llys ffurfiol sloganau yn galw am ryddid mewn protest yn y Palais de Justice. Roedd nifer o heddlu yn eu gwylio ond ni fu helynt. Bu gwrthdaro rhwng protestwyr a'r heddlu ym Mhrifysgol Sousse eto, gyda'r heddlu'n defnyddio nwy dagrau.
Cafwyd adroddiadau am brotestiadau gan filoedd o fyfyrwyr mewn sawl coleg addysg uwch. Bu protest mawr yng ngholeg (lycée) Haffouz ger Kairouan. Bu cannoedd yn protestio yng Ngholeg Tala Hussein ym Megrine, Tiwnis. Cafwyd protestiadau eraill mewn colegau yn Kelibia ac yn Sfax. Cynhaliwyd rali mawr yn ninas Sousse.
Ar wefan Al-Nawaat adroddwyd fod "ffynhonnell ddibynadwy" yn dweud bod pennaeth byddin Tiwnisia, Rachid Ammar, wedi rhoi gorchymyn i'w swyddogion "i beidio cymryd rhan yng ngormes yr heddlu". Cafwyd adroddiadau answyddogol gan flogwyr ac eraill am wrthdaro ffyrnig yn Kasserine gyda'r heddlu'n colli rheolaeth ac yn rhedeg yn brin o nwy dagrau a bwledi rwber. Disgrifwyd y sefyllfa ym Maktar (talaith Siliana) fel "gwrthryfel agored" a bod adeiladau'r llywodraeth ar dân.
Bu rali a gwrthdystiad a drefnwyd gan gyngres yr undeb llafur (UGGT) yn Sgwar Muhammad Ali, Tiwnis.
Cafwyd adroddiadau am brotestiadau a gwrthdaro yn sawl rhan o ganolbarth Tiwnisia. Yn Kasserine, parhaodd y gwrthdaro dros nos. Cyn y wawr, llosgwyd adeiladau'n perthyn i'r llywodraeth gan brotestwyr yn chwifio baner Tiwnisia. Yn Haidra, ymosododd dorf ar bencadlys yr heddlu. Daeth adroddiadau fod y fyddin yn symud i mewn a bod cyrffiw wedi'i osod. Gosododd y Fyddin rwystrau weiren bigog o gwmpas y dref. Gyda'r nos cafwyd adroddiadau fod y Fyddin a'r heddlu yn saethu at brotestwyr. Yn ddiweddarach adroddwyd fod Byddin Tiwnisia wedi symud i mewn i ran sylweddol o ganolbarth Tiwnisia a dywedwyd bod milwyr arfog a cherbydau milwrol i'w gweld ar y strydoedd yn Thala, Siliana, Makthar, Hafouz a Sidi Bouzid, yn ogystal â Kasserine. Saethwyd protestwyr yn Thala a bu farw o leiaf un person. Saethwyd bachgen 13 oed yn Fériana, talaith Kasserine, a bu farw o'i anaf.
Parhaodd helyntion dros nos mewn sawl tref a dinas yn y canolbarth. Roedd y darlun yn aneglur. Mewn adroddiad gan AFP lladdwyd o leiaf 20 o bobl (08-09 Ionawr) ac roedd disgwyl i'r ffigwr gynyddu gan fod "nifer fawr o bobl gydag anafiadau difrifol." Dywedodd ffynhonnell yn yr undebau llafur fod 35 o bobl wedi'u lladd yn Thala, Kasserine a Regueb. Cyhoeddodd un o arweinwyr y Parti Démocratique Progressiste (yr wrthblaid swyddogol), Ahmed Nejib Chebbi, fod o leiaf 20 wedi'u saethu'n farw ers dydd Sadwrn 08 Ionawr yn Kasserine a Thala a galwodd ar yr arlywydd Ben Ali i orchymyn "cadoediad ar unwaith". Ychwanegodd "Maen nhw wedi saethu at orymdeithau cynhebrwng (y rhai a laddwyd yn Kasserine a Thala)". Ar sianel deledu France 24 adroddwyd fod hyd at 35 o bobl wedi'u lladd gan yr heddlu. Cydnabyddodd llywodraeth Tiwnisia fod 8 wedi marw.
Yn ystod y pnawn cafwyd adroddiadau answyddogol am "wrthdaro ffyrnig" rhwng protestwyr a'r heddlu yn Hafouz, Siliana, Thala, Kasserine, Goubeli, Makthar, Oum El Araies, Jebiniana, a Sidi Bouzid. Adroddwyd fod yr heddlu yn saethu ar brotestwyr yn Sousse, ail ddinas Tiwnisia, a bod un wedi'i ladd. Cynyddodd nifer y lladdedig a'r anafiedig yn ystod y prynhawn. Cafwyd adroddiad gan ffynhonnell sy'n gwrthwynebu Ben Ali fod dros 50 o bobl wedi'u lladd dros y penwythnos, yn bendodol yn Thala (16), Kasserine (22), Meknassi (2), Fériana (1) a Regueb (8), yn yr hyn a alwyd yn "gyflafanau" gan yr heddlu ac unedau diogelwch arbennig.
Bu rhagor o wrthdaro gyda'r nos. Roedd saethu yn Kasserine, Tala a Sbeitla yn nhalaith Kasserin. Dywedwyd fod "pobl Kasserine yn ofni cyflafan". Cafwyd adroddiadau answyddogol bod ymladd "mor ddrwg ag yn Kasserine" yn digwydd yn ninas El Kef, cryn dipyn i'r gogledd o ganolbwynt yr helyntion. Llosgwyd coleg, archfarchnad Monoprix a siop. Bu saethu. Bu protestio a gwrthdaro yn Jendouba hefyd.
Bu protest mawr ond heb helynt yn Sfax a rali a drefnwyd gan yr undebau llafur yn Nhiwnis.
Yn Siliana, adroddwyd bod y milwyr wedi rhybuddio'r heddlu i beidio saethu protestwyt. Diswyddwyd y Cadfridog Ammar, pennaeth Byddin Tiwnisia, gan yr arlywydd Ben Ali "am wrthod gorchymyn i'w filwyr saethu ar brotestwyr". Cafodd pennaeth y gwasanaeth gwybodaeth filwrol ei benodi yn ei le.
Cafwyd adroddiadau yn ystod y dydd am brotestiadau a gwrthdaro yn Nhiwnis, Sousse, Hafouz, Regueb, Monastir, Hergla, Meknassi, Jendouba, El Kef, Thala, Kasserine, Sfax, Bizerte a lleoedd eraill, sef bron y cyfan o ganolbarth a gogledd Tiwnisia. Rhoddwyd gorchymyn i bob ysgol, coleg a phrifysgol gau am gyfnod amhenodol ac i bob caffi yn Nhiwnis gau ar ôl 2200, a hynny tan ddydd Gwener. Dywedodd yr Undeb Ewropeaidd ei bod yn "gresynu'r drais". Mewn darllediad teledu dywedodd yr arlywydd Zine Ben Ali ei fod am roi arian tuag at greu gwaith ond rhybuddiodd "ni fydd trais yn cael ei ddioddef" a galwodd y protestwyr yn "derfysgwyr". Cafwyd fideo o un ddinas o brotestwyr yn llosgi poster anferth o Ben Ali yn y stryd. Cyhoddwyd galwadau yn erfyn ar y gymuned ryngwladol i ymyrryd ac i rewi cyfrifon banc tramor Ben Ali a'i deulu estynedig.
Custos Rotulorum Sir Feirionnydd
bawd|Wilmot Vaughan, Iarll 1af Lisburne Custos Rotulorum Sir Feirionnydd 1769–1775
Chwyldro Tiwnisia
Protestiadau'n ymledu
Ymledodd y protestiadau a'r gwrthdaro i ran helaeth gogledd-orllewin Tiwnisia. Yn oriau mân y bore bu gwrthdaro sylweddol yn Jendouba ac El Kef. Lladdwyd tri yn Jendouba rhwng yr hwyr 09 Ionawr a'r bore. Erbyn y prynhawn roedd adroddiadau answyddogol yn dweud bod "nifer o danau'n llosgi yn y ddinas a bod y protestwyr wedi gorfodi'r heddlu i gilio." Ychydig cyn hanner nos cafwyd adroddiad answyddogol am "ddigwyddiadau gwaedlyd" yn Jendouba gyda "nifer fawr" o adeiladau swyddogol yn llosgi a "llawer o fwledi". Yn Bizerte bu pobl ifanc a myfyrwyr yn protestion a rhoddwyd ceir yr heddlu ar dân. Yn ninas fechan Tabarka, yn y gogledd eithaf, bu gwrthdystio ar y stryd gan nifer o bobl, yn cynnwys plant ysgol uwchradd.
Custos Rotulorum Sir Feirionnydd
Ar gyfer Custodes Rotulorum diweddarach gweler Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd.
Chwyldro Tiwnisia
Protestiadau'n ymledu
Cyhoeddodd yr UGTT, Cyngres Undebau Llafur Tiwnisia, streic cyffredinol i ddechrau cyn hir. Cafwyd adroddiadau fod cyrffiw yn dechrau yn Nhiwnis o 1900 ymlaen. Yng nghanol Tiwnis, torrwyd i fyny protest heddychlon gan rai cannoedd o artistiaid, cynhyrchwyr ac actorion blaenllaw yn dreisgar gan yr heddlu.
Parhaodd y protestiadau ar draws y wlad, yn cynnwys sawl rhan o Diwnis (Ariana, Cité Zitoun, Manouba, maesdref Ibn khaldoun, Mohamedia, Bab Jedid), Béja, Sousse, Sfax, Jendouba, Bizerte, Gafsa a Tajerouine. Cadarnheuwyd fod dros 50 o bobl wedi'u lladd yn ninas Kasserine yn unig rhwng dydd Gwener a dydd Llun, gyda 19 wedi'u lladd ar ddydd Llun. Cafwyd adroddiadau am saethwyr yr heddlu yn tanio ar bobl o doau, bod nwy a phetrol yn rhedeg allan, a'r ffyrdd o gwmpas y ddinas wedi'u cau. Adroddwyd bod yr heddlu wedi lladd dyn a gwraig henoed mewn cynhebrwng. Yn Gafsa roedd nifer o rwystrau dros y ffyrdd a osodwyd gan y lluoedd diogelwch, gorsaf heddlu wedi cael ei llosgi, gwrthdaro ffyrnig yn ardaloedd Gsar a Haynour, a'r maes awyr wedi'i gau. Yn Nhiwnis roedd yr awyrgylch yn llawn tyndra. Ymosododd yr heddlu "yn ffyrnig" ar sawl protest yn cynnwys un heddychlon gan artistiaid yng nghanol y ddinas ac un arall gan gyfreithwyr. Yn Sousse bu gwrthdaro rhwng yr heddlu a phrotestwyr gydag adroddiadau am losgi gorsaf heddlu yn ardal Bir Chobbek ac am saethu ac anafiadau yn ardal Er-Riadh. Adroddwyd y bu protestiadau mawr yn Nabeul.
Gyda'r nos cafwyd yr adroddiadau cyntaf bod milwyr a cherbydau milwrol i'w gweld ym maesdrefi Tiwnis. Cyhoeddwyd cyrffiw yn y ddinas gan yr heddlu a glywyd yn gorchymyn hynny trwy seinyddion yn y strydoedd, e.e. yn Manouba. Yn y cyfamser bu gwrthdaro rhwng protestwyr a'r heddlu yn y maesdrefi, e.e. yn ardaloedd Bardo, Ettadhamen, El Manar ac El Omran. Ymddengys fod 12 neu ragor wedi'u lladd yn yr helyntion hynny. Erbyn oriau mân y bore roedd y Fyddin i'w gweld yng nghanol Tiwnis.
Cafodd dinas Tiwnis noson o ansicrwydd a thensiynau mawr. Cylchredai sibrydion fod coup milwrol yn digwydd neu wedi digwydd yn barod. Daeth y newyddion fod aelodau o deulu Zine Ben Ali, yn cynnwys merch Ben Ali a Sakhr el Materi, wedi hedfan i Montreal, Canada, lle mae ganddynt eiddo. Roedd hyn yn tueddu i gadarnhau'r sibrydion am coup a chredodd lawer fod dyddiau régime Ben Ali ar ben. Ond nid felly y bu. Roedd disgwyl am gyhoeddiad swyddogol gan y Fyddin ar y teledu a'r radio ond soniodd newyddion y bore (0600) am yr arlywydd fel arfer, fel pe bai dim byd wedi digwydd.
Cafwyd adroddiadau am brotestiadau a gwrthdaro mewn sawl dinas a thref yn ystod y dydd, yn cynnwys Tiwnis a'i maesdrefi, Béja, Sousse, Hammamet Nabeul a phenrhyn Cap Bon, Gabes a Douz. Cyrhaeddodd y protestiadau yn Tunus ganol y ddinas lle saethwyd nwy dagrau at gannoedd o brotestwyr yn y Place de France, o flaen y medina. Adroddwyd "prynu mewn panig" yn y siopau mawr gyda stociau o fwyd cyffredin yn isel a llawer o siopau eraill wedi cau. Roedd llawer o filwyr ar y strydoedd ond roedd y gwrthdaro rhwng yr heddlu a'r protestwyr. Yn Hammamet bu gwrthdaro: llosgwyd gorsaf yr heddlu, lladdwyd tri person yn cynnwys merch ac anafwyd nifer. Cafwyd gwrthdaro mawr yn Nabeul hefyd. Yn Douz yn y De, saethwyd 4 neu 5 o brotestwyr heddychlon gan snipers yr heddlu; roedd y lladdedgion yn cynnwys Hatem Ben Taher, athro coleg adnabyddus o'r ddinas. Roedd protestio yn Gabes hefyd gyda'r heddlu yn saethu nwy dagrau. Yn Sfax saethwyd bachgen 14 oed yn farw gan yr heddlu mewn protest swnllyd ond heddychlon. Symudodd y Fyddin i mewn i Sousse ar ddiwrnod o wrthdaro a gydag adroddiadau fod grwpiau o gefnogwyr plaid Ben Ali yn creu trefysg er mwyn pardduo'r gwrthwynebiad a'r heddlu heb ymyrryd. Cafwyd tystiolaeth bod pethau tebyg yn digwydd mewn dinasoedd eraill hefyd.
Gyda'r nos daeth y cyrffiw mewn grym yn Nhiwnis, Sousse a rhai dinasoedd eraill. Cafwyd gwrthdaro ffyrnig yn y strydoedd ar draws Tiwnis a'i maesdrefi a barodd dros nos i oriau mân y bore. Bu ymladd ar y stryd, saethu a therfysg yn Bizerte. Roedd adroddiadau am brotestio a gwrthdaro gyda'r nos yn sawl dinas arall hefyd. Erbyn diwedd y dydd, amcangyfrifwyd bod 14 o brotestwyr wedi cael eu lladd gan yr heddlu. Cafwyd sawl adroddiad yn dweud bod yr heddlu yn ildio i'r protestwyr yn Kasserine a Jebiniana neu wedi cilio.
Yn Nhiwnis] a'r cylch a sawl man arall parhaodd y gwrthdaro ar y strydoedd tan oriau mân y bore. Defnyddiwyd nwy dagrau a bwledi go iawn gan yr heddlu. Defnyddiodd yr heddlu bwledi a nwy dagrau yn erbyn protestwyr yn yr ardaloedd canlynol o Diwnis Fawr: La Marsa, Kram (yn agos i'r palas arlywyddol ger Carthage), Ariana, Manouba, Aouina (ger y maes awyr), Cité des Palmeraies, Mallacine; Cité Ibn Khaldoun, Omrane Supérieur, Ettdahame ac Ettahrir. Cafwyd nifer o tweets a negeseuon Facebook gan lygad-dystion yn adrodd am danau, mwg a sŵn saethu. Yn oriau mân y bore adroddwyd fod Maes Awyr Tiwnis-Carthage wedi'i gau i awyrennau sifil a chanslwyd sawl ffleit rhyngwladol. Yn ôl un ffynhonnell, roedd tri hofrenydd 17 sedd dan reolaeth cadfridog sy'n deyrngar i Ben Ali yn barod i'w defnyddio ar fyrdro gan yr arlywydd i ddianc i Malta pe bai'n rhaid.
