cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Răscrucea Marilor Furtuni
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Mircea Moldovan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Angharad Puw Davies
Awdur Cymreig yw Angharad Puw Davies. Mae'n nodedig am y gyfrol Trwy Ogof Arthur a gyhoeddwyd 01 Ionawr, 1986 gan: Y Lolfa.
Gwarchodfa Natur Genedlaethol Caerlaverock
Gwarchodfa Natur yn Dumfries a Galloway, yr Alban yw Gwarchodfa Natur Genedlaethol Caerlaverock. Un o warchodfeydd yr Ymddiriodolaeth Adar Dŵr a Thiroedd Gwlybion yw hi. Maint y warchodfa yw 1400 erw. Mae’r warchodfa’n nodedig am Gwyddau gwyrain ac Elyrch y Gogledd. Mae dros 40,000 o wyddau gwyrain yn ymweld yn flynyddol o Svalbard. Gwelir Hebog tramor, Boda tinwyn a Boda gwerni’n hela. Mae Alarch dof, Hwyaden wyllt, Chwiwell, Hwyaden gopog, Pibydd llydanbig, Corhwyaden, Gŵydd lwyd, Rhegen y dŵr, Gwyach gorniog, Rhostog Gynffonddu, Gylfinir, Cornchwiglen, Bras y Cyrs, Bras Melyn, Dryw Eurben, Dringwr Bach, Llinos,Coch y Berllan, Hwyaden benddu ac Alarch Bewick hefyd, a gwelir Gwennol y Bondo dros yr haf, Socan Eira ac Adain Coch dros yr hydref. Mae pâr o weilch wedi nythu yn y warchodfa ers 2003. Gwelir y nyth trwy webcam yn ystod y tymor nythu (Ebrill i Awst). Cedwir Defaid Shetland i bori'r glaswellt.
Stolen Hearts: The Trailer Park Story
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Tanner Brasher yw Stolen Hearts: The Trailer Park Story a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Gwarchodfa Natur Genedlaethol Caerlaverock
Agorwyd canolfan addysg ym mis Ionawr 2002 gan Frenin Harald V o Norwy.
Stolen Hearts: The Trailer Park Story
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tanner Brasher nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mauretania (llong 1906-35)
300px|bawd|RMS Mauretania bawd|200px|Cerdyn post Mauretania o 1908 Chwaer-long yr RMS Lusitania oedd yr RMS Mauretania, y gyntaf o ddwy long deithio i ddwyn yr enw. Fe'i henwir ar ôl y dalaith Rufeinig Mauretania yng ngogledd Affrica.
Adeiladwyd y Mauretania gyntaf yn 1906 yn iardau Swan, Hunter & Wigham Richardson, Newcastle upon Tyne, gogledd-ddwyrain Lloegr. Roedd ganddi hyd o 790 troedfedd a lled trawst o 88 troedfedd. Roedd y llong yn pwyso 31,938 tunnell ac yn cael ei gyrru gan bedwar siafft tyrbein ag iddynt nerth o 76,000 hp. Gallai gyrraedd cyflymder o 25 knot ar y môr agored.
Ar ei byrddau roedd ganddi le i 563 teithiwr dosbarth cyntaf, 464 ail dosbarth a 1,138 trydydd dosbarth; fel llong i gludo milwyr roedd ganddi ddigon o le i 4,000 o filwyr.
Fel ei chwaer-long y Lusitania, cafodd y Mauretania ei lawnsio yn 1906. Gwnaeth ei mordaith gyntaf yn 1907 o Lerpwl i Ddinas Efrog Newydd. Gyda'r Lusitania, hi oedd y llong deithio gyflym gyntaf i gael ei hadeiladu yng ngwledydd Prydain yn yr 20g. Enillodd y Ruban Glas ym mis Medi, 1909, diolch i'w tyrbeins grymus a'i chynllun uchelgeisiol.
Gwasanaethai fel llong i gludo milwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf gan ddychwelyd i'r rhediad traws-Iwerydd ar ddiwedd y rhyfel ar ôl cael ei hatgyeirio'n sylweddol yn sgîl tân trychinebud yn 1921.
Cafodd ei sgrapio yn 1935 yn iard dorri Rosyth, yn yr Alban.
Sobec
Duw yr Hen Aifft ydy Sobec (Hen Roeg: Σοῦχος, Lladin: Suchus). Mae o'n duw y Nîl, y fyddin, ffrwythlondeb a crocodeiliaid.
Adnabyddid ef fel Yr Arglwydd y Dyfroedd, Y Gwylltwyr ac Arglwydd Faiyum. Roedd ei gwlt yn canolbwyntio yn Crocodilopolis.
Mythau
Dywedwyd bod Sobek osodwyd wy prynu'r dyfroedd primeval Nun. Gwnaeth y byd â llinellau o wy hwn.
Beyond This Place
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Jack Cardiff yw Beyond This Place a gyhoeddwyd yn 1959. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Lerpwl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Kenneth Allen Taylor a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Douglas Gamley.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1959. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Ben-Hur sy’n ffilm epig hanesyddol o’r Unol Daleithiau gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Wilkie Cooper oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jack Cardiff ar 18 Medi 1914 yn Great Yarmouth a bu farw yn Llundain ar 1 Mai 1997. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1918 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Llygadwyn bach Lifu
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Llygadwyn bach Lifu (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: llygaidwynion bach Lifu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Zosterops minuta; yr enw Saesneg arno yw Small Lifu white-eye. Mae'n perthyn i deulu'r Llygadwynion (Lladin: Zosteropidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Teulu
Mae'r llygadwyn bach Lifu yn perthyn i deulu'r Llygadwynion (Lladin: Zosteropidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Pandy'r Capel
Pentref bychan yng nghanol Sir Ddinbych yw Pandy'r Capel. Fe'i lleolir ar lan Afon Clwyd yn rhan uchaf Dyffryn Clwyd, hanner ffordd rhwng Corwen i'r de a Rhuthun i'r gogledd. Y pentref agosaf yw Brynsaithmarchog, tua milltir i'r de. Saif ar y draffordd A494.
Roedd tafarn yn y pentref ers oleiaf dechrau'r 19g, ymddanosodd y Blue Bell Inn fel cyfeiriad ar gofrestr bedyddio yn 1837, rhestrwyd fel Pandy Tavern, Pandy a Pandy Public House ar y cyfrifiad rhwng 1851 ac 1871 cyn dychwelyd i'r Blue Bell Inn yn ddiweddarach.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan a'r Aelod Seneddol yw.
Patras
Saif y ddinas ar lethrau isaf Mynydd Panachaikon, gerllaw Gwlff Patras, 215 km i'r gorllewin o Athen. Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 168,034, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 213,984. Roedd yn ddinas bwysig yn y cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl traddodiad, yma y merthyrwyd Sant Andreas, brawd Simon Pedr.
Yn 2004, cwblhawyd Pont Rio-Antirio, sy'n cysylltu Rio, maesdref yn nwyrain Patras, a thref Antirrio ar lan arall Gwlff Corinth.
bawd|dim|250px|Yr Odeum Rhufeinig, Patras
Angarsk
Dinas yn Oblast Irkutsk, Rwsia, yw Angarsk (Rwseg: Ангарск). Fe'i lleolir ar lan Afon Kitoy yn Siberia, 5,150 cilometer (3,200 milltir) i'r de-ddwyrain o ddinas Moscfa. Poblogaeth: 233,567 (Cyfrifiad 2010).
Y Cariad Tragywyddol
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Li Han-hsiang yw Y Cariad Tragywyddol a gyhoeddwyd yn 1963. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 梁山伯與祝英台 ac fe’i cynhyrchwyd yn Hong Cong. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieineeg Mandarin a hynny gan Li Han-hsiang a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Chou Lan-Ping.
