cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Cement Garden
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrew Birkin ar 9 Rhagfyr 1945 yn Chelsea. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1972 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Harrow.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrew Birkin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gwyn y Mans
Hunangofiant gan Gwyn Elfyn yw Gwyn y Mans. Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
1 Ionawr
1 Ionawr yw'r dydd 1af o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 364 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (365 mewn blynyddoedd naid). Ceir erthygl ar wahân ar Ddydd Calan a chalennig.
Digwyddiadau
bawd|140px|dde|[[1502: Rio de Janeiro]] bawd|140px|dde|[[1804: Baner Haiti]] bawd|140px|dde|[[1839: Ynys Bouvet]] bawd|140px|dde|[[1901: Baner Awstralia]] bawd|140px|dde|[[1956: Baner Swdan]] bawd|140px|dde|[[2002: Ewro]] bawd|140px|dde|[[2019: Jair Bolsonaro yn dod yn Arlywydd Brasil]]
Genedigaethau
bawd|130px|dde|[[Pierre de Coubertin]] bawd|130px|dde|[[Christine Lagarde]] bawd|130px|dde|[[Stephen Kinnock]]
Marwolaethau
bawd|130px|dde|[[Hank Williams]] bawd|130px|dde|[[Grace Hopper]] bawd|130px|dde|[[Patti Page]]
Nigel Owens
Dyfarnwr rygbi yw Nigel Owens (ganed 18 Mehefin 1971). Cafodd ei eni ym Mynyddcerrig, ger Llanelli. Arferai weithio fel technegydd yn Ysgol Gyfun Maes-Yr-Yrfa, Cefneithin ac yna fel gweithiwr ieuenctid gyda Menter Cwm Gwendraeth.
Daeth yn ddyfarnwr rhyngwladol yn 2005. Y gêm ryngwladol gyntaf iddo ddyfarnu oedd yr un rhwng Iwerddon a Japan yn Osaka. Fe oedd yr unig Gymro a fu'n dyfarnu yng Nghwpan Rygbi'r Byd 2007 yn Ffrainc. Mae'n dyfarnu'n gyson yng Nghwpan Heineken. Ynghyd â Wayne Barnes o Lloegr a Marius Jonker o Dde Affrica, cafodd Owens ei gêm Cwpan y Byd cyntaf yn Lyon, Ffrainc ar yr 11 Medi, 2007 rhwng yr Ariannin a Georgia. Mae ef yn un o ddau ddyfarnwr yn unig sydd wedi dyfarnu dwy gêm yn rowndiau terfynol y Cwpan Heineken, sef Munster v Tolouse yn Stadiwm y Mileniwm 2008 a Tigrod Caerlyr v Leinster ym Murrayfield 2009.
Randstad
Cytref yn yr Iseldiroedd yw'r Randstad wedi'i lunio o gyfres o ddinasoedd yng ngorllewin a gogledd canolbarth y wlad. Mae'r enw yn golygu 'Dinas yr Ymyl' yn llythrennol yr yr Iseldireg. Mae'n cynnwys pedair dinas fwya'r Iseldiroedd, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag (Yr Hâg) ac Utrecht a'r ardaloedd a'r mân drefi o'u cwmpas, fel Almere, Delft, Dordrecht, Gouda, Haarlem, Hilversum, Leiden a Zoetermeer. Mae dinasoedd y Randstad yn llunio hanner gylch neu gilgant, ac mae'r enw yn tarddu o'r siap hwnnw.
Der Cheat-Bericht
Ffilm rhaglen ffug-ddogfen yw Der Cheat-Bericht a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs.
Nigel Owens
Bywyd personol
Ym mis Mai 2007, daeth Owens allan fel dyn hoyw mewn cyfweliad gyda "Wales on Sunday". Er bod ymateb pobl wedi bod yn gadarnhaol yn gyffredinol, dywedodd ei fod yn benderfyniad anodd iawn i'w wneud. Dywedodd iddo ystyried cyflawni hunanladdiad ar adegau. Dywedodd
Randstad
bawd|dim|250px|Map yn dangos ardaloedd trefol y Randstad
Der Cheat-Bericht
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Nigel Owens
Bywyd personol
"'It's such a big taboo to be gay in my line of work, I had to think very hard about it because I didn't want to jeopardise my career. Coming out was very difficult and I tried to live with who I really was for years. I knew I was 'different' from my late teens, but I was just living a lie.'"
Yn fuan wedi Cwpan Rygbi'r Byd yn 2007, enwyd Owens fel 'Personoliaeth chwaraeon y flwyddyn' gan y mudiad hawliau hoyw Stonewall. Cafwyd seremoni yn Llundain.
Bellach mae ef yn nawdd i'r "LGBT Centre of Excellence Wales" a'r elusen rygbi, "Wooden Spoon".
Tylluan-droellwyr
Teulu neu grŵp o adar ydy'r Tylluan-droellwyr (enw gwyddonol neu Ladin: Aegothelidae). Mae'r teulu hwn o adar o fewn yr urdd y '' Caprimulgiformes''.
Edgeworth, Swydd Gaerloyw
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy Edgeworth. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Cotswold.
Tylluan-droellwyr
Teuluoedd eraill o adar
Yn ôl IOC World Bird List ceir 240 teulu (Mawrth 2017) sy'n fyw heddiw (nid ffosiliau):
4 Ionawr
4 Ionawr yw'r 4ydd dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 361 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (362 mewn blwyddyn naid).
Salt On Our Skin
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hanns Zischler, Shirley Henderson, Greta Scacchi, Claudine Auger, Vincent D'Onofrio, Richard Jutras, Charles Berling, Anaïs Jeanneret, Jasmine Roy a Robert Higden. Mae'r ffilm Salt On Our Skin yn 110 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
4 Ionawr
Genedigaethau
bawd|130px|dde|[[Isaac Newton]] bawd|130px|dde|[[Brian David Josephson]]
Marwolaethau
bawd|130px|dde|[[Gerry Rafferty]]
Salt On Our Skin
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1992. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Reservoir Dogs sef ffilm noir am ladrad gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Dietrich Lohmann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Dagmar Hirtz sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrew Birkin ar 9 Rhagfyr 1945 yn Chelsea. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1972 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Harrow.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrew Birkin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Der Cheat-Bericht
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Angelica Wants Revenge
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Andrea Zingoni yw Angelica Wants Revenge a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal.
Mae'r ffilm Angelica Wants Revenge yn 101 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrea Zingoni ar 30 Rhagfyr 1955 yn Fflorens. Mae ganddi o leiaf 7 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrea Zingoni nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Olive Blanche Davies
Roedd Olive Blanche Davies (27 Hydref 1884 – 1976) yn fotanegydd nodedig a aned yn Awstralia. Y sefydliad trydyddol lle y derbyniodd ei haddysg oedd: Prifysgol Melbourne.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
A Trick of Fate
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Howard Hickman yw A Trick of Fate a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Fred Myton.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Bessie Barriscale. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard Hickman ar 9 Chwefror 1880 yn Columbia, Missouri a bu farw yn San Anselmo ar 31 Rhagfyr 1949. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard Hickman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sunblocked
Ffilm annibynol yw Sunblocked a gyhoeddwyd yn 2009. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Sunblocked ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hwyaden lydanbig De America
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Hwyaden lydanbig De America (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: hwyaid llydanbig De America) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Anas platalea; yr enw Saesneg arno yw Argentine shoveler. Mae'n perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: Anatidae) sydd yn urdd y Anseriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. platalea, sef enw'r rhywogaeth.
UQCRC1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn UQCRC1 yw UQCRC1 a elwir hefyd yn Ubiquinol-cytochrome c reductase core protein 1 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 3, band 3p21.31.
Bwydo'r Bobol
Disgrifiad byr
Hanes busnes sglodion a physgod Lloyds o Lanbedr Pont Steffan. Ymfudwyr tramor fel Iddewon ac, yn arbennig Eidalwyr ddaeth â busnesau pysgod a sglodion i wledydd Prydain.
UQCRC1
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn UQCRC1.
Bwydo'r Bobol
Disgrifiad byr
Botwm Crys yn cadw lle
Polina Adamova
Arlunydd benywaidd o'r Undeb Sofietaidd yw Polina Adamova (1970).
Fe'i ganed yn Moscfa a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Undeb Sofietaidd.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Garfield, New Jersey
Dinas yn, yn nhalaith New Jersey, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Garfield, gan gynnwys:
Elcombe
Pentrefan yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy Elcombe. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Uley yn ardal an-fetropolitan Stroud.
Spotlight Scandals
Ffilm ddrama sydd wedi'i leoli mewn carchar gan y cyfarwyddwr William Beaudine yw Spotlight Scandals a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life and Death of Colonel Blimp sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mack Stengler oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Beaudine ar 15 Ionawr 1892 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Canoga Park ar 3 Medi 1947.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Beaudine nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Pen y Morwyd
Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: AN110. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.
Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.
Gweler hefyd
Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:
Ti Darò Un Posto All'inferno
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Paolo Bianchini yw Ti Darò Un Posto All'inferno a gyhoeddwyd yn 1974. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Nino Oliviero.
Mae'r ffilm Ti Darò Un Posto All'inferno yn 90 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather Part II sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Golygwyd y ffilm gan Otello Colangeli sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Paolo Bianchini ar 1 Ionawr 1931 yn Rhufain.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paolo Bianchini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mutual Appreciation
Ffilm drama-gomedi a chomedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Andrew Bujalski yw Mutual Appreciation a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd gan Ethan Vogt yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Brooklyn. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Andrew Bujalski. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andrew Bujalski a Justin Rice. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Matthias Grunsky oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrew Bujalski ar 29 Ebrill 1977 yn Boston, Massachusetts. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Harvard.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andrew Bujalski nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
162
1g - 2g - 3g
110au 120au 130au 140au 150au - 160au - 170au 180au 190au 200au 210au
157 158 159 160 161 - 162 - 163 164 165 166 167
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1968
Cynhaliwyd saith cystadleuaeth seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1968 yn Ninas Mexico, sef dau ar y ffordd a pump ar y trac.
Crug Pen y Fynwent
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy Crug Pen y Fynwent, yng nghymuned Rhosybol, Ynys Môn;. Gerllaw, ceir hen gapel Canoloesol.
Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: AN125. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.
Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.
Gweler hefyd
Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:
The Chuckoo and The Donkey
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Andreas Arnstedt yw The Chuckoo and The Donkey a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Der Kuckuck und der Esel ac fe’i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jan Henrik Stahlberg, Ralf Lindermann, Axel Wandtke, Gertie Honeck, Joost Siedhoff a Marie Schöneburg.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andreas Arnstedt ar 1 Ionawr 1969 yn Gera.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andreas Arnstedt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mab y Mynydd
Llyfr Cymraeg, ffeithiol gan Gareth Wyn Jones yw Mab y Mynydd. Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Hunangofiant un o sêr cynnar y gyfres deledu Fferm Ffactor, Gareth Wyn Jones. Dyma ffarmwr sy'n barod i ddweud ei farn, ac yn gymeriad adnabyddus yn y byd amaethyddol.
Botwm Crys yn cadw lle
Thomas Müntzer (ffilm, 1988 )
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Die Hard sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
American Warships
Ffilm llawn cyffro a ffuglen wyddonol gan y cyfarwyddwr Thunder Levin yw American Warships a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Cafodd ei ffilmio yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Thunder Levin a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Chris Ridenhour. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mario Van Peebles, Carl Weathers, Jon Spaihts a Mandela Van Peebles. Mae'r ffilm American Warships yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Thunder Levin ar 1 Ionawr 1963 yn Ninas Efrog Newydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Thunder Levin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
VASP
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn VASP yw VASP a elwir hefyd yn Vasodilator-stimulated phosphoprotein a Vasodilator stimulated phosphoprotein (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 19, band 19q13.32.
Wie Ein Fisch Im Wasser
Ffilm ddogfen yw Wie Ein Fisch Im Wasser a gyhoeddwyd yn 1987. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Günther Fischer.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1987. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Last Emperor sef ffilm gan Bernardo Bertolucci. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Nereid (mytholeg)
Mae Nereid yn enw ar y nymffod morol, unrhyw un o 50 merch (30 yn ôl Homer) Nereus a Doris ym mytholeg Roeg.
Ymhlith yr enwocaf yr oedd Amphitrite, Galatea, Thetis, Erato, Laomedia, Autonoe, Calypso, Arethusa, Eurydice a Menippe.
Mae cerflun o'r enw 'Nereid' (1996) gan Nathan David (1930–2017) i'w weld ar Ffordd y Brenin, Caerdydd.
5 Ionawr
5 Ionawr yw'r 5ed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 360 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (361 mewn blwyddyn naid).
Genedigaethau
bawd|130px|dde|[[Robert Duvall]] bawd|130px|dde|[[Umberto Eco]] bawd|130px|dde|[[Ngugi wa Thiong'o]]
Marwolaethau
bawd|130px|dde|[[Roy Jenkins]] bawd|130px|dde|[[Osian Ellis]]
Elkstone
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy Elkstone. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Cotswold.
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 218.
Killing Streets
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Stephen Cornwell yw Killing Streets a gyhoeddwyd yn 1991. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Michael Paré.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1991. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Silence of the Lambs sef Jonathan Demme ffilm Americanaidd gan a oedd yn serennu’r Cymro Anthony Hopkins a’r actores Jodie Foster. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stephen Cornwell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Nagai Go No Kowai Zone 2: Senki
Ffilm arswyd gan y cyfarwyddwr Go Nagai yw Nagai Go No Kowai Zone 2: Senki a gyhoeddwyd yn 1990. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 永井豪のこわいゾーン2 戦鬼'ac Fe' cynhyrchwyd yn Japan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg a hynny gan Go Nagai a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Kenji Kawai.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hideyo Amamoto ac Ippongi Bang. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Hywel Teifi Edwards
Beirniad llenyddol a hanesydd diwylliannol oedd Hywel Teifi Edwards (15 Hydref 1934 – 4 Ionawr 2010). Roedd yn arbennigwr ar hanes yr Eisteddfod Genedlaethol.
Nagai Go No Kowai Zone 2: Senki
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pretty Woman sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd.
Hywel Teifi Edwards
Bywgraffiad
Cafodd ei fagu yn Aberarth, Ceredigion, ac aeth i Ysgol Ramadeg Aberaeron a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Bu'n athro Cymraeg yn Ysgol Ramadeg y Garw, lle y cyfarfu a'i wraig Aerona, cyn ymuno ag Adran Addysg Oedolion Coleg Prifysgol Abertawe fel tiwtor llenyddiaeth Gymraeg. Daeth yn athro cadeiriol a Phennaeth Adran Gymraeg y coleg cyn iddo fe ymddeol.
Nagai Go No Kowai Zone 2: Senki
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Go Nagai ar 6 Medi 1945 yn Wajima. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1967 ac mae ganddo o leiaf 24 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Hywel Teifi Edwards
Bywgraffiad
Ei arbenigedd oedd hanes y bedwaredd ganrif ar bymtheg ac yn enwedig hanes yr Eisteddfod Genedlaethol. Roedd yn gyfrannwr cyson ar deledu a radio Cymraeg. Safodd fel ymgeisydd seneddol dros etholaeth Llanelli yn 1983 a thros etholaeth Caerfyrddin yn 1987. Roedd yn dad i'r newyddiadurwr Huw Edwards. Bu farw ar 4 Ionawr 2010 yn Hosbis Tŷ Bryngwyn yn Llanelli ar ôl cyfnod byr o salwch.
Nagai Go No Kowai Zone 2: Senki
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Go Nagai nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hywel Teifi Edwards
Cofiant
Enillodd Tudur Hallam gadair Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Gwent 2010 am ei awdl yn cofio am Hywel Teifi.
Lansiwyd Academi Hywel Teifi fel rhan o Brifysgol Abertawe yn Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Gwent 2010.
Tuğba Özerk
Cantores o Dwrci yw Tuğba Özerk (ganwyd 4 Mehefin 1980).
Bro Sant-Maloù
thumb|Lleoliad Bro Sant-Maloú thumb|de|150px|Arfbais Bro-Sant-Maloù Mae Bro Sant-Maloù weithiau hefyd Bro Sant-Maloù (Ffrangeg: Pays Saint Malo) yn un o naw "bro" hanesyddol Llydaw. Tref a phorthladd enwog Sant Malo yw prif ddinas y fro. Mae'r enw hwn hefyd yn cyfateb i strwythur grwpio awdurdodau lleol Ffrainc.
Cyflwyniad
Roedd y fro hanesyddol yn cynnwys ardal o 3,931 km2, wedi'i lleoli rhwng Départements presennol Il-ha-Gwilen (Ille-et-Vilaine), Aodoù-an-Arvor (Côtes-d'Armor), Mor-Bihan (Morbihan). Roedd ganddi boblogaeth o 360,910 yn 2012.
Ceid tair is-fro neu tiriogaethau hanesyddol oddi fewn i Fro Sant Malo: Poualed, Poudour ha Porc'hoed.
Baneri Bro
Ceir Baneri bro Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.
Pen yr Helgi Du
Lleoliad
Saif Pen yr Helgi Du yn sir Conwy, ar y grib sy'n ymestyn tua'r de-ddwyrain oddi wrth brif grib y Carneddau, gan gychwyn ar ochr ddwyreiniol Carnedd Llywelyn ac arwain dros gopa Pen yr Helgi Du a gorffen gyda Pen Llithrig y Wrach uwchben Llyn Cowlyd.
