cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nodiant mathemategol
Mynegiant
Mae mynegiant mathemategol yn gyfres o symbolau y gellir eu gwerthuso. Er enghraifft, os yw'r symbolau yn cynrychioli rhifau, yna mae'r ymadroddion yn cael eu gwerthuso yn unol â gorchymyn gweithrediadau confensiynol sy'n darparu ar gyfer cyfrifo, os bosibl, unrhyw ymadroddion o fewn cromfachau, yna unrhyw esbonyddion ac isradd, yna lluosi a rhannu ac yn olaf unrhyw adio neu dynnu, pob un o'r chwith i'r dde. Mewn iaith gyfrifiadurol, mae'r rheolau hyn yn cael eu gweithredu gan y crynoyddion =(compilers).
Bacha Hi O'Ma
Cynhyrchwyd y rhaglen gan Teledu'r Tir Glas (Antena erbyn hyn). Darlledwyd chwe chyfres rhwng 1991 a 1997.
Nodiant mathemategol
Hanes
Efallai mai un o'r nodiannau mathemategol cyntaf i gael ei ddefnyddio, a hynny rai miloedd o flynyddoedd yn ôl (dyweder 50,000), fyddai drwy godi bys sy'n cyferbynnu i wrthrych arbennig e.e. arth, felly tair bys = tair arth. Ymestyniad o hyn fyddai defnyddio cerrig bychan i gynrychioli'r gwrthrychau, neu grafiad ar bren (rhicbren). Ceir y 'testun' cyntaf y gwyddom amdano gan wareiddiad amaethyddol cynnar y Swmeriaid a leolwyd yn Mesopotamia, sef ardal Irac a dwyrain Syria fodern yn y Dwyrain Canol.
Bacha Hi O'Ma
Fformat
Yn y rhan gyntaf, byddai tair merch yn cystadlu am dri dyn. Roedd y dynion wedi ei "bachu" ar drofwrdd a fyddai'n troi yn araf. Roedd yn rhaid i'r ferch ddewis dyn drwy wasgu ei seiniwr wrth i'w dewis ddod i'r golwg, a byddai'n rhaid ateb cwestiwn yn gywir er mwyn cadw ei 'bachiad'. Unwaith i'r tair merch wneud eu dewis, byddai un dyn ar ôl.
Nodiant mathemategol
Hanes
Yn eitha diweddar y datblygodd rhai mynegiannau, er enghraifft, ni chafwyd esiamplau o gwbwl o fewn geometreg ddadansoddol tan oes y mathemategwr Ffrengig René Descartes (1596 – 1650). Rhoddir clod am lawer o fynegiannau i Leonhard Euler (1707 – 1783) o'r Swistir, a ddyfeisiodd y nodiant a, b, c am y cysonion, ac x, y, z am anhysbysion. I William Jones (1675 – 1749) mae'r clod am y nodiant π (pi).
Bacha Hi O'Ma
Fformat
Yn dilyn hyn, byddai cwis rhwng y tair merch, ac o ateb cwestiwn yn gywir, gallai'r ferch ddewis ffeirio ei dyn hi am un o'r lleill. O gael ateb anghywir, byddai Alwyn yn cyfnewid dau ddyn o'i ddewis ef. Ar ddiwedd y cwis hwn, roedd tri phâr wedi eu dewis a byddai'r gynulleidfa stiwdio yn pleidleisio ar bwy oedden nhw'n ystyried y cwpl gorau. Byddai'r enillydd yn mynd i'r rownd derfynol.
Yn ail hanner y sioe, roedd tri dyn nawr yn cael dewis o'r trofwrdd, gyda'r merched yn eistedd mewn cadeiriau gwiail yn hongian o'r bachau, yn ogystal ag un dyn anffodus na ddewiswyd o'r rownd gyntaf. Eto, roedd yn rhaid gwasgu'r seiniwr i ddewis merch, ac ateb cwestiwn yn gywir er mwyn 'bachu'. Gallai gam-amseru gwasgu'r botwm olygu dewis y dyn gan gamgymeriad, oedd yn peri difyrrwch mawr i'r gynulleidfa. Wedi ffurfio tri phâr, byddai'r dyn olaf yn gorfod "bachu hi o 'ma".
Byddai'r cwis yn parhau rhwng y tri phâr gyda'r merched yn cael eu symud o gwmpas. Ar y diwedd, byddai pleidlais y gynulleidfa yn dewis y cwpl i fynd ymlaen i'r rownd derfynol.
Eirlys Parri
Athrawes, cantores ac actores yw Eirlys Parri (adnabyddir hefyd fel Eirlys Eckley)
Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Eirlys Parry yn Sŵn y Môr, Morfa Nefyn, yn ferch i John a Mary Parry. Mynychodd Ysgol Gynradd Edern ac yna Ysgol Ramadeg Pwllheli. Roedd yn mwynhau cerddoriaeth a chanu a chafodd gyfle i actio yn nramâu Wil Sam gyda'i frawd Elis Gwyn.
Aeth ymlaen i Goleg y Drindod Caerfyrddin i astudio Cymraeg a Drama gyda phobl fel Norah Isaac a Carwyn James. Aeth ar ymarfer dysgu yn Llandudoch, Llanelli ac Ysgol y Dderwen Caerfyrddin.
Gyrfa
Dechreuodd gyfansoddi caneuon a recordiodd y gân "Pedwar Gwynt" ym mharlwr Harri Parri a Gareth Maelor ym Mhorthmadog. Ymddangosodd ar y rhaglen deledu Disc a Dawn a bu'n teithio Cymru i ganu yng nghyngherddau'r "Pinaclau Pop". Cychwynodd ei swydd gyntaf fel athrawes yn Ysgol Gymraeg Heol Gaer, Fflint cyn priodi a chael plant.
Parhaodd i ganu mewn cyngherddau dros Gymru a cafodd y cyfle i actio Mrs Noa gyda Theatr Cymru a bu'n rhan o gyfres adloniant teledu Codi Pais. Symudodd wedyn i Gaerdydd ac aeth yn ôl i'r coleg i wneud cwrs dau ddiwrnod yr wythnos ar Gysylltiadau Cyhoeddus a Marchnata. Bu'n gweithio am gyfnod yn Adran Cysylltiadau Cyhoeddus S4C wedyn yn trefnu digwyddiadau'r sianel, yng Nghymru ac ar y Cyfandir. Canodd gân fuddugol Cân i Gymru yn 1986. Cafodd gyfres ei hun Eirlys ar S4C, y gyfres gyntaf yn 1988 a'r ail yn 1989.
Erbyn i'w phlant fynd i'r ysgol uwchradd, aeth yn ôl i fyd addysg gan ddysgu yn Ysgol Heol y Celyn, Pontypridd, ac yna Ysgol Castellau, y Beddau. Yna aeth i weithio fel Athrawes Ymgynghorol i Awdurdod Addysg Caerdydd. Roedd wedi ymddeol erbyn 2011.
Bywyd personol
Priododd ei gŵr Geraint Eckley yn 1971 gan symud i bentref gwledig y Parc ger y Bala, lle ganwyd eu merched, Lois ac Esther.
Symbol Schläfli
Mewn geometreg, mae symbol Schläfli yn nodiant mathemategol e.e. {p,q,r,...}, sy'n diffinio polytopau a brithweithiau. Fe'i enwir ar ôl y mathemategydd o'r Swistir Ludwig Schläfli, a dorrodd dir newydd ym myd geometreg a meysydd eraill.
Mae'r symbol yn un ailadroddus, gan ddechrau gyda {p} am y polygonau rheolaidd amgrwm gydag ochrau-p. Er enghraifft, {3} yw'r triongl hafalochrog, {4} yw sgwâr, {5} yw'r pentagon rheolaidd amgwm ayb. Nid yw polygonau serenog yn amgrwm, ac felly cant eu dynodi gyda symbolau Schläfli {p/q} sy'n cynnwys ffracsiynau anostyngadwy p/q, lle mae p yn dynodi nifer y fertigau e.e. {5/2} yw'r pentagram.
Cynrychiolir y polyhedron rheolaid sydd a q o arwynebau gydag ochrau-p o gwmpas pob fertig gan {p,q} e.e. mae gan y ciwb 3 sgwâr o gwmpas pob fertig, ac fei'i cynrychiolir gan {4,3}.
Haydn Llewellyn Davies
bawd|Alogma Blue Roedd Haydn Llewellyn Davies (11 Tachwedd 1921 – 24 Mawrth 2008) yn gerflunydd o Gymru a ymfudodd i Ganada, lle ddaeth ei gerfluniau adeileddol yn nodwedd o nifer o adeiladau cyhoeddus trwy'r Wlad.
Symbol Schläfli
Mae'r polytop 4-dimensiwn gydag r cell polyhedral {p,q} o gwmpas pob ymyl yn cael ei gynrychioli gan {p,q,r} e.e. mae gan y teseract, {4,3,3}, 3 ciwb, {4,3}, o gwmpas pob ymyl. bawd|700px|canol|Polygonau rheolidd a pholygonau serenog, gyda rhwng 3 a 12 fertig, a'u symbolau Schläfli.
Yn gyffredinol, mae gan y polytop rheolaidd {p,q,r,...,y,z} y nifer z {p,q,r,...,y} o ffasedau o gwmpas pob pigyn (fertig mewn polyhedron), ymyl mewn polytyp-4, arwyneb mewn polytyp-5, cell mewn polytyp-6 ac arwyneb mewn polytyp-n.
Haydn Llewellyn Davies
Cefndir
Ganwyd Davies yn y Rhymni yn fab i Emrys Davies a'i wraig Rosina (neé Gallop). Symudodd y teulu i Ganada ym 1929 pan oedd Haydn yn 7 mlwydd oed.
Dechreuodd cael hyfforddiant yn y celfyddydau yn y Central Technical School yn Ontario gan raddio ym 1939. Yn fuan wedi iddo raddio dechreuodd yr Ail Ryfel Byd ac ymunodd Davies ar RCFC (Awyrlu Brenhinol Canada) yn yr adran radar. Bu'n gwasanaethu ar y cyd a'r RAF yn Ewrop. Cyrhaeddodd safle sarsiant a chafwyd cyfeiriad ato mewn cad lythyrau. Wrth wasanaethu cynlluniodd poster i hybu "Victory Bonds" i godi arian ar gyfer achos y rhyfel. Mae copi o'r poster yng nghasgliad parhaol Amgueddfa Victoria ac Albert. Ail afaelodd yn ei addysg gelfyddydol wedi'r rhyfel yng Ngholeg Celf Ontario gan raddio ym 1947. Parhaodd a'i addysg trwy wneud cyrsiau allanol ym mhrifysgolion Ontario a Toronto (1972-1974)
Gwaith
Bu'n gweithio yn y maes hysbysebu a dylunio graffeg gan ddod yn gyfarwyddwr a phrif is lywydd Cwmni McCann Advertising of Canada Limited. Rhoddodd gorau i'w swydd yn 55 mlwydd oed ym 1976 i fynd yn gerflunydd llawn amser ac i wasanaethu fel arlunydd preswyl yn yr Indian river Collage ac yn athro yng nghanolfan celfyddydau ac arlunio Vero Beach, Florida.
Dewiswyd ei gerflun gyntaf, Homage (1974) o blith 150 o gyflwyniadau rhyngwladol o ganlyniad i gystadleuaeth gan Lambton College, Sarnia. Cynrychiolir ei waith yn rhyngwladol mewn nifer o gasgliadau cyhoeddus, corfforaethol a phreifat. Yn rhyngwladol caiff ei gynrychioli'n barhaol mewn orielau cyhoeddus ac amgueddfeydd yn Rhufain, Fenis, Llundain a Brwsel, Amgueddfa Genedlaethol Cymru ac Amgueddfa Victoria ac Albert yn Llundain, yn ogystal ag Amgueddfa Gelf Dde-ddwyrain Texas, Canolfan Vero Beach ar gyfer y Celfyddydau, ac Amgueddfa Gelf Asheville yng Nghanada. Mae ei gerfluniau yn cael eu harddangos yn gyhoeddus yn Toronto, Burlington, Cambridge, Peterborough, Sault Ste. Marie, Stratford a Windsor.
Yn broffesiynol, roedd Davies wedi bod yn aelod tymor hir o Academi Frenhinol Canada ac wedi cymryd rhan mewn arddangosfeydd grŵp yn ogystal â'i arddangosfeydd unigol ei hun. Yn 2004, dynodwyd cerflun Davies Algoma Blue yn ddarn treftadaeth gan Lywodraeth Canada ac mae yn casgliad parhaol Oriel Gelf Algoma.
Er ei fod wedi ymadael a Chymru ers nifer fawr o flynyddoedd, roedd tirlun Cymru yn ddylanwad mawr ar ei waith, yn arbennig ei chromlechi hynafol.
Yn 2005, dymchwelodd Lambton College Homage heb ganiatâd Davies gan honni ei fod yn peryglu plant oedd yn ceisio dringo arno. Cododd Davies achos llys yn erbyn y coleg am $1 miliwn. Bu farw cyn i'r achos cyrraedd y llys.
Marwolaeth
Bu farw yn Ysbyty Sunnybrook, Toronto o gymhlethdodau yn ymwneud â chanser yr afu a'r ysgyfaint yn 86 mlwydd oed.
Hyperbola
bawd|150px|Mae'r hyperbola yn gromlin agored gyda dwy gangen; mae'n gymesur ym mhob ffordd. Mewn mathemateg, mae hyperbola (lluosog: hyperbolâu) yn fath o gromlin llyfn sy'n gorwedd mewn plân, wedi'i ddiffinio gan ei nodweddion geometrig neu gan hafaliadau. Mae ganddo ddwy ran, a elwir yn "gydrannau neu ganghennau cysylltiedig". [[Delwedd:Conic sections with plane.svg|300px|bawd|chwith|Gwahanol fathau o drychiadau conig:
1. Parabola
2. Cylch ac elíps
3. Hyperbola]]
Mae'r hyperbola yn un o'r tri math o drychiad conig, a ffurfiwyd gan groestoriad plân a chôn dwbl. Ceir dau drychiad arall, sef y parabola a'r elíps.
Os yw'r plân yn croestori drwy ddau hanner y côn dwbl, ond nid yw'n mynd trwy apig y conau, yna mae'r conig yn hyperbola.
Maen'r hyperbola i'w gael mewn sawl lle:
Mae gan bob cangen o'r hyperbola ddwy fraich sy'n sythu (yn dod yn fwy syth; cromlin is) wrth fynd ymhellach o ganol yr hyperbola.
Geirdarddiad
Mae'r gair "hyperbola" yn tarddu o'r Groeg ὑπερβολή, sef "gormod"; fe'i defnyddir hefyd yn Saesneg mewn gair arall, sy'n perthyn yn agos i hyperbola, sef "hyperbole" (gormodiaith).
Disgrifiwyd yr hyperbola yn gyntaf gan Menaechmus (Μέναιχμος, 380–320 CC)ond bu'n rhaid aros tan Apollonius o Berga (c. 2g CC cyn bathu'r term.
Diffiniad o'r hyperbola fel locws pwyntiau
O fewn geometreg, gellir diffinio'r hyperbola fel set o bwyntiau (locws y pwyntiau) ar blân Ewclidaidd:
Gelwir canolbwynt M y segment-linell sy'n ymuno â'r ffocws yn 'ganol' yr hyperbola. Gelwir y linell drwy'r ffocws yn 'echelin fawr' (major axis). Mae'n cynnwys y 'fertigau' V_1,V_2, sydd â pellter a i'r canol. Gelwir y pellter c o'r ffocws i'r canol yn 'bellter ffocal'.
Disney on Parade
bawd|Clawr rhaglen y sioe 1972 Roedd Disney on Parade, yn gyfres o sioeau theatrig teithiol a gynhyrchwyd gan gwmni cynhyrchu NAWAL, menter ar y cyd rhwng NBC a Walt Disney Productions. Wedi ei anelu yn bennaf at blant a theuluoedd, roedd y sioe yn cynnwys perfformiadau gan actorion yn portreadu cymeriadau Disney ac yn cynnwys golygfeydd o nifer o ffilmiau Disney.
Hanes
Daeth y syniad gwreiddiol am gynhyrchu sioe byw yn cynnwys cymeriadau Disney gan Thomas Sarnoff, mab ifancaf Robert Sarnoff. Roedd Robert Sarnoff wedi bod yn gweithio fel pennaeth y cwmnïau darlledu Americanaidd NBC ac RCA. Ar y pryd bu NBC yn darlledu rhaglenni cyfres o gymeriadau Disney. Wedi cydsynio i'r syniad o gael sioe byw cyd sefydlwyd cwmni newydd NAWAL gan gwmnïau NBC a Disney.
Yn dilyn perfformiad treial a gynhaliwyd yn Long Beach, Califfornia, lansiwyd y rhifyn cyntaf o Disney on Parade yn Chicago, Illinois ar 25 Rhagfyr, 1969 ac roedd yn llwyddiant mawr. Fodd bynnag, roedd y sioe yn dioddef o ormodedd o bropiau, perfformwyr dibrofiad, costau uchel ac amser rhedeg o bron i dair awr, felly cyfnewidiodd NBC y cynhyrchydd Bob Jani gyda Michel M. Grilikhes, a wnaeth newidiadau effeithiol, gan gynnwys ail-drefnu neu ddileu actau i leihau costau ac amser, heb effeithio ar ansawdd y sioe.
Byddai pedwar rhifyn o Disney on Parade, pob un â set wahanol o actau, yn teithio ar draws yr Unol Daleithiau a ledled y byd, gan gynnwys ymddangosiadau yn Ne America, Ewrop, Asia ac Awstralia. Cafodd perfformiad yn Adelaide, Awstralia ei recordio ar fideo a'i ddarlledu fel sioe un awr arbennig o'r enw The Wonderful World of Disney ym mis Rhagfyr 1971. Erbyn 1976, daeth y sioeau teithiol i ben, er bod sioeau tebyg yn dal i gael eu perfformio ym mharciau gwyliau Disney.
Fformat
Dechreuodd pob sioe Disney on Parade gyda Mickey Mouse a mintai o gymeriadau Disney yn dawnsio ar y llwyfan ac yn cyfarch aelodau'r gynulleidfa yn bersonol. Yna byddai'r sioe yn cyflwyno darnau cerddorol mawreddog, yn dangos cymeriadau a golygfeydd o ffilmiau Disney, ochr yn ochr â threfniadau comedi llai gyda chymeriadau fel Donald Duck, Goofy a Herbie the Love Bug. Byddai'r sioe yn dod i ben gyda'r cymeriadau yn ymddangos gyda'i gilydd ar gyfer diweddglo ysblennydd i ffarwelio a'r gynulleidfa. Rhannwyd pob sioe yn ddwy act gyda thoriad 15 munud.
Yn nodweddiadol, roedd llwyfan y theatr yn cynnwys llenni mawr, y byddai'r cymeriadau a setiau'n ymddangos ohonynt a sgrin lluniau symudol a fyddai'n cyflwyno clipiau o nodweddion Disney a ffilmiau byr i gyflwyno'r setiau byw.
Derbyniad
Cafodd Disney on Parade derbyniad da gan gynulleidfaoedd a beirniaid. Fe wnaeth y perfformiad cyntaf yn Madison Square Garden derbyn $ 400,000 mewn gwerthiant tocynnau o flaen llaw, a mynychodd 77,255 o bobl perfformiad yn Salt Lake City, Utah mewn naw diwrnod, tua 38% o boblogaeth y ddinas. Aeth y sioe ar daith trwy Ewrop ac yn ddiweddarach, Awstralia, Asia ac America Ladin, gan wneud $64 miliwn ledled y byd.
Petah Tikva
Ystyr yr enw yw "Porth/Agoriad Gobaith". Gelwir y dref hefyd yn Em HaMoshavot ("Mam yr Moshavot").
Gorwedd y ddinas 10.6 km (6.59 mi) i'r dwyrain o Tel Aviv. Sefydlwyd hi yn 1878, gan mwyaf gan aelodau Iddewig Uniongred o'r Hen Yishuv (cymuned Iddewig Israel cyn annibyniaeth). Daeth yn aneddle barhaol yn 1883 diolch i gymorth ariannol y Barwn Edmond de Rothschild.
Hanes
bawd|Petach Tivfa, o'r awyr, 1930au hwyr Mae gan Petach Ticfa le arbennig yn mytholeg a datblygiad Seionistaieth a'r wladwriaeth Iddewig. Dyma oedd y pentref Iddewig gyfoes gyntaf a daeth ei methiant a llwyddiant yn destun gobaith a diddordeb i'r gymuned Iddewig, yr Yishuv ym Mhalesteina ac ar draws y byd Iddewig. Roedd ei sefydlu yn rannol ddiolch i ymdrechion ac athroniaeth mudiad Chofefei Tsion ac enwyd stryd yn y ddinas ar ôl y mudiad. Daeth yr arfer o enwi newydd trefi ar ôl rhannu o'r Beibl yn nodwedd o systeme enwi Seionistiaeth a daeth y broses o brynu tir (diffaith fel rheol) er mwyn ei ddatblygu yn nodwedd arall ar Seinistiaeth sy'n fyw hyd heddiw.
Sefydlu
Sefydlwyd Petach Ticfa yn 1878 gan wladychwyr crefyddol Iddewig Ewropeaidd yn 1878. Dyma oedd y sefydliad amaethyddol fodern Iddewig yn ne talaith De Syria yr Ymerodraeth Otomanaidd. Roedd y tir yn dir sâl iawn yn llawn corsydd malaria. Prynwyd y tir gan ddau ddyn busnes Arabaidd Gristnogol o Jaffa. Caniatawyd i'r ddau werthu'r tir gan y Swltan, Hamid II am ei fod yn dir mor sal. Roedd y Swltan wedi gwahardd Iddewon rhag prynu dewis cyntaf y sefydlwyd oedd ger Jericho.
Cafwyd haint malaria yn 1880 a bu'n rhaid gadael y tirogaeth. Daeth ymfudwyr eraill o Bilu yn 1883 a gyda chefnogaeth ariannol gan y Barwn Edmond de Rothschild, sychwyd y cors a daeth dyfodol y fenter yn fwy diogel.
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf roedd Petach Ticfa yn ganolfan ar gyfer ffoaduriaid o Tel Aviv a Jaffa yn dilyn penderfyniad yr awdurdodau Otomanaidd i'w hel o'r trefi hynny oherwydd iddynt wrthod wasanaethu ym myddin yr Ymerodraeth yn erbyn y Prydeinwyr. Dioddefodd y dref yn drwm gan ei fod yn gorwedd rhwng ffrynt milwyr Otomanaidd a Phrydain
1917–1948
bawd|Neuadd y Ddinas, Petach Ticfa Dechreuodd diwydiant ddatblygu yn yr 1920au ac enillodd statws cyngor lleol gan yr awdurdodau Prydeinig a oedd yn llywodraethu Palesteina wedi'r Rhyfel Mawr. Gwelwyd terfysg gwrth-Iddewig yn ym Mai 1921 pan lladdwyd 4 Iddew.
Yn ôl cyfrifiad 1931, poblogaeth y dref oedd 6,880 mewn 1,688 tŷ. Yn 1937 dyrchafwyd y dref yn ddinas, gyda Shlomo Stampfer, mab un o'i sefydlwyr, Yehoshua Stampfer, yn faer arni.
Tyfu a gwerthu ffrwythau sitrws oedd prif ddiwydiant y dref ar ddechrau'r ganrif.
Petach Ticfa heddiw
Mae'r ddinas bellach yn rhan o Tel Aviv Metropolitan. Mae'n ganolfan i rai o gwmnïau a sefydliadau'r wlad a rhai rhyngwladol gan gynnwwys: Oracle Corporation, IBM, Intel, Alcatel-Lucent, ECI Telecom, a GlaxoSmithKline Pharmaceuticals. Ceir hefyd bencadlys Tadiran Telecom ym ardal ddiwydiannol Ramat Siv. Mae Arutz Sheva, y rhwydwaith cyfryngau Israeli Seionyddol adain dde grefyddol, yn gweithredu stiwdio radio rhyngrwyd yn Petach Ticfa, lle mae gwasanaeth teledu rhyngrwyd Arutz Sheva yn ogystal â'r wasg argraffu ar gyfer ei bapur newydd B'Sheva wedi eu lleoli.
Mae gan wasanaeth cudd Israel, Shin Bet, gyfleuster holi yn Petah Tikva.
Mae gan y ddinas ddau dîm pêl-droed, sef C.P.D. Petah Tikva a C.P.D. Maccabi Petah Tikva.
Nestoriaeth
Sect Gristnogol a sefydlwyd ar sail dysgeidiaeth Nestorius, Archesgob Caergystennin (428–31), yw Nestoriaeth. Fe bregethai athrawiaeth amgen ar natur Iesu Grist, gan honni bod natur ddwyfol a natur ddynol ar wahân sydd i'r Iesu. Datblygodd ei ddilynwyr yn enwad yn Asia Leiaf ac yn Syria, ac ymledasant ar draws yr Ymerodraeth Fysantaidd gan sefydlu eglwys Ddwyreiniol annibynnol i wadu awdurdod Patriarch Caergystennin. Condemniwyd dysgeidiaeth Nestorius yn heresi gan gynghorau eglwysig Effesws (431) a Chalcedon (451), gan ei fod yn groes i'r athrawiaeth uniongred taw natur ddeuol wedi ei huno'n un person sydd i'r Iesu. Cafodd Nestorius ei ddiswyddo a'i alltudio, a chafodd ei ddilynwyr eu herlid. Ymfudasant i Bersia, yr India, Tsieina, a Mongolia.
Goroesai'r Nestoriaid ar ffurf Eglwys y Dwyrain, neu'r Eglwys Bersiaidd, a elwir weithiau yn yr Eglwys Asyriaidd neu'r Eglwys Nestoraidd. Mae tua 170,000 ohonynt yn byw yn Irac, Syria, ac Iran.
Cristoleg
Yn ôl yr athrawiaeth Gristnogol a gadarnhawyd gan gynghorau eglwysig y 5g, natur ddeuol sydd i Iesu Grist – y natur ddwyfol a'r natur ddynol – sydd ar wahân i'w gilydd ond wedi eu huno ar ffurf un person ac un sylwedd. Cytunai Nestorius bod natur ddeuol i'r Iesu, a bod y ddwy yn gweithredu'n un, ond honnai nad oedd y ddwy natur yn cyfuno ar ffurf unigol.
Dadleuai Nestorius nad oedd y Forwyn Fair yn "Fam Duw", gan yr oedd ei mab Iesu yn ddyn, a'i natur ddwyfol yn tarddu o Dduw'r Tad, nid ei fam. Fe laddai ar yr arfer o alw'r Forwyn Fair yn Theotokos ("dygydd duw"), ac honno oedd y rheswm iddo gael ei anathemeiddio gan Gyngor Effesws.
Y Drindod
O berthynas i athrawiaeth y Drindod, nid yw'n ymddangos fod Nestorius yn gwahaniaethu o ran ei farn oddi wrth ei wrthwynebwyr, gan ei fod yn cydnabod cydraddoldeb y personau dwyfol. Fodd bynnag, cyhuddid ef o fod yn dal fod dau berson gwahanol, yn gystal â dwy natur, yn yr Arglwydd Iesu Grist. Yr oedd Nestorius yn wastad yn gwadu hyn yn y modd mwyaf difrifol, ac y mae wedi ei glirio oddi wrth y cyhuddiad hwn gan lawer o ysgrifenwyr diweddar, yn neilltuol dan Martin Luther, a osodai'r holl fai am y ddadl gynhyrfus hon ar dymer ac ysbryd aflywodraethus a digofus Cyril.
Hanes
bawd|Ysgythriad o Nestorius gan yr Iseldirwr Romeyn de Hooghe (1688). Ffynnodd Nestoriaeth yn ei hoes gynnar ym Mhersia. Datganodd yr Eglwys Bersiaidd ei hannibyniaeth yn 424, gan osgoi erledigaeth gan y rhai oedd yn drwgdybio Cristnogion o fod yn gysylltiedig ag estroniaid. Cafodd Theodore o Mopsuestia, prif ddiwinydd y Nestoriaid, ei gydnabod yn amddiffynnydd y ffydd gan yr Eglwys Bersiaidd yn 486, ac ers cyfnod y patriarch Babai (497–502) eglwys Nestoriaidd ydy'r Eglwys Bersiaidd. Yn niwedd y 5g, ymgasglodd nifer o ddilynwyr Nestorius yn ysgol ddiwinyddol Edessa. Cafodd yr ysgol ei chau gan awdurdodau'r ymerodraeth yn 489, ac ymfudodd carfan o Nestoriaid pybyr i Bersia. Daeth yr ysgol newydd yn Nisibis yn ganolfan ddeallusol y Nestoriaid. Ymledodd yr Eglwys Bersiaidd i sefydlu esgobaethau yn Arabia a'r India yn ogystal â'i harchesgobaethau ym Mhersia. Bu sgism yn yr eglwys yn y 520au a'r 530au, a chawsant eu herlid yn y cyfnod 540–545. Ailsefydlwyd y traddodiad mynachaidd gan Abraham o Kashkar (501–586), a sefydlodd mynachdy Mynydd Izala ger Nisibis.
bawd|chwith|Map o esgobaethau Eglwys y Dwyrain ac ardaloedd ei chenadaethau yn yr Oesoedd Canol. Yn sgil y goncwest Arabaidd ym Mhersia yn 637, cydnabuwyd Eglwys y Dwyrain yn gymuned grefyddol ar wahân a chanddi nawdd cyfreithiol dan y Galiffiaeth. Erbyn y 10g, roedd 15 o daleithiau eglwysig yn y Galiffiaeth a 5 yn India, Tsieina, a gwledydd eraill. Ymledodd y Nestoriaid hefyd i'r Aifft ac i lys y Chan Mawr ym Mongolia. Bu bron i Eglwys y Dwyrain ddiflannu'n gyfan gwbl yn sgil cyrchoedd Timur a'i Dyrciaid yn y 14g, ond llwyddodd cymunedau i oroesi yn ardal Cyrdistan, yn Irac, Twrci, ac Iran.
Ailunodd nifer o Nestoriaid ag Eglwys Rhufain yn 1551 fel rhan o'r Eglwys Gatholig Galdeaidd. Ymunodd Cristnogion Sant Tomos, enw ar y Nestoriaid yn India, â Rhufain yn 1599. Yn ddiweddarach, cafwyd sgism ymhlith Cristnogion Sant Tomos ac ymunodd rhyw hanner ohonynt â'r Jacobiaid Syriaidd (Monoffysaidd) dan batriarch Antioch yn 1653. Yn 1898, cafodd carfan o Nestoriaid yn Urmia, Iran, ei derbyn yn rhan o gymundeb Eglwys Uniongred Rwsia.
Dan y Wenallt (ffilm 2015)
Ffilm Gymreig o 2015 yw Dan y Wenallt (Under Milk Wood) wedi ei seilio ar Under Milk Wood gan Dylan Thomas. Fe'i addaswyd a chyfarwyddwyd gan Kevin Allen. Adroddwr y stori yw Rhys Ifans. Dewiswyd y ffilm fel cynnig gwledydd Prydain ar gyfer Ffilm Iaith Dramor Orau ar gyfer Gwobrau'r Academi yn 2016 ond ni chafodd ei enwebu.
Cynhyrchiad
Cynhyrchiad 2015 o Dan y Wenallt (gyda Rhys Ifans a Charlotte Church) oedd yr addasiad ffilm gyntaf y ddrama ers y ffilm o 1972 (a serennodd Elizabeth Taylor ac Richard Burton).
Ffilmiwyd y fersiwn newydd yn bennaf ym mhentref Solfach, Sir benfro yn ystod Haf 2014. Saethwyd dwy fersiwn o'r ffilm, un yn Saesneg (a elwir yn Under Milk Wood) a'r llall yn Gymraeg. Cynigiwyd Dan y Wenallt ar gyfer gyfer Ffilm Iaith Dramor Orau ar gyfer Oscars 2016.
Cafodd y ffilm ei ddangos am y tro cyntaf yn gyd-amserol yng Nghaerdydd ac yn Theatr Gwaun yn Abergwaun, cyn deithio o amgylch Cymru ym mis Rhagfyr 2014 fel rhan o ddathliadau canmlwyddiant geni Thomas. Cafodd ei ddangosiad swyddogol cyntaf yn y DU ym mis Mehefin 2015 yn Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Caeredin.
Derbyniad
Ar wefan adolygu Rotten Tomatoes, mae gan y ffilm sgôr cymeradwyaeth o 33% yn seiliedig ar 18 adolygiadau, gyda sgôr cyfartalog o 5.1/10.
Yn adolygiad papur newydd The Independent, mae'n dweud ei fod yn dangos " tremendous visual imagination in places and has plenty of ghoulishness, scabrous humour and eroticism along the way" ac "doesn't hold back on depicting the grotesquerie of the Wales that Dylan Thomas evoked". Mae llais Rhys Ifans' yn "calmer and more measured than Burton's mercurial, intensely dramatic rendition" ac ei fod mwy neu lai yn clymu "dozens of surrealistic tableau-like scenes". Mae'n rhoi tri allan o bum seren i'r ffilm.
Rhoddidd y Daily Mirror tri allan o bum seren i'r ffilm hefyd, er ei ddisgrifio fel "methiant bonheddig " lle mae'r cyfarwyddwr yn "deploys no end of visual tricks to match Thomas’s lyricism – a glaring palette, soft focusing and even a camera seemingly mounted on the back of a mouse – but the tricks distract as much as they divert".
Mae adolygiad y cylchgrawn Variety yn tynnu sylw at y ffaith nad yw hiwmor y ddrama wreiddiol wedi parhau'n addas i'r cyfnod a fod perfformiadau y cast yn "obscured by the film’s florid visual style and fruity versification", tra fyddai'r cast Cymreig a fersiwn Cymreig yn "cyfyngu ei apêl tu allan i Gymru" ac yn "minor status as a local curiosity".
Disgrifiodd Screen Daily y ffilm fel "sticky mess of sexual urges and intrigue, ...which clouds Thomas’ work rather than clarifies it" gyda'r elfen weledol "frequently distracting and sometimes outright unpleasant".
Stadiwm Cwmbrân
bawd|250px|Stadiwm Cwmbrân Mae Cwmbran Stadium yn stadiw aml-bwrpas a chanolfan chwaraeon yn nhrefg Cwmbrân, Torfaen, Gwent. Mae'n dal 10,500 person.
Mae'r prif arena awyr awgored yn cynnwys trac athletau a campau'r maes gan gynnwys maes chwarae pêl-droed. Yn ogystal â bod yn faes athletau dyma gartref tîm pêl-droed C.P.D. Tref Cwmbrân.
Condemiwyd y Brif Eisteddfa yn 2012. A condemiwyd y trac ar gyfer cystadlu yn 2013 ond mae dal i gadw ei thystysgrif ar gyfer ymarfer. Yn 2015 cyhoeddodd Cyngo Bwrdeitref Torfaen gynlluniau i ail-wampio'r stadiwm.
Mae gan y ganolfan llain chwarae awyr agored a llif-oleuadau ar gyfer pêl-droed ac hoci.
Mae'r adnoddau dan do yn cynnwys pwll nofio 25 metr ac adnoddau chwarea bowls rhagorol gyda 6 llain.
Cafwyd buddsoddiad diweddar yn y ganolfan i greu Ystafell Ffitrwydd sy'n cynnwys:
Tyler Hoechlin
Bywyd cynnar
Ganwyd Hoechlin yn Corona, California, i Lori a Don Hoechlin, gan ddisgrifio cefndir ethnig ei deulu fel "Brodorol Americanaidd, Almaeneg, Gwyddelig, a rhai eraill." Mae ganddo ddau frawd, Tanner a Travis, a chwaer hynaf, Carrie. Graddiodd o Ysgol Uwchradd Santiago yn 2006.
Teledu
bawd|Hoechlin (Dde) hefo cyd-actorion Teen Wolf: [[Colton Haynes a Holland Roden.]]
Concerto
bawd|Constantin Sandu yn canu concerto i'r piano Mae concerto yn gyfansoddiad cerddorol sy'n cynnwys tri symudiad, yn gyffredinol, lle mae cerddorfa neu fand cyngerdd yn cyfeilio i un offeryn unigol (er enghraifft, piano, ffidil, sielo neu ffliwt). Derbynnir bod ei nodweddion a'i ddiffiniad wedi newid dros amser. Yn y 17 ganrif, roedd gwaith sanctaidd ar gyfer lleisiau a cherddorfa fel arfer yn cael ei alw'n concerto, fel yr adlewyrchir gan ddefnydd J. S. Bach o'r teitl "concerto" ar gyfer llawer o gynyrchiadau byddai'n cael eu galw'n cantatau bellach.
Mae'r gair "concerto" yn dod o'r Eidaleg. Mae'n golygu "cytuno" neu "cyd chware". Y lluosog yw "concerti".
Daeth y concerto yn boblogaidd yn ystod yr 17 ganrif yn yr Eidal. Roedd gan ambell i gyngerdd nifer o unawdwyr yn hytrach na dim ond un. Gelwir y math hwn o goncerto yn goncerto grosso.
Y Concerto yn y Cyfnod Clasurol
Yn y cyfnod Clasurol ysgrifennodd Joseph Haydn (1732-1809) ychydig o goncerti, gan gynnwys dau ar gyfer y sielo, ond mae'n fwy adnabyddus am ei symffonïau. Ysgrifennodd Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) lawer o goncerti piano. Roedd hyn ar adeg pan oedd y piano yn offeryn newydd. Roedd Mozart yn bianydd dawnus ac ysgrifennodd y rhan fwyaf o'i goncerti i berfformio ei hun. Ysgrifennodd hefyd bum concerto feiolin, pedwar concerto utgorn, dau goncerto ffliwt a choncerto i'r clarinét. Ysgrifennodd hefyd concerti ar gyfer mwy nag un unawdydd, e.e. concerto i'r ffliwt a'r delyn concerto i'r feiolin a'r sielo. Galwyd y concerti i fwy nag un offeryn yn Sinffonia Concertante. Erbyn hyn, roedd gan goncerto tri symudiad: un gyflym (fel arfer ar y ffurf sonata), un araf, a symudiad cyflym (yn aml yn rondo) i orffen.
Daeth Ludwig van Beethoven (1770-1827) yn enwog fel pianydd cyn iddo gael ei adnabod fel cyfansoddwr. Ysgrifennodd bum concerto piano. Mae'r un olaf, o'r rhain Concerto'r Ymerawdwr yn waith mawr a phwerus sy'n edrych ymlaen at gerddoriaeth y cyfnod Rhamantaidd. Ysgrifennodd Beethoven hefyd concerto triawd ar gyfer piano, ffidil, sielo a cherddorfa.
Y Concerto yn y cyfnod Rhamantaidd
Yn y 19 ganrif, daeth y concerto yn fodd ar gyfer arddangos dawn pencampwyr yr offerynnau unigol. Roedd yn gyfnod lle'r oedd yr artist yn cael ei weld fel arwr, un i'w addoli. Gellir dod o hyd i nodweddion Rhamantaidd Cynnar yng nghyngherddau feiolin Battista Viotti, ond ddeuddeg concerto feiolin Louis Spohr, a ysgrifennwyd rhwng 1802 a 1827, sy'n cofleidio'r ysbryd rhamantaidd yn bennaf gyda'i rinweddau melodig a dramatig.
Concerti Rhamantaidd a Modern
chwith|bawd|Concerto i'r delyn Ymysg rhai o'r concerti feiolin fwyaf enwog o'r 19 a'r 20 ganrif yw'r rhai gan Felix Mendelssohn, Max Bruch (rhif 1), Johannes Brahms, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, Edward Elgar, Dmitri Shostakovich (rhif 1), Béla Bartók, Alban Berg, Igor Stravinsky a Syr William Walton.
Mae concerti piano enwog wedi amser Beethoven yn cynnwys y rhai gan Frederic Chopin (2), Robert Schumann, Johannes Brahms (2), Pjotr I. Tchaikovsky (3), Edvard Grieg, Sergei Rachmaninoff (4), Béla Bartók (3), Sergei Prokofiev (5) ac Igor Stravinsky.
Cyfansoddwyd concerto i'r fiola gan Paul Hindemith a gan William Walton. Mae concerti poblogaidd ar gyfer offerynnau chwythbren yn cynnwys dau ar gyfer y clarinét gan Carl Maria von Weber, rhai ar gyfer y clarinét a'r ffliwt gan Carl Nielsen, concerto clarinét gan Aaron Copland, a choncerto i'r obo gan Ralph Vaughan Williams. Cyfansoddodd Richard Strauss dau goncerto i'r corn Ffrengig. Ysgrifennodd Nikolai Rimsky-Korsakov concerto i'r trombôn a Ralph Vaughan Williams un i'r tiwba.
Mae cyfansoddwyr modern wedi ysgrifennu concerti ar gyfer offerynnau taro. Mae'r rhain fel arfer yn ddarnau ar gyfer unawdydd offerynnau taro sy'n chwarae llawer o offerynnau taro gwahanol, a cherddorfa sy'n cyfeilio iddynt. Ysgrifennodd James MacMillan ddarn ar gyfer offerynnau taro a cherddorfa o'r enw Veni, Veni Emmanuel.
Siôn Gymro
Roedd Siôn Gymro (geni Cymru 13 Ganrif – marw Paris 1285) yn ddiwinydd Ffransisgaidd a ysgrifennodd nifer o lyfrau diwinyddol mewn Lladin, yn Rhydychen a Pharis yn niwedd y 13 ganrif. Roedd ei lyfrau yn ymwneud a chymorth i bregethu yn bennaf. Cyfeirir ato hefyd fel Johannes Guallensis, John Waleys a John of Wales.
Concerto
Concerti Rhamantaidd a Modern
Ysgrifennodd y cyfansoddwr o'r Alban Syr Peter Maxwell Davies cyfres o ddeg concerto, pob un ar gyfer wahanol offerynnau unigol, maent yn cael eu hadnabod fel Concerti Ystrad Clud ("Strathclyde Concertos").
Siôn Gymro
Bywyd
Cafodd ei eni tua 1210-1230, bron yn sicr yng Nghymru, gan ei fod wedi ei dderbyn i'r Urdd Ffransisgaidd o fynachod ym mynachlog Llan-faes, mae'n debyg mae un o Fôn ydoedd. Dechreuodd astudio diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen rywbryd cyn 1258. Ar ôl hyn, fe ddysgodd yno hyd 1270 pan symudodd i Baris, lle bu'n byw hyd ei farwolaeth tua 1285. Roedd yn ddiwinydd moesol ac yn edmygwr mawr o'r byd hynafol, gan ymgorffori llawer o awduron clasurol i'w waith. Un o'i ddisgyblion ym Mhrifysgol Rhydychen oedd y diwinydd o'r Alban Duns Scotus.
Concerto
Cyfansoddwyr Concerto o Gymru
Ymysg y cyfansoddwyr Cymreig sydd wedi cyfansoddi concerti yw:
Siôn Gymro
Gwaith
Ysgrifennodd sawl gwaith yn Lladin, gyda llwyddiant mawr. Y rhai pwysicaf yw'r canlynol:
Fertig (cromlin)
dde|bawd|Elíps (coch) a'i efoliwt (glas). Y dotiau yw fertigau'r gromlin, gyda phob un yn cyfateb i gwsp ar yr efoliwt. bawd|Dictyostelium discoideum gyda'i ymylon wedi'u lliwio yn ôl crymedd. Graffa'r bar: 5 µm. Defnyddir y term 'fertig mewn geometreg i ddisgrifio'r pwynt lle mae deilliad cyntaf y crymedd (curvature) yn sero. Fel rheol, mae hyn yn uchafswm neu'n lleiafswm y crymedd, ac mae rhai awduron yn diffinio fertig fel "anterth y crymedd".
Ceir achosion gwahanol i hyn: er enghraifft pan fo'r ail ddeilliad hefyd yn sero, neu pan fo'r crymedd yn gyson. Ar gyfer cromlinau gofod (3-dimensiwn), ar y llaw arall, mae fertig yn bwynt lle mae'r torsiwn yn diflannu.
Enghreifftiau
Mae gan yr hyperbola dau fertig, un ar bob cangen; nhw ydy'r agosaf o unrhyw ddau bwynt sy'n gorwedd ar ganghennau cyferbyn o'r hyperbola, ac mae'n nhw'n gorwedd ar y brif echelin. Ar y parabola, mae'r unig fertig yn gorwedd ar echelin y cymesuredd, ac ar gwadratig y ffurf: gellir ei ganfod drwy orffen y sgwâr neu drwy ddeilliant. Ar elíps, mae dau o'r pedwar fertig yn gorwedd ar y brif echelin, a dau ar yr is-echelin. Mewn cylch, gyda'i grymedd yn gyson, mae pob pwynt yn fertig.
Erving Goffman
Goffman oedd y 73ain arlywydd o'r American Sociological Association. Ei gyfraniad mwyaf adnabyddus i ddamcaniaeth cymdeithasol yw ei astudiaeth o ryngweithedd symbolaidd. Gwnaed hyn drwy ddadansoddiad dramatwrgiaeth, gan gychwyn gyda'i lyfr yn 1956, The Presentation of Self in Everyday Life. Mae prif waith arall Goffman yn cynnwys Asylums (1961), Stigma (1963), Interaction Ritual (1967), Frame Analysis (1974), a Forms of Talk (1981). Mae ei brif feysydd astudio yn cynnwys cymdeithaseg bywyd bod dydd, yr adeiladwaith cymdeithasol o'r hunan, trefniant cymdeithasol (neu 'fframio') profiad, ac yn enwedig elfennau penodol o fywyd cymdeithasol fel total institutions a stigmâu.
Pinc
bawd|Yn y mwyafrif o ieithoedd Ewropeaidd, mae pinc yn cael ei alw'n rose neu rosa, ar ol y blodyn. Lliw coch golau, gwan neu ysgafn yw pinc. Mae'r gair Saesneg 'pink' yn tarddu o liw'r blodyn o'r un enw (Dianthus̠), ond mae hwnnw'n cael ei alw yn penigan yn hytrach na phinc yn Gymraeg. Mewn nifer fawr o ieithoedd Ewropeaidd, mae pinc yn cael ei alw'n rose neu rosa ar ôl y rhosyn, ac mae rhosliw hefyd wedi'i ddefnyddio yn y Gymraeg. Yn y Saesneg, dechreuodd y gair gael ei ddefnyddio i gyfeirio at y lliw yn ystod y 17g. Daw un o'r enghreifftiau cynharaf ohono yn y Gymraeg o ddisgrifiad William Williams (Pantycelyn) o'r Aurora Borealis yn 1774. Yn ôl arolygon yn Ewrop a'r Unol Daleithiau, mae'r lliw yn cael ei gysylltu yn aml â dengarwch, boneddigeiddrwydd, sensitifrwydd, tynerwch, anwylder, plentyndod, benyweiddiwch a'r rhamantus. Mae cyfuniad o binc a gwyn yn cael eu cysylltu â diweirdeb a diniweidrwydd, tra bod cyfuniad o binc a du yn cael ei gysylltu ag erotiaeth ac atyniad.
David Ricardo
Economegydd o Sais yn yr ysgol glasurol oedd David Ricardo (18 Ebrill 1772 – 11 Medi 1823). Gan adeiladu ar waith arloesol Adam Smith, llwyddodd Ricardo i osod sail i wyddor economeg yn y 19g, a datblygu syniadaeth laissez-faire parthed rhan y llywodraeth yn yr economi.
Ganwyd David Ricardo yn Llundain, ac ef oedd y trydydd mab i rieni o Iddewon Seffardig a ymfudasant o'r Iseldiroedd i Loegr. Ymunodd â busnes ei dad ar Gyfnewidfa Stoc Llundain yn 14 oed, ac yn 20 oed fe ddaeth yn frocer stoc. O fewn pum mlynedd, llwyddodd David i ennill ffortiwn iddo'i hun, er iddo bechu yn erbyn ei dad gan droi'n Undodwr a phriodi Crynwraig. Trodd ei sylw at lenyddiaeth a'r gwyddorau, yn enwedig mathemateg, cemeg, a daeareg. Wedi iddo ddarllen The Wealth of Nations gan Adam Smith yn 1799, dechreuodd Ricardo ymddiddori yn economeg wleidyddol. Fe dreuliodd ddeng mlynedd yn astudio materion economaidd ac ariannol. Ysgrifennodd sawl pamffled, yn ogystal â llythyrau at y Morning Chronicle, cyn iddo gyhoeddi ei waith mawr cyntaf The Principles of Political Economy and Taxation (1817). Roedd Ricardo yn gyfaill i nifer o ddeallusion pwysig yr oes, gan gynnwys James Mill, Jeremy Bentham, a Thomas Malthus.
Sandy Griffiths
Roedd Benjamin Mervyn "Sandy" Griffiths (17 Ionawr 1909 - 21 Ionawr 1974) yn ddyfarnwr pêl-droed Cymreig o Abertyleri. Yn ei fywyd pob dydd roedd yn athro.
David Ricardo
Ei gyhoeddiad cyntaf oedd The High Price of Bullion, a Proof of the Depreciation of Bank Notes (1810), casgliad ac estyniad o'i lythyrau at y Morning Chronicle ar bwnc cronfeydd aur y wladwriaeth a rôl Banc Lloegr. Ar y pryd, nid oedd yn rhaid i Fanc Lloegr dalu aur am ei bapurau punnoedd, ac o ganlyniad bu'r Banc a banciau gwledig yn Lloegr yn argraffu rhagor o bapurau ac yn cynyddu eu benthyciadau. Honnai cyfarwyddwyr Banc Lloegr nad oedd perthynas rhwng y cynnydd credyd y banciau a'r twf prisoedd a dibrisiant y bunt. Dadleuai Ricardo bod perthynas uniongyrchol rhwng nifer y papurau punnoedd a lefel y prisoedd, a bod prisoedd yn eu tro yn effeithio ar gyfraddau cyfnewid tramor yn ogystal â mewnlif ac all-lif aur. Yn ôl dadansoddiad Ricardo, felly, roedd yn rhaid i Fanc Lloegr ofalu am ei gronfeydd aur a llunio'i bolisi benthyg yn nhermau amodau'r economi ac i reoli maint yr arian a'r credyd yn yr economi. Cytunodd Pwyllgor Bwliwn Tŷ'r Cyffredin â syniadau Ricardo, ac roedd y ddadl yn bwysig wrth ddatblygu damcaniaethau bancio canolog.
Sandy Griffiths
Gyrfa
Cafodd ei swydd gyntaf fel athro yn Nyfnaint cyn dychwelyd i Gymru i ddysgu yng Nghasnewydd. Dechreuodd ei yrfa fel dyfarnwr ym 1934. O fewn pum tymor fe'i penodwyd yn llumanwr yng Nghynghrair Pêl-droed Lloegr. Wedi'r Ail Ryfel Byd dyfarnodd ei gêm ryngwladol gyntaf rhwng Lloegr a'r Alban ym 1949. Ym 1953 dyfarnodd gêm derfynol Cwpan yr FA (a adnabuwyd fel y Mathews Final ar y pryd). Dyfarnodd rownd derfynol Cwpan Cymdeithas Pêl Droed Cymru ar chwe achlysur.
Hiri Motu
Mae Hiri Motu, sydd hefyd yn cael ei hadnabod fel Motu Heddlu, Pisin Motu, neu Hiri, yn un o ieithoedd swyddogol Papua Gini Newydd.
Sandy Griffiths
Gyrfa
Cynrychiolodd Griffiths Gymru yng nghystadlaethau Cwpan y Byd fel dyfarnwr ym 1950, 1954 a 1958. Ym 1950 dyfarnodd y gêm agoriadol, ym 1954 bu'n dyfarnu yn y gêm gynderfynol rhwng Hwngari ac Wrwgwái bu hefyd yn ddyfarnwr cynorthwyol yn gêm derfynol rhwng Hwngari a Gorllewin yr Almaen. Ym munudau olaf y gêm gyda Gorllewin yr Almaen yn ennill 3-2, cododd ei luman i ddyfarnu bod Ferenc Puskás yn camsefyll wrth iddo ddanfon y bêl i'r rhwyd.
David Ricardo
Cyhoeddodd Ricardo Essay on the Influence of a Low Price of Corn on the Profits of Stock (1815), mewn ymateb i ddadl dros y Deddfau Ŷd. Dadleuai Ricardo bod cynyddu'r tariff ar fewnforion ŷd yn debygol o gynyddu rhenti yng nghefn gwlad tra'n gostwng elw y gweithgynhyrchwyr. Yn ei waith The Principles of Political Economy and Taxation, cyhoeddodd Ricardo ei ddamcaniaethau pwysicaf: deddf haearn cyflogau, a'r fantais gymharol. Yn ôl deddf haearn cyflogau, mae cyflog yn tueddu i sefydlogi ar sail y lefel gynhaliaeth. Yn ei enghraifft enwog o'r fantais gymharol, esboniai sut yr oedd yn effeithlon i Loegr gynhyrchu brethyn a Phortiwgal gynhyrchu gwin, cyn belled â bo'r ddwy wlad yn masnachu gyda'i gilydd, hyd yn oed os oedd Portiwgal yn gallu cynhyrchu'r ddau nwydd ar gost is na Lloegr.
Hiri Motu
Mae'n ffurf o'r iaith Motu, o deulu ieithoedd Austronesaidd. Er nad yw'n fratiaith na chreol, mae'n meddu rhai o nodweddion y ddau fath o iaith. Mae gwahaniaethau ffonolegol a gramadegol yn golygu nad yw defnyddwyr Hiri Motu a Motu yn deall ei gilydd ar sail eu gallu i siarad y naill neu'r llall. Mae'r ieithoedd yn debyg iawn i'w gilydd yn eirfaol, ac mae ganddynt sylfaen gystrawenol Austronesaidd gyffredin, er ei bod wedi'i symleiddio. Hyd yn oed yn yr ardaloedd ble roedd yr iaith wedi'i sefydlu yn dda fel lingua franca, mae Hiri Motu wedi bod yn colli tir i Tok Pisin a Saesneg ers blynyddoedd lawer.
Mae gan yr iaith hanes sy'n mynd yn ôl ymhellach o lawer na'r cysylltiad Ewropeaidd; datblygodd ymhlith aelodau'r cylch masnach Hiri rhwng pobl y Motu a'u cymdogion ar hyd arfordir de-ddwyrain ynys Gini Newydd. Yn nyddiau cynnar y trefedigaethu Ewropeaidd, ymledodd y defnydd o Hiri Motu a chafodd ei fabwysiadu gan Heddlu Brenhinol Papua (sy'n esbonio'r enw "Motu Heddlu"). Erbyn dechrau'r 1960au, mae'n siwr bod Hiri Motu wedi cyrraedd ei uchafbwynt o ran ymlediadː honno oedd y ingua franca i ran fawr o'r wlad. Honno oedd y iaith gyntaf i lawer o bobl oedd a rhieni yn perthyn i wahanol grwpiau ieithyddol (fel arfer plant i heddlu a gweision sifyl.  from different language groups (typically the children of policemen and other public servants).
Ers y 1970au cynnar, os nad ynghynt, mae'r defnydd o Hiri Motu fel lingua franca o ddydd i ddydd yn ei hen "ystod" ac wedi bod yn colli tir i'r Saesneg a Tok Pisin. Henoed yw ei siaradwyr heddiw gan fwyaf, gyda'r chyfran fwyaf ohonynt yn ardaloedd y Canolbarth a'r Gwlff. Mae siaradwyr ifanc y "fam iaith" (Motu go iawn) yn tueddu i fod yn anghyfarwydd a Hiri Motu, ac ychydig ohonynt sy'n medru ei deall a'i siarad yn dda, yn groes i'r hyn oedd y sefyllfa genhedlaeth neu ddwy yn ol.
Sandy Griffiths
Gyrfa
Ym 1958 cyhoeddodd hunangofiant The man in the Middle.
David Ricardo
Bywyd cynnar (1772–86)
Ganwyd David Ricardo ar 18 Ebrill 1772 yn 36 Broad Street Buildings, Dinas Llundain. Efe oedd y trydydd mab i Abraham Israel Ricardo (1735 – 21 Mawrth 1812) a'i wraig Abigail, Delvalle gynt (1753 – 22 Hydref 1801). Ymfudwr o'r Iseldiroedd i Brydain Fawr oedd Abraham Ricardo, a oedd yn hanu yn ei dro o'r Iddewon Seffardig a ymfudasant i'r Iseldiroedd o Sbaen a Phortiwgal yn sgil y Chwilys.
Erbyn y 18g, teulu cefnog oedd y Ricardos a oedd wedi ymsefydlu yn Amsterdam. Brocer stoc yng Nghyfnewidfa Stoc Amsterdam oedd Joseph Israel Abraham (tua 1702 – 9 Mehefin 1762), a gweithiodd ei fab Abraham yn yr un swydd. Ymfudodd Abraham i Lundain tua 1760, ac yn 1769 priododd Abigail Delvalle, merch i farsiandïwr tybaco a snisin. Derbyniodd ddenisoniaeth yn 1771, sef ffurf ar ddinasyddiaeth a roddwyd i dramorwyr drwy freintlythyr. Iddew selog ac aelod amlwg o gymuned Seffardig Llundain oedd Abraham, a dyn cyndyn ei farn a thrwm ei law yn y cartref. Disgwyliad Abraham oedd i'w fab David ddilyn yn ei gamre i fyd yr arianwyr a'r masnachwyr, ac felly rhoddwyd iddo addysg i'w baratoi ar gyfer gyrfa yn y Ddinas. Aeth i Amsterdam am ddwy flynedd, yn 11 oed, i astudio yn ysgol y Talmwd Tora. Dychwelodd i Loegr i orffen ei addysg cyn iddo ymuno â busnes ei dad.
Dylan O'Brien
Mae Dylan O'Brien (ganed 26 Awst 1991) yn actor Americanaidd sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Stilies Stelinski ar y rhaglen deledu MTV Teen Wolf.
David Ricardo
Gyrfa ariannol gynnar (1786–99)
Dechreuodd David weithio yng Nghyfnewidfa Stoc Llundain, yn glerc ac yn negesydd i'w dad, yn 14 oed. Daeth ei addysg ffurfiol i ben felly, ac eithrio rhywfaint o diwtora gan athrawon preifat. Daeth yn frocer stoc yn 20 oed.
Dylan O'Brien
Bywyd Cynnar
Ganwyd Dylan O'Brien yn Ninas Efrog Newydd, i Lisa Rhodes, cyn actores a oedd hefyd yn rhedeg ysgol actio, a Patrick B. O'Brien, gweithredwr camera o ddisgyniaeth Gwyddelig ac mae ei fam yn Saesnig, Sbaeneg ac Eidalaidd. Magwyd Dylan yn Springfield Township, New Jersey, cyn symud gyda'i deulu i Hermosa Beach, California pan oedd yn 12 mlwydd oed. Ar ôl glanio rôl Stiles yn Teen Wolf (Tyler Posey), Scott Jones (2011), penderfynodd orffen yn yr ysgol (roedd yn wreiddiol yn cael ei ystyried ar gyfer rôl Scott, ond roedd ganddo ddiddordeb mawr mewn chwarae Stiles).
David Ricardo
Gyrfa ariannol gynnar (1786–99)
Symudodd y teulu Ricardo yn 1792 i ardal Bow, ac yno cafodd David garwriaeth â Priscilla Ann Wilkinson (1768–1849), merch i'r llawfeddyg o Grynwr Edward Wilkinson. Oherwydd gwahaniaethau crefyddol y teuluoedd, bu'n rhaid iddynt gyfathrebu drwy lythyrau cyn iddynt briodi yn Rhagfyr 1793. O ganlyniad, cafodd Ricardo ei ddiswyddo o fusnes ei dad a'i ddietifeddu gan ei rieni. Ni siaradodd yr un gair â'i fam am weddill ei hoes, a bu dim ond yn ailgymod â'i dad wedi marwolaeth ei fam. Yn sgil y briodas, trodd Ricardo ei gefn ar y synagog a mynychodd gyfarfodydd yr Undodwyr. Mae'n bosib iddo newid ei ffydd yn dilyn cyfnod hir o hunanymholi, ac mae ambell un o'i ysgrifeniadau yn myfyrio ar broblem drygioni yn awgrymu taw agnostig ydoedd.
Dylan O'Brien
Actio
Mae Dylan wedi datblygu gyfri YouTube helaeth yn dilyn cyfres o ffurfiau comic ar-lein a gyfarwyddodd, a gynhyrchwyd ac a serenodd. Gwnaeth ei ffilm gyntaf yn hollol fyrfyfyr High Road (2011), a gyfarwyddwyd gan Upright Citizens Brigade. Roedd rôl gyntaf O'Brien mewn ffilm yn chwarae Dave yn y comedi The First Time (2012), gyferbyn â Britt Robertson a'i gyfarwyddo gan Jonathan Kasdan. Yn dilyn hynny, roedd ganddo rôl ategol, yn chwarae arbenigwr technegol Stuart, yn y comedi The Internship (2013) Vince Vaughn / Owen Wilson, a'r ffilm antur ffantasi The Maze Runner (2014), hefyd gyda Will Poulter a Kaya Scodelario, yn ogystal â'i olynydd, Maze Runner: The Trorch Trials (2015).
Yn 2018 roedd yn chwarae Caleb Holloway yn y Deepwater Horizon (2016).
David Ricardo
Gyrfa ariannol gynnar (1786–99)
Wedi iddo gael ei fwrw allan o fusnes ei dad, cychwynnodd Ricardo ar sefydlu menter ariannol ar liwt ei hun, gan elwa ar ei gysylltiadau a'i enw da yn y Ddinas. Gweithiodd yn jobiwr yn y gyfnewidfa stoc ac yn gontractwr benthyciadau ar gyfer stociau'r llywodraeth. Erbyn diwedd y 1790au, roedd yn meddu ar ddigon o gyfoeth iddo gynnal teulu mawr a throi ei sylw at astudiaethau personol. Yn y blynyddoedd i ddod, cafodd Ricardo a'i wraig wyth o blant.
Hunanaddysg (1799–1809)
Yn ddiweddarach yn ei fywyd, cwynodd Ricardo am ei addysg gwta a diffygion yr hyn a ddysgodd oddi wrth ei dad, yn enwedig parthed ysgrifennu. Bu'n rhaid iddo droi at hunanaddysg yn ei ddauddegau a'i dridegau i lenwi'r bylchau yn ei ddealltwriaeth o'r byd. Trodd ei sylw at lenyddiaeth a'r gwyddorau, yn enwedig mathemateg, cemeg, a daeareg. Yn 1799 canfuasai copi o The Wealth of Nations gan yr economegydd clasurol Adam Smith mewn llyfrgell ar daith yng Nghaerfaddon. Dechreuodd Ricardo ymddiddori ym mhwnc economeg wleidyddol, a threuliodd ddeng mlynedd yn astudio materion economaidd ac ariannol. Ysgrifennodd sawl pamffled, yn ogystal â llythyrau at y Morning Chronicle, cyn iddo gyhoeddi ei waith mawr cyntaf The Principles of Political Economy and Taxation (1817). Roedd Ricardo yn gyfaill i nifer o ddeallusion pwysig yr oes, gan gynnwys James Mill, Jeremy Bentham, a Thomas Malthus.
Gyrfa lenyddol (1810–17)
Ei gyhoeddiad cyntaf oedd The High Price of Bullion, a Proof of the Depreciation of Bank Notes (1810), casgliad ac estyniad o'i lythyrau at y Morning Chronicle ar bwnc cronfeydd aur y wladwriaeth a rôl Banc Lloegr. Ar y pryd, nid oedd yn rhaid i Fanc Lloegr dalu aur am ei bapurau punnoedd, ac o ganlyniad bu'r Banc a banciau gwledig yn Lloegr yn argraffu rhagor o bapurau ac yn cynyddu eu benthyciadau. Honnai cyfarwyddwyr Banc Lloegr nad oedd perthynas rhwng y cynnydd credyd y banciau a'r twf prisoedd a dibrisiant y bunt. Dadleuai Ricardo bod perthynas uniongyrchol rhwng nifer y papurau punnoedd a lefel y prisoedd, a bod prisoedd yn eu tro yn effeithio ar gyfraddau cyfnewid tramor yn ogystal â mewnlif ac all-lif aur.
Yn ôl dadansoddiad Ricardo, felly, roedd yn rhaid i Fanc Lloegr ofalu am ei gronfeydd aur a llunio'i bolisi benthyg yn nhermau amodau'r economi ac i reoli maint yr arian a'r credyd yn yr economi. Cytunodd Pwyllgor Bwliwn Tŷ'r Cyffredin â syniadau Ricardo, ac roedd y ddadl yn bwysig wrth ddatblygu damcaniaethau bancio canolog.
Cyhoeddodd Ricardo Essay on the Influence of a Low Price of Corn on the Profits of Stock (1815), mewn ymateb i ddadl dros y Deddfau Ŷd. Dadleuai Ricardo bod cynyddu'r tariff ar fewnforion ŷd yn debygol o gynyddu rhenti yng nghefn gwlad tra'n gostwng elw y gweithgynhyrchwyr.
bawd|Tudalen deitl On the Principles of Political Economy and Taxation (1817). Yn ei waith The Principles of Political Economy and Taxation, cyhoeddodd Ricardo ei ddamcaniaethau pwysicaf: deddf haearn cyflogau, a'r fantais gymharol. Yn ôl deddf haearn cyflogau, mae cyflog yn tueddu i sefydlogi ar sail y lefel gynhaliaeth. Yn ei enghraifft enwog o'r fantais gymharol, esboniai sut yr oedd yn effeithlon i Loegr gynhyrchu brethyn a Phortiwgal gynhyrchu gwin, cyn belled â bo'r ddwy wlad yn masnachu gyda'i gilydd, hyd yn oed os oedd Portiwgal yn gallu cynhyrchu'r ddau nwydd ar gost is na Lloegr.