Angarsk
Sefydlwyd Angarsk yn 1948 fel un o ddinasoedd diwydiannol cynlluniedig yr Undeb Sofietaidd.
Y Cariad Tragywyddol
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Betty Loh, Ivy Ling Po, John Law a Chen Yanyan. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Meall Leacachain
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Mawrth 2010.
Y Cariad Tragywyddol
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1963. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd From Russia with Love sef yr ail ffilm yn y gyfres James Bond....... Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,550 o ffilmiau Tsieineeg Mandarin wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Chiang Hsing-lung sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Yr Ail Ryfel Byd
Yr Ail Ryfel Byd oedd y rhyfel mwyaf eang a chostus mewn hanes. Bu ymladd ar draws rhan helaeth o'r byd, o Norwy hyd ynys Gini Newydd, ac amcangyfrifir i tua 60 miliwn o bobl gael eu lladd neu farw o newyn a achoswyd gan y rhyfel. Ar un ochr yn y rhyfel roedd y Deyrnas Unedig a'r Gymanwlad Brydeinig, Ffrainc, yr Unol Daleithiau, yr Undeb Sofietaidd a Tsieina, gyda nifer o wledydd llai. Cyfeirir at yr ochr yma yn aml fel "y Cyngheiriaid". Ar yr ochr arall roedd yr Almaen, yr Eidal a Siapan, gyda nifer o wledydd llai. Prif ardaloedd y brwydro oedd Ewrop, Dwyrain Asia a'r Cefnfor Tawel.
Y Cariad Tragywyddol
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Li Han-hsiang ar 7 Mawrth 1926 yn Ardal Lianshan a bu farw yn Beijing ar 9 Hydref 2001. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Yr Ail Ryfel Byd
Nid oes cytundeb ar union ddyddiad dechrau'r rhyfel. Y dyddiad mwyaf cyffredin a dderbynnir yw 1 Medi 1939, pan ymosododd yr Almaen ar Wlad Pwyl, gyda Phrydain a Ffrainc yn cyhoeddi rhyfel ar yr Almaen ddau ddiwrnod yn ddiweddarach. Mae eraill yn crybwyll y 7 Gorffennaf 1937 fel dyddiad dechrau'r rhyfel, pan ymosododd Siapan ar Tsieina ac eraill wedyn yn nodi Mawrth 1939 a'r adeg yr aeth byddinoedd Hitler i mewn i Prague, Tsiecoslofacia. Dim ond yn 1941 y daeth y rhyfel yn wirioneddol fyd-eang. Ym Mehefin y flwyddyn honno, ymosododd yr Almaen ar yr Undeb Sofietaidd, tra ym mis Rhagfyr ymosododd Japan ar lynges yr Unol Daleithiau yn Pearl Harbor. Yn fuan wedyn, cyhoeddodd yr Almaen ryfel ar yr Unol Daleithiau i gefnogi Japan. Ystyrir fel rheol fod y rhyfel wedi dod i ben ar 2 Medi 1945, pan ildiodd Japan i'r Cyngheiriaid.
Y Cariad Tragywyddol
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Menschen Und Masken
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Harry Piel yw Menschen Und Masken a gyhoeddwyd yn 1923. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Edmund Heuberger.
Y Cariad Tragywyddol
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Li Han-hsiang nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Yr Ail Ryfel Byd
Roedd technoleg filwrol wedi datblygu yn sylweddol ers y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd awyrennau wedi dod yn llawer mwy pwysig. Daeth cyrchoedd awyr ar ddinasoedd y gelyn yn elfen bwysig yn strategaeth y ddwy ochr, ac roedd hyn yn un o'r rhesyymau fod y cyfanswm colledion ymhlith y boblogaeth sifil yn llawer uwch yn y rhyfel yma nag yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Daeth y rhyfel i ben pan ollyngodd America fomiau atomig ar ddinasoedd Hiroshima a Nagasaki yn Japan.
Menschen Und Masken
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Yr Ail Ryfel Byd
Yn ystod y rhyfel hwn lladdwyd miliynau o bobl yng ngwersylloedd crynhoi a gwersylloedd difa yr Almaen. Lladdwyd tua 6 miliwn o Iddewon yn yr Holocost, a niferoedd llai ond sylweddol o nifer o grwpiau eraill. Erbyn diwedd y rhyfel, yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd oedd y ddau bŵer mawr, gan osod patrwm a barhaodd am rai degawdau. Rhannwyd yr Almaen yn ddwy, rhaniad a barhaodd hyd 1990. Er i'r hen bwerau ymerodrol fel y Deyrnas Unedig a Ffrainc fod ar yr ochr fuddugol, cawsant eu gwanhau yn sylweddol gan y rhyfel, ac yn ystod yr ugain mlynedd dilynol dadfeiliodd eu hymerodraethau yn raddol.
Menschen Und Masken
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1923. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Safety Last! sef ffilm gomedi o Costa Rica ac UDA gan Fred C. Newmeyer a Sam Taylor. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Gotthardt Wolf oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Yr Ail Ryfel Byd
Achosion y Rhyfel
bawd|Martsio yn y Sgwâr Coch yn 1941. Gofal: mae'r ohebiaeth yn Saesneg.
Roedd nifer o resymau am y rhyfel hwn. Gwelodd y cyfnod yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf dŵf dwy ideoleg: Comiwnyddiaeth yn dilyn Chwyldro 1917 a ffurfio'r Undeb Sofietaidd, a Ffasgaeth mewn rhai gwledydd yng ngorllewin Ewrop. Daeth Benito Mussolini, arweinydd plaid y Ffasgwyr yn yr Eidal, yn brifweinidog yr Eidal yn 1922. Rheolodd y wlad fel unben.
Menschen Und Masken
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry Piel ar 12 Gorffenaf 1892 yn Düsseldorf a bu farw ym München ar 25 Tachwedd 1967. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry Piel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gallia Narbonensis
bawd|300px|canol Lleoliad Gallia Narbonensis yn yr Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC
Yr Ail Ryfel Byd
Achosion y Rhyfel
Gwelwyd tŵf pleidiau adain dde yn yr Almaen yn y cyfnod yma hefyd. Roedd Gweriniaeth Weimar wedi ei ffurfio yn 1919, ond ni lwyddodd i ennill cefnogaeth rhan helaeth o boblogaeth yr Almaen. Dan delerau Cytundeb Versailles, a arwyddwyd ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd yr Almaen wedi colli tua 13% o'i thiriogaeth a'r cyfan o'i threfedigaeth. Trosglwyddyd rhan o'i thiriogaeth i Ffrainc a Gwlad Pwyl, tra cymerodd Prydain nifer o'i threfedigaethau. Roedd llawer o anfodlonrwydd yn yr Almaen ynghylch hyn, yn enwedig ymhilth cyn-filwyr. Tyfodd y syniad nad oedd yr Almaen wedi ei gorchfygu yn filwrol yn y rhyfel, ond yn hytrach wedi ei bradychu gan y gwleidyddion.
Dilig (sant)
Santes o ddiwedd y 5g oedd Dilig a oedd yn ferch i Brychan ac a gysylltir gyda phlwyf St Illick (ac eglwys St Electa) Sen Endelyn, Cernyw.
