cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Squire
Gyrfa
Ym 1967 cydweithiodd William Squire â George Guest, cyd-Gymro ac organydd a Chyfarwyddwr Cerdd Coleg Sant Ioan, Caergrawnt  ar recordiad LP o ddarlleniadau a charolau,  A Meditation on Christ's Nativity  (Argo Records [UK] ZRG 550, a ryddhawyd yn 1968). Roedd y darlleniadau yn cynnwys cerddi: The Annunciation, John Donne; Dialogue, George Herbert; On the Morning of Christ's Nativity (detholiad), John Milton; Chanticleer, William Austin; The Burning Babe, Robert Southwell; The Guest, Thomas Ford a Journey of the Magi, T.S. Eliot. Darllenwyd hefyd ddarnau o Hamlet I.i Shakespeare: "Some say that ever 'gainst that season comes" a chyfieithiad New English Bible o 1 Ioan 1: 1-10. Gellir clywed y recordiad hwn yma.
Bywyd personol
Roedd ei briodas gyntaf gyda'r actores Betty Dickson. Priododd yr actores Juliet Harmer ym 1967.
Mae yna fainc ar Hampstead Heath sy'n ymroddedig iddo.
Marw
Bu farw Squire yn Llundain, Lloegr, o achosion anhysbys ar 3 Mai 1989, bedwar diwrnod ar ôl ei ben-blwydd yn 72 oed.
Leon McAffrey
Ganed Leon McAffrey ym 1956 a'i magu yn Liberty City. Ymunodd ag Adran Heddlu Liberty City gan droi'n swyddog llygredig sy'n cael ei gyflogi gan Salvatore.
Mae'n debyg ei fod wedi lladd rhai o'i gynbartneriaid, gan gynnwys un oedd â gwraig a phlant. Mae ganddo, hefyd, gysylltiadau yn yr Eidal a oedd yn rhoi gwybodaeth iddo am weithgaredd y maffia yn y wlad honno.
Mae cymeriad Leon McAffrey yn cael ei leisio gan Ron Orbach.
Leon yn Liberty City stories
Ym 1998 bu Leon mewn anghydfod gyda Ned Burner, newyddiadurwr ar bapur y Liberty Tree. Roedd yn honni bod Ned mewn dyled ariannol iddo. Yn ôl Leon, roedd Ned wedi cytuno i dalu $ 20,000 iddo am ffafr anhysbys, ond dim ond $ 5000 cafodd ei dalu iddo. O ganlyniad i hynny, anfonodd e-bost i Ned yn bygwth ei ladd heb orfod poeni am gael ei erlyn am wneud gan ei fod yn rheoli cyfraith a threfn yn y ddinas. Roedd Ned yn dadlau bod yr $ 20,000 y cytunwyd arni fel tal am bedwar stori i'w gyhoeddi, ond bod Leon wedi anfon dim ond un. Roedd y $5000, gan hynny yn gyfrannol.
Monson, Maine
Tref yn, yn nhalaith Maine, yw .
Spring Lake, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Spring Lake, gan gynnwys:
Monson, Maine
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Monson, gan gynnwys:
Grasmere, Idaho
Tref yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Montgomery, Vermont
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Montgomery, gan gynnwys:
Leon McAffrey
Leon yn Liberty City stories
Mae McAffrey yn cael ei gyflwyno i Toni Cipriani. Mae'n rhoi tasg i Toni i ladd aelodau o Deulu Sindacco aelodau o syndicâd maffia elyniaethus i Deulu Leone. Mae o'n gorfod twyllo syndicâd gelyniaethus arall, y Teulu Forelli, er mwyn iddynt gael eu dal mewn cudd ymosodiad gan yr Uptown Yardies. Ymladd yn erbyn nifer fawr o aelodau Teulu Forelli ym Mharc Belleville a dinistrio arfau teulu Forelli sydd yn cael eu trosglwyddo i leoliad newydd mewn faniau.
Pungoteague, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Lane, Idaho
Tref yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lane, gan gynnwys:
Leland, Michigan
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pungoteague, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Pungoteague, gan gynnwys:
Farmingdale, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Farmingdale, gan gynnwys:
Lamb Creek, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lamb Creek, gan gynnwys:
Leon McAffrey
Leon yn Liberty City stories
Yn dilyn arestio Salvatore Leone, mae Leon yn ffonio Toni i ddweud nad oedd y ddau byth wedi cyfarfod, gan dorri cysylltiad â Theulu Leone.
Reddick, Florida
Tref yn, yn nhalaith Florida, yw .
Leon McAffrey
Leon yn GTA III
Mae McAffrey yn parhau i weithio gyda'r LCPD a chyda'i bartner newydd, Ray Machowski, swyddog heddlu gonest i ddechrau, bydd yn troi'n llygredig wedyn. Daw ei droseddau a'i gysylltiadau â throseddu cyfundrefnol yn hysbys i'r LCPD. Er mwyn osgoi cael cosb am ei lygredigaeth mae'n cytuno i roi tystiolaeth yn erbyn Machowski, sydd bellach yn gweithio i'r gang Japaneaidd, y Yakuza. O ganfod bod McCaffrey am roi tystiolaeth yn ei erbyn mae Machowski yn anfon Claude, prif gymeriad y gêm, i'w ladd. Mae McAffrey yn goroesi ymgais Claude i'w lladd ond yn cael ei anafu'n drwm. Wedi clywed ei fod dal ar dir y byw mae Machowski yn orchymyn Claude i ddarfod y job. Mae Claude yn llwyddo yn yr ail ymgais ac mae Leon yn cael ei ladd.
Reddick, Florida
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Reddick, gan gynnwys:
Leland, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Leland, gan gynnwys:
Keyport, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Keyport, gan gynnwys:
Pysht, Washington
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Washington, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Pysht, gan gynnwys:
Kirby, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Kirby, gan gynnwys:
Last Chance, Idaho
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Last Chance, gan gynnwys:
Morristown, Vermont
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Morristown, gan gynnwys:
Daeargryn Llŷn 1984
Tarwyd Penrhyn Llŷn yng Ngwynedd, gogledd-orllewin Cymru, gan Ddaeargryn Llŷn 1984 ddydd Iau 19 Gorffennaf 1984 am 06:56 UTC (07:56 BST). Mesurodd 5.4 ar raddfa Richter, a hwn yw'r daeargryn mwyaf i ddigwydd ar dir y DG ers dechrau cadw cofnodion peirianyddol.
Bedowiniaid
Pobl Arabaidd nomadaidd sydd yn byw yn niffeithwch a lled-anialdiroedd Gogledd Affrica a'r Dwyrain Canol yw'r Bedowiniaid, Bedawiaid neu Bedwyniaid. Cyrhaeddant Gogledd Affrica yn sgil gorchfygiad yr ardal gan yr Arabiaid yn yr 8g. Maent yn siarad Arabeg, gan gynnwys y dafodiaith Arabeg Fedowinaidd. Mae'r mwyafrif helaeth ohonynt yn dilyn Islam.
Fair Haven, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Roosevelt, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Little Silver, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Daeargryn Llŷn 1984
Teimlid yr effeithiau dros Gymru benbaladr, y rhan fwyaf o Loegr a rhannau o'r Alban. Cafwyd adroddiadau am fân ddifrod i simneydd a gwaith adeiladu ar draws Cymru a Lloegr, yr effeithiau dwysaf yn cael eu teimlo yn Lerpwl, lleoliad 65 milltir i'r gogledd-ddwyrain o ganolbwynt y ddaeargryn. Bu adroddiadau o fân anafiadau yng nghynefin canolbwynt y daeargryn ac roedd llithriadau cerrig yn Nhremadog yng Ngwynedd.
Lemhi, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lemhi, gan gynnwys:
Fair Haven, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Fair Haven, gan gynnwys:
Bedowiniaid
Cedwir defaid, geifr, camelod, ac weithiau gwartheg gan y Bedowiniaid. Mae'n bosib iddynt plannu cnydau ar hyd y llwybrau mudo a ddefnyddir amlaf, a'u cynaeafu ar y daith yn ôl. Maent yn masnachu â chymunedau sefydlog.
Daeargryn Llŷn 1984
Fe'u dilynwyd gan nifer o ôl-gryniadau yn y misoedd dilynol, y mwyaf ohonyn nhw yn mesur 4.3 ar raddfa Richter, crynfa ddigon cryf ynddo'i hunan i'w glywed mor bell i ffwrdd a Dulyn, Iwerddon.
Lebanon, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lebanon, gan gynnwys:
Bedowiniaid
Mae pobl Baggara yn ne-orllewin Swdan yn disgyn o'r Bedowiniaid ac Affricanwyr croenddu.
Quinby, Kansas
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Kansas, yw .
Winkelman, Arizona
Tref yn, yn nhalaith Arizona, yw .
Quinby, Kansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Quinby, gan gynnwys:
Daeargryn Llŷn 1984
Arwyddocad
Dwysedd uchaf y grynfa oedd 6 EMS (European macroseismic scale) a natur y difrod oedd craciau yn ymddangos mewn plastr a chwymp rhai simneau. Ymddengys bod y lefelau EMS uchel a adroddwyd amdanynt yn Lerpwl wedi eu hachosi gan gyflwr gwael llawer o'r adeiladau.
Little Silver, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Little Silver, gan gynnwys:
Winkelman, Arizona
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Winkelman, gan gynnwys:
Quaker Gap, Gogledd Carolina
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Gogledd Carolina, yw .
Victory Gardens, New Jersey
Bwrdeisdref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Leesburg, Idaho
Tref anghyfannedd yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Victory Gardens, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Victory Gardens, gan gynnwys:
Northfield, Massachusetts
Tref yn, yn nhalaith Massachusetts, yw .
Quaker Gap, Gogledd Carolina
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Quaker Gap, gan gynnwys:
Platteville, Colorado
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Platteville, gan gynnwys:
Quinault, Washington
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Washington, yw .
Daeargryn Llŷn 1984
Llygad-dystion
Gellir cyrchu'r holl gofnodion canlynol drwy adran fapiau gwefan Llên Natur
Quinque, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Quinque, gan gynnwys:
Quinby, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Hibbard, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn Madison County, yn nhalaith Idaho, yw .
Lenore, Idaho
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Hibbard, Idaho
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Hibbard, gan gynnwys:
Lenore, Idaho
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Lenore, gan gynnwys:
Leonidas, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Quinault, Washington
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Quinault, gan gynnwys:
Leonidas, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Leonidas, gan gynnwys:
Leoni, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Leoni, gan gynnwys:
Alpha, New Jersey
Bwrdeistref yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Letha, Idaho
Tref yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Alpha, New Jersey
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Alpha, gan gynnwys:
Peacham, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Quinton, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Randolph, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Peacham, Vermont
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Peacham, gan gynnwys:
Fletcher, Gogledd Carolina
Tref yn, yn nhalaith Gogledd Carolina, yw .
Quinton, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Quinton, gan gynnwys:
Daeargryn Llŷn 1984
O'r cof
Mae'r ddaeargryn yn y cof poblogaidd erbyn hyn. Yn 2018 cynhaliwyd arolwg ar Grwp Facebook "Cymuned Llên Natur" o atgofion pobl o'r daeargryn 34 o flynyddoedd wedyn ac fe gyhoeddwyd y canlyniadau ym Mwletin misol ar-lein Prosiect Llên Natur. Cynhaliwyd arolwg arall yn 2020. Rhestrir y cofnodion yma yn nhrefn eu pellter o Nefyn sef canolbwynt y grynfa.
Ramer, Alabama
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Larkin, Michigan
Tref yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Ramer, Alabama
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Ramer, gan gynnwys:
Randolph, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Randolph, gan gynnwys:
Larkin, Michigan
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Larkin, gan gynnwys:
Quinby, Virginia
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Quinby, gan gynnwys:
Ffeuen goffi
bawd|Ffa coffi wedi'u rhostio Hedyn y planhigyn coffi yw ffeuen goffi a ffynhonnell ar gyfer coffi. Dyna'r garreg o fewn i'r ffrwyth coch neu borffor sy'n aml yn cael ei gyfeirio ato fel ceiriosen. Yn union fel ceirios cyffredin, mae'r ffrwyth coffi hefyd yn ffrwyth caregog. Er mai hadau yw ffa coffi, maen nhw'n cael eu cyfeirio atynt fel 'ffa' am eu bod yn edrych yn debyg i ffa go iawn. Mae'r ffrwythau – ceirios coffi neu fwyar coffi – fel arfer yn cynnwys dwy garreg gyda'u hymylon fflat yn erbyn ei gilydd. Mae canran fechan o geirios yn cynnwys un hedyn, yn hytrach na'r ddau arferol. Gelwir rhain yn "pysrawn". Ceir pysrawn mewn 10 i 15% o ffrwythau yn unig, ac mae yna gred gyffredin (heb ei phrofi'n wyddonol) bod mwy o flas arnynt nag sydd ar ffa coffi arferol. Fel  cnau Brasil (hedyn) a reis gwyn, mae ffa coffi yn cynnwys endosberm yn bennaf.
Y ddau fath pwysicaf o blanhigyn coffi o safbwynt economaidd yw'r Arabica a'r Robusta; mae tua ~60% o'r coffi sy'n cael ei gynhyrchu yn Arabica a ~40% yn Robusta. Mae ffa Arabica yn cynnwys 0.8–1.4% o gaffein a ffa Robusta yn cynnwys 1.7–4% o gaffein. Gan fod coffi yn un o'r diodydd sy'n cael ei yfed fwyaf o yn y byd, mae ffa coffi yn gnwd gwerthfawr ac yn gynnyrch allforio pwysig. Mae coffi yn dad a thros 50% o enillion trwy gyfnewid tramor i rai gwledydd sy'n datblygu.
Hanes
Yn ôl chwedloniaeth, cafodd coffi ei ddarganfod yn Ethiopia gan fugail geifr o'r enw Kaldi.
bawd|Y llain ffa mewn melyn. Mae'r 20 prif gynhyrchydd (2011) mewn gwyrdd. Mae De Amercia bellach yn gyfrifol am tua 45% o holl allforion coffi y byd. Mae'r rhan fwyaf o'r coffi yma yn cael ei dyfu yn Brasil.
Mae'r Unol Daleithiau yn mewnforio mwy o goffi gan unrhyw genedl arall. Yn ôl ystadegau a gasglwyd yn 2011, roedd 4.24 kg (9 pwys) o goffi yn cael ei yfed gan bob person ar gyfartaledd, ac roedd gwerth y coffi oedd yn cael ei fewnforio dros $8 biliwn. Yn 2015, roedd Americaniaid yn yfed tua 400 miliwn o gwpanau o goffi y dydd, mwy nag unrhyw wlad arall yn y byd.
bawd|Mwyar coffi
Mae planhigion coffi yn tyfu mewn ardal benodol rhwng trofannau Cancr a Capricorn sy'n cael ei galw yn y llain ffa neu'r llain goffi.
Etymoleg
Mae'r Oxford English Dictionary yn awgrymu bod ieithoedd Ewropeaidd wedi cael yr enw o'r gair Tyrceg kahveh, o gwmpas y flwyddyn 1600, efallai trwy'r Eidaleg caffè. Arabeg qahwah, sy'n cael ei ynganu fel kahveh mewn Tyrceg, sef yr enw ar y trwyth neu ddiod; a oedd yn ôl geiriadurwyr Arabaidd yn wreiddiol yn golygu "gwin" neu fath o win, ac yn deillio o wraidd y ferf qahiya "i beidio a chael archwaeth." Theori arall gyffredin yw bod yr enw yn deillio o Dalaith Kaffa, Ethiopia, ble gallai'r rhywogaeth fod wedi tarddu.
bawd|Trawstoriad ceiriosen goffi
Planhigyn coffi
Mae coeden goffi tua 5-10 medr (16-33 troedfedd) o uchedr ar gyfartaledd. Gydag amser, mae'n canghennu llai a llai ac yn deilio ac yn dwyn mwy o ffrwyth.
Mae planhigion coffi yn cael eu tyfu mewn rhesi sawl troedfedd ar wahan. Mae rhai ffermwyr yn plannu cored ffrwythau o'u cwmpas neu'n plannu'r coffi ar lethrau bryniau, gan eu bod yn tyfu dan amodau penodol. Yn ddelfrydol, mae ffa Arabica yn cael eu tyfu mewn tymheredd rhwng 15 a 24 °C (59 a 75 °F) a'r Robusta rhwng 24-30 °C (75-86 °F) ac yn derbyn rhwng 15 a 30 centimedr (5.9 a 11.8 modfedd) o law y flwyddyn. Mae angen glaw trwm ar ddechrau'r tymor pan mae'r ffrwyth yn datblygu a llai yn ddiweddarach yn y tymor wrth iddo aeddfedu.
Diod Coffi
Caiff y ffeien goddi ei malu i greu coffi mâl ar gyfer gwahanol fathau o ddiodydd coffi. Ymysg y ffordd mwyaf poblogaidd mewn tai coffi neu Caffe bellach yw amrywiadau ar baneidiau coffi sy'n seiliedig ar goffi Espresso. Mae'r espresso yn cael ei chynyrchu gan peiriant espresso benodol sy'n creu coffi mâl, ac yna'n hidlo dŵr berw i greu hylid, crema, cryf, bron â gwaead triogl neu sudd. Caiff gwahanol amrywiaethau o ddŵr, llaeth neu powdr coco ei hychwanegu i greu gwahanol fathau o ddiodydd yn seiliedig ar yr espresso, megis Cappuccino, Caffè mocha ag ati.
Lewiston-Nez Perce County Airport, Idaho
Maes awyr yn Lewiston, Nez Perce County yn nhalaith Idaho, yw . {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={{{onlysourced|No}}} |noicon=y |P138 }}{{wikidata|references|P47}}{{wikidata|references|best|P138}}||Fe'i sefydlwyd yn 1944.
{{blwch llywio {{#statements:P150|from=Q30}}
}}
Range, Alabama
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Como, Mississippi
Tref yn, yn nhalaith Mississippi, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Como, gan gynnwys:
Liberty, Idaho
Tref yn, yn nhalaith Idaho, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Liberty, gan gynnwys:
Ibrahim Rugova
Roedd Ibrahim Rugova, enw cyntaf Pjetër Rugova (Cerrcë, 2 Rhagfyr, 1944 - Prishtina, 21 Ionawr, 2006), yn wleidydd a llenor o genedl Albania Cosofo. Ef oedd llywydd cyntaf Gweriniaeth Albaneg Cosofo cydnabyddedig (Republika Shqiptare a Kosovës), roedd yn un o brif arweinwyr y frwydr dros annibyniaeth Albaniaid Cosofo oddi ar yr hen Iwgoslafia. Roedd yn lladmerydd dros y dull di-drais o ennill hawliau ac annibyniaeth.
Rhoddodd bwys mawr ar etifeddiaeth hynafol tiriogaeth Dardania (teyrnas gogledd Albania yn dalaith Rufeinig, yna-Bysantaidd, bu wedyn dan reolaeth Ymerodraeth Otomanaidd, yna cymhathwyd i Iwgoslafi am y rhan fwyaf o 20g heblaw am gyfnod byr unedig gydag Albania yn ystod yr Ail Ryfel Byd) i gryfhau hunaniaeth y wlad, uno gyda Albania ac i hyrwyddo ei bolisi o gysylltiadau agosach gyda'r Gorllewin.
Diolch i'w rôl yn hanes Cosofo, enillodd Rugova y llysenw "Tad y Genedl" a "Gandhi y Balcanau", a ddyfarnwyd, ymhlith eraill, Gwobr Sakharov am rhyddid meddwl ac farwolaeth datgan "Arwr o Kosovo". Yr Albaniad arall a enillodd y ddau wobr yma oedd Adem Demaçi.
Bywgraffiad
bawd|Ibrahim Rugova yn 2004 Roedd yn frodor o bentref Selo yn ardal Cerrcë. Er gwaethaf, neu, efallai oherwydd hanes o wrthdaro gwaedlyd yn ystod y 20g, roedd Rugova yn eiriolwr brwd o blaid ymgyrchu di-drais mwyn cael newid.
Pan ganwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd, roedd y rhan fwyaf o Cosofo o dan reolaeth Mussolini ac yna Hitler ac yn rhan o'r un dirogaeth ag Albania (a elwir weithiau'n Albania Fawr). wedi'r Rhyfel ail-feddianwyd Cosofo gan Iwgoslafia a dienyddwyr ei dad, Ukë Rugova a'i dad yntai, Rrustë Rugova gan y Gomiwnyddion Tito yn Ionawr 1945. Roedd ei deulu yn aelodau o'r Kelmendi tylwyth (clan) Albanaidd.
Addysg
Mynychodd Rugova ysgol uwchradd yn ninas Peć, gan raddio oddi yno yn 1967.
Brwydr Cydweli
Roedd buddugoliaeth Byddin y Cymry dros y Saeson ym Mrwydr Cydweli yn un eithriadol o bwysig. Fe'i hymladwyd yn 1258 yn nhref Cydweli, Sir Gaerfyrddin.
Ibrahim Rugova
Addysg
Bu'n fyfyriwr ym Mhrifysgol newydd-agored, Prishtina yn y Gyfadran Athroniaeth, Adran Astudiaethau Alabanaidd a cymerodd ran ym mhrotestiadau Cosofo yn 1968. Graddiodd yn 1971 ac ail-ymunodd fel myfyriwr ymchwil gan ganolbwyntio ar theori lenyddol. Fel rhan o'i astudiaethau dreiliodd ddwy flynedd (1976–1977) yn yr École Pratique des Hautes Études, Prifysgol Paris, lle bu'n astudio o dan Roland Barthes. Derbyniodd ei ddoaethuriaeth yn 1984 ar 'Cyfeiriad a Sail Beirniadaeth Lenyddol Albaneg, 1504–1983'.
Brwydr Cydweli
Roedd yn un o gyfres o ymgyrchoedd a arweiniwyd gan y Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yn erbyn y Saeson (neu'r 'Anglo-Normaniaid') ac yn dilyn yn agos at fuddugoliaeth y Cymry ym Brwydr Coed Llathen a chipio nifer o gestyll yn ôl i feddiant Llywelyn, gan gynnwys Talacharn, Llansteffan ac Arberth. Ym Mrwydr Cydweli, arweiniwyd y Saeson gan Patrick de Chaworth. Cyfeiria'r Annales Cambriae at y frwydr hon.
Y frwydr
Yn dilyn llwyddiant y Fyddin Gymreig yn Nyffryn Tywi, cododd wersyll ychydig i'r de o Afon Gwendraeth Fach y tu allan i dref Cydweli ar ddull gwarchae. O'u castell yng Nghaerfyrddin, teithiodd Patrick de Chaworth a'i filwyr mewn gwrth-ymosodiad, er mwyn codi'r gwarchae ar Gastell Cydweli. Credir iddynt deithio i'r de yn agos at Allt Cunedda. Cafwyd brwydr enbyd rhwng y fan hon a gwersyll y Cymry i'r gogledd o'r castell. Ger pont Cydweli anafwyd y bradwr Maredudd ap Rhys. Roedd y Fyddin Gymreig yn rhy gryf i'r Saeson a gwelwyd nhw'n ei gwadnu hi'n ôl tuag at Caerfyrddin, yn aflwyddiannus yn eu hymdrech.
Niferoedd
Dywed yr Annales Cambriae i 'lawer o Gymry a Saeson gael eu hanafu a bu farw rhai ohonynt.' Gwyddom i fyddin Llywelyn ladd 3,000 o filwyr Saesnig yn Nyffryn tywi, ychydig yn gynharach. Noda'r Annales hefyd i Dafydd ap Hywel o gantref Arwystli yn ne Teyrnas Powys (gorllewin canolbarth Powys heddiw) gael ei ladd ac iddo gael ei gladdu yn Abaty Ystrad Fflur.
Adlodd
Ni chlywir na siw naa miw am Maredudd a Patrick tan y mis Medi dilynol, pan godon nhw fyddin fawr ger Aberteifi, lle ymladdwyd Brwydr Cilgerran ar 8 Medi 1258. Y Tywysog Dafydd ap Llywelyn oedd arweinydd Byddin Cymru y tro hwn a lladdwyd Patrick de Chaworth a llawer iawn o farchogion Saesnig eraill; llwyddodd Mareydd, fodd bynnag, i ddianc am ei fywyd i Gastell Cilgerran. Ar 7 Mai fe'i cafwyd yn euog am fradwriaeth gan un o lysoedd Llywelyn a charcharwyd ef am dair blynedd. Bu farw yng Nghastell y Dryslwyn yn 1271.
Ibrahim Rugova
Gyrfa
Bu Rugova yn newyddiadurwr yn ystod yr 1970au, gan olygu papur newydd i fyfyriwr, Bota e Re ('Byd Newydd') a'r cylchgrawn Dituria ('Gwybodaeth'). Bu hefyd yn gweithio yn y Sefydliad Astudiaethau Albaniaidd yn Pristina, lle daeth yn brif-olygydd ei gyfnodolyn, Gjurmime albanologjike ('Ymchwil Albanaidd'). Ymunodd yn ffurfiol â Phlaid Gomiwnyddol Iwgoslaf yn ystod y cyfnod hwn; fel mewn llawer o wladwriaethau comiwnyddol eraill, roedd aelodaeth y pleidiau yn hanfodol i unrhyw un a oedd am ddatblygu eu gyrfaoedd. Llwyddodd Rugova i wneud enw drosto'i hun, gan gyhoeddi nifer o weithiau ar theori llenyddol, beirniadaeth a hanes yn ogystal â'i farddoniaeth ei hun. Enillodd ei gynnyrch iddo gydnabyddiaeth fel aelod blaenllaw o intelligentsia Albania Kosovo ac yn 1988 fe'i hetholwyd yn gadeirydd Undeb yr Ysgrifenwyr Kosovo (KWU).
Brwydr Cydweli
Adlodd
Tyfodd cryfder Llywelyn ap Gruffudd dros y blynyddoedd dilynol gan gyrraedd ei anterth yn 1263.
Ibrahim Rugova
Gwleidyddiaeth
Yng ngwanwyn 1989, yn sgil galwadau cryf dros hawliau ieithyddol, cymdeithasol a gwleidyddol o du Albanaid brodorol talaith Cosofo o'r hen Iwogslafia, penderfynodd Slobodan Milošević, llywydd gweriniaeth Serbia o fewn Iwgoslafia (roedd Cosofo yn dalaith o fewn Serbia) leihau annibyniaeth Cosofo. Yn y cyfnod hwn sefydlodd Rugova Blaid Annibyniaeth Cosofo er mwyn cynrychioli'r Albanaid oedd yn fwyafrif llethol o'r dalaith. Bwriad y blaid oedd darparu gwasanaethau ac uno gydag Albania.
Yn 2002, dair blynedd ar ôl Rhyfel Annibyniaeth Cosofo, a mwy na thri mis wedi'r etholiad cyffredinol gyntaf, daeth Rugova yn llywydd cyntaf Kosovo, yn ogystal â sylfaenydd ac arweinydd plaid "Cyngrhair Ddemocrataidd Cosofo" (LDK, prif blaid Cosofo).
Roedd Rugova yn un o brif ladmeryddion a chysylltiad Albanaid Cosofo gyda llwyodraethau'r Gorllewin yn ystod yr 1990au a daeth ei arfer o wisgo sgarff yn adnabyddus. Ond daeth ei lwybr di-drais at ennill pwer o dan pwysau mawr wrth i'r ddegawd fynd yn ei flaen o du gweithredoedd a phoblogrwydd Byddin Rhyddid Cosofo (Albaneg: UÇK, Saesneg: KLA) wrth i'r ddegawd fynd yn ei flaen a dim golwg o Serbia'n gollwng gafael ar dalaith Cosofo. Ar gyfer ei gweithredu diplomyddol, a gydnabyddir gan lywodraethau'r Gorllewin, ei anrhydeddu yn 1998 gyda'r wobr am ryddid meddwl a enwyd ar ôl Andrei Sakharov. Yn 2003, mewn cyfweliad â Corriere della Sera, datgelodd ei ymagwedd at Gristnogaeth.
Marwolaeth
Mae'n farw ar y noson 21 Ionawr 2006 o ganser yr ysgyfaint a oedd wedi cael diagnosis ym mis Medi 2005 (roedd yn ysmygwr trwm). Cafodd ei gladdu heb ddefodau crefyddol, er gwaethaf sibrydion iddo gael ei fedyddio'n Gristion yn gyfrinachol er mwyn osgoi creu problemau gwleidyddol mewn gwlad a ddaeth yn fwyafrif o Fwslimaidd ers cyfnod yr Ymerodraeth Twrcaidd. yn ôl ei "gyffeswr" Albaneg, y Parch Lush Gjergji, dywedodd mewn cyfweliad fod Rugova wedi cwrdd cyn ei farw â'r Cardinal Angelo Scola, a gofynnodd y sacramentau. . Dywedwyd i Rugova, trwy fedydd, newid ei enw o'r Ibrahim Mwslemaidd i'r enw Critionogol, Pjetër.
Digwyddodd ei farwolaeth yn fuan wedi dechrau'r trafodaethau yn Fienna rhwng y Serbiaid a'r Albaniaid ar statws wleiyddol Cosofo, a weinyddwyd ar y pryd gan y Cenhedloedd Unedig ers mis Mehefin 1999. Gohiriwyd y cyfarfodydd am gyfnod fel parch i'w gof.
Anrhydeddau
bawd|Anrhydedd Urdd y Faner Genedlaethol
Adem Demaçi
bawd|En-us-Adem Demaci from Albania pronunciation (Voice of America) Roedd Adem Demaçi (26 Chwefror 1936 - 26 Gorffennaf 2018) yn wleidydd, llenor ac ymgyrchydd gwleidyddol dros hawliau iaith a chenedlaethol Albaniaid Cosofo.
Bywyd Cynnar
Astudiodd Demaçi lenyddiaeth, cyfraith ac addysg ym Mhrifysgol Prishtina, Belgrâd, a Skopje yn y drefn honno yn yr hen Iwgoslafia. Yn y 1950au, cyhoeddodd nifer o straeon byrion gyda sylwebaeth gymdeithasol nodedig yn y cylchgrawn Albaneg, Jeta e re ('Bywyd Newydd'), yn ogystal â nofel 1958 o'r enw Gjarpijt e gjakut ('Nadroedd Gwaed') yn archwilio vendettas gwaed yn Cosofo ac Albania. Daeth yr ail waith ag enwogrwydd llenyddol iddo.
Arestiwyd Demaçi gyntaf am ei wrthwynebiad i lywodraeth awdurdodol rheolwr comiwnyddol Iwgoslafia, Josip Broz Tito ym 1958, gan dreilio tair blynedd yn y carchar. Carcharwyd ef eto rhwng 1964-1974 a 1975-1990. Fe'i rhyddhawyd o'r carchar gan lywydd newydd Serbia, Slobodan Milošević.
Yn 2010 derbyniodd anrhydedd Arwr Cosofo.
Gyrfa wleidyddol
bawd|Gwladwriaeth Balkania fel cynnigiwyd gan Demaçi am gyfnod yn ei oes Ar ôl ei ryddhau o'r carchar, bu'n Gadeirydd y Cyngor dros Amddiffyn Hawliau Dynol a Rhyddidau Pobl Cosofo rhwng 1991 a 1995. Yn ystod y cyfnod hyn, er bod Slofenia, Corasia a Bosnia Herzogovina, a Macedonia wedi torri'n rhydd o Iwgoslafia, roedd Cosofo dal yn dalaith o fewn i Serbia ac hawliau'r Albaniaid brodorol wedi eu cwtogi. Bu hefyd yn bennaeth olygydd Zëri, cylchgrawn yn Prishtina, rhwng 1991 a 1993. Yn 1991, dyfarnwyd Gwobr Sakharov Senedd Ewrop ar gyfer Rhyddid Meddwl iddo.
Ym 1996, symudodd Demaçi i wleidyddiaeth, gan ddisodli Bajram Kosumi fel llywydd Plaid Seneddol Kosovo; Daeth Kosumi yn is-lywydd iddo. Yn ystod yr amser hwn, cynigiodd gydffederasiwn o wladwriaethau yn cynnwys Kosovo, Montenegro, a Serbia a elwir yn "Balkania". Rhoddodd ei gofnod carchar iddo gredadwyedd ymhlith Kosovars, ond roedd ei ddaliadaeth mewn arweinyddiaeth y blaid wedi'i farcio gan ffactorau a diffyg gweithredu.
Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ymunodd â Byddin Rhyddid Cosofo (KLA yn Saesneg, UÇK yn Albaneg), gan wasanaethu fel pennaeth ei adain wleidyddol. Mewn cyfweliad yn 1998 gyda'r New York Times, gwrthododd gondemnio defnydd trais yr UÇK, gan ddweud "dydy'r llwybr di-drais heb ennill dim i ni. Mae gan bobl sy'n byw o dan y math hwn o orthrwm yr hawl i wrthsefyll." Ym 1999, ymddiswyddodd o'r UÇK ar ôl iddo fynychu sgyrsiau heddwch yn Ffrainc, gan feirniadu'r fargen arfaethedig am beidio â gwarantu annibyniaeth Kosovo. Nododd y ffynonellau fod Demaçi wedi ymddieithrio oddi ar arweinyddiaeth iau UÇK, mwy pragmatig, gan ei adael "yn wynebu penderfyniad i neidio neu aros i gael ei gwthio".
Er i wraig Demaçi adael Kosovo cyn y rhyfel, fe arhosodd ef yn ninas Pristina gyda'i chwaer 70 oed yn ystod holl gyfnod Rhyfel Annibyniaeth Cosofo. Roedd yn feirniadol o Ibrahim Rugova ac arweinwyr Albaniaidd eraill a oedd yn ffoi o'r gwrthdaro, gan ddweud eu bod yn colli digwyddiad hanesyddol pwysig. Arestiwyd Demaçi ddwywaith gan filwyr Iwgoslafaidd ond fe'i driniwyd â dyngarwch ganddynt.
Yn dilyn y rhyfel, bu Demaçi yn gyfarwyddwr Radio a Theledu Cosofo tan fis Ionawr 2004. Bu'n parhau i fod yn weithgar mewn gwleidyddiaeth, yn gysylltiedig â Albin Kurti, pennaeth mudiad cenedlaetholaidd asgell chwith, Vetëvendosje!.
Marwolaeth
Yn 82 oed, bu farw Demaçi ar 26 Gorffennaf 2018 yn Prishtina, Cosofo.
Ravanna, Kansas
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Kansas, yw .
Mountainair, New Mexico
Tref yn, yn nhalaith New Mexico, yw .
Ravanna, Kansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Ravanna, gan gynnwys:
Mountainair, New Mexico
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Mountainair, gan gynnwys:
Liberty, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Liberty, gan gynnwys:
Rapidan, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Rapidan, gan gynnwys:
Clayhatchee, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Clayhatchee, gan gynnwys:
Rawls, Gogledd Carolina
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Gogledd Carolina, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rawls, gan gynnwys:
Ysgol Neuaddlwyd
Yng ngwanwyn 1810, penderfynodd gweinidogion yr Annibynwyr sefydlu ysgol ramadegol a diwinyddol i baratoi gwyr ifanc ar gyfer parhau eu haddysg mewn sefydliadau yng ngholegau Caerfyddin, Wrecsam neu Loegr a’u cymhwyso ar gyfer y weinidogaeth. Roedd gweinidog Eglwys Annibynnol Neuaddlwyd, Thomas Phillips wedi codi bwthyn dwy ystafell ar ei dir, gyda tho gwellt a muriau pridd iddo, gyda’r bwriad o gael rhywun i addysgu ei blant ei hun, a phenderfynwyd defnyddio’r adeilad hwnnw ar gyfer yr ysgol newydd, gan neilltuo un ystafell i hyfforddi’r pregethwyr a’r llall i addysgu’r plant. 300px|bawd|chwith|Ysgol Neuaddlwyd, ger Ffos-y-ffin, Sir Aberteifi, tua 1880.
Gwahoddwyd y Parchedig John Maurice, mab hynaf y Parchedig Phillip Maurice, a fu'n weinidog ar eglwysi Annibynnol Tynygwndwn a Chilcennin, i fod yn athro'r ysgol. Er bod John Maurice yn cael ei ystyried yn gymwys ar gyfer y gwaith, mae’n debyg nad oedd yn gysurus i gymryd gofal o’r ysgol ei hun, a’i fod am i weinidog hŷn nag ef i roi’r hyfforddiant diwinyddol. Cytunodd Phillips i’w gynorthwyo a dechreuodd yr ysgol newydd ar ei gwaith ar 15 Hydref 1810.
Erbyn Pasg 1811, tua chwe mis ar ôl agor yr ysgol, bu farw Maurice o’r ddarfodedigaeth. Parhaodd Phillips â’i waith fel unig athro'r ysgol gyda chymorth achlysurol gan ddau o’i fyfyrwyr, John Rowlands, Cwmllynfell, a Samuel Thomas, Pantswllt. Cafodd hefyd gymorth am gyfnod byr gan David Davies, un o blant yr eglwys yn Neuadd-lwyd a fu hefyd, fel Phillips, yn astudio yng Nghastell Hywel ac Athrofa Caerfyrddin. Parhaodd Thomas Phillips i gynnal yr ysgol ar ei ben ei hun wedi hynny, gyda chymorth y myfyrwyr hynaf. Mae’n bosibl bod y drefn hon yn seiliedig ar y ‘Cynllun Lancastrian’ a ddatblygwyd gan Joseph Lancaster ar ddechrau’r 19eg ganrif. Arwyddair Lancaster oedd ‘Qui docet, discit’ (A ddysger, a ddysgo), a’r cynllun hwnnw, gyda’i bwyslais ar allu’r myfyriwr i drosglwyddo’r wybodaeth i eraill, oedd i’w ddefnyddio gan y cenhadon wedi iddynt gyrraedd Madagasgar yn 1818.
Roedd yr ysgol yn rhad i’w mynychu ac felly o fewn cyrraedd y bechgyn o gefndir tlawd, pe dymunent dderbyn addysg. Byddai nifer yn lletya gyda ffermydd yr ardal, a oedd hefyd yn rhesymol, a gallai rhai ohonynt ennill peth cynhaliaeth trwy bregethu ar y Suliau, fel y gwelwyd yn achos Dihewyd a Phencae. Bechgyn a fagwyd gydag eglwysi Annibynnol oedd y mwyafrif a fynychai’r ysgol, ond roeddynt hefyd yn cynnwys Bedyddwyr, Methodistiaid Calfinaidd, Wesleyaid ac Eglwyswyr. Aeth nifer o’r myfyrwyr ymlaen i wasanaethu fel gweinidogion a phregethwyr lleyg yng Nghymru. Aeth rhai i Loegr, ambell un i Ffrainc, ac un i Tahiti. Mae’n bosib mai’r mwyaf adnabyddus o gynfyfyrwyr yr ysgol oedd y cenhadon a aeth i Fadagascar ac a gafodd ddylanwad mor eang yno, sef David Jones, Thomas Bevan, David Griffiths a David Johns.
Nid oes sicrwydd pa bryd yn union y caeodd yr ysgol ei drysau am y tro olaf. Nid oes son bod unrhyw un wedi olynu Thomas Phillips fel athro a gallwn dybio felly ei bod wedi dod i ben gyda’i ymddeoliad.
Myfyrwyr a astudiodd yn Ysgol Neuaddlwyd
John Williams, Llynddu, Post Mawr.
Sheffield, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Sheffield, gan gynnwys:
Oak Hill, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Oak Hill, gan gynnwys:
Torra d'Orchinu
Mae Tŵr Orchinu (Corseg: Torra d'Orchinu) yn dŵr Genoa adfeiliedig sydd wedi ei leoli yn commune Cargèse ar ynys Corsica. Mae'n gorwedd ar uchder o 172 metr (564 troedfedd) uwchlaw'r môr ar bentir Punta d'Orchinu.
Mae'r tŵr yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari. Cafodd Torra d'Orchinu ei adeiladu rhwng 1605 a 1606 dan gyfarwyddyd Giacomo della Piana.
Mae rhannau o'r pentir a'r arfordir cyfagos sy'n cwmpasu ardal o 190 hectar (470 acer) yn eiddo i asiantaeth y wladwriaeth Ffrengig Conservatoire du littoral.
Aetna, Michigan
Treflan yn, yn nhalaith Michigan, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Aetna, gan gynnwys:
Haverhill, Florida
Tref yn, yn nhalaith Florida, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Haverhill, gan gynnwys:
Red Oak, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Red Oak, gan gynnwys:
Hurtsboro, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Hurtsboro, gan gynnwys:
Red Brush, Gogledd Carolina
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Red Brush, gan gynnwys:
EuroMillions
250px|bawd|Y gwledydd sy'n cymryd rhan yn y gystadleuaeth EuroMillions: Coch - gwledydd gwreiddiol (Chwefror 2004); gwledydd eraill (Hydref 2004). bawd|Tocynnau chwarae EuroMillions Mae EuroMillions yn loteri ryngwladol lle mae'n rhaid dewis 7 rhif cywir, sef pum prif rif arferol a dwy seren lwcus i ennill y brif wobr. Fe'i lansiwyd ar 7 Chwefror 2004 gan Française des Jeux (Ffrainc), Loterías y Apuestas del Estado (Sbaen) a Camelot (y Deyrnas Unedig). Cynhaliwyd y gêm gyntaf ar ddydd Gwener 13 Chwefror 2004 ym Mharis.
Yn wreiddiol, dim ond cwmnïau loteri'r DU, Ffrainc a Sbaen a gymerodd ran, gyda chwmnïau loteri Awstria, Gwlad Belg, Yr Iwerddon, Lwcsembwrg, Portiwgal a'r Swistir yn ymuno ar 8 Hydref 2004. Cynhelir y gemau bob nos Fawrth a nos Wener am 20:45 CET ym Mharis. Mae tocyn EuroMillions safonol yn costio € 2.50, £ 2.50 neu CHF3.50 y llinell. Cynyddodd cost chwarae yn y DU o £ 1.50 i £ 2.00 y llinell ar 7 Tachwedd 2009, oherwydd cyfuniad o gyfradd gyfnewid yr ewro / a'r bunt, a mynediad awtomatig i Millionaire Raffle unigryw'r DU. O 24 Medi 2016 cynyddodd y gost fesul llinell o £ 2.00 i £ 2.50 yn y DU.
O fis Medi 24, 2016 newidiodd nifer y sêr lwcus gellir dewis o bwll o 11 rhif i bwll o 12 rhif. Trwy'r newid gostwngwyd y siawns o ennill y brif wobr o 1: 117miliwn i 1: 140miliwn.
Redwing, Kansas
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Redwing, gan gynnwys:
Skyline, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Skyline, gan gynnwys:
Sutton, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Sutton, gan gynnwys:
Walden, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Walden, gan gynnwys:
Asyriaid
Grŵp ethnig Semitaidd yw'r Asyriaid sydd yn frodorol i'r Dwyrain Canol. Trigasant hyd at 1 miliwn ohonynt yn eu mamwlad, yn ucheldiroedd gogledd Irac, gogledd Iran, de-ddwyrain Twrci, a gogledd-ddwyrain Syria. Mae rhyw 1–3 miliwn o Asyriaid, neu bobl o dras Asyriaidd, ar wasgar ar draws y byd. Maent yn Gristnogion sydd yn dilyn y ddefod Syrieg, ac yn siarad tafodieithoedd Aramaeg. bawd|chwith|Baner gyfoes y bobl Assyraidd
Maent yn disgyn o'r hen Asyriaid a fu'n boblogaeth Mesopotamia, Babilonia, ac Ymerodraeth Asyria. Cawsant eu troi'n Gristnogion yn y 4g, a throdd rhai ohonynt yn Nestoriaid yn sgil y sgism yn y 5g. Cafodd nifer ohonynt eu lladd yng ngoresgyniadau'r Arabiaid yn y 7g, y Mongolwyr yn y 13g, a'r Tyrciaid yn y 14g. Yn sgil gorchfygiad Ymerodraeth yr Otomaniaid yn 1638, unodd y cymunedau Asyriaidd mewn ymgais i gadw eu ffydd. Yn y cyfnod 1914–1924, bu farw cannoedd o filoedd o Asyriaid mewn hil-laddiad gan yr Otomaniaid a'r Persiaid.
Rescue, Virginia
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Virginia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Rescue, gan gynnwys:
Torra d'Agnellu
Mae Tŵr Agnellu (Corseg: Torra d'Agnellu) yn dŵr Genoa adfeiliedig sydd wedi ei leoli yn commune Rogliano (Haute-Corse) ar ynys Corsica. Mae'r tŵr yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.
Revere, Gogledd Carolina
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Gogledd Carolina, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Revere, gan gynnwys:
Grimes, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Grimes, gan gynnwys:
Duck Hill, Mississippi
Tref yn, yn nhalaith Mississippi, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Duck Hill, gan gynnwys:
Pine Apple, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Pine Apple, gan gynnwys:
Torra d'Alistru
Mae Tŵr Alistru (Corseg: Torra d'Alistru) yn dŵr Genoa adfeiliedig sydd wedi ei leoli yn commune Canale-di-Verde ar arfordir dwyreiniol ynys Corsica. Mae'r tŵr yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.
McIntosh, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Torra d'Asprettu
Roedd Tŵr Asprettu (Corseg: Torra d'Asprettu) yn dŵr Genoa a arferai sefyll ger Ajaccio ar arfordir gorllewinol ynys Corsica. Does dim o olion y tŵr wedi goroesi.
Rice, Washington
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Washington, yw .
Waterford, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Waterford, gan gynnwys:
Sardis City, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Sardis City, gan gynnwys:
Gaston, De Carolina
Tref yn, yn nhalaith De Carolina, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Gaston, gan gynnwys:
Yellow Bluff, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Yellow Bluff, gan gynnwys:
Rice, Kansas
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn Cloud County, yn nhalaith Kansas, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rice, gan gynnwys:
Abcasiaid
Cenedl a grŵp ethnig yng ngorllewin y Cawcasws yw'r Abcasiaid sydd yn frodorol i ardal Abchasia ar lannau'r Môr Du. Amcangyfrifwyd yn 2015 taw 200,000–600,000 o Abcasiaid sydd, a thrigasant 150,000–200,000 ohonynt yn eu mamwlad. Abchaseg yw'r iaith frodorol, ac mae nifer ohonynt hefyd yn siarad Georgeg, Rwseg, neu Dyrceg. O ran crefydd, Mwslimiaid Swnni (defod Hanafi) yw'r mwyafrif, a lleiafrifoedd yn arddel Cristnogaeth Uniongred Dwyreiniol (yr Eglwys Uniongred Abcasaidd) neu neo-baganiaeth ar sail crefydd yr hen Abcasiaid.
Riley Hill, Gogledd Carolina
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Gogledd Carolina, yw .
Abcasiaid
Gellir olrhain bodolaeth y genedl Abcasaidd yn ôl i'r Henfyd. Trodd y mwyafrif o Abcasiaid yn Gristnogion erbyn y 4g. Sefydlwyd gwladwriaeth annibynnol ganddynt yn 740. Daeth Abcasia dan reolaeth y Georgiaid yn 1008, ac yn brotectoriaeth i Ymerodraeth yr Otomaniaid yn 1578, ac wedi hynny trodd y mwyafrif o Abcasiaid yn Fwslimiaid. Daeth Abcasia dan reolaeth Ymerodraeth Rwsia yn 1810, ac yn rhan o Ymerodraeth Rwsia yn 1864 yn sgil trechiad Tywysog Abcasia yn Rhyfeloedd y Cawcasws. Yn y cyfnod rhwng gwrthryfel 1866 a 1878, ymfudodd mwy na 70,000 o Abcasiaid i Dwrci. Yn ystod Chwyldro Rwsia, datganwyd annibyniaeth yr Abcasiaid ond cafodd ei hymgorffori'n rhan o Georgia, a ymunodd yn ddiweddarach â'r Undeb Sofietaidd. Dan lywodraeth Joseff Stalin, cafodd sawl cenedl gyfan yn yr Undeb Sofietaidd ei chaethgludo i ran arall o'r wlad. Gwnaed cynllun o'r fath ar gyfer yr Abcasiaid, ond bu farw Stalin cyn iddo gael ei weithredu. Fel rhan o Weriniaeth Sofietaidd Sosialaidd Georgia, ymsefydlodd nifer o Georgiaid yn Abcasia ac erbyn 1950 bu'r Abcasiaid yn lleiafrif yn eu mamwlad. Bu rhyfela rhwng yr Abcasiaid a'r Georgiaid yn sgil cwymp yr Undeb Sofietaidd, a datganwyd annibyniaeth Gweriniaeth Abcasia yn 1992. Dim ond ychydig o wladwriaethau sydd yn cydnabod bodolaeth Gweriniaeth Abcasia, ac mae'r mwyafrif helaeth o wledydd a chyrff rhyngwladol yn ystyried Abcasia yn diriogaeth i Georgia.
Wilton, Alabama
Tref yn, yn nhalaith Alabama, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Wilton, gan gynnwys:
Rimrock, Washington
Cymuned heb ei hymgorffori (Saesneg: unincorporated community) yn, yn nhalaith Washington, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Rimrock, gan gynnwys:
Polder
Mae lefel y tir mewn corsydd sydd wedi'u traenio yn suddo dros amser. Mae pob polder yn y pendraw yn gostwng o dan lefel y dwr o'u hamgylch naill ai ar adegau neu trwy'r amser. Mae dwr yn mynd i mewn i'r polder isel trwy ymdreiddiad o ganlyniad i bwysedd dwr o'r ddaear neu lawiad, neu trwy ddwr yn ei gyrraedd trwy afonydd neu gamlesi. Mae hyn fel arfer yn golygu bod gormod o ddwr yn y polder, sy'n cael ei bwmpio allan neu draenio naill ai trwy agor llifddor ar lanw isel. Rhaid cymryd gofal i beidio a gosod lefel y dwr mewnol yn rhy isel. Bydd tir sydd wedi'i wneud o fawn (a fu'n gors ar un adeg) yn suddo wrth i'r mawn bydru am ei fod yn agored i ocsygen o'r aer.
Mae gorlifo polderau hefyd wedi'i ddefnyddio fel tacteg filwrol yn y gorffennol. Un enghraifft yw gorlifo polderau ar hyd afon Yser yn ystod Y Rhyfel Byd Cyntaf. Trwy agor llifddorau ar lanw uchel a'u cau ar lanw isel, trowyd y polderau yn gorsydd anhygyrch er mwyn atal byddin yr Almaen.
Etymoleg
O'r Iseldireg polder ("polder"), o Iseldireg Ganol polre, o'r Hen Iseldireg polra, ac yn y pen draw o pol- "rhan o dir, uwchlaw yr hyn sydd o'i amgylch"; gyda'r ôl-ddodiad cryfhaol -er a'r -d- epenthetigol.
Polderau a'r Iseldiroedd
de|bawd|300x300px|Gorsaf bwmpio yn Zoetermeer, [[Yr Iseldiroedd. Mae'r polder yn is na'r dwr sydd o'i amgylch ar ochr arall yr arglawdd. Mae'r sgriwiau Archimedes i'w gweld yn glir.]] Mae'r Iseldiroedd yn cael ei chysylltu'n aml â pholderau, oherwydd i'w pheirianwyr ddod yn adnabyddus am ddatblygu technegau ar gyfer draenio corstiroedd a'u gwneud yn addas i'w amaethu a'u datblygu mewn ffyrdd eraill. Mae dywediad i'w gael: "Creodd Duw y byd, ond yr Iseldirwyr greodd yr Iseldiroedd ".
Mae gan yr Iseldirwyr hanes o adfer corstiroedd, ac maent wedi creu tua 3,000 o bolderau  o amgylch y byd. Erbyn 1961 roedd 6800 sqmi, tua hanner tir y wlad, wedi'i adfer o'r môr. Mae tua hanner holl arwynebedd polderau yng ngogledd-orllewin Ewrop yn yr Iseldiroedd. Adeiladwyd yr argloddiau cyntaf yn Ewrop yng nghyfnod y Rhufeiniaid. Adeiladwyd y polderau cyntaf yn yr 11g.
O ganlyniad i drychindebau naturiol, cafodd byrddau dŵr - waterschap (pan maent wedi'u lleoli i mewn i'r tir) neu hoogheemraadschap (ger y môr, yn bennaf yn rhanbarth Holand)  - eu sefydlu i gynnal yr amddiffynfeydd dŵr o amgylch y polderau, i gynnal y dyfrffyrdd o fewn i'r polderau, ac i reoli lefelau'r dŵr tu fewn a thu allan i'r polder. Mae byrddau dŵr yn cynnal etholiadau ar wahan, yn codi trethi, ac yn gweithio yn annibynnol o gyrff llywodraeth. Nid yw eu pwrpas sylfaenol wedi newid hyd heddiw. Rhain felly yw'r sefydliadau democrataidd hynaf yn y wlad. Rhoddodd y cydweithio ar bob lefel i gynnal amddiffynfeydd polder ei enw i'r fersiwn Iseldireg o wleidyddiaeth y drydedd ffordd— y Model Polder.
Ysgogodd trychineb llifogydd 1953 ddull newydd o ddylunio argloddiau a strwythurau eraill o ddal dŵr yn seiliedig ar y risg o lifogydd derbyniol. Mae risg yn cael ei ddiffinio fel cynnyrch tebygolrwydd a chanlyniadau. Mae'r difrod posibl i fywydau ac eiddo ynghyd â chostau ailadeiladu yn cael eu cymharu a chostau posibl yr amddiffynfeydd dŵr. Mae hynny yn arwain at risg o lifogydd derbyniol o'r môr o 1 mewn 4,000 i 10,000 o flynyddedd, tra ei fod yn un mewn 100 i 2,500 o flynyddoedd ar gyfer llifogydd afon. Mae'r polisi yma, a'r data am fygythliadau, wedi rhoi arweiniad i lywodraeth yr Iseldiroedd wrth wella amddiffynfeydd rhag llifogydd.
Dewinio
Mae dewinio [hefyd dewino; Saesneg: Dowsing] yn ffurf ar ddewiniaeth sy'n cael ei ddefnyddio i leoli dŵr tanddaearol, metelau neu fwynau sydd wedi'u claddu, gemau, olew, mannau claddu,  a nifer o wrthrychau neu ddeunyddiau eraill, heb ddefnyddio offer gwyddonol. Mae dewinio yn cael ei ystyried yn ffugwyddoniaeth, ac nid oes unrhyw dystiolaeth wyddonol ei fod yn fwy effeithiol na dyfalu neu ddewis ar hap.
Damascus, Arkansas
Tref yn, yn nhalaith Arkansas, yw .
Bolton, Vermont
Tref yn, yn nhalaith Vermont, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Bolton, gan gynnwys:
Dewinio
Yn aml, bydd gwialen neu frigyn siap 'Y', neu ddau sy'n siap 'L', fel gwialen ddewinio (Lladin: 'virgula divina' neu ' baculus divinatorius'; Saesneg: divining rod neu 'witching rod') yn cael eu defnyddio wrth ddewinio.Dywedir bod y gwiail, pan yn cael eu defnyddio gan rai pobl, yn rhoi arwydd pan fydd y gwrthrych neu ddeunydd wedi'i ddarganfod.Mae rhai dewiniaid yn ffafrio brigau neu ganghennau o fathau penodol o goed, ac mae well gan rai ddefnyddio canghennau sydd newydd eu torri. Mae brigau collen yn aml yn cael eu defnyddio yng ngwledydd Ewrop a collen ystwyth yn yr Unol Daleithiau, ynghyd â changhennau coed helyg neu goed eirin gwlanog. Mae dau ben yr ochr fforchiog yn cael eu dal yn bob llaw a'r trydydd (coesyn yr Y) yn pwyntio yn syth ymlaen. Bydd y gangen yn aml yn cael ei dal gyda chledr y llaw tuag at i fyny. Yna mae'r dewin yn cerdded yn araf dros y mannau hynny ble mae'n disgwyl dod o hyd i'r gwrthrych neu ddeunydd (dŵr neu fwynau, er enghraifft), ac mae'n disgwyl i'r wialen symud neu bwyntio at i lawr pan fydd darganfyddiad wedi'i wneud.
Mae symudiad gwiail bellach yn tueddu i gael ei briodoli i ymateb syniadgymhellol. Mae'n bosib fod dewinio, fel mae'n cael ei adnabod heddiw, wedi tarddu o'r Almaen yn yr 16g, pan oedd yn cael ei ddefnyddio i geisio dod o hyd i fetelau.
Torra d'Ancone
Mae Tŵr Ancone neu Dŵr Palmentoggio (Corseg: Torra d'Ancone) yn dŵr Genoa adfeiliedig sydd wedi ei leoli yn commune Calcatoggio (Corse-du-Sud) ar arfordir gorllewinol ynys Corsica. Mae'r tŵr yn sefyll ger y môr ar y Punta di Palmentoju i'r de o Golfu di a Liscia.
Cychwynnwyd ar waith adeiladu'r Torra d'Ancone ym 1581. Mae'r tŵr yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.