Adroddwyd bod "panig" yn nhalaith Ben Arous, ar gwr Tiwnis, ar ôl i'r llywodraethwr orchymyn i ffatrioedd a banciau gau erbyn 1400. Bu nifer o brotestiadau yn ystod y prynhawn a gyda'r nos. Adroddwyd fod grwpiau o gefnogwyr yr RCP, plaid lywodraethol Tiwnisia, gyda grwpiau o bobl a dalwyd ganddynt, yn ymosod ar eiddo a siopau mewn sawl dinas. Am 2000 amser lleol, darlledwyd araith gan yr arlywydd Zine Ben Ali ar TV7, sianel deledu swyddogol Tiwnisia. Dywedodd ei fod yn diswyddo'r llwyodraeth gyfan a rhoddodd y bai am y trais ar eraill gan honni na wybodd amdano. Gaddodd ryddid y wasg a'r rhyngrwyd. Cyhoeddodd na fyddai'n sefyll am yr arlywyddiaeth yn etholiad 2014. Bu dathlu mawr gan gefnogwyr yr arlywydd a'r RCP ond dywedodd arweinwyr y protestiadau nad oedd hynny'n ddigon a bod rhaid i Ben Ali fynd. Cadarnhaodd yr UGTT, cynghrair undebau llafur y wlad, y byddai protest mawr yn Nhiwnis a streic cyffredinol yn dal i ddigwydd ar ddydd Gwener. Dros nos bu rhagor o drais a gwrthdaro mewn sawl dinas.
Dymchwel Zine el-Abidine Ben Ali
Bu anhrefn ar draws Tiwnis gyda'r nos gydag adroddiadau am saethu, gwrthdaro a dwyn o sawl rhan o'r ddinas. Ymosodwyd ar adeiladau'r llywodraeth ac ar eiddo yn perthyn i "glan" Ben Ali. Aroddwyd bod nifer o gangau yn elwa ar y sefyllfa i dorri i mewn i dai a siopau a dwyn ac ysbeilio. Llosgwyd gorsaf reilffordd Tiwnis (Place Barcelone). Roedd y sefyllfa'n arbennig o ddrwg yn ardaloedd fel Carthage lle ceir nifer o dai drud. Am 2200 y nos darlledodd TV7 alwad ar y Fyddin i ymyrryd er mwyn amddiffyn trigolion yn Nhiwnis a lleoedd eraill. Gyda llawer o bobl Tiwnisia yn gweld Ghannouchi fel un o brif ffigyrau'r hen régime ac felly'n annerbyniol hyd yn oed fel arweinydd dros dro, galwodd arweinwyr y gwrthbleidiau ar y bobl i barhau gyda'r protestiadau. Cydnabu llywodraeth Ffrainc y lywodraeth newydd, i bob pwrpas, drwy ddweud bod yr hyn a ddigwyddodd yn "gyfansoddiadol".
bawd|Milwyr yn arestio aelodau milisia Ben Ali mewn dillad sifil ar 15 Ionawr, Tiwnis. Cafodd Tiwnisia gyfan ddau ddiwrnod o ansicrwydd ar y strydoedd. Roedd cyrffiw llym mewn lle dros nos ac roedd y sefyllfa'n arbennig o argyfyngus yn Nhiwnis gyda sawl adeilad ar dân, sŵn saethu a gangiau'n ysbeilio er bod y Fyddin ar y strydoedd. Cafwyd adroddiadau am ysbeilio ac anhrefn o Sousse, Hammam Sousse, Kairouan a Nabeul. Adroddwyd fod y Fyddin yn cadw trefn yn Jendouba ond bod difrod sylweddol yn y ddinas. Yn Bizerte a Monastir diangodd carcharorion o'r carchardai; yn Bizerte rhoddwyd y bai am hynny ar yr heddlu eu hunain a honwyd eu bod yn gadael i'r carcharorion ysbeilio a chreu anhrefn. Llosgwyd carchar Monastir a bu farw 42. O gwmpas Palas yr Arlywydd yn ardal Carthage, Tiwnis, bu brwydro am 48 awr bron rhwng y Fyddin ac aelodau lluoedd diogelwch Ben Ali oedd yn dal allan yno gan ei ddefnyddio fel pencadlys i greu terfysg yn y ddinas. Daeth yr ymladd i ben gyda'r nos ar 16 Ionawr pan gipwyd y palas ac arestwyd rhai cannoedd. Adroddwyd bod tua 1,700 o aelodau milisia a heddlu arbennig teyrngar i Ben Ali a'i blaid, ynghyd â rhai o'r teulu estynedig, wedi'u harestio dros weddill y wlad.
Cyhoeddodd yr arlywydd dros dro Mohamed Ghannouchi ei fod wedi trosglwyddo'r arweinyddiaeth dros dro i Fouad Mebazaa, Llefarydd Senedd Tiwnisia, a'i fod yn ffurfio llywodraeth glymblaid dros dro ar ôl trafodaethau gyda'r brif wrthblaid swyddogol, y Parti Démocratique Progressiste. Digwyddodd hynny ar ôl i Fethi Abdennadher, arweinydd Llys Cyfansoddiadol y wlad, ddatgan fod Ben Ali wedi gadael am byth ac o dan Gyfansoddiad Tiwnisia doedd gan Ghannouchi ddim hawl i rym a byddai Mebazaa yn cael 60 diwrnod i drefnu etholiad. Dywedodd Mebazaa ei fod am ffurfio llywodraeth undeb cenedlaethol er mwyn y wlad.
Llywodraeth dros dro i baratoi am etholiad rhydd
bawd|Protest yn Nhiwnis: "RCD dégage" ("RCD allan!"). Ar 17 Ionawr cyhoeddodd Ghannouchi fod llywodraeth undeb cenedlaethol wedi'i sefydlu gyda'r bwriad o reoli'r wlad hyd at yr etholiad disgwyliedig. Cadwyd pedair gweinidogaeth allweddol yn nwylo'r RCP, sef y gweinidogaethau mewnol, tramor, amddiffyn a chyllid, yn ogystal â Ghanouchi sy'n parhau fel prif weinidog, ffaith a ddigiodd rhai o gefnogwyr y chwyldro a ofnai fod yr hen régime yn parhau mewn rhith newydd. Rhoddwyd lle i dri aelod o'r gwrthbleidiau swyddogol yn y cabinet. Roedd seddi i gynrychiolwyr yr UGTT (cynghrair undebau llafur) a chyrff sifil eraill hefyd. Cyhoeddodd Ghanouchi gyfres o ddiwygiadau yn cynnwys rhyddid sylweddol i'r cyfryngau a'r gwrthbleidiau gwleidyddol, yn cynnwys rhai o'r pleidiau alltud ond nid Plaid Gomiwnyddol Tiwnisia a'r blaid Islamiaeth Ennahdha sy'n aros dan waharddiad o hyd, a rhyddhau carcharorion gwleidyddol. Codwyd gwaharddiadau ar sawl grwp a mudiad yn cynnwys prif fudiad hawliau dynol Tiwnisia. Un o'r apwyntiadau i'r cabinet oedd y blogwr ac actifydd Slim Amamou, a arestwyd gan Ben Ali ddechrau Ionawr, a apwyntwyd yn Weinidog Ieuenctid a Chwareuon.
