cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedr a'r blaidd - Disgyddiaeth
Recordiadau
Yn ôl erthygl gan Jeremy Nicholas ar gyfer y cylchgrawn cerddoriaeth glasurol Gramophone yn 2015, y recordiad gorau o Pedr a'r blaidd yw'r un gan y New Philharmonia Orchestra, wedi ei leisio gan Richard Baker a'i arwain gan Raymond Leppard ym 1971. Y fersiwn DVD gorau, yn ôl y cylchgrawn, yw Ffilm 2006 gan Suzie Templetonlle mae'r gerddoriaeth yn cael ei berfformio, heb leisiwr, gan y Philharmonia Orchestra dan arweiniad Mark Stephenson.
Tampon
Mae tampon yn ddyfais hylendid benywaidd. Mae wedi ei wneud o gwneud o seliwlos, sy'n cael ei roi yn gwain y fenyw i amsugno y llif y mislif endometrial ac yn cael ei dynnu ar ôl ychydig oriau o ddefnydd. Mae gan rai gymhwysydd i hwyluso eu defnydd, ac mae eraill, yn blaen. Maent i'w cael mewn sawl siâp, er eu bod wastad yn silindrog ac o feintiau gwahanol. Maen nhw'n dueddol o gynnwys edau sydd wedi'i adael allan o'r fagina ar gyfer hwyluso tynnu tampon yn ddilyfethair o'r wain. Mae'r capasiti amsugno rhwng 6 a 20 mililitr, yn dibynnu ar faint y tampon arbennig.
Defnyddir y term 'misglwyf' am y 'mislif' hefyd. Clywir hefyd y term mwys "yn ei blodau" hefyd, er enghraifft, "mae hi yn ei blodau, mae hi'n blodeuo".
Mae ffyrdd eraill hŷn a gwerin o ddelio gyda'r mislif. Ceir hefyd defnydd o clwt mislif neu cadach/tywel/pad mislif cyfoes a masnachol hefyd, yn ogystal â dyfais y cwpan mislif.
Gwneuthuriad
bawd|Tampon heb y ddodwr (applicator) bawd|Tampon defnydd a phwrs Yn ddelfrydol, mae'r tamponau wedi eu gwneud o ffibrau fel viosis neu rayon, a geir o seliwlos, ond gellir defnyddio cotwm hefyd. Mae tamponau bach yn fwy cyfforddus i ddefnyddwyr, lleihau cost cynhyrchu a'r effaith amgylcheddol.
Mae'r polymer superabsorbent neu'r SAP yn un o'r deunyddiau mwyaf amsugnol sy'n hysbys. Gall ddal 800 gwaith ei bwysau mewn hylif, ond na chaiff ei ddefnyddio mewn tampon (os yw wedi'i gynnwys) i lefelau mor uchel o amsugno yn gysylltiedig (dim ond mewn tamponau) i syndrom sioc gwenwynig.
Bu si-ar-lêd yn yr Unol Daleithiau ar un adeg a honai fod cynhyrchwyr tamponau yn ychwanegu asbestos i hyrwyddo gwaedu mislifol ac felly yn cynyddu eu hincwm. I ateb y si cyfeiliornus yma, cyhoeddodd Gweinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau (FDA) yr Unol Daleithiau ddogfen a ddangosodd nad oedd cynhyrchwyr tamponau yn defnyddio asbestiaid. Rhybuddiwyd y y byddai ei ddefnyddio yn drosedd.
Gellir gwneud y dodwr (applicator), os o gwbl, o cardbord neu blastig. Nid yw'r plastig yn cael ei ddifrodi os yw'n mynd yn wlyb, felly mae'n ei gwneud yn haws i gyflwyno'r tampon pan fydd y defnyddiwr, er enghraifft, ar y traeth neu yn y pwll.
Tampon Organig
Ceir trafodaeth ar ddefnyddioldeb, hylendid a diogelwch defnyddio tamponau organig yn hytrach na rhai sy'n cynnwys seliwlos. Yn ôl un wefan nid yw tampon organig cystal â'r tampon eraill gan nad yw cystal ar amddiffyn rhag Syndrom Sioc Gwenwynig.
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw
Eglwys blwyf Gatholig Rufeinig yn Abermaw, Gwynedd yw Eglwys Sant Tudwal. Fe'i lleolir ar Ffordd y Brenin Edward sy'n arwain o'r Bermo i Lanaber. Fe'i hadeiladwyd ym 1905 ac mae yn neoniaeth Dolgellau ac Esgobaeth Wrecsam.
Tampon
Tampon Cotwm Ail-ddefnydd
Ceir hefyd tampon ail-ddefnydd wedi ei wneud o gotwm. Bydd y defnyddiwr yn eu golchi ar ôl eu defnyddio. Nodir mai manteision y tampon ail-ddefnydd yw ei fod yn dda i'r amgylchedd ac yn arbed arian yn y tymor hir.
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw
Hanes
Cychwynnwyd yr achos Catholig Rhufeinig yn Abermaw yn niwedd y 1880au pan ddaeth offeiriad o'r enw Y Tad Donovan i fyw i'r dref er mwyn gwasanaethu tua hanner dwsin o Gatholigion oedd yn byw yn y dref yn barhaol a'r niferoedd mawr oedd yn ymweld yn yr haf. Cynhaliwyd gwasanaethau mewn ystafelloedd tai lleol i gychwyn. Roedd y trefniant yn ddigonol i'r Catholigion lleol ond nid ar gyfer yr ymwelwyr. Penderfynwyd agor capel bach ar Park Road. Agorwyd hwn ar 11 Medi 1891 ac fe'i cysegrwyd i Sant Tudwal. Gan fod cyn lleied o eglwysi Catholig yng ngogledd Cymru ar y pryd bu'r capel newydd o dan weinyddiaeth Esgobaeth Amwythig. Ym 1895, daeth eglwysi'r gogledd o dan reolaeth Ficeriaeth Apostolaidd Cymru, a daeth yn Esgobaeth Menevia ym 1898.
Tampon
Defnyddio
thumbnail|Mewnosod tampon gyda dodwr I drafod y tampon rhaid bod â dwylo glân, cael gwared ar y papur sy'n lapio y tampon ac i beidio â anghofio gafael yn y llinyn sy'n dod allan o waelod y tampon. Rhowch y blaen eich bys mynegai ar waelod y pad, sydd yn ymuno â'r wifren, fel bod y tampon yn edrych fel estyniad o'r bys. Rhowch ben arall y tampon wrth agoriad y fagina a gwthio â'ch bys nes ei fod wedi'i fewnosod yn llwyr. Rhaid i'r tampon 'glustogi' hun wrth "suddo" i mewn i'r fagina, ac ni ddylai fod yn amlwg i'w weld o geg y wain. Rhaid sicrhau bod y llinyn (darn edau fel arfer) yn dod allan o'r fagina, fel bod modd tynnu'r tampon allan wedi'r mislif neu os oes anhwylder.
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw
Hanes
Erbyn troad y ganrif roedd yr Eglwys yn Park Road yn rhy fychan a phenderfynwyd codi arian ar gyfer eglwys newydd. Bu'r ymgyrch codi arian yn cael ei arwain gan offeiriad newydd y dref y Tad C. B. Wilcock a symudodd i'r Bermo o St Helens, Glannau Merswy. Gosodwyd y garreg sylfaen ar 14 Awst 1904 gan Francis Mostyn, Esgob Menevia. Mae'r ysgythriad ar y garreg sylfaen yn ddweud (yn Lladin):
Tampon
Defnyddio
Os defnyddir 'dodwr' (applicator) rhaid ymwthio'r dodwr sy'n cynnwys y tampon fewn i'r wain, gan sicrhau bod chi'n tynnu'r dodwr allan yn saff.
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw
Hanes
Costiodd £5000 i adeiladu'r eglwys ac fe'i hagorwyd gan yr Esgob Francis bron i flwyddyn i'r diwrnod o osod y garreg sylfaen ar 14 Awst 1905 gyda myfyrwyr Jeswit Coleg Beuno Sant, Tremeirchion yn darparu côr.
Tampon
Defnyddio
Mae gan bob menyw eu harferion a'u ffyrdd y maent yn dod o hyd y rhan fwyaf cyfforddus, ond dwy safle mwyaf cyffredin yn eistedd yno, er enghraifft, y toiled, neu sefyll gydag un goes codi ychydig, er enghraifft gydag un droed ar y gwely, cadair neu'r toiled. Ar ôl ei roi, yn enwedig y tro cyntaf, mae'n rhaid i iddi sefyll i fyny a cherdded ychydig. Os yw'r fenyw yn nodi bod ganddi rywbeth yn y tu mewn, yna, mae hynny'n arwydd nad yw'r tampon wedi ei ddodi'n iawn; gall fod ychydig ar ei draws neu yn rhy bell tu fewn. Gwell wedyn, yw tynnu'r tampon allan a cheisio eto.
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw
Gwasanaethau
Mae plwyf Abermaw hefyd yn cynnwys Eglwys Dewi Sant yn Seion, Harlech. Adeiladwyd Capel Seion fel Capel Methodistaidd Wesleaidd ym 1814. Wedi i'r capel cau fe'i trosglwyddwyd i'r Eglwys Gatholig erbyn 1998.
Tampon
Defnyddio
I gael gwared ar y tampon, mae angen tynnu'r llinyn ag ergyd syth. Dylsai'r tampon lithro allan yn rhwydd, heb niwed gan y bydd yn cael ei leddfu gan ryddhâd hylifol arall y fagina. Yr unig broblem y gellir ei chyflwyno yw bod yr edafedd mewn, a anaml iawn sy'n digwydd. Fel rheol, mae menywod eu hunain yn gorfod ei gael allan ond gallant fynd i'w gynecolegydd os oes problem fwy.
Rhaid taflu'r tampon a ddefnyddir mewn sbwriel neu sbwriel, yn well nag yn y toiled. Gan fod yn rhaid trin gwastraff yn cymryd i ystyriaeth y bydd yn gynnyrch synthetig a / neu naturiol a hefyd unwaith y defnyddir cynnwys gweddillion biolegol agored i gynnwys pathogenau. Yn dibynnu ar y dull a ddefnyddir i gael gwared arno, bydd yn cael effaith naill ai ar systemau trin gwastraff neu systemau gwahanu.
Cwestiynau cyffredin
Ceir sawl pryder ac amheuaeth am ddefnyddio'r tampon, yn enwedig wrth i ferched ddechrau eu mislif.
Pa mor aml mae angen newid tampon?
Nid oes rhaid i chi newid y tampon bob tro y bydd y fenyw yn mynd i'r tŷ bach gan y daw biblinell wrin a'r llif gwaed trwy wahanol dyllau. Mae'r tamponau wedi'u dylunio i weithredu heb unrhyw drafferth am o leiaf ddeg awr. Fodd bynnag, mae gwneuthurwyr yn argymell ei newid bob 6 i 8 awr (hynny yw, tair neu bedair gwaith y dydd) ar ddiwrnodau llai trwm, neu rhwng 3 a 6 awr ar adegau pan fydd y mislif yn drymach. Fodd bynnag, mae hyn yn dibynnu ar gysur personol pob menyw a maint y tamponau.
Gwyryfdod
Gall menywod o unrhyw oed ddefnyddio'r tampon. Mae'r hymen yn ddigon hyblyg i ganiatáu i dampon fynd heibio heb dorri, hyd yn oed yn achos merched gwyryf. Nid yw defnyddio'r tampon yn effeithio ar wyryfdod merch.
Ydy'r tampon fel plwg?
Nid yw'r tampon fel plwg sy'n stopio llif y mislif. O'i dynnu allan, bydd y mislif ddim yn chwystrellu allan o'r fagina. Mae'r tampon yn amsugno'r mislif ac yn chwyddo ychydig. Mae'n amsugno'r mislif a rhan o hylifau fflora'r wain (microbiota y wain).
A all tampon achosi haint?
Mae'r tamponau wedi'u cynllunio'n arbennig ar gyfer hylendid personol ac mewn egwyddor nid ydynt yn achosi heintiau. Er mwyn bod yn lân hyd y foment y byddwch chi'n eu defnyddio, fe'u gwagir fel rheol mewn papur seloffan y mae angen i chi ei ddileu cyn rhoi ar y tampon. Fodd bynnag, mae angen osgoi defnyddio'r tampon y mislif postpartun (yn syth wedi genedigaeth), pan fydd y groth yn dal i ddychwelyd i'w amodau arferol neu os oes gennych lochia.
A allwch chi golli tu mewn i'r fagina?
Weithiau bydd menyw yn anghofio gwaredu'r tampon, yn enwedig wedi i'r mislif ddod i ben. Os yw hyn yn digwydd, nid yw'n ddifrifol. Fel rheol, mae menywod yn sylweddoli eu bod wedi anghofio gwaredu hen dampon pan sylweddolant fod dau linyn ar gael. Os na yw'r ddynes yn gallu dod o hyd i'r edau, nac y tu allan nac y tu mewn i'r fagina, gall bob amser ofyn am gymorth gan ei gynecolegydd neu gynaecolegydd.
Cyfathrach Rhywiol
Mae cael cyfathrach rhywiol gyda tampon y tu fewn, fod yn anghyfforddus i'r ddynes a gall achosi problemau os yw'r tampon yn cael ei gwthio i fyny ceg y groth. Y cyngor yw tynnu'r tampon allan cyn cael rhyw.
Syndrom Sioc Gwenwynig
Mae syndrom sioc gwenwynig yn haint prin iawn, a gynhyrchir gan y bacteria staphylococcal euraidd, a gall ddigwydd i fenywod (p'un a oes ganddynt mislif ai peidio) a dynion, o bob oed. Mae'n hysbys bod hanner yr achosion o'r heintiad hwn wedi cael eu rhoi i fenywod yn ystod eu mislif, ac mae wedi bod yn gysylltiedig â defnyddio tamponau. Mae ei achosion yn isel iawn, ond mae rhywun sydd â'r symptomau (gwres sydyn o fwy na 39 °C, brech croen fel pe bai'r haul wedi'i losgi, ac ati), mae angen tynnu'r tampon a mynd i'r meddyg.
Treth Tampon ac Ymgyrchu yng Nghymru
Cafwyd sawl ymgyrch wleidyddol dros ddileu treth at tampon, neu i'w gwneud am ddim, gan nad oes dewis gan menywod i gael mislif gan gynnwys ymgyrchoedd yng Nghymru. Ym mis Mawrth 2018, yn dilyn ymgyrch gan gynghorwyr Plaid Cymru, Elyn Stephens a Shelly Rees-Owen, o'r Rhondda, llwyddwyd i gael dreialu cyfnod peilot o roi tamponau am ddim o fewn ysgolion sir Rhondda-Cynon-Taf. Amser a ddengys â fydd tampon am ddim i ferched ysgol neu i fenywod yn gyffredinol neu a fydd ymgyrch i hyrwyddo dulliau sy'n rhatach yn y tymor hir a llai niweidiol i'r amgylchedd, megis y Cwpan mislif.
Tampax
Y Dr Earle Haas oedd y cyntaf i roi breinlen (patent) ar y tampon cyfoes cyntaf. Prynwyd y breinlen gan Gertrude Schulte Tenderich (née Voss) dan yr enw Tampax gan dedchrau gwerthu yn 1936. Yn rhannol oherwydd i Tampax ennill y blaen ar wneithurwyr eraill, daeth 'tampax' yn air generic am y tampon ar lafar.
Etymoleg
Daw'r gair "tampon" gyfoes o'r gair tampion o Ffrangeg yr Oesoedd Canol. Ei ystyr yw darn o ddefnydd i stopio twll, 'stamp/plwg/caead'.
Gordon MacDonald, Barwn 1af MacDonald o Waenysgor
Roedd Gordon MacDonald, Barwn 1af MacDonald o Waenysgor KCMG PC (27 Mai 1888 - 20 Ionawr 1966) yn wleidydd y Blaid Lafur ac yn llywodraethwr terfynol Prydain yn Newfoundland yn ogystal â chadeirydd olaf Comisiwn y Llywodraeth gan wasanaethu o 1946 hyd i'r wladfa ymuno â Chydffederasiwn Canada ym 1949 gan ddod yn un o daleithiau Canada.
Bywyd cynnar
Ganed MacDonald yn Gwaenysgor, Sir y Fflint. Roedd yn fab i Thomas Macdonald, glöwr ac Ellen ei wraig. Symudodd y teulu i Feysydd Glo Swydd Gaerhirfryn lle cafodd ei dad swydd ym mhwll glo ger Ashton in Makerfield. Wedi'i addysgu mewn ysgol elfennol, Saint Luke's, Stubshaw Cross, gadawodd yr ysgol yn 13 mlwydd oed i ddilyn ei dad i'r pyllau. Ym 1920, enillodd ysgoloriaeth i Goleg Ruskin. .
Ym 1913 priododd Mary Lewis o Flaenau Ffestiniog, bu iddynt dau fab ac un ferch.
Aelod seneddol
Yn etholiad cyffredinol 1929 etholwyd MacDonald yn Aelod Seneddol (AS) ar gyfer etholaeth Ince, gan ddal y sedd hyd 1942. Bu'n chwip iau'r Blaid Lafur Seneddol o 1931 i 1934 ac yn gadeirydd pwyllgorau yn Nhŷ'r Cyffredin. Ymddiswyddodd o'r Senedd ym mis Gorffennaf 1942 i gymryd swydd Rheolwr Rhanbarthol ar gyfer y Weinyddiaeth Tanwydd a Phŵer ar gyfer Rhanbarth Swydd Gaerhirfryn, Swydd Gaer a Gogledd Cymru.
Llywodraethwr Newfoundland
Ystyriwyd bod MacDonald o blaid ffederasiwn o daleithiau Canada ac fe'i cyhuddwyd o ragfarn a cham reoli'r refferendwm gan Peter Cashin a gwrthwynebwyr eraill y ffederasiwn. Bu cyhuddiadau eraill yn ei erbyn yn cynnwys annog sectyddiaeth rhwng Protestaniaid a Chatholigion yn y dalaith.
Ymadawodd MacDonald a Newfoundland ar ei fynediad i Ganada ym 1949. Dau ddiwrnod ar ôl ei ymadawiad, cyhoeddwyd cerdd longyfarch yn The Evening Telegram. Daeth i'r amlwg bod y gerdd yn un acrostig, gyda'r llythyr cyntaf pob llinell yn sillafu'r geiriau "THE BASTARD".
Gwasanaeth cyhoeddus amgen
Parhaodd MacDonald i fod yn weithgar ym mywyd cyhoeddus ar ôl ei gyfnod fel rhan o lywodraeth Attlee.
Er ei fod wedi ymadael a Chymru yn fachgen ifanc parhaodd i fod yn siaradwr Cymraeg rhugl. O 1952 i 1960, ef oedd Llywodraethwr Cenedlaethol Cymru o'r Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig, ac o 1953 hyd ei farwolaeth roedd yn gadeirydd Cyngor Darlledu Cymru gan ddadlau o blaid sicrhau lle i'r Gymraeg mewn darlledu ac o blaid darllediadau gwleidyddol ar wahân i Gymru. O 1952 i 1959 bu'n aelod o'r Gorfforaeth Datblygu Ymerodrol, corff a oedd yn rhoi cymorth i ddatblygiad economaidd a chymdeithasol gwledydd yr hen ymerodraeth mewn cyfnod pan oeddynt yn paratoi am annibyniaeth.
Roedd yn aelod ac yn bregethwr gynorthwyol yn enwad yr annibynwyr ac yn gefnogol i nifer o achosion crefyddol. Roedd yn gwasanaethu fel llywydd Cymdeithas y Beibl ac roedd ganddo ddiddordeb mawr ym maes y genhadaeth dramor. Roedd hefyd yn ddirwestwr a gwasanaethodd fel Llywydd Prydeinig y corff hybu dirwest ymysg yr ifanc y Band of Hope ym 1951.
Dyfarnwyd iddo ddwy ddoethuriaeth er anrhydedd yn y gyfraith y naill gan Brifysgol Mount Allison, Sackville, New Brunswick a'r llall gan Brifysgol Cymru.
Marwolaeth
Bu farw ym mis Ionawr 1966, yn 77 mlwydd oed. Olynwyd ef yn y farwniaeth gan ei fab hynaf, Gordon Ramsay MacDonald (1915-2002) ar farwolaeth yr ail farwn daeth y farwniaeth i ben.
Fitbit
Cwmni Americanaidd sydd a'i bencadlys yn San Francisco, Califfornia, yw Fitbit, Inc.  Ei gynnyrch yw tracwyr gweithgaredd, dyfeisiau technolegol gwisgadwy di-wifr sy'n mesur data fel nifer camau a gerddwyd, cyfradd curiad y galon, ansawdd cwsg, grisiau a ddringwyd, a mesuriadau personol eraill sy'n berthnasol i ffitrwydd a hunan-les. Hyd at Hydref 2007, enw'r cwmni oedd Healthy Metrics Research, Inc. bawd|Fitbit Flex
Daniel Sharman
Mae Daniel Andrew Sharman (ganed 25 Ebrill 1986) yn actor o Sais o Hackney, yn Llundain. Mae'n mwyaf adnabyddus am ei rolau fel Troy Otto ar Fear The Walking Dead, Isaac Lahey ar Teen Wolf a Kaleb ar The Originals.
Gyrfa
Dechreuodd Sharman actio fel plentyn pan oedd o'n naw oed. Aeth am glyweliad gyda'r Royal Shakespeare Company a cafodd ei ddewis allan o gannoedd o blant. Aeth Sharman i ysgol Mill Hill a hefyd yr ysgol addysg gelfyddol. Yn ystod ei flynyddoedd ysgol, perfformiodd Sharman yn y sioe Kvetch yn Ngŵyl Edinburgh Fringe.
Rhwng 2004 a 2007, astudiodd Sharman yn y London Academy of Music and Dramatic Art, lle enillodd radd BA.
Dechreuodd Sharman actio fel Isaac Lahey yn rhaglen MTV Teen Wolf yn 2012, a gadawodd y rhaglen ar ôl y trydydd cyfres i weithio ar brosiectau eraill.
Darllenodd y fersiwn clywedol o lyfr Cassandra Clare, Clockwork Princess.
Bywyd personol
Mae Sharman yn cefnogi tîm pêl=droed Seisnig Arsenal.
Deintbig
bawd|Deintbigau pren bawd|Deinrbig bambŵ MaBrigyn bychan a thenau o bren, plastig, bambŵ, metal, asgwrn neu sylwedd arall gydag o leiaf un pen miniog i'w osod rhwng y dannedd i dynnu detritws, fel arfer ar ôl pryd o fwyd, yw deintbig. Mae deintbigau hefyd yn cael eu defnyddio ar achlysuron o ddathlu i ddal darnau bach o fwyd (fel ciwbiau caws neu olewydd) neu fel ffon goctel, a gall gael ei addurno gyda ffriliau plastig, ymbarelau papur bychain neu faneri. Mae deintbig weithiau yn cael ei osod yn y geg fel rhyw fath o degan neu addurn. Byddai'r pêl-droediwr o Gymru Billy Meredith yn aml yn chwarae gyda deintbig yn ei geg.
Hanes
Mae deintbigau i'w cael ymhob diwylliant. Fel yr offeryn hynaf ar gyfer golchi'r dannedd, mae'r deintbig yn rhagflaenu homo sapiens; mae olion o bigo dannedd ar benglogau Neanderthalau hefyd. Mae deintbigau o efydd wedi'u darganfod mewn beddau cynhanesyddol yng ngogledd yr Eidal ac yn Nwyrain yr Alpau. Yn 1986, daeth ymchwilwyr yn Florida o hyd i olion Americaniaid Brodorol a oedd yn byw 7,500 o flynyddoedd yn ôl, a chanfod rhychau bychain rhwng eu dannedd.
Mae enghreifftiau o ddeintbigau o gyfnod y Rhufeiniaid a wnaed o arian yn ogystal â phren mastig.
Yn y 17g, roedd deintbigau yn cael eu hystyriedd yn wrthrychau moethus ac, fel tlysau, yn cael eu addurno a'u steilio gyda metelau prin a cherrig gwerthfawr.
Cafodd y peiriant cyntaf oedd yn cynhyrchu deintbigau ei ddatblygu yn 1869 gan Marc Signorello. Gosodwyd patent ar un arall yn 1872, gan Silas Noble a J. P. Cooley.
Erbyn diwedd y 20g, roedd dulliau eraill o lanhau dannedd yn cael eu ffafrio, fel brwsh neu edau dannedd.
Hugh Owen Thomas
Roedd Hugh Owen Thomas (23 Awst 1834 - 6 Ionawr 1891) yn llawfeddyg Cymreig. Fe'i hystyrir yn dad i lawdriniaeth orthopedig ym Mhrydain.
Cefndir
Roedd Hugh Owen Thomas yn un o deulu Meddygon Esgyrn Môn; disgynyddion i fachgen ifanc a gafodd ei longddryllio ger Ynys Môn rhywbryd rhwng 1730 a 1745. Rhoddwyd yr enw Evan Thomas i'r bachgen gan y teulu a fabwysiadodd ac a magwyd ef, sefydlodd draddodiad teuluol o osod esgyrn. Roedd Evan Thomas - ŵyr y goroeswr gwreiddiol, sef tad Hugh - wedi symud i Lerpwl yn 19 oed. Sefydlodd ymarfer llwyddiannus fel gosodwr esgyrn. Fodd bynnag, nid oedd Evan yn feddyg hyfforddedig, ac ar dri achlysur cafodd ei ddwyn o flaen llys barn i amddiffyn ei waith a llosgwyd ei gartref gan ei wrthwynebwyr. Er na chafodd euogfarn yn ei erbyn erioed, roedd eiddigedd a gelyniaeth gyson y gymuned feddygol tuag ato yn peri loes iddo. O ganlyniad i hyn, penderfynodd anfon pob un o'i pum mab i hyfforddi a chymhwyso fel meddygon.
Bywyd Cynnar
Roedd Hugh Owen Thomas yn un o saith o blant (5 mab a 2 ferch) Evan Thomas a Jane Owen ei wraig. Ganwyd Hugh ym Modedern pan oedd ei rieni wedi dychwelyd i Fôn am wyliau. Roedd Hugh yn blentyn gwan a gan fod ei rieni yn poeni am ei iechyd danfonwyd ef at ei nain a'i daid yn Rhoscolyn tan oedd yn 13 mlwydd oed.
Cafodd ei addysg yn ysgol Owen Roberts, Bodedern. Yn yr ysgol cafodd ei lygad ei anafu pan daflodd bachgen garreg ato. Oherwydd hyn fe ddechreuodd gwisgo cap pig gyda'r pig wedi ei dynnu i lawr dros ei lygad gwan i'w hamddiffyn, bu hefyd yn gwisgo patsh môr leidr dros y llygad drwg yn aml.
Symudodd yn ôl i Lerpwl i fyw gyda'i rieni yna, pan oedd yn 13 oed. Wedi dychwelyd i Lerpwl mynychodd ysgol breifat yn New Brighton hyd gyrraedd ei 17 mlwydd oed.
Gyrfa
chwith|100px|bawd|Sblint Thomas Hyfforddodd Hugh gyda'i ewythr, Dr Owen Roberts, yn Llanelwy am bedair blynedd, yna bu'n astudio meddygaeth yng Nghaeredin. Yng Nghaeredin roedd wedi ei synnu bod cymaint o dorri allan cymalau yn cael eu defnyddio i drin y diciâu. Roedd wedi gweld ei dad yn trin y cleifion hyn gyda chanlyniadau gwell heb lawfeddygaeth. Ar ôl tair blynedd yng Nghaeredin aeth i Ysbyty Coleg y Brifysgol yn Llundain gan raddio gyda MRCS a LRCP ym 1857.
Ar ôl graddio aeth i Baris i hyfforddi am gyfnod cyn dychwelyd i Lerpwl ym 1858 lle dechreuodd weithio gyda'i dad a'i frawd yn Crosshall Street cyn dechrau ei bractis ei hun ym 1859. Doedd gan Dr Thomas dim cysylltiad ag unrhyw ysbyty, bu'n gweithio o'i gartref. Roedd yn ymwneud a llawfeddygaeth gyffredinol ond bu'n arbenigo yn grefft ei hynafiaid o drin camffurfiadau, torasgwrn a datgymaliadau.
Er ei fod yn llawfeddyg amlwg oedd yn gallu codi ffioedd uchel am ei waith nid golud oedd popeth iddo. Roedd ochr garedig a hael i gymeriad Dr Thomas a ddangoswyd yn ei driniaeth o gleifion tlawd. Pob dydd Sul byddai'n agor ei feddygfa i roi triniaeth am ddim i'r sawl nad oeddynt yn gallu fforddio talu am ofal llawfeddyg.
Yng nghefn ei dŷ roedd ganddo weithdy lle fu yn dyfeisio a chreu offer i gynorthwyo gyda'i gwaith. Cyflogai of a gweithiwr lledr i'w gynorthwyo i greu ei offer. . Bu ei gyfraniadau i faes orthopedig trwy ei ddyfeisiadau yn lluosog. I drin toresgyrn a'r diciâu roedd yn argymell gorffwys, a ddylai cael ei "orfodi, bod yn ddi-dor ac yn hir". Er mwyn cyflawni hyn, creodd y Sblint Thomas, a fyddai'n sefydlogi morddwyd wedi'i dorri a'i atal rhag cael haint. Mae hefyd yn gyfrifol am nifer o arloesiadau meddygol eraill y mae pob un ohonynt yn cario'i enw: Coler Thomas i drin diciâu yn asgwrn ceg y groth, Symudiad Thomas, ymchwiliad orthopedig i ganfod os oedd clun wedi ei dorri. Roedd Prawf Thomas, yn ddull o ganfod camffurfiad y glun tra bod y claf yn gorwedd yn fflat yn y gwely. Roedd Tyndro Thomas, ar gyfer lleihau toriadau. Dyfeisiodd teclyn i dorri esgyrn er mwyn eu hail osod yn gywir. Mae Sawdl Thomas yn rhan o esgid i blant sy'n cynnwys sawdl hanner modfedd (12 mm) yn hirach, ac wythfed i chweched o fodfedd (4 i 6 mm) yn uwch ar y tu mewn. Mae'n yn cael ei ddefnyddio hyd heddiw i drin ac ail osod troed glwb, ac i atal pantio ar ben asgwrn y ffêr.
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf dechreuodd ei nai, Syr Robert Jones, i ddefnyddio Sblint Thomas i drin toresgyrn agored y morddwyd gan leihau'r niferoedd o filwyr bu farw o'r fath doriad o 87% i lai na 8% rhwng 1916 a 1918.
Bywyd personol
bawd|Bedd Dr Thomas Ym 1864 priododd Elizabeth, merch Robert Jones, pensaer ac adeiladwr, y Rhyl. Nid fu iddynt blant, ac yn 1873 gwahoddwyd nai Elizabeth, Robert Jones, i fyw gyda nhw fel y gallai astudio yn ysgol feddygaeth Lerpwl.
Bu farw yn ei gartref yn Nelson Street, Lerpwl, claddwyd ei weddillion ym mynwent Toxteth.
Llyfryddiaeth
Er Lles Llawer - Meddygon Esgyrn Môn
Siglen
bawd|Plentyn ar siglen Sedd grog, sydd yn aml i'w cael mewn meysydd chwarae i blant, i acrobat mewn syrcas, neu ar feranda er mwyn ymlacio, yw siglen (Saesnegː swing). Mae weithiau'n cael ei alw'n sigl dy gwt yn ne-ddwyrain Cymru. Gall hefyd fod yn ddodrefnyn dan do, fel y crogwely Lladin-Americanaidd neu'r oonjal indiaidd. Gall sedd y siglen fod wedi'i chysylltu i gadwyn(i) neu raff(au). Unwaith mae'r siglen yn siglo, mae'n parhau i bendilio tan y bydd ymyrraeth allanol neu lysg yn dod ag ef i stop.
Ar feysydd chwarae, mae siglenni fel arfer ynghrog wrth ffram fetel neu bren. Mae rhain yn dod mewn amrywiaeth o siapiau a meintiau. Mae siglenni arbennig i'w cael ar gyfer plant bach sy'n rhoi tyllau i roi eu coesau trwyddynt i'w cadw ar y sedd wrth iddi siglo. Mae rhai siglenni yn rhan o strwythurau mwy sy'n cynnwys cyfarpar ar gyfer gweithgareddau eraill, fel llithren neu ffram ddringo.
Mae siglenni i blant hyn weithiau yn seddi cynfas, plastig neu bren. Mewn gardd, gall fod yn rhywbeth mor syml a pholyn neu astell ar ddarn o raff wedi'i glymu i gangen coeden.
Tŷ Opera Brenhinol
Mae'r Tŷ Opera Brenhinol yn dŷ opera a lleoliad celfyddydau perfformio mawr yn Covent Garden, canol Llundain. Cyfeirir yn aml at yr adeilad mawr fel "Covent Garden" yn unig, ar ôl defnydd blaenorol y safle cyn adeiladu'r Tŷ Opera ym 1732. Mae'n Gartref i'r Opera Brenhinol, Y Bale Brenhinol a Cherddorfa'r Tŷ Opera Brenhinol. Yr enw gwreiddiol oedd The Theatre Royal. Fe'i gwasanaethodd yn bennaf fel theatr adloniant ysgafn am ganrif gyntaf ei hanes. Ym 1734, cyflwynwyd y bale cyntaf yno. Blwyddyn yn ddiweddarach, dechreuodd tymor cyntaf operâu Handel. Ysgrifennwyd llawer o'i operâu a'i oratorïau yn benodol ar gyfer Covent Garden ac yno cawsant eu perfformio gyntaf
Yr adeilad presennol yw'r drydedd theatr ar y safle yn dilyn tanau trychinebus ym 1808 a 1856. Mae'r ffasâd, y cyntedd a'r awditoriwm yn dyddio o 1858, ond bron pob elfen arall o'r safle yn dyddio o ailadeiladu helaeth yn y 1990au. Mae'r prif awditoriwm yn eistedd 2,256 o bobl, gan ei gwneud y drydydd mwyaf yn Llundain, ac mae'n cynnwys pedwar haen o flychau a balconïau a'r oriel amffitheatr. Mae'r prosceniwm yn 12.20 m o led a 14.80 m o uchder. Mae'r prif awditoriwm yn adeilad rhestredig Gradd I.
Y theatr gyntaf
bawd|Darluniad o'r theatr gyntaf cyn ei losgi ym 1808 Ym 1728, comisiynodd John Rich, actor-reolwr Cwmni'r Dug yn Theatre Lincoln's Inn Fields, yr opera baledi "The Beggar's Opera" gan John Gay. Rhoddodd llwyddiant y fenter hon y cyfalaf iddo i adeiladu Theatre Royal (a gynlluniwyd gan Edward Shepherd) ar safle hen Covent Garden, a datblygwyd rhan ohoni gan Inigo Jones yn y 1630au gyda phiazza ac eglwys. Yn ogystal, roedd Siarter Frenhinol wedi creu marchnad ffrwythau a llysiau yn yr ardal, marchnad gwnaeth goroesi yn y lleoliad hyd 1974. Wrth iddo agor ar 7 Rhagfyr 1732, cafodd Rich ei gludo gan ei actorion mewn gorymdaith fuddugoliaethus i'r theatr i'r cynhyrchiad agoriadol "The Way of the World"  gan William Congreve.
Yn ystod gan mlynedd gyntaf ei hanes, roedd y theatr yn bennaf yn chwaraedy, gyda'r Llythyrau Patent a roddwyd gan Charles II yn rhoi hawliau unigryw i Covent Garden a'r Theatre Royal, Drury Lane i gyflwyno drama lafar yn Llundain. Er gwaethaf y cyfnewidioldeb aml rhwng cwmnïau Covent Garden a Drury Lane, roedd y gystadleuaeth rhyngddynt yn ddwys, yn aml yn cyflwyno'r un dramâu ar yr un pryd. Cyflwynodd Rich Pantomeim i'r repertoire, gan berfformio ei hun (o dan yr enw llwyfan John Lun, fel Harlequin). Bu'r traddodiad o bantomeim tymhorol parhau yn y theatr fodern, hyd 1939.
Yn 1734, cyflwynodd Covent Garden ei bale cyntaf, Pygmalion. Penodwyd George Frideric Handel yn gyfarwyddwr cerddorol cwmni Lincoln's Inn Fields ym 1719, ond ni chyflwynwyd ei dymor cyntaf o operâu yn Covent Garden tan 1734. Ei opera gyntaf oedd Il pastor fido a ddilynwyd gan Ariodante (1735). Cyflwynodd perfformiadau cyntaf o Alcina ac o Atalanta y flwyddyn ganlynol. Cafwyd perfformiad brenhinol o'r Meseia ym 1743, a oedd yn llwyddiant ysgubol a bu'n sbardun i'r traddodiad o berfformio oratorio pob Grawys. O 1735 hyd ei farwolaeth ym 1759 rhoddodd Handel tymhorau rheolaidd yn Covent Garden, ac ysgrifennodd llawer o'i operâu a'i oratorios ar gyfer y theatr neu cawsant eu perfformiadau cyntaf yn Llundain yno. Gadawodd Handel ei organ i John Rich, ac fe'i gosodwyd mewn safle amlwg ar y llwyfan, ond roedd ymhlith nifer o eitemau gwerthfawr a gollwyd mewn tân a ddinistriodd y theatr ar 20 Medi 1808.
Ym 1792, ailadeiladodd y pensaer Henry Holland yr awditoriwm, o fewn cregyn presennol yr adeilad ond yn ddyfnach ac yn ehangach na'r hen awditoriwm, gan gynyddu cynhwysedd.
Yr ail theatr
chwith|bawd|Darlun dychanol, 1811, o'r "Tyllau Colomennod" Yn yr oriel uchaf yn 2ill theatr Covent Garden bawd|Darluniad o awditoriwm yr ail theatr chwith|bawd|Joseph Grimaldi, fel Clown Dechreuodd yr ailadeiladu ym mis Rhagfyr 1808, ac agorodd yr ail Theatre Royal, Covent Garden (a gynlluniwyd gan Robert Smirke) ar 18 Medi 1809 gyda pherfformiad o Macbeth ac yna adloniant cerddorol o'r enw The Quaker. Cododd y rheolwr actor, John Philip Kemble, pris seddi i helpu i adennill y gost o ailadeiladu a chost rhent tir cynyddol a gyflwynwyd gan y tirfeddiannwr, Dug Bedford, ond roedd y symudiad mor amhoblogaidd bod cynulleidfaoedd yn amharu ar berfformiadau trwy guro ffyn, hisian, bwio a dawnsio. Bu i "Derfysgoedd yr Hen Bris" para am fwy na dau fis, a gorfodwyd y rheolwyr i gyd-fynd â gofynion y gynulleidfa.
bawd|Y theatr yn y 1820au
Ym 1817, disodlwyd yr hen ganhwyllau a lampau olew a oedd yn arfer goleuo llwyfan Covent Garden, gan ddefnyddio golau nwy yn eu lle. Bu'r nwy yn welliant, ond ym 1837 defnyddiodd Macready golau calch yn y theatr am y tro cyntaf, yn ystod perfformiad pantomeim, Peeping Tom of Coventry. Roedd golau calch yn defnyddio bloc o galch brwd wedi'i gynhesu gan fflam ocsigen a hydrogen. Roedd hyn yn galluogi defnyddio sbotoleuadau i dynnu sylw at berfformwyr ar y llwyfan.
Torrodd Deddf Theatrau 1843 monopoli'r theatrau patent ar yr hawl i berfformio drama. Ar y pryd roedd Theatr Ei Mawrhydi yn y Haymarket yn brif ganolfan ar gyfer bale ac opera, ond ar ôl anghydfod gyda'r rheolwr ym 1846, trosglwyddodd Michael Costa, yr arweinydd yn Ei Mawrhydi, ei deyrngarwch i Covent Garden, gan ddod â'r rhan fwyaf o'r cwmni gydag ef. Cafodd yr awditoriwm ei ail-lunio'n llwyr ar ôl tân 1846, yn ystod y tymhorau 1846-47, a berfformiodd y cwmni yn Theatr y Lyceum dros dro. Ail agorodd y theatr ar 6 Ebrill 1847 o dan ei enw newydd "the Royal Italian Opera" gyda pherfformiad o opera Rossini "Semiramide".
Ym 1852, cyflwynodd Louis Antoine Jullien, yr arweinydd a chyfansoddwr ecsentrig Ffrengig o gerddoriaeth ysgafn, opera o'i gyfansoddiad ei hun, "Pietro il Grande". Rhoddwyd pum perfformiad o'r sioe 'ysblennydd', a oedd yn gynnwys ceffylau byw ar y llwyfan a cherddoriaeth uchel iawn. Roedd y beirniaid yn ystyried ei fod yn fethiant llwyr a chafodd Jullien ei difetha'n ariannol a bu iddo ffoi i'r America. Cyflwynodd Costa a'i olynwyr yr holl operâu a berfformiwyd yn y theatr yn yr iaith Eidaleg, hyd yn oed y rhai a ysgrifennwyd yn wreiddiol yn Ffrangeg, Almaeneg neu Saesneg, hyd 1892, pan gyflwynodd Gustav Mahler y perfformiad cyntaf o Der Ring des Nibelungen gan Wagner yn Covent Garden. Wedi hynny gollyngwyd y gair "Italian" o enw'r tŷ opera yn ddistaw bach a daeth y Tŷ Opera Brenhinol i fod.
Y drydedd theatr
Ar 5 Mawrth 1856, dinistriwyd y theatr eto gan dân. Dechreuodd y gwaith ar y drydedd theatr, a gynlluniwyd gan Edward Middleton Barry, ym 1857 ac adeiladwyd yr adeilad newydd, sy'n dal i fod yn niwclews y theatr bresennol, gan gwmni Lucas Brothers  Fe agorodd ar 15 Mai 1858 gyda pherfformiad o "Les Huguenots" gan Giacomo Meyerbeer.
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd y Weinyddiaeth Gwaith yn defnyddio'r Tŷ Opera fel storfa dodrefn.
O 1934 i 1936, roedd Geoffrey Toye yn rheolwr gyfarwyddwr, gan weithio ochr yn ochr â'r Cyfarwyddwr Artistig, Syr Thomas Beecham. Er gwaethaf llwyddiannau cynnar, bu syrthio allan rhwng Toye a Beecham, ac ymddiswyddodd Toye.
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd daeth y Tŷ Opera yn neuadd ddawns. Roedd posibilrwydd y byddai'n parhau felly ar ôl y rhyfel ond, yn dilyn trafodaethau hir, cafodd y cyhoeddwyr cerdd Boosey & Hawkes brydles yr adeilad. Penodwyd David Webster yn Weinyddwr Cyffredinol, a gwahoddwyd Sadler's Wells Ballet i fod yn gwmni bale preswyl. Cafodd Ymddiriedolaeth Opera Covent Garden ei sefydlu a chafwyd cynlluniau "i sefydlu Covent Garden fel canolfan opera a bale cenedlaethol, gan gyflogi artistiaid Prydeinig ymhob adran, lle bynnag y mae hynny'n gyson â chynnal y safonau gorau posibl ..." .
Ail-agorodd y Tŷ Opera Brenhinol ar 20 Chwefror 1946 gyda pherfformiad o'r "Ceinder Cwsg" gan Pyotr Ilyich Tchaikovsky mewn cynhyrchiad newydd ysblennydd a gynlluniwyd gan Oliver Messel. Dechreuodd Webster, gyda'i gyfarwyddwr cerdd Karl Rankl, adeiladu cwmni preswyl yn ddi-oed. Ym mis Rhagfyr 1946, rhannwyd eu cynhyrchiad cyntaf, The Fairy-Queen gan Purcell, gyda'r cwmni ballet. Ar 14 Ionawr 1947, cyflwynodd Cwmni Opera Covent Garden ei berfformiad cyntaf sef Carmen gan Bizet.
Gwelliannau o'r 1980au ymlaen
Arweiniwyd y tîm dylunio gan Jeremy Dixon ac Edward Jones o Dixon Jones BDP fel penseiri. Y dylunwyr acwstig oedd Rob Harris a Jeremy Newton o Arup Acoustics. Y peiriannydd adeiladu oedd Arup gyda Stanhope fel datblygwr. chwith|bawd|Mae pont awyr yn cysylltu'r Ysgol Bale Brenhinol (chwith) i'r Tŷ Opera Brenhinol (ar y dde) ar y 4ydd llawr. Dyluniwyd y bont gan benseiri cwmni Wilkinson Eyre Mae gan yr adeilad newydd yr un awditoriwm ar siâp pedol draddodiadol fel ag o'r blaen, ond gyda chyfleusterau technegol, ymarfer, swyddfa a chyfleusterau addysgol llawer gwell. Yn ogystal, crëwyd theatr stiwdio newydd, y Linbury, yn ogystal â mwy o le cyhoeddus. Cynhwyswyd yr hen Neuadd Blodau cyfagos, a oedd wedi mynd yn adfail ac a defnyddiwyd fel siop golygfeydd cyn yr ailddatblygu, i greu lle ymgynnull cyhoeddus helaeth newydd. Mae'r Tŷ Opera Brenhinol bellach yn honni bod y lleoliad yw'r cyfleuster theatr mwyaf modern yn Ewrop.
Defnyddir uwchdeitlau, wedi eu taflunio i sgrin uwchlaw'r prosceniwm, ar gyfer yr holl berfformiadau opera ers iddynt gael eu cyflwyno ar gyfer sioeau ysgolion ym 1984. Ers ailagor y theatr ym 1999, mae system libreto electronig yn darparu cyfieithiadau ar sgriniau fideo bach ar gyfer rhai seddau, ac mae monitorau a sgriniau ychwanegol i'w cyflwyno i rannau eraill o'r tŷ.
Defnyddiau eraill
Yn ogystal â chynal perfformiadau opera a ballet, mae'r Tŷ Opera Brenhinol wedi cynnal nifer o ddigwyddiadau eraill gan gynnwys:
Palmach
Hanes
bawd|Menywod y Palmach, Ein Gedi, 1942 Sefydlwyd y Palmach ar 15 Mai 1941 ar adeg o'r Ail Ryfel Byd pan oedd yn edrych fel y gallai lluoedd y Natsïaid o dan arweiniad Erwin Rommel, dorri o Ogledd Affrica ac ym ymosod ar Balesteina. Sefydlydd y Palmach oedd Yitzhak Sadeh a gydweithiodd gyda staff y fyddin Brydeinig i greu cyrchlu byddai'n cynnwys Iddewon oedd wedi eu ymrestru yn y Fyddin Brydeinig er mwyn ymladd yn erbyn y Natsiaid. Roedd yr Uned yn un wedi ei hyfforddi gan y Prydeinwyr ac yn cael ei hyfforddi mewn rhyfelgrefft sylfaenol fel Mae'r uned yn arfog ac yn cael ei hyfforddi gan y Prydeinig, sy'n addysgu'r pethau sylfaenol a sabotage. Roedd y Palmach yn cynnwys:
Cynhaliwyd camau cyntaf Palmch yn 1941 gan 23 o recriwtiaid a arweiniad swyddog Brydeinig. Pwrpas y cyrch oedd er mwyn sabotage ffatri arfau yn Syria, oedd o dan gyfrifoldeb Llywodraeth Vichy Ffrainc oedd yn gefnogol i'r Natsiaid. Collwyd yr uned gyfan a does dim olion ohono hyd heddiw.
Wedi'r Rhyfel
bawd|dde|Yr Ha-Machlaka Ha-Germanit: y "Platŵn Almaenig" (h.y. Comando Dwyrain Canol) a weithrdodd cyrchoedd cudd a sabotage yn erbyn targedau Natsiaid yn y Dwyrain Canol a'r Balcanau Gyda diwedd yr Ail Ryfel Byd, chwaraeodd y Palmach rôl hanfodol yn y frwydr Seionistaidd yn erbyn Llywodraeth y Mandad Prydeinig ym Mhalesteina. Roedd y Palmach nawr yn ymladd yn erbyn yr union bobl roeddynt wedi ei gefnogi cwta flwyddyn neu ddwy yn gynt.
Am gyfnod, unodd y Palmach â sefydliadau parafilwrol Seionyddol eraill i ffurfio 'Mudiad Gwrthryfel Hebraeg'. Dyna pryd trefnodd y Palmach rhyddhad gwersyll ffoaduriaid Atlit. Defnyddiwyd y tactegau sabotage i ddymchwul pontydd, gorsafoedd radar, cerbydau heddlu, cychod patrôl a'r llongau Llynges Frenhinol Brydeinig, oedd yn ceisio rhwystro mewnfudwyr a ffoaduriaid Iddewig rhag cyrraedd Palesteina. Cymerodd y Palmach rhan weithgar yn Aliyah Bet (mewnfudo anghyfreithlon gan Iddewon) a glanio cychod anghyfreithlon ar lannau Palesteina.
O fewn yr uned, tyfodd ymdeimladau cryf o frawdoliaeth rhwng yr aelodau cyffredin a'u swyddogion. Yn ogystal â'u paratoadau milwrol, bu aelodau'r Palmah hefyd yn hyfforddi ar gyfer trin y tir er mwyn paratoi ar gyfer gwladychu'r dyfodol. Ar ddiwedd 1944, sefydlodd y kibbutz Beit-Keshet ganddynt.
Cyrch olaf y Palmach fel uned annibynnol oedd yn erbyn llu filwrol answyddogol asgell dde Iddewig, yr Irgun fel rhan o Ddigwyddiad yr Altalena. Ar 22 Mehefin 1948 glaniodd yr Irgun long yr Altalena, oedd wedi ei llwytho ag arfau, oddi ar arfordir Tel Aviv. Gorchmynodd David Ben-Gurion, Prif Weinidog Israel newydd i'r Palmach rwystro'r arfau rhag cael eu glanio ar y tir. Mewn cyrch a arweiniwyd gan Yigal Allon, gydag Yitzhak Rabin fel ei ddirprwy, defnyddiwyd canon i suddo'r llong. Lladdwyd un aelod o'r Palmach ac un deg pendwar aelod o'r Irgun.
Annibyniaeth
Yn y cyfnod rhwng 29 Tachwedd 1947, pan benderfynodd y Cenhedloedd Unedig i greu gwladwriaeth Iddewig, a 14 Mai 1948, Diwrnod Datganiad Annibyniaeth Israel, prif weithgaredd y Palmach oedd trfnu cyrchoedd i ennill a chadw rheolaeth o'r ffyrdd er mwyn diogelu trafnidiaeth nwyddau, arfau a phobl Iddewig rhag ymosodiadau gan Arabiaid. Gyda genedigaeth Llu Amddiffyn Israel (yr IDF), amlyncwyd y Palmach a'r 'fyddin' answyddogol Iddewig, yr Haganah i fyddin swyddogol i wladwriaeth newydd. Daeth y mwyafrif o swyddogion unedau arbennig yr IDF mewn gwirionedd o unedau o'r Palmach.
Erbyn dechrau Rhyfel Annibynaieth Israel go iawn yn 1947 roedd gan y Palmach dros 2,000 o ddynion a menywod mewn 3 brigâd ymladd ac unedau atodol awyr, morol a chudd-wybodaeth. Collodd y Palmach gyfanswm o 1,187 o ymladdwyd yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Israel yn y blynyddoedd cyn sefydlu'r wlad. Bu farw nhw mewn cyrchoedd yn arwain at annibyiaeth ac yna lladdwy 574 yn rhan o fyddin Israel: 524 a laddwyd wrth ymladd brwydr neu gyrch; 77 fel rhan o amddiffyn neu mudo confois bwyd, arfau a phobl.
Cyswllt Cymreig
Roedd yr awdur Iddewig, Judith Maro yn aelod o'r Palmach yn ei hieuenctid. Priododd Yehudit 'Ida' Grossman, fel oedd ar y pryd, â'r milwr Brydeinig, Jonah Jones gan symud i fyw i Gymru. Ysgrifennodd lyfr Atgofion Haganah am ei chyfnod fel aelod o luoedd arfog yr Yishuv.
Scott McCall
bawd|Tyler Posey sydd yn chwarae Scott McCall
Mae Scott McCall yn brif gymeriad yn y rhaglen deledu Teen Wolf, ac yn ffrindiau gorau hefo Stiles Stilinski (Dylan O'Brien). Cafodd ei droi'n fleiddyn gan Peter Hale (Ian Bohen) sef ewythr Derek Hale (Tyler Hoechlin). Mae Scott yn mynd canlyn Allison Argent (Crystal Reed) am y ddau dymor cyntaf o'r rhaglen.
Meir Dizengoff
250px|dde|Meir Dizengoff1 bawd|Meir Dizengoff ac Avraham Shapira yn arwain y Purim Adloyada yn Tel Aviv. Dylid cofio symbolaeth o Iddew ar gefn ceffyl - rhywbeth oedd yn anghyfreithiol yn y byd Mwslemaidd ac anghyffredin yn Ewrop Ganed Meïr Dizengoff (Hebraeg: מאיר דיזנגוף, Rwsieg: Меер Янкелевич Дизенгоф), ar 25 Chwefror 1861 yn Akimovici, Bessarabia, Ymerodraeth Rwsia (bellach, Echimăuți yn Moldofa) a bu farw ar 23 Medi 1936. Roedd yn un o arloeswyr Chofefei Tsion (Hebraeg: חובבי ציון‬; yn llythrennol "Carwyr Seion"). Roedd yn Seinoist gweithredol, yn ddyn busnes llwyddiannus, sefydlydd sawl menter ariannol a maer gyntaf dinas Tel Aviv.
Bywgraffiad
bawd|Cerflun o Meir Dizengoff yn marchogaeth ar Rhodfa Rothschild Boulevard, [[Tel Aviv]] Symudodd teulu Dizengoff i Kishinev (bellach Chișinău, prifddinas Moldofa) yn 1878. Astudiodd yn y politechneg yno ac ymunodd â'r fyddin Rwsiaidd gan wasanaethu yn Iwcrain ac yno y cyfarfu â'i ddarpar wraig, Zina Brenner. Symudodd i Odessa lle ymunodd gyda'r grŵp chwyldroadol, tanddaearol, Narodnaya Volya. Yn 1885 arestiwyd efo mewn gwrthdystiad ac yno y cwrddodd â Leo Pinsker ac Ahad Ha'am daeth gan ymuno â'r Hovevei Zion. Wedi ei ryddhau o'r carchar, aeth i Brifysgol Paris lle astudiodd Cemeg Peirianyddol. Daeth yn gynrychiolydd yn y Gyngres enwog Seinostaidd gyntaf Basel yn 1887.
Ym Mharis cyfarfu â'r diwydiannydd o Iddew, Edmond de Rothschild. Danfonodd Rothschild efo i Balesteina (a oedd ar y pryd yn rhan o Ymerodraeth yr Otomaniaid) er mwyn sefydlu ffowndri wydr yn Tantura yn 1892. Yn anffodus, methiant bu'r fenter oherwydd ansawdd amhur y tywod. Dychwelodd i Kishinev lle cyfarfu â Theodore Herzl. Er fod Dizengoff yn anghytuno â phenderfyniad Herzl i gefnogi'r fenter yn y 6ed Gyngres Seinoistaidd i sefydlu gwladfa Iddewig yn Uganda, daeth y ddau yn gyfeillion ac roedd Dizengoff yn gefnogwr brwd ohono.
Palesteina
Yn 1905 symudodd Dizengoff i Balesteina oherwydd ei ddaliadau Seionistaidd cryf gan fyw yn Jaffa. Sefydlodd gwmni Geulah a brynodd tir oddi ar yr Arabiaid a daeth mewnforio offer peirianyddol, yn enwedig ceir. Sefydlodd hefyd gwmni cychod yn ei enw, ac roedd yn Gonswl i Wlad Belg. Pan glywodd Dizengoff fod Iddewon yn trefnu i brynu tir i adeiladu maestref newydd Iddewig, sefydlodd bartneriaeth gyda chwmni Ahuzat Bayit ("adeiladu tai") a brynodd dir ar dwyni tywod nTel Aviv, nid nepell o Jaffa, a'u becynnu i'w gwerthu'n barseli i'r gwladychwyr. Enw'r maestref newydd yma a sefydlwyd yn 1909 oedd Ahuzat Bayit, ond newidiwyd yr enw y flwyddyn wedymn i Tel Aviv, ("bryn y ffynnon") ac teitl fersiwn Hebraeg o lyfr enwog Altneuland Herzl.
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf diarddelwyr ef a holl Iddewon Tel Aviv o'r dref gan y Twrciaid. Dychwelasant wedi'r Rhyfel pan oedd Twcri, bellach, wedi colli ei hymerodraeth a Phrydain bellach yn rheoli Palesteina.
Maer Tel Aviv
chwith|bawd|Angladd Meir Dizengoff, 24 Medi 1936, Tel Aviv Daeth Dizengoff yn bennaeth cynllunio trefol Tel Aviv yn 1911 ac yn faer ar y dref pan ddaeth hi'n ddinas yn 1922. Roed yn Faer hyd nes ei farwolaeth yn 1936 (heblaw am rhwng 1925-28). Rhwng 1927 a 1929, ef oed pennaeth y mudiad Seionaidd.
Fel Maer goruchwyliodd gyfnod o dwf parhaus gyda'r boblogaeth yn tyfu o 14,000 yn 1920 i 150,000 yn 1937 (blwyddyn wedi ei farwolaeth).
Roedd Dizengoff yn awyddus i hybu economi a diwylliant y ddinas newydd a ddaeth yn symbol o lwyddiant modernaidd Seionistiaeth. Sefydlodd Ffair Lefant Levant Fair (Hebraeg: Yarid HaMizrah) gyntaf yn 1932 a oedd yn ffair fasnach ac hamdden. Pan ddechreuodd y Gwrthryfel Arabaidd yn 1936, caewyd porthladd Jaffa i geisio stopio'r mewnfudo gan Iddewon oedd yn dianc rhag Hitler. Adeiladodd Dizengoff borthladd yn Tel Aviv. Llwyddodd i agor y porthladd y flwyddyn honno gyda'r geiriau, "Foneddigion a foneddigesau, gallaf gofio adeg pan nad oedd gan Tel Aviv ei phorthladd. Bu farw ar 23 Medi 1936.
Personol
Priododd â Zina (1872-1930) yn Alexandria, Yr Aifft yn 1893. Roedd hi'n ferch i rabbi ac hi ei hun yn athro Ffrangeg. Bu gan y cwpwl ferch ond bu farw'r faban bach dau fis oed. Tra bod ei gŵr yn faer Tel Aviv, mae'n cymryd byw ac yn annog y celfyddydau y fwrdeistref newydd. Maent wedi'u claddu gyda'i gilydd ym Mynwent Trumpeldor. Ym 1938, cysegrwyd Sgwâr Zina Dizengoff yn Tel Aviv.
Enw'r Dizengoff yw cyfenw Bwlgareg Dizeng, enw hynafol a gynhaliwyd gan rhaglaw Omourtag Khan (814-831).
Pôs y pedwar lliw
Mewn mathemateg, dywed y ddamcaniaeth pedwar lliw (neu theori'r map pedwar lliw): "Mewn map, nid oes angen mwy na phedwar lliw gwahanol i liwio rhanbarthau'r map, fel nad oes dwy ranbarth cyfagos o'r un lliw." Roedd y pôs pedwar lliw, a'r pôs y pum lliw o'i flaen, yn sialens i fathemategwyr, cyn i'r theori gael ei brofi yn 1976 gan Kenneth Appel a Wolfgang Haken.
Termau:
Canlyniad y ddamcaniaeth yw'r datganiad canlynol, syml: "Nid oes fyth angen mwy na 4 lliw i liwio unrhyw fap".
Hanes
Y cofnod cyntaf o bôs y pedwar lliw oedd ar 23 Hydref 1852 pan oedd Francis Guthrie yn ceisio canfod y nifer lleiaf o liwiau oedd eu hangen i liwio map o Loegr. Aeth at ei frawd Frederick, a oedd yn un o fyfyrwyr Augustus De Morgan yn Ngholeg Prifysgol Llundain, ac aethant ati i ganfod ateb.
Yn wahanol i'r theori pum lliw, theori sy'n datgan bod pum lliw yn ddigon i liwio map, a brofwyd yn yr 1800au, profwyd pôs y pedwar lliw ym 1976 gan Kenneth Appel a Wolfgang Haken. Hon oedd y ddamcaniaeth fawr gyntaf i'w phrofi gan ddefnyddio cyfrifiadur. Ar y cychwyn, nid oedd pob mathemategydd yn derbyn eu diffiniad fel prawf cadarn, gan fod prawf cyfrifiadurol bron yn amhosibl i rywun ei wirio â llaw. Ers hynny, mae'r prawf wedi ennill ei blwyf, er bod rhai amheuon yn parhau.
Ymhellach i'r gwaith gan Appel–Haken a gyhoeddwyd yn 1976, cyhoeddwyd prawf symlach o'r gosodiad yn 2005 gan Robertson, Sanders, Seymour, a Thomas ac eto yn 2005 gan Georges Gonthier, eto'n ddibynnol ar feddalwedd.
Y ddamcaniaeth
Gwendid y ddamcaniaeth, yn ôl rhai, yw ei bod gam y tu hwnt i'r broblem wreiddiol, real. Hynny yw, os oes gan wlad ddau leoliad nad ydynt wedi eu cysylltu, yna mae'n rhaid iddynt fod o'r un lliw - glas (A) yn y diagram. 220px|canol Esiamplau real o hyn fyddai Oblast Kaliningrad, sy'n rhan o Rwsia, neu Nakhchivan, sy'n rhan o Weriniaeth Aserbaijan. Yma, byddai angen o leiaf 5 lliw.
The Vamps
bawd|The Vamps Wake Up World Tour London 2016
Band pop roc yw The Vamps, a'r aelodau yw Bradley Simpson, James McVey, Connor Ball, ac Tristan Evans. Enillodd y band enwogrwydd ar ddiwedd 2012 gyda chaneuon a uwchlwythwyd ganddynt i YouTube. Cafodd y band ei arwyddo i Mercury Records yn 2012, gan gefnogi McFly ar eu Taith Memory Lane, ar ddechrau 2013, a perfformion nhw o gwmpas y Deyrnas Unedig yn cefnogi gwahanol artistiaid fel Taylor Swift, Selina Gomez, Little Mix ac eraill. Erbyn hyn maent wedi rhyddhau tri albwm.
Ysnoden
de|bawd|Darlun o fenyw yn gwisgo ysnoden yn y 19g Math o benwisg sydd wedi'i ddylunio i ddal y gwallt yn ôl mewn darn o ddefnydd neu sach yw ysnoden. Yn ei ffurf draddodiadol, mae'r benwisg yn debyg i gwcwll sy'n cael ei wisgo'n agos dros gefn y pen. Mae'n debyg i rwyd gwallt, ond mae ysnodenni fel arfer yn fwy llac, a rhwyll mwy cras, ac edafedd sy'n amlwg yn dewach. Gall band rhwyll tynnach orchuddio'r talcen neu'r corun, ac yna redeg y tu ol i'r clustiau, ac i lawr y gwar. Mae sach o rhyw fath ynghlwm wrth y band sy'n gorchuddio a dal y gwallt yn y cefn. Roedd ysnoden weithiau yn cael ei gwneud o ddeunydd solid, ond fel arfer yn edafedd a oedd wedi'i wau yn llac neu ddeunydd arall tebyg i rwyd. Yn hanesyddol, roedd sach bychan o edafedd man yn dal y gwallt ar gefn y pen neu'n ei ddal yn agos i'r gwar.
Ceir ysnodenni hefyd ar gyfer barfau neu flewiach arall ar y wyneb at ddibenion hylendid wrth drin a chynhyrchu bwyd.Mae ysnodenni yn aml yn cael eu gwisgo gan fenywod sy'n Iddewon Uniongred, er mwyn gorchuddio'r gwallt yn hytrach na'i ddal. Oherwydd hynny, maen nhw'n aml wedi eu leinio gyda deunydd fel nad oes modd gweld trwyddynt.Mae ysnodenni hefyd wedi dod i gael eu cynhyrchu fel dilledyn aml-bwrpas, i'w gwisgo o amgylch y gwddf, dros y wyneb, yn ogystal ag ar y corun.
The Vamps
Hanes
2011-2012: Ffurfio'r Band: Roedd James McVey yn barod yn cael eu reoli gan Richard Rashman ac Joe O'Neill o Prestige Management cyn penderfynu ffurfio band. Mi wnaeth James darganfod Bradley Simpson yn 2011 trwy YouTube. Gyda'i gilydd, ysgrifennodd y pâr ganeuon tuag at fisoedd diweddarach 2011, gyda Bradley Simpson wedyn yn dod yn brif ganwr. Yn 2012 wnaeth Bradley ac James cyfarfod Tristan Evans trwy Facebook. wnaeth y tri ohonynt wedyn cyfarfod Connor Ball trwy ffrind. Yng nghanol 2012, dechreuodd y band lwytho caneuon i YouTube. Erbyn mis Hydref cawsant eu disgrifio fel band bachgen newydd, gyda sylw arbennig i'w perfformiad YouTube o gân One Direction.