Yr Ail Ryfel Byd
Achosion y Rhyfel
Bu dirwasgiad difrifol yn yr Almaen rhwng y ddwy ryfel byd. Roedd hyn yn waeth yn y 1920au nac yng ngweddill Ewrop. Erbyn y 1930au fodd bynnag roedd rhan sylweddol o'r byd datblygedig yn dioddef caledi ac anghydfod gwleidyddol a cymdeithasol y Dirwasgiad Mawr. Ar y chwith, roedd y Comiwnyddion yn ennill tir, tra ar y dde roedd nifer o bleidiau, yn eu plith Plaid y Gweithwyr Sosialaidd Cenedlaethol Almaenig (Almaeneg: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) dan arweiniad Adolf Hitler. Ar y cyntaf, ni chafodd lawer o lwyddiant etholiadol, ond yn etholiad Gorffennaf 1932 enillodd 37.4% o'r bleidlaid a 230 o seddi yn y Reichstag. Yn etholiad Tachwedd yr un flwyddyn, gostyngodd ei phleidlais ychydig. Ar 30 Ionawr 1933, apwyntiodd yr Arlywydd, Paul von Hindenburg, Hitler yn Ganghellor yr Almaen. Credai y pleidiau adainodde mwy cymedrol y gallent reoli Hitler, ond ni allasant wneud hynny. Wedi i Hindenburg farw, cyhoeddodd Hitler ei fod yn gadael y swydd o Arlywydd yn wag, a chyhoeddodd ei hyn yn arweinydd yr Almaen fel Führer und Reichskanzler. bawd|chwith|Y Ddraig Goch yn llarpio Eryr yr Almaen; cerflun yn [[Rhaeadr Gwy|Rhaeadr i goffau'r meirw.]]
Bu nifer o ryfeloedd yn ail ran degawd y 1930au. Ym mis Hydref 1935, ymosododd yr Eidal ar Ethiopia, gan feddiannu'r wlad erbyn mis Mai 1936. Dangosodd y rhyfel yma aneffeithiolrwydd Cynghrair y Cenhedloedd; er bod Ethiopia yn aelod, ni allodd y Cynghrair wneud dim effeithiol i'w hamddiffyn rhag yr ymosodiad. Ar 17 Gorffennaf 1936, dechreuodd Rhyfel Cartref Sbaen. Rhoddodd Hitler a Mussolini gefnogaeth filwrol i wrthryfel adain-dde y Cadfridog Francisco Franco, tra rhoddodd yr Undeb Sofietaidd gefnogaeth i'r llywodraeth weriniaethol. Ystyrir y rhyfel yma, a barhaodd hyd 1 Ebrill 1939, yn fath o ragarweiniad i'r Ail Ryfel Byd, gan iddo roi cyfle i'r Almaen, yr Eidal a'r Undeb Sofietaidd brofi eu harfau.
Dilig (sant)
Ceir amrywiadau Cernyweg ar ei henw gan gynnwys: Illick, Telick, Electa a Delech.
Yr Ail Ryfel Byd
Achosion y Rhyfel
Yn y dwyrain pell, roedd Japan wedi cipio Manchuria oddi ar Tsieina yn 1931. Ar 7 Gorffennaf 1937, ymosododd Japan ar Tsieina, gyda'r bwriad o feddiannu'r holl wlad. Er i'r Siapaneaid ennill llawr o dir, parhaodd y rhyfel yma hyd nes iddo ddod yn rhan o'r Ail Ryfel Byd ei hyn.
Rol Hitler
O dan arweiniad Adolf Hitler, arweinydd y Blaid Natsiaidd, roedd yr Almaen ers 1933 yn wlad a oedd wedi achosi tensiwn cynyddol yn Ewrop. Roedd Hitler wedi dangos yn glir ers iddo ddod I bwer yn yr Almaen ei fod yn casau Cytundeb Versailles oherwydd y ffordd roedd yr Almaen wedi cael ei chywilyddio ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Cosbwyd yr Almaen yn llym gan y cytundeb. Collodd llawer o dir a’I lluoedd arfog, bu’n rhaid iddi dalu iawndal, a derbyn y bai am gychwyn y Rhyfel Byd Cyntaf. Nid oedd ychwaith wedi cael gwahoddiad I fod yn rhan o’r trafodaethau yn Versailles. Roedd Hitler eisiau gwrthdroi Cytundeb Versailles, ailarfogi’r Almaen, ennill y tiroedd yma nol er mwyn creu un Almaen fawr Almaeneg ei hiaith. Roedd eisiau creu ‘Lebensraum’, sef gofod byw I’r Almaenwyr pur fyddai’n byw yn y math yma o Almaen. Golygai hynny feddiannu tiroedd ble roedd pobl Almaenig yn byw, er enghraifft, Tir y Swdeten (rhan o Tsiecoslofacia), uno gyda Awstria ac ennill tir ychwanegol I’r dwyrain o’r Almaen. Roedd gwledydd fel Prydain, wedi oedi rhag atal cynlluniau Hitler. Credent y gallai hynny arwain at achosi ryfel byd arall mor fuan ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf.
Dilig (sant)
Gwryw o'r un enw
Ceir hefyd sant gwrywaidd o'r un enw sydd a chysylltiad â Plouray ym Morbihan, Llydaw a Sant Illec (St.Dilecq heddiw) ger Kemperle.
Gallia Narbonensis
Daeth yn dalaith Rufeinig yn 121 CC, yn wreiddiol o dan yr enw Gallia Transalpina ('Gâl dros yr Alpau') er mwyn ei gwahaniaethu oddi wrth Gallia Cisalpina ('Gâl is yr Alpau'). Ailenwyd Gallia Transalpina yn Gallia Narbonesis yn ddiweddarach ar ôl ei phrifddinas Narbo Martius (Narbonne), a oedd wedi cael ei sefydlu ar lan y Môr Canoldir yn 118 CC.
Yr Ail Ryfel Byd
Dechrau'r Rhyfel yn Ewrop
bawd|240px|Chamberlain, Daladier, Hitler a Mussolini yng [[Cytundeb München|Nghynhadledd München.]]
Dial yr Hanner Brawd
Nofel i oedolion gan Arwel Vittle yw Dial yr Hanner Brawd. Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Nofel dditectif am ddarlithydd seicoleg sy'n ceisio cynorthwyo'r heddlu drwy ddadansoddi meddwl sgitsoffrenig llofrudd cyfresol er mwyn egluro ei gymhellion a'r rheswm pam y gadewir dyfyniadau o'r Mabinogi ger cyrff y meirwon.
Yr Ail Ryfel Byd
Dechrau'r Rhyfel yn Ewrop
Wedi i Hitler ddod i rym, torrodd Gytundeb Versailles trwy yrru'r fyddin i'r Rheindir, oedd i fod yn ardal anfilwrol, ym mis Mawrth 1936. Ychydig fisoedd wedyn, dechreuodd Rhyfel Cartref Sbaen, a chefnogodd Hitler a Benito Mussolini, arweinydd yr Eidal, wrthryfel Francisco Franco.
Dial yr Hanner Brawd
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
Yr Ail Ryfel Byd
Dechrau'r Rhyfel yn Ewrop
Yn y blynyddoedd nesaf, dechreuodd Hitler ar ymgyrch i geisio ymestyn tiriogaeth yr Almaen. Un ardal oedd o ddiddordeb arbennig iddo oedd y Sudetenland, lle'r oedd mwyafrif y trigolion yn Almaenwyr ethnig. Ar un adeg, roedd y Sudetenland yn perthyn i Awstria-Hwngari. Ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth yr ardaloedd hyn yn eiddo Tsiecoslofacia. Pan ddaeth Hitler i rym yn yr Almaen, dechreuodd annog trigolion Almaeneg y Sudetenland i alw am gael dod yn rhan o'r Almaen. Datblygodd plaid Natsïaidd gref yno dan arweiniad Konrad Henlein. Cyfarfu Henlein a Hitler ar 28 Mawrth 1938, a dywedwyd wrth Henlein am fynnu hunanlywodraeth i'r Sudetenland a'r hawl i ddilyn polisiau Natsïaidd, gan wybod y byddai hyn yn annerbyniol i lywodraeth Edvard Beneš yn Tsiecoslofacia. Gwnaeth Henlein hyn ar 24 Ebrill. Cyhoeddodd yr Undeb Sofietaidd y byddai'n barod i ymladd i amddiffyn Tsiecoslofacia, ond dim ond os byddai Ffrainc a Phrydain yn ymuno â hi. Ar 29 Medi, arwyddwyd Cytundeb München rhwng Hitler a'i gynghreiriad Benito Mussolini a Neville Chamberlain, prif weinidog y Deyrnas Unedig, a Raymond Daladier, prif weinidog Ffrainc. Daethant i gytundeb y byddai raid i Tsiecoslofacia ildio'r Sudetenland i'r Almaen, gyda'r Almaen i gymyryd meddiant o'r diriogaeth erbyn 10 Hydref. Yn fuan wedyn yn 1939 meddiannodd Hitler y gweddill o Tsiecoslofacia hefyd.
Ar 1 Medi 1939, ymosododd yr Almaen ar Wlad Pwyl. Ar 3 Medi, cyhoeddodd Ffrainc a'r Deyrnas Unedig ryfel yn erbyn yr Almaen. Mae lle i gredu nad oedd Hitler wedi rhagweld hyn, gan nad oeddynt wedi ymateb i'w ymosodiad ar Tsiecoslofacia. Parhaodd yr ymladd yn erbyn y Pwyliaid am bedair wythnos. Meddiannodd yr Almaen ran orllewinol y wlad, tra yn unol â'r cytundeb rhwng Molotov a Ribbentrop. Meddiannodd yr Undeb Sofietaidd ran ddwyreiniol y wlad ar 17 Medi. Ac eithrio un ymosodiad yn ardal y Saar gan Ffrainc ni fu llawer o ymateb gan y cynghreiriad, ac ildiodd y fyddin Bwylaidd ar 6 Hydref 1939.
Dechrau'r Rhyfel yn Asia
Roedd Japan wedi mabwysiadu polisi tramor ymosodol ers cychwyn yr 20g. Gosododd ei rheolaeth dros Corea yn 1905, goresgynodd Manchuria (ardal gogledd-ddwyrain Tsieina heddiw) yn 1931 er mwyn darparu haearn a glo ar gyfer ei marchnadoedd. Fel pŵer diwydiannol pwysig yn y rhan yna o’r byd roedd Japan hefyd yn awyddus i ddangos ei hawdurdod.
Achosodd hyn wrthdaro a thensiynau cynyddol gyda gwledydd fel UDA. Rheolwyd Llywodraeth Japan yn y cyfnod yma gan y fyddin a oedd yn awyddus i ymestyn pŵer Japan. Roedd y wlad yn cael ei pharatoi ar gyfer rhyfel ac roedd y Llywodraeth eisiau cael gafael ar fwy o olew, haearn crai, glo a thir ar gyfer ehangu ei dinasoedd a’u phŵer diwydiannol. Siomwyd Japan wedi Cytundeb Versailles. Roedd wedi gobeithio cael tir fel gwobr am ymladd ar ochr y Cynghreiriaid yn y rhyfel ac wedi’r siom trodd ei safiad a’i hymddygiad yn fwy milwrol.
Gyda goresgyn Manchuria yn 1931 a Cheina ar 7 Gorffennaf 1937 roedd arwyddion clir bod ymddygiad Japan yn peri gofid i’r UDA. Llofnododd gytundeb gyda Hitler yn 1936 ac yng Ngorffennaf 1941 ymosododd milwyr Japaneaidd ar Indochina Ffrengig (sef Fietnam). Credai UDA fod Japan am feddiannu de-ddwyrain Asia er mwyn cael cyflenwadau o rwber ac olew. Ymatebodd UDA drwy atal cyflenwadau o olew i Japan fel ei bod yn methu masnachu. Ceisiwyd cynnal trafodaethau er mwyn datrys yr argyfwng ond yn y cyfamser roedd Llywodraeth Japan yn trefnu cynlluniau ar gyfer yr ymosodiad ar Pearl Harbor, Hawäii.
Fel rhan o'r ymgyrch yn erbyn Tsieina, cipiodd Japan dde Indotsieina yn 1940. Gwaethygodd hyn ei pherthynas a'r Unol Daleithiau a'r pwerau gorllewinol eraill, ac yn 1941 gwrthodasant gyflenwi olew i Japan. Y bwriad oedd gorfodi Japan i roi'r gorau i'w hymosodiadau yn Tsieina a'r gwledydd cyfagos, ond dewisodd llywodraeth Japan ymosod ar yr Unol Daleithiau a'i chynghreiriad.
Cwymp Ffrainc
bawd|240px|chwith|Milwyr Prydeinig a Ffrengig wedi eu cymryd yn garcharorion gan yr Almaenwyr, Mehefin 1940
Ni fu fawr o ymladd hyd wanwyn 1940. Ar 9 Ebrill, ymosododd yr Almaen ar Norwy, gan lanio milwyr yn Oslo, Bergen, Trondheim a Narvik, ac ar Denmarc. Ildiodd Denmarc bron yn syth, ac ildiodd Norwy ar 9 Mehefin.
Ar 10 Mai, ymosododd byddin yr Almaen ar yr Iseldiroedd, Gwlad Belg a Lwcsembwrg. Ar yr un dyddiad, daeth Winston Churchill yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig yn lle Neville Chamberlain. Ar 14 Mai, bu cyrch awyr yn erbyn Rotterdam, a'r diwrnod wedyn ildiodd byddin yr Iseldiroedd. Ar 28 Mai, gorfodwyd byddin Gwlad Belg i ildio.
Roedd Ffrainc yn dibynnu ar Linell Maginot fel amddiffynfa yn erbyn yr Almaen, ond llwyddodd yr Almaenwyr i dorri trwodd gerllaw Sedan. Gorfodwyd byddinoedd Ffrainc, a byddin Brydeinig oedd wedi cyrraedd Ffrainc i gynorthwyo, i encilio. Ar 2 Mehefin, llwyddwyd i achub tua 330,000 o filwyr Prydeinig a Ffrengig mewn cychod o Dunkerque. Ar 14 Mehefin, cipiwyd dinas Paris gan y fyddin yr Almaen, ac ar 22 Mehefin ildiodd Ffrainc. Gosodwyd 60% o Ffrainc dan lywodraeth filwrol yr Almaen, tra sefydlwyd gwladwriaeth hanner-annibynnol yn y de-ddwyrain dan Philippe Pétain, gyda Vichy fel prifddinas.
Dilynwyd hyn gan frwydrau yn yr awyr rhwng lluoedd awyr y Deyrnas Unedig a'r Almaen, yn arbennig Brwydr Prydain yn ystod haf a hydref 1940. Ni lwyddodd yr Almaen i ennill yr oruchafiaeth yn yr awyr a fyddai wedi gwneud glanio milwyr ar dir mawr Prydain yn bosibl. Am gryn gyfnod wedi hyn, dim ond yn yr awyr y bu'r brwydro yng ngorllewin Ewrop, gyda chyrchoedd bomio gan lu awyr ar Almaen ar ddinasoedd ym Mhrydain a chyrchoedd gan y llu awyr Prydeinig, ac yn ddiweddarach llu awyr yr Unol Daleithiau, ar ddinasoedd yr Almaen.
