cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swahili
Datblygiad Swahili
Ysgrifennwyd Swahili yn gyntaf yn yr orgraff Arabaidd. Yn ogystal â chadw cofnodion masnachol a gweinyddol ysgrifennwyd llenyddiaeth yn Swahili, yn enwedig barddoniaeth.
Datblygodd yr iaith ymhellach o dan ddylanwad gweinyddiaethau Almaenig ac i raddau llai Prydeinig. Hybwyd Swahili gan genhadon Cristnogol y 19g a ddechreuodd ysgrifennu’r iaith yn yr orgraff Rufeinig a chreu geiriaduron a llyfrau gramadeg ar gyfer Swahili. Ludwig Krapf a ysgrifennodd y gramadeg a'r geiriadur cyntaf tua 1848. Cyhoeddwyd y papur newydd cyntaf yn Swahili, Habari ya Mwezi yn 1895 gan genhadon. Erbyn heddiw yr orgraff Rufeinig a ddefnyddir i ysgrifennu Swahili modern. Cafwyd benthyg peth geirfa o'r Almaeneg a llawer yn rhagor o'r Saesneg. Mae Swahili yn dal i fenthyca o'r Saesneg on hyd yn hyn cymharol fychan yw cyfran y geiriau bath newydd o dras Saesneg yn Swahili, o'i gymharu â chyfran y geiriau bath newydd o dras Saesneg yn aml i iaith yn Ewrop.
Tansanïa
Yn ystod yr ymgyrch am annibyniaeth ar dir mawr Tanganica yr oedd defnydd Swahili yn chwarae rhan sylweddol yn uno’r bobl. Oherwydd ei bod eisoes yn lingua franca ni chysidrwyd ei bod hi’n iaith oedd yn perthyn i’r bobl Swahili yn unig nac o’i ddefnyddio yn rhoi mantais i’r llwythau Swahili dros yr oddeutu 120 o lwythau eraill. Wedi i Tanganica ennill ei hannibyniaeth ym 1961 mabwysiadwyd hi’n iaith genedlaethol a pharhawyd i ddefnyddio Swahili yn fodd i uno’r bobl yn un genedl. Ym 1967 mabwysiadwyd polisi o addysgu trwy gyfrwng y Swahili yn ysgolion cynradd Tansanïa. Ar yr un pryd peidiwyd â chefnogi ymdrechion i ysgrifennu rhai o’r ieithoedd brodorol eraill am y tro cyntaf. Ni laciwyd y polisi hwn yn sylweddol tan y 1990’au. Mae Saesneg hefyd yn iaith swyddogol y llywodraeth ond yn Swahili y cynhelir bywyd cyhoeddus ar lafar. Swahili yw iaith y mosgau a'r eglwysi a'r iaith ehangaf ei defnydd ar y cyfryngau.
Elfen gemegol
Yr elfennau
Yn awr (2006) mae 116 elfen yn hysbys, gyda'r elfennau ychwanegol yn rhai artiffisial crëwyd gan wyddonwyr trwy ymasiad niwclear tu fewn i beiriannau cyclotron. Trwy saethu atomau o elfennau gwahanol at ei gilydd yn agos i fuanedd golau, mae modd i niwclews newydd gael ei greu allan o'r ddau niwclews gwreiddiol. Mae'r niwclews newydd yn un trwm i'w gymharu â'r elfennau naturiol felly mae gan yr elfennau hyn rhifau atomig dros 95. Mae'r elfennau hyn yn ansefydlog gyda hanner oesau byrion, felly maent yn dadelfennu'n gyflym.
Baner Ghana
Dilynodd Ghana traddodiadau'r Deyrnas Unedig ynghylch baneri: mae ganddi luman coch i'w ddefnyddio ar longau sifil a lluman gwyn i'w ddefnyddio ar longau lyngesol. Mae gan y mwyafrif o wledydd eraill yng Ngorllewin Affrica dim ond un faner, a ddefnyddir am bob pwrpas.
Ceriagrion sinense
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Ceriagrion sinense sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Ceriagrion.
Baner Ghana
Seiliwyd lliwiau'r faner ar liwiau baner Ethiopia a ddaeth yn liwiau'r mudiad Pan-Affricanaidd dros fudiadau annibyniaeth i bobloedd ddu y cyfandir, a thu hwnt.
Ceriagrion sinense
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Pontus
Sefydlwyd Teyrnas Pontus gan Mithradates Ktistes tua 302 CC, yn y cyfnod yn dilyn marwolaeth Alecsander Fawr. Sefydlodd frenhinllin a barhaodd hyd 64 CC. Y mwyaf adnabyddus o'i brenhinoedd oedd Mithridates VI neu Mithradates Eupator, a elwir yn "Mithridates Fawr". Gorchfygwyd ef yn y diwedd gan y Rhufeiniaid dan Gnaeus Pompeius Magnus yn 64 CC. Unwyd rhan o'r deyrnas a Bithynia i greu talaith Pontus a Bithynia.
Troellwr Ruwenzori
Teulu
Mae'r troellwr Ruwenzori yn perthyn i deulu'r Troellwyr (Lladin: Caprimulgidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Pontus
Yn 62 OC, gwnaed Pontus yn dalaith gan yr ymerawdwr Nero. Fe'i rhennnid yn dair rhan: Pontus Galatĭcus yn y gorllewin, P. Polemoniācus yn y canolbarth a P. Cappadocius yn y dwyrain, yn ffinio ar Cappadocia (Armenia Minor).
bawd|dim|200px|Ardal Pontus
Fideo Blws
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Árpád Sopsits ar 2 Mai 1952 yn Szeged. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Celfyddydau'r Theatr a Ffilm.
Ceriagrion suave
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Ceriagrion suave sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Ceriagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Anatomeg
Anatomeg (o'r Groeg ἀνατομία (anatomia) sef 'gwahanu a thorri i fyny') yw astudiaeth, adeiladwaith a threfniant organebau byw. Astudiaeth anatomeg anifeiliaid yw sŵtomeg, ac astudiaeth anatomeg planhigion yw ffytonomeg.
Canghennau pwysicaf anatomeg ydy anatomeg gymharol ac anatomeg ddynol. Mae'r gair anatomi fodd bynnag yn cyfeirio at rannau o'r corff dynol yn hytrach na'r pwnc.
Fideo Blws
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Árpád Sopsits nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Anatomeg
Anatomeg ddynol
bawd|chwith|Y galon a'r ysgyfaint, allan o hen rifyn o'r clasur meddygol [[Gray's Anatomy.]] Yr astudiaeth wyddonol o sut mae'r corff dynol yn gweithio ydy anatomeg ddynol (hefyd 'anatomi dynol'). Mae dwy ran i'r asudiaeth hon:
Dros y blynyddoedd mae anatomeg wedi datblygu drwy disectio, cofnodi a llunio cronfa o wybodaeth am yr organau. Defnyddiwyd a defnyddir heddiw hefyd gyrff anifeiliaid a chyrff marw dynol i ychwanegu at y wybodaeth hon. Ni ddylid, fodd bynnag, gymysgu anatomeg gyda anatomeg patholegol neu histopatholeg sef asudio meinweoedd microscopic organau wedi'u heintio.
Anatomeg wyneb y corff
Ar wyneb y corff ceir nifer o wrthrychau hawdd eu hadnabod, fel cerrig milltir ar draws y corff cyfan. Mae lawfeddygon a milfeddygon yn defnyddio'r wybodaeth hon o wyneb y corff fel canllaw pwysig i wybod beth sydd o dan y croen.
Anatomeg gymharol
Cymharu'r gwahanol strwythurau o fewn gwahanol anifeiliaid y mae anatomeg gymharol. Roedd Syr Richard Owen (1804 - 1892), sefydlydd yr Amgueddfa Brydeinig yn un o brif arbenigwyr Ewrop ar y pwnc.
Anatomegau eraill
Cymharu gwahanol genedligrwydd a hil bodau dynol y mae Anatomeg anthropolegol.
Astudiaeth artistig o'r anatomi (dynol ac anifail) ydyw Anatomeg artistig.
Hanes anatomeg
O'r Groeg y tardd y gair 'anatomeg' neu 'anatomi': ἀνατομή anatomē "dyrannu" (Saesneg: dissection) (o ἀνατέμνω anatémnō "torri fyny" a ddaw o'r gair ἀνά aná "fyny", a τέμνω témnō "torri"),. Yn yr 2g y mwyaf nodedig, a thad anatomeg, efallai, yw rhannodd Claudius Galenus, a enwir yn ddiweddar yn 'Galen') neu 'Galen o Bergamon', Twrci heddiw. Rhannodd y corff dynol yn sawl maes gan gynnwys anatomeg, ffisioleg, patholeg, fferylliaeth a niwroleg - yn ogystal ag athroniaeth a rhesymeg. Anifeiliaid a ddyranwyd gan mwyaf yn y cyfnod hwn.
Ystyrir y De Humani Corporis Fabrica, llyfr yn yr iaith Ladin am ffisioleg gan Andreas Vesalius (1543) yn garreg filltir bwysig yn hanes anatomeg. Rhennir y gyfrol yn saith 'llyfr':
Caldrist young
Tegeirian yw Caldrist young sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Orchidaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Epipactis youngiana a'r enw Saesneg yw Young`s helleborine. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y Caldrist gan gynnwys Ceilliau’r ci, eirin y ci, tegeirian, llysiau’r neidr, cala’r gethlydd.
Anatomeg
Hanes anatomeg
Yn Alexandria yr Henfyd y gwnaed y gwaith o gofnodi'r corff fwyaf trylwyr, gyda Herophilus ac Erasistratus (3g) yn gynhyrchiol iawn. Dyma'r ddau a ddechreuodd ddyranu'r corff er mwyn ei astudio'n wyddonol; Erasistratus a Praxagoras a sylweddolodd fod gwahaniaeth rhwng gwythienau (veins)a'r Rhydweliau (arteries).
The News Parade of The Year 1942
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Casablanca sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Great Diamond Robbery
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Robert Zigler Leonard yw The Great Diamond Robbery a gyhoeddwyd yn 1953. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Red Skelton. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1953. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Roman Holiday sy’n ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Dryw’r glannau
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn T. semibadius, sef enw'r rhywogaeth.
Robert Evans (Cybi)
Llenor a bardd Cymraeg a hanesydd lleol oedd Cybi, sef enw barddol Robert Evans (27 Tachwedd 1871 - 16 Hydref 1956). Roedd yn frodor o blwyf Llangybi, Gwynedd, lle treuliodd y cyfan o'i oes. Erbyn 1945 roedd wedi cyhoeddi 28 llyfr gyda gwerthiant o dros 100,000 o gopïau.
Dryw’r glannau
Teulu
Mae'r dryw’r glannau yn perthyn i deulu'r Drywod (Lladin: Troglodytidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Robert Evans (Cybi)
Bywyd a gwaith
Cafodd ei fagu ar fferm ei rieni yn Llangybi. Dechreuodd weithio fel gwas fferm cyn cael gwaith fel postmon. Gwerthai lyfrau yn rhan amser ym marchnad Pwllheli.
Ysgrifennodd nifer o lyfrau Cymraeg. Ei hoff faes oedd beirdd ardal Eifionydd a'i ddau waith pwysicaf efallai yw casgliad o waith anghyhoeddedig Robert ap Gwilym Ddu (1911) a'r gyfrol ar feirdd gwerin Eifionydd (1914). Roedd yn fardd pur adnabyddus yn ei ddydd; enillodd sawl gwobr eisteddfodol a chyhoeddodd gasgliad o'i gerddi yn 1912. Cyhoeddodd sawl llyfr i blant hefyd.
Fel hanesydd lleol ymddiddorai yn hanes Eifionydd a Sir Gaernarfon a chyhoeddodd sawl cyfrol ar y pwnc yn cynnwys Cymeriadau Hynod Sir Gaernarfon (1923) a llyfr am fywyd a gwaith ei gyfaill 'Myrddin Fardd'.
Elfen gemegol
Enwau a symbolau'r elfennau
Mae elfennau wedi eu trefnu yn y Tabl Cyfnodol. Mae pob elfen yn cael ei ddangos gyda symbol. Mae rhai elfennau wedi eu hadnabod am oes hir ac mae eu henwau felly wedi eu tarddu blynyddoedd hir yn ôl. Esiamplau o'r elfennau adnabuwyd yn gynnar yw copr, aur ac arian. Dros y canrifoedd diwethaf, llwyddodd cemegwyr i arunigo llawer o elfennau ychwanegol, ac fel arfer rhoddir enw i'r elfen gan y cemegydd gwnaeth ei harunigo a'i hadnabod yn elfen. Rhaid i'r enw a'i sillafu cael eu cytuno gan IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry). Dewisir enw'r elfen am nifer o resymau, yn cynnwys priodweddau'r elfen, tarddiad y sampl sy'n cynnwys yr elfen, rhesymau gwlatgar neu ar ôl gwyddonwyr enwog:
1786
17g - 18g - 19g
Gulvain
Mae Gulvain  neu Gaor Bheinn yn gopa mynydd a geir i'r gorllewin o Fort William ar y daith o Mallaig i Fort William yn Ucheldir yr Alban;. Ceir carnedd ar y copa. Mae ganddo ddau gopa a dau enw ac fe'i gwnaed o wenithfaen.
Elfen gemegol
Enwau a symbolau'r elfennau
Rhoddir symbol cemegol i bob elfen yn ychwanegol at yr enw. Mae pob symbol yn un briflythyren (H, O, N, S), neu briflythyren yn cael ei ddilyn gan lythyren fach (He, Os, Ne, Sb). Defnyddir y symbol er mwyn cadw gwybodaeth yn gryno ac i wneud trosglwyddo gwybodaeth o un wlad i'r llall ac o un iaith i'r llall yn haws. Yn aml mae'r symbol yn seiliedig ar enw'r elfen, ond yr enw Lladin yw'r sail am nifer ohonynt. Rhestrir yr ugain elfen gyntaf yma:
1786
1730au 1740au 1750au 1760au 1770au - 1780au - 1790au 1800au 1810au 1820au 1830au
1781 1782 1783 1784 1785 - 1786 - 1787 1788 1789 1790 1791
Gulvain
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.
Sgurr Thuilm
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Yedi Evlat İki Damat
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Halit Refiğ yw Yedi Evlat İki Damat a gyhoeddwyd yn 1973. Fe'i cynhyrchwyd gan Hürrem Erman yn Twrci. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tyrceg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1973. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Exorcist sef ffilm arswyd Americanaidd gan William Friedkin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,660 o ffilmiau Tyrceg wedi gweld golau dydd.
The Great Diamond Robbery
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Robert Zigler Leonard ar 7 Hydref 1889 yn Chicago a bu farw yn Beverly Hills.
Yedi Evlat İki Damat
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Halit Refiğ ar 5 Mawrth 1934 yn İzmir a bu farw yn Istanbul ar 25 Mehefin 1952. Derbyniodd ei addysg yn Robert College.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
The Great Diamond Robbery
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Zigler Leonard nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Yedi Evlat İki Damat
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Halit Refiğ nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Swahili
Cenia
Er bod Swahili yn iaith swyddogol yn ogystal â Saesneg, Saesneg yw prif iaith y llywodraeth. Ar y cyfan mae statws Saesneg yn uwch na statws Swahili. Nid yw defnydd yr iaith wedi treiddio’r boblogaeth cystal ag yn Tansanïa, yn rhannol oherwydd mai Saesneg yw cyfrwng addysg Cenia. Serch hynny mae Swahili yn bwnc gorfodol yn ysgolion uwchradd Cenia ers 1986 (nid pawb sy'n derbyn addysg uwchradd yn Nwyrain Affrica) ac fe'i defnyddir gan yr heddlu a'r fyddin. Ceir un papur newydd yn Swahili a rhai rhaglenni radio a theledu. Defnyddir Saesneg yn helaeth gan y cyfryngau a hefyd rhai o ieithoedd brodorol eraill Cenia. Mae'r ffaith bod rhai llwythau niferus o ran canran y boblogaeth (e.e. y Gikuyu a'r Luo) a nifer sylweddol o bobl yng ngogledd gorllewin Cenia yn siarad ieithoedd nad ydynt yn rhan o'r teulu iaith Bantu yn rhwystro'r iaith Swahili rhag treiddio'n rhwydd fel ail iaith cyffredin yn Cenia.
Varuthapadatha Valibar Sangam
Ffilm gomedi Tamileg o India yw Varuthapadatha Valibar Sangam gan y cyfarwyddwr ffilm Ponram. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan D. Imman.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ponram nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Swahili
Iwganda
Er bod Swahili yn lingua franca yn Wganda nid yw wedi bod yn boblogaidd gyda thrwch y boblogaeth. Dywedir bod Swahili yn arfer cael ei gysylltu â’r fasnach caethweision, ag Islam ac â’r lluoedd arfog a'r heddlu adeg gormes y llywodraethau milwrol. Cyn annibyniaeth yr oedd y weinyddiaeth Brydeinig eisoes wedi ceisio defnyddio Swahili yn iaith swyddogol ochr yn ochr â Saesneg, gan ddysgu Swahili yn yr ysgolion i'r diben hwn, ond rhoddwyd y cynlluniau hyn heibio yng ngwyneb gwrthwynebiad pobl y Baganda. Adeg llywodraeth Idi Amin bu Swahili yn iaith swyddogol ac mae statws iaith genedlaethol wedi ei roi i Swahili unwaith eto ers 2005. Mae cynlluniau ar y gweill i ddechrau dysgu Swahili yn bwnc gorfodol yn yr ysgol. Mewn rhai ardaloedd mae Swahili yn iaith masnach bob dydd.
Gweriniaeth Ddemocrataidd Congo
Mae Kiswahili yn un o bedair iaith swyddogol yn y Congo ac yn iaith y fyddin yng ngorllewin y wlad. Roedd Kiswahili wedi cyrraedd dwyrain y Congo gyda'r masnachwyr o Zanzibar ac arfordir Tanganica. Ymledodd ei ddefnydd yn nhalaith Katanga yn y de-ddwyrain pan yr agorwyd mwyn-gloddiau yno ar droad y 19g, gan ddenu gweithwyr o wahanol lwythau at ei gilydd.
Datblygiadau eraill
Ymdrechwyd i hybu statws rhyngwladol Swahili trwy nifer o gyrff rhyngwladol, e.e. yr Undeb Affricanaidd a’r Cenhedloedd Unedig, a thrwy astudiaeth o’r iaith mewn prifysgolion ledled y byd. Swahili a ddewiswyd yn iaith y trafodaethau yn uwch gyfarfod yr Undeb Affricanaidd yng Ngorffennaf 2004. Sefydlwyd Sefydliad Ymchwil Swahili ym mhrifysgol Dar Es Salaam. Rhan o waith y sefydliad yw bathu termau Swahili yn rhan o’r ymdrech i gystadlu â’r Saesneg fel iaith safonol y gellid dysgu drwyddi hyd at lefel prifysgol. Mae yn dasg enfawr i ddatblygu digon o adnoddau dysgu i gynnal addysg trwy gyfrwng Swahili ymhob pwnc hyd at lefel prifysgol. Hyd yn hyn trwy’r Saesneg yr addysgir hyd yn oed yn y dosbarthiadau uwch yn yr ysgolion uwchradd yn Tansania.
Yn Cenia ac yn Tansanïa mae Swahili a Saesneg ill dwy yn ieithoedd swyddogol. Mae tynfa yn bodoli rhwng yr awydd i ddefnyddio iaith Affricanaidd yn hytrach nag iaith imperialaidd gynt fel prif iaith y wlad, a’r awydd i ddefnyddio a dysgu Saesneg er mwyn cystadlu’n well yn economaidd yn y byd.
Mae nifer o orsafoedd radio rhyngwladol yn cynnal gwasanaethau yn Swahili gan gynnwys Voice of America, y BBC, Deutschewelle, Radio Moscow rhyngwladol, Radio China rhyngwladol, All India Radio, a Radio Iran.
Hocus Pocus (ffilm)
Ffilm Disney sy'n serennu Bette Midler, Kathy Najimy a Sarah Jessica Parker yw Hocus Pocus (1993).
Swahili
Tafodieithoedd Swahili
Mae rhyw 16 tafodiaith yn perthyn i’r Swahili. Dim ond tair o’r rhain, Kiunguja, Amu a Mwita sydd wedi ymledu’n eang. Kiunguja yw tafodiaith tref Sansibar. Dyma’r dafodiaith a ysgrifennwyd fwyaf pan aethpwyd ati i ysgrifennu yn yr orgraff Rufeinig ac erbyn y 1930'au hi a fabwysiadwyd yn sylfaen y geiriaduron a’r gramadegau. Oddi wrthi hi felly y tardd Swahili safonol.
Ceir tipyn o wahaniaeth rhwng y Swahili safonol a siaredir yn gyffredinol yn Tansania ac yn Cenia. Yn fras mae Swahili Tansania wedi cadw rhai o'r rhag-ddodiaid sydd wedi eu colli yng Nghenia. Ceir hefyd rhai gwahaniaethau mewn geirfa. Yn Nairobi mae tafodiaith Sheng wedi datblygu sy'n gymysgedd o Swahili, Saesneg, Kikuyu a rhai ieithoedd brodorol eraill.
Sheng
Ceir hefyd dafodiaith gymharol newydd o'r enw Sheng a darddodd o faestrefi tlawd Nairobi tua'r 1980au. Mae Sheng yn cynnwys geiriau Saesneg a ieithoedd brodorol eraill Cenia, megis Kikuyu.
Diwylliant Swahili
Mae traddodiad barddonol Swahili yn un cryf. Yn ogystal â barddoni ar lafar mae cerddi ysgrifenedig Swahili ar gael ers tair canrif. Cred ysgolheigion yr iaith bod rhai o'r llawysgrifau cynharaf i oroesi yn arddangos patrymau iaith cyfnod cynharach o rai canrifoedd. Credant bod traddodiad o ysgrifennu Swahili yn bodoli ers y 13g ond nad oes llawysgrifau wedi goroesi o'r cyfnod cynnar gan fod defnydd ysgrifennu yn dirywio yng ngwres a lleithder a thrychfilod arfordir Dwyrain Affrica. Cerddi maethion yw trwch y cerddi cynharaf. Mae'r gerdd cynnar hwyaf oll yn farwnad i'r proffwyd Mohamed ac yn 45,000 llinell o hyd. Mae barddoni yn dal i ffynnu mewn papurau newydd ac ar y radio yn Cenia a Tansanïa. Un o’r beirdd Swahili modern enwocaf yw Robert Shaaban (1902-1962) a oedd hefyd yn awdur ysgrifau. Mae llenyddiaeth modern Swahili yn cynnwys storïau a nofelau a llyfrau chwedlau, gan gynnwys cyfieithiadau i'r Swahili o chwedlau brodorol Dwyrain Affrica'n gyffredinol.
Un o’r caneuon Swahili mwyaf adnabyddus tu allan i Ddwyrain Affrica yw ‘Malaika’ o Cenia, yn arbennig yn y fersiwn a recordiwyd gan Miriam Makeba.
Yn ogystal â cherddi (ushairi) ceir yn Swahili drysorfa helaeth o ddiarhebion (methali), dywediadau (misemo), damhegion (mafumbo) a phosau (vitendawili). Mae’n arfer i gyfansoddi penillion i ddathlu achlysur arbennig. Yn aml caiff cyfres o gerddi moliant (mashairi) eu datgan mewn dathliad, a pharti yn datgan y cerddi ar lafar neu ar gân, a phob un yn datgan pennill yn ei dro, gyda chytgan i’w adrodd gan bawb.
Mae Swahili wedi cael benthyg llawer iawn o eiriau o ieithoedd eraill ac mae wedi talu’r pwyth yn ôl trwy roi benthyg ambell air i ieithoedd eraill. Mae geiriau benthyg ac ymadroddion cyfarwydd o’r Swahili yn cynnwys:
Ynganiad Swahili
Daw’r pwyslais ar eiriau Swahili ar y sill cyn yr olaf (fel yn Gymraeg), heblaw am eithriadau ar gyfer rhai geiriau benthyg o’r Arabeg ac ieithoedd eraill. Gan amlaf, os gwelwch ddwy lafariad wedi eu hysgrifennu un ar ôl y llall maent yn cyfrif fel dwy sill. Felly yn y gair kioo (drych) ceir 3 sill ac mae pwyslais y gair ar yr o gyntaf. Mae m o flaen cytsain arall ar ddechrau gair weithiau yn sill wrth ei hunan.
Yngenir llafariaid Swahili (a, e, i, o, u) yn ddigon tebyg i lafariaid y Gymraeg heblaw bod u yn cael ei ynganu fel w Gymraeg. Mae’r llafariaid fel arfer yn weddol fyr ond bod u ryw hanner ffordd rhwng yr w yn y gair 'twr' a’r gair 'tŵr' yn Gymraeg. Pan dyblir llafariaid maent yn hir.
Yr wyddor Swahili:
Ashley, Swydd Gaer
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Ashley. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 323.
Swahili
Iaith gyflynol
Nid yw ‘Swahili’ yn air sy’n bod ar ei ben ei hun o gwbl. Gyda llaw, mae’r cnewyllyn -swahili yn dod o’r Arabeg As-Sawahili sydd yn golygu rhywbeth yn debyg i ‘drigolion yr arfordir’.
Sye Raa Narasimha Reddy
Ffilm epig gan y cyfarwyddwr Surender Reddy yw Sye Raa Narasimha Reddy a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Telugu a hynny gan Sai Madhav Burra a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Amit Trivedi.
Albert Engströms Islandsfärd
Ffilm ddogfen heb sain (na llais) yw Albert Engströms Islandsfärd a gyhoeddwyd yn 1911. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Lleolwyd y stori yng Ngwlad yr Iâ.
Sye Raa Narasimha Reddy
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,800 o ffilmiau Telugu wedi gweld golau dydd. Ravi Varman oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan A. Sreekar Prasad sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Albert Engströms Islandsfärd
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Sye Raa Narasimha Reddy
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Surender Reddy ar 7 Rhagfyr 1975 yn Karimnagar.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Surender Reddy nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Albert Engströms Islandsfärd
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1911. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Uffern Dante (L'Inferno’), sef ffilm o’r Eidal gan Giuseppe de Liguoro a Francesco Bertolini.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tir Sir Gâr
Drama Gymraeg a ysgrifennwyd a pherfformiwyd yn wreiddiol gan Theatr Genedlaethol Cymru ydy 'Tir Sir Gâr. .
Bonneville (ffilm)
Ffilm ddrama a drama-gomedi yw Bonneville a gyhoeddwyd yn 2006. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Bonneville ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Califfornia a Utah. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jeff Cardoni. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Tir Sir Gâr
Perfformiwyd yn Amgueddfa Sir Gaerfyrddin ar 15 Ebrill 2013 ac fe'i cyfarwyddwyd gan Marc Rees.
Bonneville (ffilm)
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tom Amandes, Jessica Lange, Christine Baranski, Joan Allen, Tom Skerritt, Kathy Bates a Victor Rasuk. Mae'r ffilm Bonneville (ffilm o 2006) yn 93 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Jeffrey L. Kimball oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
521
5g - 6g - 7g
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au
516 517 518 519 520 - 521 - 522 523 524 525 526
Cribarth
Mae siâp y mynydd pan y'i gwelir o gyfeiriad Abercraf yn awgrymu siâp dyn yn gorwedd i lawr ar ei gefn ac felly mae'r bobl leol yn ei alw 'Y Cawr Cwsg'. Cynrychiola copa Cribarth ben y Cawr Cwsg gyda gweddill ei gorff ar i waered i lawr y grib tua'r cwm. Y lle gorau i wylio'r olygfa ydy Caerlan, filltir i lawr y cwm tuag at Ystradgynlais.
Maria Niemand Und Ihre Zwölf Väter
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Hubert Moest yw Maria Niemand Und Ihre Zwölf Väter a gyhoeddwyd yn 1915. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1915. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Birth of a Nation addasiad o ddrama o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hubert Moest ar 3 Rhagfyr 1877 yn Cwlen a bu farw yn Berlin ar 12 Medi 1998.
1780au
1730au 1740au 1750au 1760au 1770au - 1780au - 1790au 1800au 1810au 1820au 1830au
1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789
Digwyddiadau a Gogwyddion
Arweinwyr y Byd
Gdańsk
Un o ddinasoedd mwyaf Gwlad Pwyl yw Gdańsk (hefyd Almaeneg: Danzig, Casiwbeg: Gduńsk). Mae wedi'i lleoli ar aber Afon Wisła a Môr Baltig. Porthladd pwysig i'r wlad a phrifddinas foifodiaeth (talaith) Pomorskie yw hi. Yn 2004 roedd ynddi boblogaeth o 460,524. Rhan o Trójmiasto ("teirddinas") ydy Gdansk, gyda Gdynia a Sopot. Daw'r cofnod hanesyddol cynharaf o'r ddinas yn 997. Y pryd hynny aeth Sant Adalbert yno er mwyn troi'r preswylwyr i Gristionogaeth. Ymhen canrifoedd daeth Gdańsk yn ddinas mwyaf cyfoethog Gweriniaeth Pwyl. Gadwodd hi hunan lywodraeth eto. Yn y 18g enillwyd Gdańsk gan Brwsia. Wedyn Dinas Rydd oedd hi am gyfnod. Yr ail dro iddi fod yn Ddinas Rydd Danzig oedd ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Almaenwyr, Pwyliaid, Casiwbiaid ac Iddewon oedd yn byw yno. Danzig oedd prif borthladd y Coridor Pwylaidd a oedd yn rhoi allanfa i wladwriaeth annibynnol newydd Gwlad Pwyl i fasnachu gyda gweddill y byd drwy Môr Baltig. Bu sefydlu y Coridor, a'r ffaith bod Danzig ddim yn rhan o'r Almaen, yn destun trafodaeth tanbaid yn ystod yr 1920au a 30au. Pan ddaeth Hitler i rym yn Yr Almaen gwnaeth adfeddiannu Danzig a chysylltu'r ddinas gyda'r Almaen yn destun gwrthrwbl. Yn fuan wedi arwyddo Cytundeb Molotov–Ribbentrop - cytundeb gudd rhwng yr Almaen Natsïaidd a'r Undeb Sofietaidd gomiwnyddol ymosododd lluoedd Hitler ar Danzig a'i feddiannu, gan dechrau Yr Ail Ryfel Byd.
Ar ôl y rhyfel daeth y ddinas i Wlad Pwyl. Yn yr 80au bu streiciau seiri llongau a gweithwyr eraill yno gyda Lech Wałęsa (Arlywydd Gweriniaeth Pwyl wedyn) yn eu harwain. Cred llawer mai'r digwyddiad hwn sbardunodd gwymp comiwnyddiaeth yn Ewrop.
bawd|200px|dim|Baner Gdansk bawd|dim|y Ddinas bawd|dim|Cofadail Gweithwyr Iard Llongau Syrthiedig 1970
Fags in The Fast Lane
Ffilm gomedi yw Fags in The Fast Lane a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Awstralia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Raúl Sánchez.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ffug-bicwnen
Cliradain o urdd y Lepidoptera sy'n dynwared cacynen feirch yw ffug-bicwnen neu ffug-gacynen (enwau benywaidd; y ffurfiau lluosog ydy ffug-bicwn a ffug-gacwn). Yr enw Saesneg yw Hornet Moth, a'r enw gwyddonol yw Sesia apiformis.
Gellir dosbarthu'r pryfed (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r ffug-bicwnen yn lindysyn sydd yn bwyta pren poplys, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
La Figlia Di Iorio
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Dugma: The Button
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Paul Salahadin Refsdal yw Dugma: The Button a gyhoeddwyd yn 2016. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
La Figlia Di Iorio
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1911. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Uffern Dante (L'Inferno’), sef ffilm o’r Eidal gan Giuseppe de Liguoro a Francesco Bertolini. Giovanni Vitrotti oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Ljubav U Jedanaestoj
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Bahrudin Čengić yw Ljubav U Jedanaestoj a gyhoeddwyd yn 1978. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwgoslafia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Serbo-Croateg.
Dugma: The Button
Mae'r ffilm Dugma: The Button yn 58 munud o hyd.
Ljubav U Jedanaestoj
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jelena Žigon, Milena Dravić, Slobodan Aligrudić, Aljoša Vučković ac Ivana Žigon.
La Figlia Di Iorio
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arrigo Frusta ar 26 Tachwedd 1875 yn Torino a bu farw yn yr un ardal ar 8 Chwefror 1961.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arrigo Frusta nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dugma: The Button
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paul Salahadin Refsdal nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ljubav U Jedanaestoj
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 890 o ffilmiau Serbo-Croateg wedi gweld golau dydd. Tomislav Pinter oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bahrudin Čengić nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Selbstgerichtet Oder Die Gelbe Fratze
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1915. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Birth of a Nation addasiad o ddrama o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hubert Moest ar 3 Rhagfyr 1877 yn Cwlen a bu farw yn Berlin ar 12 Medi 1998.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hubert Moest nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Across The Line: The Exodus of Charlie Wright
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr R. Ellis Frazier yw Across The Line: The Exodus of Charlie Wright a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles a chafodd ei ffilmio yn Los Angeles a Tijuana. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Kim Carroll.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Danny Pino, Mario Van Peebles, Andy Garcia, Gina Gershon, Aidan Quinn, Gary Daniels, Corbin Bernsen, Luke Goss, Claudia Ferri, Elya Baskin, Raymond J. Barry a Jordan Belfi. Mae'r ffilm Across The Line: The Exodus of Charlie Wright yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm R Ellis Frazier ar 18 Hydref 1968 yn Washington.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd R. Ellis Frazier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ceriagrion tricrenaticeps
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Ceriagrion tricrenaticeps sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Ceriagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Patrick Jonker
Seiclwr proffesiynol Awstralaidd ydy Patrick Jonker (ganwyd 25 Mai 1969, Amsterdam, yr Iseldiroedd), mae eisoes wedi ymddeol.
Ganed Jonker yn yr Iseldiroedd, o dras Iseldiraidd ac Almaenaidd a magwyd yn Awstralia. Bu'n reidiwr proffesiynol rhwng 1993 a 2004. Cynrychiolodd Jonker Awstralia ddwywaith yn y Gemau Olympaidd, yn 1992 a 1996.
Yn dilyn ei ymddeoliad, apwyntiwyd ef yn llysgennad twristiaeth Awstralia.
Anna Billing
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Sweden oedd Anna Billing (28 Mai 1849 – 1927).
Enw'i thad oedd Tore Billing a'i mam oedd Elma Ström.
The Spiderwick Chronicles (ffilm)
Ffilm ffantasi sy'n seiliedig ar y llyfrau plant gan Holly Black a Tony DiTerlizzi yw The Spiderwick Chronicles (2008).
Ffordd y Sidan
Defnyddir yr enw Ffordd y Sidan neu Llwybr y Sidan am y rhwydwaith o ffyrdd a ddefnyddid ar gyfer masnach rhwng Tsieina a'r Dwyrain Canol. Defnyddid y rhain yn arbennig i gludo sidan o Tsieina i'r gorllewin. Defnyddid y llwybrau hyn o'r cyfnod clasurol hyd yn ddiweddar yn y Canol Oesoedd. Y person cyntaf i ddefnyddio'r term "Ffordd y Sidan" (Seidenstraße) oedd y daearyddwr Almaenig Ferdinand von Richthofen yn 1877.
Roedd dwy gangen i'r ffordd trwy ganolbarth Asia o ganolfannau masnachol Gogledd Tsieina. Roedd y gangen ogleddol yn arwain i ddwyrain Ewrop heibio penrhyn y Crimea a'r Môr Du. Roedd y gangen ddeheuol yn arwain trwy Turkestan-Khorasan ac Iran ar draws Mesopotamia i Antiochia a'r Môr Canoldir. Roedd y dinasoedd adnabyddus ar Ffordd y sidan yn cynnwys Damascus, Baghdad, Isfahan, Merv, Caergystennin, Balkh, Samarcand, Tashkent, Kashgar, Ürümqi, Xi'an a Hotan.
Yr Ewropead cyntaf i ddilyn Ffordd y Sidan cyn belled a Tsiena, yn ôl pob tebyg, oedd y masnachwr Eidalaidd Marco Polo.
Eglwys
bawd|220px|[[Basilica Sant Pedr yn y Fatican, Rhufain.]]
Cyfeiria'r gair eglwys at grŵp o bobl o'r grefydd Gristnogol (yn enwedig pan sillafir y gair â phrif lythyren, er enghraifft Yr Eglwys yng Nghymru) neu at yr adeilad lle maent yn addoli. Daw'r gair Cymraeg o'r enw Lladin Diweddar ecclesia (Cernyweg eglos, Hen Wyddeleg eclais). Gall gyfeirio hefyd at y gymuned Gristnogol gyfan, yn arbennig yn ei hanes cynnar; Yr Eglwys Fore yw'r term a ddefnyddir am Gristnogaeth yn y canrifoedd cynnar, dan yr Ymerodraeth Rufeinig.
Fel arfer yng Nghymru mae'r gair yn cyfeirio at addoldai Protestannaidd cydumffurfiol neu Catholig, ond nid ar gyfer rhai Anghydffurfiol, y cyfeirir atynt fel capeli. Gelwir eglwys lle mae esgob neu archesgob yn eistedd yn eglwys gadeiriol.
Geirdarddiad
Gair benthyg o'r Lladin yw "eglwys", yn tarddu o'r gair "ec(c)lesia".
Parnell, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Parnell, gan gynnwys:
Yaşam Kavgası
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Halit Refiğ yw Yaşam Kavgası a gyhoeddwyd yn 1978. Fe'i cynhyrchwyd gan Memduh Ün yn Twrci. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tyrceg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Fatma Girik.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,660 o ffilmiau Tyrceg wedi gweld golau dydd. Cahit Engin oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Halit Refiğ ar 5 Mawrth 1934 yn İzmir a bu farw yn Istanbul ar 25 Mehefin 1952. Derbyniodd ei addysg yn Robert College.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Halit Refiğ nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Melysor gwynrhesog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Melysor gwynrhesog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion gwynrhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Meliphaga albilineata; yr enw Saesneg arno yw White-striped honeyeater. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. albilineata, sef enw'r rhywogaeth.
Una Carta De Amor
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Miguel Zacarías yw Una Carta De Amor a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Miguel Zacarías a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Manuel Esperón.
Melysor gwynrhesog
Teulu
Mae'r melysor gwynrhesog yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: Meliphagidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Ceriagrion varians
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Ceriagrion varians sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Ceriagrion.
Una Carta De Amor
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gloria Marín, Jorge Negrete., Mimí Derba ac Emma Roldán.
Austerson
Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Austerson. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.
Una Carta De Amor
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life and Death of Colonel Blimp sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Austerson
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 194.
Ceriagrion varians
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Una Carta De Amor
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Miguel Zacarías ar 19 Mawrth 1905 yn Ninas Mecsico a bu farw yn Cuernavaca ar 15 Mawrth 1977. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1933 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gulvain (copa deheuol)
Mae Gulvain (copa deheuol) yn gopa mynydd a geir ar y daith o Mallaig i Fort William yn Ucheldir yr Alban;. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Y fam-fynydd ydy Gulvain.
Gothig
Am iaith y Gothiaid, gweler yr erthygl ar Gotheg.
Lucerne McCullough
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America yw Lucerne McCullough (1916).
Fe'i ganed yn Abilene a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Streap
Mae Streap yn gopa mynydd a geir ar y daith o Mallaig i Fort William yn Ucheldir yr Alban;. Ceir carnedd ar y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, CorbettSub Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Ffug-bicwnen dorchog
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw ffug-bicwnen dorchog, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy ffug-bicwn torchog; yr enw Saesneg yw Lunar Hornet Moth, a'r enw gwyddonol yw Sesia bembeciformis.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r ffug-bicwnen dorchog yn lindysyn sydd yn bwydo tu fewn i foncyffion a gwreiddiau helyg a phoplys, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
520
5g - 6g - 7g
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au
515 516 517 518 519 - 520 - 521 522 523 524 525
Bostock
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Bostock. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.
The Bracelet
Ffilm fud (heb sain) am drosedd gan y cyfarwyddwr Hubert Moest yw The Bracelet a gyhoeddwyd yn 1918. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1918. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Shoulder Arms sef ffilm fud a chomedi o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hubert Moest ar 3 Rhagfyr 1877 yn Cwlen a bu farw yn Berlin ar 12 Medi 1998.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hubert Moest nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Dead Outside
Mae'r ffilm The Dead Outside yn 84 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Dryw Sinaloa
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Dryw Sinaloa (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: drywod Sinaloa) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Thryothorus sinaloa; yr enw Saesneg arno yw Bar-vented wren. Mae'n perthyn i deulu'r Drywod (Lladin: Troglodytidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
The Dead Outside
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kerry Anne Mullaney ar 9 Hydref 1975.
Dryw Sinaloa
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn T. sinaloa, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r dryw Sinaloa yn perthyn i deulu'r Drywod (Lladin: Troglodytidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
The Dead Outside
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kerry Anne Mullaney nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Roma (gwahaniaethu)
Gall Roma gyfeirio at:
Gem Caint
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw gem Caint, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy gemau Caint; yr enw Saesneg yw Tunbridge Wells Gem, a'r enw gwyddonol yw Chrysodeixis acuta.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gem Caint yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Rhestr o ganeuon gan Big Leaves
Dyma restr o ganeuon a gofnodwyd gan Big Leaves. Nid yw'r rhestr yn orffenedig, ac mae'r ffeiliau yn dameidiau i aros pryd, sef y 30 eiliad cyntaf o'r traciau a recordiwyd ar label/i Cwmni Recordiau Sain.
The Night Shift
Ffilm comedi arswyd sy'n gomedi sombïaidd yw The Night Shift a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Cafodd ei ffilmio ym Mobile ac Alabama. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mab Neb
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Arsen Anton Ostojić yw Mab Neb a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Croatia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Croateg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Mate Matišić.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Goran Grgić, Mustafa Nadarević, Slaven Knezović, Dražen Kühn, Daria Lorenci, Alen Liverić a Zdenko Jelčić. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arsen Anton Ostojić ar 29 Gorffenaf 1965 yn Split.
Ceriagrion whellani
Mursen yn nheulu'r Coenagrionidae yw'r Ceriagrion whellani sydd o fewn y grŵp (neu'r 'genws') a elwir yn Ceriagrion.
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Robin Day
Gall Robin Day gyfeirio at:
Alba Regia
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr István Szabó yw Alba Regia a gyhoeddwyd yn 1965. Fe'i cynhyrchwyd yn Hwngari. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hwngareg a hynny gan István Szabó a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Péter Eötvös.
Y prif actor yn y ffilm hon yw András Bálint. Mae'r ffilm Alba Regia yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Sound of Music sef ffilm fiwsical rhamantus gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 700 o ffilmiau Hwngareg wedi gweld golau dydd. Tamás Vámos oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm István Szabó ar 18 Chwefror 1938 yn Budapest. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1959 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Celfyddydau'r Theatr a Ffilm.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd István Szabó nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gluvi Barut
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mira Furlan, Marko Nikolić, Josip Pejaković, Branislav Lečić, Fabijan Šovagović, Mustafa Nadarević, Milan Štrljić, Zijah Sokolović, Boro Stjepanović, Milan Erak a Ranko Gučevac. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pretty Woman sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 890 o ffilmiau Serbo-Croateg wedi gweld golau dydd. Tomislav Pinter oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bahrudin Čengić ar 7 Ionawr 1931 ym Maglaj a bu farw yn Sarajevo ar 21 Mai 1912.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bahrudin Čengić nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
When Harry Met Sally...
Ffilm gomedi sy'n serennu Billy Crystal a Meg Ryan yw When Harry Met Sally... (1989).
Teenage Bonnie and Klepto Clyde
Ffilm llawn cyffro am drosedd yw Teenage Bonnie and Klepto Clyde a gyhoeddwyd yn 1993. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Terry Plumeri. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Troellig ymgripiol
Tegeirian yw Troellig ymgripiol sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Orchidaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Goodyera repens a'r enw Saesneg yw Creeping lady`s-tresses. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Troellog y Pin.
Teenage Bonnie and Klepto Clyde
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tom Bower, Maureen Flannigan a Scott Wolf. Mae'r ffilm Teenage Bonnie and Klepto Clyde yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Uster
Dinas Uster yw prifddinas ardal Uster yng Nghanton Zürich yn y Swistir. Hi yw'r drydedd ddinas fwyaf yng Nghanton Zürich, gyda dros 30,000 o bobl yn byw ynddi, ac un o'r 20 dinas mwyaf yn y Swistir gyfan. Fe'i lleolir ar lan llyn Greifensee.
Potter Township, Pennsylvania
Treflan yn, yn nhalaith Pennsylvania, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Potter Township, gan gynnwys:
Uster
250px|bawd|dim|Dinas Uster
Teenage Bonnie and Klepto Clyde
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Jurassic Park a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Brent White sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: