cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nora's Hair Salon 2: a Cut Above
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mekhi Phifer, Tatyana Ali, Stacey Dash a Jean-Claude La Marre. Mae'r ffilm Nora's Hair Salon 2: a Cut Above yn 81 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Foel Goch
Gall Foel Goch gyfeirio at un o sawl mynyddydd a bryn yng Nghymru:
Y Dyn Drws Nesaf
Ffilm ramantus yw Y Dyn Drws Nesaf a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Batman (ffilm o 1989) sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Joe... Cercati Un Posto Per Morire!
Ffilm sbageti western gan y cyfarwyddwyr Hugo Fregonese a Giuliano Carnimeo yw Joe... Cercati Un Posto Per Morire! a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd gan Hugo Fregonese yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Giuliano Carnimeo a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Gianni Ferrio. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jeffrey Hunter, Daniela Giordano, Nello Pazzafini, Adolfo Lastretti, Pascale Petit, Reza Fazeli, Piero Lulli, Umberto Di Grazia a Pietro Ceccarelli. Mae'r ffilm Joe... Cercati Un Posto Per Morire! yn 89 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 2001: A Space Odyssey sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Riccardo Pallottini oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Ornella Micheli sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hugo Fregonese ar 8 Ebrill 1908 ym Mendoza a bu farw yn Buenos Aires ar 17 Ionawr 1987. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1943 ac mae ganddo o leiaf 42 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Cymru Hanesyddol o'r Awyr
Casgliad o ffotograffau o'r awyr yw Cymru Hanesyddol o'r Awyr gan Toby Driver ac Oliver Davis. Y Comisiwn Brenhinol Dros Henebion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 11 Mai 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
RAPGEF5
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn RAPGEF5 yw RAPGEF5 a elwir hefyd yn Rap guanine nucleotide exchange factor 5 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 7, band 7p15.3.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn RAPGEF5.
Pantala
Genws o weision neidr ydy Pantala yn nheulu'r Picellwyr (Lladin: Libellulidae). Mae'r genws yma'n cynnwys sawl rhywogaeth o weision neidr.
Die Schöne Lurette
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Gottfried Kolditz yw Die Schöne Lurette a gyhoeddwyd yn 1960. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen a Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Werner Bernhardy a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jacques Offenbach.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lore Frisch, Hannjo Hasse, Otto Mellies, Bodo Mette, Herbert Köfer, Rolf Ripperger, Jochen Diestelmann, Jochen Thomas, Josef Burgwinkel, Marianne Wünscher, Werner Lierck a Willi Neuenhahn. Mae'r ffilm Die Schöne Lurette yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1960. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Psycho sy’n ffilm llawn arswyd a dirgelwch gan feistr y genre yma, Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Erich Gusko oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gottfried Kolditz ar 14 Rhagfyr 1922 yn Altenbach a bu farw yn Dubrovnik ar 1 Gorffennaf 1999.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gottfried Kolditz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Peter O'Toole
Actor Gwyddelig a Sais oedd Peter Seamus Lorcan O'Toole (2 Awst 1932 – 14 Rhagfyr 2013). Daeth i sylw byd-eang ym 1962 pan chwaraeodd ran T. E. Lawrence yn y ffilm epig Lawrence of Arabia. Cynigiwyd ei enw ar gyfer wyth Gwobr yr Academi a hynny ar gyfer: Lawrence of Arabia (1962), Becket (1964), The Lion in Winter (1968), Goodbye, Mr. Chips (1969), The Ruling Class (1972), The Stunt Man (1980), My Favorite Year (1982) a Venus (2006). Enillodd bedair gwobr Golden Globes, un wobr BAFTA ac un Emmy, ac yn 2003 cafodd ei anrhydeddu gyda Honorary Academy Award.
Tra yn y coleg yn y 1950au, gwrthwynebai ymyrriad Lloegr yn Rhyfel Corea a Rhyfel Fietnam yn y 1960au. Priododd yr actores Siân Phillips ym 1959 a chawsant ddwy ferch: Kate a Patricia. Ysgarodd y O'Toole a Siân ym 1979. Cafodd O'Toole a'i bartner Karen Brown fab (Lorcan Patrick O'Toole) a anwyd ar 17 Mawrth 1983, pan oedd O'Toole yn 50 oed.
Bywyd cynnar
Ganwyd Peter Seamus O'Toole ym 1932. Mae rhai ffynonellau'n nodi ei fan geni fel Connemara, Swydd Galway, Iwerddon, ac eraill yn nodi Leeds, Lloegr, ble cafodd ei fagu. Ni wyddai O'Toole ei hun yr union fan, na'r union ddyddiad. Yn ei hunangofiant mae'n nodi'r ail o Awst. Roedd ganddo dystysgrif geni o'r ddwy wlad gyda'r ddogfen o Iwerddon yn nodi Mehefin 1932. Constance Jane Eliot (née Ferguson) oedd enw'i fam, Albanes o nyrs, a Patrick Joseph O'Toole, oedd enw'i dad a oedd yn Wyddel ac a weithiai gyda metel, chwaraewr pêl-droed a bwci ceffylau. Pan oedd O'Toole yn flwydd oed aeth ei deulu ar daith pum mlynedd o drefi rasio ceffylau yng Ngogledd Lloegr. Cafodd ei fagu'n Babydd.
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, dihangodd Leeds fel faciwi. Treuliodd saith neu wyth mlynedd yn Ysgol Uwchradd Babyddol St Joseph's yn Holbeck, Leeds, ble anogwyd ef i beidio a defnyddio'i law chwith i sgwennu. “I used to be scared stiff of the nuns: their whole denial of womanhood – the black dresses and the shaving of the hair – was so horrible, so terrifying,” meddai'n ddiweddarach, “Of course, that's all been stopped. They're sipping gin and tonic in the Dublin pubs now, and a couple of them flashed their pretty ankles at me just the other day.”
Marw
Bu farw O'Toole ar 14 Rhagfyr 2013 yn Ysbyty Wellington, Llundain, yn 81 oed wedi gwaeledd hir.
Poenliniarydd
thumb Meddyginiaeth a ddefnyddir i leddfu poen yw poenliniarydd neu gyffur lleddfu poen.
Gellir cymryd poenliniarwyr yn drwy'r ceg ar ffurf tabledi neu gaspiwlau, neu yn llai aml fel hylif; ar ffurf tawddgyffuriau (a roddir i mewn i'r rectwm); drwy chwistrelliad neu IV.
Opioidau
Defnyddir poenliniarwyr opioid, a elwir hefyd yn boenliniarwyr narcotig neu opiadau, i leddfu poen cymedrol i ddifrifol, ac fe'u rhoddir yn aml ar bresgripsiwn i gleifion sy'n gwella o driniaethau ac anafiadau difrifol neu i leddfu poen salwch terfynol megis canser. Maent yn cynnwys codin, fentanyl, meperidine, methadone, morffin, pentazocine, a thramadol.
Cyffuriau di-opioid
Defnyddir cyffuriau di-opioid, neu gyffuriau heb fod yn narcotig, yn bennaf i leddfu poen ysgafn i gymedrol gan gynnwys cur pen, y ddannoedd, poenau'r cyhyrau a'r cymalau, a phoenau mislif. Mae llawer o boenliniarwyr di-opioid ar gael dros y cownter. Maent yn cynnwys asid mefenamic, etodolac, fenoprofen, ketoprofen, ketorolac, parasetamol, a phiroxicam.
Mae rhai poenliniarwyr di-opioid yn gyffuriau gwrthlid ansteroidol (NSAIDau) a fe'u defnyddir i drin llidau, gan gynnwys aspirin, diclofenac, ibwproffen, indomethacin, a naproxen.
Poenliniarwyr cyfunol
Cyfuniad o gyffuriau di-opioid ysgafn megis aspirin neu barasetamol ac ychydig bach o opioid mewn tabled unigol yw rhai poenliniarwyr. Caiff poenliniarwyr cyfunol eu rhoi ar bresgripsiwn yn aml i bobl nad ydynt yn cael budd o gyffuriau di-opioid ar eu pennau'u hunain. Mae rhai ar gael dros y cownter, ond maent yn cynnwys meintiau llai o opiadau na'r rhai sydd ar gael ar bresgripsiwn. Defnyddir poenliniarwyr cyfunol weithiau i drin meigryn. Maent yn cynnwys aspirin a codin (opioid), parasetamol a codin (opioid), dextropropoxyphene (opioid) a parasetamol, a dihydrocodeine (opioid) a parasetamol.
Mecanwaith eu heffaith
Nid yw'r ffordd mae poenliniarwyr yn gweithio yn cael ei deall yn iawn, ond mae poenliniarwyr gwahanol yn gweithio mewn ffyrdd gwahanol. Mae NSAIDau yn gweithio trwy leddfu poen lle mae'r anaf, tra bo mathau eraill o boenliniarwyr yn rhwystro'r signalau poen o derfynau nerfau i'r ymennydd.
Middle Wyke
Pentref yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Middle Wyke. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil St Mary Bourne yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Basingstoke a Deane.
Arrano beltza
Yr Arrano Beltza ("Eryr Du" mewn Basgeg) yw un o symbolau Cenedlaetholdeb Basgaidd, lle mae'n cynrychioli Gwlad y Basg draddodiadol y saith talaith (Euskal Herria).
Seiliwyd y faner ar sêl Sancho III, brenin Teyrnas Navarra a'i olynwyr, neu ar sêl Sancho VII y Cryf (1194-1234).
bawd|chwith|Murlun gan [[Batasuna yn Guipúzcoa, 2003.]]
Boddam
Pentref yn Swydd Aberdeen, yr Alban, yw Boddam.
Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,364 gyda 70.97% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 22.58% wedi’u geni yn Lloegr.
Gwaith
Yn 2001 roedd 746 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:
Parazyxomma
Genws o weision neidr ydy Parazyxomma yn nheulu'r Picellwyr (Lladin: Libellulidae). Mae'r genws yma'n cynnwys sawl rhywogaeth o weision neidr.
Black 47
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Lance Daly yw Black 47 a gyhoeddwyd yn 2018. Lleolwyd y stori yn Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Stephen Rea.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Declan Quinn oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2001 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lance Daly nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dewiniaeth
200 px|bawd|"[[Circe yn Cynnig y Cwpan i Wlysses" gan John William Waterhouse]]
Dewiniaeth, (hefyd dewindabaeth, hudoliaeth, y gelfyddyd a swyngyfaredd) yw'r term am ddylanwadu ar ddigwyddiadau, gwrthrychau, pobl a ffenomena trwy foddion goruwchnaturiol, paranormal neu gyfriniol. Gallai hefyd gyfeirio at yr ymarferion a ddefnyddir i wneud hynny, a'r credau sy'n defnyddio'r rhain i esbonio digwyddiadau a ffenomena. Mewn termau ocwltwyr modern, dewino yw'r weithred o gyfuno'r bydol â'r aruchel er mwyn canolbwyntio'r ewyllys fel y caiff ddylanwad ar ddigwyddiad, gwrthrych, a bodau. Yn aml mae cyfriniaeth, ocwltiaeth, crefydd, gwyddoniaeth, a seicoleg yn dylanwadu ar ddewiniaeth.
The Sea Wolves
Ffilm llawn cyffro am ryfel gan y cyfarwyddwr Andrew V. McLaglen yw The Sea Wolves a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America, Y Swistir a'r Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Reginald Rose a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Roy Budd.
Dewiniaeth
Un o nodweddion sylfaenol dewiniaeth yw'r gred y gall efelychiad o weithred gael yr un effeithiau â'r weithred go iawn. Gwneir hynny drwy gyfatebiaeth symbolaidd. Enghraifft o hynny yw "lladd" neu niweidio dòl gŵyr sy'n cynrychioli person go iawn, yn y gred y byddai'r fath efelychiad yn cael effaith cyffelyb ar y person hwnnw. "Dewiniaeth sympathetig" yw'r enw ar y cysyniad hwn. Mae dewiniaeth sympathetig yn ffurfio rhan hanfodol o bron bob math o ddewiniaeth, o siamaniaeth i ddewiniaeth ddefodol, sy'n ffocysu ar y defnydd o ddefodau sydd llawn cyfatebiadau symbolaidd cymhleth er mwyn dewino, yn ogystal â mewn defodau crefyddol megis yr offeren Gristnogol.
The Sea Wolves
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Wolf Kahler, Robert Hoffmann, Dan van Husen, Gregory Peck, Bernard Archard, Patrick Allen, Roger Moore, Martin Benson, David Niven, Trevor Howard, Percy Herbert, Patrick Macnee, Faith Brook, Barbara Kellerman, Mohan Agashe, Jack Watson, W. Morgan Sheppard, Kenneth Griffith, Donald Houston, John Standing, Graham Stark, Michael Medwin, Allan Cuthbertson, Terence Longdon, George Mikell a Patrick Holt. Mae'r ffilm The Sea Wolves yn 120 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Dewiniaeth
Yn aml defnyddir technegau i weld pethau'r tu hwnt i'r dewin mewn gofod ac amser, yn bennaf i ddarogan y dyfodol. Roedd unwaith adeg yng Nghymru pan fyddai darogan yn rhan barchus, gydnabyddedig o fywyd cymdeithas, fel mae sylwadau Gerallt Cymro ynglŷn ag awenyddion a hanes dynion hysbys yng Nghymru yn tystio. Yn ôl tystiolaeth gynnar, roedd darogan yn rhan sylfaenol o fywyd crefyddol y Celtiaid, gyda vates (Gâl) a fili (Iwerddon) yn gyfrifol amdano gan amlaf. Byddai rhai yn derbyn eu gwybodaeth am y dyfodol drwy arsylwadau o ehediadau a galwadau adar. Dull arall ymhlith y Celtiaid oedd darogan yn ôl breuddwydion neu weledigaethau a gafwyd mewn llewyg, neu "swyngwsg", sy'n ffurf ar hypnotiaeth.
Toby's Bow
Mae'r ffilm Toby's Bow yn 50 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
The Sea Wolves
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Empire Strikes Back sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Tony Imi oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan John Glen sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Mechanicville, Efrog Newydd
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Mechanicville, gan gynnwys:
Dewiniaeth
Ffurf arall ar ddarogan yw sêr-ddewiniaeth neu "astroleg", sef grŵp o systemau, traddodiadau, a chredoau lle mae gwybodaeth am leoliad planedau yng nghyswllt cytserau'r Sidydd yn galluogi i'r dewin ddeall a dehongli gwybodaeth am bersonoliaethau pobl a rhagddweud eu dyfodol. Ym Mesopotamia a'r Hen Aifft, roedd dosbarth arbennig o offeiriaid yn astudio'r nefoedd er mwyn ceisio darogan y dyfodol. Roedd sêr-ddewiniaeth a'r defnydd o horosgopau yn boblogaidd iawn ymhlith dynion hysbys yng Nghymru, a ddefnyddiai hefyd ddaeargoel i ddarogan y dyfodol.
The Sea Wolves
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrew V McLaglen ar 28 Gorffenaf 1920 yn Llundain a bu farw yn Friday Harbor, Washington ar 25 Awst 1960.
Toby's Bow
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith. Norbert Brodine oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Dewiniaeth
Geirdarddiad a thermau eraill
Tarddiad y gair "dewiniaeth" yw'r Lladin divinatio "darogan", o divinare "rhagweld gydag ysbrydoliaeth ddwyfol", sydd ei hun yn dod o'r gair divinus "dwyfol" (yr un tarddiad â'r gair "diwinydd"), ond a ddefnyddiwyd hefyd i olygu "gweledydd" a "rhagweledydd". Yn wir, gellir ystyried y gair divinus yn yr ystyr "gweledydd" fel tarddiad y gair dewin.
Toby's Bow
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry Beaumont ar 10 Chwefror 1888 yn Abilene a bu farw yn Providence Saint John's Health Center ar 12 Mehefin 1977. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
The Sea Wolves
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrew V. McLaglen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Toby's Bow
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry Beaumont nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dewiniaeth
Geirdarddiad a thermau eraill
Yn y Gymraeg ceir sawl gair sydd naill ai yn gyfystyr â dewiniaeth neu'n gysylltiedig iddi. Mae'r geiriau hudo, swyno, cyfareddu a swyngyfareddu i gyd yn awgrymu'r weithred o orfodi ewyllys y dewin ar bobl, bodau neu bethau. Defnyddir y gair hud fel gair cyffredin am y pŵer goruwchnaturiol y mae'r dewin yn ei geisio, er gall hefyd olygu swyn, sef y fformiwla ddefodol y mae'r dewin yn ei defnyddio i gael effaith benodol. Mae'r gair rheibio, a gysylltir yn draddodiadol â gwrachod, yn disgrifio swyno er mwyn peri niwed neu ddifrod i bersonau a'u heiddo, neu'r dylanwad neilltuol sy'n cadw dyn neu anifail rhag cyflawni ei briod waith, tra mae dadreibio yn disgrifio ymgais swynol i wrthweithio dylanwadau drwg ar eiddo, nad oes neb yn siŵr sut na pham y daethant. Ceir dewiniaeth wen a dewiniaeth ddu, a elwir hefyd y gelfyddyd wen a'r gelfyddyd ddu. Clywir y fath bolareiddio rhwng da a drwg yng ngeiriau Giovanni Pico della Mirandola; yn ôl yr Eidalwr y mae dwy fath wahanol o ddewiniaeth - y cyntaf yw γοητεια, "Goëtia", dewiniaeth ddu lle mae'r dewin yn cynghreirio gyda chythreuliaid neu ysbrydion drygionus, a'r ail yw Dwyfolwaith, dewiniaeth ddwyfol lle mae'r dewin yn cynghreirio gydag ysbrydion dwyfol, fel angylion a duwiau. O ran ymarferwyr dewiniaeth yn y Gymraeg, ar wahân i wrach (a rheibies) ceir awenyddion yn amser Gerallt Cymro, sef daroganwyr tebyg i'r divinatores, ond Dyn Hysbys yw'r enw mwyaf cyffredin am ddewiniaid a swynwyr yng Nghymru.
Diffiniadau anthropolegol
Y prif bersbectifau ar ddewiniaeth mewn anthropoleg yw'r persbectif ffwythianyddol, y persbectif symbolaidd, a'r persbectif deallaethol. Defnyddir y tri phersbectif hyn i ddisgrifio sut mae dewiniaeth yn gweithio mewn cymdeithas. Mae'r persbectif ffwythianyddol, a gysylltir yn bennaf â gwaith Bronisław Malinowski, yn honni bod gan bob agwedd ar gymdeithas ei hystyr londer a'i chydberthynas. Yn ôl y persbectif ffwythianyddol, perfformia dewiniaeth swyddogaeth gudd mewn cymdeithas. Astudia'r persbectif symbolyddol ystyr cywrain y defodau a mythau sy'n diffinio cymdeithas yn ogystal â delio â chwestiynau ynglŷn â theodiciaeth. Yn olaf, mae'r persbectif deallaethol, a gysylltir â gwaith Edward Burnett Tylor a gwaith James Frazer, yn gweld dewiniaeth fel rhywbeth sydd yn rhesymegol, ond wedi ei seilio ar ddealltwriaeth ddiffygiol o'r byd,
Meddwl dewinol
Mewn anthropoleg, seicoleg a gwyddorau gwybyddol mae "meddwl dewinol" yn derm i ddisgrifio ymresymu achosol anwyddonol sydd yn aml yn cynnwys syniadau fel meddwl cysylltiadol, gallu'r meddwl i effeithio ar y byd ffisegol, a chamgymryd cydberthyniad am arhosiad. Gallai'r meddwl dewinol ddefnyddio mynegiant symbolaidd yn ogystal â throsiad, trawsenwad a chydamserydd. Yn aml caiff ymarferwyr dewiniaeth eu portreadu fel personau anghymarebol, ond mae rhai damcaniaethwyr yn honni nad yw dibenion y dewin o reidrwydd yn faterol, a gall dewiniaeth mewn rhai achosion fod yn effeithiol.
Damcaniaethau seicolegol
Mae damcaniaethau seicolegol ar ddewiniaeth yn ei thrin fel ffenomen bersonol sy'n ceisio cwrdd ag anghenion unigol, mewn cyferbyniad â ffenomen gymdeithasol sy'n ceisio cwrdd ag anghenion cymunedol. Mae damcaniaethau seicolegol yn amrywio o weld dewiniaeth fel niwrosis, neu weld dewiniaeth fel gwyddoniaeth ddrwg, i weld dewiniaeth fel cais i drin gor-bryder.
Gwreiddiau anthropolegol a seicolegol
bawd|[[Siamanaeth|Siaman y llwyth urarina, 1988.]] Mae'r gred y gellir dylanwadu ar bwerau goruwchnaturiol drwy weddïo, offrymu neu gyda blaenweddïadau yn dyddio'n ôl i grefydd gynhanesyddol ac i'w weld mewn cofnodion cynnar megis testunau'r pyramidau a'r Veda.
Bukarest Fleisch
Ffilm sblatro gwaed gan y cyfarwyddwr Andy Fetscher yw Bukarest Fleisch a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Andy Fetscher.
Dewiniaeth
Gwreiddiau anthropolegol a seicolegol
Yn ôl James Frazer, mae'r meddylfryd sydd yn sylfaen i'r cydsyniad o ddewiniaeth yn tarddu o gyfuniad o ymarferion a chredoau y mae unigolion mewn cymdeithas yn troi atynt er mwyn gwneud lles neu gyrraedd nod, naill ai fel grŵp pan fo rhwystr naturiol yn effeithio yn llym ar gymdeithas (sychder neu anffrwythlonder) ynteu fel unigolyn pan fo angen, er enghraifft, cael gwared â gelyn.
Bukarest Fleisch
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andreas Thiele a Friederike Kempter. Mae'r ffilm Bukarest Fleisch yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Dewiniaeth
Gwreiddiau anthropolegol a seicolegol
Yn ôl Frazer ceir dau fath o ddewiniaeth.
Bukarest Fleisch
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 300 sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Andy Fetscher oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Dewiniaeth
Gwreiddiau anthropolegol a seicolegol
Credai Frazer fod dewiniaeth yn system gamarweiniol a honni taw canlyniad anghyffael mewnol oedd arsylwadau dewinol. Gwrthodai eraill syniadau Frazer, yn eu plith Sigmund Freud. Yn ôl Freud, grym dymuniadau oedd yn gyfrifol am arwain dynion cyntefig at ddewiniaeth.
Bukarest Fleisch
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andy Fetscher ar 11 Awst 1980 ym München. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2002 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Dewiniaeth
Damcaniaethau ymlynwyr
Mae gan ymlynwyr dewiniaeth sawl ddamcaniaeth i esbonio sut gallai dewiniaeth weithio.
Bukarest Fleisch
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andy Fetscher nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dewiniaeth
Damcaniaethau ymlynwyr
Ceir llu o ddamcaniaethau eraill, ac yn wir fe fydd llawer o ymlynwyr yn creu eu damcaniaethau eu hun. Ond mae astudrwydd, synfyfyrio a defnydd y dychymyg (neu "weledoleiddio") yn gydsyniadau allweddol i ddewiniaeth yn gyffredin.
The January Man
Ffilm comedi-trosedd llawn cyffro ddigri gan y cyfarwyddwr Pat O'Connor yw The January Man a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan John Patrick Shanley a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Marvin Hamlisch.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kevin Kline, Alan Rickman, Susan Sarandon, Harvey Keitel, Mary Elizabeth Mastrantonio, Faye Grant, Rod Steiger, Danny Aiello, Bill Cobbs, Kenneth Welsh, Ken Walsh, Greg Walker a Brian Tarantina. Mae'r ffilm The January Man yn 93 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o sgrin llydan (sef 1.85:1).
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pat O'Connor ar 1 Ionawr 1943 yn Ardmore, County Waterford.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pat O'Connor nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Teyrnas Navarra
bawd|250px|Teyrnas Pamplona (melyn) dan Sancho yr Hynaf 1029-1035
Teyrnas yn rhan orllewinol y Pyreneau, yn cyfateb yn fras i diriogaethau hanesyddol Gwlad y Basg (Euskal Herria) oedd Teyrnas Navarra (Basgeg: Nafarroako Erresuma, Sbaeneg: Reino de Navarra). Datblygodd o Deyrnas Pamplona, a sefydlwyd yn 824 gan ei brenin cyntaf, Íñigo Arista.
Ar un adeg, ymestynnai'r deyrnas tu hwnt i Afon Ebro. Sefydlwyd y prifddinasoedd Basgaidd, Vitoria-Gasteiz a Donostia gan Sancho VI, brenin Navarra (Sancho y Doeth).
Parhaodd y deyrnas hyd ddechrau'r 16g, pan oresgynnwyd y deyrnas gan Castilla ac Aragón yn 1512, i ddod yn rhan o Sbaen unedig. Ychydig yn ddiweddarach, daeth rhan ogleddol Navarra, Navarra Isaf, yn annibynnol ar Sbaen, ac yn ddiweddarach daeth yn rhan o Ffrainc.
Y Tad Bedydd Japaneaidd
Ffilm llawn cyffro yw Y Tad Bedydd Japaneaidd a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Batman (ffilm o 1989) sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Carnedd gron Garn Fawr
Carnedd gron sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy Carnedd gron Garn Fawr a saif ar Fynydd Llangynidr, yng nghymuned Llangynidr, Powys;. Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog (Saesneg: ring cairn) sy'n fath cwbwl wahanol o garnedd.
Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: BR322.
Tîm pêl-droed cenedlaethol Slofacia
Mae Tîm pêl-droed cenedlaethol Slofacia (Slofaceg: Slovenské národné futbalové mužstvo) yn cynrychioli Slofacia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Slofacia (Slofaceg: Slovenský futbalový zväz) (SFZ), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r SFZ yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).
Hyd nes 1993 roedd chwaraewr o Slofacia yn cynrychioli Tsiecoslofacia ond wedi i'r Weriniaeth Tsiec a Slofacia rannu'n ddwy wlad annibynnol, daeth Slofacia yn aelod o UEFA ym 1993 a FIFA ym 1994.
Llwyddodd Slofacia i gyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 2010, a gwnaethant lwyddo i gyrraedd rowndiau terfynol Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop am y tro cyntaf ar gyfer cystadleuaeth Ewro 2016, lle cawsant eu gosod yng ngrŵp B, ynghyd â Chymru, Rwsia a Lloegr.
Blanca Renée Arrillaga
Roedd Blanca Renée Arrillaga (1917–2011) yn fotanegydd nodedig a aned yn Yr Ariannin. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Universidad de la República. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Jardín botánico Nacional de Cuba.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Paulina Olowska
Arlunydd benywaidd o Wlad Pwyl yw Paulina Olowska (1976).
Fe'i ganed yn Gdańsk a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yng Ngwlad Pwyl.
Moel y Parc
dde|250px|bawd|Moel y Parc o Landyrnog ger Dinbych
EIF4A3
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn EIF4A3 yw EIF4A3 a elwir hefyd yn Eukaryotic translation initiation factor 4A3 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 17, band 17q25.3.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn EIF4A3.
Moel y Parc
Un o'r moelydd mwyaf gogleddol ym Mryniau Clwyd ydy Moel y Parc sy'n 398 metr o uchder a chlamp o fast teledu ar ei gopa. Cyfeirnod OS: SJ114703.
Drudwen Ynys Rennell
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Drudwen Ynys Rennell (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: drudwy Ynys Rennell) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Aplonis insularis; yr enw Saesneg arno yw Rennell Island starling. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Drudwy (Lladin: Sturnidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. insularis, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r drudwen Ynys Rennell yn perthyn i deulu'r Adar Drudwy (Lladin: Sturnidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Milford on Sea
Pentref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Milford on Sea neu Milford-on-Sea. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Fforest Newydd.
Perithemis
Genws o weision neidr ydy Perithemis yn nheulu'r Picellwyr (Lladin: Libellulidae). Mae'r genws yma'n cynnwys sawl rhywogaeth o weision neidr.
Do Dooni Panj
Ffilm comedi rhamantaidd yw Do Dooni Panj a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Punjabi.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cyfeiriadau
o India]]
Elisabeth Tschermak-Woess
Roedd Elisabeth Tschermak-Woess (1917 – 2001) yn fotanegydd nodedig a aned yn Awstria. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Prifysgol Leeds.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Crimond
Pentref yn Swydd Aberdeen, yr Alban, yw Crimond (Gaeleg yr Alban: Creach Monadh).
Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 793 gyda 90.79% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 7.06% wedi’u geni yn Lloegr.
Gwaith
Yn 2001 roedd 347 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:
Headspace
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrew van den Houten ar 9 Hydref 1979 yn Ninas Efrog Newydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrew van den Houten nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Phyllothemis
Genws o weision neidr ydy Phyllothemis yn nheulu'r Picellwyr (Lladin: Libellulidae). Mae'r genws yma'n cynnwys sawl rhywogaeth o weision neidr.
Tapacwlo gyddfwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tapacwlo gyddfwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tapacwlos gyddfwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Scelorchilus albicollis; yr enw Saesneg arno yw White-throated tapaculo. Mae'n perthyn i deulu'r Tapacwlos (Lladin: Rhinocryptidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Mill Lane, Hampshire
Pentref yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Mill Lane. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Crondall yn ardal an-fetropolitan Hart.
Tapacwlo gyddfwyn
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. albicollis, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r tapacwlo gyddfwyn yn perthyn i deulu'r Tapacwlos (Lladin: Rhinocryptidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Lotus Lady
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1930. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd All Quiet on the Western Front ffilm Almaenig, Ffraneg a Saesneg gan Lewis Milestone a Nate Watt. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Phil Rosen ar 8 Mai 1888 ym Malbork a bu farw yn Hollywood ar 7 Mai 1958.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Phil Rosen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Kalle Utter
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Karin Swanström yw Kalle Utter a gyhoeddwyd yn 1925. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Hjalmar Bergman.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Anders de Wahl.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1925. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Gold Rush sef ffilm gomedi Americanaidd am Klondike gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Karin Swanström nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Go Ho-Rang y Glöyn Byw!
Ffilm ddrama yw Go Ho-Rang y Glöyn Byw! a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Deadpool
Ffilm gomedi llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Tim Miller yw Deadpool a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Deadpool ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles a chafodd ei ffilmio yn Victoria, Detroit, Vancouver a Joe Louis Arena. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Paul Wernick a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Junkie XL.
Cruden Bay
Pentref yn Swydd Aberdeen, yr Alban, yw Cruden Bay (Gaeleg yr Alban: Inbhir Chrùdain).
Very Truly Yours
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Harry Beaumont yw Very Truly Yours a gyhoeddwyd yn 1922. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Dosbarthwyd y ffilm gan Fox Film Corporation.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Cruden Bay
Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,608 gyda 84.7% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 12.56% wedi’u geni yn Lloegr.
Very Truly Yours
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1922. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Häxan sef ffilm ddogfen ar wrachyddiaeth gan Benjamin Christensen. John Arnold oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harry Beaumont ar 10 Chwefror 1888 yn Abilene a bu farw yn Providence Saint John's Health Center ar 12 Mehefin 1977. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Harry Beaumont nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Deadpool
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Stan Lee, Ryan Reynolds, Morena Baccarin, Gina Carano, Leslie Uggams, T.J. Miller, Stefan Kapičić, Rob Liefeld, Isaac C. Singleton Jr., Ed Skrein, Jed Rees, Randal Reeder, Brianna Hildebrand, Andre Tricoteux, Karan Soni, Taylor Hickson a Rob Hayter. Mae'r ffilm Deadpool (ffilm o 2016) yn 109 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Ken Seng oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Julian Clarke sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tim Miller ar 10 Hydref 1964 yn Fort Washington. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1995 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tim Miller nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Go Ho-Rang y Glöyn Byw!
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Batman (ffilm o 1989) sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Cyfraith Hywel
Yn ôl traddodiad, rhoddwyd trefn ar yr hen gyfreithiau Cymreig yn amser y brenin Dyfnwal Moelmud yn gyntaf yn y cyfnod rhwng 400 a 500CC, a chyfeirir at y rhain fel Cyfreithiau Moelmud. Yna fe'u diweddarwyd gan Hywel Dda a chyfeirir at y casgliad hwnnw fel Cyfraith Hywel.
Cyfraith Hywel, sy’n cael ei hadnabod hefyd fel Cyfreithiau Cymru, oedd y system gyfreithiol a ddefnyddiwyd yng Nghymru yn ystod yr Oesoedd Canol cyn i Gymru gael ei choncro gan Loegr yn 1282/3. O ganlyniad i goncwest Cymru gan y Brenin Edward o Loegr, disodlwyd cyfraith droseddol Cymru gan Statud Rhuddlan yn 1284. Cafodd cyfraith sifil Cymru eu diddymu wedi i Harri VIII basio’r Deddfau Uno rhwng Cymru a Lloegr yn 1536 a 1542/3.
Tua’r flwyddyn 945 galwodd Hywel ap Cadell (Hywel Dda) bobl o bob rhan o Gymru ynghyd i’r Tŷ Gwyn ar Daf yn Nyfed i gasglu, diwygio a threfnu cyfreithiau yng Nghymru. Yn y cyfarfod hwn penderfynwyd ar drefn gyfreithiol ar gyfer Cymru a fyddai’n cael ei galw’n Gyfraith Hywel Dda. Gan na ellir dyddio unrhyw lawysgrif o’r gyfraith i gyfnod Hywel Dda, ystyrir bod cysylltu ei enw á’r cyfreithiau yn rhoi awdurdod iddynt yn ystod yr Oesoedd Canol.
Roedd Cyfraith Cymru yn fath o gyfraith Geltaidd, gyda llawer o nodweddion tebyg rhyngddi hi a Chyfraith Brehon yr Iwerddon, ac roedd elfennau tebyg ag arferion a therminoleg y Brythoniaid oedd yn byw yn Ystrad Clud. Cafodd Cyfraith Cymru ei throsglwyddo ar lafar ar draws y cenedlaethau gan y beirdd a phobl ddysgedig yn y gyfraith. Ni chafodd ei threfnu a’i strwythuro tan deyrnasiad Hywel Dda ganol y 10g.
Mae’r llawysgrifau cynharaf sydd wedi goroesi yn yr iaith Ladin, yn dyddio o ddechrau'r 13g, ac yn dangos gwahaniaethau rhanbarthol. Diweddarwyd ac adolygwyd y gyfraith gan rai rheolwyr, fel Bleddyn ap Cynfyn, a chan gyfreithwyr oedd yn ei haddasu yn ôl gofynion a sefyllfaoedd newydd. Felly mae’n anodd gwybod a yw’r llawysgrifau sydd wedi goroesi yn ddehongliad cywir o gyfreithiau cyntaf Hywel Dda.
Roedd Cyfraith Hywel yn cynnwys gwybodaeth am nifer o bynciau amrywiol, o gyfraith hela i gyfraith menywod. Maent hefyd yn cynnwys cyfraith llys y brenin, oedd yn esbonio bod gan y brenin swyddogion oedd yn amrywio o’r bardd teulu i’r hebogydd, a bod gan bob un ei safle yn y llys. Roedd y cyfreithiau yn rhoi pwyslais mawr ar statws cymdeithasol, gyda’r brenin ar y brig, a’r alltud a’r caeth ar y gwaelod. Roedd yn anodd dringo o fewn cymdeithas, ac roedd yn rhaid gofyn caniatâd yr arglwydd cyn cael hawl i wneud hynny.
Elfen bwysig yng Nghyfraith Hywel Dda oedd sut oedd etifeddiaeth yn cael ei phenderfynu a’i dosbarthu. Roedd gan bob mab cydnabyddedig hawl i gyfran o eiddo’r tad. Bu hyn yn arwyddocaol ar gyfer tywysogion y Cymry, gan ei fod yn golygu bod teyrnasoedd yn cael eu rhannu'n gyson, heb obaith am undod parhaol. Roedd hyn yn wahanol i deyrnas brenin Lloegr, lle etifeddai’r mab hynaf y deyrnas gyfan.
Rhoddai Cyfraith Hywel bwyslais hefyd ar gyfrifoldeb torfol y gymuned, neu’r genedl, am ei haelodau. Cyfeiria hefyd at agweddau at ysgariad a sut byddai ysgariad yn cael ei drin dan Gyfraith Hywel.
Cyflwynwyd nifer o dermau cyfreithiol newydd gan Gyfreithiau Hywel Dda - er enghraifft, ‘sarhad’ a ‘galanas’. Roedd galanas yn system ‘arian gwaed’ a seiliwyd ar statws. Roedd ‘sarhad’ yn golygu bod tâl yn ddyledus pan oedd unigolyn yn cael ei amharchu ar lafar neu mewn gweithred tra bod ‘galanas’ yn iawndal a dalwyd gan deulu’r troseddwr i deulu’r ymadawedig mewn achosion o lofruddiaeth, ac yn seiliedig ar werth bywyd unigolyn.
Roedd y cyfreithiau yn rhoi pwyslais mawr ar statws cymdeithasol. Roedd y breintiau, y cosbau a'r dyletswyddau a ddisgwylid gan y gyfraith yn dibynnu ar statws cymdeithasol yr unigolyn. Rhoddai’r cyfreithiau hawliau i ferched mewn priodas - er enghraifft, os oedd y berthynas yn chwalu ar ddiwedd saith mlynedd medrai’r wraig hawlio hanner yr eiddo oedd yn gyffredin rhyngddi hi a’i gŵr.
Mae Cyfraith Hywel yn ddogfen bwysig sy'n dangos bwriad Hywel Dda i lunio fframwaith cyfreithiol roedd y Cymry yn medru ei berchnogi fel cenedl. Yn hynny o beth, roedd yn cynrychioli ymwybyddiaeth o genedl ac yn elfen bwysig o ran creu ymwybyddiaeth o hunaniaeth Cymru fel gwlad yn yr Oesoedd Canol. Cynhwysai llawer o nodweddion oedd yn dangos synnwyr cyffredin, tegwch a pharch.
Llawysgrifau
alt=|chwith|bawd|243x243px|Tudalen o Lyfr Du’r Waun (Peniarth 29)
Nid oes unrhyw lawysgrif ar gael sy’n dyddio o gyfnod Hywel ei hun, ac roedd y gyfraith yn cael ei diweddaru'n gyson. Nid yw ysgolheigion yn cytuno pa un oedd iaith wreiddiol y fersiynau ysgrifenedig o’r cyfreithiau: Cymraeg ynteu Lladin. Yn y Gymraeg yr ysgrifennwyd y cofnod Surexit yn Llyfr Sant Chad. Cofnod yw hwn o ganlyniad achos cyfreithiol yn dyddio o’r 9g. Er nad yw’n llyfr cyfraith fel y cyfryw mae’n dangos fod yr iaith Gymraeg yn cael ei defnyddio ar gyfer materion cyfreithiol yr adeg honno.
Y llawysgrifau cynharaf sydd wedi goroesi yw Peniarth 28, sydd wedi ei ysgrifennu yn Lladin ond yn ôl y farn gyffredinol yn gyfieithiad o destun gwreiddiol Cymraeg, a Pheniarth 29, Y Llyfr Du o'r Waun, wedi ei ysgrifennu yn Gymraeg. Credir fod y rhain yn dyddio o ddechrau neu ganol y 13g. Cadwyd nifer fawr o lawysgrifau cyfraith, yn bennaf yn Gymraeg ond rhai yn Lladin, yn dyddio rhwng y cyfnod hwn a’r 16g. Heblaw am y fersiynau llawn, ceir testunau byrrach, y credir eu bod wedi eu bwriadu i farnwyr eu defnyddio wrth eu gwaith. Barn gyffredinol ysgolheigion yw eu bod i gyd yn disgyn i dri phrif ddosbarth - Llyfr Cyfnerth, Llyfr Blegywryd a Llyfr Iorwerth. Credir fod llawysgrifau Cyfnerth yn dod o ardal Rhwng Gwy a Hafren (Maelienydd o bosibl), ac mae’r gyfraith yn y fersiynau hyn yn dangos llai o ddatblygiad na’r ddau ddosbarth arall. Credir bod y fersiwn wreiddiol yn dyddio o’r 12g, pan ddaeth yr ardal hon dan ofalaeth Rhys ap Gruffudd (Yr Arglwydd), teyrn y Deheubarth. Cysylltir y fersiwn wreiddiol o lawysgrifau Blegywryd â'r Deheubarth ei hun, ac mae’n dangos rhywfaint o ddylanwad eglwysig. Credir bod y fersiwn wreiddiol o lawysgrifau Iorwerth yn cynrychioli’r gyfraith oedd mewn grym yng Ngwynedd yn ystod teyrnasiad Llywelyn Fawr yn rhan gyntaf y 13g, wedi ei datblygu gan y cyfreithiwr Iorwerth ap Madog. Ystyrir mai fersiwn Iorwerth yw’r fersiwn mwyaf datblygedig o’r gyfraith, er bod rhai elfennau hynafol. Credir bod y fersiwn yn Llyfr Colan yn addasiad o fersiynau Llyfr Iorwerth, sydd hefyd yn dyddio o’r 13g, ac mae Llyfr y Damweiniau yn gasgliad o achosion cyfreithiol sy’n gysylltiedig â Llyfr Iorwerth yn wreiddiol. Nid oes llawysgrif o Bowys wedi goroesi, er bod Llyfr Iorwerth yn nodi lle mae’r gyfraith ym Mhowys yn wahanol i Wynedd.
Dechreuadau
Ar ddechrau'r rhan fwyaf o'r llawysgrifau Cymreig, ceir disgrifiad o sut y lluniwyd y cyfreithiau gan Hywel Dda. Fersiwn Llyfr Blegywryd yw:
Gan fod pob un o’n llawysgrifau yn dyddio o ganrifoedd diweddarach na chyfnod Hywel, ni ellid defnyddio’r gosodiad hwn ar gyfer dyddio’r digwyddiad dan sylw. Dangosodd yr Athro Huw Pryce ei bod hi’n hynod o debygol i’r rhaglith gael ei ddatblygu mewn ymateb i ymosodiad ar Gyfraith y Cymry gan swyddogion yr Eglwys ac Uchelwyr oedd yn dymuno hawliau tebycach i Eglwyswyr ac Uchelwyr Lloegr. Wrth drafod cysylltiad Hywel â’r gyfraith, awgryma K.L. Maund:
Ar y llaw arall, dylid nodi fod hyd yn oed fersiynau Iorwerth, a gynhyrchwyd yng Ngwynedd, yn cyfeirio at y cyngor yn Hen Dŷ Gwyn ar Daf, yn union fel y fersiynau deheuol. Mae’n fwy tebygol felly y defnyddid enw Hywel gyda’r gyfraith er mwyn rhoi awdurdod iddynt.
Y gorau y gellid ei ddweud am gysylltiad Hywel â’r gyfraith yw bod cof poblogaidd amdano’n diwygio’r cyfreithiau. Dywedir i frenhinoedd eraill newid y cyfreithiau yn ddiweddarach - er enghraifft, Bleddyn ap Cynfyn, brenin Gwynedd a Phowys yn yr 11g.
Gellid olrhain rhywfaint o ddeunydd cyfreithiol, fel Saith Esgobty Dyfed, i gyfnod cynnar. Gellid cymharu rhywfaint o’r defnydd cynnar hwn â hen gyfreithiau Iwerddon. Nodir nifer o ddylanwadau'r gyfraith Rufeinig ar gyfraith Hywel gan Thomas Glyn Watkin, ac awgryma fod ychydig o dystiolaeth o barhad o gyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru, yn enwedig yn Llyfr Cyfnerth. Ceir hefyd ddylanwadau Gwyddelig ac Eingl-sacsonaidd. Yn ôl Watkin, mae'n bosibl bod gwreiddiau "cyfran" fel dull o etifeddu tir yn mynd yn ôl i Oes yr Haearn.
Cyfraith y Llys
bawd|200x200px|Llun hebogydd o Peniarth 28 Delio a hawliau a dyletswyddau'r brenin a swyddogion ei lys mae rhan gyntaf y cyfreithiau. Disgrifir hwynt yn ôl trefn eu pwysigrwydd; yn gyntaf, y brenin, yna’r frenhines a’r edling, y gŵr oedd wedi ei ddewis i deyrnasu ar ôl y brenin. Dilynir hwy gan swyddogion y llys; nodir pedwar ar hugain o’r rhain yn y rhan fwyaf o’r llawysgrifau: Penteulu, Offeiriad teulu, Distain, Ynad Llys, Hebogydd, Pen-gwastrawd, Pen-cynydd, Gwas ystafell, Distain brenhines, Offeiriad brenhines, Bardd teulu, Gostegwr llys, Drysor neuadd, Drysor ystafell, Morwyn ystafell, Gwastrawd afwyn, Canhwyllydd, Trulliad, Meddydd, Swyddwr llys, Cog, Troedog, Meddyg llys a Gwastrawd afwyn brenhines. Nodir dyletswyddau a hawliau pob un o’r rhain.
Defnyddir nifer o dermau cyfreithiol. Gallai sarhad olygu anaf neu anfri ar unigolyn, neu’r taliad oedd yn ddyledus iddo fel iawndal am yr anaf neu’r anfri. Roedd maint y sarhad yn amrywio yn ôl statws yr unigolyn oedd wedi ei effeithio - er enghraifft roedd sarhad y frenhines neu’r edling yn draean sarhad y brenin. Byddai llofrudd a’i deulu yn gorfod talu galanas i deulu unigolyn a lofruddiwyd; roedd yr alanas yn dair gwaith y sarhad, er y gallai’r llofrudd orfod talu sarhad hefyd. Gellid cosbi camweddau llai drwy ddirwy; roedd y term "dirwy" yn cael ei ddefnyddio ar gyfer taliad am drosedd weddol ddifrifol, tra’r oedd "camlwrw" yn daliad llai lle nad oedd y drosedd yn un fawr. Telid ebediw i’r arglwydd ar farwolaeth un o’i ddeiliaid.
Adlewyrchir tarddle daearyddol y gwahanol fersiynau yn y safle cymharol a roir i deyrnoedd y gwahanol deyrnasoedd. Yn Llyfr Iorwerth, cyhoeddir blaenoriaeth brenin Aberffraw, canolfan Teyrnas Gwynedd, dros y gweddill, tra mae llawysgrifau'r Deheubarth yn hawlio statws cydradd o leiaf i frenin Dinefwr.
Er bod Cyfraith Hywel yn rhoi mwy o bwyslais ar bwerau’r brenin na hen gyfraith Iwerddon, mae hyn yn parhau i fod yn gyfyngedig o’i gymharu â llawer o gyfreithiau eraill. Dywed Moore:
Cyfraith y wlad
At bwrpas y gyfraith, rhennir cymdeithas Cymru yn dri dosbarth - y brenin, y breyr neu fonheddig, y gwŷr rhydd oedd yn dal tir, a'r taeog. Pedwerydd dosbarth oedd yr alltud, unigolion o'r tu allan i Gymru oedd wedi ymsefydlu yno. Roedd y rhan fwyaf o'r taliadau oedd yn ddyledus yn ôl y gyfraith yn amrywio yn ôl statws cymdeithasol yr unigolyn.
Cyfraith gwragedd
Yn nhrefn llawer o'r llawysgrifau, mae cyfraith y wlad yn dechrau gyda chyfraith gwragedd, yn ymdrin â phriodas a rhannu'r eiddo pe bai pâr priod yn gwahanu. Roedd sefyllfa gyfreithiol merched dan Gyfraith Hywel yn bur wahanol i'r sefyllfa dan y gyfraith Eingl-normanaidd. Gellid sefydlu priodas mewn dwy ffordd. Y dull arferol oedd bod y ferch yn cael ei rhoi i ŵr gan ei thylwyth; y dull arall oedd y gallai merch fynd ymaith gyda gŵr heb gydsyniad ei thylwyth. Os digwyddai hyn, gallai'r tylwyth ei gorfodi i ddychwelyd os oedd yn dal i fod yn wyryf, ond os nad oedd, ni allent ei gorfodi i ddychwelyd. Os oedd y berthynas rhyngddi hi a'r gŵr yn parhau am saith mlynedd, byddai ganddi wedyn yr un hawliau cyfreithiol â phe bai hi wedi ei rhoi gan ei thylwyth.
Roedd nifer o daliadau yn gysylltiedig â phriodas. Taliad i arglwydd y ferch pan gollai ei morwyndod oedd amobr, pa un ai a ddigwyddai hynny drwy briodas ai peidio. Taliad i'r ferch gan ei gŵr y bore wedi'r briodas oedd cowyll, yn nodi bod ei statws wedi newid o fod yn forwyn i fod yn wraig briod. Yr agweddi oedd y rhan o gyfanswm meddiannau'r pâr priod fyddai'n ddyledus i'r wraig pe bai'r cwpl yn ymwahanu cyn pen saith mlynedd o'r briodas. Roedd maint yr agweddi yn dibynnu ar statws cymdeithasol y ferch, ac nid ar werth cyfanswm meddiannau'r pâr. Pe bai'r pâr yn ymwahanu wedi bod yn briod am saith mlynedd neu fwy, roedd gan y ferch hawl i hanner yr eiddo.
Pe bai gwraig yn darganfod ei gŵr gyda merch arall, roedd ganddi hawl i iawndal o chwe ugain ceiniog ganddo y tro cyntaf, a phunt yr ail dro. Y trydydd tro, byddai ganddi'r hawl i'w ysgaru. Os oedd gan y gŵr ordderch, roedd gan y wraig yr hawl i daro'r ordderch heb dalu iawndal, hyd yn oed os byddai hyn yn achosi marwolaeth yr ordderch. Dim ond am dri pheth y caniateid i ŵr guro ei wraig: am roi'n anrheg rywbeth nad oedd ganddi'r hawl i'w roi, am gael ei darganfod gyda dyn arall neu am ddymuno mefl ar farf ei gŵr. Pe bai'n ei tharo am unrhyw achos arall, byddai ganddi hawl i gael tâl sarhad. Pe bai'r gŵr yn ei darganfod gyda dyn arall ac yn ei churo, ni fyddai ganddo'r hawl i unrhyw iawndal pellach.