Rhyfel diarbed
Ystyr rhyfel diarbed yw pan fydd holl adnoddau cymdeithas yn cael eu defnyddio i drechu gwrthwynebydd. O ganlyniad, mae ffatrïoedd, piblinellau, rheilffyrdd, pontydd, dociau ac ardaloedd poblog iawn yn dod yn dargedau. Mae rhyfel diarbed yn cael yr effaith fwyaf ar y bobl sy’n byw nôl ar y Ffrynt Cartref, sef y sifiliaid. Y syniad yw os pobl y wlad yn byw mewn ofn parhaus o farwolaeth annisgwyl a threisgar, bydd hyn yn rhoi pwysau ar ei llywodraeth i ildio. Holl bwynt ymgyrch fomio barhaus oedd dinistrio ysbryd cenedl. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd Llundain – prifddinas Prydain, canolbwynt llywodraeth, diwydiant a masnach a chartref nifer mawr o bobl – yn darged strategol a hawdd. Roedd gan yr Almaen ganolfannau awyrennau bomio wedi eu lleoli yn rhai o’r gwledydd yn Ewrop a feddiannwyd ganddynt. Gallai rhain lansio ymosodiadau ar draws y Sianel gan ddilyn llwybr Afon Tafwys i Lundain. Roedd y paratoadau felly ar gyfer y rhyfel yn Llundain wedi cynnwys symud plant a sifiliad a oedd yn agored i niwed i ardaloedd diogel. Digwyddodd hyn yn ysbeidiol yn dilyn cwymp Ffrainc a dechrau’r Blitz yn 1940 ac yn ystod cyfnod y bomiau hedegog yn 1944. Fel rhan o’r paratoadau roedd y Ddeddf Rhagofalon Cyrchoedd Awyr (ARP: Air Raid Precaution) yn rhoi cyfrifoldeb i awdurdodau lleol dros sefydlu systemau Amddiffyn Sifil, dosbarthu mygydau nwy, darparu llochesau cyrchoedd awyr i gartrefi a threfnu gwaith y Wardeiniaid Cyrchoedd Awyr i orfodi rheoliadau’r blacowt yn ystod y Blitz.
Cyrenaica
Talaith yn yr Ymerodraeth Rufeinig oedd Cyrenaica.
Gallia Narbonensis
Ganwyd yr hanesydd Rhufeinig Tacitus, mab-yng-nghyfraith Agricola, yn y dalaith tua'r flwyddyn 55 O.C.
Angharad Wynne
Awdur Cymreig yw Angharad Wynne. Mae'n nodedig am y gyfrol Rownd a Rownd a gyhoeddwyd 01 Rhagfyr, 1996 gan: Hughes.
Cyrenaica
Roedd hi'n cynnwys yr hyn sy'n gyfateb yn fras i ogledd Libia heddiw, ynghyd ag Ynys Crete. Ei rhanbarth bwysicaf oedd y Pentapolis, a'i phrifddinas oedd Cyrene.
250px|bawd|canol|Talaith Cyrenaica yn yr Ymerodraeth Rufeinig
Roedd y Cyrenaici yn ysgol o athronwyr, dilynwyr Aristippus, a enwyd felly am eu bod wedi ymsefydlu yn y dalaith.
Copthill
Pentref yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy Copthill. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Stanhope yn awdurdod unedol Swydd Durham.
Yr Angor (Aberystwyth)
bawd|dde|250px|Clawr Yr Angor, Awst 2007
Yr Angor yw papur bro ardal Aberystwyth. Mae'n cynnwys yn ei gylchrediad ardaloedd Comins Coch, Llanbadarn Fawr, Penparcau a'r Waunfawr. Cyhoeddwyd rhifyn cyntaf y papur ym mis Hydref 1977. Syniad Llywelyn Phillips oedd y papur, ef hefyd oedd y golygydd cyntaf, ar y cyd gyda Menna Lloyd Williams.
Yr Ail Ryfel Byd
Brwydr Prydain
Yn ystod Haf 1940 roedd brwydr awyr rhwng yr RAF, sef llu awyr Prydain, a’r Luftwaffe, llu awyr yr Almaen Natsiaidd. Bwriad y Natsiaid oedd lansio ymgyrch awyr drom ar Brydain a fyddai’n ei gorfodi i ildio ac yna derbyn telerau cytundeb heddwch. Roedd y ‘Blitz’ yn rhan o’r frwydr hon. Ar ôl i Ffrainc ildio ym mis Mehefin 1940, rhybuddiodd llywodraeth Prydain ei phobl i ddisgwyl y gwaethaf, sef ymgyrch fomio enfawr yn erbyn y porthladdoedd a’r dinasoedd. I gychwyn, roedd y cyngor yn anghywir. Er bod Hitler wedi gorchymyn ymosodiad cyfun o’r awyr yn erbyn Prydain ar 31 Gorffennaf a goresgyniad ym mis Medi, dau brif darged y Luftwaffe oedd y meysydd awyr lle’r oedd yr RAF yn rheoli’r awyrennau ymladd a llongau Prydain yn y Sianel. Byddai clirio llongau rhyfel Prydain o’r Sianel, a rheoli’r awyr uwch ei phen ar ôl hynny, yn galluogi llu goresgyn yr Almaen i wneud ei waith heb rwystr. Roedd Brwydr Prydain wedi dechrau. Cafodd Brwydr Prydain ei hymladd uwchben cefn gwlad de Lloegr, a’i gwylio gan y cyhoedd. Roedd llawer llai o awyrennau gan yr RAF na’r Luftwaffe. Dim ond 2,915 o awyrennau oedd gan yr RAF a dim ond ychydig dros 1,200 ohonyn nhw oedd yn awyrennau ymladd. Roedd 4,550 o awyrennau gan y Luftwaffe. Yn ystod pum wythnos gyntaf y frwydr, hyd at 6 Medi, collodd yr RAF bron 20% o’i gryfder. Saethwyd 185 o awyrennau Spitfire a Hurricane i lawr mewn wythnos. Roedd colledion yr Almaen yr un mor drwm, ond roedd yr Almaenwyr yn dal ati gan gredu na fyddai’r RAF yn gallu eu gwrthwynebu’n llawer hirach. Roedden nhw’n iawn, ond nid oedden nhw’n gwybod hynny.
Newid tactegau Achubwyd yr RAF rhag dinistr llwyr pan newidiodd yr Almaenwyr eu tactegau, gan fomio dinasoedd yn lle meysydd awyr. Ar 7 Medi roedd Hitler yn gandryll, a gorchmynnodd i’r Luftwaffe fomio Llundain i ddial ar Brydain ar ôl i’r RAF fomio Berlin. Roedd y Blitz, y gair Almaeneg am ‘fellt’, wedi dechrau. Bathwyd y term ‘Blitz’ gan wasg Prydain, a defnyddiwyd y term i ddisgrifio’r cyrchoedd bomio trwm ac aml ar Brydain yn 1940 ac 1941. Roedd Hitler am ddinistrio diwydiant Prydain a’i threfi a’i dinasoedd gan obeithio gorfodi Llywodraeth Prydain i ildio drwy fomio sifiliaid yn barhaus a thrwy hynny dorri eu hysbryd.
Y ffrynt dwyreiniol
Ar 22 Mehefin 1941, ymosododd yr Almaen yn ddirybudd ar yr Undeb Sofietaidd mewn ymgyrch a elwid yn Gyrch Barbarossa. Nôd Cyrch Barbarossa oedd meddiannu rhan Ewropeaidd yr Undeb Sofietaidd. Roedd yr ymosodiad yn torri cytundeb heddwch rhwng Adolf Hitler a Stalin. Ar y cychwyn, enillodd yr Almaenwyr fuddugoliaethau mawr, gan lwyddo i amgylchynu nifer fawr o filwyr Rwsiaidd a'u cymyryd yn garcharorion. Fodd bynnag, erbyn mis Hydref roedd yr ymosodiadau Almaenig yn cael llai o lwyddiant, yn rhannol oherwydd y mwd oedd wedi dilyn glawogydd yr hydref. Cyrhaeddodd yr Almaenwyr hyd gyrion Moscow, ond ni allasant fynd ymhellach. Gwrthododd Hitler ganiatâd iddynt i encilio i safleoedd mwy pwrpasol ar gyfer y gaeaf.