Caiff y copa ei wahanu oddi wrth Garnedd Llywelyn gan Fwlch Eryl Farchog, gyda chlogwyni Craig yr Ysfa islaw. I'r gorllewin o'r copa mae Ffynnon Llugwy, ac ar yr ochr ddwyreiniol mae Cwm Eigiau. I'r de-ddwyrain mae Bwlch y Tri Marchog yn ei wahanu oddi wrth gopa Pen Llithrig y Wrach.
Llwybrau
Gellir ei ddringo trwy ddilyn y ffordd drol i Ffynnon Llugwy o'r briffordd A5 rhwng Gwern Gôf Isaf a Helyg, neu ar hyd y grib o Garnedd Llywelyn neu Ben Llithrig y Wrach.
Die Goldene Fessel
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Hans Thimig yw Die Goldene Fessel a gyhoeddwyd yn 1944. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1944. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Double Indemnity ffilm noir ac addasiad o lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr ffilm Billy Wilder.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans Thimig ar 23 Gorffenaf 1900 yn Fienna a bu farw yn yr un ardal ar 27 Hydref 1945.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hans Thimig nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Crugiau crynion Porth Dafarch
Crugiau crynion a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy Crugiau crynion Porth Dafarch , yng nghymuned Trearddur, Ynys Môn;.
Cofrestrwyd y crugiau hyn gan Cadw a chaiff y cyntaf (Crug I) ei adnabod gyda'r rhif SAM: AN034. Cafwyd hyd i weddillion dynol yn y tri chrug, gan gynnwys ysgerbwd plentyn a merch ifanc yn ei chwman. .
Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.
The Lure of Egypt
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Howard Hickman yw The Lure of Egypt a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Elliott J. Clawson.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw George Hernandez, Aggie Herring, Claire Adams, Frank Hayes, Robert McKim, Harry Lorraine, Joseph J. Dowling, Zack Williams, Maude Wayne a Carl Gantvoort. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Glenys Kinnock
Gwleidydd Llafur yw Glenys Elizabeth Kinnock née Parry (ganwyd 7 Gorffennaf 1944). Ganwyd yn Northampton, Lloegr, ond cafodd ei haddysg yng Nghaergybi a Phrifysgol Caerdydd. Roedd hi'n athrawes cyn cael ei hethol yn aelod o'r Senedd Ewropeiadd. Mae'n wraig i Neil Kinnock.
Gogwyddon gwleidyddol
Mae hi'n adnabyddus am ei hagwedd negyddol tuag at yr iaith Gymraeg. Gwrthwynebodd sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru hefyd.
The Lure of Egypt
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard Hickman ar 9 Chwefror 1880 yn Columbia, Missouri a bu farw yn San Anselmo ar 31 Rhagfyr 1949. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard Hickman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Devil Seed
Ffilm arswyd yw Devil Seed a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Plas Cilgwyn
Plasdy a godwyd yn niwedd yr 1870au ydy Plas Cilgwyn, yng nghymunedau Llandyfriog ac Adpar, Castellnewydd Emlyn, Ceredigion. Cafodd ei godi gan deulu Fitzwilliam yn lle'r hen neuadd a safodd yma. Prynwyd y grisiau yn Arddangosfa Paris ym 1875 a'i gludo yma i Adpar mewn llong. Codwyd y plasdy oddeutu'r grisiau derw, trillawr. Mae'n debyg mai o chwarel Cilgerran, gerllaw, y daeth y garreg, gyda thenantiaid y teulu'n cael eu gorfodi i'w cludo. Mae'r Afon Ceri'n rhedeg drwy'r gerddi.
Ceir hen luniau o dŵr mawreddog, plwm uwch ben y drws ffrynt, ond fe'i dymchwelwyd oherwydd ei fod yn rhy drwm i'r waliau ei gynnal. Yn yr Ail Ryfel Byd, defnyddiwyd y plasdy fel ysbyty ar gyfer milwyr Americanaidd. Gan fod y teulu'n ddirwestwyr, ni cheir namyn un seler, lle safodd y boiler glo. Saif yr Hen Gastell gerllaw lle dywedir i Ddraig Goch Cymru gael ei geni.
Elmore, Swydd Gaerloyw
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy Elmore. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Stroud.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 219.
Telor aur
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Telor aur (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: telorion aur) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Hippolais icterina; yr enw Saesneg arno yw Icterine warbler. Mae'n perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: Sylviidae) sydd yn urdd y Passeriformes. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn H. icterina, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.
Teulu
Mae'r telor aur yn perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: Sylviidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
The Last Days on Mars
Ffilm arswyd Saesneg o Iwerddon, Unol Daleithiau America a Y Deyrnas Gyfunol yw The Last Days on Mars gan y cyfarwyddwr ffilm Ruairí Robinson. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwerddon ac Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Gyfunol. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Richter.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Fe'i sgriptiwyd gan Clive Dawson ac mae’r cast yn cynnwys Olivia Williams, Romola Garai, Liev Schreiber, Elias Koteas, Johnny Harris, Goran Kostić a Tom Cullen.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ruairí Robinson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Southampton Itchen (etholaeth seneddol)
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw Southampton Itchen. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.
Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.
Thalassa (mytholeg)
bawd|upright=1.08|Mae Thalassa yn amddiffyn ei hun yn Aesop's fabulan, "Y ffermwr a'r môr"
Fel Hyn yr oedd Hi
Llyfr Cymraeg, ffeithiol gan Rhys Jones yw Fel Hyn yr oedd Hi. Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Ceir yma hanes bywyd a gyrfa cerddor amryddawn, cyfeilydd, arweinydd cymanfaoedd, beirniad a chyflwynydd radio a theledu.
Botwm Crys yn cadw lle
Hwyaden Fflorida
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Hwyaden Fflorida (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: hwyaid Fflorida) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Anas platyrhynchos fulvigula; yr enw Saesneg arno yw Mottled duck. Mae'n perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: Anatidae) sydd yn urdd y Anseriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. platyrhynchos fulvigula, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.
Caiff ei fagu er mwyn ei hela.
Teulu
Mae'r hwyaden Fflorida yn perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: Anatidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
The Boy Who Plays On The Buddhas of Bamiyan
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Phil Grabsky yw The Boy Who Plays On The Buddhas of Bamiyan a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Ehedyddion
Teulu neu grŵp o adar ydy'r Ehedyddion (enw gwyddonol neu Ladin: Alaudidae). Mae'r teulu hwn o adar o fewn yr is-urdd Passeri. Ceir nifer o rywogaethau yn y teulu hwn gan gynnwys yr Ehedydd (Alauda arvensis).
Gan fod lleoliad rhywogaethau, genera a theuluoedd yn newid yn eitha aml o fewn y tacson, yn enwedig o ganlyniad i ymchwil DNA, gall y dosbarthiad hwn hefyd newid.
Teuluoedd eraill o adar
Yn ôl IOC World Bird List ceir 240 teulu (Mawrth 2017) sy'n fyw heddiw (nid ffosiliau):
The Boy Who Plays On The Buddhas of Bamiyan
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Million Dollar Baby sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Phil Grabsky ar 1 Ionawr 1964.
Derma, Mississippi
Tref yn, yn nhalaith Mississippi, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Derma, gan gynnwys:
Nobody's Kid
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Howard Hickman yw Nobody's Kid a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Catherine Carr.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mae Marsh, John Steppling, Maxine Elliott Hicks, Anne Schaefer a Kathleen Kirkham. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard Hickman ar 9 Chwefror 1880 yn Columbia, Missouri a bu farw yn San Anselmo ar 31 Rhagfyr 1949. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Howard Hickman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hanes anffyddiaeth
Er bod y term anffyddiaeth yn deillio o'r 16g, ac er na phroffeswyd anffyddiaeth yn agored tan ddiwedd y 18g, mae gan syniadau, credoau a dylanwad gwleidyddol anffyddiaeth hanes eang a hirfaith. Mae anffyddiaeth athronyddol yn ymddangos yn y 5ed a 6goedd CC, yn Ewrop ac Asia.
Athroniaeth gynnar Asia
Yn y dwyrain pell cafwyd pobl yn byw bywyd o fyfyrdod nad oedd wedi yn canolbwyntio ar dduwiau, yn ystod y 6g CC, gyda dyfodiad Jainiaeth, Bwdhaeth, rhai agweddau o Hindŵaeth yn India, a Thaoaeth yn Tsieina.
Er bod y crefyddau hyn yn cynnig llwybr athronyddol lle nad oes angen addoli duwiau, mae agweddau o draddodiad gwerin megis addoli duwiau yn rhan o arferion llawer o enwadau. Ymddengys fod y Tripiṭaka, rhai o ysgrifau hynaf Bwdhaeth, yn derbyn cysyniad megis bodau dwyfol, aileni, nefoedd ac uffern. Er nad ystyrir duwiau yn angenrheidiol er mwyn cyrraedd nod iachawdwriaeth mewn Bwdhaeth gynnar, ni chafodd bodolaeth duwiau ei gwestiynu.
Bwdhaeth
Un farn gyfoes yw nad Siddhartha Gautama oedd yn gyfrifol am elfennau goruwchnaturiol Bwdhaeth, a'u bod yn ychwanegiadau diweddarach. Yn wir, mynegwyd barn o'r fath yn yr 18g yn Japan ymysg athronwyr o Ysgol Kaitokudō (懐徳堂) a hyrwyddai fath o anffyddiaeth, gan honni mai gorliwiadau ffuglennol oedd yr elfennau goruwchnaturiol yn llawysgrifau hynafol Bwdhaeth, Shintoaeth, Taoaeth a Chonffiwsiaeth. Daeth Nakamoto Tominaga (富永仲基, 1715-1746) i'r casgliad mai ymysg y nifer helaeth o lawysgrifau Bwdhaidd Mahayana, dim ond rhan o'r Agama Sutra sy'n cynnwys geiriau Siddhartha Gautama ei hun. Caiff y ddadl hon ei dderbyn gan athronwyr cyfoes, sy'n tybio mai'r Dhammapada, dwy bennod olaf Sutta Nipata yn y Pali Tripitaka a'r darn cyfatebol yn yr Agama Sutra yn y Sanskrit Tripitaka, ac ychydig o bytiau o lawysgrifau eraill, yw'r cyfansoddiadau hynaf. Mae'r farn hon, a ddisgrifir fel damcaniaeth an-Fwdhaidd Mahayana (大乗非仏説) wedi achosi dadleuon parhaol ym Mwdhaeth Japaneaidd.
Jainiaeth
Er bod Jainiaid yn ystyried eu traddodiad i fod yn un tragwyddol, gellir dyddio Jainiaeth yn ôl i Parshva a fu fyw yn ystod y 9fed ganrif CC, ac yn fwy dibynadwy i Mahavira, athro'r 6ed ganrif CC, a chyfoeswr Bwdha. Mae Jainiaeth yn grefydd ddeuol mewn bydysawd sy'n cynnwys mater ac eneidiau. Mae'r bydysawd a'r mater a'r eneidiau oddi fewn iddi yn dragwyddol, a heb ei greu, does dim duw creawdwr hollalluog mewn Jainiaeth. Ond ceir duwiau ac ysbrydion eraill o fewn y bydysawd, ac mae'r Jainiaid yn credu'r gall enaid ennill dduwoliaeth.
Hindŵaeth
O fewn yr ysgolion astika ("uniongred") o athroniaeth Hindŵ, Nid oedd y Samkhya na'r ysgol gynnar Mimamsa yn derbyn bodolaeth duw-greawdwr yn eu systemau.
Ysgrifennwyd prif destun yr ysgol Samkhya, y Samkhya Karika, gan Ishvara Krishna yn y 4g. Mae'r ysgol yn tarddu o gyfnod llawer cynt, ond mae ei hanes eisoes yn chwedlonol. Roedd yr ysgol yn un ddeuol ac anffyddiol, roeddent yn credu mewn bodolaeth Prakriti ("natur") a Purusha ("ysbryd") nid oedd lle ar gyfer Ishvara ("Duw") yn eu system, gan ddadlau na ellid profi bodolaeth Ishvara, ac felly ni ddylid cyfaddef ei fodolaeth. Samkhya oedd yr ysgol Hindŵ ddominyddol, ond dirywiodd erbyn y 10g, er i sylwadau gael eu hysgrifennu hyd yr 16g.
Purva Mimamsa Sutras y Jaiminiaid yw testun sylfaenol ysgol Mimamsa (tua 3 CC - y ganrif gyntaf CC). Cyrhaeddodd yr ysgol ei uchafbwynt tua 700, a bu ganddo ddylanwad dominyddol bron ar ddysgedigion Hindŵaidd yn yr Oesoedd Canol cynnar. Prif ymholiad ysgol Mimamsa oedd â natur dharma yn seiliedig ar ddehongliad cul o'r Vedas. Defodaeth, gwrth-asgetigiaeth a gwrth-gyfriniaeth oedd ei deilliadau craidd. Roedd yr ysgol Mimamsa gynnar yn credu mewn adrishta ("anweledig") a oedd yn ganlyniad o wneud karmâu ("gweithiau"), ac ni welsant angen Ishvara ("Duw") yn eu system. Mae Mimamsa yn parhau o fewn rhai o is-ysgolion Hindŵaeth heddiw.
Cārvāka
Deilliodd yr ysgol athronyddol gwbl faterol a gwrth-grefyddol Cārvāka o India gyda'r Bārhaspatya-sūtrâu (y blynyddoedd olaf cyn Crist). Datblygodd yr ysgol o amheuaeth gyffredinol yn ystod y cyfnod Mauryaidd. Roedd Ajita Kesakambalin eisoes wedi cael ei ddyfynnu mewn ysgrifau Pali gan y Bwdhyddion a'u trafodai, yn y 6ed ganrif CC, gan ddweud "pan gaiff y corff ei dorri, caiff y doeth a'r ffôl ill dau eu difodi. Nid ydynt yn bod ar ôl iddynt farw." Adnabyddir athroniaeth Cārvākaidd heddiw yn bennaf am ei wrthwynebwyr Astika a Bwdhaidd. Prif amcanion Cārvākan, yn ôl y ffynonellau hyn, oedd byw bywyd ffyniannus, hapus, cynhyrchiol yn y byd hwn. Weithiau caiff Tattvopaplavasimha Jayarashi Bhatta (tua'r 8g) ei gyfeirio ato fel y testun olaf o Carvaka sydd wedi goroesi. Ymddengys i'r ysgol ddiflannu tua'r 15g.
Groeg clasurol a Rhufain
bawd|dde|150px|Socrates Yn Hynafiaeth Glasurol orllewinol, roedd theistiaeth yn gred sylfaenol a gefnogodd hawl ddwyfol y Wladwriaeth (Polis, a'r Ymerodraeth Rufeinig yn ddiweddarach). Yn hanesyddol roedd un rhywun na gefnogodd duw'r wladwriaeth yn denu cyhuddiadau o anffyddiaeth, a oedd yn drosedd cyfalaf. Am resymau gwleidyddol, cafodd Socrates ei gyhuddo o fod yn 'atheos' ("gwrthod cydnabod y duwiau a gydnabuwyd gan y wladwriaeth") yn Athen yn 399 CC. Er y siars hon, honnodd fod wedi derbyn ysbrydoliaeth gan lais dwyfol (Daimon). Cysidrwyd Cristnogion yn Rhufain i fod yn tanseilio crefydd y wladwriaeth a chawsant eu herlid fel anffyddwyr. Felly defnyddiwyd y siars o anffyddiaeth, gan olygu tanseiliad crefydd, yn debyg i heresi ac annuwioldeb - fel offeryn gwleidyddol er mwyn cael gwared ar elynion.
Athroniaeth cyn-socrataidd
Dechreuodd athroniaeth orllewinol ym myd Groeg yn y 6g CC. Nid oedd yr athronwyr cyntaf yn anffyddwyr, ond ceisiont egluro'r byd yn nhermau prosesau natur yn hytrach na hanesion chwedlonol. Roedd mellt felly yn ganlyniad o "wynt yn torri drwodd a gwahanu'r cymylau", a daeargrynfeydd yn digwydd pan "mae'r ddaear yn newid yn sylweddol gan gynhesu ac oeri". Roedd yr athronwyr cynnar yn aml yn beirniadu traddodiadau crefyddol. Dywedodd Xenophanes (6g CC) pe bai gan fuwch a cheffyl ddwylo "buasai'r ceffyl yn darlunio ffurfiau'r duwiau fel ceffylau, a'r gwartheg fel gwartheg." Honnodd athronydd arall, Anaxagoras (5g CC), mai "màs tanllyd, yn fwy na'r Peloponnese" ydoedd yr haul; daethpwyd a'r siars o annuwioldeb yn ei erbyn a gorfodwyd ef i gilio o Athen.
Cynhyrchwyd yr athroniaeth gwbl faterol cyntaf gan yr Atomwyr, Leucippus a Democritus (5g CC), a geisiodd egluro ffurfiad a datblygiad y byd yn nhermau symudiadau atomau ar hap mewn gofod anfeidraidd.
Y Soffyddion
Yn y 5 CC dechreuodd y Soffyddion gwestiynu nifer o ragdybiaethau traddodiadol diwylliant Groeg. Dywedir i Prodicus o Ceos gredu mai'r "pethau sy'n wasanaethgar i fywyd dyn a ystyriwyd yn dduwiau," a datganodd Protagoras ar ddechrau llyfr "Wrth ystyried y duwiau ni allaf ddweud eu bod yn bodoli neu beidio."
Cyhoeddodd Euhemerus (tua 330–260 CC) ei farn mai llywodraethwyr dwyfoliol, gorchfygwyr a sefydlwyr y gorffennol oedd duwiau yn unig, a bod y defodau a'r crefyddau yn hanfodol yn barhad o dyrnyoedd diflanedig a strwythurau gwleidyddol y gorffennol. Er y cafodd Euhemerus ei feirniadu'n ddiweddarach am "ledaenu anffyddiaeth ar draws yr holl fyd cyfannedd gan ddifodi'r duwiau", nid oedd ei ragolwg ef o'r byd yn un anffyddiol yn yr ystyr damcaniaethol llym, gan ei fod yn gwahaniaethu'r duwiau cyntefig gan eu cysidro'n "dragwyddol a diddarfod". Mae rhai haneswyr wedi dadlau mai anelu at ail-ddyfeisio ac atgyfodi'r hen grefyddau ydoedd, yng ngwynned dechreuad o ddwyfoliad llywodraethwyr gwleidyddol megis Alecsander Fawr. Cafodd gwaith Euhemerus ei gyfieithu i'r Lladin gan Ennius, yn bosib er mwyn gosod y ffordd ym Mythograffi ar gyfer y dwyfoliad a oedd wedi ei gynllunio ar gyfer Scipio Africanus yn Rhufain.
Epicureaniaeth
Roedd Epicurus (tua 300 CC) hefyd yn bwysig yn hanes anffyddiaeth. Tynnodd ar syniadau Democritus a'r Atomwyr, gan briodoli athroniaeth faterol lle caiff y bydysawd ei lywodraethu gan ddeddfau siawns heb yr angen am ymyrraeth ddwyfol. Er iddo ddweud fod duwiau'n bodoli, credodd nad oedd ganddynt unrhyw ddiddordeb ym modolaeth dyn. Amcan yr Epicuriaid oedd ennill heddwch meddyliol gan ddatgelu ofn llid dwyfol fel peth afresymol. Un o fynegiannau mwyaf huawdl Epicureaidd yw Ar Natur Pethau Lucretius (y ganrif gyntaf CC). Yn yr un modd ag Epicurus, roedd Lucretius yn cysidro duwiau i fod yn fodau perffaith nad oedd â diddordeb mewn materion dynol. Roedd yr Epicureaid hefyd yn gwadu bodolaeth bywyd wedi marwolaeth. Ni chafodd yr Epicureaid eu herlid, ond roedd eu dysgeidiaethau yn ddadleuol, ac ymosodwyd arnynt yn chwerw gan brif ysgolion Stoiciaeth a Neoplatoniaeth. Arhosodd y symudiad yn un ymylol, a diflannodd yn raddol tuag at ddiwedd yr Ymerodraeth Rufeinig.
Yr Oesoedd Canol
Yn Islam ganoloesol, roedd athronwyr yn cydnabod y syniad o anffyddiaeth, ac yn ymosod ar anffyddwyr yn gyffredinol yn aml, er nad oeddent yn gallu enwi unrhyw anffyddwyr. Pan gyhuddwyd unigolion o fod yn anffyddwyr, hereticiaid oeddent mewn gwirionedd yn hytrach nag eiriolwyr anffyddiaeth. Un ffigwr nodweddiadol oedd Ibn al-Rawandi, athronydd o'r 9g, a oedd yn beirniadu'r syniad o broffwydoliaeth grefyddol, gan gynnwys un Muhammad; roedd yn haeru nad oedd credoau crefyddol yn dderbyniol i resymu a dylent gael eu gwrthod. Roedd eraill yn beirniadu crefydd ym myd Islamaidd, gan gynnwys y meddyg a'r athronydd, Abu Bakr al-Razi (865–925), a'r bardd Al-Ma`arri (973–1057).
Ni wyddys am unrhyw fynegiant clir o anffyddiaeth yn Ewrop yn yr Oesoedd Canol. Dywed y prif gymeriad yn saga Gwad yr Iâ, Hrafnkell, a ysgrifennwyd yn hwyr yn yr 13g Dwi'n meddwl ei fod yn ffolineb i gael ffydd mewn duwiau, wedi i'w deml i Freyr gael ei losgi, caiff ei gaethweision ac mae'n addo na wnâi fyth eto berfformio unrhyw aberth eto, disgrifiwyd hyn fel goðlauss "di-dduw" yn y saga. Jacob Grimm in his Teutonic Mythology observes that It is remarkable that Old Norse legend occasionally mentions certain men who, turning away in utter disgust and doubt from the heathen faith, placed their reliance on their own strength and virtue. Thus in the Sôlar lioð 17 we read of Vêbogi and Râdey â sik þau trûðu, "in themselves they trusted",
Yn ardaloedd Cristnogol Ewrop cafodd pobl eu herlid am heresi, yn enwedig yn y gwledydd lle bu'r Chwilys yn weithgar. Ond mae Quinquae viae (Pum prawf o fodolaeth Duw) gan Thomas Aquinas a dadl fodegol Anselm yn cydnabod yn ymhlyg dilysrwydd y cwestiwn am fodolaeth duw. Cafodd y siars o anffyddiaeth ei defnyddio fel modd o ymosod ar eich gelynion gwleidyddol neu grefyddol. Wedi ei farwolaeth cafodd y Pab Boniface VIII, oherwydd iddo fynnu goruchafiaeth yr eglwys, ei gyhuddo gan ei elynion o ddal syniadau anffyddiaeth megis "peidio â chredu mewn anfoesoldeb na anllygradwyaeth enaid, na mewn bywyd i ddod."
Barcud coch
Mae'r Barcud coch yn frowngoch gyda phen gwelw a darn gwyn o dan yr adain. Mae'r adenydd yn hir a chul ac mae'r cynffon yn fforchog.
Hanes anffyddiaeth
Y Dadeni a'r Diwygiad
Yn ystod cyfnod y Dadeni a'r Diwygiad Protestannaidd, daeth beirniadu'r sefydliadau crefyddol yn fwy cyffredin, ond nid oedd hyn yn anffyddiaeth. Cafodd y term athéisme ei fathu yn Ffrainc yn ystod yr 16ed ganrif. Daeth cysyniad anffyddiaeth i'r golwg unwaith eto fel ymateb i'r cythrwfl deallus a chrefyddol Oes yr Oleuedigaeth a'r Diwygiad — fel siars a ddefnyddiyd yn erbyn annuwioldeb a safbwyntiau dadleuol y rhai oedd yn gwadu duw. Yn ystod yr 16ed a'r 17g, defnyddiwyd y gair athéist fel sarhad yn unig; nid oedd neb am gael ei gysidro'n anffyddiwr. Roedd yn beryg iawn cael eich cyhuddo o fod yn anffyddiwr yn yr adeg hwn, mae nifer o esiamplau yn dangos hyn megis crogi a llosgi Étienne Dolet ym 1546, a Giulio Cesare Vanini a gafodd dynged tebyg ym 1619. Ym 1689, honwyd fod y boneddigwr Pwylaidd Kazimierz Łyszczyński, wedi gwadu bodolaeth Duw yn ei draethawd atrhonyddol De non existentia Dei, a cafodd ei gondemio i farwolaeth yn Warsaw am anffyddiaeth, torrwyd ei ben i ffwrdd a tynnwyd ei dafod allan gyda haearn llosgi a llosgwyd ei ddwylo'n araf. Ym 1766, mewn modd tebyg, honwyd i'r boneddigwr Ffrengig Jean-François de la Barre fandaleiddio croeslun, cafodd ei arteithio, torrwyd ei ben i ffwrdd a llosgwyd ei gorff, ond yn yr achos hwn daeth yn enwog oherwydd i Voltaire geisio, yn anllwyddianus, i wrthdroi ei ddeddfryd. Among those accused of atheism was Denis Diderot (1713–1784), one of the Enlightenment's most prominent philosophes, and editor-in-chief of the Encyclopédie, which sought to challenge religious, particularly Catholic, dogma: "Reason is to the estimation of the philosophe what grace is to the Christian", he wrote. "Grace determines the Christian's action; reason the philosophe's". Diderot was briefly imprisoned for his writing, some of which was banned and burned.
Karlsruhe
300px|bawd|Dinas Karlsruhe o'r awyr Dinas yn ne-orllewin yr Almaen yw Karlsruhe, yn nhalaith ffederal (Bundesland) Baden-Württemberg. Fe'i lleolir yn agos at y ffin rhwng yr Almaen a Ffrainc.
Hanes anffyddiaeth
Y Dadeni a'r Diwygiad
The English materialist philosopher Thomas Hobbes (1588–1679) was also accused of atheism, but he denied it. His theism was unusual, in that he held god to be material. Even earlier, the British playwright and poet, Christopher Marlowe (1563–1593), was accused of atheism when a tract denying the divinity of Christ was found in his home. Before he could finish defending himself against the charge, Marlowe was murdered, although this was not related to the religious issue.
Oes yr Oleuedigaeth
Erbyn yr 1770au, roedd anffyddiaeth wedi stopio bod yn gyhuddiad peryglus a oedd angen ei wadu, ac yn esblygu i gael ei ddatgan yn agored gan rai. Mae'n bosib mai'r gwadiad o dduw a datganiad o anffyddiaeth gyntaf yn yr oesoedd clasurol oedd datganiad Paul Baron d'Holbach (1723–1789) yn ei waith The System of Nature ym 1770. Roedd d'Holbach yn gymeriad cymdeithasol ym Mharis a oedd yn cynnal salon enwog a gafodd ei fynychu ar led gan nifer o ddeallusion yr adeg, gan gynnwys Denis Diderot, Jean Jacques Rousseau, David Hume, Adam Smith a Benjamin Franklin. Er hyn cafodd ei waith ei gyhoeddi o dan ffugenw, a chafodd y llyfr ei losgi'n gyhoeddus. The pamphlet Answer to Dr Priestley's Letters to a Philosophical Unbeliever (1782) is considered to be the first published declaration of atheism in Britain — plausibly the first in English (as distinct from covert or cryptically atheist works). The otherwise unknown 'William Hammon' (possibly a pseudonym) signed the preface and postscript as editor of the work, and the anonymous main text is attributed to Matthew Turner (d. 1788?), a Liverpool physician who may have known Priestley. Historian of atheism David Berman has argued strongly for Turner's authorship, but also suggested that there may have been two authors.
19eg ganrif
Taflwyd y ffordd o feddwl anffyddiol i amlygrwydd gwleidyddol gan Chwyldro Ffrengig 1789, gan agor y ffordd i symudiadau Rhesymoliaeth, Meddwl rhydd a Rhyddfrydiaeth yr 19g. Cafodd y bardd rhamantus Percy Bysshe Shelley, a anwyd ym 1792, ei ddiarddel o Brifysgol Rhydychen ym 1811 am bamffled anhysbys i'r Deon yn hybu anffyddiaeth, The Necessity of Atheism. Shelley a ysgrifennodd y pamffled, a gysidrir ef gan athronwyr yn enghraifft gyntaf cyhoeddiad syniadau anffyddiol yn yr iaith Saesneg. Un dylanwad anffyddiol cynnar yn yr Almaen oedd Hanfod Cristnogaeth gan Ludwig Feuerbach (1804–1872). Dylanwadodd ef feddylwyr eraill anffyddiol yr 19g megis Karl Marx, Arthur Schopenhauer (1788–1860) a Friedrich Nietzsche (1844–1900).