cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carreg Lafar
Aelodau
Daw Linda o Wrecsam. Symudodd i Gaerdydd yn 1982 i hyfforddi fel actores ac ers hynny, mae hi wedi cael gyrfa amrywiol am 12 mlynedd yn y theatr ac ar y teledu, gyda chanu yn chwarae rhan bwysig yn ei gwaith. Ymunodd Linda fel y prif leisydd yn 1994. Yn 2006 enillodd hi’r cystadleuaeth Canu Unawd Celtaidd yn Eisteddfod Rhyngwladol Llangollen.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Mae'n ddrwg gennyf, ac yn gywilydd na buaswn yn fwy cyfarwydd a theulu lluosog Tyddyn Dafydd Ddu. Dylid cofio fod yn y tyddynod hyn hyd canol y 19 Ganrif, ddau deulu oedd fei rheol yn byw, yr oedd dau yn Cae iago, dau yn Tyddyn Dafydd, dau ym Mhlas Mawr, dau os nad tri yn Llwyn Gwalch - dyna deulu yn hanu o Lwyn Gwalch, sef y Felin - rhai lluosog yr oeddech yn adwaen rhai ohonnynt. Robert Simon (Tan Lôn), Rhostryfan yna, dyna Trefor ei frawd y cyntaf i mi weled erioed mewn siwt goch, sef y Militia. Credaf mai cael ei ladd gan ryw rufian yn y De a fu diwedd yr hen Drefor druan.
Un arall a fyddai'n gwisgo'r siwt goch fyddai Hugh Tyddyn Dafydd, brawd i Meth a John. Y John hwn yw yr olaf a fu yn denant yn Tyddyn Dafydd o'r hen deulu. Roedd yn ddyn hardd o gorff ac yn un clên odiaeth ond y ddiod2 yn cael y llaw uchaf arno fel ei frawd, Hugh. Nid oes gennyf nemawr gôf am eu brawd Methu a gladdwyd yn gynnar yn yr eighties, mae argraff arnaf nad oedd ond ieuanc ychydig dros 30 oed yn marw. Roedd ganddo yntau fab o'r enw Methu. Claddwyd yntau yn fuan ar oi ei dad pan oddeutu 15 oed - mae carreg ar eu bedd ym Mynwent St Thomas yn agos i borth yr Eglwys. Mae merch i'r Meth yma yn byw yn Nhalysarn - gwraig i Willie Jones mab y diweddar erbyn hyn, Mr R Jones, Tal-y-sarn.
Anghofiais sôn am William Jones, Tyddyn Dafydd, yr oedd yntau yn un o'r plant. Bu am lawer o flynyddoedd yn yr 'ingian Grafog'. Dreifio peiriannau fyddai 'Will Jôs” a hen gymeriad hynod glên a phoblogaidd oedd, aeth i Dal-y-sarn i fyw gan mai ef fu am flynyddoedd maith yn dreifio ingian Sied Dorothea. Ni aiiai fod ei oed ond rywle o 85 i 90 pe yn fyw.3 Wei dyma fi wedi crwydro ar draws ac ar hyd.
Mae gan Mrs Capt Owen, Treflan, Groeslon, gofnodion am y teulu, tybiaf i mi weled cofnod am un Methusalem Jones, Tyddyn Dafydd, marw 1827 ganddi ond nid wyf yn hollol sicr, os câf hamdden i fynd i Landwrog, edrychaf. Pa fodd bynnag, y mae yn ddiddorol sylwi cymaint o'r enw hwn a fu yn yr ardal hon am bum neu chwe cenhedlaeth.
Carreg Lafar
Aelodau
Mae Rhian yn dod o Don Pentre yng Nghwm Rhondda. Dechreuodd canu’r ffidil pan oedd yn ddeg mlwydd oed. Cafodd radd mewn cerddoriaeth o Goleg Prifysgol Caerdydd ac mae hi wedi perfformio fel unawdydd a gyda cherddorfeydd proffesiynol. Dechreuodd Rhian ganu gerddoriaeth gwerin gyda Carreg Lafar yn 1993.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Yr wyf bron yn sicr mai ym Mynwent Llanbeblig y mae Methusalem Jones tad John Jones, Edeyrn yn huno. Bum yn chwilio am ei fedd on nid yn ddigon amyneddgar i fod yn llwyddiannus. Disgynydd iddo yw'r Parch R M Jones, Glascoed. Ond Mathew mae o yn teitlo ei hun nis gwn paham?
Wel dyna fi wedi traethu bron yr oll. Gyda golwg ar deulu Cefneithin Hugh Hughes wyf fi yn ei gofio yno a'i chwaer, brawd arall iddo oedd Robert Hughes a chwaer iddynt oedd gwraig John Jones Clochydd, Llanwnda.
Carreg Lafar
Aelodau
Cafodd James ei eni yn Llanelli. Fe’i hyfforddwyd i fod yn actor a gwneuthuriwr ffilm, ac yn 2017 roedd yn ysgrifennu sgriptiau ar gyfer ffilm a theledu, a nofelau hefyd. Dechreuodd ganu’r ffliwt pan oedd yn 15 oed ac ymunodd a’r grwp gwerin Cymreig, Carreg Aonair yn y 1970au.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Cymeriad gwreiddiol dros ben oedd yr hen lanc o Gefneithin, a gwae y sawl a'i aflonyddai rhag cael ergyd fawrol o'r gwn a gadwai. Gair amt4 Huw Huws fyddai 'A'i gwir yw' ac ni byddai byth yn sôn am Mr Wyn y Glynllifon wrth ei enw, ond bob amser 'Mab y Glyn'.
Wrth basio a gâf ofyn i chwi, beth a wyddoch am un John Byswater a fu yn cadw ysgol yn Llwyngwalch. Nid wyf yn gwybod pa un a'i i lawr yn y Felin, a'i i fyny ond mae wedi bod rywbryd tua 1790-1800.
