cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diagnosis meddygol
Ym meddygaeth, y broses o adnabod cyflwr meddygol neu glefyd o'i arwyddion meddygol, symptomau, a chanlyniadau dulliau diagnostig yw diagnosis meddygol. Yn aml wrth wneud diagnosis fe fydd meddyg yn cynnal profion meddygol ar y claf megis mesur pwysedd gwaed, prawf gwaed, prawf wrin, pelydr-x, pigiad meingefnol, sgan CT, neu fiopsi. Ar ôl i'r meddyg gwneud diagnosis o gyflwr y claf bydd triniaeth yn dechrau os oes angen, ond weithiau caiff ail farn ei hystyried cyn mynd ymhellach.
Decameroticus
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1972. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather sef ffilm am gangstyrs Americanaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Giuliano Biagetti sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, Decamerone, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Giovanni Boccaccio.
Diagnosis meddygol
Daw'r gair diagnosis o'r Roeg διάγιγνῶσκειν (diagignoskein), sy'n golygu canfod, sydd yn tarddu o διά (dia), sef ar wahân, a γιγνῶσκειν (gignoskein), sef dysgu.
Mwnt a Beili Erddig
Castell neu domen mwnt a beili ydyw Mwnt a Beili Erddig, ym Marchwiail, ger Wrecsam, Sir Wrecsam;. Fe godwyd y domen (sef yr hen air Cymraeg am y “mwnt”) yn yr Oesoedd Canol, rhwng 1000 ac 1153.
PEBP1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn PEBP1 yw PEBP1 a elwir hefyd yn Phosphatidylethanolamine binding protein 1 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 12, band 12q24.23.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn PEBP1.
Mwnt a Beili Erddig
Cofrestrwyd y mwnt a beili hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE017.
Decameroticus
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuliano Biagetti ar 12 Ebrill 1925 yn La Spezia a bu farw yn Rhufain ar 30 Hydref 2002.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuliano Biagetti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sint & Diego: De Magische Bron Van Myra
Ffilm i blant yw Sint & Diego: De Magische Bron Van Myra a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Iseldireg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Peter Faber, Kathleen Aerts a Sandy Kandau.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Modurgad
bawd|Modurgad ar gyfer cynhadledd o weinidogion tramor [[NATO yn Oslo.]] Gorymdaith o gerbydau modurol yw modurgad. Gwelir yn aml mewn cynhebryngau, ac i gludo unigolion pwysig megis penaethiaid llywodraethau.
Geirdarddiad
Cyfaddasiad o'r gair Saesneg motorcade yw "modurgad". Bathwyd motorcade gan Lyle Abbot ym 1912 neu 1913 pan oedd yn olygydd ceir yr Arizona Republican. Ffurfiodd y gair ar sail cavalcade (mintai o farchogion neu geffylgad), gair Saesneg a ddaw o'r Ffrangeg ac yn y bôn o Ladin, gan iddo gamdybio taw ôl-ddodiad o'r ystyr "gorymdaith" yw -cade. Nid oedd y fath ôl-doddiad yn bodoli yn Ffrangeg neu Ladin, ond erbyn heddiw ôl-ddodiad cynhyrchiol yn y Saesneg yw -cade. "Erchyllter" yw'r gair yn ôl y geiriadurwr Eric Partridge, a "bathiad ffug" yn ôl y llenor Lancelot Hogben. Gwir ôl-ddodiad y gair cavalcade yw -ade.
Ethel Spears
Arlunydd benywaidd o Chicago, Unol Daleithiau America oedd Ethel Spears (1903 - 1974).
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Belchalwell
Pentref yn Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Belchalwell. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Okeford Fitzpaine yn awdurdod unedol Dorset.
Fulton County
Ceir sawl lle o'r enw Fulton County gan gynnwys:
Maumee, Ohio
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Maumee, gan gynnwys:
Gorsaf reilffordd Wrecsam Canolog
Mae gorsaf reilffordd Wrecsam Canolog (Saesneg: Wrexham Central railway station) yn orsaf reilffordd yn ganol tref Wrecsam yn Fwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Gororau ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.
Twinsburg, Ohio
Dinas yn, yn nhalaith Ohio, yw .
Soldier Boy
Ffilm annibynol yw Soldier Boy a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Castell y Foelas
Castell neu domen mwnt a beili ydyw Castell y Foelas, ger Pentrefoelas, Sir Conwy;. Fe godwyd y domen (sef yr hen air Cymraeg am y “mwnt”) yn yr Oesoedd Canol, rhwng 1000 ac 1153.
Cofrestrwyd y mwnt a beili hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE097.
Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.
Stratigraffeg
bawd|Map William Smith (1815). Map gyntaf daeareg (stratigraffeg) gwledydd Prydain. Gwyddor trefn a safle cymharol strata neu haenau daearegôl yw stratigraffeg. Sefydlwyd yr wyddor ar gyfer Cymru a Lloegr gan y daearegwr o Loegr, William Smith (1769 –1839; a lysenwyd yn William 'Strata' Smith), wrth iddo ddylunio cyfres o fapiau.
Sgrech Pinyon
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Sgrech Pinyon (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: sgrechod Pinyon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Gymnorhinus cyanocephala; yr enw Saesneg arno yw Pinyon jay. Mae'n perthyn i deulu'r Brain (Lladin: Corvidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn G. cyanocephala, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.
Teulu
Mae'r sgrech Pinyon yn perthyn i deulu'r Brain (Lladin: Corvidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Ynys Bananal
Ynys yn nhalaith Tocantins, Brasil, yw Ynys Bananal, hefyd Ynys Bookash. Fe'i ffurfir gan afonydd Araguaia a Javaés. Gydag arwynebedd o tua ugain mil km², hi yw ynys afon fwyaf y byd.
Saif yn agos i'r ffîn a thaleithiau Goiás, Mato Grosso a Pará. Yng ngogledd yr ynys, ceir Parc Cenedlaethol Araguaia, ac yn y de warchodfeydd brodorol (terra indígena) Carajás a Javaés. Cyrhaeddodd yr Ewropeaud cyntaf, dan José Pinto Fonseca, yma yn 1773, a rhoi'r enw Santana ar yr ynys. Ceir tua pymtheg pentref brodorol ar yr ynys.
Beirdd Bro'r Eisteddfod
Disgrifiad byr
Cyfrol sy'n dwyn ynghyd gynnyrch gan rai o feirdd Sir Ddinbych a'r Cyffiniau yw hon.
Botwm Crys yn cadw lle
Mastermind (cyfres deledu)
Rhaglen gwis Brydeinig sy'n enwog am ei chwestiynau heriol, ei set a'i naws ddifrifol yw Mastermind. Cyflwynydd y cyfres ers 2003 yw John Humphrys.
