cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mudiad Hawliau Sifil America
Rhwng 1965 a 1975 ymddangosodd y mudiad Pŵer Du ac roedd Malcolm X yn un o’i brif arweinyddion. Roedd yn fudiad a oedd yn herio agwedd a thactegau arweinyddiaeth Martin Luther King o’r Mudiad Hawliau Sifil ohewydd credent y dylid ddefnyddio trais er mwyn cael mwy o hawliau i bobl ddu. Yn eu barn nhw roedd angen i bobl ddu greu cymdeithas annibynnol a oedd yn wleidyddol ac yn economaidd hunan-gynhaliol heb ddibynnu ar gymuned y dyn gwyn. Roedd Martin Luther King yn un o brif arweinyddion y Mudiad Hawliau Sifil yn America, gan ennill Gwobr Heddwch Nobel yn 1964 oherwydd ei arweinyddiaeth garismataidd a’i fod yn cymell cefnogwyr y mudiad i ddefnyddio dulliau di-drais.
Cefndir
Roedd y Ku Klux Klan (KKK) yn fudiad hiliol a therfysgol oedd yn erlid, llofruddio a lynsio pobl ddu. Protestaniaid Eingl-Sacsonaidd Gwyn (White Anglo-Saxon Protestants – WASPs) oedd aelodau’r KKK yn bennaf, gyda llawer ohonynt yn bobl wyn dlawd a oedd wedi eu cythruddo gan yr hawliau a;r rhyddid newydd oedd yn cael eu rhoi i bobl ddu. Roedd dylanwad a phresenoldeb y mudiad yn bwerus yn nhaleithiau’r De ac roeddent hefyd yn hiliol eu hagweddau tuag at fewnfudwyr a oedd yn Iddewon, Catholigion, Sosialwyr neu'n Gomiwnyddion.
Roedd pobl ddu yn byw mewn ofn parhaus o’r KKK yn enwedig pan oedd y mudiad ar ei anterth o ran aelodau a throseddau ar ddechrau’r 20g. Sefydlwyd y mudiad yn gyntaf yn fuan wedi Rhyfel Cartref America a gwisgent wisg wen fel lifrai. Treisiwyd, lladdwyd a llofruddiwyd nifer o bobl ddu yn ystod y cyfnod hwn, gydag ymosodiadau, thaflu tar a phlu, crogi a lynsio (a arweiniwyd yn aml gan ddynion y Klan), yn ddigwyddiadau cyffredin yn nhaleithiau’r De. Ni chosbwyd aelodau’r Klan oedd yn cymryd rhan yn y gweithgareddau hyn oherwydd yn aml iawn roeddent yn aelodau parchus a blaenllaw o'r gymdeithas, fel barnwyr, llywodraethwyr taleithiol ac aelodau o’r heddlu.
Deddfau Jim Crow
Yn nhaleithiau’r De pasiwyd Cyfreithiau Jim Crow a oedd yn cadw pobl ddu a phobl wyn ar wahân. Golygai hyn bod pobl ddu a phobl wyn yn byw bywyd ar wahân yn y gymdeithas, a gwaharddwyd pobl ddu rhag defnyddio’r un cyfleusterau a gwasanaethau â phobl wyn.
Roedd enghreifftiau o hyn yn cynnwys caffis a bwytai, ysbytai, ac ni allai pobl ddu eistedd yn y seddi a neilltuwyd ar gyfer pobl wyn ar drenau a bysus. Roedd pobl wyn a phobl ddu yn mynychu eglwysi gwahanol, ac oherwydd safon wael yr addysg a dderbyniai pobl ddu roedd eu cyfleoedd i gael swyddi da yn isel iawn a’r mwyafrif llethol ohonynt yn anllythrennog.
Ymdrechion i ymgyrchu
Er hynny, erbyn dechrau’r 20g, daeth unigolion i brotestio ac ymgyrchu dros hawliau cydradd i bobl ddu. Yn eu plith, roedd Booker T. Washington, a oedd ei hun yn gyn-gaethwas, ac a oedd yn annog pobl ddu i gymhwyso eu hunain fel bod ganddynt well cyfleoedd i gael swyddi da. Sefydlodd goleg yn Alabama at y pwrpas hwn.
Yn 1909 sefydlwyd yr NAACP (National Association for the Advancement of Coloured People). Ymhlith y rhai a helpodd i sefydlu’r mudiad roedd W.E.B. Dubois, a oedd wedi derbyn ei addysg ym Mhrifysgol Harvard. Prif fwriad yr NAACP oedd sicrhau triniaeth gyfartal i bobl ddu drwy gael addysg gyfartal i bobl dduon, hawliau pleidleisio a chael gwared ar arwahanu.
Mudiad arall a oedd yn weithgar dros sicrhau gwelliannau i hawliau pobl ddu, ond a oedd yn gwrthwynebu tactegau gweithredu’r NAACP, oedd yr Universal Negro Improvement Association a sefydlwyd gan Marcus Garvey. Roedd Garvey yn anghytuno â’r NAACP ynghylch ceisio cymodi gyda phobl wyn a cheisio integreiddio gyda nhw. Credai ef bod angen i bobl ddu geisio gwella eu hunain drwy gadw ar wahân i'r dyn gwyn a sefydlu eu cenedl ddu eu hunain a oedd yn annibynnol. Dyma syniad a fabwysiadwyd yn ddiweddarach yn y 1960au gan Malcolm X a’r Mudiad Pŵer Du.
Effeithiau’r Dirwasgiad a’r Ail Ryfel Byd
Dioddefodd pobl ddu yn ofnadwy yn ystod y Dirwasgiad Mawr yn America. Derbyniodd rhai gymorth drwy Fargen Newydd Roosevelt ond diswyddwyd llawer ac roedd y diweithdra a’r tlodi’n waeth yn nhaleithiau’r De lle'r oedd y mwyafrif o bobl ddu yn byw.
Bu’r Ail Ryfel Byd yn drobwynt pwysig yn ymwybyddiaeth pobl ddu o’u hawliau yng nghymdeithas UDA. Roedd arwahanu yn cael ei weithredu hyd yn oed yn lluoedd arfog UDA, gydag unedau ar wahân o’r enw Byddin Jim Crow yn cael eu sefydlu a swyddogion gwyn yn eu rheoli. Yn aml iawn, swyddi isel eu statws a’u tâl oedd gan bobl ddu yn y lluoedd arfog - swyddi fel glanhawyr a chogyddion, a phrin iawn oedd yr enghreifftiau o bobl ddu yn cael swyddi rheng uchel neu fel peilotiaid yn y Llu Awyr. Ysbrydolwyd yr ymgyrch dros hawliau cydradd wrth i filwyr croenddu sylweddoli eu bod yn ymladd yr Almaen Natsïaidd ond eto’n wynebu anghyfiawnderau yn eu gwlad eu hunain. Anfonwyd tua 1.5 miliwn o filwyr UDA draw i ganolfannau milwrol ym Mhrydain adeg yr Ail Ryfel Byd, a gan nad oedd arwahanu ym Mhrydain gallai milwyr croenddu fynd i’r un tafarndai a phrofi'r un hawliau â phobl wyn. Bu hyn yn hwb i’r ymgyrch dros hawliau cydradd yn ôl yn UDA, ac yn 1948, pan oedd yr Arlywydd Truman yn y Tŷ Gwyn, pasiwyd deddf a ddaeth ag arwahanu i ben. Ar ôl diwedd y rhyfel, a map y byd wedi newid gydag ymerodraethau yn cael eu chwalu a gwledydd yn Affrica yn ennill annibyniaeth, daeth hawliau pobl ddu yn America a De Affrica yn destun ffocws i weddill y byd. bawd|Mamie Till yn angladd Emmett, 1955
Llofruddiaeth Emmet Till, 1955
Bu llofruddiaeth y bachgen du 14 mlwydd oed o Chicago yn drobwynt yn hanes ymgyrch pobl ddu i gael hawliau cydradd yn UDA. Roedd Emmett Till yn ymweld â pherthnasau yn Money, Mississippi yn ystod haf 1955 pan ddaeth i gysylltiad â menyw wen, Carolyn Bryant, mewn siop fwyd fach. Honnwyd bod ymddygiad wedi digwydd a oedd wedi tresbasu ar arferion ymddygiad diwylliannol Mississippi a llofruddiwyd Emmett Till gan Roy Bryant, gŵr y fenyw a’i hanner-brawd, J.W Milam. Poenydiwyd ac anrheithiwyd Emmett Till, cyn ei saethu yn ei ben a boddi ei gorff yn Afon Tallahatchie. Dri diwrnod yn ddiweddarach darganfuwyd ei gorff yn yr afon. Wedi i’w fam, Mamie Till, orfod adnabod corff ei mab, penderfynodd ei bod am i bobl eraill weld beth roedd hi wedi ei weld, a dangoswyd corff Emmett Till mewn arch agored. Roedd yr anafiadau ofnadwy a ddioddefodd yn brawf o’r trais hiliol dychrynllyd oedd yn cael ei anelu at bobl ddu America, a bu ei lofruddiaeth yn drobwynt tyngedfennol yn hanes yr ymgyrchu dros hawliau sifil. Dywedodd Rosa Parks wrth fam Emmett Till mai’r ddelwedd o weddillion truenus ei mab oedd y rheswm pam y penderfynodd hi wrthod ildio ei sedd ar y bws yn Montgomery, Alabama.