Ar 19 Ionawr bu protestiadau yn erbyn y RCD yn Nhiwnis eto. Cyhoeddodd y llywodraeth dros dro fod "100 o bobl" wedi marw ers dechrau'r gwrthryfel ac y byddai ymchwiliad yn cael ei agor. Adroddwyd bod milwr wedi'i saethu gan sneipar. Dywedodd erlydwyr Tiwnisia eu bod am gynnal ymchwiliad i asedau Ben Ali a'i deulu estynedig, yn cynnwys cael manylion eu cyfrifon banc tramor. Ar 20 Ionawr, fel ymateb i'r protestiadau yn eu herbyn, dywedodd y RCD ei bod yn dileu pwyllgor canolog y blaid, sef ei chorff llywodraethol. Parhaodd y protestiadau gwrth-RCP er hynny gyda galwadau am gael gwared o bob aelod RCP yn y llywodraeth newydd; yn gynharach, saethodd milwyr dros bennau protestwyr i'w rhybuddio yn ystod protest tu allan i bencadlys y RCP yn Nhiwnis. Daeth tystiolaeth i'r amlwg yn dangos bod rhai gwefannau yn cael eu sensro unwaith eto, yn cynnwys fforwm trafod Al Jazeera.
En Ny Dag Gryer
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwyr Grete Frische a Poul Bang yw En Ny Dag Gryer a gyhoeddwyd yn 1945. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Grete Frische.
Chwyldro Tiwnisia
Llywodraeth dros dro i baratoi am etholiad rhydd
Cafwyd tri diwrnod o alar cenedlaethol swyddogol dros y penwythnos 21-23 Ionawr. Yn ôl y llywodraeth dros dro, lladdwyd 78 o bobl yn y gwrthryfel ond yn ôl y CU collodd tua 100 eu bywydau ac mae rhai ffynonellau eraill yn sôn am tua 165 o farwolaethau. Cynhaliwyd ralïau er cof am y 'merthyron' hynny mewn sawl dinas, yn cynnwys Tiwnis. Ar 21 Ionawr cychwynodd gorymdaith brotest y "Carafan Rhyddid" o dref Menzel Bouzaiane yn nhalaith Sidi Bouzid, man cychwyn y 'Chwyldro Jasmin', i Diwnis. Cyrhaeddodd y protestwyr ar y Sul ac amgylchynasant swyddfeydd y prif weinigog Ghannouchi yn galw arno ef a phob aelod arall cysylltiedig â phlaid a llywodraeth Ben Ali i sefyll o'r neilltu. Arosodd y protestwyr yno yn eu miloedd gan herio'r cyrffiw nos. Wrth iddynt gyrhaedd, cyhoeddodd y llywodraeth dro dro fod dau aelod amlwg o'r hen lywodraeth sef Abdelaziz Dhia (ymgynghorydd Ben Ali) ac Abdallah Qallal (cyn Weinidog Cartref) yn cael eu dal dan arest yn eu cartrefi. Arestwyd perchennog Hannibal TV am "gynllwyno i ddychwelyd Ben Ali" i reoli'r wlad ac am "hyrwyddo trais ac anhrefn" i'r perwyl hynny.
En Ny Dag Gryer
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Frederick IX of Denmark, Olaf Ussing, Lily Broberg, Gerda Gilboe, Gyrd Løfqvist, Aage Redal, Ilselil Larsen, Alex Suhr, Axel Frische, Grete Frische, Ego Brønnum-Jacobsen, Erling Schroeder, Grethe Holmer, Henry Nielsen, Jørn Jeppesen, Ellen Margrethe Stein, Jens Kjeldby, Harald Holst, Alma Olander Dam Willumsen, Adelheid Nielsen, Kirsten Andreasen a Grete Fallesen.
Chwyldro Tiwnisia
Llywodraeth dros dro i baratoi am etholiad rhydd
Parhaodd protestiadau yn erbyn presenoldeb pobl gysylltiedig â'r hen régime a'r blaid RCD yn y llywodraeth dros dro drwy'r wythnos 24-28 Ionawr. Yn y kasbah ar gwr medina Tiwnis arosodd rhai miloedd o brotestwyr y "Carafan Rhyddid" tu allan i swyddfeydd y llywodraeth. Yn Sfax ar ddydd Mercher 26 Ionawr bu hyd at 50,000 ar y stryd yn protestio yn erbyn yr RCD fel rhan o streic cyffredinol yn y ddinas. Bu streic cyffredinol yn Sidi Bouzid ar ddydd Iau 27 Ionawr.
Ar 26 Ionawr dywedodd Lazhar Karoui Chebbi, Gweinidog Cyfiawnder Tiwnisia, fod Tiwnisia wedi cyhoeddi warant arest rhyngwladol, a'i roi i Interpol, yn galw am arestio Ben Ali, ei wraig Leïla ac aelodau eraill o'i deulu estynedig "am gael gafael ar eiddo cyhoeddus yn anghyfreithlon" ac "am drosglwyddo arian dramor yn anghyfreithlon". Cyhoeddwyd warant arall i arestio chwech aelod o'r cyn warchodlu arlywyddol, yn cynnwys ei phennaeth Ali Seriati, "am gynllwyno yn erbyn diogelwch y Wladwriaeth ac am annog trais arfog".
Pont reilffordd Forth
Mae Pont Rheilffordd Forth yn bont ar draws Aber Gweryd rhwng De Queensferry a Gogledd Queensferry, 14 cilomedr o Gaeredin yn yr Alban.
En Ny Dag Gryer
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1945. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Anchors Aweigh ffilm ysgafn, fflyffi ar ffurf miwsigal gyda Fran Sinatra, gan y cyfarwyddwr ffilm George Sidney. Annelise Reenberg oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Chwyldro Tiwnisia
Sensoriaeth a rhyfel seibr
Ar 5 Ionawr, mewn llythyr agored at yr Arlywydd Zine Ben Ali, galwodd y Committee to Protect Journalists ar lywodraeth Tiwnisia i roi'r gorau i'w sensoriaeth o'r sefyllfa yn y wlad, i atal ei sensoriaeth o wefannau sy'n adrodd ar y protestiadau ac i sicrhau fod newyddiadurwyr yn medru gwneud eu gwaith yn ddirwystr. Beirniadwyd yn hallt yr hacio o gyfrifon ebost a Facebook cefnogwyr y protestiadau, yn cynnwys gosod sgript java gan awdurdodau Tiwnisia ar wefannau fel Facebook i gasglu cyfeiriadau ebost a chyfrineiriau blogwyr, newyddiadurwyr annibynnol, actifwyr a phrotestwyr er mwyn hel gwybodaeth a hacio cyfrifon. Un canlyniad o'r hacio anghyfreithlon hyn oedd dileu nifer o grwpiau, tudalennau, lluniau, adroddiadau a chyfrifon gan Diwnisiaid ar Facebook, yn cynnwys rhai yn perthyn i newyddiadurwyr Tiwnisaidd arlein. Mae'r defnydd o'r rhyngrwyd o cybercafes yn cael ei fonitro ac mewn rhai llefydd mae rhaid i bobl ddangos eu cardiau adnabod (sy'n orfodol) er mwyn cael defnyddio'r caffis hynny. Yn ogystal, mae pob darn o wybodaeth a drosglwyddir dros y we, fel negeseuon ebost, yn mynd trwy wasanaethyddion rhyngrwyd canolog a reolir gan yr awdurdodau er mwyn atal newyddion a chasglu gwybodaeth. Am 0630 y bore ar 06 Ionawr arestiwyd y rapiwr "El General" a'r blogger adnabyddus "Hamadi Kaloutcha" (ffugenw), sy'n weithgar ar Facebook yn bennaf. Cipwyd "Kaloutcha" gan heddlu mewn dillad sifil a chymerwyd ei gyfrifiadur. Roedd sôn am ymgyrchwyr rhyngrwyd eraill a oedd wedi'u harestio neu wedi "diflannu".
Pont reilffordd Forth
Agorwyd y bont, wedi ei gynllunio gan Syr John Fowler a Syr Benjamin Baker, ym 1890. Mae’n 8,296 troedfedd o hyd a 361 troedfedd o uchder. Mae’r cledrau’n 158 troedfedd uwchben yr afon.
Sïedn mynydd gyddfwyrdd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Sïedn mynydd gyddfwyrdd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod mynydd gyddfwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lampornis viridipallens; yr enw Saesneg arno yw Green-throated mountain gem. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae) sydd yn urdd y Apodiformes.
Pont reilffordd Forth
Rhoddwyd y bont statws Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 2015.