Dyfeisiwyd y rhaglen gan Bill Wright, ac nid yw fformat cyffredinol y rhaglen erioed wedi newid. Mae pedwar, ac yn fwy diweddar pum cystadleuydd yn ateb dwy rownd o gwestiynau, y cyntaf am eu pwnc arbenigol a'r ail yn rownd o wybodaeth gyffredinol. Cafodd Wright ei ysbrydoliaeth o'i brofiafau o gael ei groesholi gan y Gestapo yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Philip Jenkins o Bort Talbot oedd y pencampwr Mastermind yn 1979.
The Richest Girl in The World
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr William A. Seiter yw The Richest Girl in The World a gyhoeddwyd yn 1934. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Norman Krasna a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Steiner.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Miriam Hopkins, Fay Wray, Joel McCrea, Selmer Jackson, Henry Stephenson, Reginald Denny, Beryl Mercer, George Meeker, Wade Boteler, William Burress, Olaf Hytten, Charles Pearce Coleman ac Edgar Norton. Mae'r ffilm The Richest Girl in The World yn 76 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1934. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Thin Man ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Nicholas Musuraca oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William A Seiter ar 10 Mehefin 1890 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Beverly Hills ar 16 Mawrth 1999.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William A. Seiter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Henry County
Ceir sawl lle o'r enw Henry County gan gynnwys:
Los Velázquez
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Pablo Szir yw Los Velázquez a gyhoeddwyd yn 1972. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hugo Álvarez, Noemí Manzano, Martín Coria, José Andrada, Sara Bonet a Guerino Marchesi.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1972. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather sef ffilm am gangstyrs Americanaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Pwsi Meri Mew
bawd|de|300px
The Gambler and The Girl
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Thomas H. Ince yw The Gambler and The Girl a gyhoeddwyd yn 1912. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Francis Ford ac Ethel Grandin. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1912. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saved from the Titanic sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan Étienne Arnaud.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Thomas H Ince ar 6 Tachwedd 1882 yn Newport, Rhode Island a bu farw yn Beverly Hills ar 25 Chwefror 1925. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1897 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Thomas H. Ince nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
L'Œuvre au noir
Ffilm ddrama a seiliwyd ar lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr André Delvaux yw L'Œuvre au noir a gyhoeddwyd yn 1988. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Belg a Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Brugge a chafodd ei ffilmio yn Brugge. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan André Delvaux a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Frederik Devreese.
Brithyll Seithliw
Pysgodyn sy'n byw mewn dwr croyw ac sy'n perthyn i deulu'r Salmonidae ydy'r brithyll seithliw sy'n enw gwrywaidd; lluosog: brithyllod seithliw (Lladin: Salmo gairdneri; Saesneg: Rainbow trout).
L'Œuvre au noir
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mathieu Carrière, Philippe Léotard, Anna Karina, Marie-Christine Barrault, Marie-France Pisier, Gian Maria Volonté, Johan Leysen, Pierre Vaneck, Sami Frey, Serge-Henri, Herbert Flack, Dora van der Groen, Senne Rouffaer, Alexandre von Sivers, Gaëtan Wenders, Jacques Lippe, Jean Bouise a Harry Cleven. Mae'r ffilm yn 110 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Brithyll Seithliw
Mae ei diriogaeth yn cynnwys Asia, Ewrop, America, Môr y Gogledd, Cefnfor yr Iwerydda'r Cefnfor Tawel ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd.
Los Velázquez
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pablo Szir ar 1 Ionawr 1936 yr Ariannin ar 28 Mawrth 1967.
Brithyll Seithliw
Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Heb ei gwerthuso' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth gan nad oes data digonol.
Mae'r math yma o bysgodyn yn cael ei bysgota ar gyfer y bwrdd bwyd.
Pwsi Meri Mew
Grŵp steil cymysg sgiffl seicadelig, ffync a roc Cymraeg ydy Pwsi Meri Mew. Daw'r enw o hen hwiangerdd boblogaidd. Ffurfwyd y band yn Aberystwyth yn 2005. Maent wrthi'n chwarae gigiau a recordio eu halbwm cynta, Chwaer yr Haul, a ryddhawyd yn 2008.
Corgoblyn llwyd
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. amelis, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.
Pwsi Meri Mew
Aelodau
Bu nifer o newidiadau yn aelodau'r grŵp:
Corgoblyn llwyd
Teulu
Mae'r corgoblyn llwyd yn perthyn i deulu'r Coblynnod (Lladin: Apodidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Belchalwell Street
Pentref yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Belchalwell Street.
Band of Horses
Grŵp roc indie yw Band of Horses. Sefydlwyd y band yn Seattle yn 2004. Mae Band of Horses wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Fat Possum Records, Columbia Records, Sub Pop.
Dolen allanol
Gwefan swyddogol
L'Œuvre au noir
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Hard sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Albert Jurgenson sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, The Abyss, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Marguerite Yourcenar a gyhoeddwyd yn 1968.
Turtur ffrwythau Twamotw
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Turtur ffrwythau Twamotw (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: turturod ffrwythau Twamotw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Ptilinopus coralensis; yr enw Saesneg arno yw Atoll fruit dove. Mae'n perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: Columbidae) sydd yn urdd y Columbiformes.
L'Œuvre au noir
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm André Delvaux ar 21 Mawrth 1926 yn Heverlee a bu farw yn Valencia ar 4 Ebrill 2007. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul> Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Brwsel Am Ddim.
Turtur ffrwythau Twamotw
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn P. coralensis, sef enw'r rhywogaeth.
L'Œuvre au noir
Gweler hefyd
Cyhoeddodd André Delvaux nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Turtur ffrwythau Twamotw
Teulu
Mae'r turtur ffrwythau Twamotw yn perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: Columbidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rhisglyn gwelw
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw rhisglyn gwelw, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy rhisgl gwelw; yr enw Saesneg yw Pale Oak Beauty, a'r enw gwyddonol yw Hypomecis punctinalis. Mae i'w ganfod yn Ewrop.
46–55 mm ydy lled ei adenydd ac fe welir yr oedolyn yn hedfan rhwng diwedd Ebrill a Gorffennaf, mewn un genhedlaeth.
Rhisgl y dderwen a'r fedwen ydy prif fwyd yr oedolyn.
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Parc Croke
Stadiwm chwaraeon yn ninas Dulyn yng Ngweriniaeth Iwerddon yw Parc Croke (Gwyddeleg: Páirc an Chrócaigh, Saesneg: Croke Park). Dyma yw prif stadiwm a phencadlys y Gymdeithas Athletau Gwyddelig.
Parc Croke yw'r stadiwm mwyaf yn Iwerddon, yn dal 83,700 o wylwyr. Tra roedd stadiwm Lansdowne Road ar gau i'w ail-adeiladu, defnyddiwyd Parc Croke fel cartref tîm pêl-droed Gweriniaeth Iwerddon a rygbi'r undeb Iwerddon.
Yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon yn erbyn Prydain, ar 21 Tachwedd, 1920, bu digwyddiad enwog ym Mharc Croke yn ystod gêm bêl-droed Wyddelig rhwng Dulyn a Tipperary. Daeth carfan o filwyr cynorthwyol Prydeinig (yr "auxies") i mewn i'r stadiwm a dechrau saethu at y dorf. Roedd hyn yn ddial am ladd nifer o swyddogion cudd Prydeinig gan wŷr Michael Collins yn gynharach y diwrnod hwnnw. Lladdwyd 14; 13 o wylwyr ac un o'r chwaraewyr, Michael Hogan. Enwyd eisteddle yn y stadiwm ar ôl Hogan.
Tomen Twtil
Castell neu domen mwnt a beili ydyw Tomen Twtil, yn Rhuddlan, Sir Ddinbych;. Fe godwyd y domen (sef yr hen air Cymraeg am y “mwnt”) yn yr Oesoedd Canol, rhwng 1000 ac 1153.
Cofrestrwyd y mwnt a beili hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: FL015.
Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.
A Tickle in The Heart
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Scream sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Arpad Bondy sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stefan Schwietert ar 29 Ionawr 1961 yn Esslingen am Neckar.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stefan Schwietert nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Moodu Mukkalaata
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr K. Raghavendra Rao yw Moodu Mukkalaata a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu a hynny gan K. Raghavendra Rao.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Jagapati Babu. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gladiator sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Gautam Raju sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm K Raghavendra Rao ar 23 Mai 1942 yn Krishna. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1977 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd K. Raghavendra Rao nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Marion County
Ceir sawl lle o'r enw Marion County gan gynnwys:
Prinsessens Hjerte
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Hjalmar Davidsen yw Prinsessens Hjerte a gyhoeddwyd yn 1916. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Harriet Bloch.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hjalmar Davidsen ar 2 Chwefror 1879 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 25 Mawrth 1966.
Limwsîn
bawd|Limwsîn hir gwyn. Car mawr moethus, yn enwedig un a yrrir gan sioffer gyda phared yn ei wahanu o'r teithwyr, yw limwsîn (lluosog: limwsinau, limwsîns).
The Californian
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Gus Meins yw The Californian a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Papá Se Volvió Loco
Ffilm gomedi yw Papá Se Volvió Loco a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
The Californian
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Katherine DeMille, Ricardo Cortez, Ann Gillis a Nigel De Brulier. Mae'r ffilm The Californian yn 59 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Papá Se Volvió Loco
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Juan Manuel Guilera, Guillermo Francella, Ingrid Grudke, Claudio Da Passano, Daniel Aráoz, Iliana Calabró, Lucía Galán, Patricio Contreras, Agustina Lecouna, Lucrecia Capello, Fausto Mata a Lionel Campoy. Mae'r ffilm Papá Se Volvió Loco yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
The Californian
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life of Emile Zola sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Harry Neumann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Arthur Hilton sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Papá Se Volvió Loco
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
The Californian
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gus Meins ar 6 Mawrth 1893 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Los Angeles ar 4 Awst 2012.
Papá Se Volvió Loco
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Californian
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gus Meins nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Arzhon-Raez
Mae Arzhon-Raez (Ffrangeg: Chaumes-en-Retz) yn gymuned yn Departamant Liger-Atlantel (Ffrangeg Loire-Atlantique), yng ngwlad Llydaw a rhanbarth Ffrengig Pays de la Loire. Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Ar 1 Ionawr 2016 unodd Arzhon-Raez a Keverieg i ffurfio cymyned newydd Kalaved-Raez
Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 44005.svg
Gweler hefyd
Cymunedau Liger-Atlantel
Cymru
Mae Cymru (Saesneg: Wales; Cernyweg: Kembra) yn wlad Geltaidd yn Ewrop. Gyda'r Alban, Cernyw, Gogledd Iwerddon a Lloegr, mae Cymru wedi'i hawlio gan Loegr ers Oes y Tywysogion, ac yn rhan o'r Deyrnas Unedig. Cymraeg yw iaith frodorol y wlad ond siaredir Saesneg gan y mwyafrif helaeth o'i dinasyddion erbyn heddiw; gall oddeutu 19% o'i phoblogaeth siarad Cymraeg.
Mae Cymru yn ffinio â Lloegr i'r dwyrain a'r moroedd; Môr Hafren, Y Môr Celtaidd a Môr Iwerddon. Roedd gan Gymru boblogaeth o 3,107,500 yn 2021 ac mae ganddi arwynebedd o 20,779 km2 (8,023 mi). Mae gan Gymru dros 2,700 km (1,700 mi) o arfordir ac mae'n fynyddig ar y cyfan. Mae gan Gymru fynyddoedd talach yn y gogledd a'r canoldir, gan gynnwys yr Wyddfa, ei chopa uchaf, yn Eryri. Mae'r wlad o fewn y ardal tymheredd y gogledd ac mae ganddi hinsawdd forwrol. Y brifddinas a'r ddinas fwyaf yw Caerdydd.
Daeth hunaniaeth genedlaethol Gymreig i'r amlwg fel Brythoniaid Celtaidd ar ôl i Macsen Wledig (Magnus Maximus) a'r Rhufeiniaid adael Ynys Brydain yn y 5ed ganrif. Datblygodd ystyrir Cymru fel gwlad Celtaidd modern yn oes tywysogion Cymru. Bu farw twywysog olaf Cymru, Llywelyn ein Llyw Olaf (Llywelyn ap Gruffudd) yn 1282, a olygodd cwblhad concwest Cymru gan Edward I, brenin Lloegr.
Rooney Mara
Actores Americanaidd yw Patricia Rooney Mara (ganwyd 17 Ebrill 1985).
Cymru
O 1400-1410 ailenillodd Owain Glyndŵr annibyniaeth i Gymru. Ar ôl hynny cafodd Cymru ei hatodi gan Loegr a'i hymgorffori o fewn cyfundrefn gyfreithiol Lloegr o dan Ddeddfau Cyfreithiau Cymru 1535 a 1542. Datblygodd gwleidyddiaeth Gymreig nodedig yn y 19eg ganrif, yn arbennig yn gysylltiedig â Rhyddfrydiaeth Gymreig. Amlygwyd hyn ar ddechrau'r 20fed ganrif gan David Lloyd George, ond cafodd ei ddadleoli gan dwf sosialaeth a sefydlwyd Llafur Cymru erbyn 1947. Roedd Lloyd George yn ymgyrchu yn gryf dros ddatganoli i Gymru yn ei yrfa cynnar a thyfodd teimlad cenedlaethol Cymreig dros y ganrif. Ffurfiwyd Plaid Cymru yn 1925, a Cymdeithas yr Iaith yn 1962. Enillodd datganoli Cymreig fomentwm yn ystod yr 20fed ganrif ac yn dilyn refferendwm datganoli Cymreig 1997, ffurfiwyd y Cynulliad yn 1999, ac mae wedi ennill mwy o ddatganoli ers hynny ail hail-henwi yn Senedd Cymru yn 2020. Daeth mudiad cryfach dros annibyniaeth i Gymru i’r amlwg erbyn 2017, pan drafodwyd ail refferendwm annibyniaeth i'r Alban. Daeth grwpiau o blaid annibyniaeth, megis YesCymru yn boblogaidd yn yr 21ain ganrif, er nad yw annibyniaeth yn cael ei chefnogi gan fwyafrif yng Nghymru.
Ar ddechrau’r chwyldro diwydiannol yng Nghymru, trawsnewidiodd datblygiad y diwydiannau mwyngloddio a metelegol y wlad o fod yn gymdeithas amaethyddol i fod yn genedl ddiwydiannol; achosodd ecsbloetio Maes Glo De Cymru gynnydd cyflym ym mhoblogaeth Cymru. Mae dwy ran o dair o'r boblogaeth yn byw yn Ne Cymru, gan gynnwys Caerdydd, Abertawe, Casnewydd a'r cymoedd. Mae gan ranbarth dwyreiniol Gogledd Cymru tua chweched o'r boblogaeth gyfan a Wrecsam yw tref mwyaf y gogledd. Mae gan gweddill Cymru ddwysedd poblogaeth llai. Nawr fod diwydiannau echdynnol a thrwm traddodiadol y wlad wedi dirywio, mae economi Cymru yn seiliedig ar y sector cyhoeddus, diwydiannau ysgafn a gwasanaeth, a thwristiaeth. O fewn y diwydiant ffermio, gan gynnwys ffermio llaeth, mae Cymru yn allforiwr net, gan gyfrannu at hunangynhaliaeth amaethyddol genedlaethol.
Geirdarddiad
Yn wreiddiol defnyddiwyd yr enw "Cymry", ffurf luosog Cymro, i ddisgrifio'r wlad a'r bobl ynddi. Ymddengys y gair yn gyntaf mewn cerdd fawl i Cadwallon ap Cadfan sydd o bosib yn dyddio o'r 7c, a daw o'r gair Brythoneg combrogos (lluosog: combrogi) sy'n golygu "cydwladwr". Mae'r elfen bro yn parhau'n air am wlad neu ardal yn yr iaith fodern. Diflanodd y b tua'r flwyddyn 600, ond mae'r mb wedi aros yn y ffurf Ladin am y wlad, Cambria, yn ogystal â'r enwau Cumbria a Cumberland yng ngogledd Lloegr. Yn yr 16g mabwysiadwyd y sillafiad "Cymru" i ddynodi'r wlad gan neilltuo "Cymry" ar gyfer y trigolion.
Y gair Germaneg walh neu wealh (estron) yw bôn yr enw Saesneg ar Gymru. O'r un gair daw enw'r Walwniaid yng Ngwlad Belg. Defnyddid y ffurf luosog Wealas yn enw ar drigolion Brythoneg a Lladin eu hiaith ym Mhrydain gan y Saeson cynnar, a Cornwealas ar drigolion penrhyn Cernyw (y Corn). Dros amser daethpwyd y ffurfiau Wales a Welsh yn enwau'r Saesneg ar wlad a phobl Cymru.
Oes y Celtiaid
bawd|256x256px|Llun o [[Caradog, arweinydd Celtaidd a ymladdodd yn erbyn y Rhufeiniaid]] Glaniodd Iŵl Cesar ym Mhrydain ym mis Awst 55 C.C., ond ni lwyddwyd i oresgyn Cymru (a oedd, fel gweddill Prydain, yn diriogaeth Geltaidd) am fwy na chanrif wedi hynny. Roedd llwythau Celtaidd Cymru — a oedd, yn ddiwylliannol, yn debyg iawn i'w cymdogion Brythonaidd yn ne Prydain — yn cynnwys y Silwriaid yn y de a'r Ordovices yn y gogledd. Fe sefydlodd y Rhufeinwyr gadwyn o amddiffynfeydd dros dde Cymru, cyn belled â Chaerfyrddin (Maridunum). Mae tystiolaeth iddyn nhw fynd ymhellach i'r gorllewin a chroesi i Iwerddon. Adeiladasant 'gaer y lleng' Caerllion (Isca), lle mae'r amffitheatr sydd wedi goroesi orau ym Mhrydain. Roedd y Rhufeiniaid hefyd yn brysur yn y gogledd — mae hen chwedl, Breuddwyd Macsen Wledig, yn dweud wrth Macsen Wledig, un o ymerawdwyr olaf yr ymerodraeth yn y Gorllewin, briodi Helen ferch pennaeth Cymreig o Segontiwm (Caernarfon gyfoes). Mae'n debygol mai'r rheswm pam y gwladychwyd Cymru gan y Rhufeiniaid yw oherwydd eu hawch i fwyngloddio aur, plwm, copr ac arian, a pheth sinc.
Brenhinoedd a thywysogion Cymru
Ni wnaeth yr Eingl-Sacsoniaid orchfygu Cymru, er iddynt dorri'r cysylltiad rhwng Cymru a'r Hen Ogledd ar ôl Brwydr Caer yn 615, oherwydd llwyddiannau milwrol y brenhinoedd Cymreig yn ogystal, wrth gwrs, â'r dirwedd a'r hinsawdd. Adeiladodd Offa, brenin Mersia, glawdd mawr o ddaear ar hyd y ffin rhwng ei frenhiniaeth a gwlad y Cymry. Mae darnau o Glawdd Offa i'w gweld o hyd heddiw.
Beirdd Ceridwen
Blodeugerdd o gerddi gan fenywod, golygwyd gan Cathryn A. Charnell-White, yw Beirdd Ceridwen. Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Cymru
Brenhinoedd a thywysogion Cymru
Parhaodd Cymru'n wlad Gristnogol ar ôl goresgyn Lloegr gan y tylwythau paganaidd Tiwtonaidd (y Saeson). Fe aeth Dewi Sant ar bererindod i Rufain yn y 6g, ac fe weithiodd fel esgob yng Nghymru ymhell cyn y cyrhaeddodd Awstin i drosi brenin Caint a dechrau esgobaeth Caergaint. Ond ni wnaeth y Cymry fawr o ymdrech i ledu Cristionogaeth yn Lloegr, efallai oherwydd yr elyniaeth rhwng y ddwy bobl. Roedd brenhinoedd Cymru fel Rhodri Mawr a Llywelyn ap Gruffudd yn ddigon cryf neu gyfrwys i gadw eu hannibyniaeth. bawd|281x281px|Ceflun [[Owain Glyn Dŵr, Corwen]] Ar ddiwedd y 1060au, daeth y Normaniaid i Gymru, gan newid gwleidyddiaeth y wlad. Sefydlwyd arglwyddiaethau Normanaidd Y Mers, rhwng Cymru a Lloegr. Bu bron iawn i Gymru gyfan gael ei goresgyn ganddynt ond llwyddodd Gruffudd ap Cynan ac Owain Gwynedd i'w hatal, er iddynt ymsefydlu mewn rhannau o'r de ac ardaloedd ar y ffin. Llwyddodd Llywelyn Fawr i osod seiliau Cymru unedig a chyhoeddwyd ei ŵyr Llywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru. Ond parhaodd brenhinoedd Lloegr i ymosod ar Gymru trwy gydol y cyfnod. Ym 1282 lladdwyd Llywelyn Ein Llyw Olaf, sef tywysog olaf annibynnol Cymru, mewn ysgarmes ger Cilmeri a chipiodd Edward I o Loegr ei deyrnas. Adeiladodd Edward res o gestyll mawr i gadw'r Cymry dan reolaeth — Rhuddlan, Conwy, Caernarfon, Biwmares, a Harlech ydyw'r cestyll enwocaf.
Beirdd Ceridwen
Disgrifiad byr
Cyfrol yn agor maes ymchwil newydd; cesglir ynghyd am y tro cyntaf waith prydyddesau Cymru a ganai cyn diwedd y 18g. Ceir cerddi caeth a rhydd ar rychwant eang o themâu. Golygwyd pob testun gan nodi ffynonellau a manylion bywgraffyddol, gan osod y cerddi yn eu cyd-destun; cynhwysir geirfa gryno.
Cymru
Brenhinoedd a thywysogion Cymru
Cafwyd cyfres o wrthryfeloedd yn erbyn llywodraeth y Saeson o ddiwedd y 13g hyd ddiwedd y 15g; gan Madog ap Llywelyn (1294—96) a Llywelyn Bren (1316) er enghraifft, ac roedd y Cymry'n disgwyl dychweliad Owain Lawgoch yn y 1370au i ryddhau'r wlad. Cododd Owain Glyndŵr mewn gwrthryfel yn 1400 a chafodd ei gyhoeddi'n Dywysog Cymru, ond marw allan yn raddol wnaeth y gwrthryfel wrth i frenhinoedd Lloegr ailosod eu hawdurdod yn y wlad.
Dan rheolaeth Saesnig
Am ran helaeth o weddill y 15g tynnwyd Cymru i mewn i Ryfeloedd y Rhosynnau a welodd y Lancastriaid a'r Iorciaid yn ymgiprys am rym yn Lloegr. Ond er gwaethaf yr ansefydlogrwydd, fel yn y ganrif flaenorol, blodeuodd diwylliant Cymru ac yn arbennig y Traddodiad Barddol gyda Beirdd yr Uchelwyr yn cael nawdd gan yr uchelwyr Cymreig. Un o'r uchelwyr hyn oedd Harri Tudur, nai Siasbar Tudur a disgynnydd i Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr. Yn 1485 glaniodd yn Sir Benfro gyda byddin o Ffrancod. Tyrrai nifer o Gymry ato a gorchfygodd Rhisiart III o Loegr ar 22 Awst 1485 ar Faes Bosworth.
Am gyfnod gwellodd sefyllfa'r Cymry. Diddymwyd y deddfau penyd a osodwyd ar y Cymry gan y Saeson ar ddechrau'r ganrif. Dan ei fab Harri VIII cyflwynwyd y Deddfau Uno a roddodd Cymru yn yr un system gyfreithiol a gweinyddol â Lloegr ond a waharddodd yr iaith Gymraeg o fywyd cyhoeddus y wlad. Ar yr un pryd newidiodd Cymru mewn cenhedlaeth neu ddwy o fod yn wlad Gatholig i fod yn wlad Brotestanaidd. Gwelwyd hefyd adfywiad llenyddol — cyfnod y Dadeni Dysg a'r Beibl Cymraeg — ond troes y bonedd fwyfwy Seisnigaidd a thyfai bwlch rhwng arweinwyr cymdeithas a'r werin. Un canlyniad o hynny oedd y mudiadau crefyddol ymneilltuol a ymledai'n gyflym yn ystod y 17eg ganrif a'r 18fed. Dechreuodd Cymru droi'n wlad ddiwydiannol yn ogystal, ac erbyn diwedd y 18g a dechrau'r 19eg ganrif roedd trefi diwydiannol, chwareli a phyllau glo yn nodwedd amlwg ar fywyd y wlad. Tyfodd llythrennedd ac ymledai'r wasg Gymraeg. Cynyddai'r galw am Ddatgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru ac am hunanlywodraeth ac erbyn diwedd y 19eg ganrif roedd mudiad Cymru Fydd ar ei anterth.
Cymysg fu ffawd y genedl yn ystod y 20fed ganrif. Ond er gwaethaf y Rhyfel Byd Cyntaf, Dirwasgiad Mawr y 1930au, yr Ail Ryfel Byd a'r dirywiad ieithyddol yn y 1970au a'r 1980au, mae Cymru heddiw'n meddu Senedd ac ymddengys fod yr iaith Gymraeg yn wynebu dyfodol mwy gobeithiol nag a ddychmygid cenhedlaeth yn ôl er mai dim ond oddeutu 19% o'r Cymry sy'n siarad Cymraeg.
Datganoli
Pasiwyd Deddf Llywodraeth Cymru 1998 a ffurfio Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1999. Trosglwyddodd y ddeddf bwerau o Ysgrifennydd Gwladol Cymru i'r Cynulliad (Senedd Cymru bellach).
Gwleidyddiaeth
bawd|239x239px|[[Senedd Cymru]] Rheolid Cymru yn wreiddiol gan frenhinoedd neu dywysogion Cymreig annibynnol neu led-annibynnol megis Rhodri Mawr, Llywelyn Fawr, a'i ŵyr Llywelyn ein Llyw Olaf, a fabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru ym 1258: cydnabuwyd hyn gan Frenin Lloegr ym 1277 yn unol â Chytundeb Aberconwy. Ar ôl goresgyn tywysogaeth Llywelyn gan Edward I o Loegr, mynegwyd y dyhead am annibyniaeth i Gymru yn y 14g gan nifer o wrthryfeloedd bychain. Y gwrthryfel mwyaf oedd gwrthryfel Owain Glyndŵr a ddechreuodd ym 1400. Curodd gwŷr Glyn Dŵr lu Seisnig ger Pumlumon ym 1401. Cafodd Glyn Dŵr ei gyhoeddi yn Dywysog Cymru ag edrychodd am gymorth gan y Ffrancwyr, ond erbyn 1409 roedd gafael y lluoedd Seisnig ar y wlad yn rhy gryf a dirwynodd y gwrthryfel i ben.bawd|Map Gweinyddol Cymru|299x299px
Roedd gweddill y 15g yn bur ansefydlog hefyd. Ochrai'r rhan fwyaf o'r Cymry â phlaid y Lancastriaid yn ystod Rhyfeloedd y Rhosynnau. Uchafbwynt y rhyfeloedd hynny oedd buddugoliaeth Harri Tudur ym Mrwydr Bosworth yn 1485; diolch i'r cymorth a gafodd gan y Cymry a heidiai i'w gefnogi pan laniodd yn Sir Benfro, trechodd Harri'r brenin Rhisiart III a chipiodd goron Lloegr gan gychwyn cyfnod y Tuduriaid.
Yn ystod teyrnasiad Harri VIII o Loegr, ychwanegwyd chwe sir newydd at y rhai a fodolai eisoes ar diriogaeth yr hen Dywysogaeth gan Ddeddf Uno 1536 trwy roi statws sirol i arglwyddiaethau Penfro a Morgannwg a chreu pedair sir newydd, sef Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, a gwnaethpwyd deddfau Lloegr yn ddeddfau gwlad yng Nghymru. Yng Ngwent, crëwyd sir newydd Mynwy yn y de-ddwyrain ond rhoddwyd y sir yn rhan o gylchdaith llysoedd San Steffan ac felly cafwyd yr ymadrodd cyfreithiol "Cymru a Sir Fynwy", anomaledd a barhaodd hyd yr 20g er na fu'r sir newydd yn rhan o Loegr fel y cyfryw.
Mae aelodau Senedd Cymru, a grëwyd ym 1998 ac sy'n cyfarfod yng Nghaerdydd, yn cael eu hethol gan y Cymry. Tywysog Cymru yw'r teitl y mae brenin neu frenhines Prydain yn arfer rhoi i'w mab hynaf (ond nid yn ddieithriad), ond nid yw'r tywysog ei hun yn byw yng Nghymru nac yn cymryd rhan yn ei llywodraeth. Y Tywysog Siarl yw'r Tywysog Cymru Seisnig cyntaf i fedru siarad tipyn bach o Gymraeg.
Heddlu a Lluoedd Arfog
Yn y lluoedd arfog yng Nghymru, y Fyddin sydd â’r presenoldeb fwyaf gyda dros 1,400 o bersonél. Yn 2019 roedd 3,230 o bersonél milwrol a sifil wedi’u lleoli yng Nghymru. Roedd hefyd dros 60 o sefydliadau a chanolfannau'r Weinyddiaeth Amddiffyn, gan gynnwys canolfannau wrth gefn a chyfleusterau hyfforddi.
Daearyddiaeth
bawd|224x224px|Cymru o'r gofod Crëwyd patrwm o 13 o siroedd yng Nghymru ar ôl Deddf Uno 1536: Sir Fôn, Sir Frycheiniog, Sir Gaernarfon, Sir Aberteifi, Sir Gaerfyrddin, Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Sir Forgannwg, Sir Feirionnydd, Sir Drefaldwyn, Sir Benfro, Sir Faesyfed, a Sir Fynwy. Y rhain ydyw siroedd hanesyddol Cymru. O dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1888, crëwyd siroedd gweinyddol oedd wedi ei seilio ar y siroedd traddodiadol, ond nid oeddynt yn union yr un fath. Yn ad-drefnu llywodraeth leol 1974 crëwyd wyth sir gadwedig: Clwyd, Dyfed, Gwent, Gwynedd, Powys, Morgannwg Ganol, De Morgannwg a Gorllewin Morgannwg. Erbyn hyn y rhain yw enwau siroedd seremonïol Cymru. Yn 1996 crëwyd 22 o awdurdodau lleol i gymryd lle'r wyth sir gadwedig, a'u henwau yn cynnwys rhai o enwau'r 13 sir hanesyddol a rhai o'r wyth sir gadwedig, a'r ffiniau yn wahanol weithiau. Mae rhai o'r trefi mawrion yn awdurdodau unedol eu hunain e.e. Caerdydd, Abertawe, Wrecsam.
Mae tri Pharc Cenedlaethol yng Nghymru: Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Parc Cenedlaethol Eryri a Pharc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Dyfarnwyd i'r cestyll Biwmares, Harlech, Caernarfon, a Chonwy, ym 1986, ac i ardal ddiwydiannol Blaenafon yn 2000, statws Treftadaeth Byd UNESCO.
Bioamrywiaeth
bawd|[[Barcud coch|Barcud Coch, Rhaeadr|215x215px]]
Adar
Oherwydd ei harfordir hir, mae Cymru yn gartref i amrywiaeth o adar môr. Mae'r arfordiroedd a'r ynysoedd cyfagos yn gartref i nythfeydd o huganod, adar drycin Manaw, palod, gwylanod coesddu, mulfilod a llursod. Mewn cymhariaeth, gyda 60 y cant o Gymru yn uwch na’r gyfuchlin 150m, mae’r wlad hefyd yn cynnal amrywiaeth o adar cynefin yr ucheldir, gan gynnwys y gigfran a mwyalchen y mynydd. Mae adar ysglyfaethus yn cynnwys y cudyll bach, boda tinwyn a'r barcud coch, symbol cenedlaethol o fywyd gwyllt Cymru. At ei gilydd, mae mwy na 200 o wahanol rywogaethau o adar wedi’u gweld yng ngwarchodfa’r RSPB yng Nghonwy, gan gynnwys ymwelwyr tymhorol.
Mamaliaid
Bu farw mamaliaid mwy, gan gynnwys eirth brown, bleiddiaid a chathod gwyllt, allan yn ystod cyfnod y Normaniaid. Heddiw, mae mamaliaid yn cynnwys chwistlod, llygod pengrwn, moch daear, dyfrgwn, carlymod, gwencïod, draenogod a phymtheg rhywogaeth o ystlumod. Mae dwy rywogaeth o gnofilod bach, y llygoden wddf felen a'r pathew, o bwys Cymreig arbennig i'w cael ar y ffin nad oedd yn cael ei tharfu yn hanesyddol. Nid yw'r bele, sy'n cael ei weld yn achlysurol, wedi'i gofnodi'n swyddogol ers y 1950au. Bu bron i'r ffwlbart gael ei yrru i ddifodiant ym Mhrydain, ond fe barhaodd yng Nghymru ac mae bellach yn lledu'n gyflym. Mae geifr gwyllt i'w cael yn Eryri. Ym mis Mawrth 2021, rhoddodd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) drwydded i ryddhau hyd at chwe afanc yn Nyffryn Dyfi, sef y rhyddhad swyddogol cyntaf o afancod yng Nghymru.
Bywyd Morol
bawd|166x166px|[[Pâl, Ynys Sgomer]] Mae dyfroedd de-orllewin Cymru Gŵyr, Sir Benfro a Bae Ceredigion yn denu anifeiliaid morol, gan gynnwys heulforgwn, morloi llwyd yr Iwerydd, crwbanod cefn lledr, dolffiniaid, llamhidyddion, sglefrod môr, crancod a chimychiaid. Mae Sir Benfro a Cheredigion, yn arbennig, yn cael eu cydnabod fel ardal o bwysigrwydd rhyngwladol i ddolffiniaid trwyn potel, ac yng Nghei Newydd mae unig gartref haf dolffiniaid trwyn potel yn y DU gyfan. Mae pysgod afon o bwys yn cynnwys torgoch, llysywen, eog, gwangod, aderyn y waun a thorgoch yr Arctig, tra bod y gwyniad yn unigryw i Gymru, a geir yn Llyn Tegid yn unig. Mae Cymru'n adnabyddus am ei physgod cregyn, gan gynnwys cocos, llygaid meheryn, cregyn gleision a gwichiaid. Penwaig, macrell a cegddu yw'r rhai mwyaf cyffredin o bysgod morol y wlad. Mae tiroedd uchel Eryri sy’n wynebu’r gogledd yn cynnal fflora cyn-rewlifol creiriol gan gynnwys lili eiconig yr Wyddfa. Mae gan Gymru nifer o rywogaethau planhigion nad ydynt i’w cael yn unman arall yn y DU, gan gynnwys y cor-rosyn mannog Tuberaria guttata ar Ynys Môn a Draba aizoides ym Mhenrhyn Gŵyr.
Economi
Mae rhannau o Gymru yn ddiwydiannol ers y 18g. Mae glo, copr, llechi, ac aur wedi cael eu cloddio yng Nghymru. Roedd y gweithiau haearn ac alcam a'r pyllau glo wedi denu miloedd o fewnfudwyr i'r wlad yn ystod y 19eg canrif, yn enwedig i gymoedd de Cymru. Bu'r mewnfudwyr hyn, y rhan fwyaf ohonynt o Loegr neu Iwerddon, yn allweddol yn y newid iaith a sbardunwyd yn y De-ddwyrain yr adeg hon, o'r Gymraeg i'r Saesneg.
Trafnidiaeth
bawd|Map y ffordd A470|203x203px Mae gan wibffordd yr A55 rôl debyg ar hyd arfordir Gogledd Cymru, gan gysylltu Caergybi a Bangor â Wrecsam a Sir y Fflint. Mae hefyd yn cysylltu â gogledd-orllewin Lloegr, Caer yn bennaf. Y prif gyswllt rhwng gogledd a de Cymru yw'r A470, sy'n rhedeg o Gaerdydd i Landudno. bawd|225x225px|[[Gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog|Gorsaf Caerdydd Canolog]] Llywodraeth Cymru sy’n rheoli’r rhannau hynny o rwydwaith rheilffyrdd Prydain yng Nghymru, drwy gwmni gweithredu trenau Trafnidiaeth Cymru. Mae gan ranbarth Caerdydd ei rwydwaith rheilffyrdd trefol ei hun. Mae toriadau Beeching yn y 1960au yn golygu bod y rhan fwyaf o'r rhwydwaith sy'n weddill wedi'i anelu at deithio o'r dwyrain i'r gorllewin gan gysylltu â phorthladdoedd Môr Iwerddon ar gyfer llongau fferi i Iwerddon. Mae gwasanaethau rhwng gogledd a de Cymru yn gweithredu drwy ddinasoedd Lloegr Caer a Henffordd a threfi Amwythig, Croesoswallt a Threfyclo ar hyd Lein y Gororau. Mae trenau yng Nghymru yn cael eu pweru gan ddisel yn bennaf ond mae cangen Prif Linell De Cymru o Brif Linell Great Western a ddefnyddir gan wasanaethau o Paddington Llundain i Gaerdydd yn cael ei thrydaneiddio, er bod y rhaglen wedi profi oedi sylweddol a gorwario costau.
Maes Awyr Caerdydd yw maes awyr rhyngwladol Cymru. Yn darparu cysylltiadau â chyrchfannau Ewropeaidd, Affrica a Gogledd America, mae tua 12 milltir (19 km) i'r de-orllewin o ganol dinas Caerdydd, ym Mro Morgannwg. Roedd hediadau o fewn Cymru yn arfer rhedeg rhwng Ynys Môn (y Fali) a Chaerdydd, ac fe’u gweithredwyd ers 2017 gan Eastern Airways. Nid yw’r hediadau hynny ar gael mwyach, o 2022 ymlaen. Mae hediadau mewnol eraill yn gweithredu i ogledd Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Mae gan Gymru bedwar porthladd fferi masnachol.
Mae gwasanaethau fferi rheolaidd i Iwerddon yn gweithredu o Gaergybi, Doc Penfro ac Abergwaun. Cafodd y gwasanaeth o Abertawe i Gorc ei ganslo yn 2006, ei adfer ym mis Mawrth 2010, a’i dynnu’n ôl eto yn 2012.
Addysg
bawd|[[Prifysgol Bangor|163x163px]] Mae prifysgolion Cymru yn cynnwys Prifysgol Aberystwyth a sefydlwyd yn 1872, sef prifysgol hynaf Cymru; Prifysgol Bangor sydd wedi'i hadnabod fel prifysgol yng Nghymru â'r gradd creadigol orau; Prifysgol Metropolitan Caerdydd sydd yn ffocysu ar gyrsiau ymarferol ac enillodd wobr ariannol am ragoriaeth dysgu yn 2017: Prifysgol Caerdydd, sef prifysgol gorau Cymru yn ôl un canllaw yn 2020; Prifysgol Abertawe, prifysgol y flwyddyn yn 2019; Prifysgol De Cymru a sefydlwyd yn 2013 a enillodd prifysgol seibr (cyfrifiadurol) y flwyddyn 2019: Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, y prifysgol orau yng Nghymru am y gymuned ddysgu yn 2018; Prifysgol Glyndŵr Wrecsam a ddaeth yn ail ar draws y DU gyfan am foddhad myfyrwyr.
Iechyd
bawd|161x161px|[[Ysbyty Athrofaol Cymru]] Mae GIG Cymru yn darparu gwasanaeth iechyd gwladol i tua 3 miliwn o bobl sy'n byw yng Nghymru. Ariennir y gwasanaeth yn gyhoeddus, a Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am strategaeth gofal iechyd Cymru drwy saith Fwrdd Iechyd Lleol Cymru, y tair Ymddiriedolaeth a'r ddau Awdurdod Iechyd Arbennig. Egwyddor y Gwasanaeth Iechyd yw y dylai pawb gael mynediad at wasanaeth iechyd yn rhad ac am ddim.
Poblogaeth
Yn ôl Cyfrifiad 2021 yr oedd 3,107,500 o bobl yn byw yng Nghymru, sy'n rhoi dwysedd o 149.6/km².
Iaith
Yn ôl cyfrifiad 2021, mae 17.8% o boblogaeth Cymru yn gallu siarad Cymraeg, sef 538,000 o bobl. Yn 2011 roedd 19% o Gymry yn siarad Cymraeg.
Cerddoriaeth
Mae gan Gymru'r llys enw ‘Gwlad y Gân’, a throaddodiad canu lle mae'r genedl wedi eu magu wrth ganu yn yr ysgol ysgol, mewn partïon ac yn y capel. Mae'r Cymry yn cystadlu yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru, sef yr ŵyl lenyddol gystadleuol a cherddoriaeth fwyaf Ewrop. Mae canu a chanu côr yn rhan o hunaniaeth a thraddodiad Cymru fel y dwedir yn nofel Richard Llewellyn How Green Was My Valley (1941), 'Mae fy mhobl yn canu fel mae llygaid yn gweld'.
Llenyddiaeth
Mae'r awdl Y Gododdin’ yn enw ar gasgliad o dros gant o awdlau yn Gymraeg o ail hanner y 6g a oedd wedi datblygu o'r iaith Brythoneg.
Chwaraeon
bawd|178x178px|Monolith o fathodyn [[Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru|pêl-droed Cymru a Gareth Bale yng Nghastell Caerdydd]] Er bod caeau pêl droed wedi bod yn hanner gwag ar adegau, mae pêl-droed wedi dod yn fwy poblogaidd yng Nghymru wrth i dîm pêl-droed Cymru brofi llwyddiant. Adnabyddir y cefnogwyr heddiw fel y Wal Goch. Mae'r rhan fwyaf o gemau rhyngwladol y tîm dynion bellach o flaen torfeydd llawn a bu record o 15,000 yn gwylio'r tîm merched fis Hydref 2022 mewn gêm rhagbrofol Cwpan y Byd. Mae'r gêm bellach yn gysylltiedig â ffasiwn, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth unigryw ac mae'r Wal Goch yn symbol o hunaniaeth gyda'r gân Yma o Hyd i'w glywed mewn gemau. bawd|238x238px|[[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru|Tîm rygbi Cymru o flaen y Senedd ar ôl ennill y Gamp Lawn yn 2012]] Dywedir rhai mai rygbi a helpodd i ffurfio cenedligrwydd Cymru a bod Tîm rygbi cenedlaethol Cymru yn rhan o hunaniaeth Gymreig. Daeth y gêm i'r amlwg tua diwedd y 19g ac yna ffynnu ym mlynyddoedd cynnar y 20g gan roi Cymru ar lwyfan y byd. Cyn rygbi, roedd y gem Cnapan yn bodoli yng nghefn gwlad Gorllewin Cymru cyn y 19g, ac yn gêm debyg i rygbi. Hyd at ddiwedd y 19g roedd y gêm tîm boblogaidd Bando yn cael ei chwarae trwy Gymru, yn enwedig ym Morgannwg.
Mae Cymry wedi cael llwyddiant ym mhencampwriaeth dartiau'r byd. Mae enillwyr yn cynnwys Gerwyn Price, Leighton Rees, Richie Burnett, Mark Webster a Wayne Warren. Mae'r Cymro Mark Williams wedi ennill pencampwriaeth snwcer y Byd dair gwaith gan gynnwys 2018. Yn yr un flwyddyn, fe ddaeth Geraint Thomas yn fuddugol Tour de France, y Cymro cyntaf i wneud hynny, ac hefyd y Tour de Suisse yn 2022. Mae Cymry hefyd wedi cael llwyddiant yn y Gemau Olympaidd. Jade Jones oedd y gyntaf o Gymru i ennill medal aur unigol yn 2012 ac eto yn 2016. Ian Woosnam oedd y Cymro cyntaf, a'r unig un hyd yma, i ennill Cystadleuaeth y Meistri (Masters) yn 1991. Mae Cymry hefyd wedi ennill pencampwriaeth y byd mewn bocsio, gan gynnwys Joe Calzaghe, Enzo Maccarinelli a Gavin Rees. Yn ogystal, enillodd Lauren Price y fedal aur bocsio pwysau canol yng Ngemau Olympaidd 2021.
Coginiaeth
bawd|136x136px|[[Pice ar y maen]] Mae bwydydd Cymreig traddodiadol yn cynnwys bara ceirch cawl Cymreig, pice ar y maen/teisen gri, bara lawr, bara brith, selsig Morgannwg, a Caws pob (Welsh rarebit).
Symbolau cenedlaethol
Heddiw, mae Cymru’n cael ei hystyried yn genedl Geltaidd fodern, ac mae hynny'n cyfrannu at hunaniaeth genedlaethol Cymru. Gwahoddir artistiaid Cymreig yn gyson i wyliau Celtaidd hefyd. bawd|Baner y Ddraig Goch
Mae’r ddraig goch yn symbol pwysig o hunaniaeth genedlaethol a balchder yng Nghymru a dywedir ei bod yn personoli dewrder y genedl Gymreig. Cyfeirir at y ddraig gyntaf mewn llenyddiaeth fel symbol o'r bobl yn yr Historia Brittonum. Mae Gwrtheyrn, brenin y Brythoniaid Celtaidd yn cael ei rwystro rhag adeiladu caer yn Ninas Emrys. Dywed Ambrosius iddo gloddio am ddwy ddraig o dan y castell. Mae'n darganfod y ddraig goch sy'n cynrychioli'r Brythoniaid Celtaidd a draig wen sy'n cynrychioli Eingl-Sacsoniaid. Mae Ambrosius yn proffwydo y bydd y Brythoniaid Celtaidd yn adennill yr ynys ac yn gwthio'r Eingl-Sacsoniaid yn ôl i'r môr. Fel symbol, cafodd y ddraig goch ei defnyddio ers teyrnasiad Cadwaladr, Brenin Gwynedd o tua 655 OC ac mae'n bresennol ar faner genedlaethol Cymru, a ddaeth yn faner swyddogol yn 1959.
Ar 1 Mawrth, dethlir Dydd Gŵyl Dewi; mae Dewi’n eicon o hunaniaeth Gymreig. Mae galwadau lluosog a chefnogaeth mwyafrifol yng Nghymru i wneud Dydd Gŵyl Dewi yn ŵyl banc yng Nghymru, ond mae llywodraeth y DU yn dal i wrthod. Mae’r diwrnod yn cael ei ddathlu gan ysgolion a chymdeithasau diwylliannol ledled Cymru ac mae arferion yn cynnwys gwisgo cenhinen neu genhinen Bedr, ill dau'n symbolau cenedlaethol i Gymru. Weithiau, bydd plant yn gwisgo'r wisg genedlaethol. bawd|167x167px|Baner [[Owain Glyn Dŵr]] Mae baner Owain Glyndŵr yn gysylltiedig â chenedligrwydd Cymreig. Cafodd ei gario i frwydr gan luoedd Cymru yn ystod brwydrau Glyndŵr yn erbyn y Saeson, yn cynnwys pedwar llew ar goch ac aur. Mae'r faner yn debyg i arfbais Llywelyn ap Gruffudd (Llywelyn ein Llyw Olaf), Tywysog olaf Cymru cyn goresgyniad Cymru gan Edward I o Loegr. Mae'n bosib fod arfbais rhieni Glyndŵr wedi dylanwadu ar y cynllun hefyd, oherwydd roedd gan y ddau ohonynt lewod ar eu harfbeisiau. Mae Diwrnod Owain Glyndŵr yn cael ei ddathlu ar 16 Medi yng Nghymru a bu galwadau i’w wneud yn ŵyl banc cenedlaethol.
P4HB
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn P4HB yw P4HB a elwir hefyd yn Prolyl 4-hydroxylase subunit beta a Protein disulfide-isomerase (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 17, band 17q25.3.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn P4HB.