Penderfynodd teulu Emmett Till eu bod am roi y gasgen wreiddiol y claddwyd ef ynddi i Amgueddfa Genedlaethol Diwylliant a Hanes Affricanaidd Americanaidd y Smithsonian, lle mae bellach yn cael ei harddangos. Yn 2007, cyfaddefodd Bryant ei fod wedi dweud celwydd ym 1955 am ei ran ef o’r stori.
Addysg
Gwelodd y ddau ddegawd ar ôl yr Ail Ryfel Byd gynnydd ym mhrotestiadau'r Mudiad Hawliau Sifil. Dechreuwyd drefnu protestiadau ar lefel leol a chenedlaethol, ac ymhlith y meysydd lle bu ymgyrchu am gydraddoldeb roedd addysg a thrafnidiaeth. Yn ystod y 1950au bu dau achos pwysig a fu’n drobwyntiau allweddol yn hanes y Mudiad Hawliau Sifil. Ym mis Mai 1954 cyhoeddodd Uchel Lys UDA ddyfarniad hanesyddol a oedd yn gwahardd arwahanu mewn ysgolion ar draws UDA ar y sail ei fod yn anghyfansoddiadol. Fe wnaeth llawer o’r taleithiau ufuddhau ond gwrthododd taleithiau’r de weithredu’r ddeddf. Parhaodd arwahanu mewn addysg yn llawer o daleithiau’r De tan y 1960au. Daeth y dyfarniad wedi brwydr gan Oliver Brown a’i deulu yn erbyn Bwrdd Addysg Topeka, Kansas. Dechreuodd yr achos pan wrthododd yr ysgol leol a oedd agosaf at gartref teuluol Oliver Brown gofrestru ei ferch, Linda Brown. Oherwydd hynny gorfodwyd Linda Brown i fynd ar daith bws i’r ysgol gynradd ar gyfer plant du yn unig, a oedd yn bellach i ffwrdd. Cyflwynodd Oliver Brown gŵyn yn erbyn y trefniant ac aeth y mater ymlaen i’r llys ffederal. Cefnogwyd brwydr y teulu gan y NAACP, a’u cyfreithwyr nhw oedd yn paratoi achos y teulu yn erbyn y Llywodraeth. Yn ei ddyfarniad ym Mai 1954, cyhoeddodd Goruchaf Lys UDA, a oedd o dan arolygiaeth y Barnwr Earl Warren, bod arwahanu mewn ysgolion gwladol yn anghyfansoddiadol. Golygai hyn y byddai’r ddeddf hon yn cael ei gweithredu ar draws y system addysg yn UDA, ond bu gwrthwynebiad chwyrn i’w chyflwyniad. Un o’r enghreifftiau lle bu gwrthsafiad ac ymateb ffyrnig i’w gweithredu yn y sector addysg uwch oedd achos Little Rock Nine. Ar 4 Medi 1957 anfonodd Llywodraethwr Talaith Arkansas, sef Orval Faubus, am y Gwarchodlu Lleol i atal 9 disgybl du rhag mynd i Ysgol Uwchradd Little Rock, Arkansas. Enwau’r naw disgybl oedd Ernest Green, Elizabeth Eckford, Jefferson Thomas, Terence Roberts, Carlotta Walls LaNier, Minnijean Brown, Gloria Ray Karlmark, Thelma Mothershed a Melba Pattillo Beals. Roedd y naw disgybl wedi cael eu dewis i fynychu’r ysgol, yn ôl cyfarwyddyd a chyngor Daisy Bates, oherwydd eu graddau rhagorol mewn arholiadau. Wedi dyfarniad llwyddiannus Brown v. Bwrdd Addysg Topeka penderfynodd yr NAACP yn 1957 gofrestru'r naw disgybl iddynt allu mynychu ysgol wen Little Rock Arkansas.
Ar ddiwrnod cyntaf y tymor, Elisabeth Eckford, a oedd yn 15 oed ar y pryd, oedd yr unig un o’r naw myfyriwr a fynychodd yr ysgol, gan nad oedd wedi derbyn galwad ffôn a oedd yn ei rhybuddio am y peryglon o fynd i’r ysgol. Cafodd ei herlid gan brotestwyr gwyn y tu allan i'r ysgol a bu’n rhaid mynd â hi oddi yno mewn car patrôl yr heddlu rhag ofn iddi gael niwed.
Gunthorpe, Norfolk
Pentref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Gunthorpe. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd Norfolk.
Mudiad Hawliau Sifil America
Addysg
Dyfarnodd yr Uchel Lys bod hawl gan y disgyblion du i fynd i’r ysgol, ac anfonodd yr Arlywydd Dwight D.Eisenhower filwyr personol i’w hebrwng i’r ysgol mewn jîps a’u gwarchod am flwyddyn wrth iddynt fynd i’r ysgol. Wynebodd y myfyrwyr amodau llym yn ystod y flwyddyn a gorfod mynd heibio pobl wyn a oedd yn poeri ac yn heclo wrth iddynt gyrraedd yr ysgol ar eu diwrnod cyntaf. Taflwyd asid i lygaid un o’r disgyblion, sef Melba Pattillo, a chafodd Minnijean Brown ei gwahardd am gyfnod oherwydd arllwysodd bowlen o tsili ar ben myfyriwr gwyn a oedd yn ei phoenydio yn y ciw cinio yn yr ysgol. Dioddefodd y naw erledigaeth a phoenydio gan fyfyrwyr eraill am weddill y flwyddyn.
Gunthorpe, Norfolk
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 244.
