cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cyfres Dramâu'r Byd
Mae cyfresi eraill fel "Dramâu'r Byd " gan Gwasg Prifysgol Cymru sef "Y Ddrama yn Ewrop", yn ogystal â chyfresi "Dramâu Aberystwyth" gan CAA a "Cyfres yr Academi " gan yr Academi Gymreig.
Mae Yfory am Byth
Ffilm ddrama sy'n 'ffilm du' gan y cyfarwyddwr Irving Pichel yw Mae Yfory am Byth a gyhoeddwyd yn 1946. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Tomorrow Is Forever ac fe'i cynhyrchwyd gan David Lewis yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd RKO Pictures. Lleolwyd y stori yn Baltimore a Maryland. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a Saesneg a hynny gan Gwen Bristow a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Steiner.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Orson Welles, Natalie Wood, Claudette Colbert, Lucile Watson, Richard Long, Ian Wolfe, Leonard Carey, George Brent, Irving Pichel, John Wengraf, Charles D. Brown, Amzie Strickland, Joyce MacKenzie, Lois Austin, Rudolf Myzet, Douglas Wood a Jack Cheatham. Mae'r ffilm Mae Yfory am Byth yn 105 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Joseph A. Valentine oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irving Pichel ar 24 Mehefin 1891 yn Pittsburgh a bu farw yn Hollywood ar 3 Hydref 1999. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1920 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Harvard.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Pichel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Æresgæld
Ffilm ffuglen yw Æresgæld a gyhoeddwyd yn 1913. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Æresgæld ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1913. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raja Harishchandra sef ffilm fud o India gan Dadasaheb Phalke.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The President's Lady
Ffilm am berson sydd hefyd yn ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwr Henry Levin yw The President's Lady a gyhoeddwyd yn 1953. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Tennessee. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Irving Stone a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alfred Newman. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Margaret Wycherly, Charlton Heston, Fay Bainter, Susan Hayward, John McIntire, Charles Dingle, Ralph Dumke, Dayton Lummis a Sam McDaniel. Mae'r ffilm The President's Lady yn 96 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1953. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Roman Holiday sy’n ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Leo Tover oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan William B. Murphy sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henry Levin ar 5 Mehefin 1909 yn Trenton, New Jersey a bu farw yn Califfornia ar 11 Mai 2019.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Henry Levin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gwrthwynebydd cydwybodol
Yn hanesyddol mae llawer o wrthwynebwyr cydwybodol wedi cael eu dienyddio, eu carcharu, neu eu cosbi drwy ddulliau eraill pan arweiniodd eu credoau at gamau yn gwrthdaro â system gyfreithiol neu lywodraeth eu cymdeithas. Mae diffiniad cyfreithiol a statws gwrthwynebiad cydwybodol wedi amrywio dros y blynyddoedd ac o genedl i genedl. Roedd credoau crefyddol yn fan cychwyn mewn llawer o genhedloedd ar gyfer rhoi statws gwrthwynebydd cydwybodol yn gyfreithiol.
Cafodd y gwrthwynebydd cydwybodol cyntaf a gofnodwyd, Maximilianus, ei draddodi i'r fyddin Rufeinig yn y flwyddyn 295, ond dywedodd wrth y Proconsul yn Numidia na allai wasanaethu yn y fyddin oherwydd ei argyhoeddiadau crefyddol. Cafodd ei ddienyddio am hyn, ac yn ddiweddarach cafodd ei ganoneiddio fel Sant Maximilian.
Ym Mhrydain ni chyflwynwyd yr hawl i wrthod gwasanaeth milwrol tan y Rhyfel Byd Cyntaf. Cofnodwyd tua 16,000 o ddynion, Crynwyr yn bennaf, fel gwrthwynebwyr cydwybodol. Rhoddwyd rolau anfilwrol i rai yn ymdrech y rhyfel ond gorfodwyd eraill i ymladd, gan wynebu carchar pe byddent yn gwrthod. Roeddent yn aml yn cael eu trin yn annheg ac roedd llawer yn eu hystyried yn ddiog, yn anniolchgar neu'n hunanol.
Erbyn yr Ail Ryfel Byd, yn dilyn y Ddeddf Gwasanaeth Cenedlaethol yn 1939, roedd bron i 60,000 o Wrthwynebwyr Cydwybodol cofrestredig. Ailddechreuodd profi trwy dribiwnlysoedd, y tro hwn gan Dribiwnlysoedd Gwrthwynebiad Cydwybodol arbennig dan gadeiryddiaeth barnwr, ac roedd yr effeithiau yn llawer llai llym.
Y Rhyfel Byd Cyntaf
Yn ystod y flwyddyn gyntaf yn dilyn pasio'r Ddeddf Gonsgripsiwn ym Mhrydain, a basiwyd yn 1916, ymrestrodd 1.1 miliwn, ac erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf roedd y nifer wedi codi i 2.5 miliwn.
O 1914 ymlaen roedd aelodau’r Gymdeithas Dim Gorfodaeth Filwrol (No-Conscription Fellowship – NCF) yn gwrthwynebu’r ymgyrch gorfodaeth filwrol oherwydd roeddent yn credu bod pob bywyd dynol yn sanctaidd. Ni lwyddasant i wneud hynny, ond fe wnaethon nhw hefyd ymgyrchu dros ddeddf yn caniatáu i bobl ddewis peidio ag ymuno â’r fyddin ar sail cydwybod. Y tro hwn roeddent yn llwyddiannus. Fe’i gelwid yn ‘gymal cydwybod’.
Os oeddech chi am fod yn wrthwynebwr cydwybodol roedd yn rhaid ymddangos gerbron tribiwnlys (math o lys), lle byddech yn cael gwrandawiad. Os oeddech yn medru profi eich bod chi yn perthyn i grŵp crefyddol fel y Crynwyr, roedd mwy o siawns iddynt eich credu. Os nad oeddent yn eich credu fe’ch gorchmynnwyd i ymrestru neu i fynd i’r carchar. Roedd y tribiwnlysoedd yn cynnwys pobl leol a oedd wastad yn cynnwys rhywun o’r fyddin oedd â’r bwriad i ddymchwel eu hachos. Doedd neb i siarad ar eu rhan. Doedd dim erlyniad nac amddiffyniad. Nid oedd hon yn system deg ac fe gafodd ei gwella erbyn yr Ail Ryfel Byd.
Cafodd cyfanswm o 6,000 o ddynion eu carcharu am wrthod ymladd, a dedfrydwyd 35 o’r rhain i farwolaeth, er i’w dedfrydau gael eu newid i 10 mlynedd yn y carchar.
Wynebodd y gwrthwynebwyr cydwybodol driniaeth lem nid yn unig oddi wrth y carcharorion eraill ond hefyd oddi wrth swyddogion y carchar, gan eu bod yn cael eu cyfrif yn is na llofruddwyr a threiswyr. Mae eu triniaeth anwaraidd yn cael ei hadlewyrchu yn yr ystadegau sy’n dangos y bu i 71 o wrthwynebwyr cydwybodol farw yn y carchar tra bod 31 wedi eu cofnodi yn wallgof. Roedd y gwrthwynebwyr cydwybodol a anfonwyd i ymladd ar Ffrynt y Gorllewin yn cael eu saethu am fod yn gachgwn ac yn ôl amcangyfrifon roedd y nifer yn agos i 38,000. Cosbwyd y gwrthwynebwyr cydwybodol ymhellach drwy rwystro eu rhyddhau o’r carchar hyd 1919 fel bod y milwyr oedd yn dychwelyd o’r meysydd ymladd yn cael blaenoriaeth a’r cynnig cyntaf i gael swyddi.
Campus Rhythm
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Arthur Dreifuss yw Campus Rhythm a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Edward J. Kay.
Tensão No Rio
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Gustavo Dahl yw Tensão No Rio a gyhoeddwyd yn 1982. Fe'i cynhyrchwyd ym Mrasil. Lleolwyd y stori yn Rio de Janeiro. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Arrigo Barnabé.
Campus Rhythm
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Gwrthwynebydd cydwybodol
Dewisiadau i wrthwynebwyr cydwybodol
Os oedd y tribiwnlys yn eich credu, cynigwyd cyfle i chi wneud rhywbeth arall dros eich gwlad nad oedd yn cynnwys lladd, megis ymuno ag uned feddygol y fyddin, neu Uned Ambiwlans y Cyfeillion (Friends Ambulance Unit). Fel arall gellid gofyn i chi weithio ar y tir i gynhyrchu bwyd: gelwid dynion a wnaeth hynny yn ‘alternativists’. Cynigwyd swyddi yn y fyddin i wrthwynebwyr eraill, nad oedd yn golygu hyfforddiant milwrol neu gario arfau. Byddent yn cyflawni dyletswyddau megis darparu cyflenwadau i’r fyddin neu gynnal ffyrdd a rheilffyrdd. Derbyniodd y rhan fwyaf o wrthwynebwyr un o’r dewisiadau hyn.
Tensão No Rio
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner sef film noir, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.
Campus Rhythm
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life and Death of Colonel Blimp sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gwrthwynebydd cydwybodol
Dewisiadau i wrthwynebwyr cydwybodol
Fodd bynnag, i rai gwrthwynebwyr roedd hyd yn oed y syniad o wneud rhywbeth fel ffermio yn ffordd anuniongyrchol o gadw’r rhyfel i fynd. Gelwid nhw yn ‘absolutists’. Roedd gan y tribiwnlysoedd y grym i roi rhyddhad diamod iddynt, ond yn anaml iawn y digwyddai hynny. Yn aml cafodd eu ceisiadau eu gwrthod yn gyfan gwbl, a golygai hyn y medrent gael eu galw i’r fyddin. Pe byddent wedyn yn gwrthod, caent eu trosglwyddo i’r fyddin fodd bynnag, a phe byddent yn anufuddhau i orchmynion caent eu dedfrydu gan lys marsial a’u hanfon i’r carchar. Roedd y carchar yn aml yn golygu llafur caled, carchariad unig, a chamdriniaeth gorfforol a seicolegol. Tybir bod oddeutu 81 o wrthwynebwyr wedi marw o ganlyniad i’r driniaeth a gawsant yn y fyddin, mewn carchardai neu mewn ‘canolfannau gwaith’. Fe wnaeth teuluoedd gwrthwynebwyr a garcharwyd ddioddef hefyd. Ni dderbyniasant unrhyw gefnogaeth ariannol, ac yn aml trodd ffrindiau a chymdogion eu cefnau arnynt (e.e. gan roi pluen wen iddynt, yn symbol o lwfrdra).
Tensão No Rio
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustavo Dahl ar 8 Hydref 1938 yn Buenos Aires a bu farw yn Trancoso ar 4 Medi 1987.
Gwrthwynebydd cydwybodol
Dewisiadau i wrthwynebwyr cydwybodol
Carcharwyd tua 6,000 o wrthwynebwyr ym Mhrydain. Arweiniodd carchariad cynifer o ddynion at sylw yn y Wasg ac yn y Senedd, ac yn 1916 cyflwynwyd dewis arall a oedd yn caniatáu i wrthwynebwyr fyw mewn gwersyll gwaith a gwisgo eu dillad eu hun. Roedd canolfannau gwaith o'r fath yn bodoli ger Aberdeen yn yr Alban, ac yn Dartmoor.
Yng Nghymru gweithiodd gwrthwynebwyr cydwybodol ar gronfeydd dŵr Llanon a Llyn-y-Fan yn Sir Gaerfyrddin.
Yr Ail Ryfel Byd
Gyda rhyfel ar y gorwel, pasiodd y Llywodraeth Ddeddf Hyfforddiant Milwrol yn 1939. Roedd hyn yn golygu y gallai dynion 20–22 oed gael eu galw i fyny i hyfforddi am 6 mis – hwn oedd y tro cyntaf i gonsgripsiwn gael ei gyflwyno yn ystod cyfnod o heddwch. Pan ddechreuodd y rhyfel ar 3 Medi 1939, daeth pob dyn rhwng 18 a 40 oed yn gymwys i gael ei alw i fyny o dan y Ddeddf Gwasanaeth Cenedlaethol (Lluoedd Arfog). Unwaith yn rhagor, gwnaed trefniadau ar gyfer y rhai oedd yn gwrthod gwasanaethu ar sail foesol. Roeddent yn gorfod wynebu tribiwnlysoedd milwrol, ond oherwydd profiadau'r Rhyfel Byd Cyntaf fe gawson nhw eu trin yn fwy dyngarol. Roedd llawer yn gwneud swyddi lle doedd dim rhaid ymladd, er enghraifft, gwaith sifil, ar y ffermydd ac mewn ysbytai.
Heddychwyr o Gymru
Ymhlith heddychwyr amlycaf Cymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf roedd George M.Ll. Davies, Ithel Davies, y bardd Gwenallt (David James Jones) a Niclas y Glais. Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, ac yn enwedig yn ystod y degawdau a arweiniodd at yr Ail Ryfel Byd, daeth gweithgarwch mudiadau heddychol yn fwy amlwg, er enghraifft, Cymdeithas y Cyfeillion a’r Undeb Llw Heddwch.
Campus Rhythm
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Dreifuss ar 25 Mawrth 1908 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Studio City ar 23 Mawrth 1979.
Tensão No Rio
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Campus Rhythm
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Dreifuss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tensão No Rio
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustavo Dahl nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Llyn Du
Ceir sawl Llyn Du yng Nghymru:
Diablo
Ffilm am y Gorllewin gwyllt llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Lawrence Roeck yw Diablo a gyhoeddwyd yn 2015. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Diablo ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Lawrence Roeck a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Timothy Williams. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Joaquim de Almeida, Danny Glover, Adam Beach, Camilla Belle, Walton Goggins, Tzi Ma a Scott Eastwood. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Dean Cundey oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lawrence Roeck nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Auchnafree Hill - Choinneachain Hill
Mae Auchnafree Hill - Choinneachain Hill yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;. Enw'r fam fynydd ydy: Auchnafree Hill.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Elgan Philip Davies
Awdur a chyfansoddwr Cymreig yw Elgan Philip Davies (ganwyd 9 Mai 1952), sy'n ysgrifennu yn y Gymraeg ar gyfer plant ac oedolion. Rhestrwyd ei lyfr Fel y Dur, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion) ar restr fer Llyfr y Flwyddyn 1999. Roedd yn un o aelodau gwreiddiol y band Hergest ac yn aelod o griw'r sioe Nia Ben Aur.
Bywgraffiad
Ganwyd Elgan ym Mhontrhydfendigaid, Ceredigion ar 9 Mai 1952 lle roedd ei dad yn blismon y pentref. Wedi hynny bu'r teulu yn byw ym Mrynhoffnant, Rhydaman, Llanymddyfri a Llanfarian, a mynychodd Elgan ysgolion cynradd Pontrhydfendigaid, Penmorfa, Ceredigion, a Rhydaman, ac ysgolion uwchradd Ysgol Ramadeg Dyffryn Aman, Rhydaman, Ysgol Gyfun Pantycelyn, Llanymddyfri, ac Ysgol Ramadeg Ardwyn, Aberystwyth. Ar ôl gadael yr ysgol fe aeth i weithio yn llyfrgell Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth am ddwy flynedd cyn mynd yn fyfyriwr i Goleg Harlech. Ar ôl gorffen ei gwrs yno dychwelodd i Aberystwyth fel myfyriwr a graddio yn y Gymraeg a Hanes Cymru, cyn dilyn cwrs llyfrgellyddiaeth yng Ngholeg Llyfrgellwyr Cymru, Llanbadarn. Dychwelodd i weithio yn llyfrgell y brifysgol yn Aberystwyth lle bu'n llyfrgellydd yr Hen Goleg am ddeng mlynedd ar hugain, cyn cael ei benodi'n Rheolwr Casgliadau ac Adnoddau Llyfrgell Hugh Owen. Ymddeolodd o Brifysgol Aberystwyth yn 2015.
Mae'n briod â Menna ac mae ganddynt bedwar o blant, Esyllt Sears, Gwenno, Lois a Gwion, a phump o wyrion, Mabli, 'Eseta, Idris, Sosefo a Guto.
In His Steps
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1964. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Dr. Strangelove sef ffilm gomedi ddu sy’n dychanu'r Rhyfel Oer a’r gwrthdaro niwclear rhwng yr Undeb Sofietaidd a'r Unol Daleithiau. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, In His Steps, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Charles Monroe Sheldon a gyhoeddwyd yn 1896.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ken Anderson ar 23 Medi 1917. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1961 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ken Anderson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Elgan Philip Davies
Llyfrau
Cyhoeddodd Elgan ei lyfr cyntaf i blant ym 1985. Trwy Goed y Cedyrn oedd yr antur aml-ddewis gyntaf yn y Gymraeg ac fe gafodd dderbyniad da, yn enwedig gan athrawon, gan fod y llyfrau hyn yn golygu bod darllenwyr yn troi tudalennau drwy’r amser wrth i’r stori ddatblygu. Dros y tair blynedd nesaf cyhoeddodd dair antur aml-ddewis arall.
Ym 1990 cyhoeddwyd Cariad Miss, y cyntaf o bum llyfr gan Elgan yng Nghyfres Corryn sy’n adrodd helyntion dosbarth o blant mewn ysgol gynradd. Rhwng 1995 a 1997 ymddangosodd yr un cymeriadau mewn chwe llyfr arall, y tro hwn yn eu cyfres eu hunain, Cyfres Plant Blwyddyn Pedwar. Yn 2021 ailgyhoeddwyd Dirgelwch y Dieithryn yn y gyfres Gorau’r Goreuon.
Yn yr un cyfnod dechreuodd Elgan addasu nifer o lyfrau storïol a ffeithiol o’r Saesneg ar gyfer prosiectau llyfrau darllen i ysgolion. Ysgrifennodd hefyd nifer o lyfrau gwreiddiol ar gyfer cynlluniau darllen tebyg, yn eu plith llyfrau ar Ryan Giggs, Colin Jackson, Ioan Gruffudd a Catatonia.
Ym 1999 cyhoeddwyd y cyntaf o lyfrau Cyfres Cefn y Rhwyd, pum llyfr sy’n dilyn hanes tîm pêl-droed ysgol gynradd, ac fe brofodd y rhain yn boblogaidd iawn, yn enwedig gan fechgyn sy’n gyndyn i godi llyfr.
Yn ogystal â llyfrau i blant, mae Elgan hefyd wedi ysgrifennu nofelau datrys a dirgelwch ar gyfer oedolion, ac ymddangosodd dau ohonynt, Fel y Dur a Cleddyf Llym Daufiniog, ar restri Llyfr y Flwyddyn ym 1999 a 2004.
Os Imortais
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr António-Pedro Vasconcelos yw Os Imortais a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd yn Portiwgal, Ffrainc a'r Deyrnas Gyfunol. Cafodd ei ffilmio yn Lisbon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg a hynny gan Vicente Alves do Ó.
Elgan Philip Davies
Llyfrau
Yn 2011 cyhoeddodd Elgan ei lyfr dwyieithog cyntaf, sef Yr Hen Goleg/The Old College a oedd yn olrhain datblygiad adeilad eiconaidd ar lan y môr yn Aberystwyth o fod yn westy crand Fictoraidd i fod yn gartref cyntaf Prifysgol Cymru. Erbyn 2010 roedd nifer helaeth o’r adrannau academaidd a gweinyddol Prifysgol Aberystwyth wedi symud o’r Hen Goleg i adeiladau newydd ar gampws Penglais ac roedd cryn ansicrwydd ynglŷn â dyfodol yr hen adeilad.
Dros y blynyddoedd roedd Elgan wedi cael sawl cais gan wahanol fudiadau i gyflwyno hanes yr adeilad ac yn awr fe ddefnyddiodd y deunydd hwnnw i ysgrifennu llyfryn dwyieithog a’i gyflwyno i Wasg Gomer fel rhan o’r gyfres Cip ar Gymru/Wonder of Wales er mwyn tynnu sylw at bwysigrwydd a hynodrwydd yr Hen Goleg.
Pan ddechreuodd Prifysgol Aberystwyth lunio’i chynlluniau i gyflwyno Bywyd Newydd i’r Hen Goleg yn 2014, defnyddiwyd llyfryn Elgan yn helaeth i godi ymwybyddiaeth o’r adeilad ac fel rhan o ymgyrch casglu arian ar gyfer y gwaith addasu arfaethedig.
Wrth i’r ymgyrch honno fynd rhagddi yn llwyddiannus a chynlluniau uchelgeisiol gael eu paratoi, gofynnodd y Brifysgol i Elgan ysgrifennu ail lyfryn a fyddai’n dod â hanes yr Hen Goleg, ynghyd â datblygiad campws Penglais, i’r presennol, a chyhoeddwyd Bywyd Newydd i’r Hen Goleg/New Life for Old College gan Brifysgol Aberystwyth yn 2021.
Os Imortais
Gweler hefyd
Cyhoeddodd António-Pedro Vasconcelos nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Grŵp Pajero
Ffilm wleidyddol yw Grŵp Pajero a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd yn Pacistan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Punjabi a hynny gan Nasir Adeeb a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Wajahat Attray.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Saima Noor, Ghulam Mohiuddin, Izhar Qazi, Adeeb, Mustafa Qureshi, Shafqat Cheema, Sultan Rahi, Neeli, Bahar Begum, Humayun Qureshi ac Afzal Khan.
Bruce Township, Illinois
Treflan yn, yn nhalaith Illinois, yw .
Grŵp Pajero
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Forrest Gump ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 540 o ffilmiau Punjabi wedi gweld golau dydd.
Bruce Township, Illinois
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Bruce Township, gan gynnwys:
Grŵp Pajero
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dumfries
Tref yn Dumfries a Galloway, yr Alban, yw Dumfries (Gaeleg: Dùn Phris; Cymraeg: Caerferes). Mae'n dref farchnad fawr a fu'n dref sirol hen sir Dumfries. Saif yn ne-orllewin yr Alban ar lan Afon Nith ger ei haber ym Moryd Solway. Poblogaeth: 49,221 (2011) Mae Caerdydd 400.5 km i ffwrdd o Dumfries ac mae Llundain yn 459.1 km. Y ddinas agosaf ydy Caerliwelydd sy'n 46.9 km i ffwrdd.
Mae enw Gaeleg y dref yn cynnwys yr elfennau dùn (caer) a phris (coedwig fach; cf. Cymraeg prysgwydd), sy'n awgrymu y bu amddiffynfa ar y safle ar un adeg. Roedd yr ardal yn rhan o diriogaeth llwyth Celtaidd y Selgovae yn yr Hen Ogledd ac mae'n bosibl y bu ganddynt gaer yno.
Bu'r bardd Robert Burns, brodor o Swydd Ayr, yn byw yn Dumfries o 1791 hyd ei farwolaeth yn 1796. Claddwyd ef ym mynwent Eglwys St. Michael's.
Dyma gartref clwb pêl-droed Queen of the South.
71
1g CC - 1g - 2g
20au 30au 40au 50au 60au - 70au - 80au 90au 100au 110au 120au
66 67 68 69 70 - 71 - 72 73 74 75 76
Marwolaethau
70er
Hough-on-the-Hill
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Hough-on-the-Hill. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Kesteven.
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 449.
La Porte City, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
70
1g CC - 1g - 2g
Cytwf
Planhigyn blodeuol sy'n tyfu ar ffurf llwyn bychan yw Cytwf sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Ericaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Monotropa hypopitys a'r enw Saesneg yw Yellow bird's-nest. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cytwf, Cyd-dwf.
Mae'n perthyn yn fotanegol yn agos i'r llys, yr azalea a'r rhododendron, ac fel y rheiny, mae'n medru byw mewn tir asidig, gwael. Mae eu blodau'n ddeuryw.
70
65 66 67 68 69 - 70 - 71 72 73 74 75
Marwolaethau
70er
Llyn Du (Ceredigion)
Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw Llyn Du. Cyfeirnod OS: SN800698. Mae yn nhalgylch afon Hafren.
Saif y llyn mewn dyffryn, lle rhed y glaw iddo o lethrau'r mynydd; o'r llyn, llifa Nant Llyn Du. Gerllaw ceir Llyn Fyrddon Fawr a Llyn Fyrddon Fach: llai na chwarter milltir sydd rhwng y ddau lyn ac mae'r unig ffrwd sy'n llifo o Fyrddon Fach yn llifo i Fyrddon Fawr.
Rothbury
Tref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr ydy Rothbury.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,107.
Crëyr y Galapagos
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Crëyr y Galapagos (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: crehyrod y Galapagos) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Butorides sundvalli; yr enw Saesneg arno yw Galapagos heron. Mae'n perthyn i deulu'r Crehyrod (Lladin: Ardeidae) sydd yn urdd y Ciconiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn B. sundvalli, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r crëyr y Galapagos yn perthyn i deulu'r Crehyrod (Lladin: Ardeidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Glamour Girl
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Arthur Dreifuss yw Glamour Girl a gyhoeddwyd yn 1947. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Lee Gold a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Mischa Bakaleinikoff.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Out of the Past sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Dreifuss ar 25 Mawrth 1908 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Studio City ar 23 Mawrth 1979.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Dreifuss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
O.S.S.
Ffilm am ysbïwyr gan y cyfarwyddwr Irving Pichel yw O.S.S. a gyhoeddwyd yn 1946. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd O.S.S. ac fe'i cynhyrchwyd gan Richard Maibaum yn Unol Daleithiau America Lleolwyd y stori yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Richard Maibaum a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Daniele Amfitheatrof.
Ysgol Repton
Ysgol breifat ar gyfer disgyblion dydd a disgyblion preswyl 13 i 18 oed yw Ysgol Repton a leolir yn Repton, Swydd Derby, yn Lloegr. Sefydlwyd ym 1557 ar gyfer bechgyn yn unig, a derbynwyd merched am y tro cyntaf yn y 1970au, yn y chweched dosbarth yn unig. O fewn ugain mlynedd, trodd yr ysgol yn hollol gymysg.
Twrci torchog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Twrci torchog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: twrcïod torchog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Talegalla jobiensis; yr enw Saesneg arno yw Brown-collared brush turkey. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Tomen (Lladin: Megapodiae) sydd yn urdd y Galliformes.
Albert Szent-Györgyi
Meddyg, biocemegydd, gwyddonydd a gwleidydd nodedig o Sweden oedd Albert Szent-Györgyi (16 Medi 1893 - 22 Hydref 1986). Biocemegydd Hwngaraidd ydoedd ac ef oedd enillydd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1937. Clodforir ef am ei ddarganfyddiad o fitamin Ca chydrannau ac adweithiau'r cylch asid sitrig. Cafodd ei eni yn Budapest, Sweden ac addysgwyd ef yng Ngholeg Fitzwilliam a Phrifysgol Semmelweis. Bu farw yn Hole Woods.
Gwobrau
Enillodd Albert Szent-Györgyi y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Twrci torchog
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn T. jobiensis, sef enw'r rhywogaeth.
O.S.S.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Geraldine Fitzgerald, Alan Ladd, Julia Dean a Jean Del Val. Mae'r ffilm O.S.S. (ffilm o 1946) yn 105 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Twrci torchog
Teulu
Mae'r twrci torchog yn perthyn i deulu'r Adar Tomen (Lladin: Megapodiae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
O.S.S.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Lionel Lindon oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irving Pichel ar 24 Mehefin 1891 yn Pittsburgh a bu farw yn Hollywood ar 3 Hydref 1999. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1920 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Harvard.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Pichel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Baner Glyn Dŵr
bawd|150px|Baner Glyn Dŵr bawd|150px|Arfbais neu darian Glyn Dŵr Baner Glyn Dŵr yw'r enw a roddir i'r faner sy'n dangos yr arfau a fabwysiadodd Owain Glyn Dŵr yn ystod ei wrthryfel dros annibyniaeth i Gymru ar ddechrau'r 15g. Mae'n dangos pedwar llew ungoes (rampant), dau yn goch ar gefndir meylyn, a dau yn felyn ar gefndir goch.
Crêd rhai fod yr arfau hyn yn gyfuniad o arfau Teyrnas Powys, y gallai Owain hawlio bod yn etifedd iddi trwy ei dad, a Deheubarth, y gallai hawlio bod yn etifedd iddi trwy ei fam. Dywed R.R. Davies, fodd bynnag, mai mabwysiadu'r arfau a ddefnyddid gan Owain Lawgoch, etifedd olaf Teyrnas Gwynedd yn y llinach wrywaidd uniongyrchol, a wnaeth Glyn Dŵr. Roedd yr arfau hyn, a ddefnyddid gan Thomas ap Rhodri, tad Owain Lawgoch, hefyd, yn amrywiad o arfbais Gwynedd yng nghyfnod Llywelyn Fawr a Llywelyn ap Gruffudd, lle roedd ystum y llewod yn wahanol. Trwy fabwysiadu'r arfau hyn, roedd Glyn Dŵr yn hawlio bod yn olynydd llinach Aberffraw hefyd.
bawd|150px|de|Baner Gwynedd
Yn ddiweddar mae Diwrnod Owain Glyn Dŵr wedi dod yn ddydd gŵyl answyddogol a ddethlir yng Nghymru ar 16 Medi, y dyddiad y cyhoeddwyd Glyn Dŵr yn Dywysog Cymru yn 1400. Cytunwyd i hedfan baner Glyn Dŵr ar furiau Castell Caerdydd ar 16 Medi 2006, mewn ymateb i bwysau gan y cyhoedd. Yn 2008, gydag Alun Ffred Jones AC (Plaid Cymru) yn Weinidog Treftadaeth yn Llywodraeth Cymru, cyhoeddodd Cadw eu bod am chwifio baner Glyn Dŵr ar gestyll Caernarfon, Caerffili, Conwy a Harlech.
Cario'r faner
Ellis ap Richard ap Howell ap Morgan Llwyd oedd cludwr baner (Saesneg: standard bearer) Glyn Dŵr. Bu farw ym Mrwydr Gallt Campston yn 1404.
Palaeosynthemis primigenia
Gwas neidr o deulu'r Synthemistidae (neu'r 'Cynffonau teigrod') yw'r Palaeosynthemis primigenia. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Frederick Banting
Meddyg a ffarmacolegydd nodedig o Canada oedd Frederick Banting (14 Tachwedd 1891 - 21 Chwefror 1941). Roedd yn wyddonydd meddygol, yn feddyg ac yn arlunydd Canadaidd, enillodd Wobr Nobel wedi iddo gyd-ddarganfod inswlin a'i botensial triniaethol. Cafodd ei eni yn Alliston, Canada ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Toronto. Bu farw yn Harbwr Musgrave.
Gwobrau
Enillodd Frederick Banting y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Rhestr o fenywod y Beibl
bawd|300px|Efa'r fenyw gyntaf gydag Adda ei gŵr Dyma restr o fenywod sy'n ymddangos yn yr Hen Destament a'r Testament Newydd yn ôl canon Protestannaidd y Beibl Cristnogol. Mae sillafiad yr enwau yn dod o argraffiad 1992 o Feibl William Morgan a gyhoeddwyd gan Gymdeithas y Beibl sydd ar gael ar-lein ar wefan Bible Gateway. Mae argraffiadau o Feibl William Morgan a gyhoeddwyd cyn safoni orgraff y Gymraeg ym 1928 a chyfieithiadau newydd megis Y Beibl Cymraeg Newydd yn sillafu rhai o'r enwau'n wahanol.
Dafydd
Enw personol Cymraeg sy'n tarddu o'r iaith Hebraeg yw Dafydd (Hebraeg: דָּוִד Dávid neu Dāwi). Cyfieithir yr enw yma i'r Gymraeg fel Dewi hefyd. Mae'r enw yn boblogaidd iawn fel enw cyntaf yng Nghymru, ac weithiau fel cyfenw. Fe'i ceir hefyd yn enw'r mynydd Carnedd Dafydd yn Eryri.
Eglwys Rydd yr Alban (1843-1900)
Enwad yn yr Alban oedd Eglwys Rydd yr Alban (Gaeleg yr Alban: An Eaglais Shaor, Saesneg: Free Church of Scotland), a sefydlwyd pan adawodd nifer sylweddol o bobl yr eglwys wladol, Eglwys yr Alban, mewn rhwyg o'r enw Rhwyg 1843. Ym 1900 ymunodd y mwyafrif helaeth o Eglwys yr Alban ag Eglwys Bresbyteraidd Unedig yr Alban er mwyn sefydlu Eglwys Rydd Unedig yr Alban (a ailymunodd ag Eglwys yr Alban wedyn ym 1929). Bu i leiafrif o Eglwys Rydd yr Alban aros y tu hwnt i'r undeb ym 1900, gan arddel yr enw Eglwys Rydd yr Alban iddynt eu hun. Mae'r enwad sydd yn dwyn yr un enw hwnnw yn parhau hyd heddiw.
Gwreiddiau
bawd|Llofnodi Gweithred yr Ymddiswyddiad bawd|Gweinidog o'r Eglwys Rydd yn pregethu'r Efengyl yn y 1840au cyn iddi godi ei heglwysi ei hun. Sefydlwyd yr Eglwys Rydd gan Efengylwyr a ymwahanodd oddi wrth Eglwys yr Alban ym 1843 mewn gwrthdystiad yn erbyn, yn eu barn hwy, ymyrraeth y wlad ar annibyniaeth ysbrydol yr Eglwys.
Sgism genedlaethol chwerw a rwygodd Eglwys yr Alban yn ei hanner oedd Rhwyg 1843 ac fe barhaodd tan 1929. Bu'r garfan Efengylaidd yn mynnu ar buro'r Eglwys ac ymosododd ar y gyfundrefn nawdd, a oedd yn caniatáu i dirfeddianwyr cyfoethog ddewis y gweinidogion lleol mewn eglwysi. Aeth hyn yn frwydr wleidyddol rhwng Efengylwyr ar y naill ochr a'r rhai "cymedrol" a'r boneddigion ar y llall. Sicrhaodd yr Efengylwyr i'r "Ddeddf Wahardd" gael ei derbyn yng Nghymanfa Gyffredinol yr Eglwys ym 1843 fel un o'i deddfau sylfaenol, hynny yw, na ddylai'r boneddigion orfodi gweinidog ar gynulleidfa yn erbyn yr ewyllys poblogaidd a bod modd i benteuluoedd gael gwrthod unrhyw un a enwebwyd hefyd. Heriwyd yr ergyd hon yn erbyn hawl noddwyr preifat yn y llysoedd sifil a dyfarnwyd ym 1838 yn erbyn yr Efengylwyr. Ym 1843, ymwahanodd 450 o weinidogion Efengylaidd (o gyfanswm o tua 1,200) a sefydlu Eglwys Rydd yr Alban. Dan arweinyddiaeth y Dr Thomas Chalmers (1780–1847), traean o'r aelodau a gerddodd allan, gan gynnwys bron pob siaradwr Gaeleg a'r cenhadon, a'r rhan fwyaf o'r Ucheldirwyr. Cadwodd yr Eglwys wladol yr adeiladau a'r gwaddolion. Creodd yr ymwahanwyr gronfa wirfoddol o dros £400,000 er mwyn adeiladu 700 o eglwysi newydd. 400 o fansau a godwyd wedyn am gost o £250,000 a gwariwyd swm cymaint neu fwy ar adeiladu 500 o ysgolion plwyfol, yn ogystal â choleg yng Nghaeredin. Ar ôl i Ddeddf Addysg 1872 ddod i rym, trosglwyddwyd y mwyafrif o'r ysgol hyn o wirfodd i'r byrddau ysgol cyhoeddus newydd.
Roedd syniadau Chalmers yn dylanwadu ar y garfan o ymwahanwyr. Roedd ef yn pwysleisio gweledigaeth gymdeithasol a oedd yn atgyfodi a chadw traddodiadau cymunedol yr Alban yn ystod cyfnod o straen ar wead cymdeithasol y wlad. Roedd Chalmers yn hoff o'r syniad o gymunedau hunangynhwysol, cydraddol bach wedi'u seilio ar eglwysi a oedd yn cydnabod unigoliaeth eu haelodau ac angen cydweithio. Roedd y weledigaeth hon yn effeithio ar yr eglwysi Presbyteraidd prif ffrwd hefyd, ac erbyn y 1870au, roedd wedi cael ei chymhathu gan Eglwys yr Alban. Dangosai delfryd Chalmers fod yr Eglwys yn pryderu am broblemau cymdeithas drefol a'u bod yn cynrychioli ymdrech go iawn i oresgyn chwaliad cymdeithasol y trefi a'r dinasoedd diwydiannol y pryd hynny.
Beatrice Mandelman
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America oedd Beatrice Mandelman (1912 - 1998).
Fe'i ganed yn Newark, New Jersey a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.
Eglwys Rydd yr Alban (1843-1900)
Cyllid
Yn gyntaf, roedd yn rhaid darparu incwm i'w 500 o weinidogion cychwynnol ac addoldai i'w phobl. Am mai bod yn eglwys genedlaethol yr Albanwyr oedd ei huchelgais, aeth ati i sefydlu presenoldeb ym mhob plwyf yn yr Alban heblaw am yn yr Ucheldiroedd lle nad oedd llawer o weinidogion.
Beatrice Mandelman
Bu'n briod i Louis Leon Ribak. Bu farw yn Taos.
Eglwys Rydd yr Alban (1843-1900)
Cyllid
Cynhyrchodd y cynllun adeiladu 470 o eglwysi newydd ymhen blwyddyn a thros 700 erbyn 1847. Dilynwyd hyn gan fansau a thros 700 o ysgolion. Roedd hyn oll yn bosibl oherwydd haelioni ariannol enfawr a ddaeth o'r deffroad Efengylaidd a chyfoeth y dosbarth canol newydd.
Beatrice Mandelman
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Eglwys Rydd yr Alban (1843-1900)
Cyllid
Creodd yr Eglwys gronfa gynnal, syniad Thomas Chalmers, y cyfrannodd cynulleifaoedd ati yn ôl eu hincwm, a derbyniodd gweinidogion "ddifidend cyfartal" oddi wrth hon. Roedd y gronfa yn darparu incwm rhesymol i 583 o weinidogion ym 1843/4, ac erbyn 1900 gallai gynnal bron i 1200 ohonynt. Ni fu'r fath ganoli a rhannu adnoddau o fewn eglwysi Protestannaidd o'r blaen yn yr Alban, ond daeth yn arferol wedi hynny.
Diwinyddiaeth
Rhoddwyd pwys mawr ar gynnal gweinidogaeth addysgedig o fewn yr Eglwys Rydd. Oherwydd bod yr Eglwys wladol yn rheoli adrannau diwinyddiaeth y prifysgolion, sefydlodd yr Eglwys Rydd ei cholegau ei hun. Agorwyd y Coleg Newydd yng Nghaeredin ym 1850 gyda phum cadeirydd, a dilynodd Coleg Crist Obar Dheathain (Aberdeen) a Choleg y Drindod Glaschu (Glasgow) chwe blynedd wedyn. Cefnogwyr brwd Calfiniaeth Westminster oedd y genhedlaeth gyntaf o athrawon. Rhoddwyd y gorau i hyn yn fuan wrth i ddiwinyddwyr fel y Dr A. B. Bruce, Marcus Dods a George Adam Smith ddechrau dysgu dealltwriaeth fwy rhyddfrydig o'r ffydd. "Beirniadaeth grediniol" ar y Beibl oedd triniaeth ganolog y sawl fel William Robertson Smith. Rhwng 1890 a 1895, ceisiwyd dod â llawer o'r athrawon hyn i far y Gymanfa ar gyhuddiadau o heresi ond methodd y rhain ac ni dderbyniasant ddim ond mân rybuddion.
Ym 1892, derbyniodd yr Eglwys Rydd Ddeddf Ddatgeiniol, gan ddilyn patrwm yr Eglwys Bresbyteraidd Unedig ac Eglwys yr Alban, a laciodd safon yr ymlyniad wrth y gyffes, ac o ganlyniad ymwahanodd nifer bach o gynulleidfaoedd a llai byth o weinidogion, y rhan fwyaf yn yr Ucheldiroedd, â'r Eglwys a sefydlu Eglwys Bresbyteraidd Rydd yr Alban.
Gweithgarwch
Bu Eglwys Rydd yr Alban yn weithgar iawn mewn cenadaethau dramor. Ymlynai llawer o'r staff yng nghenhadaeth Eglwys yr Alban yn India wrth yr Eglwys Rydd. Sefydlodd yr Eglwys ei hun yn Affrica hefyd cyn bo hir, gyda chenhadon fel James Stewart (1831-1905) a chyda chydweithrediad Robert Laws (1851-1934) o'r Eglwys Bresbyteraidd Unedig, yn ogystal â dechrau gwaith efengylu'r Iddewon. O ganlyniad i ganolbwyntio ar genhadu, daeth yr Eglwys yn un o gyrff cenhadol mwyaf y byd.
The Happy Lands
Ffilm ddrama sy'n darlunio cyfeillgarwch pobl yw The Happy Lands a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn yr Alban. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Ottoline Morrell
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Royal Tunbridge Wells, y Deyrnas Unedig oedd Ottoline Morrell (16 Mehefin 1873 – 21 Ebrill 1938).
Eglwys Rydd yr Alban (1843-1900)
Gweithgarwch
Cysylltwyd aelodau o'r Eglwys Rydd â gwladychu Seland Newydd hefyd: anfonodd cymdeithas a ddeilliodd o'r Eglwys, Cymdeithas Otago, ymfudwyr ym 1847 a sefydlasant anheddiad Otago y flwyddyn wedyn.
The Happy Lands
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Ottoline Morrell
Enw'i thad oedd Arthur Cavendish-Bentinck.Bu'n briod i Philip Morrell.
En Dag i København I-Iii
Ffilm ddogfen yw En Dag i København I-Iii a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Ben Chonzie - Carn Chois
Mae Ben Chonzie - Carn Chois yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Enw'r fam fynydd yw: Ben Chonzie.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Ottoline Morrell
Bu farw yn Llundain ar 21 Ebrill 1938.
En Dag i København I-Iii
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1940. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Abe Lincoln in Illinois sef ffilm Americanaidd am fywyd a gwaith Abraham Lincoln, gan John Cromwell.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Happy Lands
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Eglwys Rydd yr Alban (1843-1900)
Gweithgarwch
Daeth cenhadaeth gartref i'r amlwg hefyd. Thomas Chalmers a oedd yn arwain y ffordd gyda'i genhadaeth diriogaethol yn stryd West Port, Caeredin (1844- ), ac roedd hyn yn crynhoi ei syniad o "wladwriaeth dduwiol". Roedd Rhyddeglwyswyr ar reng flaen Diwygiad 1859 yn ogystal ag yn ymgyrchoedd Moody a Sankey ym Mhrydain ym 1873-1875. Er hynny, ni wireddwyd syniadau cymdeithasol Chalmers wrth i'r bwlch rhwng yr Eglwys a thrigolion y trefi a'r dinasoedd gynyddu.
Undeb a pherthynas â Phresbyteriaid eraill
bawd|500px|Llinell amser yn dangos datblygiad eglwysi'r Alban o 1560 ymlaen O'r cychwyn cyntaf, honnodd yr Eglwys Rydd mai hi oedd gwir Eglwys yr Alban. Yn ôl ei chyfansoddiad, er gwaethaf y Rhwyg, parhaodd i gefnogi'r egwyddor sefydliadol. Serch hynny, diflannodd y gefnogaeth hon yn gyflym ac ymunodd llawer â'r Eglwys Bresbteraidd Unedig yn ei galwad am gael ei datgysylltu o'r Eglwys wladol.
Ym 1852, ymunodd y Eglwys Ymwahanol Wreiddiol â'r Eglwys Rydd ac ym 1876 gwnaeth yr Eglwys Bresbyteraidd Ddiwygiedig yr un peth. Er hynny, nid oedd ymgais gan yr arweinwyr i uno'r Eglwys Bresbyteraidd Unedig â nhw yn llwyddiannus. Roedd yr ymdrechion hyn wedi dechrau cyn gynhared â 1863 pan gychwynnodd yr Eglwys Rydd drafodaethau â'r Eglwys Bresbyteraidd Ddiwygiedig er mwyn ceisio ymuno. Er hyn, dangosodd adroddiad gerbron y Gymanfa ym 1864 nad oedd y ddwy eglwys yn gytûn am y berthynas rhwng yr Eglwys a'r wlad. Roedd yr Eglwys Rydd o'r farn y gellid defnyddio adnoddau cenedlaethol er mwyn cynorthwyo'r Eglwys, os nad oedd y wlad yn ymyrryd â llywodraeth fewnol yr Eglwys. Credai'r Presbyteriaid Unedig, gan nad oedd gan y wlad awdurdod dros bethau ysbrydol, na châi ddeddfu ynghylch yr hyn a oedd yn wir mewn crefydd, na phenodi credo nag unrhyw ffurf o addoliad i'w deiliaid na gwaddoli'r Eglwys gan ddefnyddio adnoddau cenedlaethol. Byddai unrhyw undeb felly yn gadael y cwestiwn hwn yn agored. Ar y pryd, roedd y gwahaniaeth hwn yn ddigon i rwystro ceisio unrhyw fath o undeb.
Yn y blynyddoedd wedyn, dangosodd Cymanfa'r Eglwys Rydd barodrwydd cynyddol i uno ar y telerau hyn. Serch hynny, roedd y lleiafrif "sefydliadol" yn rhwystro llwyddo i wneud hynny yn ystod y blynyddoedd rhwng 1867–73. Ar ôl i drafodaethau fethu ym 1873, cytunodd y ddwy Eglwys ar "Ddeddf Cymhwyster Cydfuddiannol", a oedd yn galluogi aelod o'r naill enwad i alw gweinidog o'r llall.
Yn ystod y cyfnod hwn, parhaodd y garfan wrthddatgysylltiadaethol grebachu ac ymddieithrio. Cyflymwyd y dirywiad hwn pan adawodd rhai cyunlleidfaoedd er mwyn sefydlu Eglwys Bresbyteraidd Rydd yr Alban ym 1893.
Dechreuwyd trafod uno'n swyddogol unwaith eto ym 1895. Nododd cydbwyllgor o ddynion o'r ddau enwad gytundeb rhyfeddol ar safonau, rheolau a dulliau athrawiaethol. Ar ôl ambell gonsesiwn ar y ddwy ochr, cytunwyd ar gyfansoddiad cyffredin. Er hynny, gwrthdystiodd y lleiafrif cynyddol lai yng Nghymanfa'r Eglwys Rydd a bygythiasant brofi ei gyfreithlondeb yn y llysoedd.
Cyfarfu Cymanfaoedd yr Eglwysi gwahanol am y tro olaf ar 30 Hydref 1900. Cwblhawyd yr undeb drannoeth a ffurfiwyd Eglwys Rydd Unedig yr Alban.
Serch hynny, parhaodd lleiafrif anghydsyniol y tu allan i'r undeb gan honni mai hi oedd y wir Eglwys Rydd ac i'r mwyafrif ymadael â'r Eglwys pan ffurfiodd yr Eglwys Rydd Unedig. Wedi brwydr gyfreithiol hirfaith ac er gwaethaf cred y rhan fwyaf bod y wir Eglwys uwchben y wlad, dyfarnodd Tŷ'r Arglwyddi o blaid y lleiafrif a bod ganddo'r hawl i gadw'r enw "Eglwys Rydd", er mai'r mwyafrif a gâi gadw'r rhan fwyaf o'r cyllid. Heddiw mae'r lleiafrif hwn yn parhau dan yr enw Eglwys Rydd yr Alban.
Hougham, Swydd Lincoln
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Hougham. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Kesteven.
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 184.
Rothwell, Swydd Northampton
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,694.
Barbed bronfrown
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Barbed bronfrown (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau bronfrown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lybius melanopterus; yr enw Saesneg arno yw Brown-breasted barbet. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: Capitonidae) sydd yn urdd y Piciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. melanopterus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r barbed bronfrown yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: Capitonidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Akrobater
Ffilm fud (heb sain) yw Akrobater a gyhoeddwyd yn 1912. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Akrobater ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1912. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saved from the Titanic sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan Étienne Arnaud.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Nora Inu
Ffilm o 1949 a gyfarwyddwyd gan Akira Kurosawa yw Nora Inu (Japaneg: 野良犬, "Ci Crwydr"). Roedd yn rhagflaenu'r genres 'buddy cop'.
Cwmwl
bawd|dde|250px|Cymylau Stratocumulus perlucidus, o awyren.
Casgliad o ddiferynnau neu grystalau wedi rhewi yn yr awyr yw cwmwl (Lladin: cumulus). Ar y ddaear, dŵr yw'r elfen sy'n eu ffurfio.
Llyn Cerrigllwydion Uchaf
250px|bawd|Pen gorllewinol Llyn Cerrigllwydion Uchaf
Cwmwl
Rhennir cymylau yn ddau brif ddosbarth, cymylau stratus (o'r Lladin stratus, yn golygu "haen") a chymylau cumulus (Lladin, "wedi eu pentyrru").
Llyn Cerrigllwydion Uchaf
Llyn yng ngorllewin canolbarth Powys yw Llyn Cerrigllwydion Uchaf. Fe'i lleolir ger y ffin rhwng Ceredigion a Phowys yn uchel yn mryniau Elenydd tua 8 milltir i'r de o Eisteddfa Gurig.
Cwmwl
Cymylau arbennig
Y Cymylau Arbennig eraill yw Nacreous, Nosloyw Noctilucent, Banner Clouds ynghyd â thonnau Kelvin-Helmholtz (terminoleg swyddogol llawn).
Llyn Cerrigllwydion Uchaf
Tua hanner milltir i'r gogledd ceir Llyn Cerrigllwydion Isaf. Mae ffrwd yn llifo o Lyn Cerrigllwydion Uchaf i'r llyn hwnnnw. Llifa Nant Hirin o'r llyn hwnnw wedyn i gyfeiriad y dwyrain i lifo am tua 3 milltir cyn ymuno ag Afon Elan ym Mhowys.
Cwmwl
Cymylau Ategol
Dosbarthiad arall sy’n cynnwys cymylau llai cyffredin yw Cymylau Ategol (Accessory Clouds) megis Pileus, Pannus, Velum, Incus, Mamma, Virga, Praecipitatio, Arcus, Tuba
Cymylau anthropogenig
<Gallery> Delwedd:Altocumulus.jpg|bawd|Ffurfiad cwmwl Altocumulus Delwedd:Lenticular Cloud over Harold's Cross Dublin Ireland 30-6-15.jpg|bawd|Cwmwl Altocumulus lenticularis dros Harold's Cross Dulyn, Iwerddon Delwedd:Altostratus clouds over Hong Kong.JPG|bawd|Cymylau Altostratus dros Hong Kong ym mis Mai Delwedd:Cirrocumulus 20040830.jpg|bawd|Cwmwl Cirrocumulus Delwedd:MoonHaloDonnellyMillsWA 2005 SeanMcClean.jpg|bawd|cwmwl cirro-stratus a'r lleuad yn y pellter Delwedd:CirrusField-color.jpg|bawd|Cymylau Cirrus Delwedd:GoldenMedows.jpg|bawd|Cymylau 'meirch y ddrycin' Delwedd:Above the Clouds.jpg|bawd|ffurfiad cwmwl stratocumulus dros canolbarth yr UDA Delwedd:Stratus-Opacus-Uniformis.jpg|bawd|Cwmwl Stratus (Stratus-Opacus-Uniformis) Delwedd:Comet_Neowise_and_noctilucent_clouds.jpg|bawd|Cymylau nosloyw </Gallery>
The Man Who Skied Down Everest
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1975. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd One Flew Over the Cuckoo's Nest sef ffilm gan Milos Forman am ysbyty meddwl. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lawrence Schiller ar 28 Rhagfyr 1936 yn Brooklyn.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lawrence Schiller nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Auchnafree Hill - Stonefield Hill
Mae Auchnafree Hill - Stonefield Hill yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;. Y fam fynydd ydy Auchnafree Hill.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Palaeosynthemis wollastoni
Gwas neidr o deulu'r Synthemistidae (neu'r 'Cynffonau teigrod') yw'r Palaeosynthemis wollastoni. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Llyn Cerrigllwydion Isaf
Llyn yng ngorllewin canolbarth Powys yw Llyn Cerrigllwydion Isaf. Fe'i lleolir ger y ffin rhwng Ceredigion a Phowys yn uchel yn mryniau Elenydd tua 8 milltir i'r de o Eisteddfa Gurig.
Oxalá
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr António-Pedro Vasconcelos yw Oxalá a gyhoeddwyd yn 1981. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Oxalá ac fe'i cynhyrchwyd yn Portiwgal. Cafodd ei ffilmio yn Lisbon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg.