cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wsbeceg
Nifer o siaradwyr
Mae amcangyfrifon o nifer y siaradwyr Wsbeceg yn amrywio'n fawr. Mae un amcan yn y gwyddoniadur Swedeg y Nationalencyklopedin yn amcangyfrif y nifer o siaradwyr brodorol i fod yn 30 miliwn, ac yn y CIA World  Factboook  mae'r amcangyfrif yn 25 miliwn. Amcangyfrifir ffynonellau eraill i'r nifer fod yn 21 miliwn yn Wsbecistan, 3.4 miliwn yn Affganistan, 900,000 yn Tajicistan, 800,000 yng Nghyrgystan, 500,000 yng Nghasacstan, 300,000 yn Nhwrcmenistan, a 300,000 yn Rwsia.
Benthyciadiau geiriol
Mae dylanwad Islam, ac felly drwy estyniad, yn Arabeg, yn amlwg mewn geiriau benthyg Wsbeceg. Mae iddi hefyd ddylanwad weddilliol Rwsieg, o'r adeg pan oedd yr Wsbeciaid o dan reolaeth Ymerodraeth Rwsia â'r Undeb Sofietaidd. Yn bwysicaf oll, mae geirfa, ieithwedd ac ynganiad Wsbeceg wedi ei ddylanwadu'n drwm gan Perseg drwy ei gwreiddiau hanesyddol.
Capel Seion, Aberystwyth
Lleoliad
Lleolir Capel Seion yng nghanol tref Aberystwyth ar Stryd y Popty. Mae'n gapel sylweddol o ran maint
Hanes
Adeiladwyd y Capel gyntaf ym 1814/5, ond fe'i hailadeiladwyd yn ddiweddarach i ddyluniad Richard Owens o Lerpwl ym 1878 a'i haddasu drachefn yn 1903 ac ar ôl 1908.
Fe'i hadeiladwyd ar safle trefol caeedig ac yn yr arddull Clasurol Eidalaidd, gyda dwy lawr ynghyd ag islawr. Mae ffasâd y talcen o waith maen rwbel wedi ei dorri gyda dresin breiniog wedi'i baentio.
Nodweddion Hanesyddol
Yn 1987 sefydlwyd y drefn o recordio oedfaon ar gyfer aelodau na allant fynychu oedfaon.
Yn 1989 syrthiodd darn sylweddol o nenfwd y Capel a bu oedfaon yn cael eu cynnal yn y festri hyd Mai 1990, pryd yr ail agorwyd y Capel. Costiodd y gwaith atgyweirio gyfanswm o £9,450.
Yn 1991 mentrwyd arbrofi trwy gynnal Ysgol Sul y plant yn ystod Oedfa’r Bore, gyda’r plant yn y gynulleidfa hyd at ddiwedd yr ail emyn a chyfle i’r Gweinidog, neu bregethwr arall ar ei dro, i roi anerchiad neu stori iddynt, cyn iddynt ymneilltuo i’r Festri. Daeth hwn yn drefniant parhaol.
Yn 1998 sefydlwyd y Cwrs Alffa ar aelwyd Bronallt.
Coeden y Flwyddyn (Deyrnas Unedig)
bawd|Derwen Gilwell Oak, Coeden y Flwyddyn, Lloegr a Gwledydd Prydain 2017 bawd|Sycamorwydden y Bwlch, Coeden y Flwyddyn, Lloegr 2016 bawd|Coeden gellyg Cubbington Pear, Coeden y Flwyddyn, Lloegr 2015 bawd|Y Dderwen Fawr, Coeden y Flwyddyn, Lloegr 2014 bawd|Derwen y Swffragét, Coeden y Flwyddyn, Yr Alban 2015 Cynhelir cystadleuaeth Coeden y Flwyddyn yn y Deyrnas Unedig bob hydref gan Coed Cadw, elusen cadwraeth. Bob blwyddyn dewisir rhestr fer o o goed enwebedig gan banel o arbennigwyr sy'n mynd ymlaen i bleidlais gyhoeddus ar gyfer pob un o wledydd Prydain. Mae'r panel wedyn yn dewis un o'r rheiny i fod yn Goeden y Flwyddyn a bydd yn cael ei enwebu ar gyfer cystadlaeuaeth Coeden Ewropeaidd y Flwyddyn y flwyddyn ganlynol. Cynhelir y gystadleuaeth yn flynyddol ers 2014.
Hanes
Mae cystadleuaeth Coeden Ewropeaidd y Flwyddyn wedi ei gynnal ers 2011 a mae'n dewis coeden o bob gwlad sy'n cymryd rhan (13 erbyn hyn) drwy bleidlais gyhoeddus. Fe'i ysbrydolwyd gan gystadleuaeth genedlaethol a gynhaliwyd yn y Weriniaeth Tsiec. Mae rhan fwyaf o wledydd yn cynnal pleidlais genedlaethol i ddewis ei cynnig bob blwyddyn. Enwebir y coed yn y flwyddyn cyn gwobrwyo'r enillydd. Ni gystadlodd y Deyrnas Unedig hyd 2013 pan enwebwyd Derwen Niel Gow o'r Alban a Derwen Adwy'r Meirwon o Gymru ar gyfer gwobr 2014. Daeth y coed yma yn seithfed a nawfed allan o'r 10 cynnig y flwyddyn honno. Y flwyddyn ganlynol cymerodd Coed Cadw, yr elusen gadwraeth, gyfrifoldeb am enwebu cynigion Prydeinig i'r gystadleuaeth. Cychwynnodd gystadleuaethau cenedlaethol yn Lloegr, Cymru a'r Alba. Enwebwyd enillwyr y cystadleuaethau yma i wobrau Coeden Ewropeaidd y Flwyddyn ar gyfer 2015. yn 2015, ehangwyd y gwobrau Prydeinig i gynnwys Gogledd Iwerddon. Amrywiodd Coed Cadw y fformat yn 2016 gan gynnwys rownd ychwanegol i ddewis un coeden ar gyfer gwledydd Prydain i gyd. Cafodd pob enillydd cenedlaethol eu henwebu i'r gystadleuaeth Ewropeaidd n. O 2017 ymlaen, dim ond un enillydd o wledydd Prydain bydd yn cael ei enwebu i'r gwobrau Ewropeaidd.
Fformat
Cynhelir y pedwar cystadleuaeth genedlaethol ym mis Medi a Hydref a dewisir yr enillydd drwy bleidlais gyhoeddus ar wefan Coed Cadw. Gellir enwebu coeden gan unrhyw unigolyn neu gorff erbyn mis Awst a dewisir rhestr fer gan banel o arbennigwyr annibynnol i fynd ymlaen i bleidlais gyhoeddus. Mae pob enillydd cenedlaethol yn derbyn grant o £1,000 gan Loteri Côd-post y Bobl i'w ddefnyddio ar gyfer unrhyw bwrpas yn ymwneud a'r goeden - gallai hyn amrywio o archwiliad i brofion cyflwyr, gwaith adfer, plac, arwyddion neu ddathliad. Mae rhai o'r enwebiadau hefyd yn derbyn grantiau o £500. Yn dilyn y bleidlais gyhoeddus dewisir un o'r pedwar coeden gan banel o arbennigwyr i ddod yn Goeden y Flwyddyn, Gwledydd Prydain a fe'i enwebir fel cystadleuydd Prydeinig ar gyfer y gwobrau Ewropeaidd, lle mae pleidleisio yn cymryd lle drwy Ionawr a Chwefror y flwyddyn ganlynol. Yn 2018 newidiwyd y fformat fel fod y dewis Prydeinig yn cael ei ddewis gan bleidlais gyhoeddus mewn cyd-weithrediad a rhaglen The One Show y BBC gyda'r enillydd i'w gyhoeddi ym mis Hydref.
Hamish Henderson
bawd|Cofeb i'r '7 Men of Knoydart', cyfanoddodd Henderson gerdd i'r dynion a garcharwyd gan y meistr lleol wedi iddynt geisio hawlio'r tir ar ôl dychwelyd o'r Ail Rhyfel Byd Roedd Hamish Scott Henderson, (11 Tachwedd 1919 - 9 Mawrth 2002; Gaeleg: Seamas MacEanraig (Seamas Mor) yn fardd Albanaidd, cyfansoddwr caneuon, comiwnydd, milwr, cenedlaetholwr a deallusyn. Roedd yn un o brif ffigyrau adfer yr iaith Sgoteg.
Cyfeiriwyd ato fel y bardd Albanaidd bwysicaf ers Robert Burns ac roedd yn sbardun ar gyfer Diwygiad Gwerin yn yr Alban. Roedd hefyd yn gasglwr caneuon gwerin a darganfyddodd perfformwyr nodedig fel Jeannie Robertson, Flora MacNeil a Calum Johnston.
Bywyd cynnar
Ganwyd i fam sengl yn Blairgowrie, Perthshire, a symudodd Henderson i Loegr yn ddiweddarach gyda'i fam. Enillodd ysgoloriaeth i'r Ysgol Dulwich yn Llundain; Fodd bynnag, bu farw ei fam yn fuan cyn iddo gymryd ei le ac fe orfodwyd iddo fyw mewn cartref tra'n astudio yno. Yn 16 oed bodiodd i orllewin Lloegr a Gororau Cymru.
Astudiodd Ieithoedd Modern yng Ngholeg Downing, Caergrawnt yn ystod y blynyddoedd oedd yn arwain at yr Ail Ryfel Byd, ac fel myfyriwr bu'n ymweld â'r Almaen, yn trosglwyddo negeseuon ar ran y Crynwyr er mwyn helpu achub Iddewon.
Yr Ail Ryfel Byd
Cymerodd ran yn Rhyfel yr Anialwch yn Affrica, ac ysgrifennodd ei gerdd Elegies For the Dead in Cyrenaica, gan gynnwys pob agwedd o brofiad milwr o dywod Gogledd Affrica. Ar 2 Mai 1945, bu Henderson yn bersonol yn goruchwylio drafftio gorchymyn ildio yr Eidal a gyhoeddwyd gan Marshal Rodolfo Graziani.
Casglodd Henderson y geiriau i "D-Day Dodgers," cân ddychan i dôn "Lili Marlene", a roddwyd i Lance-Sergeant Harry Pynn, a wasanaethodd yn yr Eidal. Ysgrifennodd Henderson y geiriau hefyd i "The 51st (Highland)'s Farewell to Sicily", a osodwyd i dân pibau o'r enw "Farewell to the Creeks". Cyhoeddwyd y llyfr lle cafodd y rhain eu casglu, Ballads of World War II, "yn breifat" i osgoi beirniadaeth, ond enillodd Henderson waharddiad radio o ddeng mlynedd gan y BBC, gan atal cyfres cynhyrchu cyfres ar y faledi. Derbyniodd ei lyfr barddoniaeth Elegies for the Dead in Cyrenaica, am ei brofiadau yn y rhyfel, Wobr Somerset Maugham.
Casglwr Caneuon Gwerin
Fe ymroddodd Henderson i waith adfywiad gwerin ar ôl y rhyfel, gan ddarganfod a dwyn sylw'r cyhoedd at Jeannie Robertson, Flora MacNeil (gweler Flora MacNeil, canwr Gaeleg), Calum Johnston (gweler Annie a Calum Johnston o Barc) ac eraill. Yn y 1950au, bu'n ganllaw i'r llwythwr gwerin Americanaidd, Alan Lomax, a gasglodd nifer o recordiadau maes yn yr Alban. (Gweler Alan Lomax, Casglwr Caneuon).
Ceilidhau Gŵyl y Bobl
Fodd bynnag, nododd y digwyddiad y tro cyntaf i gerddoriaeth werin draddodiadol yr Alban gael ei berfformio ar y llwyfan cyhoeddus. Roedd y perfformwyr yn cynnwys Flora MacNeil, Calum Johnston, John Burgess, Jessie Murray, John Strachan, a Jimmy MacBeath a bu'n ddigwyddiad hynod o boblogaidd. Fe'i hystyriwyd fel dechrau ail adfywiad gwerin Prydain.
Parhaodd Henderson i gynnal y digwyddiadau hyd 1954, pan benderfynnodd y Blaid Lafur lleol i ddatgan yr ŵyl yn "Proscribed Organisation" am fod gymaint o gomiwnyddion yn rhan o'r digwyddiad. Gyda cholli cefnogaeth ariannol yr undebau llafur lleol, canslo Gŵyl y Bobl yn barhaol.
Freedom Come-All-Ye
O bosib cyfraniad mwyaf adnabyddus Henderson i'r cyhoedd yw ei gân wrth-imperialaeth a gwrth-ymerodreathol Freedom Come-All-Ye, sydd wedi dod yn rhan o'r traddodiad gwerin a gwleidyddol yr Alban. Mae'r gân wedi ei hysgrifennu yn yr iaith Sgoteg ac yn boblogaidd mewn cyfarfodydd gwleidyddol cenedlaetholgar a sosialaidd yn ogystal â sesiynau cerddorol. Fel arwydd o dderbyniad syniadau Henderson i brif-ffrwd bywyd yr Alban, perfformiwyd y gân yn ystod seremoni agoriadol Gemau'r Gymanwlad 2014 oedd yn yr Alban.
Bywyd a Gorchestion
Gan rannu ei amser rhwng Ewrop a'r Alban, ymgartrefodd yn y pen draw yng Nghaeredin ym 1959 gyda'i wraig Almaenig, Kätzel (Felizitas Schmidt).
Casglodd Henderson yn eang yng Ngororau'r Alban a gogledd-ddwyrain y wlad, gan greu cysylltiadau rhwng y teithwyr, cantorion y dafarn yn Aberdeenshire, y bugeiliaid Border, a'r dynion a menywod ifanc a fynychodd y clybiau gwerin yng Nghaeredin.
Yn 1951 sefydlodd Ysgol Astudiaethau'r Alban (School of Scottish Studies), Prifysgol Caeredin, gyda'r ysgolhaig Gaeleg Calum Maclean: yno fe gyfrannodd at yr archifau sain sydd bellach ar gael ar-lein. Bu'n aelod o staff gyda'r Brifysgol nes 1987.
Roedd Henderson yn sosialaidd a chynhyrchodd gyfieithiadau o Lythyrau Carchar Antonio Gramsci, y comiwnydd o Sardinia. Roedd Henderson wedi clywed am Gramsci gyntaf ymhlith partisans comiwnyddol yr Eidal yn ystod y rhyfel. Cyhoeddwyd y cyfieithiad yn New Edinburgh Review yn 1974 ac fel llyfr yn 1988. [1] Roedd yn rhan o ymgyrchoedd ar gyfer hunanlywodraeth yr Alban ac yn sefydlu Plaid Lafur Albanaidd (annibynnol o'r un Brydeinig) yn yr 1970au. Roedd Henderson, a oedd yn agored yn ddeurywiol, yn lafar dros hawliau hoyw.
Yn 1983, pleidleisiwyd ef yn Scot of the Year gan wrandawyr Radio Scotland am iddo wrthod OBE fel protest yn erbyn polisi arfogi niwclear llywodraeth Margaret Thatcher.
Lior Raz
Mae Lior Raz (Hebraeg: ליאור רז; ganed 24 Tachwedd 1971) yn actor ac awdur Iddewig Israeli, sydd fwyaf enwog am greu ac yna perfformio yn y ddrama thiler-wleidyddol-filwrol, Fauda. Mae'n briod â Meital Berdah ers 2008 ac mae ganddynt dri o blant.
Bywgraffiad
Ganwyd a magwyd Lior Raz yn nhref Ma'ale Adumim - dinas i'r dwyrain o Jeriwsalem ar dir Glan y Gorllewin bu'n perthyn i Gwlad yr Iorddonen nes Rhyfel 1967 ac a andebir heddiw fel rhan o Jwdea a Samaria gan yr Iddewon.
Roedd ei rieni yn rhan o'r allfudiad Iddewig o wledydd Mwslimaidd. Roedd ei dad yn wreiddiol o Irac ac yn gweithio i luoedd arfog Irael ac yna'n rhedeg meithrinfa blanhigion a'i fam o Aljeria ac yn athrawes. Roedd Lior yn siarad Arabeg gyda'i dad a'i famgu a gyda'r gweithwyr yn y feithrinfa. Ar ôl ymrestru â Llu Amddiffyn Israel (yr IDF), ymunodd wirfoddol ag uned filwrol gudd Duvdevan. Yno gafodd hyfforddiant fel milwr arbenigol a chymryd rhan mewn cyrchoedd cudd yn y gwrthdaro yn erbyn gwrthryfelwyr Palesteinaidd. Yn ddiweddarach, symudodd i'r Unol Daleithiau lle bu'n gweithio fel gwarchodwr i'r actor Arnold Schwarzenegger, ei wraig Maria Schreiber a Nastassja Kinski.
Gyrfa
Wedi iddo ddychwelyd i Israel, astudiodd Raz actio yn stiwdio ffilm ac actio Nissan Nativ. Yn ddiweddarach bu'n actio yn Don Juan (Theatr Gesher), 'Darganfyddiad Elijah' a bu'n perfformio yn Macbeth and The Boys.
Fauda
I gynulleidfaoedd tramor, mae'n fwyaf adnabyddus fel sylfaenwr a'i ran fel 'Doron' y prif gymeriad yn y ddrama thriler Fauda am uned o filwyr cudd. Yn y gyfres mae'n chwarae rhan Kavillio Doron, mae rheolwr y mista'arvim uned gwrth-derfysgaeth. Defnyddiodd ei brofiad a'i allu fel aelod o uned David ar gyfer y gyfres gan ei fod "wedi byw y bywyd yma".
Cred bod llwyddiant rhyfeddol byd-eang y gyfres, hyd oed Palesteiniaid ei hunain oherwydd, ei fod yn meddwl "...the unexpected succes is due to the avoidance of black-and-white stereoptypes. The Israelis are not all good, the Palestinians are not all bad".
Bywyd personol
Mae Raz yn briod â'r actores Meital Barda ac mae ganddynt dri phlentyn.9
Y Cleciwr
Rhaglen gomedi ddychanol oedd Y Cleciwr a ddarlledwyd ar S4C rhwng 1985 ac 1988. Cynhyrchwyd y gyfres gan HTV Cymru.
Roedd y gyfres wedi ei osod mewn swyddfa cylchgrawn dychmygol ac yn bwrw golwg ar ddigwyddiadau'r wythnos drwy sgetsus a chaneuon dychanol. Roedd y perfformwyr yn cynnwys Bryn Fôn, Sara Harris Davies, Siwan Jones, Dyfan Roberts, Sian Naiomi ac Emyr Roberts.
Tôn gron
Cyfansoddiad cerddorol lle gall sawl llais ganu yr un dôn ond gan ddechrau ar wahanol adegau a chytgordio a'i gilydd yw tôn gron neu diwn gron (hefyd canon d[d]iderfyn neu gylchganon). Mae'n un o'r ffurfiau rhwyddaf o ran-ganu, gan mai yr un alaw sy'n cael ei dysgu gan bob llais. Daw'r enghreifftiau cynharaf o donau o'r fath yn dyddio yn ôl i'r 12g.
Mae enghreifftiau Cymraeg o'r dôn gron yn cynnwys 'Daw hyfryd fis', 'Dacw ti yn eistedd y deryn du', 'Ble mae Daniel?' a'r emyn 'Abba Dad, fe'th addolwn'.
Mae'r gân Ffrangeg "Frère Jacques" hefyd yn enghraifft o dôn gron.
Mae'r ymadrodd 'fel tôn gron' neu 'fel tiwn gron' hefyd yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio rhywun sy'n siarad am rhywbeth yn ddi-baid neu hyd at syrffed.
Codi Pais
Rhaglen adloniant ysgafn oedd Codi Pais a ddarlledwyd ar S4C yn 1987. Roedd y sioe yn cynnwys sgetsau a chaneuon ac yn nodedig am ei fod yn cael ei berfformio gan bedwarawd o ferched, sef Siw Hughes, Sue Roderick, Gillian Elisa ac Eirlys Parri. Darlledwyd pum rhaglen ym mis Ebrill/Mai ac ail gyfres o chwe rhaglen yn Tachwedd/Rhagfyr 1987.
Disg hyblyg
Mae disg hyblyg, disg llipa neu disg lipa (Saesneg: "floppy disk") yn fath o ddisg storio sydd wedi'i chreu o gyfrwng storio magnetig tenau a hyblyg, ac wedi'i selio mewn casyn plastig hirsgwar a'i leinio gyda deunydd sy'n gwaredu gronynnau llwch. Mae disgiau hyblyg yn cael eu darllen a'u hysgrifennu gan yrrwr disgiau hyblyg.
Roedd disgiau hyblyg, yn gyntaf fel cyfwng 8 modfedd (200 mm) ac yna mewn meintiau 5¼ modfedd (133 mm) a 3½ modfedd (90 mm), yn hollbresennol fel ffurf o storio a chyfnewid data o ganol y 1970au hyd at flynyddoedd cyntaf yr 21g. Erbyn 2006 prin oedd y cyfrifiaduron newydd oedd yn cynnwys gyrrwr disg hyblyg; gellir defnyddio disgiau 3½ modfedd gyda gyrrwr disgiau hyblyg allanol sy'n cysylltu trwy USB, ond mae gyrwyr USB ar gyfer disgiau 5¼ modfedd, 8 modfedd, ac ansafonol yn brin, os nad yn anfodol. Defnyddir hen offer i ymdrin a'r fformatau hyn fel arfer.
Tra bod rhai defnyddiau o hyd i ddisgiau hyblyg, yn arbennig gyda hen offer cyfrifiadurol mewn meysydd diwydiannol, maen nhw bellach wedi'u disodli gan ddulliau storio data ar raddfa llawer mwy, fel ffyn cof USB, cardiau storio fflach, disgyrwyr allanol, disgiau optegol, a rhwydweithiau cyfrifiadurol.
Wim Kok
Cafodd ei eni yn Bergambacht, yn fab i Willem Kok III a'i wraig Neeltje de Jager. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Busnes Nyenrode. Priododd Margrietha "Rita" Roukema ym 1965.
Ma' Ifan 'Ma
Roedd y gyfres yn cynnwys perfformwyr rheolaidd fel John Pierce Jones, Gillian Elisa a Gwyn Elfyn.
Plu Chwithig
Rhaglen gomedi ddychanol oedd Plu Chwithig a ddarlledwyd ar S4C yn 1986 ac 1987. Cynhyrchwyd y gyfres gan Teledu'r Tir Glas.
Hel Straeon
Rhaglen deledu gylchgrawn ar S4C oedd Hel Straeon. Roedd pob rhaglen yn cynnwys amrywiaeth o hanesion diddorol am bobol a llefydd o gwmpas Cymru. Darlledwyd y gyfres am dros ddeng mlynedd rhwng 1986 ac 1997.
Cynhyrchwyd y gyfres yn wreiddiol gan Teledu'r Tir Glas a Ffilmiau'r Nant, ac yn ddiweddarach gan Uned Hel Straeon ac yna chwmni Seiont.
System rhifolion Hindŵ-Arabaidd
bawd|Arwydd yn [[Abu Dhabi'n dangos rhifolion Arabeg Ddwyreiniol (top) ac Arabeg Gorllewinol (gwaelod).]] System o rifolion degol positif yw system rhifo Arabaidd neu system rif Hindŵ-Arabaidd; hi yw'r system fwyaf cyffredin drwy'r byd, ar gyfer cynrychioli rhifau drwy symbolau e.e "7". Defnyddid y gair Hindŵ gan yr Arabiaid (neu'r Persiaid) yr adeg honno am bobl o India. Cyrhaeddodd y system hon drwch poblogaeth gwledydd Prydain yn y 15g, ac ymhlith y rhai a geisiodd ei hamlygu roedd y Cymro o Sir Benfro Robert Recorde, yn ei lyfr The ground of artes, 1543. Cyn hynny, defnyddid y dull Rhufeinig. bawd|chwith|Ysgythriad o 'Fwrdd Cyfrifo Arabaidd' allan o lyfr y Cymro [[Robert Recorde (The ground of artes), 1543.]]
Fe'i dyfeisiwyd gan fathemategwyr Indiaidd rhwng 1g a'r 4g a mabwysiadwyd y system gan fathemategwyr Arabaidd erbyn y 9g. Ystyrir llyfrau Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī yn aruthrol bwysig (Cyfrifo gyda Rhifau Hindŵ, c.825) ac Al-Kindi (Ar y Defnydd o Rifau Hindŵaidd'', c.830). Ymledodd y system, yn ddiweddarach, i Ewrop ganoloesol.
Mae'r system wedi'i seilio ar ddeg glyff (neu symbol) gwahanol - naw yn wreiddiol. Mae'r glyffs a ddefnyddir i gynrychioli'r system, mewn egwyddor, yn annibynnol ar y system ei hun. Mae'r glyffiau a ddefnyddir heddiw yn ddisgynyddion rhifolion Brahmi ac maent wedi rhannu'n amrywiol amrywiadau teipograffyddol ers yr Oesoedd Canol; heddiw, ceir 3 prif grwp. Caiff ei ystyried yn system o nodiant sy'n dibynnu ar leoliad y glyff.
Clarence Nash
Actor llais Americanaidd oedd Clarence Charles "Ducky" Nash (7 Rhagfyr 1904 – 20 Chwefror 1985). Roedd yn fwyaf adnabyddus am leisio cymeriad cartŵn Cwmni Disney Donald Duck. Bu'n lleisio Donald Duck am dros 50 mlynedd. Bu hefyd yn lleisio cariad Donald Daisy Duck, a neiaint Donald Huey, Dewey a Louie.
System rhifolion Hindŵ-Arabaidd
Lleoliad y nodiant
Drwy ddefnyddio'r pwynt degol, llinell lorweddol (i nodi negydd) a marc i nodi fod y rhif yn parhau 'ad infinitum (yr 'arlinell', neu'r vinculum''), gellir mynegi unrhyw rif gyda dim ond 13 symbol. Felly'r 13 yw: y deg digid, y pwynt degol, yr arlinell a dash i nodi rhi  negatif.
Clarence Nash
Fe'i aned yng nghymuned gwledig Watonga, Oklahoma. Mae stryd yn ei dref enedigol wedi ei enwi er anrhydedd iddo. Ym 1993, fe'i urddwyd i restr Arwyr Disney (Disney Legends) am ei gyfraniad i ffilmiau Walt Disney.
Gyrfa Cynnar
Daeth Nash i amlygrwydd cynnar fel dynwaredwr ar sianel radio KHJ yn Los Angelese yn niwedd y 1920au. Roedd yn ymddangos mewn sioe o'r enw The Merrymakers. Wedyn cafodd ei gyflogi gan gwmni gwerthu llaeth. Roedd yn tramwyo'r strydoedd gyda gwedd o geffylau bychan gan dynwared trydar adar ac yn rhoi rhoddion i blant er mwyn codi cyhoeddusrwydd i'r cwmni.
Ym 1932, aeth Nash heibio stiwdio Disney gyda'i wedd o geffylau gan adael deunydd cyhoeddusrwydd gyda'r derbynnydd. Roedd Walt Dinsey wedi ei glywed ychydig dyddiau ynghynt ar y rhaglen The Merrymakers, ac roedd ei dynwarediadau wedi gwneud argraff arno. Wedi deallt y cysylltiad rhwng y dyn ar y radio a'r dyn hybu llaeth, gofynodd Disney i Nash gwneud clyweliad.
Donald Duck
Yn y clyweliad aeth Nash trwy nifer o'i leisiau, a digwyddodd Walt Disney mynd heibio pan oedd Nash yn dynwared teulu o hwyaid. Roedd Disney o'r farn y byddai dynwarediad Nash yn berffaith ar gyfer rôl llais hwyaden anthropomorffig roedd wrthi'n creu ar gyfer y ffilm The Wise Little Hen. Yr hwyaden oedd Donald Duck, ac aeth Nash ymlaen i'w leisio am bron i 50 mlynedd, mewn dros 120 o ffilmiau. Y ffilm olaf i gynnwys llais enwog Nash oedd Mickey's Christmas Carol ym 1983, er ei fod yn parhau i roi llais i Donald ar gyfer hysbysebion, deunydd hyrwyddo a deunydd amrywiol eraill hyd ei farwolaeth.
Aeth Donald Duck ymlaen i fod yn un o'r cymeriadau cartŵn mwyaf enwog yn y byd. Roedd rhan fawr o'i lwyddiant oherwydd llais Nash. Mae'r llais yn nodedig am ei ansawdd hwylus a'r ffaith ei fod yn aml yn anodd iawn i unrhyw un ei ddeall, yn enwedig pan fu Donald yn colli ei limpyn (a ddigwyddodd yn eithaf aml).
Cymeriadau eraill
Yn ogystal â llais Donald, bu Nash hefyd yn lleisio Daisy Duck (yn ei ymddangosiadau cynharaf, pan nad oedd hi'n llawer mwy na fersiwn benywaidd o Donald), yn ogystal â'i neiaint Donald Huey, Dewey a Louie. Rhoddodd y llais i'r cymeriad PJ yn y cartŵn Bellboy Donald ac i'r marchlyffant yn Bambi. Bu'n lleisio Figaro'r gath fach mewn llond llaw o ffilmiau byr a gwnaeth rhai o'r synau cŵn yn One Hundred and One Dalmatians. Lleisiodd Jiminy Cricket hefyd am gyfnod byr ar ôl marwolaeth Cliff Edwards, y llais gwreiddiol ym 1971. Bu Nash yn cyflenwi mewian a sgrechfeydd ar gyfer Tom yn Tom a Jerry. Daeth ei berfformiad olaf yn Tom a Jerry yn Mouse in Manhattan (1945), gan actio lleisiau'r cathod stryd cefn treisgar.
Marwolaeth
chwith|bawd|Bedd Clarence a Margaret Nash Bu farw Nash o lewcemia mewn ysbyty yn Burbank, California yn 80 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym mynwent San Fernando Mission, Los Angeles, California wrth ochr Margaret ei wraig. Mae cerfiad ar eu carreg bedd o Daisy a Donald Duck yn dal dwylo.
KF Tirana
Mae Klubi Futbollit Tirana, a elwir fel arfer yn KF Tirana yw clwb pêl-droed mwyaf llwyddiannus Albania ac fe'i lleolir yn y brifddinas, Tirana.
Hyd nes tymor 2016-2017, dyma'r unig dîm Albanaidd i chwarae bob tymor o'r Kategoria Superiore, sef prif adran bencampwriaeth y wlad.
KF Tirana yw'r clwb sydd wedi ennill fwyaf o deitlau pêl-droed yn y wlad: 24 pencampwriaeth, 16 Cwpan Albania a 11 SuperCwpan.
Hanes
bawd|KF Tirana (Medi 1970) Sefydlwyd y clwb yn Tirana ar 15 Awst 1920 dan yr enw Agimi Sports Association (yn y Saesneg) gan Avni Zajmi ac Anastas Koja. Ystyr agimi yw "gwawr".
Sefydlwyd yn wreiddiol fel clwb aml-gamp megis trac a maes, seiclo, pêl-foli a phêl-fasged ar 17 Medi yr un flwyddyn sefydlwyd y tîm pêl-droed. Chwaraewyd y gêm bêl-droed gyntaf swyddogol ym mis Hydref yn Shallvare yn erbyn Juventus Shkodër. Yn 1930 ail-enwyd y clwb yn Sportklub Tirane gan ennill saith o'r wyth pencampwriaeth cyn y rhyfel, gan chwarae yn erbyn timau tramor hefyd gan gywnnsy o'r Eidaleg, Groeg ac Iwgoslafia.
Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, gyda'r Comiwynyddion wedi cipio grym yn Albania newidiwyd enw'r clwb yn 1947 i'r enw 17 Nëntori Tirana. Gwnaed hyn i goffáu rhyddhau Tirana o'r Natsïaid, a ar 17 Tachwedd 1944 gan y lluoedd partizan Comiwynyddol.
Gydag ad-drefnu canolfannau chwaraeon ar sail broffesiynol ar 9 Mehefin 1949 newidiwyd yr enw unwaith eto, y tro yma i Puna Tirana (Llafur), ac yna nôl i 17 Nëntori ym 1958, pan amsugnwyd clwbiau Studentu a Spartaku y brifddinas. Dioddefodd y clwb adeg y Comiwnyddion wrth i'r blaid Gomiwnyddol ffafrio Partizan a Dinamo. Yn 1991 ail-fabwysiadwyd yr enw SK Tirana ac yn 2005 cymerodd yn derfynol yr enw presennol Klubi Futbollit Tirana.
Cymerodd y tîm ran mewn cystadlaethau Ewropeaidd am y tro cyntaf ym 1965.
Penblwydd Hapus (rhaglen deledu)
Rhaglen adloniant ar S4C oedd Penblwydd Hapus wedi ei gyflwyno gan Arfon Haines Davies. Roedd y gyfres yn rhoi dathliad pen-blwydd annisgwyl i unigolyn gwahanol bob wythnos, rhai yn enwogion ac eraill oedd wedi gwneud cyfraniad arbennig i'w cymuned.
KF Tirana
Hanes
Roedd yr 1960au a'r 70au yn gyfnod o ffyniant i'r gwyn-glas. Wedi gorffen yn ail yn 1959 a buddugoliaeth yng Nghwpan Albania (1963), enillodd 17 Nëntori bedwar teitl mewn pum tymor, gan lwyddo mewn gemau tramor hefyd. Roedd yn un o'r ychydig grwpiau yn y byd sydd yn sefyll i fyny at y Ajax mawr Cruyff, mae'r stopio Iseldiroedd yn Tirana (2-2), ac ildiodd ag anrhydedd yn Amsterdam (0-2) yn 1970.
D. Jacob Davies
bawd|Cofeb i Jacob Davies ar Penlôn, y ty y cafodd ei eni a'i fagu ynddo yn Nhregroes, ger Llandysul. Gweinidog Undodaidd oedd D. Jacob Davies (5 Medi 1916 – 11 Chwefror 1974) a ddaeth hefyd yn adnabyddus trwy Gymru fel darlledwr, llenor a newyddiadurwr.
KF Tirana
Hanes
Bu'r blynyddoedd rhwng 2000 a 2010 yn ddigon hesb i KF Tirana gan ennill dwy bencampwriaeth ar ddechrau'r mileniwm ac, tuag at y blwyddyn 2010 yn cyrraedd dau gwpan cenedlaethol. Bu tymor 2014-2015 yn ddrwg i dîm mwyaf llwyddiannus Albania, gan osgoi disgyn i adran is dim ond ar y dyddiadau diwetha'r tymor. Daeth tymor 2016-2017 i ben gyda cwympo adran ar ddiwrnod ola'r cymor. Nid oedd y 0-0 yn erbyn Vllaznia yn Scutari yn ddigon i gadw'r Tirana yn y Kategoria Superiore. Cafwyd peth cysur, fodd bynnag, drwy ennill Cwpan Albania, fuddugoliaeth 3-1 tîm Skënderbeu. Gydag hynny, yn eironig chwaraeodd KF Tirna yn gemau rhagbrofion Cynghrair Europ UEFA - y tîm cyntaf o Albania i fod yn gymwys yn Ewrop er ei fod yn disgyn yr un tymor.
D. Jacob Davies
Bywyd cynnar
Ganwyd ef ar 5 Medi 1916 ym Mhenlôn, Tregroes, ger Llandysul, yn un o bump o blant David a Mary Davies. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Tregroes ac ennill ysgoloriaeth 1929 i fynychu Ysgol Ramadeg Llandysul. Aeth yn ei flaen wedi hynny i astudio yng Ngholeg Presbyteraidd Caerfyrddin ac, ar ôl cwblhau'r cwrs, cafodd ei ordeinio'n weinidog yn Capel Bach, y capel Undodaidd yn Aberystwyth. Ymrestrodd bryd hynny hefyd fel myfyriwr yn y Brifysgol a graddiodd yn 1945.
Gweinidogaeth
Roedd wedi bwriadu mynd yn ei flaen i astudio ar gyfer gradd MA, ond derbyniodd alwad i fod yn weinidog ar yr eglwysi Undodaidd yn Highland Place, Aberdâr, a Hen-Dy-Cwrdd, Trecynon. Yn ogystal â chyflawni ei ddyletswyddau fel gweinidog, cyfrannodd yn fawr i fywyd y gymdeithas yn Aberdar, a chymrodd ran flaenllaw yn yr ymgyrch i sefydlu'r ysgol gynradd Gymraeg yn y dref, Ysgol Gymraeg Aberdar.
KF Tirana
Gwrthwynebwyr
Mae gan y ffans dri brif wrthwynebwyr, Vllaznia Shkodër, y darbi hynaf yn y wlad a gelwir y gemau yn 'Darbi ALbania Oll'. Yr ymgiprys fawr arall yn erbyn erbyn timau Tirana, Dinamo Tirana a Partizani Tirana. Ond ers 2010 cafwyd ymrafael ffyrnig gydag Skënderbeu Korçë ers twf diweddar y tîm hwnnw.
D. Jacob Davies
Gweinidogaeth
Dychwelodd i fro ei febyd yn 1957, fel gweinidog ar y tair eglwys Undodaidd yn Alltyblacca; Capel y Bryn, Cwrtnewydd; a Cwmsychbant. Arhosodd yno tan ei farwolaeth yn 1974.
Bu Davies yn ddarlledwr, yn llenor a newyddiadurwr. Bu'n olygydd ar y cylchgrawn Undodaidd, Yr Ymofynnydd. Ymgyrchodd dros hawliau pensiynwyr a Phensiynwr Cymru rhwng 1955 a 1973. Byddai'n cael ei alw i lywyddu yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru ac Eisteddfod Ryngwladol Llangollen. Roedd yn gefnogwr i Blaid Cymru, a safodd fel ymgeisydd dros y blaid yn etholiad Cyngor Sir Dyfed 1973. Daeth yn bedwerydd gyda 21 y cant o'r bleidlais.
Ynghyd a'r amrywiol weithgareddau hyn, roedd Davies yn amlwg o fewn i'w enwad y tu hwnt i Gymru ac ef oedd Llywydd Cynulliad Cyffredinol yr Undodiaid ar adeg ei farwolaeth.
Marwolaeth
Bu farw Jacob Davies yn sydyn ar 11 Chwefror 1974. Claddwyd ef bedwar diwrnod yn ddiweddarach ym Mynwent Bwlchyfadfa Cemetery, Talgarreg.
Shotolau
Rhaglen deledu gystadleuol ar S4C oedd Shotolau. Byddai dau dîm o saethwyr yn cystadlu drwy saethu colomennod clai liw nos. Cyflwynydd y sioe oedd Emyr Davies.
Roedd targed wedi ei oleuo wedi ei rannu i 12 cylchran, gyda mwy o bwyntiau ar gael wrth saethu ynghynt (lle byddai'r golomen clai yn hedfan yn gyflymach). Roedd y tîmau yn cynnwys enwogion Cymru ynghyd â saethwr proffesiynol. Roedd rhai o'r capteiniaid cynnar yn cynnwys Ray Gravell, Gerallt Lloyd Owen a Geraint Griffiths.
Dyfeisiwyd y gêm yn yr Alban fel modd newydd o fwynhau y gamp o saethu colomennod clai. Datblygwyd y fformat ar gyfer rhaglen deledu Starshot a gynhyrchwyd ar gyfer BBC Two yn 1987. Canslwyd y gyfres honno ar ôl yr ail raglen wedi Cyflafan Hungerford ond fe ddychwelodd ar sianel ESPN yn 1988. Yn 1991 cynhyrchwyd sawl cyfres Gymraeg gan Uned Hel Straeon.
Torri Gwynt
Rhaglen gomedi oedd Torri Gwynt a ddarlledwyd yn wreiddiol ar S4C rhwng 1983 ac 1987. Prif berfformiwr y sioe oedd Dewi Pws ynghyd a'i gyd-berfformwyr rheolaidd Nia Caron, Gareth Lewis a William Thomas. Roedd y gyfres yn cynnwys nifer o sgetsus deifiol, dwl a dychanol gyda chymeriadau selog fel 'Ricky Hoyw', 'Vic a Mansel', 'Elfed Celt' a theulu 66 Chemical Gardens, Cynhyrchwyd y gyfres gan HTV Cymru.
Un o gymeriadau mwyaf cofiadwy y gyfres oedd Ricky Hoyw, canwr gwallt euraidd mewn crysau blodeuog a'i frest flewog agored, yn canu caneuon serch a oedd yn gyfieithiadau Cymraeg (gwael) o ganeuon Saesneg. Roedd y chwaer rhaglen Rhagor o Wynt yn ddrama gomedi gyda'r un perfformwyr craidd ac yn gyfle i adrodd storiau hirach dros hanner awr - darlledwyd hwn rhwng 1986 ac 1989.
Mae'r gyfres yn cael ei hystyried yn un o glasuron comedi Cymraeg ac wedi eu ail-ddarlledu sawl gwaith ar S4C. Creuwyd sawl ymadrodd adnabyddus gan gymeriadau y rhaglen yn cynnwys "Blydi static!", "Odw glei", "Teli-fision".
Robert Stevenson (peiriannydd sifil)
Peiriannydd sifil o'r Alban oedd Robert Stevenson (8 Mehefin 1772 – 12 Gorffennaf 1850). Mae'n enwog fel cynllunydd ac adeiladwr goleudai.
Fe'i ganwyd yn Glasgow. Yn ei arddegau daeth yn gynorthwywr i'w lystad, Thomas Smith, a oedd yn beiriannydd i'r Northern Lighthouse Board (Bwrdd Goleudai Gogleddol), a sefydlwyd yn ddiweddar i adeiladu a gweithredu goleudai'r Alban. Dilynodd Stevenson ei lystad yn y swyddfa honno ym 1797 a pharhaodd ynddi hyd 1842. Yn ystod yr amser hwnnw goruchwyliodd waith adeiladu a gwella llawer o goleudai. Cynlluniodd hefyd nifer o bontydd. Ei gyflawniad mwyaf oedd adeiladu Goleudy Bell Rock ym Môr y Gogledd oddi ar arfordir Angus – prosiect hynod o anodd a pheryglus.
Effaith cynhysgaeth
Mewn seicoleg ac economeg ymddygiadol, yr effaith cynhysgaeth (hefyd osgoi amddifadiad ac yn perthyn i effaith perchnogaeth yn unig mewn seicoleg gymdeithasol ) yw'r ddamcaniaeth bod bod pobl yn rhoi mwy o werth ar bethau oherwydd eu bod eu perchen nhw.
Mae hyn yn cael ei gyflwyno fel arfer gyda dwy enghraifft. Mewn patrwm prisiant, mae pobl yn tueddu i dalu mwy i gadw rhywbeth maen nhw'n berchen yn barod nag i gael rhywbeth nad yw'n eiddo iddynt — hyd yn oed pan nad oes sail i'r ymlyniad, neu hyd yn oed pan mai ychydig funudau yn unig sydd ers iddynt gael yr eitem. Yn y patrwm cyfnewid, mae pobl yn gyndyn i gyfnewid rhywbeth sy'n eiddo iddynt am rhywbeth arall sydd o'r un gwerth neu debyg. Er enghraifft, roedd cyfranogwyr a chanddyn nhw far o siocled o'r Swistir yn gyndyn i'w gyfnewid am fwg coffi, tra bod cyfranogwyr a chanddyn nhw fwg coffi yn gyndyn i'w gyfnewid am far o siocled o'r Swistir.
Trydydd patrwm mwy dadleuol yw'r patrwm perchnogaeth yn unig, sy'n cael ei ddefnyddio yn bennaf mewn arbrofion seicoleg, marchnata, ac ymddygiad trefniadol. Yn y patrwm hwn, mae pobl sy'n cael eu dewis ar hap i dderbyn gwrthrych ("perchnogion") yn ei werthuso yn fwy cadarnhaol na'r rhai sydd wedi derbyn yr un gwrthrych heb fod ar hap ("rheolaeth"). Y gwahaniaeth rhwng y patrwm hwn a'r ddau gyntaf yw nad yw'n gydnaws a chymhelliad. Mewn geiriau eraill nid yw cyfranogwyr yn cael eu cymell i ddatgelu i ba raddau maen nhw'n hoffi neu roi gwerth ar y gwrthrych.
Gall effaith cynhysgaeth gael ei chymharu a'r model ymddygiadol Parodrwydd i Dderbyn neu Dalu, sef fformiwla sy'n cael ei ddefnyddio weithiau i ddarganfod faint mae cwsmer neu berson yn barod i'w ddioddef neu golli er mwyn sicrhau gwahanol ganlyniadau.
Llong ofod
Mae cerbyd gofod neu'n draddodiadol llong ofod yn fath o gerbyd sy'n cael ei bweru gan roced er mwyn teithio'r gofod a chludo lloerennau di-griw neu bobl rhwng arwyneb y Ddaear a'r gofod allanol.
Roedd y cerbydau gofod, neu 'rocedi' fel y cawsant eu galw, yn cael eu defnyddio un waith yn unig, hyd nes y crewyd yr wennol ofod a ddefnyddid dro ar ôl tro. Gellir eu dosbarthu'n ddau fath, felly: llongau ofod un-defnydd a llongau ofod amlddefnydd. Yn dechnegol, y system a yrrai'r cerbyd oedd y "roced", y peiriant, ond defnyddid y gair i olygu'r cerbyd cyfan. Roedd y priflwyth (payload) yn gymharol fach o'i gymharu a gweddil y cerbyd (y roced a'r tanciau tanwydd).
Bathwyd y term "llong ofod" (neu "long roced"; rocket ship) yn gyntaf mewn ffuglen wyddonol tebyg i 'Flash Gordon' yn yr 20g.
Marshall Claxton
bawd|Lady Godiva gan Marshall Claxton Roedd Marshall Claxton (12 Mai 1811 - 28 Gorffennaf 1881) yn arlunydd Saesnig a oedd yn darlunio tirwedd, portreadau a pheintiadau testunol yn bennaf
Teulu
Ganwyd Claxton yn Bolton, Swydd Gaerhirfryn, yn fab i weinidog Methodistiaid Wesleaidd, y Parch. Marshall Claxton, a'i wraig Diana.
Meurig Fychan ap Hywel Selau
Roedd Meurig Fychan yn aelod o reithgor llys Caernarfon yn 1452/3 yn ôl dogfen yng nghasgliad llawysgrifau Nannau (gw. Parry 1958: 81–2) a cheir y cyfeiriad olaf ato yn 1460. Mae’n debygol iddo fyw am ychydig wedi hynny ac yn ôl un ffynhonnell bu farw yn 1482.
Marshall Claxton
Teulu
Ym 1837 priododd Sophia (1812–1890), merch Joshua Hargrave YH o Blackheath, Swydd Caint; bu iddynt ddwy ferch a mab. Bu'r ddwy ferch Florence ac Adelaide yn artistiaid hefyd a chawsant eu harddangos yn yr Academi Frenhinol.
Addysg
Astudiodd Marshall o dan John Jackson, R.A., ac yn ysgol yr Academi Frenhinol lle ymrestrodd ar 26 Ebrill 1831. Cafodd bendith ei dad i astudio o dan Jackson gan fod Jackson hefyd yn aelod brwd o'r Eglwys Fethodistaidd.
Gyrfa
Cafodd ei ddarlun cyntaf ei arddangos yn yr Academi Frenhinol yn 1832 sef portread o'i dad. Yn y blynyddoedd dilynol dangoswyd tua 30 o'i luniau yn arddangosfeydd yr Academi. Yn 1834 enillodd y fedal gyntaf yn yr ysgol baentio, a chafodd fedal aur Cymdeithas y Celfyddydau yn 1835 am ei ddarlun o Syr Astley Cooper. O 1837 i 1842 bu'n gweithio yn yr Eidal cyn dychwelyd i Lundain, gan ennill gwobr o £ 100 am ei Alfred the Great in the Camp of the Danes. Roedd y wobr yn wobr gysur am "lun da" am ddarlun a fethodd i ddod i'r brig mewn cystadleuaeth i greu ffresgoau ar gyfer y senedd dai newydd yn San Steffan.
Ym 1850 aeth Claxton i Sydney, Awstralia, gyda chasgliad mawr o luniau, ond ni chafodd fawr o lwyddiant wrth eu gwerthu. Tra yn Sydney paentiodd ddarlun mawr ar destun Beiblaidd, Gadewch i blant bychain ddyfod ataf Fi a gomisiynwyd gan y Farwnes Burdett-Coutts. Disgrifiwyd y llyn yn y cylchgrawn Household Words fel 'y darlun pwysig cyntaf' a baentiwyd yn Awstralia''. ''
Ym mis Medi 1854 fe adawodd Claxton Sydney am Kolkata, lle bu'n gwerthu nifer o'i luniau. Dychwelodd i Loegr yn 1858 trwy'r Aifft.
Mae llun Claxton "Golygfa Gyffredinol o Harbwr a Dinas Sydney" yn y casgliad Brenhinol yn Lloegr, ac mae ganddo ddau lun yn y casgliad Dickinson yn Oriel Gelf New South Wales, Sydney. Mae ei bortreadau o'r Esgob William Broughton a Dean Cowper yng Ngholeg St. Paul, Prifysgol Sydney, ac mae ei bortread o'r Parch Robert Forrest yn cael ei arddangos yn Ysgol y Brenin, Parramatta. Mae ei beintiad o'r Arglwyddes Godiva yn Oriel Gelf Herbert ac mae hefyd wedi arddangos gwaith yn Oriel Gelf Derby ac Amgueddfa Victoria ac Albert. Bu ei dirlun The Anglesey Coast yng nghasgliad yr artist â chysylltiadau a Chonwy, Buckley Ousey, ar un adeg.
Roedd yn adnabyddus hefyd am ei luniau perthnasol i'r achos Wesleaidd, megis ei ddarlun testunol ar John Wesley at Oxford a The Holy Triumph of John Wesley in His Dying. Daeth nifer o'r darluniau Wesleaidd yn boblogaidd ym mysg selogion yr enwad fel printiau.
Marwolaeth
Bu farw yn Llundain ar ôl salwch hir ar 28 Gorffennaf 1881.
Meurig ap Ynyr Fechan
Uchelwr Cymreig oedd Meurig ap Ynyr Fechan neu Meurig ap Ynyr Fechan (c. 1315 – 1347) o blasty'r Nannau, Dolgellau. Ei dad oedd Ynyr Fychan ap Ynyr a anwyd yn Llanfachraeth, Meirionnydd yn 1285 a'i fam oedd Gwenhwyfar ferch Gruffudd o Benegoes. Ei wraig oedd Generys ferch Gruffudd (g. 1300), merch Gruffudd ap Owain ac Elen Ingram. Ganwyd i Meurig a Generys nifer o blant gan gynnwys Hywel, Meurig Llwyd, Llewelyn, Gruffudd, Ynyr, Ieuan a Meurig Hen.
Mae ei gorffddelw i'w weld heddiw yn Eglwys y Santes Fair, Dolgellau. Dywedir ei fod yn un o geidwaid Castell y Bere, wedi llofrudiaeth y Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yng Nghilmeri yn Rhagfyr 1282.
Roedd Llywelyn Goch ap Meurig Hen, y bardd a ganodd gerdd i Lleucu Llwyd, yn gefnder iddo.
Dau fab Meurig
Y ddau etifedd oedd Hywel ap Meurig Fychan a’i frawd, Meurig Llwyd.
Hywel ap Meurig Fychan oedd y mab hynaf, gŵr a ddaliodd fân swyddi lleol yn 1391/2 ac eto yn 1395/6. Credir i'r meibion fyw yng Nghae Gwrgenau ger Nannau, neu Gefn-yr-ywen Uchaf a Chefn-yr-ywen Isaf. Fel ei gyndeidiau, bu Meurig yn rhaglaw cwmwd Tal-y-bont yn 1391/2 a rhannai’r cyfrifoldeb am havotry Tal-y-bont gyda’i frawd, Hywel. Yn 1399/1400 enwir Meurig fel 'wdwart' cwmwd Tal-y-bont, ac roedd yn rhannol gyfrifol am havotry Meirionnydd (Parry 1958: 188–9). Bu’r ddau frawd yn noddwyr hael i’r beirdd. Canodd eu hewythr, Llywelyn Goch ap Meurig Hen, gerdd o foliant iddynt a chanodd Gruffudd Llwyd gywyddau mawl a marwnad i Feurig Llwyd.
Ni chafodd Hywel ddisgynyddion, ac throsglwyddwyd yr ustad i fab Meurig: Hywel Sele. Cafodd Meurig a’i wraig, neu Mallt, nifer o blant, gan gynnwys Hywel Selau a Gruffudd Derwas, noddwyr beirdd megis Lewys Glyn Cothi. Gwraig Hywel Selau oedd Mali ferch Einion, modryb i Ruffudd Fychan ap Gruffudd o Gorsygedol. Ar ddechrau’r 15g troes Hywel Selau ei gefn ar achos ei gefnder, Owain Glyn Dŵr, gan ochri â Harri IV o Loegr. O ganlyniad, llosgwyd plas Nannau i’r llawr ym mlynyddoedd cynnar y gwrthryfel. Yn ôl traddodiad, bu Hywel Selau yntau farw ar dir Nannau yn 1402 dan law lluoedd Owain, a rhoddwyd ei gorff mewn ceubren gerllaw. Gelwid y pren o hynny ymlaen yn "Geubren yr Ellyll" (Parry 1965–8: 189). Er na ellir rhoi coel ar y chwedl honno, y tebyg yw bod Hywel Selau wedi marw oddeutu 1402.
Glyff
bawd|Amrywiol glyffiau; mae pob un yn alograff o'r graffem "a".
Mewn teipograffeg, mae glyff (/ɡlɪf/) yn symbol elfennol o fewn set o symbolau y cytunwyd arno, a fwriadwyd i gynrychioli llythrennau darllenadwy at ddibenion ysgrifennu. Ystyrir glyffiau'n farciau unigryw sy'n cyd-fynd â sillafu gair neu gyfrannu at ystyr benodol yr hyn a ysgrifennir, gyda'r ystyr hwnnw'n ddibynnol ar ddefnydd diwylliannol a chymdeithasol. Gelwir dau neu fwy o glyffiau sydd â'r un arwyddocâd, boed yn cael eu defnyddio'n gyfnewidiol neu'n cael eu dewis yn dibynnu ar gyd-destun, yn "alograffau" o'i gilydd.
Mewn cyferbyniad, yn y rhan fwyaf o ieithoedd a ysgrifennwyd yn yr wyddor Ladin, nid yw'r dot ar y lythyren i yn glyff am nad yw'n cyfleu unrhyw ystyr unigryw, ac mae i lle mae'r dot wedi'i hepgor yn ddamweiniol yn debygol o gael ei adnabod yn gywir. Ond yn Nhwrcio, byaddai'n sicr yn cael ei gyfri'n glyff oherwydd bod gan yr iaith honno ddwy fersiwn wahanol o'r lythyren "i" - gyda dot a heb dot. Yn gyffredinol, felly, nid yw'r marciau ar wahân hyn yn glyffiau oherwydd nad oes ganddynt ystyr cyflawn, unigryw. Fodd bynnag, mewn rhai achosion, mae marciau ychwanegol yn cyflawni rôl diacritigau, i wahaniaethu llythrennau gwahanol. Mae marciau ychwanegol o'r fath yn cael eu cyfri'n glyffiau. Yn gyffredinol, mae diacritig yn glyff, hyd yn oed os yw'n cydgyffwrdd â gweddill y lythyren fel y cedilla yn Ffrangeg, yr ogonek mewn sawl iaith, neu'r strôc ar "Ł" Pwyleg. bawd|Glyff [[Gwareiddiad y Maya, a ddefnyddid i nodi Diwrnod 10 ar y Calendr Tzolk'in.]] Fel arfer, bydd rhai llythrennau fel "æ" yng Ngwlad yr Iâ a'r "ß" yn yr Almaen yn cael eu hystyried yn glyffiau, ond eto, roeddent yn wreiddiol yn llythrennau dyblyg. Dros amser maent, fodd bynnag, wedi dod yn llythrennau cyflawn, ac mae'r ieithoedd hyn yn eu trin fel llythrennau ar wahân. Fodd bynnag, ni ellir dadlau nad yw clymlythyren fel "ſi", a gaiff ei drin mewn rhai mathau o deip, fel uned sengl, yn glyff, gan mai dim ond rhan fechan (sef nodwedd alograffig) o'r teip yw hwn, ac sy'n cynnwys mwy nag un graffem.
Mewn llawysgrifen glwm, mae hyd yn oed geiriau hir, yn aml, yn cael eu "cydgysylltu", heb i'r ysgrifbin adael y papur neu't tabled, a bydd ffurf pob llythyren ysgrifenedig yn aml yn amrywio, yn ddibynnol ar ba lythyrau sy'n dod o'i blaen neu yn ei dilyn, ond nid yw hynny'n gwneud y gair cyfan yn un glyff.
Bruce George
Mae Bruce Thomas George (geni 1 Mehefin 1942) yn wleidydd Llafur a wasanaethodd fel Aelod Seneddol De Walsall o Chwefror 1974 i Ebrill 2010.
Gyrfa
Bu George yn ddarlithydd cynorthwyol mewn astudiaethau cymdeithasol ym Mholytechnig Morgannwg o 1964 i 1966. Bu'n darlithio mewn gwleidyddiaeth yng Ngholeg Polytechnig Manceinion o 1968 hyd gael ei benodi yn ddarlithydd uwch mewn gwleidyddiaeth yng Ngholeg Polytechnig Birmingham ym 1970. Ymadawodd a'i swydd ym Mirmingham pan gafodd ei ethol i'r senedd ym 1974. Rhwng 1970 a 1973 bu hefyd yn diwtor yn y Brifysgol Agored.
Gyrfa seneddol
Safodd George fel ymgeisydd seneddol am y tro cyntaf yn etholiad cyffredinol 1970 yn etholaeth Southport ond ni fu'n llwyddiannus gan ddod yn drydedd yn y pôl. Cafodd ei ethol i Dŷ'r Cyffredin yn etholiad Chwefror 1974 gan gipio'r sedd oddi wrth y Blaid Geidwadol.
Bu George yn aelod o Bwyllgor Dethol Amddiffyn Tŷ'r Cyffredin o 1979 tan 2005, yn gwasanaethu fel Cadeirydd y Pwyllgor rhwng 1997 a 2005. Daeth yn aelod o'r Cyfrin Gyngor yn 2001.
Er ei fod wedi gwasanaethu fel AS am dros 36 mlynedd, ni fu George erioed ar y fainc blaen. Roedd yn gefnogwr brwd o NATO a'r angen am gyfundrefn filwrol gryf. Bu'n Arweinydd Dirprwyaeth y DU i Gynulliad Seneddol NATO ac fe'i hetholwyd yn Is-lywydd y Cynulliad ym mis Tachwedd 2007. Yn 2002, etholwyd ef yn Llywydd Cynulliad Seneddol y Sefydliad ar gyfer Diogelwch a Chydweithredu yn Ewrop, gan gael ei ailethol yn 2003. Rhwng 2004 a Mehefin 2006, bu'n gwasanaethu fel Llywydd Emeritws ac Ymgynghorydd Arbennig ar Faterion y Canoldir i'r cynulliad. Mae hefyd wedi gweithredu'n rheolaidd fel monitor etholiad, yn fwyaf diweddar mewn etholiadau Arlywyddol yn yr Wcráin a Georgia.
Ar 18 Chwefror 2010, cyhoeddodd George y byddai'n sefyll i lawr ar adeg etholiad cyffredinol 2010. Cafodd ei olynu yn ei etholaeth gan Valerie Vaz.
Anrhydeddau
Ym Mai 2011, dyfarnwyd Medal Anrhydedd i George gan Arlywydd Georgia am ei gyfraniad sylweddol i ddemocratiaeth yn y wlad honno. Ym mis Hydref 2011, fe'i gwnaethpwyd yn Rhyddfreiniwr Anrhydeddus Bwrdeistref Walsall gan gyngor Walsall i gydnabod ei wasanaeth 36 mlynedd fel Aelod Seneddol De Walsall. Yn 2012, dyfarnwyd iddo Fedal OSCE i gydnabod ei gyfraniad at waith yr OSCE cyn, yn ystod ac ar ôl ei Lywyddiaeth o Gynulliad Seneddol yr OSCE.
Bywyd personol
Mae George wedi bod yn briod â Lisa Toelle ers 1992. Mae'n Gynghorydd Gwleidyddol Anrhydeddus i'r Lleng Prydeinig Brenhinol ac yn Is-lywydd sefydliad diogelwch proffesiynol mwyaf y DU, The Security Institute. Ym 1981 bu'n ddarlithydd ymweld ym Mhrifysgol Essex. Mae'n gefnogwr i Walsall F.C. ac Athro ymweld Sefydliad Astudiaethau Cyfiawnder Troseddol Prifysgol Portsmouth.
Huey, Dewey a Louie
Mae Huey, Dewey, a Louie Hwyaden  yn hwyaid wen anthropomorffig a grëwyd i Stiwdio Disney ym 1937 gan Ted Osborne ac Al Taliaferro. Mae'r tri yn neiaint i Donald Duck ac mae Scrooge McDuck yn hen ewyrth iddynt.
Mae'r tri yn edrych yn union yr un spit. Yn eu hymddangosiad cyntaf cawsant eu portreadu fel poendod i'w hewyrth ond wrth i'w cymeriadau datblygu daethant yn gaffaeliad i'w teulu gan gynorthwyo Donald a Scrooge mewn sefyllfaoedd cyfyng. Mae'r tri yn aelodau o'r Junior Woodchucks, mudiad tebyg i'r sgowtiaid.
Creadigaeth ac esblygiad
Ymddangosodd Huey, Dewey a Louie am y tro cyntaf mewn stribedyn comic o'r enw Silly Symphonies ar 17 Hydref 1937. Cafodd y comic ei haddasu ar gyfer y sinema o dan y teitl Donald's Nephews ar 15 Ebrill 1938. Mae eu mam, Della Duck, yn gofyn i'w brawd Donald i'w gwarchod am ychydig ddyddiau tra bod ei gŵr yn yr ysbyty. Y rheswm pam bod eu tad yn yr ysbyty yw gan ei fod wedi ei anafu gan dân gwyllt a roddwyd gan y tri o dan ei gadair. Er mae dim ond dros dro roedd Donald i fod i warchod ei neiaint ni chlywir son am ei rieni byth eto, gyda'r tri yn ymddangos fel eu bod yn byw yn barhaol gyda Donald. Ers hynny mae'r tri wedi ymddangos mewn 27 o ffilmiau byr rhwng 1938 a 1965 ac mewn 12 o ffilmiau a fideos hirach rhwng 1983 a 2017. Maent wedi ymddangos mewn nifer fawr o gomics, llyfrau a blwyddlyfrau Disney. Mae Huey, Dewey a Louie yn gymeriadau rheolaidd yn y gyfres teledu Duck's Tales a Quack Pack maent hefyd yn gwneud ymddangosiadau achlysurol gyda Mickey Mouse yn y cyfresi Mickey Mouse Works a House of Mouse.
Mae'r triawd yn ymddangos yn y drydedd gêm fideo yn y gyfres Magical Quest, wedi eu herwgipio gan y gelyn King Pete. Nod y gêm yw eu hachub. Maent wedi eu herwgipio eto yn y gêm The Luckey Dime Caper ac mae'n rhaid i Donald chwilio am arian lwcus Scrooge er mwyn talu pridwerth am eu rhyddid.
Tarddiad enwau cyntaf
Yn ôl eu creawdwr, Al Taliaferro, mae Huey, Dewey a Louie wedi eu enwi ar ôl dau wleidydd ac animeiddiwr Americanaidd o'r 1930au
Lleisio
Llesiwyd Huey, Dewey a Louie yn wreiddiol gan Clarence Nash, yr un dyn a oedd yn lleisio Donald; gan hynny roeddynt mor annealladwy â Donald yn y ffilmiau byr cyntaf. Ers hynny mae cymeriadau wedi cael eu lleisio gan Russi Taylor yn Duck Tales. Yn Quack Pack, cawsant eu lleisio yn unigol gan Jeannie Elias, Pamela Segall, ac Elizabeth Daily. Lleisiodd Tony Anselmo y tri yn Down and Out with Donald Duck (1987), Mickey Mouse Works a Disney's House of Mouse, ond mae Russi Taylor yn dal i leisio'r trio mewn prosiectau eraill, megis y gemau fideo Donald Duck: Goin 'Quackers a Mickey's Speedway USA, a'r ffilmiau syth i fideo Mickey's Once & Twice On a Christmas. Ail gyfododd Russi Taylor ei rhôl hefyd fel y neiaint yn y gêm fideo Duck Tales Remastered a ffilmiau byr Mickey Mouse ar ôl 2013. Mae Danny Pudi, Ben Schwartz a Bobby Moynihan yn lleisio'r brodyr fel unigolion yn fersiwn 2017 o Duck Tales.
Nodiant mathemategol
bawd|Esiampl o nodiant graffigol Penrose; esiamplau symlach yw "a", "b", "c" i gynrychioli [[cysonion ac x, y, z am anhysbysion I William Jones (1675 – 1749) mae'r clod am y nodiant π (pi). ]] Mae nodiant mathemategol yn ddull o gynrychioli syniadau a gwrthrychau gyda symbolau. Defnyddir nodiannau mathemategol mewn mathemateg, a phynciau eraill, megis y gwyddorau ffisegol, peirianneg ac economeg. Mae nodiannau mathemategol yn cynnwys cynrychioliadau symbolaidd cymharol syml, megis y rhifau "0", "1" a "2"; symbolau ffwythiannol megis "tan"; symbolau gweithredol megis "+"; symbolau cysyniadol megis "lim" a "dy /dx"; hafaliadau a newidynnau; a nodiadau diagramatig cymhleth megis nodiant graffigol Penrose a diagramau Coxeter-Dynkin.
Mae nodiant mathemategol yn system ysgrifennu a ddefnyddir ar gyfer cofnodi cysyniadau mewn mathemateg. Mae'n defnyddio symbolau neu ymadroddion symbolaidd y bwriedir iddynt gael ystyr semantig manwl. Dros ddwy fil o flynyddoedd, mae'r symbolau hyn wedi dynodi rhifau, siapiau, patrymau, a newid. Mae'r cyfryngau a ddefnyddir ar gyfer ysgrifennu'r nodiant yn cynnwys deunyddiau cyffredin fel papur a phensil, bwrdd a sialc (neu farciwr), a chyfryngau electronig.
Bacha Hi O'Ma
Rhaglen adloniant ar S4C oedd Bacha Hi O'Ma wedi ei gyflwyno gan Alwyn Siôn. Roedd y sioe yn paru merched a bechgyn wrth i'r naill a'r llall ateb cwestiynau, gydag un cwpl yn ennill y gystadleuaeth i fynd am bryd o fwyd rhamantaidd.