Gwelais grybwylliad byr amdano ynglyn â 'Gwyndaf leuangc' ond dim byd pellach nai fod wedi bod yn cadw ysgol yma ac fod 'Gwyndaf' yn un o'i ddisgyblion.
Carreg Lafar
Aelodau
Mae Antwn yn dod o Bontllanfraith yng Nghwm Sirhwy. Wedi ei hyfforddi fel darlunydd yn Llundain, symudodd nôl i Gymru. Mae e’n gerddor traddodiadol hunan-ddysgedig, yn canu amryw o offerynnau gan gynnwys y pibau cwd, pibgorn, chwibanogl ac offerynnau taro. Mae' aelod cychwynnol o’r grŵp.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Yr wyf wedi methu'n lan a chael allan pa le oedd5 'Ty Ucha' Rhosnenan, yr oedd Rich Jones brawd John Jones y Saer maen yna wedi bod yn holi amdano o'r blaen ryw flwyddyn yn ôl.
Yr wyf dan anwyd ac yn llenwi fy meddwl yn blith draffeith caraswn enwi teuluoedd yr hen ardal sydd a'u ‘tai yn y fynwent' bod ag un. Dyna deulu Hafod Ifan, Y Ffatri – John Jones, Y Cilcoed a'r hogia. Teulu Hafod Coed - R Jones y Porthmon a Chadeirydd y Gwarchgeidwad. Dafydd Jones, Y Wern Oleu nad oedd r'un mwy peniog, a hen chum fy nhad o'i febyd. Daniel Eames a'i frodyr - Yr Eamsiaids yn deulu mawr 40 mlynedd yn ôl ond wedi eu teneuo yn fawr erbyn hyn. Ar wahân i'r tri Richard Eames, sef
(1) Richard Eames, Abercynon yn bresennol
Carreg Lafar
Aelodau
Fe gafodd Danny ei eni mewn fflat cyngor yng Nghaerdydd. Roedd ei berfformiad gyhoeddus cyntaf yng nghlwb gwerin Cardiff Royal Infirmary yn 1970, yn canu gitâr gyda’i rieni. Mae’n canu nifer o offerynnau tant, ac yn defnyddio’r dull chwyldroadol ‘Bowyer’s’ ar allweddellau a ffidil. Mae Danny'n perfformio mewn amryw o grwpiau eraill yn cynnwys Kilbride (gyda’i frodyr Gerard a Bernard) Yr Hwntws, Taran a Juice.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
(3) Richard Eames, Connah's Quay yn bresennol.
Nid wyf yn cofio am enwau yr un ohonnynt. Buasai'n ddiddorol eu holrhain a fy marn ydyw eu bod o gwmpas yma'n foreu. I'r Bryneithin y gallaf fi eu olrhain bella' yn yr ardal hon.
Dyma deuluoedd mawr ond ar ddarfod bron amdanynt yn yr hen ardal erbyn hyn, sef Deulu'r Rugan (nid teulu y Rugan Wen - yr Huwsiaid)7. Saif yr hen gartref - dim ond adfeilion y tu ôl i'r Rugan Ganol. Dau yn unig o'r disgynyddion allaf enwi'n rhwydd sef: Mr R O Jones, Ysgol Feistr yr Orrel, L'pool, a'i frawd Mr G Jones, Liverpool. Meibion ydynt hwy i'r diweddar Owen Jones Rugan a fu'n flaenor yn M'rodyn. A dyna Robart ei frawd a Tomos a’r doniol Will Owen Rugan. A'i rhy farddonllyd fyddai llinell fel hon?
“Tra bydd croes yn mhentre'r Groeslon, Cofir am ei ddyrus droion”.
Bu farw yn yr Amerig yr hen 'Will'. Buaswn yn hofﬁ yn fawr allu llunio cywydd i'r hen Will ond nis gallaf.
Y Robinsons8
Gyda golwg ar y teulu lluosog hwn eto credaf mai gwaith anhawdd ydyw eu holrhain a'u didoli erbyn hyn. Mae'n amlwg eu bod yn yr ardal yn bur fore. A ydynt o anghenrheidrwydd o'r un cyff? A'i yr un yw yr 'Robinson's' a 'Robins'?
Un yn unig o'r rhestr oeddwn yn adnabod yn bersonol, sef Mr William Robinson (geni 1848). Ym mhonc y Faen Goch y Cilgwyn y gwelais ef gyntaf, yr oedd yn cael ei ystyried yn “chwarelwr mawr' oddeutu 1890. Diau fod Mrs Cadwaladr yn ei adwaen yn dda (yn Nhan'rallt yr oedd yn byw). Mae mab i un arall ohonnynt eto'n fyw os nad wyf yn camgymeryd sef William Robinson9 hen ddrumer Band Nantlle - Hugh Robinson Ty'n Bont ger Llwyn gwalch oedd enw ei dad. Clywais Mr O. P. Jones, Cae Sarn yn son am ei daid, William Robinson oedd ei enw yntau, yn byw yn y Plas Mawr, mae ei fedd ger drws yr eglwys yn Llandwrog, Ni chredai Owen P. Jones fod a wnelai ei daid a theulu Glan'rafon dyweder, ond yr oedd y Robinsons Bryn'rhos a Robinson Glan'rafon yn un llwyth yn ol pob tebyg.
Mae beddfaen hardd (llechfaen) ym Mynwent St Thomas i William Robinson a'r teulu Bryn'rhos ac arni:
Er Cof am
William Robinson, Bryn'rhos, Llandwrog
Manıv Ebrill 1864 yn 51 mlwydd oed
Hefyd Margaret ei wraig
Marw Chwefror 22, 1863 yn 49 mlwydd oed.
Hefyd er cof am blant yr uchod
Marw Awst 30, 1859, David yn 12 mlwydd oed
Ebrill 19, Thomas yn 14 mlwydd oed
Rhagfyr 25, John yn 25 mlwydd oed
Y traddodiad ydyw i Thomas golli ei fywyd trwy syrthio oddiar ferlen a'i draed fyned yn sownd yn y gwerthaﬂau, a'i lusgo'n arswydus - bellder o ffordd. Am y gweddill o`r Robinsons tebyg mai yn Llandwrog y maent yn huno
.
Aeth Humphrey i'r Amerig. Canodd yr Hen Bregethwr sef Shôn Fryn'rodyn fawrhad i un 'John Robinson'. A'i i'r llanc hwn o Bryn Rhos yr oedd? Mae golwg raenus ar y garreg fedd ag eithrio'r relins yn dechrau rhydu.
Teulu Owen Parry'r Gôf
Llyn Barfog
Llyn yn ne Gwynedd yw Llyn Barfog. Mae yna rodfa boblogaidd i'r llyn o Gwm Maethlon (1.5 km).
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
I mi dyma'r teulu sydd wedi eu llwyr ddifodi megis o ardal y Groeslon. Yr oeddynt hwythau wedi sefydlu yma yn gynnar iawn yn y 18fed Ganrif. Yr olaf ohonnynt oedd Owen Parry Hughes bu yn bostman yn Groeslon, Penygroes a Chaernarfon, ac aeth allan i Ffrainc yn llythurgludydd rhwng 1915 a 1917. Bu farw yn naear Ffrainc. Gallaswn ysgrifennu llawer am y Gwynllys - yr hen gartre sydd erbyn hyn wedi ei chwalu ers llawer dydd. Credaf fod y Gwynllys yn llenwi ystyr yr enw - ei lond. Os nad rwyf yn mawr gamgymeryd, ynddo y ganwyd y gwr mawr hwnnw “John Parri o Gaer”, wedi hynny awdur y 'Rhodd Mam' a'r 'Rhodd Tad', heblaw ei fod yn awdur llyfrau lawer eraill, efe hefyd oedd golygydd cyntaf 'Y Drysorfa'. Mae rhai yn yr ardal, er mai go ychydig, yn cofio yr hen Owen Parri - hanner brawd rwyn meddwl oedd o i John Parri a theip dipin gwahanol. Efe oedd y Cwnstabl - ym more' oes fy nhâd, mab i ôf oedd yntau, ac Owen Parri oedd enw'r tâd hefyd, felly dyna dair cenhedlaeth o ofaint o'r un enw.
Owen Parri'r mab wyf fi yn ei goﬁo, Wân Bach y galwai yr hen bobl ef. Yr wyf yn deall mai dyn dipin yn fras - lled gorphol oedd yr hen Gwnstabl, ac hoff iawn o'i lasiad. Nid oedd Owen bach ond cyffredin o gorff ac o bryd dipin yn dywyll. Yr wyf fel pe gwelwn i o'r funud yma yn troi cwrr o'i farclod i estyn ceiniog o'i boced i nol canwylla' iddo i Siop yr hen Bregethwr - Shon Fryn'rodyn ~ oedd gerllaw, er nad oedd y Siop ond ychydig llatheni o'r efail byddai'n sicr i roi ceiniog am nol ceiniog werth o g'nwylla. Roedd yn anwylun os nad yn eulyn genym ni- y plant. Yng nghanol ei brysurdeb, pa sawl cylch a ddarfu iddo hasio i ni yn rhad ac am ddim? Credaf y gwnaeth gannoedd os nad miloedd o “dwllwes cnau” i ni - peth na welais ers 40 mlynedd. Roedd ganddo gast doniol efo'r cylch, ei hobi fyddai bron yn dieithriad cyn i'r cylch oeri bron - mynd a fo i'r lon fawr a rhoi full speed arno i gyfeiriad y Groeslon, a'i bleser mwya` fyddai gweld yr hen gylchyn yn tori ar y slap gynta'. Roedd yr hen ôf trw hyn yn cyrraedd dau amcan - testio yr hasiad a thestio amynedd y phlentyn. Cywilydd mawr i ni fel hogia nad oes 'garreg arw na dwy lythyren' ar ei feddrod llwyd ym Mynwent St Thomas. Mae'n anhawdd esbonio paham y gadawyd fedd un oedd mor boblogaidd ac annwyl gan y chwarelwyr, nid diﬁyg meddwl, oblegid bu'r peth ar dro rhagor nac unwaith. Hwyrach nad oedd yr ardal yn hofﬁ symud gan fod y nai, Mr Owen Parri Hughes, a'i chwaer, Miss Catherine Parri, yn fyw y pryd hynny ac efallai dipyn yn falch yn eu ffordd. Fodd bynnag, heddiw ar ol cymaint o amser gall y tô hynaf yr ardal dystio nad oes neb teilyngach yn haeddu nodi man ei 'llety llwch' os mesurir yr haeddiant oddi wrth yr aberth a'r gwasanaeth. Byddai rhywun beunydd yn ei boeni oddi wrth ei waith ei hun - tynnodd ganoedd o ddannedd i bobl y plwy, os dyn fyddai rhoddai ef ar sâch ar lawr yr efail, er difyrwch weithiau i ni'r plant, yn enwedig os byddem yn cario'r syniad ei fod yn dipin o giarph. Ond os mai merch fyddai'n mynd dan y driniaeth, y ddefod fyddai eu harwain i’r 'Gwyn-llys` a chawsai groeso cystal a phe buasai yn etifeddes Glynllıfon. Gan fy mod wedi bod yn ysgrifennu ei hanes i Carneddog rai blynyddau yn ôl ac o bosibl eich bod wedi ei weled yn ei 'golofn' yn yr herald, ni wnâf eich blino. Anfonais rhaı o'i ganeuon hefyd. Mae un ohonnynt yn dlws hefyd, sef
“Draw yn Nghoed y Glyn mi glywais
Lais y deryn du" etc
Ni chefais y copi yn ol gan y Carn. Fel rhigyrnwr yr enwogodd ei hun fwyaf, byddai wrth ei fodd yn rhigymu am droéon trwstan (fel ddigwyddodd yn 1936 pryd y lladdwyd y ci ger Rhostryfan). Megis marw Gomer, ci y Parch John Jones ond y rhigwm a'u cododd genym ni y plant oedd Hanes Owain Gough yn mynd ar ôl Huw Plas Mastiff i Lerpwl. Fel gwyddoch yn dda os byddai ambell i wag wedi mynd i ddyied yn o 'drwm' y ddefod fyddai rhoi 'moonlight shift'. A'r Amerig oedd `dinas noddfa” yr Hen Blas.
Llyn Barfog
Llifa Afon Dyffryn Gwyn o'r llyn. Mae'n cyrraedd Bae Ceredigion tua milltir i'r de o dref Tywyn.
The Housekeeper's Daughter
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Hal Roach yw The Housekeeper's Daughter a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd gan Hal Roach yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Gordon Douglas.
Llyn Barfog
Chwedl
Yn ôl traddodiad, yma oedd cartref yr Afanc, anghenfil a lusgwyd o'r llyn gan y Brenin Arthur (neu gan Hu Gadarn, yn ôl y traddodiad a ffugwyd gan Iolo Morganwg yn y 18g).
The Housekeeper's Daughter
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Joan Bennett, Adolphe Menjou a John Hubbard. Mae'r ffilm The Housekeeper's Daughter yn 80 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Dilynodd dialydd y gwaed yr hen Huw i Ddinas Lerpwl ond ow, yr oedd yn rhy ddiweddar canys yr oedd y llong wedi cychwyn cyn i'r Hen Huw amlygu ei hun i Gough a dyna'r plot yn y gan, a chredaf nad allsai Charlie Chaplin beri mwy o hwyl a chwerthin na disgrifiad yr hen ôf o siomedigaeth Gough druan. Roedd ganddo ryw ddawn anghyffredin i fynd at bawb, a ryw hiwmor lach diwenwyn.
Llyn Barfog
Amgylchedd
Mae'r gors o gwmpas y llyn, a enwir Cors Barfog gan Gyfoeth Natur Cymru, yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Cafodd ei glwyfo’n fawr y ddwy neu dair blynedd olaf y bu fyw. A hynny ynglyn a'r Cyfarfod Llenyddol. Nid wyf yn honi y gallaf roi y manylion, ond digwyddodd rwvbeth yn debyg i hyn. Yn y testynau yr oedd cystadleuaeth ar nifer o benillion, ni chofiaf y testyn, a chan y byddai Owen Parri'n ymgeisydd buddugol bron yn ddieithriad chwareuwyd tric ag ef trwy i un Thos Parri gynnig ar y farddoniaeth a chael ryw eneth fach i fynd ymlaen am y wobr (oblegid fe gafodd y Gôf ei guro y tro yma) ond nid am iddo golli yr oedd Owen Parri yn ddig, ond am y trio.
Os yw fy nghof yn iawn yr oedd pethau wedi mynd mor bell a bod yna ddealltwriaeth rhwng Thomas Parri a'r beirniad hefyd, sef  Dafydd Dais Pengwern (Tremlyn). A dywedir i'r gôf ymfflamychu yn debyg i hyn “Y rogus Twm y Rugan, A'r pego'r Dafydd Pengwern".
Fodd bynnag ni welwyd yr annwyl Owen Parri wedyn yn y Cyfarfod Llenyddol, ac er mai ryw ddireidi diniwed oedd y cwbl, eto bu'n foddion iddo gilio a suro weddill ei oes o Frynrodyn.
Cefais y fraint o fod yn ei ddosbarth yn yr Ysgol Sul ac y mae fy mharch iddo fel athro yn fawr.
Byddai rywun ar ei gefn beunydd yn ysgrifennu llythyrau, a phethau o'r fath nes robio ei amser yn ddi-drugaredd. Fel mai, yr argraff sydd arnaf heddiw ydyw iddo trwy wasanaethu ei genhedlaeth mor ddibrin, ei fod ei hunan yn ddigon prin i gyfarfod a'r salwch angeuol a ymosododd arno.
Tybiaf iddo farw heb gael ond cystudd byr, ryw glefyd fel y Typhoid Fever megis ag y lladdwyd amryw eraill o'r ardal hon, aeth a'i fywyd.
Llyn Barfog
Amgylchedd
bawd|dim|Llyn Barfog gyda'r garnedd ar ei lan bawd|dim|Llyn Barfog, ym mis Mehefin 2010
The Housekeeper's Daughter
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gone with the Wind sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Norbert Brodine oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan William H. Ziegler sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
Brodor Prydain fyddai'n galw ei hunan yn ostyngedig hefyd. Wel huned fy hen gyfaill, a chyfaill fy nhad hefyd a chaned y 'Deryn Du' eto uwch ei fedd llwm ym Mynwent Cefn'nen (dyna'r enw roid 50 ml yn ol ar St Tomos). Af finnau yno i roi briallen neu ddwy rai o'r dyddiau nesaf yma, ofnaf mai go brin y gwelodd neb yn dda yn ystod y 40 Gwanwyn a aeth heibio. Pe buaswn yn cael fy newis i roi ar garreg ei fedd dyma fuasai, un wnaeth Ceiriog iddo ei hun,
The Housekeeper's Daughter
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hal Roach ar 14 Ionawr 1892 yn Elmira, Efrog Newydd a bu farw yn Bel Air ar 1 Ionawr 1947. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ac mae ganddo o leiaf 9 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn Elmira Free Academy.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hal Roach nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
“Carodd eiriau cerddorol, carodd feirdd
Carodd fyw'n naturiol
Carodd gerdd yn angweddol
Dyma un stori eto “ei le nid edwyn ddim ohonno mwy".
Nid wyf yn disgwyl y gwelaf neb eto'n llanw'r swydd o ﬂaenor yn hafal i'r diweddar annwyl Gruffudd Thomas Edward. Yn ddios yr oedd yn blaenori ym mhob dim, dyma ﬂaenor blaenoriaid, ac eto nid oedd yn y gradd lleiaf yn ymylu ar ddim tebyg i dra- awdurdodi nac anglwyddiaethu. Cymerai ei le mor naturiol a'r ddeıwen, a bu y bwlch ar ei ôl megis ag y gwelis ar ol colli cysgod derwen gadarn ym myd natur. Roedd o gorff urddasol a hardd, yn mesur buaswn yn tybied o gwmpas 5 troedfedd a 10 modfedd i ddwy lath o daldra, ac os yr un yr oedd ei ddwy ysgwydd yn tueddu i fod yn uwch neu yn fwy ysgwar na'r cyffredin. Roedd felly yn ymddangos yn wr llunaidd ryfeddol. Cerddai bob amser yn urddasol iawn, heb yr un ymgais o'i eiddo at ymddangos felly.
I goroni hyn eto yr oedd yn ddyn diwylliedig, boneddigaidd, a dawn ymadrodd o'r mwyaf hapus a fu'n annerch unrhyw gyhulliad erioed. Dywedid fod cuddiad ei gryfder i'w briodoli i gylch ei ddarlleniad yn enwedig Llyfr y Diarhebion, a'r Salmau, yn ogystal â llyfrau eraill. Yn ysgrythyrwr cadarn, ac nid hynny yn unig, ond yn Gristion boneddigaidd. Roedd yn codi'r Traethodydd o'i gychwyn. Gwelodd Eglwys Bryn'rodyn
ei Werth yn more' ei oes. Gwnaed ef yn flaenor yn yr oedran cynnar o 26 oed.
Mor hardd a gweddus yr edrychai ef ar y naill gongl i Set Fawr Bryn'rodyn, a'i gyfaill a'i gyd flaenor y diweddar Evan Jones, Dolydd yn y gongl arall. Ni fu deuddyn erioed yn cyd-dynnu yn well.
Fy marn onest ydyw na chynyrchodd plwy Llandwrog yn ystod tymor ei oes, a chymeryd bobpeth i ystyriaeth neb mwy na Griffith Thomas Edward ac hwyrach y gellid estyn cortynnau y cylch yn llawer mwy. A ydych yn rhy ieuanc i'w goﬁo yn 'Swyddog Plant yr Ysgol'? er nad ydwyf yn sicr a oedd eich plwy chwi (Llanwnda) yn ei ddosbarth10.
Yr wyf bron yn meddwl mai ef neu Daniel Thomas, Yr Hafod oedd y cyntaf o dan Y Bwrdd Ysgol. Ei fan gwanaf oedd nad oedd cystal gweithiwr a'r cyffredin. Ond dywedai y rhai a wyddai oreu amdano ei fod yn weithiwr da, ond nad oedd ei iechyd er hardded corﬁf oedd ganddo yn caniatau iddo wneud caledwaith mawr.
Oddiar fy adnabyddiaeth i ohoni hyd nes yr oeddwn oddeutu 18 oed tueddir fi'n gryf i gadarnhau nad oedd gan G. J Edwards ond hen gâs bregus iawn, a phrofodd felly'n union yn ei gystudd olaf.
Dywedwyd llawer y dydd hwnnw, ac y mae 42 er hynny ac nid wyf yn tybied y dylid tynnu yr un gair yn ôl. 'Gruffudd` meddai'r Hybarch John Jones 'A fu ffyddlawn yn yr holl dy'. Ac Amen ddywedwn innau.
Byddem ni y plant yn cael treat ganddo pan y darlithiau i ni ar Ddau Dy y Senedd yn y Band of Hope. Roedd yn sôn wrthym am Dy'r Arglwydd a'r Arglwydd Ganghellor a'r Sach Gwlân, mor gartrefol a phe buasai yn sôn am 'Yr lngian Grafog” (lle y bu yn gweithio'n hir). Mae'n rhyfedd gennyf os nad oedd G.T.E. wedi ei dorri allan i amgenach safle nag y'i gwelwyd”.
Private & Confidential
Un stori bach am G. T Edwards a chyd flaenor.
Rywdro ychydig cyn marw G.T.E. cafwyd achos i alw 'Cyfarfod Brodyr” a'r mater dan sylw oedd 'achos un o'r blaenoriaid' - Thomas Jones, Glangoes, blaenor o radd dda, yn enwedig ynglyn â phethau allanol yr Eglwys, dywedais radd dda am bethau allanol. Yr awgrym a roid weithiau fyddai na chodwyd mo T. J. yn rheolaidd gan yr Eglwys ond y gwnaed camgymeriad ar bwys ei fod o a Thomas Jones arall, T. J. Pen'rhosgwtta - brawd yng nghyfraith i T. J. dan sylw - yr un enw. Nis gallaf benderfynu a oedd ryw sail i beth felly a'i peidio. Beth bynnag am hynny, yr oedd achos T. J. y biaenor i ddod ger bron y 'Clys isa' - y Cyfarfod Brodyr (The...below). Cyfarfod Brodyr - a drama y noswaith honno, ar nos Fercher ar ol y Seiad yr oedd. A'r charge yn erbyn T. J. Y blaenor oedd “ei fod o ac Eliza Jôs ei wraig allan a'u gilydd ac wedi ymwahanu”. Cyhuddid T. J. ym mhellach o “greulondeb tuag at Lisa trwy ei thagu". Llwyddid y Cyf. Yma gan G. T. E. ac er fod degau o flynyddoedd er hynny y mae mor fyw o fy mlaen a phe buasai yr wythnos diwetha.
Agorodd y llywydd y mater yn ddeheuig dros ben, gan roi pwyslais mawr ar y ffaith fod safle T. J. yn gwneud pethau yn fwy anhawdd a difrifol i fynd o'u cwmpas.
Rhoddwyd hefyd ar ddeall fod y Swyddogaeth wedi bod yn Glan Gors yn ceisio 'cael y partion at eu gilydd'. A thra yr oedd G. T Edwards a'i holl egni yn ceisio cadw gymaint a allai o ddillad ar y cyhuddedig a'r cyhuddedig yn y Dock (Y Set Fawr), a'r llywydd yn wir yn gymhedrol iawn yn cyflwyno ei achos gerbron. Dyma Tomos i fyny, a'i sparking plug wedi ei danio yn ofnadwy - y fath na welwyd mae'n debyg mewn na ffair na thafarn erioed, heb son am Set Fawr, a chan fod ei groen mor felynddu ag Ashianti, yr oedd yr olygfa yn un anhawdd ei desgrifio, ond gallaf eich sicrhau ei bod yn olygfa - scene ys  dweud y........... Ac am G.T.E. yr oedd erbyn hyn a golwg gynhyrfus os nad gwanaidd arno.
Hanes yr Hen Goff ar y carbad.
Gan fy mod wedi son am Owen Gough, waeth i mi orffen a dweud dipyn o'i hanes yn mynd ar y carbed'. Yn y Seiad nos Fercher yr oedd hyn, yn y Capel y cynhelid y Seiad. Roedd yn ddealledig y byddir yn dod ag achosion ymlaen a 'disgyblu' cyhuddiad aelodau o'r Eglwys o “ymyfed' ac enwyd amryw a ystyrid yn 'golofnau' o fod wedi bod yn Dinas Dinlle yn 'slotian'. Ni ddaeth neb ymlaen fodd bynnag ond y brawd Owen Gough ac ar ol y gwasanaeth dechreuol dyma'r hen John yn gafael yn ei waith a chan ddechreu gwneud sylwadau pur hallt, dyma enwi Gough a thıwy ei fod mor flaenllaw ac yn enwedig mor wlithog a godidowgrwydd ei ymadrodd mor lithrig a hysbys, dyma'r hen John yn gafael yn ei fwa ac yn dechrau gwagio ei gawellad saethau (fel y medrai yn dda) ar yr hen Goff.
Ac wedyn meddai “mi gawn y gwir gan Goff reit siwr” a dyma fo yn brasgamu o'r set fawr i gyfeiriad Goff fei pe buasai am ei guro. “Wel Goff rhowch i ni gael gwybod beth ddigwyddodd yn 'lan y mor'?" A dyma Goff yn dechreu pesychu a cheisio hel ei hun at  ei gilydd. Ac yr oedd llawer o gias a bwmbast yn yr hen Goff - yr olaf am wni o urdd y teilsuriaid crwydrol y ffordd yma beth bynnag. Nodwedd arall yn Goff oedd y byddai yn ceisio siarad yn ramadegol iawn. Meddai “mae yn hollol wir y bum i yn Dinas Dinlle yr adeg ar adeg". “Ho, felly, a gawsoch ddiod feddwol yna Goff?” gofynnai y Gweinidog. “Wel do, hynny yw, mi gerddais i lawr bob cam, ac mi chwysais yn enbyd yna cymerais lasiad o gwrw”, ebai Goff “iddo fy oeri, felly”. “A'i dyna'r cyfan a gawsoch felly Goff?” gofynnai'r Gweinidog. “Wei na", meddai Goff, “ar oi oeri ychydig mi ymdrochais, ac ar ol hynny drachefn, mi a aethym yn oer dros fy holl gorff nes yr oeddwn yn crynu fy nanedd, a thybiais y buasai glasiad o gwrw yn fy nghynesu a chymerais lasiad o gwrw drachefn, yna mi a gynesais yn fuan". “Ho, Ho, ie wir, y glasiad cwrw yn eich oeri, ac yn eich cynhesu chwi Goff, lol mi lol Goff, chredai monoch Goff, chredai monoch". Dywedaf innau yn ngeiriau awdur Y Epis at y Hebreaid.13
Amser a ballai i mi son am deulu Cae Iago, Garreg Fawr, Bryn Ffynnon, Croesffordd, Pencaerwern, Dolnanan (teuiu gwraig J Jones Bryn Manaw), Bryn Pistyll, Gerlan a llu eraill, a'r rhai mwyaf oll Teulu Plas Dolydd, Evan Jones yn enwedig a John Davies, Y Traian, rhag c'wilydd i Fryn'rodyn i'w hen  fynd i ddifancoll. Samuel Jones, Dolydd tad John Owen Jones y joiner yna. Ac wedyn yn y pentre'r Groesion - dyna hanes gweithdy E Jones“ a'r crefftwyr gwych oedd yno, yn seiri, stone cutters etc. Gweiwch nad wyf wedi gwneud dim i'r pwrpas oedd gennych chwi mewn goiwg pan yn anfon y rhestr.
Cofion
W. M. Jones
NODIADAU
1 Yr wyf yn meddwl fod yma gryn “ddefnydd hanes' yn yr rhan yma o 'Landwrog enwog annwyl” am gyfraniad yr hen frodorion yma pe na buasai yn ddim ond eu hymgais ddewr 'i agor y Chwarelau Llechi yn wyneb llawer o rwystrau ac erledigaeth. Nid wyf yn gwybod yn iawn faint o'r giang a fu yn ngharchar (Caernarfon) a fu yn arfer mynychu Capel Bryn'rodyn. Mae'n fwy na thebyg fod genych chwi restr ohonynt, nid oes genyf fi gofnod yn y byd wrth law.
Ond yr oeddech chwi a minau yn adwaen Owen Jones Cae Morfudd a fu yno. Bu Hugh Jones Llwyn’piod yno hefyd - ﬁsoedd os nad wyf yn methu  Fe ddiangodd yr Hen Gapten, sef Robert Ifan Davies, brawd Dafydd lfan, Bryn Golau i Gornwall neu rhywle pell.
2 Cawsom ddarlith yn ystod y gaeaf gan Mr Bob Owen, M.A. ac yn ol y darlithydd nid y syndod ydyw ein bod mor ddrwg, ond ein bod mor dda ag yr ydym. Dywedodd na sobrodd hyd y nod y Diwygiad Methodistaidd mo'n cyndeidiau hyd yn agos i 1835. Er na ddefnyddiodd y term ond buasid yn casglu mai 'meddw ac afreolus` oedd ardal Bryn'rodyn.
Gan y gofynwyd i mi ddiolch i Mr Owen dywedais nad oeddwn yn cydweld, parthed ardal Bryn'rodyn a chofiais i mi weled ysgrif gennych yn y Genedl ers llawer dydd a'ch bod yn sôn fel yr oedd Mr Hobley yn dweud fod 'Sion Gruffudd', Bryn'rodyn wedi melldithio Tafarn yr Hen Efail.
ond R Huws uwchlaw ffynon.
3 Mab arall Tyddyn Dafydd Ddu oedd Robert, nid oes gennyf un math o atgo' amdano ef, er y dylaswn ei gofio, ac yr oedd ganddo fab at fy oed pan oeddwn yn yr ysgol yn Penffordd-elen.
Clywais fwy o sôn am hwn ar gyfri iddo gyfarfod a damwain, os nad a’i ddiwedd hefo’r dyrnwr - aeth ei goes iddo. A chredaf i'w hanner brawd gael damwain yn agos yn debyg - ei fraich o aeth i'r dyrnwr. W Davies oedd enw hwn - mab Dafydd Evan y Bryn Golau. Hen ffugiwr go wych oedd Dafydd Ifan, ond mae`r traddodiadau amdano bron a darfod, buasai pennod amdano yn ddigon diddorol, hen wr tal ac wedi croesi ei 80 wyf fi yn ei gofio. Dafydd lfan Daniel fyddai'r hen bobl yn ei alw, yr oedd o'r un gwehelyth a Daniel Eames a'r 'Eamesiaid', a John J Evans, `F.G. S. Etc
Gan fy mod yn methu'n lân a chloddio i lawr i'r sylfaen buaswn yn wir ddiolchgar i chwi wneud ynglyn a hen deulu Tyddyn Dafydd. Er nad wyf yn bwrw fod dim gwerth yn y cenheldlaethau diweddaf ond fy mod yn credu y byddai'n haws olrhain trwyddynt hwy - dyma'r anawster yr wyf ynddo. Pa berthynas oedd fy hen daid - Meth Jones, Tyddyn Dafydd a fu farw rywbryd tua 1827 i'r hen Feth ag y mae gymaint o hanes iddo a thraddodiadau yn yr rhan olaf o'r 18 Ganrif? Bum
Gan na fynwn i er dim i neb feddwl fy mod yn honi fod dim o'r hynaﬁaethwr ynof, yr wyf yn ostyngedig iawn yn hel y llwyth at eu gilydd, creu gallaf hwyrach y gellwch chwi wneud ‘coeden achyddol' ohonnynt.
Marw oddeutu 1827 os gywir          os wyf yn gywir eto
Eu plant
Murder On The Waterfront
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr B. Reeves Eason yw Murder On The Waterfront a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Robert E. Kent a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Howard Jackson.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
John Jones                    William Jones               Hugh Jones a Catherine ei wraig
Murder On The Waterfront
Y prif actor yn y ffilm hon yw Warren Douglas. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
(Sion Methu)                marw oddeutu 1875     (nid oes gennyf wybodaeth pa
Murder On The Waterfront
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life and Death of Colonel Blimp sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Harry Neumann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
marw odd. 1886           Tyddyn Meinsenk         bryd y bu fanıv)
wedi hynny                   Tyddyn Dafydd Ddu
tad                                                                      tad
Murder On The Waterfront
Gweler hefyd
Cyhoeddodd B. Reeves Eason nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cymdeithas Hanes y Tair Llan
Llythyr/Nodiadau i Gilbert Williams Rhostryfan, gan W. Methusalem Jones Bryn Golau Y Groeslon
John Jones Tyisarhos                                        Hugh
Marged Thomas, Caermoel                              Robert
Gaynor Jones, Y Siop,                                    John
Groeslon                                                          William
(Gwraig John Jones,                                         Meth
Dafarn)                                                             Gaynor
Mary Roberts, Efail Dolydd
Fy mhroblem fawr ydyw, pwy oedd yr hen gono - Meth Jones? A pha berthynas oedd i'r hen Feth, tad John Jones, Edeyrn?
4 Chwaer arall i Huw Huws, Cefneithin oedd gwraig Griffith Roberts (Tan y graig), Penygroes.
Dichon eich bod yn adwaen Mr Willie Roberts MA, eu mab. Bu yn Arolygwr yr Ysgolion ond y mae ei hanes yn ddieithr i mi yn awr. Roedd tad Mr W Roberts MA yn perthyn i minau o ochr fy mam.
6 Yr Eamsiaid. Pa un ai at y gweithfeusydd copr a'i y llechi y mae'r estroniaid hyn wedi dod, fe allai y ddau a'r plwm hefyd. Dyma' nodiad ddigon diddorol gan (Carneddog neu Gruffudd Prisiart).
Nathaniel Eames, o Bryn Coch, a Mary Morris ei wraig, a gladdwyd yn un dydd, Hydref 29, 1788. Mab ydoedd hwn i John Eames, a ddaeth o Swydd Derby, i weithio i Fwlch Plwm, Llanfrothen.
Gwel Mwnfenydd yr Eryri o M S Gruffudd Prisiart (tua 1860) wedi eu copio gan Carneddog.
Cymru O M Edwards, Cyf XX tud 314. Yn ol Gruffudd Prisiart dyma ddechreuad hiliogaeth yr Eamsiaid a'r Clossiaid hefyd o ran hynny. O'r gwaed yma yr oedd Ioan Arfon yn hannu.
7 Teulu Rugan. Roedd y rhain yma'n lled gynnar, synwn i ddim nad oeddynt yma'n bell cyn i Deulu'r Rugan Wen ddod o'r Plas Newydd. Roedd Robert Owen, tad Owen Jôs 'Rugan a'i frodyr Robert, Tomos a Will Owen ac yr oedd iddynt chwaer - Ellen. Roedd eu tad yn frawd i W. Owen y Rugan Ddu. (nid wyf yngwybod pwy oedd Laura Owen...)  William Owen Rugan Ddu oedd tad y fraethbert David O Brian Owen. Gair ami W O fyddai 'Be sy well?' Roedd ei nal W. R. O. yn tebygu'n fawr iddo - coffa da amdano tua efail Owen Parri'r gôf pan yn blentyn.
8 Y gred ydyw mai Ysgotiaid yw y Robinson's a rhaid eu bod wedi ffynnu yma'n gynnar iawn. Mrs Williams gweddw Owen Williams, Saer a chwaer mam Mr John Jones y Saer-maen wr fwyaf o'u hanes - nid yw'n dda ei hiechyd ar hyn o bryd, mae yn hannu ohonnynt.
9 Anfonais nodyn at W Robinson, Nantlle, i ofyn a allai roi ryw oleuni, ond hysbyswyd fi ei fod wedi mynd yn ddigon ‘digri' er hynny yr wyf yn lled sicr fy mod yn iawn.
Gwyddwn i sicrwydd ei fod o a H G Williams - ar lafar gwlad Huw William bach, yn ddau gefnder. Huw bach Ty'n Bont y gelwid H. W. Mab ydoedd i G Williams Ty'n  Bont. Os ydyw M. S. Owen Eames ganddoch cewch hanes mab arall i'r G. W. hwn yn cael ei saethu gan y Spring Gun yn Glynllifon. A darfu iddynt ei dresio i'r Tyn Bont - wrth ddilyn ei waed. Tâd oedd y H. W. Bach hwn i Mrs J. T. Jones, gwraig ein cynrychiolydd ar y Cyngor Sir.
10 Am gyfnod maith iawn, GTE fyddai'n cyhoeddi ym Mryn'rodyn ac roedd ei ddawn enillgar gyda'r gwaith yma eto ymhell uwchlaw neb a glywais ar ei ol. Nid oedd yna ddim i dynnu oddi wrth, nac i ychwanegu ato yn y gwaith anhawdd hwn.
O ie un da oedd 'Gruffudd' ys y'i gelwid gan yr hen Weinidog.
Collodd ei briod yr hon oedd yn ferch i'r hen Domos Huws o 'Rugan Wen' yn dra sydyn. Bu iddynt ddau o blant, mab a merch - Tom a Margiad. Thomas Edwards, masnachwr llwyddiannus yn Llangefni oedd. Tom - gwr call, teilwng fab i'r tad, yr oedd ganddo yntau ryw iaith fwyaf hapus. Yr oedd ei ferch Margaret hefyd yn meddu'r un rhinweddau ac yn hoffus ryfeddol.
11 Nodiad am G.T.E. yn yr Ysgol Sul. Cofiaf yn dda am y Parch. W. Williams, Tal-y-sarn yn holi mewn Cyfarfod Ysgol. Yn ol y ddefod y pryd hynny, rwyn meddwl mai yn y Pwlpud yr oedd W.W.
Y maes oedd yr Epis at y Hebreaid. Os nad wy'n methu gofynai'r arholydd am ddeffiniad o'r gair "Person" a chan ei fod yn grym gwestiwn yr adeg honno, fel y mae'n wir eto, aeth dipin yn fud, ac yn ddistaw ar bawb “Dowch Mr Edwards" meddai'r arholydd gan apelio at G.T.E. - dan wenu a chan fod y Pwlpud yn eithriadol o uchel, fe welai W.W. G.T.E. yn rhoi ei wydr mawr ar ryw lyfr oedd ganddo ac atebodd yn llythrennol ohonno. “O, ie wir” meddai W.W. “felly yn hollol y mae
Principal Edwards yn dweud hefyd yn te'?” “A ydych chwi o'r un farn a'r ddau Edwards'?” meddai W.W. Na feddylier y byddai G.T.E. yn arfer; cario esboniad ond y tro hwn.
12 Nis gallaf brofi dilysrwydd y 'tagu' ger Giat Llwyngwalch, er na fuaswn yn synnu o gwbl at beth felly wrth i mi atgofio agwedd T. J. y noson Seiad honno. Ond credaf nad oes neb oedd yno y noson honno ar dir y rhai byw, os nad oedd Mr Henry Hughes y maent wedi mynd 'bod yg un'.
Teg a coffadwriaeth T. J. ydyw i mi ddatgan y bu yn flaenor go dda wedi y cwbl pe buasai ganddo cystal dawn i danio'n ysbrydol ag oedd ganddo i ymhyllio yn ariannol - buasai yn 'rhoi Cymru ar dan' fel yr Hen Dal'sarn.
gwneud nifer o benillion i'r “Prif Demlydd”, dyma'r unig linellau wyf yn gofio.
Yn llawn o uwd a lol
Yn mesur trigain modfedd
Yn hwylas draws ei fol."
Ni chymerodd Gough y llinellau yn dramgwydd o gwbl.
14 Elis Jôs y Crydd. Mae ryw argraff arnaf mai brawd i Elis oedd gan Eben yn ei gân “Y Morwr Bach”. Dyma eto hen ffigiwr diddorol yn y Groeslon 40 a 50 yn ol. Roedd yn hanu o Glynog, a soniodd lawer am Eben Fardd wrthym ond nid oeddem yn gwerthfawrogi digon ar ei bethau yr adeg honno. Dyn byr, llydan ei ysgwyddau ond byr ei wddf oedd. Byddem yn myned i'w weithdy bron yn ddyddiol, a byddai ganddo bapur yr herald, a disgwylid i ni ddarllen y papur yn gyhoeddus, ac ar ddiwedd bob paragraph go ddiddawl byddai'r crydd yn rhoi math o Amen neu gymeradwyaeth i ni gellid cymryd hynny bob amser y byddai yn cael ei blesio, yn y mater dan sylw a hefyd yn y darllenwr. Owen Jones y Dafarn oedd ei brif ddarllenwr. Credaf mai dyn