Mudiad Hawliau Sifil America
Addysg
Ym Medi 1962, enillodd James Meredith achos llys oedd yn rhoi’r hawl iddo gael ei dderbyn fel myfyriwr i Brifysgol Mississippi, sef prifysgol a oedd yn flaenorol wedi gweithredu arwahanu. Wynebodd yntau hefyd wrthwynebiad cyhoeddus oddi wrth bobl fel Llywodraethwr y dalaith, sef y Llywodraethwr Ross Barnett, a bu’n rhaid iddo gael gwarchodwyr wrth iddo geisio mynychu campws y Brifysgol ar 20 Medi, 15 Medi a 26 Medi. Penderfynodd y Llysoedd bod Barnett a’r Is-Lywodraethwr, Paul B. Johnson, wrth weithredu felly, yn dirmygu’r gyfraith, a gorchmynwyd heddweision i'w harestio a’u dirwyo mwy na $10,000 am bob diwrnod roeddent yn gwrthod caniatáu i Meredith gofrestru. Ar 30 Medi, ac ar orchymyn y Twrnai Gwladol, Robert F. Kennedy, cafodd Meredith ei hebrwng i mewn i gampws Prifysgol Mississippi gyda chymorth marsialau UDA a swyddogion o blith yr awdurdodau. Dechreuodd myfyrwyr a phobl wyn eraill derfysgu’r noson honno, gan daflu cerrig a saethu at y lluoedd ffederal oedd yn gwarchod Meredith yn Neuadd Lyceum. Lladdwyd dau sifilian gan y terfysgwyr, gan gynnwys newyddiadurwr Ffrengig; cafodd 28 asiant ffederal anafiadau gwn ac anafwyd 160 arall. Bu’n rhaid i’r Arlywydd, John F. Kennedy, anfon byddin UDA a lluoedd Giard Cenedlaethol Mississippi i’r campws i ddistewi’r terfysg. Cychwynnodd James Meredith ei wersi y diwrnod ar ôl i’r milwyr gyrraedd.
Trafnidiaeth
Ym maes trafnidiaeth bu Boicot Bysus Montgomery, Alabama, yn foment o bwys yn hanes y mudiad. Ym mis Rhagfyr 1955 gwrthododd Rosa Parks, a oedd yn Ysgrifenyddes Cangen NAACP Montgomery, ildio ei sedd ym mlaen y bws ar gyfer bobl wyn oedd yn dod ar y bws. Galwyd yr heddlu ac fe gafodd ei harestio a’i charcharu. Daeth Rosa Parks a’i gwrthsafiad yn symbol o foicot y bysus yn Montgomery a ddenodd sylw cenedlaethol, a gwelwyd hi wedyn fel ‘mam y mudiad hawliau sifil’. Cafodd y newyddion ei bod wedi ei harestio sylw mawr, gan ennill cefnogaeth y NAACP, a hithau hefyd yn Ysgrifenyddes y gangen leol. Galwodd y NAACP ar bobl ddu a oedd yn defnyddio’r gwasanaeth bws i gynnal boicot o’r bysus, ac un o’r rhai a drefnodd y boicot oedd Martin Luther King. Dosbarthwyd 52,500 o bamffledi yn galw am foicot. Cynhaliwyd y boicot am 381 diwrnod gyda 90% o bobl du Montgomery yn cymryd rhan yn y boicot. Lleihawyd incwm y cwmnïau bysus yn sylweddol gan mai pobl ddu oedd yn defnyddio eu gwasanaethau fwyaf. Erbyn Tachwedd 1956 pasiodd yr Uchel Lys bod arwahanu ar drafnidiaeth yn anghyfreithlon, gan roi diwedd ar y boicot.
Yn ystod cyfnod y boicot penderfynodd yr arweinyddion lleol sefydlu yr MIA (Montgomery Improvement Association), ac etholwyd Martin Luther King (MLK) yn Llywydd y mudiad. Denodd ei benodiad sylw cenedlaethol i’r brotest ac i’r ddinas oherwydd drwy ei ddawn fel areithiwr huawdl llwyddodd i ennill cefnogwyr yn y taleithiau deheuol a thu hwnt. Er hynny roedd arwahanu yn dal i gael ei weithredu ar drafnidiaeth pan oedd pobl yn cael eu cludo o un dalaith i’r llall. Dyma pam y dechreuwyd trefnu y Teithiau Rhyddid (Freedom Rides) yn 1961 gan CORE (Congress on Racial Equality). Teithiai pobl ddu ar y bws o un dalaith i’r llall heb ddod oddi ar y bws er mwyn tynnu sylw at annhegwch yr arwahanu ar wasanaeth cyhoeddus fel trafnidiaeth. Rhain oedd y teithwyr rhyddid (Freedom Riders). Ni chaniatawyd ychwaith i bobl ddu ddefnyddio cyfleusterau yn y gorsafoedd, er eu bod yn cael teithio ar y bysus. Roedd arwahanu yn parhau yn ystafelloedd aros yr orsaf, wrth y ffynhonnau dŵr, yn y tai bach ac yn y caffis. Rhoddwyd diwedd ar arwahanu mewn trafnidiaeth, bysus, meysydd awyr a rheilffyrdd gan Dwrnai Cyffredinol UDA ar y pryd, sef Robert Kennedy.
Cofrestru i bleidleisio
Ar ôl y Teithiau Rhyddid, holwyd yr SNCC (Student Nonviolent Coordinating Committee) gan arweinyddion lleol y gymuned ddu ym Mississippi - yn eu plith, Amzie Moore, Aaron Henry a Medgar Evers - am eu help i gofrestru pleidleiswyr du a helpu i sefydlu mudiadau cymunedol a fyddai’n medru ennill pŵer gwleidyddol yn y dalaith. Roedd cyfansoddiad Mississippi ers 1890 yn golygu bod telerau arbennig wrth gofrestru, megis treth y pen, gofynion preswylio a phrofion llythrennedd. Golygai hyn bod rhwystrau niferus yn cymhlethu'r broses bleidleisio ac yn atal pobl ddu rhag pleidleisio, gan fod llawer heb dderbyn safon addysg digonol ac yn anllythrennog. Roedd trais adeg etholiadau wedi llesteirio pleidleisio ymysg pobl ddu hefyd.
Yn 1961 lansiwyd y prosiect cofrestru cyntaf yn McComb a’r siroedd cyfagos yn ne-orllewin talaith Mississippi. Bu gwrthwynebiad treisgar yn y dalaith ac oddi wrth gwŷr y gyfraith, y Cyngor Dinasyddion Gwyn a’r Ku Klux Klan. Cafodd ymgyrchwyr hawliau sifil eu dyrnu, arestiwyd cannoedd o bobl leol a chafodd yr ymgyrchwr pleidleisio Herbert Lee ei lofruddio.
Roedd y gwrthwynebiad o gyfeiriad y gymuned wyn ynghylch cofrestru pobl ddu mor ddwys yn Mississippi fel bod ymgyrchwyr y mudiad rhyddid wedi penderfynu bod yn rhaid i holl fudiadau hawliau sifil y dalaith ddod at ei gilydd er mwyn cydlynu gweithgareddau i sicrhau unrhyw fesur o lwyddiant. Yn Chwefror 1962, ffurfiodd cynrychiolwyr SNCC, CORE a’r NAACP fudiad newydd o’r enw COFO (Council of Federated Organizations). Ym mis Awst 1962, ymunodd SCLC â COFO.
Yng ngwanwyn 1962 dechreuodd SNCC / COFO ymgyrchoedd cofrestru tebyg mewn ardaloedd eraill ym Mississippi - er enghraifft, Greenwood, Hattiesburg, Laurel a Holly Springs. Fel yn achos McComb, bu gwrthwynebiad ffyrnig – arestiadau, poenydio ac ymosodiadau, saethu, llosgi eiddo a llofruddiaeth. Defnyddiwyd tactegau i beri rhwystredigaeth, fel cofrestryddion y prawf yn defnyddio llythrennedd fel esgus i gadw pobl ddu oddi ar y cofrestrau etholiadol, y cyflogwyr yn diswyddo pobl ddu oedd yn ceisio cofrestru a landlordiaid yn troi pobl allan o’u tai rhent.
Cynhaliwyd ymgyrchoedd cofrestru tebyg, wedi eu harwain a’u cydlynu gan SNCC, CORE a SCLC yn Louisiana, Alabama, de-orllewin Georgia a De Carolina. Erbyn 1963 roedd yr ymgyrchoedd cofrestru pleidleisiau yn y De yn gymaint o ran annatod o’r Mudiad Rhyddid ag oedd yr ymdrechion i gael gwared ar arwahanu. O ganlyniad, pasiwyd Deddf Hawliau Pleidleisio 1965 oedd yn amddiffyn hawl cyfansoddiadol pob dinesydd i gofrestru.
‘Sit-ins’, 1958-1960
Yng Ngorffennaf 1958, penderfynodd Cyngor Ieuenctid NAACP noddi ‘sit-ins’ wrth gownter bwyd yn Siop Dockum yn Wichita, Kansas. Ar ôl tair wythnos, llwyddodd y mudiad i newid polisi trefniant eistedd ar wahân y siop ac yn fuan ar ôl hynny cafodd pob siop yn Dockum yn Kansas eu dadwahanu. Yn yr un flwyddyn trefnwyd ‘sit-in’ llwyddiannus gan fyfyrwyr yn Siop Katz yn Ninas Oklahoma a arweiniwyd gan Clara Luper.
Yn siop Woolworth, yn Greensboro, Gogledd Carolina, arweiniwyd ‘sit-in’ wrth y cownter bwyd gan fyfyrywr y colegau lleol (myfyrwyr du gan fwyaf) yn Chwefror 1960. Ar 1 Chwefror 1960, eisteddodd pedwar myfyriwr o Goleg Amaethyddol a Thechnegol Gogledd Carolina (coleg ar gyfer myfyrwyr du yn unig) wrth gownter bwyd oedd wedi ei neilltuo ar gyfer pobl wyn yn unig. Roeddent yn protestio yn erbyn polisi Woolworth a oedd yn gwahardd pobl du rhag cael gwasanaeth wrth y cownteri yn y siop. Enw’r pedwar myfyriwr oedd Ezell A.Blair Jr., David Richmond, Joseph McNeil a Franklin McCain. Prynodd y pedwar fân nwyddau yn rhannau eraill o’r siop a chadw eu derbynebau cyn eistedd i lawr wrth y cownter a gofyn am wasanaeth. Gwrthodwyd eu cais, a dangosodd y pedwar eu derbynebau a gofyn pam roedd eu harian yn ddigon da i brynu nwyddau eraill yn y siop, ond nid wrth y cownter bwyd.
Roedd yr ymgyrchwyr yn canolbwyntio nid yn unig ar gownteri bwyd ond hefyd ar gyfleusterau a gwasanaethau fel parciau, traethau, llyfrgelloedd, theatrau, amgueddfeydd a chyfleusterau cyhoeddus eraill.
Ymgyrch Birmingham, 1963
Trefnwyd Ymgyrch Birmingham ar ddechrau 1963 gan yr SCLC er mwyn tynnu sylw at yr arwahanu oedd yn treiddio drwy bob agwedd ar fywyd dinas Brimingham, Alabama. Arweiniwyd yr ymgyrch ddi-drais gan Martin Luther King Jr., James Bevel, Fred Shuttleworth ac eraill, a bu sawl gwrthdrawiad treisgar rhwng myfyrwyr du a’r awdurdodau gwyn dinesig. Yn y diwedd, llwyddwyd i newid cyfreithiau gwahaniaethol y ddinas.
Ar ddechrau’r 1960au Birmingham yn Alabama oedd un o’r dinasoedd lle'r oedd arwahanu hiliol ar ei waethaf. Wynebai pobl ddu anfanteision cyfreithiol ac economaidd a dioddefent ddial treisgar pan oeddent yn ceisio tynnu sylw at y problemau hynny.
Dechreuodd y protestiadau gyda boicot er mwyn rhoi pwysau ar arweinyddion busnes i roi cyfleoedd cyfartal i bobl o bob hil mewn cyflogaeth ac i roi diwedd ar arwahanu mewn gwasanaethau cyhoeddus, bwytai, ysgolion a siopau. Gwrthsafwyd y boicot gan y busnesau a’r arweinyddion lleol ac felly trowyd at SCLC am gymorth. Trefnodd SCLC gyfres o ‘sit-ins’ a gorymdeithiau gyda’r bwriad o bryfocio arestiadau ar raddfa fawr. Ond aeth yr ymgyrch yn brin o wirfoddolwyr o blith yr oedolion a phenderfynodd James Bevel recriwtio myfyrwyr i fod yn rhan o brif ymgyrch Birmingham. Hyfforddwyd a chyfarwyddwyd disgyblion oedran ysgol uwchradd a chynradd a myfyrwyr coleg ganddo mewn dulliau di-drais o brotestio. Gofynnwyd iddynt gymryd rhan mewn ymgyrch drwy gerdded yn heddychlon, tua 50 ar yr un pryd, o Gapel y Bedyddwyr ar yr 16eg Stryd draw i Neuadd y Ddinas er mwyn siarad â’r maer ynghylch arwahanu. Felly ar 2 Mai 1963 ymunodd dros 1,000 o fyfyrwyr yn yr ymgyrch, ac o ganlyniad galwyd hi'n ‘Grwsâd y Plant’. Arweiniodd hyn at tua 1,000 yn cael eu harestio, ac wrth i’r carchardai lleol lenwi gyda myfyrwyr oedd wedi eu harestio, defnyddiodd Adran Heddlu Birmingham, dan arweiniad Eugene “Bull” Connor, bibellau dŵr cryf a chŵn ymosod yr heddlu ar blant a gwylwyr yr ymgyrch.
Rhoddwyd pwysau ar Lywodraeth Kennedy i ymateb ac ymyrryd yn y sefyllfa rhwng cymuned y bobl wyn a’r SCLC. Ar 10 Mai daeth y ddwy ochr i gytundeb bod y cownteri bwyd a chyfleusterau llety cyhoeddus yng nghanol y ddinas (downtown) yn cael eu dadwahanu, byddai pwyllgor yn cael ei sefydlu i gael gwared ar arferion hurio gwaith gwahaniaethol, byddai trefniadau bod protestwyr a arestiwyd yn cael eu rhyddhau a ffyrdd cyfathrebu cyson yn cael eu sefydlu rhwng arweinyddion y gymuned ddu ac arweinyddion cymuned y bobl wyn.
Uppu Karuvaadu
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Radha Mohan yw Uppu Karuvaadu a gyhoeddwyd yn 2015. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd உப்பு கருவாடு (திரைப்படம்) ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tamileg.
Mudiad Hawliau Sifil America
Ymgyrch Birmingham, 1963
Nid oedd pawb yn y gymuned ddu yn cytuno â’r cytundeb ac ymatebodd rhannau o gymuned y bobl wyn yn ffyrnig. Bomiwyd Gwesty Gaston, a oedd yn bencadlys answyddogol SCLC a chartref brawd Martin Luther King, sef y Parchedig A.D. King. Mewn ymateb i hyn, trodd miloedd o bobl du at derfysgu, llosgwyd nifer o adeiladau a thrywanwyd ac anafwyd swyddog heddlu.
Preblyn brith Hinde
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Preblyn brith Hinde (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod brith Hinde) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Turdoides hindei; yr enw Saesneg arno yw Hinde's pied babbler. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: Timaliidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Mudiad Hawliau Sifil America
Gorymdaith Washington, 1963 ‘Gorymdaith dros Swyddi a Rhyddid’
Cynhaliwyd yr orymdaith hon ym mis Awst 1963. Roedd yr orymdaith yn cynnwys cynrychiolaeth o’r holl brif fudiadau hawliau sifil ac roedd ganddi chwe amcan swyddogol:
Daw'r Wennol yn Ôl
Casgliad o ddamhegion o fyd fferm gan Mari Jones yw Daw'r Wennol yn Ôl. Gwasg Bryntirion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Mudiad Hawliau Sifil America
Gorymdaith Washington, 1963 ‘Gorymdaith dros Swyddi a Rhyddid’
Prif ffocws yr amcanion hyn oedd sicrhau bod yr addewidion a roddwyd i’r ymgyrchoedd gan Kennedy ar ôl Birmingham yn cael eu gwireddu a’u pasio.