Dioddefodd y ddwy ochr golledion trwm, a dilynwyd yr ymgyrch yma gan frwydrau ar raddfa enfawr yn ystod 1942 a 1943. Un o'r brrwydrau tyngedfennol oedd Brwydr Stalingrad. Yn ystod haf 1942, ymosododd Chweched Fyddin yr Almaen dan Friedrich Paulus yn y de. Dechreuodd yr ymgyrch ar 28 Mehefin. Ar 19 Awst gorchymynnwyd cipio dinas Stalingrad. Ar 12 Medi, penodwyd Vasily Chukov i arwain yr amddiffynwyr yn y ddinas. Dros y misoedd nesaf bu brwydro caled o gwmpas ac yn adfeilion Stalingrad. Bu colledion trwm ar y ddwy ochr, a lladdwyd tua 40,000 o drigolion y ddinas. bawd|Montreal Daily Star: "Germany Quit", 7 Mai 1945 Tra roedd yr ymladd yn parhau yn y ddinas, cynlluniodd y cadfridog Georgi Zhukov wrth-ymosodiad i godi'r gwarchae ar Stalingrad ac amgylchynu'r Chweched Fyddin. Dechreuodd yr ymosodiad hwn ar 19 Tachwedd. Ar 23 Tachwedd, gorchymynnodd Hitler nad oedd y Chweched Fyddin i encilio, ond i amddiffyn eu safleoedd hyd angau. Llwyddodd y Fyddin Goch i amgylchynu'r Almaenwyr. Ym mis Chwefror, ildiodd Paulus a gweddillion ei fyddin i'r Fyddin Goch. Dyma'r tro cyntaf i'r Almaen golli brwydr ar raddfa fawr yn yr Ail Ryfel Byd, a Paulus oedd y cadlywydd Almaenig cyntaf erioed i'w gymyryd yn garcharor.
Yn haf 1943, ymosododd yr Almaenwyr eto. Rhwng 4 Gorffennaf a 22 Gorffennaf, ymladdwyd Brwydr Kursk, y frwydr danciau fwyaf erioed. Roedd gan yr Almaenwyr tua 800,000 o droedfilwyr, 3,000 o danciau a 2,000 o awyrennau, tra'r oedd gan y Fyddin Goch tua 1,3000,000 o droedfilwyr, 3,6000 o danciau a 2,400 o awyrennau. Er i'r Fyddin Goch ddioddef mwy o golledion na'r Almaenwyr, methodd yr ymosodiad a thorri trwy eu llinellau amddiffynnol. Dyma'r tro olaf i fyddin yr Almaen fedru ymosod yn strategol ar raddfa fawr ar y ffrynt dwyreiniol, ac o hyn ymlaen fe'u gorfodwyd i encilio yn raddol o Rwsia a thrwy ddwyrain Ewrop. Aeth y Fyddin Goch ymlaen i feddiannu rhan ddwyreiniol yr Almaen. Lladdodd Hitler ei hun ar 30 Ebrill 1945 wrth i danciau'r Fyddin Goch nesáu at ganol Berlin.
Y ffrynt gorllewinol
bawd|chwith|Milwyr Americanaidd a Sofietaidd yn cyfarfod ger Afon Elbe
Ar 6 Mehefin 1944, glaniodd milwyr yr Unol Daleithiau, y Deyrnas Unedig a nifer o gynghreiriaid eraill dan Dwight D. Eisenhower ar draethau Normandi yng ngogledd Ffrainc, gan ddefnyddio 6,000 o longau a chychod. Glaniodd 160,000 o filwyr ar y diwrnod cyntaf, ac erbyn diwedd Awst roedd y nifer wedi cynyddu i 3 miliwn. Er eu bod yn llawer mwy niferus na'r milwyr Almaeneg oedd yn ei gwrthwynebu, bu ymladd caled am y ddau fis nesaf. Tua diwedd Gorffennaf, llwyddodd y Cynghreiriaid i dorri trwy linellau amddiffynnol y fyddin Almaenig, a dechreuasant ennill tir yn gyflymach. Cipiwyd Paris oddi ar yr Almaenwyr ar 25 Awst 1944. Tua'r adeg yma, ymddangosai fel bod diwedd y rhyfel yn nesáu, ond ym mis Medi methodd Cyrch Market Garden, ymosodiad oedd wedi ei fwriadu i groesu Afon Rhein yn Arnhem. Gwrth-ymosododd yr Almaenwyr yn yr Ardennes ym mis Rhagfyr, ond er iddynt gael cryn lwyddiant yn y dyddiau cyntaf, fe'u gorfodwyd i encilio. Ym mis Mawrth 1945, croesodd y Cynghreiriaid afon Rhein ger Wesel, ac ar 25 Ebrill, cyraeddasant afon Elbe a chyfarfod y Fyddin Goch.
Daeth y rhyfel i ben yn Ewrop ar 18 Mai 1945 pan ildiodd yr Almaen.
Y Rhyfel yn y Môr Canoldir a Gogledd Affrica
bawd|175px|Erwin Rommel
Y Balcanau
Roedd Albania eisoes wedi ei meddiannu gan yr Eidal yn Ebrill 1939. Roedd Mussolini yn awyddus i efelychu llwyddiannau'r Almaen yn 1940, ac ar 28 Hydref 1940, ymosododd yr Eidalwyr ar Wlad Groeg. Cawsant beth llwyddiant ar y cychwyn, ond bu raid iddynt encilio yn wyneb gwrth-ymosodiad y Groegiaid, a ddechreuodd ar 14 Tachwedd. Ymunodd Hwngari, Rwmania a Bwlgaria a'r Axis, ac ymosododd yr Almaenwyr ar Wlad Groeg o Bwlgaria. Er gwaethaf cymorth Prydeinig i'r Groegwyr, cipiwyd Athen gan yr Almaenwyr ar 27 Ebrill 1941, ac ym mis Mai cipwyd ynys Creta.
Gogledd Affrica a'r Eidal
Ar 13 Medi 1940, ymosododd mwy na 200,000 o filwyr yr Eidal ar yr Aifft, gyda'r bwriad o gael rheolaeth tros Gamlas Suez a meysydd olew'r Dwyrain Canol. Gorchfygwyd hwy mewn nifer o frwydrau gan y fyddin Brydeinig, a bu raid i Mussolini alw ar Hitler am gymorth. Gyrrwyd yr Afrikakorps i Ogledd Affrica, a than Erwin Rommel gyrrodd y Prydeinwyr yn ôl am gyfnod. Ni allai'r Almaen ei atgyfnerthu, fodd bynnag, ac roedd yn brin o olew. Yn 1942, gorchfygwyd yr Afrikakorps gan y Prydeinwyr dan Bernard Montgomery ym mrwydr El Alamein. Glaniodd yr Americanwyr yn Algeria a Moroco, ac yn raddol gyrrwyd yr Almaenwyr o Ogledd Affrica. Ym mis Mai 1943, ildiodd yr Almaenwyr ac Eidalwyr olaf yn Tiwnisia.
Gwnaeth hyn ymosodiad ar yr Eidal yn bosibl. Ar 10 Gorffennaf 1943, glaniodd y cynghreiriaid ar ynys Sicilia, ac ar 3 Medi, gallasant groesi Culfor Messina i'r tir mawr. Wedi naw mis o ymladd, cipiwyd dinas Rhufain ar 4 Mehefin 1944. Ildiodd yr Eidal, ac yna cyhoeddodd ryfel yn erbyn yr Almaen. Diarfogwyd byddin yr Eidal gan yr Almaenwyr, a pharhaodd yr ymladd yng ngogledd yr Eidal. Daeth y ffrynt yma yn llai pwysig wedi i'r Cynghreiriaid lanio yn Normandi, ond parhaodd yr ymladd yma hyd fis Mai, 1945.
Y Rhyfel yn y Cefnfor Tawel ac Asia
bawd|chwith|240px|Yr ymosodiad niwclear ar Nagasaki
Dechreuodd y llanw droi gyda buddugoliaeth llynges yr Unol Daleithiau dros lynges Japan ym Mrwydr Midway rhwng 4 a 7 Mehefin 1942. Dioddefodd llynges Japan golledion mawr, ac o hyn ymlaen llwyddodd yr Unol Daleithiau i gipio ynysoedd y Cefnfor Tawel oddi arnynt fesul un, yn dilyn brwydro ffyrnig. Yn Awst 1942, dechreuodd ymladd ffyrnig rhwng byddinoedd America a Japan am feddiant o ynys Guadalcanal, un o Ynysoedd Solomon. Parhaodd yr ymladd am chwe mis, a lladdwyd dros 40,000; yn y diwedd cafodd yr Americanwyr y fuddugoliaeth.
O hyn ymlaen, gotfodwyd y Siapaneiad i encilio'n raddol. Ar 19 Hydref 1944, gwnaeth llu awyr Japan yr ymosodiad Kamikaze cyntaf ar lynges yr Unol Daleithiau. Yr ymosodiadau hyn, byddai'r awyrennwr, mewn awyren oedd wedi ei llenwi a deunydd ffrwydrol, yn ceisio taro llong â'r awyren, gan ei ladd ei hun er mwyn niwedio'r gelyn. Cafodd y tactegau hyn beth llwyddiant, ond yn Chwwefror - Mawrth 1945, cipiodd yr Americanwyr Iwo Jima, yna rhwng Ebrill a Mehefin, cipiasant Okinawa. Roedd y colledion yn yr ymladd yma tua 20,000 o Americanwyr a 130.000 o Siapanea
Diwedd y Rhyfel
bawd|220px|Yr Ymerawdwr Hirohito
Lladdodd Adolf Hitler ei hun ar 30 Ebrill 1945 wrth i danciau'r Fyddin Goch nesáu at ganol Berlin. Olynwyd ef fel Canghellor yr Almaen gan y Llyngesydd Doenitz. Ychydig ddyddiad yn ddiweddarach, ar 7 Mai, ildiodd yr Almaen yn ddiamod i'r Cynghreiriad. Rhannwyd yr Almaen yn bedwar rhanbarth dan feddiant milwrol yr Unol Daleithiau, Prydain, Ffrainc a'r Undeb Sofietaidd. Yn 1949, unwyd y rhanbarthau oedd dan reolaeth y pwerau gorllewinol fel Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, gyda Konrad Adenauer fel Canghellor. Daeth y rhan oedd ym meddiant yr Undeb Sofietaidd yn wladwriaeth ar wahân, Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Nid adunwyd y ddwy ran hyd 1990. Collodd yr Almaen diriogaethau helaeth yn y dwyrain i Wlad Pwyl, gyda Gwlad Pwyl yn colli rhai o'i thiriogaethau dwyreiniol hithau i'r Undeb Sofietaidd.
Parhaodd y rhyfel yn Asia a'r Cefnfor Tawel am rai misoedd. Gollyngodd yr Unol Daleithiau fom atomig ar ddinas Hiroshima ar 6 Awst 1945, yna un arall ar ddinas Nagasaki ar 9 Awst. Lladdwyd tua 165,000 o bobl yn yr ymosodiadau, a bu farw tua 145,000 arall yn yr wythnosau dilynol o effeithiau'r bomiau. Hefyd ar 9 Awst, ymosododd byddin yr Undeb Sofietaidd ar Manchuria, oedd ar y pryd ym meddiant Japan. Cyhoeddodd lywodraeth Japan ei bod yn barod i ildio ar 15 Awst, ac arwyddwyd y ddogfen ar 2 Medi. Meddiannwyd Japan yn filwrol gan yr Unol Daleithiau am gyfnod wedi iddi ildio, a dienyddiwyd rhai o uchel swyddogion y lluoedd arfog wedi eu cael yn euog o droseddau thyfel, ond gadwyd i'r ymerawdwr Hirohito barhau fel pennaeth y wladwriaeth.
Colledion
bawd|chwith|240px|Adfeilion Dresden yn 1945
Amcangyfrifir i tua 60 miliwn o bobl golli eu bywydau o ganlyniad i'r Ail Ryfel Byd, y cyfanswm uchaf o unrhyw ryfel mewn hanes. Yn wahanol i'r Rhyfel Byd Cyntaf, roedd canran uchel o'r colledion hyn ymysg y boblogaeth sifil. Yr Undeb Sofietaidd a ddiddefodd fwyaf o golledion, gyda rhwng 8 a 10 miliwn o golledion milwrol, yn cynnwys nifer fawr o garcharorion rhyfel a fu farw yng ngwersylloedd crynhoi yr Almaen, a 10 - 15 miliwn o golledion sifil. Collodd Tsieina yn agos at 20 miliwn o'i phoblogaeth i gyd, y mwyafrif ymhlith y boblogaeth sifil. Roedd colledion milwrol yr Almaen dros 5 miliwn, y mwyafrif o'r rhain ar y ffrynt dwyreiniol., a cholledion milwrol Japan dros 2 filiwn.
Roedd y colledion sifil yn cynnwys pobl a laddwyd mewn cyrchoedd awyr. Ymhlith y cyrchoedd awyr a achosodd fwyaf o golledion, roedd cyrchoedd awyr Prydain ac America ar ddinasoedd Hamburg a Dresden yn yr Almaen, a'r ymosodiadau atomig ar Hiroshima a Nagasaki. Lladdwyd miliynau yng ngwesylloedd yr Almaen (gweler "Yr Holocost" isod), a bu farw miliymau eraill o newyn o ganlyniad i'r rhyfel mewn gwledydd fel Tsieina ac India.
Yr Holocost
bawd|240px|Y fynedfa i Auschwitz-Birkenau yn 1945
Yr Holocost yw'r term a ddefnyddir am ladd tua chwe miliwn o Iddewon Ewropeaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fel rhan o raglen fwriadol o hil-laddiad gan y Natsïaid. Lladdwyd nifer fawr o bobloedd a grwpiau eraill gan y Natsïaid hefyd, yn cynnwys y Roma, carcharorion rhyfel o'r Undeb Sofietaidd, pobl hoyw, pobl anabl, Tystion Jehovah ac eraill. Mae rhywfaint o anghytundeb ymysg ysgolheigion a ddylid cynnwys y rhain yn y term "Holocost", neu a ddylid ei ddefnyddio am yr Iddewon yn unig.
Effeithiau'r Rhyfel
bawd|300px|chwith|Y cyhuddedig ym mhrif brawf Nuremberg. Ar y chwith: [[Hermann Goering, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel. Ar y dde: Karl Doenitz, Erich Raeder, Baldur von Schirach a Fritz Sauckel.]]
Roedd nifer o'r prif arweinwyr megis Hitler ei hun, Heinrich Himmler a Joseph Goebbels wedi ei lladd ei hunain cyn cael eu dal gan y cyngheiriaid neu yn fuan wedyn, ac ni wyddai neb beth oedd hanes Martin Bormann. Cynhaliwyd cyfres o achosion llys gan y Cynghreiriaid, yn enwedig Profion Nuremberg, yn erbyn y gweddill o arweinwyr llywodraeth Natsiaidd yr Almaen. Dedfrydwyd nifer ohonynt i farwolaeth, a charcharwyd eraill am wahanol gyfnodau. Ystyrir y rhain yn ddatblygiad pwysig ym maes cyfraith ryngwladol.
Yn fuan datblygodd cystadleuaeth rhwng yr Undeb Sofietaidd a gwledydd Cytundeb Warsaw ar y naill ochr a'r Unol Daleithiau a gwledydd NATO ar y llall a elwir y Rhyfel Oer. Parhaodd o tua 1945 hyd i tua 1990.
Gwitei
Mae Gwitei (Ffrangeg: Guitté) yn gymuned (Llydaweg: kumunioù; Ffrangeg: communes) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: Département Côtes-d'Armor), Llydaw. Mae'n ffinio gyda ac mae ganddi boblogaeth o tua.
Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
Poblogaeth
Population - Municipality code 22071
Doreen Lewis
Cantores canu gwlad a ffermwraig yw Doreen Lewis (ganwyd 4 Ebrill 1953).
Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Doreen Davies yn Aberystwyth ac fe'i magwyd yn ardal Abermeurig yn Nyffryn Aeron, Ceredigion.
Cafodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Felinfach ac yna yn Ysgol Gyfun Aberaeron.
Canu
Yn 1969, rhyddhaodd Doreen ei record gyntaf Y Storm ar label Cambrian, â hithau ond yn 16 oed. Bu hyn yn ddechrau ar yrfa ddisglair i'r ferch ifanc o Abermeurig.
Daeth yn enw a gwyneb cyfarwydd yn ystod y blynyddoedd wedyn gan ymddangos ar lwyfannau a sgriniau teledu led led Cymru. Aeth ei gyrfa o nerth i nerth gan ryddhau nifer o recordiau ar label Sain, a chaneuon cofiadwy fel “Nans o’r Glyn”, “Rhowch i mi Ganu Gwlad”, “Cae’r Blode Menyn” a “Y Gwr Drwg”.
Hi yw'r unig ferch yn hanes canu pop Cymraeg i'w chyflwyno â disg aur am ei chyfraniad oes i adloniant.
Bywyd personol
Priododd ei gŵr John yn Eglwys Ystrad Aeron yn mis Mai 1972. Ar ôl priodi symudodd y pâr i fyw i Sgwâr Alban yn Aberaeron. Yno fe magwyd eu plant, Gwyndaf a Caryl.
El Que Recibe Las Bofetadas
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Boris H. Hardy yw El Que Recibe Las Bofetadas a gyhoeddwyd yn 1947. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ernesto Vilches, Guillermo Battaglia, Alberto Terrones, Beba Bidart, Juan Serrador, Nelly Panizza, Mario Fortuna, María Esther Podestá, Narciso Ibáñez Menta, Oscar Valicelli, Golde Flami a Marcelo Lavalle. Mae'r ffilm El Que Recibe Las Bofetadas yn 96 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Out of the Past sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Boris H Hardy ar 1 Ionawr 1911 yn Buenos Aires.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Boris H. Hardy nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Under California Stars
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr William Witney yw Under California Stars a gyhoeddwyd yn 1948. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Paul Gangelin.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Roy Rogers, Andy Devine, Sons of the Pioneers a Jane Frazee. Mae'r ffilm Under California Stars yn 70 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1948. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Treasure of the Sierra Madre sy’n ffilm antur (cowboi i ryw raddau), gan John Huston. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Witney ar 15 Mai 1915 yn Lawton, Oklahoma a bu farw yn Jackson ar 14 Rhagfyr 1950. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1939 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Witney nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ott Tänak: The Movie
Ffilm ddogfen yw Ott Tänak: The Movie a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn Estonia.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ysgol Gyfun Cwm Rhondda
Ysgol Gyfun Gymraeg yw Ysgol Gyfun Cwm Rhondda (gynt, Ysgol Gyfun y Cymer neu Ysgol y Cymer), sydd wedi ei lleoli ym mhentref Y Cymer ger Y Porth yng Nghwm Rhondda yn Rhondda Cynon Taf. Hon yw unig ysgol Gymraeg yng Nghwm Rhondda, ac fe ddaw disgyblion o ledled y cwm. Daw'r mwyafrif o'r ysgolion cynradd canlynol: Ysgol Gymraeg Llyn-y-Forwyn, Ysgol Gymraeg Ynyswen, Ysgol Gymraeg Bodringallt, Ysgol Gymraeg Llwyn Celyn ac Ysgol Gymraeg Bronllwyn.
Cyfryngau
Daeth Ysgol Gyfun y Cymer yn enwog pan ffilmiwyd cyfres Pam fi Duw? ar S4C ar ddiwedd y 90au. Am saith wythnos yn y flwyddyn defnyddiwyd campws yr ysgol i ffilmio'r gyfres, a fe gymrodd hyd at 200 ddisgybl ran fel actorion.
Yn fwy diweddar, ymddangosodd yr ysgol yng nghyfres Cymer Fi ar S4C, cyfres a ddilynodd fywydau chwe disgybl yn eu harddegau gan edrych ar wahanol agweddau o'u bywyd.
Mudiad Rhydychen
Mudiad o fewn Eglwys Loegr yn y 19g oedd Mudiad Rhydychen. Fe'i enwir felly oherwydd bod y rhan fwyaf o'i gefnogwyr gwreiddiol yn gysylltiedig â Phrifysgol Rhydychen. Roeddent o blaid adfer rhai traddodiadau Cristnogol hŷn yn litwrgi a diwinyddiaeth Anglicanaidd. Chwaraeodd y mudiad ran bwysig wrth lunio egwyddorion Anglo-Gatholigiaeth.
Cafodd y mudiad yr enw Tractariaeth hefyd, ar ôl ei gyfres o 90 o draethodynnau gan awduron amrywiol, Tracts for the Times, a gyhoeddwyd rhwng 1833 a 1841. Galwyd cefnogwyr y mudiad hefyd yn "Newmanites" (cyn 1845) a "Puseyites" (ar ôl 1845), ar ôl John Henry Newman (1801–1890) ac Edward Bouverie Pusey, dau o'r Dractariaid mwyaf blaenllaw. Roedd John Keble (1792–1866), yn gyfrannwr pwysig arall i'r gyfres. Enwyd Coleg Keble, Rhydychen, a sefydlwyd ym 1870, ar ôl John Keble.
Erbyn y 1840au penderfynodd nifer o gefnogwyr y mudiad fod yr Eglwys Anglicanaidd y tu hwnt i'w hadfer, a throson nhw i'r Eglwys Gatholig Rufeinig. Y mwyaf nodedig o'r rhain oedd Newman ym 1845. Cafodd y mudiad ddylanwad mawr ar Anglicaniaeth.
General Idi Amin Dada: a Self Portrait
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Barbet Schroeder yw General Idi Amin Dada: a Self Portrait a gyhoeddwyd yn 1974. Fe'i cynhyrchwyd gan Jean-Pierre Rassam yn y Swistir a Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Barbet Schroeder. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Fidel Castro, Golda Meir ac Idi Amin.
Le Vénérable W.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Barbet Schroeder ar 26 Awst 1941 yn Tehran. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Condorcet.
General Idi Amin Dada: a Self Portrait
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather Part II sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Néstor Almendros oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Le Vénérable W.
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
General Idi Amin Dada: a Self Portrait
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Barbet Schroeder ar 26 Awst 1941 yn Tehran. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Condorcet.
Le Vénérable W.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Barbet Schroeder nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
General Idi Amin Dada: a Self Portrait
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Barbet Schroeder nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: