cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tŵr
Defnydd arferol tŵr yn y cyfnod cynnar oedd fel amddiffynfa neu rhan o amddiffynfeydd. Erbyn heddiw, fe'i hadeiledir ar gyfer swyddfeydd neu fel mannau byw yn bennaf. Un o'r tyrau mwyaf adnabyddus yw Tŵr Eiffel yn ninas Paris, a gwblhawyd yn 1889. Y tŵr uchaf yn y byd ar hyn o bryd yw Burj Khalifa, sydd yn y broses o gael ei adeiladu yn Dubai.
Kirkby la Thorpe
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Kirkby la Thorpe. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd Kesteven.
Airplane Ii: The Sequel
Y prif actorion yn y ffilm hon yw William Shatner, Leslie Nielsen, Peter Graves, Sonny Bono, Sandahl Bergman, Julie Hagerty, Monique Gabrielle, Rip Torn, Lloyd Bridges, Raymond Burr, David Paymer, Sam Anderson, Chuck Connors, John Vernon, Chad Everett, John Hancock, Wendy Phillips, Marcy Lafferty, Robert Hays, Ken Finkleman, John Dehner, Stephen Stucker a Kent McCord. Mae'r ffilm Airplane Ii: The Sequel yn 81 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner sef film noir, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Joseph F. Biroc oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Tina Hirsch sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ken Finkleman ar 1 Ionawr 1946 yn Winnipeg.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ken Finkleman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pila melynwyrdd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pila melynwyrdd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pilaon melynwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lysurus castaneiceps; yr enw Saesneg arno yw Olive finch. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. castaneiceps, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r pila melynwyrdd yn perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Bret Maverick: The Lazy Ace
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Stuart Margolin yw Bret Maverick: The Lazy Ace a gyhoeddwyd yn 1981. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1981. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raiders of the Lost Ark sef ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stuart Margolin ar 31 Ionawr 1940 yn Davenport. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1961 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stuart Margolin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Meall Tarsuinn
Mae Meall Tarsuinn yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Pauls Stradiņš
Meddyg a llawfeddyg nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd Pauls Stradiņš  (17 Ionawr 1896 - 14 Awst 1958). Roedd yn athro Latfiaidd, yn feddyg, llawfeddyg a sylfaenydd Amgueddfa Hanes Meddygaeth yn Riga. Cafodd ei eni yn Viesīte, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef yn S. Bu farw yn Riga.
Gwobrau
Enillodd Pauls Stradiņš y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Adhinayakudu
Ffilm ddrama yw Adhinayakudu a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Kalyani Malik.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Saloni Aswani, Lakshmi Rai a Nandamuri Balakrishna.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Kotagiri Venkateswara Rao sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tanagr gwargoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tanagr gwargoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tanagrod gwargoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Tangara cyanocephala; yr enw Saesneg arno yw Red-necked tanager. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn T. cyanocephala, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r tanagr gwargoch yn perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Sun Duoci
Arlunydd benywaidd o Gweriniaeth Pobl Tsieina oedd Sun Duoci (1912 - 1975).
Fe'i ganed yn Shou (Sir) a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Gweriniaeth Pobl Tsieina.
Bu farw yn Los Angeles.
From Paris With Love
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Pierre Morel yw From Paris With Love a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America a Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis a chafodd ei ffilmio ym Mharis ac Annecy.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Michel Abramowicz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Frédéric Thoraval sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pierre Morel ar 12 Mai 1964 yn Ffrainc.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pierre Morel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Marjorie Morningstar
Ffilm ddrama a chomedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Irving Rapper yw Marjorie Morningstar a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd gan Milton Sperling yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Steiner.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw George Tobias, Gene Kelly, Paul Picerni, Natalie Wood, Claire Trevor, Carolyn Jones, Lana Wood, Ed Wynn, Martin Milner, Martin Balsam, Shelley Fabares, Ruta Lee, Jesse White, Everett Sloane, Edd Byrnes, Alan Reed, Lester Dorr, Pierre Watkin a Leslie Bradley. Mae'r ffilm Marjorie Morningstar yn 128 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Vertigo sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Harry Stradling oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Folmar Blangsted sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, Marjorie Morningstar, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Herman Wouk a gyhoeddwyd yn 1955.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irving Rapper ar 16 Ionawr 1898 yn Llundain a bu farw ym Motion Picture & Television Fund ar 7 Ionawr 2009. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1929 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Rapper nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sedbergh
Tref a phlwyf sifil yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Sedbergh. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Westmorland a Furness.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,765.
Rhydocs
Mae rhydocs (o'r Saesneg redox, talfyriad o reduction-oxidation, rhydwythiad-ocsidiad yn Gymraeg) yn disgrifio pob adwaith cemegol lle mae rhif ocsidiad atomau yn cael ei newid; fel arfer, mae adweithiau rhydocs yn cynnwys trosglwyddiad rhwng rhywogaethau cemegol.
Gallai hynny fod naill ai yn broses syml o rydocs fel ocsidiad carbon i greu carbon deuocsid a rhydwythiad carbon gan hydrogen i greu methan (CH4), ynteu'n broses cymhleth fel ocsidiad siwgr yn y corff dynol trwy gyfres o brosesau cymhleth o drosglwyddo electronau.
Daw y term "rhydocs" o ddau gysyniad sy'n ymwneud â throsglwyddiad electron; rhydwythiad a ocsidiad. Gallen nhw gael eu hesbonio'n syml:
Philip, De Dakota
Dinas yn, yn nhalaith De Dakota, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Philip, gan gynnwys:
Olifin
Mwyn yw olifin, sy'n silicad haearn magnesiwm gyda'r fformiwla (Mg,Fe)2SiO4. Un o fwynau mwyaf gyffredin y Ddaear yw, ac mae hefyd wedi cael ei ddarganfod mewn awyrfeini ac ar y Lleuad, ar Fawrth ac ar y comed Wild 2.
Betty Co-Ed
Ffilm ar gerddoriaeth sy'n gomedi ar gerdd gan y cyfarwyddwr Arthur Dreifuss yw Betty Co-Ed a gyhoeddwyd yn 1946. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Jean Porter. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Dreifuss ar 25 Mawrth 1908 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Studio City ar 23 Mawrth 1979.
Metzingen
Mae Metzingen yn dref Swabaidd ag oddeutu 22,000 o drigolion, yn nhalaith Baden-Württemberg yn ne-orllewin yr Almaen. Lleolir 30 km i'r de o Stuttgart. Crwybwyllwyd y ddinas am y tro cyntaf mewn dogfennau yn dyddio o 1075. Arweiniodd cynhyrchu gwin yn 1600 ymlaen at daenu cyfoeth. Ar ôl diwydiannu, sefydlwyd sawl gwaith tecstiliau. Datblygasant ymhen amser yn gwmnïau fyd-enwog. Yn eu plith mae Hugo Boss, a'i sefydlwyd ym Metzingen a sydd dal â'i bencadlys yno.
Pyrocsen
Mae pyrocsen yn grŵp o fwynau silicad.
London Voodoo
Ffilm arswyd gan y cyfarwyddwr Robert Pratten yw London Voodoo a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Llundain.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Adran Wladol yr Unol Daleithiau
Mae Adran Wladol yr Unol Daleithiau (Saesneg: United States Department of State) yn adran weithredol ffederal yr Unol Daleithiau sy'n cynghori'r Arlywydd ac sy'n arwain y wlad ar faterion polisi tramor.
London Voodoo
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Million Dollar Baby sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood.
Adran Wladol yr Unol Daleithiau
Arweinir yr Adran gan yr Ysgrifennydd Gwladol a enwebir gan yr Arlywydd ac a gadarnheir gan y Senedd. Mae hefyd yn aelod o'r Cabinet. Yr Ysgrifennydd Gwladol presennol yw Mike Pompeo, yn ei swydd ers 26 Ebrill 2018.
London Voodoo
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Pratten nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Selby
Tref a phlwyf sifil yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, ydy Selby. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Selby.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 14,731.
Mae Caerdydd 293.2 km i ffwrdd o Selby ac mae Llundain yn 260.5 km. Y ddinas agosaf ydy Efrog sy'n 19.1 km i ffwrdd.
64
1g CC - 1g - 2g
10au 20au 30au 40au 50au - 60au - 70au 80au 90au 100au 110au
59 60 61 62 63 - 64 - 65 66 67 68 69
Marwolaethau
60er
Caliphaea confusa
Mursen yn nheulu'r Calopterygidae yw'r Caliphaea confusa. Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Eryl Maunder
Mae Eryl Zachariah Maunder yn ddarlithydd ym Mhrifysgol Abertawe sydd yn arbenigo yng ngofal lliniarol i blant, gofal trosiannol, a nyrsio i blant yn y gymuned. Mae ganddi brofiad eang o nyrsio clinigol, ac fe cyhoeddwyd nifer fawr o erthyglau i'r Indian Journal of Palliative Care, The British Journal Of Nursing, ac yr International Journal of Palliative Nursing. Mae hi'n rhan o sawl fforwm sydd yn cynnwys ACT, y Fforwm All Wales Cancer & Palliative Care Education, y Fforwm All Wales Community Children’s Nursing, ac y Rhwydwaith Ymchwil i Blant yng Nghymru.
Mae Eryl hefyd yn ymgymryd â PhD sydd yn ymchwilio'r rheolaeth o emosiynau o fewn nyrsio a gofal lliniarol i blant.
Lot (Beibl)
Cymeriad yn yr Hen Destament, mab Haran, brawd Abraham, oedd Lot. Ceir ei hanes yn Llyfr Genesis (Gen. 11-14, 19).
250px|bawd|Lot a'i ferched Dewisodd Lot ardal Bethel fel ei randir o etifeddiaeth ei dad Haran. Roedd hyn yn cynnwys tir helaeth ar lannau'r Iorddonen.
Aeth Lot a'i wraig i drigo yn ninas Sodom. Datguddiwyd cymeriad "anfoesol" y ddinas iddo pan letyodd angylion a chafodd ei rybuddio i ddianc ohoni cyn iddi gael ei dinistrio gan Duw.
Mewn un o'r hanesion enwocaf yn yr Hen Destament, dywedir fod gwraig Lot wedi ei throi'n biler halen am iddi anwybyddu rhybuddion yr angylion a throi'n ôl i weld dinistr Sodom a Gomorra.
Gorffenodd Lot ei ddyddiau mewn tlodi, yn byw efo'i ferched mewn ogof yn yr anialwch. Yn ôl yr hanes yn Llyfr Genesis, roedd merched Lot eisiau cael plant. Meddwasant Lot a chysgu gydag ef. Beichiogasant. Esgorodd yr hynaf ar fab, Moab, sylfaenydd dinas Nebo, un o ddinasoedd pwysicaf y Moabiaid. Esgorodd yr ieungaf ar Ben-Ammi, hynafiad yr Amonniaid.
Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Yr Eglwys Gatholig, a elwir hefyd yr Eglwys Gatholig Rufeinig, yw'r eglwys Gristnogol fwyaf, gyda o Gatholigion yn y byd, gan gynnwys 5,700,000 ymg ngwledydd Prydain a 58,000,000 yn UDA. Fel y sefydliad rhyngwladol hynaf a mwyaf yn y byd, mae wedi chwarae rhan amlwg yn hanes a datblygiad gwareiddiad y Gorllewin. Mae'r eglwys yn cynnwys 24 o eglwysi penodol a bron i 3,500 o esgobaethau ac ysgrifau o gwmpas y byd. Y pab, sy'n esgob Rhufain, yw prif weinidog yr eglwys. Esgobaeth Rhufain, a adnabyddir fel Esgobaeth y Pab, yw awdurdod llywodraethu canolog yr eglwys. Mae gan gorff gweinyddol Esgobaeth y Pab, sef y Llys y Pab (y Curia Rufeinig), ei brif swyddfeydd yn Ninas y Fatican, cilfach fechan o Rufain; gyda'r Pab, i bob pwrpas, yn 'bennaeth y wladwriaeth' arni.
Mae credoau craidd Catholigiaeth i'w cael yng Nghredo Nicea, gyda'r Eglwys Gatholig yn dysgu mai hi yw'r un eglwys sanctaidd, gatholig ac apostolaidd a sefydlwyd gan Iesu Grist yn ei Gomisiwn Mawr. Cred hefyd mai ei hesgobion yw olynwyr disgyblion Crist, a bod y pab yn olynydd i Sant Pedr, ac i hynny gael ei gadarnhau gan Iesu Grist. Mae’n dadlau ei bod yn ymarfer y ffydd Gristnogol wreiddiol a ddysgwyd gan yr apostolion, gan warchod y ffydd yn trwy’r ysgrythur a thraddodiad cysegredig fel y’i dehonglir trwy fagisteriwm yr eglwys. Mae cydrannau ohoni ee yr Eglwys Ladin, y 23 Eglwysi Catholig y Dwyrain, a sefydliadau megis urddau mynachaidd a'r trydydd urddau (y Tertius Ordo, neu'r lleygwyr) yn adlewyrchu amrywiaeth o bwyslais diwinyddol ac ysbrydol gwahanol o fewn yr eglwys.
Mae'r Eglwys Gatholig wedi dylanwadu'n fawr ar athroniaeth y Gorllewin, ar ddiwylliant, celf, cerddoriaeth a gwyddoniaeth. Ers yr 20g, mae'r mwyafrif yn byw yn hemisffer y de, oherwydd seciwlareiddio yn Ewrop, ac erledigaeth yn y Dwyrain Canol. Rhannodd yr Eglwys Gatholig gymundeb â'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol tan y Sgism Dwyrain-Gorllewin yn 1054, pan gwestiynwyd awdurdod y pab. Cyn Cyngor Effesus yn 431 OC, roedd Eglwys y Dwyrain hefyd yn rhannu yn y cymun hwn, fel y gwnaeth yr Eglwysi Uniongred Dwyreiniol gerbron Cyngor Chalcedon yn 451 OC. Yn yr 16g, arweiniodd y Diwygiad Protestannaidd at wahaniad arall. O ddiwedd yr 20g, mae'r Eglwys Gatholig wedi cael ei beirniadu'n hallt am ei dysgeidiaeth ar rywioldeb, ei hathrawiaeth yn erbyn ordeinio merched, a'r modd yr ymdriniodd ag achosion cam-drin rhywiol yn ymwneud â chlerigwyr.
Crynodeb
Yn ôl y traddodiad sefydlwyd yr Eglwys gan yr Iesu ei hun, pan newidiodd enw Simon i Pedr, a dywedodd taw ar y graig hon fyddai ef yn sefydlu ei Eglwys. Yn ystod y 4g O.C., daeth Cristnogaeth yn brif grefydd yr Ymerodraeth Rufeinig. Yn sgil cwymp yr ymerodraeth a'r Oesoedd Canol cynnar, anfonodd yr Eglwys Gatholig nifer fawr o genhadon i Ewrop a thramor. Ond wedi troad y mileniwm cododd ffrae rhwng rannau gorllewinol a dwyreiniol yr Ymerodraeth, ac felly datblygodd ddwy ran i'r Eglwys, a ffurfiwyd yr Eglwys Uniongred o'r rhan ddwyreiniol. Llewyrchai'r Eglwys yn ystod yr Oesoedd Canol.
Enwau
bawd| Y defnydd cyntaf o'r term "Eglwys Gatholig" (yn llythrennol yn golygu "eglwys gyffredinol") oedd gan [[Tadau'r Eglwys|dad yr eglwys, sef Sant Ignatius o Antiochia yn ei Lythyr at y Smyrnaeans (c. 110 AD). Priodolir Ignatius o Antiochia hefyd i'r defnydd cynharaf a gofnodwyd o'r term "Cristnogaeth" c. 100 AD. Bu farw yn Rhufain, ac mae ei greiriau wedi eu lleoli yn Basilica San Clemente al Laterano.]]
Defnyddiwyd y gair 'Catholig' (o ; a Rufeinir fel katholikos) gyntaf i ddisgrifio’r eglwys ar ddechrau’r 2g. Defnyddiwyd yr ymadrodd "yr eglwys gatholig" (Rhufeiniad: he katholike ekklesia) gyntaf yn y llythyr a ysgrifennwyd tua 110 OC oddi wrth Sant Ignatius o Antiochia at y Smyrnaeaniaid. Yn Narlithoedd Catechetical (c. 350 ) gan Sant Cyril o Jerwsalem, defnyddiwyd yr enw "Eglwys Gatholig" i'w gwahaniaethu oddi wrth grwpiau eraill a oedd hefyd yn hawlio'r enw "yr eglwys". Pwysleisiwyd yr enw ymhellach yn y golygiad De fide Catolica a gyhoeddwyd yn 380 gan Theodosius I, yr ymerawdwr olaf i deyrnasu dros hanner dwyreiniol a gorllewinol yr Ymerodraeth Rufeinig, wrth sefydlu eglwys wladwriaethol yr Ymerodraeth Rufeinig.
Ers Sgism Dwyrain-Gorllewin 1054 (a elwir 'Y Sgism Fawr), mae'r Eglwys Ddwyreiniol (enw llawn: Yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol) wedi cymryd yr ansoddair "Uniongred" fel ei henw dodi nodedig (fodd bynnag, mae ei henw swyddogol yn parhau i fod yr "Eglwys Uniongred Gatholig" ). Mae'r Eglwys Orllewinol mewn cymundeb ag Esgobaeth y Pab hefyd wedi cymeryd yr enw "Catholig", gan barhau gyda'r enw wedi Diwygiad Protestannaidd yr 16g, pan ddaeth y rhai a beidiodd â bod yn y cymundeb i gael eu hadnabod fel "Protestaniaid".
Er bod yr "Eglwys Rufeinig" wedi'i defnyddio i ddisgrifio Esgobaeth Rhufain ers Cwymp yr Ymerodraeth Rufeinig Orllewinol ac i'r Oesoedd Canol Cynnar (6-10g), mae'r "Eglwys Gatholig Rufeinig" wedi'i chymhwyso i'r eglwys gyfan yn yr iaith Saesneg er y Diwygiad Protestannaidd yn niwedd y 16g. Mae'r enw "Eglwys Rufain" ("Roman Catholic Church") hefyd wedi ymddangos o bryd i'w gilydd mewn dogfennau a gynhyrchwyd gan Esgobaeth y Pab, yn enwedig pan gyfeirir at rai cynadleddau esgobol cenedlaethol, ac esgobaethau lleol.
Mae'r enw "Eglwys Gatholig" ar gyfer yr eglwys gyfan yn cael ei ddefnyddio yn y Catecismau'r Eglwys Gatholig (1990) a Chod Cyfraith Canon (1983). Defnyddir yr enw "Eglwys Gatholig" hefyd yn nogfennau Ail Gyngor y Fatican (1962–1965), Cyngor Cyntaf y Fatican (1869–1870), Cyngor Trent (1545–1563), a nifer o ddogfennau swyddogol eraill.
Ynys Brydain
Daeth Cristnogaeth i Ynys Brydain yn y cyfnod Rhufeinig. Celtiaid (y Brythoniaid) oedd y trigolion brodorol, ond ymsefydlodd pobl o rannau eraill o'r Ymerodraeth Rufeinig yn eu mysg. Mae'n debyg mae yn y trefi a dinasoedd Rhufeinig y cafwyd y Cristnogion cyntaf. Ar ddechrau'r 3g ceir tystiolaeth fod cenhadon Cristnogol yn weithgar yn y Brydain Rufeinig. Merthyrwyd tri ohonynt tua ganol y ganrif, sef y seintiau Julius ac Aaron (a ferthyrwyd yng Nghaerleon, ac Alban (sant). Cofnodir presenoldeb tri esgob o Brydain yng Nghyngor Arles yn 314. Lladin oedd iaith yr eglwys gynnar ac ymddengys iddi gymryd amser i ymwreiddio ym mywyd y bobloedd Brythoneg eu hiaith. Ni ddiflanodd amldduwiaeth y Brythoniaid dros nos ac am gyfnod hir mae'n rhaid fod y ddwy grefydd wedi bodoli ochr yn ochr. Un arall o'r Cristnogion cynnar hyn oedd Pelagius, a gollfarnwyd yn ddiweddarach fel heretig; mae lle i gredu ei fod yn Frython.
Yn yr Oesoedd Canol credid mai Lucius a ddaeth â Christnogaeth i Ynys Brydain yn yr 2g a'i fod wedi sefydlu pump talaith eglwysig gyda Chymru'n archesgobaeth yn cael ei rheoli gan esgob yng Nghaerleon, ond gwyddys erbyn heddiw nad oes sail i'r hanes.
bawd|173x173px|[[Dewi Sant]] Daeth Garmon(Germanus) o Auxerre i Brydain yn 429 i ymladd heresi Pelagius. Ymddengys fod y Gristnogaeth ar ei chryfaf yn ne-ddwyrain Cymru yr adeg honno, gyda Caerleon yn ganolbwynt. Ond er bod gwreiddiau Cristnogaeth yng Nghymru yn gorwedd yn y byd Rhufeinig, fel yn achos Iwerddon datblygodd Cymru ei ffurf arbennig o Gristnogaeth sy'n perthyn i Gristnogaeth y Celtiaid. Un o nodweddion y Gristnogaeth honno yw'r cyfnod a elwir yn Oes y Seintiau.
Cymru
Roedd yr Eglwys Gymreig yn cydnabod awdurdod y pab, ac yn rhan o'r Eglwys Gatholig fydeang. Ni ddefnyddiwyd y term "Roman Catholig" cyn 1605 ac ni ddefnyddiwyd y term Cymraeg "Catholig Rhufeinaidd" tan 1658 (Gw. Geiriadur Prifysgol Cymru; GPC; gol. Andrew Hawke).
Yn oes Elizabeth I, fodd bynnag, roedd gafael gwladwriaeth Lloegr yng Nghymru'n rhy gryf, a derbyniwyd ei Phrotestaniaeth gan lawer. Ond daliai llawer eu gafael yn 'yr Hen Fam' neu'r 'Hen Ffydd', sef Catholigiaeth a'u merthyru am eu trafferth; yn 1970 canoneiddiwyd 40 o'r merthyron hyn gan y Pab, gan gynnwys Rhisiart Gwyn a'r offeiriad William Davies. Dyma gyfnod o erlid ar y Catholigion yng Nghymru. Gorfodwyd nifer o Gatholigion Cymreig fel Gruffydd Robert i ffoi i'r cyfandir. Oddi yno gwnaeth y Gwrthddiwygwyr Cymreig eu gorau i adennill i Gatholigaeth ei lle ym mywyd crefyddol y genedl, ond er iddynt gael peth llwyddiant, fel cyhoeddi'r Drych Cristionogawl, y llyfr cyntaf i gael ei gyhoeddi yng Nghymru, yn y dirgel (1586), ofer fu eu hymdrechion yn y diwedd.
Yn 1982 ymwelodd y Pab a Chymru.
Erbyn 1851 dim ond 20 o eglwysi Catholig oedd yng Nghymru, gyda hanner y rheiny yn Sir Fynwy. Erbyn diwedd y ganrif roedd 20,000 o Wyddelod wedi symud i Gymru a'r mwyafrif llethol yn Gatholigion.
Ymhlith y pabyddion nodedig yng Nghymru, yn y cyfnod diweddar mae: Saunders Lewis, Carol Vorderman, Chris Coleman, Judith Maro, Gwen John a Mark Serwotka.
21ain ganrif
Yn 2005, yn dilyn marwolaeth Ioan Paul II, etholwyd y Pab Benedict XVI, pennaeth y Cynulliad dros Athrawiaeth y Ffydd o dan Ioan Paul II. Roedd yn nodedig am gynnal gwerthoedd Cristnogol traddodiadol yn erbyn seciwlariaeth, ac am ei ddefnydd cynyddol o'r Offeren Uniongred fel y'i ceir yn y Missal Rufeinig yn 1962, a fedyddiodd yn "Ffurf Eithriadol". Yn 2012, ar hanner can mlwyddiant Fatican II, bu cynulliad o Synod yr Esgobion yn trafod ail-efengylu Catholigiaeth yn 'y byd sy'n datblygu'. Gan nodi problemau a gwendidau a ddaw gyda henaint, ymddiswyddodd Benedict yn 2013, gan ddod y pab cyntaf i wneud hynny ers bron i 600 mlynedd. Mae ei ymddiswyddiad wedi achosi dadlau ymhlith lleiafrif o Gatholigion  sy'n dweud na wnaeth Benedict ymddiswyddo'n llawn o'r babaeth.
Pab Ffransis
Olynodd y Pab Ffransis, y Pab Bened XVI yn 2013 fel y Pab cyntaf o America, y cyntaf o Hemisffer y De, a'r Pab cyntaf o'r tu allan i Ewrop ers y Syriad Gregory III, a deyrnasodd yn yr 8g. Mae'r Pab Ffransis wedi'i nodi am ei bryder am y tlawd a'r amgylchedd, yn ogystal â chynnal dialog rhwng gwahanol grefyddau. Mae'r sylwebwyr Rachel Donadio o The Atlantica Brandon Ambrosino o Vox wedi canmol y Pab Ffransis am fod ag agwedd lai ffurfiol at y babaeth na'i ragflaenwyr.
Yn 2014, anerchodd Trydydd Cynulliad Cyffredinol Eithriadol Synod yr Esgobion gan nodi agwedd a gwaith yr eglwys tuag at deuluoedd a phriodasau ac at Gatholigion mewn perthnasoedd “afreolaidd”, megis aelodau wedi ysgaru ac ailbriodi y tu allan i'r eglwys heb ddatganiad dirymu (declaration of nullity). Er ei fod yn cael ei groesawu gan rai, cafodd ei feirniadu gan rai am amwysedd, gan achosi dadleuon ymhlith cynrychiolwyr unigol o wahanol safbwyntiau.
Yn 2017 yn ystod ymweliad â'r Aifft, ar y cyd gyda'r Eglwys Uniongred Goptaidd cydnabu gwerth bedydd.
Trefniadaeth
bawd| "Rhoddaf i ti allweddi teyrnas nefoedd, a pha beth bynnag a rwymoch ar y ddaear, a fydd wedi ei rwymo yn y nef, a pha beth bynnag a ryddhaoch ar y ddaear a fydd yn rhydd yn y nef." Iesu i Pedr yn [[Yr Efengyl yn ôl Mathew|Efengyl Mathew, 16:19 ]] Mae’r Eglwys Gatholig yn dilyn polisi esgobol, dan arweiniad esgobion sydd wedi derbyn sacrament yr Urddau Sanctaidd ac a roddwyd iddynt yr awdurdod i lywodraethu'n ffurfiol o fewn yr eglwys. Mae tair lefel o glerigwyr:
Ond ar ddiwedd y dydd, yr un sy'n arwain yr Eglwys Gatholig gyfan yw esgob Rhufain, sef y pab (llythr: tad), y gelwir ei awdurdodaeth yn Sanctaidd (Lladin: Sancta Sedes). Yn gyfochrog â'r strwythur esgobaethol mae amrywiaeth o sefydliadau crefyddol sy'n gweithredu'n annibynnol, yn aml yn ddarostyngedig i awdurdod y pab yn unig, er weithiau'n ddarostyngedig i'r esgob lleol. Aelodau gwrywaidd neu fenywaidd yn unig sydd gan y mwyafrif o sefydliadau crefyddol ond mae gan rai y ddau. Yn ogystal, mae aelodau lleyg yn cynorthwyo llawer o swyddogaethau litwrgaidd yn ystod gwasanaethau addoli.
Esgobaeth y Pab, y babaeth, y Curia Rhufeinig, a Choleg y Cardinaliaid
chwith|bawd| Francis yw [[Rhestr Pabau|266ain pab yr Eglwys Gatholig, teitl y mae'n ei ddal ex officio fel esgob Rhufain, a sofran Dinas y Fatican. Cafodd ei ethol i'w swydd 2013]] Arweinir hierarchaeth yr Eglwys Gatholig gan y pab. Gelwir swydd y pab yn babaeth. Cred yr Eglwys Gatholig bod Iesu Grist wedi sefydlu'r babaeth wedi iddo roi allweddi'r Nefoedd i Sant Pedr. Gelwir ei awdurdodaeth eglwysig yn Esgobaeth y Pab (Saesneg: Holy See). Yn gwasanaethu'r pab yn uniongyrchol mae'r Curia Rhufeinig, y corff llywodraethu canolog sy'n gweinyddu busnes yr Eglwys Gatholig o ddydd i ddydd.
Mae'r pab hefyd yn sofran Dinas y Fatican, dinas-wladwriaeth fechan wedi'i hamgáu'n gyfan gwbl o fewn dinas Rhufain, yr Eidal, sy'n endid ar wahân i Esgobaeth y Pab. Fel pennaeth yr Esgobaeth, nid fel pennaeth Talaith Ddinesig y Fatican, y mae'r pab yn derbyn llysgenhadon gwladwriaethau ac yn anfon ei gynrychiolwyr diplomyddol ei hun atynt. Mae Esgobaeth y Pab hefyd yn rhoi urddau, addurniadau a medalau, megis urddau sifalri sy'n tarddu o'r Oesoedd Canol.
Mae safle cardinal yn swydd anrhydeddus a roddir gan y pabau i rai clerigwyr, megis arweinwyr o fewn y Curia Rhufeinig, esgobion yn gwasanaethu mewn dinasoedd mawr a diwinyddion o fri. Am gyngor a chymorth i lywodraethu, gall y pab droi at Goleg y Cardinaliaid.
Yn dilyn marwolaeth neu ymddiswyddiad pab, aelodau o Goleg y Cardinaliaid sy'n gweithredu fel coleg etholiadol, gan gyfarfod mewn i ethol olynydd iddo. Ni chaniateir ethol merch yn bab ac ers 1389 dim ond cardinaliaid sydd wedi'u hethol.
Cyfraith Canon
Cyfraith Canon yw'r system o gyfreithiau ac egwyddorion cyfreithiol a wneir ac a orfodir gan awdurdodau hierarchaidd yr Eglwys Gatholig i reoleiddio ei threfniadaeth a'i llywodraeth allanol ac i drefnu a chyfeirio gweithgareddau Catholigion tuag at genhadaeth (neu waith) yr eglwys. Canon cyfraith yr Eglwys Gatholig oedd y system gyfreithiol y gwyddys amdani yn y Gorllewin, a hi hefyd yw'r system gyfreithiol hynaf yn y Gorllewin.
Athrawiaeth
Mae athrawiaeth Gatholig wedi datblygu dros y canrifoedd, gan adlewyrchu dysgeidiaeth uniongyrchol Cristnogion cynnar, diffiniadau ffurfiol o gredoau hereticaidd ac uniongred gan gynghorau eciwmenaidd ac mewn llythyrau swyddogol gan y Pab, a dadleuon ddiwinyddol gan ysgolheigion. Mae’r eglwys yn credu ei bod yn cael ei harwain yn barhaus gan yr Ysbryd Glân wrth iddi ddirnad materion diwinyddol newydd ac yn cael ei hamddiffyn rhag syrthio i gamgymeriadau athrawiaethol pan ddeuir i benderfyniad cadarn ar fater.
Mae'n dysgu bod gan ddatguddiad un ffynhonnell gyffredin, sef Duw, a dau ddull trosglwyddo gwahanol: yr Ysgrythur Gysegredig a'r Traddodiad Sanctaidd, a bod y rhain yn cael eu dehongli'n ddilys gan y Magisteriwm. Mae'r Ysgrythur Gysegredig yn cynnwys 73 o lyfrau'r Beibl Catholig, sy'n cynnwys 46 o ysgrifau'r Hen Destament a 27 o ysgrifau'r Testament Newydd. Mae Traddodiad Cysegredig yn cynnwys y ddysgeidiaeth hynny y cred yr eglwys eu bod wedi'u trosglwyddo ers amser y Disgyblion (yr Apostolion). Gelwir yr Ysgrythur Gysegredig a'r Traddodiad Sanctaidd gyda'i gilydd yn depositum fidei yn Lladin). Dehonglir y rhain yn eu tro gan y Magisteriwm (o magister, Lladin am "athro"), awdurdod addysgiadol yr eglwys, a arferir gan y pab a Choleg yr Esgobion mewn undeb â'r pab, Esgob Rhufain. Crynhoir athrawiaeth Gatholig yn awdurdodol yng Nghatecism yr Eglwys Gatholig, a gyhoeddwyd gan y Esgobaeth y Pab.
Natur Duw
Mae Catholigion yn credu bod Iesu Grist yn "Ail Berson" y Drindod, Duw y Mab. Mewn digwyddiad a elwir yr Ymgnawdoliad, trwy nerth yr Ysbryd Glân, daeth Duw yn unedig â'r natur ddynol trwy genhedlu Crist yng nghroth y Forwyn Fair Fendigaid. Mae Crist, felly, yn cael ei ddeall fel un cwbl ddwyfol a chwbl ddynol, a'i fod yn meddu ar enaid dynol. Dysgir bod cenhadaeth Crist ar y ddaear yn cynnwys rhoi ei ddysgeidiaeth i bobl a bod yn esiampl iddynt ei dilyn fel y cofnodwyd yn y pedair Efengyl. Credir i'r Iesu barhau'n ddibechod tra ar y ddaear, a'i fod wedi caniatáu iddo'i hun gael ei groeshoelio, fel aberth, er mwyn cymodi dynolryw â Duw. Gelwir y cymod hwn yn Ddirgelwch y Paschal. Mae'r term Groeg "Crist" a'r Hebraeg "Meseia" yn golygu "un eneiniog", gan gyfeirio at y gred Gristnogol mai marwolaeth ac atgyfodiad Iesu yw cyflawniad proffwydoliaethau meseianaidd yr Hen Destament.
Mae'r Eglwys Gatholig yn dysgu'n ddogmatig fod "yr Ysbryd Glân yn dod yn dragwyddol oddi wrth y Tad a'r Mab, nid o ddwy egwyddor ond fel o un egwyddor sengl". Mae'n dal mai y Tad, fel yr "egwyddor heb egwyddor," yw tarddiad cyntaf yr Ysbryd, ond hefyd mai efe, fel Tad yr unig Fab, sydd gyda'r Mab yr un egwyddor o ba un y mae yr Ysbryd yn dyfod. Mynegir y gred hon yn y Filioque cymal a ychwanegwyd at fersiwn Lladin Credo Nicene yn 381 ond nas cynhwyswyd yn y fersiynau Groegaidd o'r credo a ddefnyddir yng Nghristnogaeth y Dwyrain.
Grawn
Grawn neu Grawnfwyd yw'r term a ddefnyddir am rai mathau o weiriau (Poaceae) a dyfir am eu grawn, sy'n fath ar ffrwyth a elwir yn caryopsis. Y rhain yw'r pwysicaf o'r gwahanol fwydydd a dyfir trwy'r byd, ac mewn rhai gwledydd prin fod y tlodion yn bwyta dim arall.
Mohammed Nabbous
Newyddiadurwr o Libya oedd Mohammed Nabbous (محمد النبوس‎; 27 Chwefror 1983 - 19 Mawrth 2011). Ef oedd sylfaenydd Lybia Alhurra TV. Bu farw yn Benghazi.
Selsey
Tref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy Selsey. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Chichester.
Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Natur yr eglwys
Mae'r Eglwys Gatholig yn dysgu mai hi yw'r "un wir eglwys", "sacrament cyffredinol iachawdwriaeth yr hil ddynol", a'r "un wir grefydd". Yn ôl y Catecism, disgrifir yr Eglwys Gatholig ymhellach yng Nghredo Nicene fel yr "un Eglwys sanctaidd, Gatholig ac apostolaidd". Adwaenir y rhain gyda'i gilydd fel Pedwar Marc yr Eglwys. Mae'r eglwys yn dysgu mai ei sylfaenydd yw Iesu Grist. Mae'r Testament Newydd yn cofnodi sawl digwyddiad a ystyrir yn rhan annatod o sefydlu'r Eglwys Gatholig, gan gynnwys gweithgareddau a dysgeidiaeth Iesu ac iddo benodi'r Disgyblion yn dystion i'w weinidogaeth, ei ddioddefaint, a'i atgyfodiad. Ar ôl ei atgyfodiad, rhoddoddgyfarwyddyd i'r apostolion i barhau â'i waith ar y Ddaear. Gwelir dyfodiad yr Ysbryd Glan ar yr apostolion, mewn digwyddiad a elwir y Pentecost, (y Sulgwyn) fel dechreuad gweinidogaeth gyhoeddus yr Eglwys Gatholig. Mae'r eglwys yn dysgu fod gan yr holl esgobion a gysegrwyd olyniad llinellol oddi wrth disgyblion Crist, a elwir yr olyniaeth apostolaidd. Yn benodol, ystyrir Esgob Rhufain (y pab) yn olynydd i'r apostol Simon Pedr, ac o'r herwydd yn cyfiawnhau ei oruchafiaeth ar yr eglwys.
Selsey
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 10,737.
Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Natur yr eglwys
Y gred Gatholig yw mai'r eglwys "yw presenoldeb parhaus Iesu ar y ddaear". Trwy ddioddefaint a chroeshoeliad Crist fel y disgrifir yn yr Efengylau, dywedir y gwnaeth Crist ei hun yn offrwm i Dduw Dad er mwyn cymodi dynolryw â Duw. Mae Atgyfodiad Iesu yn ei wneud y cyntaf o lawer i gael ei ail-eni o farwolaeth. Trwy gymodi â Duw a dilyn geiriau a gweithredoedd Crist, gall unigoyn fynd i mewn i Deyrnas Dduw (y nefoedd). Mae'r eglwys yn gweld ei litwrgi a'i sagrafennau'n parhau'r grasau a gyflawnwyd er mwyn goresgyn pechod.
Bedlinog
Pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Merthyr Tudful, Cymru, yw Bedlinog (weithiau Beddllwynog). Saif yn rhan ddeheuol y sir, ar Afon Taf Bargoed yng Nghwm Taf Bargoed. Mae'r gymuned yn cynnwys pentref Trelewis.
Lleolir Canolfan Ddringo Rhyngwladol Cymru ym Medlinog.
Dywedir mai tarddiad y gair yw "Bod Llwynog" (sy'n cyfeirio at Afon Llwynog) ac yn ddiweddarach: "Bedd Llwynog" a ddefnyddir yn lleol.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Y Sgrech
Ym mis Mai 2012 cafodd un ohonynt ei werthu am £74 miliwn mewn ocsiwn, y swm mwyaf erioed am ddarn o waith celf.
Bedlinog
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Plucen felen
Llysieuyn blodeuol (neu legume) yw Plucen felen sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Fabaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Anthyllis vulneraria a'r enw Saesneg yw Kidney vetch. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Meillionen Felen, Plucen, Pupus Melyn, Pys yr Aren.
Eraill yn yr un teulu yw: ffa soya (Glycine max), y ffa cyffredin (Phaseolus), pys gyffredin (Pisum sativum), chickpea (Cicer arietinum), cnau mwnci (Arachis hypogaea), pys per (Lathyrus odoratus) a licrs (Glycyrrhiza glabra).
Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Gwasanaeth
chwith|bawd| Gwrthrychau crefyddol Catholig – [[Y Beibl|Beibl Sanctaidd, croes y croeshoeliad a'r llaswyr]] Ymhlith y 24 o eglwysi ymreolaethol sui iuris, mae nifer o draddodiadau litwrgaidd (y gwasanaeth) a thraddodiadau eraill yn bodoli, a elwir yn "ddefodau", sy'n adlewyrchu amrywiaeth hanesyddol a diwylliannol yn hytrach na gwahaniaethau mewn credoau. Yn y diffiniad o God Canonau Eglwysi’r Dwyrain, nodir: “gwasanaeth diwinyddol, ysbrydol mathau neu ddiwylliannau gwahanol o bobl yw defod, a thrwy’r hyn yr amlygir ei dull ei hun o fyw’r ffydd gyda phob eglwys yn sui iuris ".
Materion cymdeithasol a diwylliannol
Mae dysgeidiaeth Gatholig ynghylch rhywioldeb yn galw am arfer o ddiweirdeb, gyda ffocws ar gynnal uniondeb ysbrydol a chorfforol person. Ystyrir mai o fewn priodas yn unig y dylid cael unrhyw gweithgaredd rhywiol. Mae dysgeidiaeth eglwysig am rywioldeb wedi dod yn bwnc llosg cynyddol yn y 21g, yn enwedig ar ôl cau Ail Gyngor y Fatican, oherwydd newid mewn agweddau diwylliannol yn y byd Gorllewinol a ddisgrifir gan rai fel y 'chwyldro rhyw'.
Mae’r eglwys hefyd wedi rhoi sylw i'r amgylchedd naturiol, a’i pherthynas â dysgeidiaeth gymdeithasol a diwinyddol eraill. Yn y ddogfen Laudato si', dyddiedig 24 Mai 2015, mae'r Pab Ffransis yn beirniadu prynwriaeth a gorddatblygu, ac yn galaru am ddiraddiad yr amgylchedd a newid hinswdd. Mynegodd y pab bryder bod cynhesu'r blaned yn symptom o broblem fwy: difaterwch y byd datblygedig ynghylch dinistr y blaned wrth i bobl fynd ar drywydd cyfalafiaeth tymor byr.
Gwasanaethau cymdeithasol
de|bawd| Roedd Sant [[Y Fam Teresa|Teresa o Calcutta yn eiriol dros y claf, y tlawd a'r anghenus trwy weithredoedd trugarog]] Yr Eglwys Gatholig yw'r darparwr addysg a gwasanaethau meddygol anllywodraethol mwya'r byd. Yn 2010, dywedodd Cyngor Esgobol yr Eglwys Gatholig ar gyfer Cymorth Bugeiliol i Weithwyr Gofal Iechyd fod yr eglwys yn rheoli 26% o gyfleusterau gofal iechyd y byd, gan gynnwys ysbytai, clinigau, cartrefi plant amddifad, fferyllfeydd a chanolfannau ar gyfer y rhai â gwahanglwyf.
Mae'r eglwys bob amser wedi bod yn ymwneud ag addysg, ers sefydlu prifysgolion cyntaf Ewrop. Mae'n rhedeg ac yn noddi miloedd o ysgolion cynradd ac uwchradd, colegau a phrifysgolion ledled y byd ac yn gweithredu system ysgolion anllywodraethol fwya'r byd.
Mae sefydliadau crefyddol i ferched wedi chwarae rhan arbennig o amlwg yn narpariaeth gwasanaethau iechyd ac addysg, fel gydag urddau megis Chwiorydd Trugaredd, Chwiorydd Bach y Tlodion, Cenhadon Elusennol, Chwiorydd Sant Joseph y Galon Gysegredig, Chwiorydd y Sacrament Bendigaid a Merched Elusen Sant Vincent de Paul. Dyfarnwyd Gwobr Heddwch Nobel i'r lleian Gatholig Mam Teresa o Galcutta, India, sylfaenydd y Cenhadon Elusennol, ym 1979 am ei gwaith dyngarol ymhlith tlodion India. Enillodd yr Esgob Carlos Filipe Ximenes Belo yr un wobr ym 1996 am “weithio tuag at ateb cyfiawn a heddychlon i’r gwrthdaro yn Nwyrain Timor”.
Mae'r eglwys hefyd yn cymryd rhan weithgar mewn cymorth a datblygiad rhyngwladol trwy sefydliadau megis Catholic Relief Services, Caritas International, Cymorth i'r Eglwys mewn Angen, a grwpiau eiriolaeth ffoaduriaid megis y Gwasanaeth Ffoaduriaid Jeswit.
Moesoldeb rhywiol
Mae'r Eglwys Gatholig yn galw ar bob aelod i ymarfer diweirdeb yn ôl eu cyflwr mewn bywyd, gan gynnwys dirwest, hunanfeistrolaeth, twf personol a diwylliannol, a gras dwyfol. Noda y dylid ymatal rhag chwant, hunan leddfu, godineb, pornograffi, puteindra a threisio. Mae diweirdeb i'r rhai nad ydynt yn briod yn gofyn am ymataliaeth rhag gweithgaredd rhywiol;
Ni chaniateir atal cenhedlu a rhai arferion rhywiol eraill, er y caniateir dulliau cynllunio teulu naturiol i ddarparu bylchau iach rhwng genedigaethau, neu i ohirio plant am reswm cyfiawn. Dywedodd y Pab Ffransis yn 2015 ei fod yn poeni bod yr eglwys wedi tyfu’n “obsesiwn” gyda materion fel erthyliad, priodas gyfunryw ac atal cenhedlu ac wedi beirniadu’r Eglwys Gatholig am osod dogma o flaen cariad, ac am flaenoriaethu athrawiaethau moesol dros helpu’r tlawd a phobl ar y cyrion.
Ysgariad a datganiadau dirymedd
Nid yw cyfraith Canon yn gwneud unrhyw ddarpariaeth ar gyfer ysgariad rhwng unigolion bedyddiedig, gan fod priodas sacramentaidd gyflawn, ddilys yn cael ei hystyried yn uniad gydol oes. Fodd bynnag, gellir caniatáu datganiad dirymu pan mae amodau hanfodol ar gyfer contractio priodas ddilys yn absennol o’r dechrau—mewn geiriau eraill, nad oedd y briodas yn ddilys oherwydd rhyw rwystr arbennig. Mae datganiad dirymiad, a elwir yn gyffredin yn "ddirymiad", yn ddyfarniad ar ran tribiwnlys eglwysig sy’n penderfynu a geisiwyd priodas annilys ai peidio. Yn ogystal, gall priodasau ymhlith unigolion heb eu bedyddio gael eu diddymu gyda chaniatâd y Pab o dan rai sefyllfaoedd, megis yr awydd i briodi Pabydd, o dan 'fraint Pauline' neu Petrine. Mae ymgais i ailbriodi yn dilyn ysgariad heb ddatganiad dirymu'n gosod "yr hwn sydd wedi ailbriodi ... mewn sefyllfa o odineb cyhoeddus a pharhaol".
Ledled y byd, cwblhaodd tribiwnlysoedd esgobaethol dros 49,000 o achosion dirymu priodas yn 2006. Dros y 30 mlynedd (1990au i 2020au) mae tua 55 i 70% o ddirymu wedi digwydd yn yr Unol Daleithiau. Mae'r twf mewn dirymu wedi bod yn sylweddol; yn yr Unol Daleithiau, dirymwyd 27,000 o briodasau yn 2006, o gymharu â 338 yn 1968. Fodd bynnag, ysgarodd tua 200,000 o Gatholigion yn yr Unol Daleithiau yn flynyddol; cyfanswm o 10 miliwn yn 2006. Mae ysgariad ar gynnydd mewn rhai gwledydd Catholig yn Ewrop. Dim ond yn ddiweddar y cyflwynwyd ysgariad: yr Eidal (1970), Portiwgal (1975), Brasil (1977), Sbaen (1981), Iwerddon (1996), Chile (2004) a Malta (2011). Nid oes gan y Philipinau na Dinas y Fatican unrhyw weithdrefn ar gyfer ysgariad.
Gwrywgydiaeth
Mae'r Eglwys Gatholig yn dysgu bod "gweithredoedd cyfunrywiol" yn "groes i'r gyfraith naturiol", ac yn "weithredoedd o amddifadedd difrifol" (acts of grave depravity) ac "ni ellir eu cymeradwyo o dan unrhyw amgylchiadau", ond bod yn rhaid rhoi parch ac urddas i bobl sy'n profi tueddiadau cyfunrywiol.
Urddau sanctaidd a merched
Mae menywod a dynion crefyddol yn cymryd rhan mewn amrywiaeth o alwedigaethau, o weddi fyfyriol, i addysgu, i ddarparu gofal iechyd a gweithio fel cenhadon. Tra bod Urddau Sanctaidd yn cael eu cadw ar gyfer dynion, mae menywod Catholig wedi chwarae rolau amrywiol ym mywyd yr eglwys, gyda sefydliadau crefyddol yn darparu mannau ffurfiol ar gyfer eu cyfranogiad a lleiandai yn darparu mannau ar gyfer eu rheoli, gweddi a dylanwad trwy ganrifoedd lawer. Mae chwiorydd (gair yr eglwys am fenywod) a lleianod wedi bod yn ymwneud yn helaeth â datblygu a rhedeg rhwydweithiau gwasanaeth iechyd ac addysg byd-eang yr eglwys.
Arweiniodd ymdrechion i gefnogi ordeinio merched i’r offeiriadaeth at sawl dyfarniad gan y Curia neu’r pabau Rhufeinig yn erbyn y cynnig, fel yn y Datganiad ar Gwestiwn Derbyn Menywod i’r Offeiriadaeth Weinidogol (1976), Mulieris Dignitatem (1988) ac Ordinatio sacerdotalis (1994). Cadarnhaodd y Pab Ioan Paul II nad yw’r Eglwys Gatholig “wedi’i hawdurdodi i dderbyn merched i ordeiniad offeiriadol”. Yn groes i'r dyfarniadau hyn, mae grwpiau gwrthblaid fel Offeiriaid Benywaidd Catholig wedi cynnal seremonïau sagrafennau sydd, yn ôl y gyfraith ganonaidd, yn anghyfreithlon ac yn annilys ac a ystyrir yn ddim mwy nag efelychiadau o sagrafen yr ordeiniad. Ymatebodd y Cynulliad dros Athrawiaeth y Ffydd trwy gyhoeddi datganiad yn egluro y byddai unrhyw esgobion Catholig sy'n ymwneud â seremonïau ordeinio i fenywod, yn ogystal â'r menywod eu hunain pe baent yn Gatholigion, yn derbyn y gosb o ysgymuniad otomatig. (latae sententiae), gan ddyfynnu canon 1378 o gyfraith canon a chyfreithiau eglwysig eraill.
Achosion cam-drin rhywiol
O'r 1990au, mae mater cam-drin plant dan oed yn rhywiol gan glerigwyr Catholig ac aelodau eraill o'r eglwys wedi dod yn destun ymgyfreitha sifil ac erlynu troseddol. Cafwyd cryn sylw yn y cyfryngau a thrafodaethau cyhoeddus mewn gwledydd ledled y byd. Mae’r Eglwys Gatholig wedi’i beirniadu am y modd yr ymdriniodd â chwynion cam-drin pan ddaeth yn hysbys bod rhai esgobion wedi cysgodi offeiriaid cyhuddedig, gan eu trosglwyddo i aseiniadau bugeiliol eraill lle roedd rhai yn parhau i gyflawni troseddau rhywiol.
Mewn ymateb i’r sgandal, mae gweithdrefnau ffurfiol wedi’u sefydlu i helpu i atal cam-drin, ac annog canu cloch am unrhyw gam-drin sy’n digwydd ar unwaith, er bod grwpiau sy’n cynrychioli dioddefwyr wedi dadlau ynghylch eu heffeithiolrwydd. Yn 2014, sefydlodd y Pab Ffransis y Comisiwn Esgobol ar gyfer Amddiffyn Plant dan oed.
Nodiadau
NODYN: Mae CSC yn sefyll am Catecism yr Eglwys Gatholig. Y rhif sy'n dilyn CSC yw rhif y paragraff, a cheir 2865 ohono. Mae’r niferoedd a ddyfynnir yng Nghompendiwm y CSC yn rhifau cwestiynau, ac mae 598 ohonynt. Mae dyfyniadau cyfraith Canon o God Canonau 1990 yr Eglwysi Dwyreiniol wedi'u labelu " CCEO, Canon xxx", i wahaniaethu oddi wrth ganonau Cod Cyfraith Canon 1983, sydd wedi'u labelu "Canon xxx".
Kirkby Underwood
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Kirkby Underwood. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Kesteven.
Jean-Martin Charcot
Meddyg a seicolegydd nodedig o Ffrainc oedd Jean-Martin Charcot  (29 Tachwedd 1825 - 16 Awst 1893). Roedd yn niwrolegydd Ffrengig ac yn athro mewn patholeg anatomeg. Mae'n fwyaf adnabyddus heddiw am ei waith ar hypnosis a hysteria. Fe'i gelwir ef hefyd yn "sylfaenydd niwroleg fodern", a chysylltir ei enw ag o leiaf 15 o eponymau meddygol. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Lycée Condorcet. Bu farw yn Montsauche-les-Settons.
Kirkby Underwood
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 193.
Hell and Back
Ffilm gomedi sy'n gomedi arswyd gan y cyfarwyddwr Tom Gianas yw Hell and Back a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Zeb Wells. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mila Kunis, Susan Sarandon, David Koechner, Jennifer Coolidge, H. Jon Benjamin, Danny McBride, Michael Peña, Kerri Kenney, Bob Odenkirk, Brian Posehn, Nick Swardson, T.J. Miller, Rob Riggle, Maria Bamford, J. B. Smoove a Paul Scheer.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tom Gianas ar 29 Hydref 1964 yn San Jose, Califfornia.
The Haunted World of Edward D. Wood Jr.
Ffilm ddogfen yw The Haunted World of Edward D. Wood Jr. a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Hell and Back
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tom Gianas nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Haunted World of Edward D. Wood Jr.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Scream sef ffilm arswyd gan Wes Craven.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Fiskerpigen
Ffilm fud (heb sain) yw Fiskerpigen a gyhoeddwyd yn 1908. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Fiskerpigen ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1908. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantasmagorie sef ffilm Ffrenig fud gan Émile Cohl.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ik Ben Joep Meloen
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1981. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raiders of the Lost Ark sef ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Iseldireg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Guus Verstraete jr ar 26 Ebrill 1947 yn Hilversum a bu farw yn Noord-Holland ar 9 Rhagfyr 1982.
Southport
Tref lan-môr yng Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw Southport. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Sefton.
Lleolir y dref ar lan Môr Iwerddon, 16.5 milltir (26.6 km) i'r gogledd o Lerpwl a 14.8 milltir (23.8 km) i'r de-orllewin o Preston.Yn hanesyddol, bu'n rhan o Swydd Gaerhirfryn. Mae Caerdydd 241.5 km i ffwrdd o Southport ac mae Llundain yn 307.4 km. Y ddinas agosaf ydy Preston sy'n 22.4 km i ffwrdd.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Southport boblogaeth o 91,703.
Mae atyniadau twristaidd yn cynnwys Pier Southport, yr ail fwyaf o'i fath yng ngwledydd Prydain, Stryd Lord (Lord Street), a fu'n gartref i Napoleon III o Ffrainc, a ffair enwog a agorwyd yn 1912.
Caledonia Township, Illinois
Treflan yn, yn nhalaith Illinois, yw .