Daw'r Wennol yn Ôl
Disgrifiad byr
Casgliad o ddamhegion o fyd fferm fynyddig yn Llanymawddwy sy'n arwain y darllenydd yn gynnil at y Crëwr sydd y tu ôl i'r cyfan.
Mudiad Hawliau Sifil America
Gorymdaith Washington, 1963 ‘Gorymdaith dros Swyddi a Rhyddid’
Rhoddodd y cyfryngau cenedlaethol, fel y teledu a'r radio, sylw i’r orymdaith fel bod dylanwad yr orymdaith yn cael ei gweld a’i chlywed gan gynulleidfa mor eang â phosibl.
Preblyn brith Hinde
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn T. hindei, sef enw'r rhywogaeth.
Mudiad Hawliau Sifil America
Gorymdaith Washington, 1963 ‘Gorymdaith dros Swyddi a Rhyddid’
Roedd dros bum cant o ddynion camera, technegwyr a newyddiadurwyr o’r prif rwydweithiau teledu yn darlledu’r orymdaith. Bu’r orymdaith yn llwyddiant, gyda rhwng 200,000 a 300,000 o brotestwyr wedi ymgynnull o flaen Cofeb Lincoln, lle traddododd Martin Luther King ei araith enwog ‘Mae Gen i Freuddwyd’.
Daw'r Wennol yn Ôl
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
Mudiad Hawliau Sifil America
Gorymdaith Washington, 1963 ‘Gorymdaith dros Swyddi a Rhyddid’
Ar ôl yr orymdaith cyfarfu MLK ac arweinyddion hawliau sifil eraill â'r Arlywydd JFK yn y Tŷ Gwyn. Er ei bod yn ymddangos bod Kennedy a’i Lywodraeth yn awyddus ac yn ddidwyll yn eu dymuniad i basio’r mesur, doedd dim digon o bleidleisiau yn y Gyngres i’w basio. Serch hynny, pan lofruddiwyd JFK ar 22 Tachwedd 1963, penderfynodd yr Arlywydd Lyndon Johnson y byddai’n defnyddio ei ddylanwad yn y Gyngres i helpu i basio llawer o’r deddfwriaethau oedd ar agenda Kennedy cyn iddo farw.
Gorymdaith Selma, 1965
Roedd gorymdeithiau Selma i Montgomery yn gyfres o dair gorymdaith brotest a gynhaliwyd yn 1965, ac yn 54 milltir ar hyd y briffordd rhwng Selma, Alabama a phrifddinas talaith Alabama, sef Montgomery. Trefnwyd y gorymdeithiau gan ymgyrchwyr di-drais y Mudiad Hawliau Sifil er mwyn dangos dymuniad pobl ddu i gael yr hawl i bleidleisio. Roeddent yn rhan o ymgyrch fwy eang i dynnu sylw at hawliau pleidleisio pobl ddu yn Selma ac ar draws taleithiau deheuol UDA. Drwy amlygu anghyfiawnder hiliol, bu’r gorymdeithiau yn gyfraniad pwysig o ran sicrhau bod Deddf Hawliau Pleidleisio 1965 yn cael ei phasio.
Ar 7 Mawrth 1965, arweiniodd Hosea Williams a John Lewis o fudiad SCLC orymdaith o tua 600 o bobl i gychwyn y daith 54 milltir o Selma i Montgomery. Ar hyd y daith, ymosodwyd arnynt gan filwyr taleithiol a lluoedd yr awdurdodau lleol, rhai ar gefn ceffyl, gyda phastynau, nwy dagrau, tiwbiau rwber wedi eu lapio mewn weiren bigog a chwipiau (bullwhips). Gyrrwyd y protestwyr yn ôl i Selma. Cafodd Lewis ei daro nes ei fod yn anymwybodol a chafodd ei lusgo i’r naill ochr er mwyn achub ei fywyd. Cafodd o leiaf 16 o’r protestwyr ofal yn yr ysbyty, ac ymhlith y rhai a anafwyd roedd Amelia Boynton Robinson, a oedd yn un o unigolion pwysicaf gweithgareddau'r mudiad hawliau sifil yn y cyfnod.
Uppu Karuvaadu
Y prif actor yn y ffilm hon yw Nandita Swetha. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Mudiad Hawliau Sifil America
Gorymdaith Selma, 1965
Lladdwyd rhai o’r ymgyrchwyr y noson honno (7 Mawrth) gan rai pobl wyn - yn eu mysg, James Reeb, a fu farw o’i anafiadau mewn ysbyty yn Birmingham ar 11 Mawrth. Ar yr un noson, saethwyd a lladdwyd Viola Liuzzo, a oedd yn byw yn Detroit, gan bedwar aelod o’r Klu Klux Klan, wrth iddi yrru rhai oedd wedi bod ar yr orymdaith yn ôl i Selma.
Twin Town
Ffilm gomedi dywyll o 1997 yw Twin Town. Lleolwyd y ffilm yn Abertawe a defnyddiwyd y ddinas honno ar gyfer y gwaith ffilmio, ynghyd â thref Port Talbot. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Kevin Allen a'r bwriad gwreiddiol oedd enwi'r ffilm yn Hot Dog, oherwydd bod fan cwn poeth yn cael ei weld mewn nifer o olygfeydd y ffilm.
Uppu Karuvaadu
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Black Mass sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd. Mahesh Muthuswami oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan T. S. Jay sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Mudiad Hawliau Sifil America
Martin Luther King
Unigolyn allweddol yn y Mudiad Hawliau Sifil o’r 1950au hyd at ei lofruddiaeth yn 1968 oedd Martin Luther King Jr., a oedd yn weinidog gyda’r Bedyddwyr. Credai mai’r ffordd fwyaf effeithiol o weithredu oedd drwy ddulliau heddychlon, gan ei fod credu’n gryf yn syniadau Mahatma Gandhi o India. Yn ystod ei arweinyddiaeth o’r Mudiad Hawliau Sifil trefnwyd nifer o brotestiadau fel ‘sit-ins’ mewn caffis a thai bwyta, ‘stand-ins’ mewn theatrau, ‘wade-ins’ mewn pyllau nofio a gorymdeithiau mawr yn Selma a Birmingham, Alabama yn 1963.
Malcolm X
Ym mis Mawrth 1964 penderfynodd Malcolm X, er mai ef oedd cynrychiolydd cenedlaethol Cenedl Islam, dorri'n rhydd o'r mudiad hwnnw. Roedd syniadau Malcolm X yn deillio o'i brofiadau personol ei hun, gyda’i dad yn cael ei lofruddio gan eithafwyr gwyn. Cafodd gyfnod anodd a helbulus wedyn, gan dreulio cyfnod yn y carchar, lle ymunodd â’r Mwslemiaid Du, ymaelodi â mudiad Cenedl Islam a newid ei enw i Malcolm X. Ar ôl cael ei ryddhau o’r carchar, daeth yn un o brif arweinyddion y bobl ddu gan fod ei neges yn apelio at bobl ddu oedd yn byw yn ninasoedd y Gogledd, lle'r roedd bywyd y geto yn anodd ac yn galed. Roedd safon y gwasanaethau iechyd, addysg a thrafnidiaeth yn wael, a lefel uchel o ddiweithdra. Credai Malcolm X mewn hunanlywodraeth i bobl yn hytrach nag integreiddio, a bod hawl ganddynt i ymateb i ymosodiadau treisgar yn eu herbyn. Ond erbyn 1964 dechreuodd ymbellhau oddi wrth Genedl Islam a dechreuodd gefnogi ymgyrchoedd Martin Luther King.
Ar 26 Mawrth 1964, gyda Deddf Hawliau Sifil 1964 yn wynebu gwrthwynebiad oddi wrth y Gyngres, cafodd Malcolm X gyfarfod â MLK yn Washington. Roedd Malcolm X wedi ceisio cychwyn deialog gyda MLK ers 1957 ond anwybyddwyd ef gan King. Cyhuddwyd King gan Malcom X o fod wedi troi ei gefn ar filwriaeth du er mwyn cyfaddawdu gyda strwythurau pobl wyn. Mae tystiolaeth bod MLK yn paratoi i gefnogi cynllun Malcolm X i ddwyn Llywodraeth UDA gerbron Cynghrair y Cenhedloedd am dorri hawliau dynol Affricaniaid Americanaidd.
Roedd Malcolm X yn annog cenedlaetholwyr du i gymryd rhan mewn ymgyrchoedd cofrestru pleidleisio a phrotestiadau eraill er mwyn ehangu ymgyrchoedd y Mudiad Hawliau Sifil.
Uppu Karuvaadu
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Radha Mohan ar 20 Tachwedd 1965.
¡Gaucho!
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Leopoldo Torres Ríos yw ¡Gaucho! a gyhoeddwyd yn 1942. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ¡Gaucho! ac fe’i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Aída Alberti, Santiago Arrieta, José Franco, José Otal, Pedro Maratea, María Esther Podestá, René Mugica, Graciliano Batista, Miguel Coiro, Felipe Panigazzi ac Alfredo Mileo. Mae'r ffilm ''¡Gaucho! (ffilm o 1942)'' yn 75 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Twin Town
Mae'r ffilm yn serennu Rhys Ifans, Llŷr Evans, Dougray Scott, Keith Allen, Brian Hibbard, Huw Ceredig, Dorien Thomas, Ronnie Williams. Mae Rhys Ifans yn chwarae cymeriad Jeremy Lewis a'i frawd Llŷr Evans yn actio rhan ei frawd, Julian Lewis. Gan ddefnyddio techneg sy'n atgoffa'r gwyliwr o ffilmiau Hitchcock, mae'r cyfarwyddwr i'w weld yn y ffilm fel cyflwynydd ar set deledu, yn y garafan lle mae'r efeilliaid yn byw.
Ym mis Ebrill 2009 fe ddwedodd y cyfarwyddwr ei fod yn bwriadu gwneud 'Twin Town 2'.
¡Gaucho!
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leopoldo Torres Ríos ar 27 Rhagfyr 1899 yn Buenos Aires a bu farw yn Vicente López Partido ar 20 Hydref 1985.
Suran Ffrainc
Planhigyn blodeuol cosmopolitan, lluosflwydd yw Suran Ffrainc sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Polygonaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Rumex scutatus a'r enw Saesneg yw French sorrel. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Suran Ffrengig.
Preblyn brith Hinde
Genws
Mae'r preblyn brith Hinde yn perthyn i'r genws Turdoides yn nheulu'r Preblynnod (Lladin: Leiothrichidae).Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Braywoodside
Pentrefan yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Braywoodside. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bray yn awdurdod unedol Bwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead.
¡Gaucho!
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Leopoldo Torres Ríos nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mudiad Hawliau Sifil America
Malcolm X
Erbyn diwedd y 1960au roedd yr arwyddair ‘Grym Du’ yn boblogaidd, gyda Mudiad'r Grym Du yn cael ei sefydlu yn 1966 gan aelodau o’r SNCC oedd wedi dod dan ddylanwad syniadau Malcolm X. Roedd yr arwyddair yn adlewyrchu eu hagwedd mwy milwriaethus at sicrhau hawliau i bobl ddu. Roedd H Rapp Brown a Stokely Carmichael ymhlith yr arweinyddion, a grwpiau fel y Pantherod Du yn rhan o’r mudiad.
Al Lanv
Cylchgrawn Llydaweg cenedlaetholgar am faterion cyfoes a llenyddiaeth yw Al Lanv ("Y Llanw"). Y golygydd presennol yw Padrig an Habask.
Tylluan sgops gawraidd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tylluan sgops gawraidd (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod sgops cawraidd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Mimizuku gurneyi; yr enw Saesneg arno yw Giant scops owl. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: Strigidae) sydd yn urdd y Strigiformes.
Mudiad Hawliau Sifil America
Black Panther Party
Roedd pobl oedd yn aelodau o'r Mudiad Grym Du ac yn cefnogi ei egwyddorion yn dangos ymwybyddiaeth a balchder yn eu hunaniaeth ddiwylliannol. Bu sefydlu Plaid y Panther Du (Black Panther Party) gan Huey Newton a Bobby Seale yn Oakland, Califfornia yn 1966 yn gyfrwng i ennill sylw cenedlaethol i'r Mudiad Grym Du. Ysbrydolwyd hwy gan syniadau Malcolm X ac roeddent yn fodlon herio a gwrthsefyll yr heddlu gydag arfau. Rhwng 1968 a 1971 y Black Panther Party oedd un o’r mudiadau du pwysicaf yn UDA a chefnogwyd hwy gan y NAACP, SCLC a Phlaid Heddwch a Rhyddid.
Tylluan sgops gawraidd
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. gurneyi, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.
Mudiad Hawliau Sifil America
Black Panther Party
Yng Ngemau Olympaidd 1968 dangoswyd symboliaeth pwerus o’r gefnogaeth cyhoeddus a roddwyd i bŵer du yn y cyfnod hwn. Yn Hydref 1968, wrth iddynt gael eu gwobrwyo gyda medalau aur ac efydd, fe wnaeth Tommie Smith a John Carlos wisgo bathodynnau hawliau dynol a chodi dwrn mewn maneg ddu, gan wneud saliwt Pŵer Du tra ar y llwyfan.
Tylluan sgops gawraidd
Teulu
Mae'r tylluan sgops gawraidd yn perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: Strigidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Mudiad Hawliau Sifil America
Terfysgoedd
Ni chafodd Deddf Hawliau Pleidleisio 1965 effaith uniongyrchol ar amodau byw pobl ddu dlawd yn syth. Ychydig ddiwrnodau wedi pasio’r ddeddf bu terfysgu yn ardal Watts, Los Angeles. Fel Harlem, roedd yn ardal lle'r oedd y mwyafrif yn bobl ddu, gyda lefelau uchel o ddiweithdra a’r tlodi oedd ynghlwm â hynny. Roedd yn derfysg lle'r oedd hanes gan y gwasanaethau heddlu o erledigaeth yn erbyn y gymuned ddu.
Achoswyd difrod difrifol i adeiladau ac eiddo yn ystod chwe diwrnod o derfysgu. Lladdwyd 34 o bobl a gwnaed difrod gwerth tua $30 miliwn o ddoleri. Terfysg Watts oedd y terfysg drutaf yn hanes America. Roedd terfysgu ar gynnydd yn y ghetto a chanolbwyntiwyd dicter y trigolion ar yr heddlu. Roedd ymdeimlad gwrthryfelgar y gymuned ddu yn y getoau mewn dinasoedd a threfi yn cynyddu, gyda phobl ifanc yn ymuno â grwpiau fel y Pantherod Du, a oedd yn rhannol boblogaidd oherwydd eu parodrwydd i wynebu swyddogion yr heddlu. Bu terfysgu rheolaidd yn y gymuned ddu yn 1966 a 1967 mewn dinasoedd fel Atlanta, San Francisco, Oakland, Baltimore, Seattle, Tacoma, Cleveland, Cincinnati, Columbus, Newark, Chicago, Efrog Newydd (enwedig yn Brooklyn, Harlem a’r Bronx) ac yn enwedig yn Detroit.
Terfysgoedd cenedlaethol 1967
Yn 1967 bu terfysgoedd mewn cymunedau du mewn mwy na 100 o ddinasoedd UDA, gan gynnwys Detroit, Newark, Cincinnati, Cleveland a Washington D.C. Digwyddodd y terfysg mwyaf yn Detroit. Yno, dechreuodd y terfysgu ymhlith gweithwyr du dosbarth canol a oedd yn aelodau o’r undeb ac a oedd yn gweithio yn y diwydiant ceir yn Detroit. Cwynai’r gweithwyr hyn bod arferion hiliol yn y diwydiant yn cyfyngu ar y swyddi o fewn eu cyrraedd a’r cyfleoedd i gael dyrchafiad.
Memphis, llofruddiaeth King a Deddf Hawliau Sifil 1968
Ar 8 Ebrill, ddiwrnod cyn angladd King, cynhaliwyd gorymdaith hollol dawel gyda Coretta Scott King, SCLC a Llywydd UWA, Walter Reuther, ymhlith y gorymdeithwyr, a oedd tua 42,000 o ran nifer. Roedd Gwarchodwyr Arfog Cenedlaethol ar hyd y strydoedd, yn eistedd ar danciau M-48, yn cadw gwyliadwriaeth ac yn amddiffyn y gorymdeithwyr gyda hofrennyddion yn amgylchynu uwch ben. Ar 9 Ebrill, arweiniodd Mrs. King orymdaith angladd ei gŵr, gydag oddeutu 150,000 o bobl yn bresennol, drwy strydoedd Atlanta.
Lai nag wythnos wedi llofruddiaeth King, pasiwyd Deddf Hawliau Sifil 1968 ar 10 Ebrill a llofnodwyd y deddfwriaeth gan yr Arlywydd Johnson ar 11 Ebrill. Roedd y ddeddf yn gwahardd gwahaniaethu wrth werthu, rhentu ac ariannu tai yn seiliedig ar hil, crefydd a thras. Pasiwyd hefyd ei bod yn anghyfreithlon gorfodi drwy fygwth, anafu, brawychu neu darfu ar unrhyw un oherwydd eu hil, lliw croen, crefydd neu dras.
Gäst Hos Verkligheten
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Bengt Lagerkvist yw Gäst Hos Verkligheten a gyhoeddwyd yn 1961. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Bengt Lagerkvist.
Suran Ffrainc
Mae hefyd yn blanhigyn bytholwyrdd.
Gäst Hos Verkligheten
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lena Nyman, Sif Ruud, Brita Öberg, Carl-Gunnar Wingård, Hugo Björne, Rex Brådhe, John Elfström, Hilding Gavle a Tomas Ladberg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1961. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Breakfast at Tiffany's sy’n glasur o ffilm, yn gomedi rhamantus gan Blake Edwards ac yn addasiad o lyfr o’r un enw. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bengt Lagerkvist ar 4 Awst 1926 yn Fiskebäckskil a bu farw yn Stockholm ar 9 Hydref 1958.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bengt Lagerkvist nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
520au
5g - 6g - 7g
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au
520 521 522 523 524 525 526 527 528 529
Pobl Nodweddiadol
Teinobasis ponapensis
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Teinobasis ponapensis sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Teinobasis.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Lawrence Bender
Mae Lawrence Bender (ganed 17 Hydref 1957) yn gynhyrchydd ffilmiau Americanaidd. Daeth i amlygrwydd pan gyfarwyddodd Reservoir Dogs (1999) ac ers hynny, ef sydd wedi cynhyrchu holl ffilmiau Quentin Tarantino ac eithrio Death Proof.
Rhedynen gangarŵ
Mae hefyd yn blanhigyn bytholwyrdd.
Astreonam
Mae astreonam (sydd â’r enwau masnachol Azactam (pigiadau), Cayston (mewnanadlu)) yn wrthfiotic monobactam a ddefnyddir yn bennaf i drin heintiau wedi’u hachosi gan facteria gram-negatif. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₃H₁₇N₅O₈S₂. Mae astreonam yn gynhwysyn actif yn Azactam a Cayston.
Defnydd meddygol
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:
The Sleepwalkers
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Paula Hernández yw The Sleepwalkers (2019) a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paula Hernández nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan y Tebot Piws
Y Tebot Piws oedd un o grwpiau cynnar Pop Cymraeg, yn y 1970au cynnar, cyfnod pryd yr oedd yn datblygu o swn werinol at rhywbeth mwy agos at ganu pop cyfoes, a'r Tebot Piws yn nodweddiadol o'r tueddiad hwnnw, gyda digrifwch yn rhan allweddol o'u perfformiad.
Brightwalton Green
Pentref yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Brightwalton Green.
Gwenhwyseg
Tafodiaith Gymraeg Gwent a Morgannwg yw y Wenhwyseg. Daw'r enw o'r term ar hen drigolion yr ardal, y Gwennwys. Roedd yn cael ei siarad o Abertawe yn y gorllewin i Drefynwy yn y dwyrain. Mae'r dafodiaith hon wedi colli tir yn sylweddol hyd at ddifancoll oherwydd twf yr iaith Saesneg yn yr ardal a'r Cymry yn troi cefn arni ac yn fwy ddiweddar am fod iaith Cymraeg safonol y De yn cael ei sylfaenu ar Gymraeg gorllewinol y Ddyfedeg yn ysgolion Cymraeg y De-ddwyrain. Mae sawl nodwedd yn dangos y gwahaniaeth rhwng Gwenhwyseg fel y'i siaredid yng nghanol a dwyrain Morgannwg a Chymraeg safonol: defnydd o eiriau lleol, yr æ fain, caledu'r cytsain (b,d,g) o dan rai amgylchiadau penodol, prinder ch ar ddechrau gair ac ymwrthod a'r ffonem h oni ddynodir pwyslais, sylweddoli ae ac au gan a yn y sillaf olaf a bod y 'frawddeg annormal' yn norm yn rhai o is-dafodieithoedd y Wenhwyseg.
Geiriau a ffurfiau lleol
Fel pob rhan arall o Gymru, ceir sawl gair lleol sy'n cael ei ddefnyddio bob dydd.
Gwenhwyseg yw'r unig dafodiaith Gymraeg i gadw'r ffurf hynafol -ws terfynol yn y Trydydd Person Modd Gorffennol (mae pob tafodiaith arall yn defnyddio -odd yn yr un lle). Ceir enghreifftiau o'r ffurf yma yn Y Gododdin, e.e. "Gwyr a aeth Gatraeth gan wawr, Dygymyrrws eu hoet eu hanianawr" yn lle "...Dygymyrrodd..." ac ati.
Yr æ fain
Un o nodweddion y Wenhwyseg yn nwyrain a chanol Morgannwg a chyn belled ã Dyffryn Afan yw'r newidiad yn y llafariad a hir i'r ddeusain æʌ: "ə tæʌd ar mæʌb ar əsbrɪd glæʌn'" yn lle "y Tad a'r Mab a'r Ysbryd Glân".
Newidir y ddeusain 'ae' yn yr un ffordd: 'Cymraeg' - 'kəmræʌg' 'traed' - 'træʌd' 'cae' - 'kæʌ'
Deusain yw hon sydd yn amrywio rhyw ychydig dros diriogaeth y Wenhwyseg (llafariad bur æ yw hi mewn rhai ardaloedd). Ni ddigwydd y nodwedd hon mewn geiriau unsill ag [a] fer fel 'mam' a 'naw' fel sydd yn digwydd yn rhai o dafodieithoedd Maldwyn.
Caledu'r cytseiniaid: b d g > p t c
Mae calediad y cytseiniaid b/ d / g yn nodwedd amlwg o'r Wenhwyseg ond nid yr un geiriau a galedir ym mhob tafodiaith. Gellir bod yn nodwedd gryfach mewn un ardal nag un arall er bod yr un amodau cyd-destunol priodol yn bodoli.
Colli ch a h
Yn y Wenhwyseg, mae pobl yn anfodlon iawn i ddefnyddio'r sŵn ch neu h, ac felly mae sawl gair yn colli'r sŵn hwnnw, e.e. chwarae > hwarae > hwara > wara (fel "wara teg") ac hwn, hwwna, hon, honna, hyn a hynny.
Defnyddio a yn lle e olaf
Mae'n gyffredinol o lafar y De i golli'r cytseiniol i ar ddechrau sillaf derfynol, a hefyd yn y De-ddwyrain y e olaf i troi i a. Yr un peth yn digwydd i synau tebyg fel ai ac au.
Enwau llefydd lleol
Am y rhesymau a nodir uchod, mae'r Wenhwyseg yn newid yr ynganiad yn achos rhai enwau llefydd lleol. Yn aml, mae ynganiad y dafodiaith Saesneg leol yn agosach at y Wenhwyseg nag at yr ynganiad Cymraeg safonol.
Dylanwad ar dafodiaith Saesneg yr ardal
Mae nodweddion y Wenhwyseg i'w clywed yn y tafodieithoedd Saesneg lleol hefyd, yn enwedig yn ardal Caerdydd a'r Cymoedd. Yng Nghaerdydd, defnyddir ae yn lle a yn gyffredinol iawn, fel yn yr ymadrodd "Cærdiff Ærms Pærk" ('Cardiff Arms Park'). Fel arfer, dydy pobl y Cymoedd ddim yn defnyddio'r llythyren h, felly yngenir y geiriau Saesneg "Year", "Ear" ac "Hear" yr un fath, h.y. fel [jœː].
Machynlleth
Tref a chymuned yng ngogledd-orllewin Powys, Cymru, yw Machynlleth. Saif ger aber Afon Dyfi. Ei phoblogaeth yn 2001 oedd tua 2,000. Ei hadeilad enwocaf yw Senedd-dy Owain Glyn Dŵr. Mae marchnad bwysig yn y dref pob dydd Mercher.
Amser Poeth ar Draeth Ymdrochi
Ffilm ddogfen heb sain (na llais) yw Amser Poeth ar Draeth Ymdrochi a gyhoeddwyd yn 1903. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Machynlleth
Mae Caerdydd 131.5 km i ffwrdd o Machynlleth ac mae Llundain yn 283.2 km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 73 km i ffwrdd.
Amser Poeth ar Draeth Ymdrochi
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Machynlleth
Mae gan y dref glwb pêl-droed ers 1885, C.P.D. Machynlleth sy'n chwarae yn Cae Glas.
Amser Poeth ar Draeth Ymdrochi
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1903. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Great Train Robbery (1904) sef ffilm o Unol Daleithiau America gan Edwin Stanton Porter.
Machynlleth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Hanes
Cynhaliodd Owain Glyndŵr senedd ym Machynlleth yn 1404. Yno, yng ngwydd llysgenhadon o Ffrainc, Yr Alban a Sbaen, coronwyd Owain yn Dywysog Cymru. Llys Maldwyn yn Heol-y-Doll oedd lleoliad Vane Infant School hyd at 1852.
Amser Poeth ar Draeth Ymdrochi
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Haddiscoe
Pentref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy Haddiscoe. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Norfolk.
Henriette Lorimier
Arlunydd benywaidd a anwyd ym Mharis, Ffrainc oedd Henriette Lorimier (7 Awst 1775 – 1 Ebrill 1854).
Machynlleth
Pont ar Ddyfi
Ar 13 Ionawr 2020, cymeradwyodd y Llywodraeth Cymru adeiladu pont newydd ar draws Afon Dyfi. Bydd yn costio £46 miliwn. Mae'r hen bont ar gau yn aml oherwydd llifogydd.
Hamdden
Mae anturiaethau awyr agored yn boblogaidd yn yr ardal ac yn denu twristiaid. Lleolir Coedwig Dyfi i'r gogledd o'r dref sy'n cynnwys sawl llwybr cerdded a llwybr beicio mynydd.
Henriette Lorimier
Bu'n briod i François Pouqueville.
Machynlleth
Digwyddiadau
Cynhelir dau ŵyl flynyddol o bwys yn y dref:
Henriette Lorimier
Bu farw ym Mharis ar 1 Ebrill 1854.
Machynlleth
Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol ym Machynlleth ym 1937 a 1981. Am wybodaeth bellach gweler:
Brightwalton
Pentref a phlwyf sifil yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy Brightwalton. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Berkshire.
Joan o Gaint
Gwraig Edward, y Tywysog Du, a Tywysoges Cymru o 1361 hyd ei marwolaeth oedd Joan o Gaint (29 Medi 1328 - 7 Awst 1385).
Merch Edmwnd, Iarll Caint, a'i wraig Margaret Wake oedd Joan.
Golem
200px|bawd|Rabbi Loew a'r golem.
Flood
Ffilm ddrama sy'n seiliedig ar drychineb go iawn gan y cyfarwyddwr Tony Mitchell yw Flood a gyhoeddwyd yn 2007. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Flood ac fe’i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol a De Affrica. Lleolwyd y stori yn Llundain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Debbie Wiseman. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Golem
Yn llên gwerin yr Iddewon, creadur heb enaid a greir o ddeunydd difywyd yw golem (Hebraeg: גולם golem; yngenir weithiau, fel yn achos yr Almaeneg Iddewaidd, fel goilem). Yn Hebraeg modern, ystyr llythrennol golem yw "cocŵn", ond gallai olygu "ffwl", "gwirion", neu "hurt(yn)" hefyd. Ymddengyd fos y gair yn tarddu o'r gair Hebraeg gelem (גלם), sy'n golygu "deunydd crai".
Teinobasis pretiosa
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Teinobasis pretiosa sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Teinobasis.
Golem
Yn y Beibl mae'r gair golem yn golygu deunydd anghyflawn neu gnewyllyn. Yn y Mishnah mae'n golygu person heb ddiwylliant ac yn derm sarhaus, ac yn yr Almaeneg Iddewaidd (Yiddish) mae'n golygu "(rhywun) trwsgl".
Flood
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gottfried John, Ralph Brown, Joanne Whalley, Robert Carlyle, Tom Hardy, David Suchet, Jessalyn Gilsig, Tom Courtenay, Nathalie Boltt, Nigel Planer, David Hayman, Forbes KB, Cecilia Dazzi, Giorgio Lupano, Joe Vaz, Peter Wight a Poppy Miller. Mae'r ffilm Flood (ffilm o 2007) yn 183 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Teinobasis pretiosa
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Golem
Yn y Talmud mae Adda yn cael ei greu fel golem trwy fowldio ei glai; felly hefyd y mae'r doethwr neu ddewin Iddewig yn creu'r golem i'w wasanaethu. I gwblhau'r gwaith, yngenir y fformiwla hud a lledrith "Abracadabra".
Flood
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 300 sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar waith cynharach, Flood, sef gwaith ysgrifenedig gan yr awdur Richard Doyle a gyhoeddwyd yn 2002.
Golem
Y chwedl enwocaf o blith sawl un am y golem yw chwedl y Rabbi Judah Loew ben Bezalel, a greodd golem i amddiffyn geto Iddewig Prâg yn yr 16g.
Flood
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tony Mitchell ar 9 Awst 1961 yn Toronto.
Wetzlar
Dinas yn yr Almaen yw Wetzlar, gyda phoblogaeth o 51,000. Saif y ddinas ar lan Afon Lahn yn nhalaith Hesse.
Flood
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tony Mitchell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
540au
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au
Wetzlar
200px|dim|bawd|Hen Dref Wetzlar 200px|dim|bawd|Wetzlar