cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019
Cerddoriaeth
57. Unawd i Ferched 16 ac o dan 19 oed 1. Glesni Rhys Jones, Bodedern 2. Alaw Grug Evans, Pontyberem 3. Elin Fflur Jones, Bodedern
58. Unawd i Fechgyn 16 ac o dan 19 oed 1. Lewys Meredydd, Dolgellau 2. Owain John, Llansannan 3. Gruffydd Rhys Hughes, Caernarfon
59. Unawd i Ferched 12 ac o dan 16 oed 1. Lois Wyn, Rhydymain 2. Lili Mohammad, Caerdydd 3. Lea Morus Williams, Llansannan
61. Unawd dan 12 oed 1. Eiri Ela Evans, Rhuthun 2. Macsen Stevens, Cyffordd Llandudno 3. Lois Angharad Thomas, Llannerch-y-medd
62. Cyfeilio ar y Piano – Cystadleuaeth Goffa Eleri Evans 1. Sioned Mai Williams, Rhuthun
63. Grŵp Offerynnol Agored 1. Ensemble Ysgol Tryfan 2. Enlli, Lleucu a Carys 3. Triawd Hŷn CGWM 4. Parti Chwyth Lleu
64. Deuawd Offerynnol Agored 1. Harri a Heledd, Caerdydd a Caerffili 2. Angharad a Mariel, Rhuthun a Deganwy 3. Huw a Rachel, Caernarfon
65. Rhuban Glas Offerynnol 19 oed a throsodd 1. Luke Jones, Wrecsam
66. Unawd Chwythbrennau 19 oed a throsodd 1. Enlli Parry, Caerdydd 2. Lleucu Parry, Caerdydd 3. Daniel O’Callaghan, San Clêr
67. Unawd Llinynnau 19 oed a throsodd 1. Olivia Jago, Porthaethwy 2. Hannah Lowri Roberts, Caerdydd
68. Unawd Piano 19 oed a throsodd 1. Cameron Biles-Liddell, Corwen 2. Luke Jones, Wrecsam 3. Gwenno Morgan, Bangor
69. Unawd Offerynnau Pres 19 oed a throsodd 1. Merin Rhyd, Caernarfon
71. Unawd Offeryn/nau Taro 19 oed a throsodd 1. Harry Lovell-Jones, Caerdydd 2. Heledd Fflur Gwynant, Caerffili
72. Rhuban Glas Offerynnol 16 ac o dan 19 oed 1. Ellis Thomas, Bae Penrhyn
73. Unawd Chwythbrennau 16 ac o dan 19 oed 1. Ruby Howells, Market Drayton 2. Talfan Jenkins, Arberth 3. Rachel Marie Franklin, Caernarfon
74. Unawd Llinynnau 16 ac o dan 19 oed 1. Gwydion Powel Rhys, Bangor 2. Mererid Jones, Llandysul 3. Heledd Jones, Llandysul
75. Unawd Piano 16 ac o dan 19 oed 1. Ellis Thomas, Bae Penrhyn 2. Medi Morgan, Bangor 3. Glesni Rhys Jones, Bodedern
76. Unawd Offerynnau Pres 16 ac o dan 19 oed 1. Gabriel Tranmer, Pwllglas
77. Unawd Telyn 16 ac o dan 19 oed 1. Huw Boucher, Penarth 2. Angharad Huw, Rhuthun
79. Rhuban Glas Offerynnol dan 16 oed 1. Rufus Edwards, Wrecsam
80. Unawd Chwythbrennau dan 16 oed 1. Christopher Sabisky, Betws-y-coed 2. Nanw Haf Llwyd, Caernarfon 3. Lily Hall, Abertawe
82. Unawd Piano dan 16 oed 1. Rufus Edwards, Wrecsam 2. Emma Cerys Buckley, Cricieth 3. Beca Lois Keen, Llangristiolus
84. Unawd Telyn dan 16 oed 1. Heledd Wynn Newton, Caerdydd 2. Christopher Sabisky, Betws-y-coed 3. Holly Catrin Davies, Pwllheli
87. Emyn-dôn i eiriau Tecwyn Ifan Buddugol: Ilid Anne, Glasinfryn, Bangor
88. Trefniant o gân Gymraeg gyfoes a fyddai’n addas ar gyfer y gystadleuaeth gorawl Cyflwyno Rhaglen Adloniant Buddugol: Nia Wyn Jones, Llanychan, Rhuthun
89. Trefniant digyfeiliant o alaw ar gyfer ensemble lleisiol heb fod yn hwy na munud Buddugol: Geraint Davies, Casnewydd
90. Cyfansoddiad ar gyfer un offeryn yn unig, heb fod yn hwy na 6 munud Buddugol: Gareth Olubunmi Hughes, Y Rhath, Caerdydd
91. Cystadleuaeth i ddisgyblion 16 ac o dan 19 oed Dau gyfansoddiad gwrthgyferbyniol mewn unrhyw gyfrwng Buddugol: Gwydion Powel Rhys, Llanllechid, Bangor
92. Cystadleuaeth Tlws Sbardun. Buddugol: Rhydian Meilir Pughe, Cemaes, Machynlleth
Dawns
93. Tlws Coffa Lois Blake 1. Nantgarw 2. Talog
94. Cystadleuaeth Tlws Cymdeithas Ddawns Werin Cymru 1. Dawnswyr Môn 2. Dawnswyr Talog
95. Parti Dawnsio Gwerin dan 25 oed 1. Talog 2. Nantgarw 3. Talwenog
96. Dawns Stepio i Grŵp 1. Dawnswyr Talog 2. Dawnswyr Nantgarw 3. Clocswyr Cowin
99. Dawns Stepio Unigol i Ferched 18 oed a throsodd 1. Enlli Parri, Caerdydd 2. Cadi Evans, Caerfyrddin 3. Lleucu Parri, Caerdydd
100. Dawns Stepio Unigol i Fechgyn dan 18 oed 1. Dion Ioan Jones, Caerfyrddin 2. Morus Caradog Jones, Caerdydd 3. Ioan Wyn Williams, Caerdydd
102. Props ar y Pryd 1. Erin, Esther a Luned 2.= Lewis a Morus; 2.= Ioan, Daniel ac Iestyn; 2.= Enlli a Lleucu
104. Dawns Greadigol / Gyfoes Unigol 1. Elin John, Caerdydd 2. Ioan Wyn Williams, Caerdydd 3. Caitlin Boyle, Caerdydd
105. Dawns Greadigol/Gyfoes i Grŵp 1. Grŵp Jasmine
106. Dawns Aml-Gyfrwng i Bâr neu Driawd 1. Cari Owen a Ffion Bulkeley, Ynys Môn 2. Caitlin ac Elin, Caerdydd 3. Lowri a Jodie, Llannerch-y-medd
108. Dawns Unigol Disgo, Hip Hop neu Stryd i rai dan 12 oed 1. Jodie Garlick, Llannerch-y-medd 2. Mia Fflur Owen-Hughes, Amlwch 3. Lowri Williams, Llannerch-y-medd
109. Dawns Disgo, Hip Hop neu Stryd i Bâr neu Driawd 1. Elin a Caitlin, Caerdydd 2. Charlie, Jodi a Madi, Y Bala 3. Lia ac Anya, Llannerch-y-medd
110. Dawns Disgo, Hip Hop neu Stryd i Grŵp 1. Perlau, Amlwch 2. Breuddwyd Rhyfeddol Alys, Caernarfon 3. Mediwsa, Caernarfon
Drama
111. Actio Drama neu waith dyfeisedig 1. Cymdeithas y Llawrdyrnu, Sarnau 2. Cwmni Glanaethwy 3. Cwmni Drama Uwchaled
113. Cyfarwyddwr gorau cystadleuaeth 111 1. Aled Jones (Cymdeithas y Llawrdyrnu, Sarnau)
114. Gwobr Richard Burton dros 19 oed 1. Morgan Llewelyn-Jones, Llanelli
115. Deialog 1. Anni a Begw, Y Bontfaen 2. Marged a Steffan, Yr Wyddgrug a Rhuthun 3. Manon a Lleucu, Caernarfon
116. Monolog 16 o dan 19 oed 1. Leisa Gwenllian, Llanrug 2. Eirlys Lovell-Jones, Caerdydd 3. Mali Elwy Williams, Llansannan
120. Trosi un o’r canlynol i’r Gymraeg. Buddugol: Ffion Gwen Williams, Llannefydd
122. Cyfansoddi drama radio mewn unrhyw genre na chymer fwy na 30 munud i’w darlledu. Buddugol: Griffith Richard Williams, Groeslon
'''123. Ffilm fer ar unrhyw ffurf ddigidol, hyd at 10 munud o hyd. Agored i unigolion neu grwpiau.''' Buddugol: Ben Gregory, Penygroes
124. Cyfansoddi sgets gomedi i rhwng 2 a 6 cymeriad na chymer fwy na 12 munud i’w pherfformio Buddugol: Dewi Lewis, Llanddarog
Dysgwyr
127. Llefaru Unigol 16 oed a throsodd 1. Helen Franklin, Pwllheli 2. Don Martin, Llanelwy 3. Lynn Bateman, Ponciau
128. Grŵp Offerynnol a/neu leisiol 1. Grŵp Côr y Bryn 2. Parti DAW
129. Unawd Dysgwyr 1. David Herzog, Bae Colwyn 2. Jenna Jones, Bae Colwyn 3. John Stone, Llandudno
130. Grŵp Llefaru Dysgwyr 1. Grŵp Pnawn o Hwyl, Popeth Cymraeg, Prestatyn
131. Sgets 1. Criw Neil 2. Criw y Cwis
132. Cystadleuaeth Y Gadair Buddugol: Wendy Evans, Aberteifi
133. Cystadleuaeth Y Tlws Rhyddiaith Buddugol: Cathy Green, Trefdraeth
134. Llythyr cais Buddugol: Julie Pearce, Y Drenewydd
135. Fy hoff olygfa, tua 200 o eiriau Buddugol: Bob Dennison, Llandrindod
136. Blog: ‘Ar daith’, tua 150 o eiriau Buddugol: Anne Rayment, Yr Wyddgrug
137. Sgwrs grŵp WhatsApp neu Messenger ar ôl noson allan, tua 100 o eiriau Buddugol: Kathy Sleigh, Arberth
138. Blog fideo: ‘Fy ardal’, 5-10 munud o hyd Buddugol: E’zzati Ariffin, Hwlffordd
139. Gwaith Grŵp neu unigol Tudalen flaen papur newydd yn y flwyddyn 2050. Buddugol: Grŵp Jeni Harris, Coleg Cambria, Wrecsam
140. Ysgrifennu 2 sgets, un ar gyfer grŵp maint 7-8 a’r llall ar gyfer grŵp llai 4-5. Atal y wobr
Llefaru
146. Côr Llefaru dros 16 mewn nifer 1. Genod Llŷn 2. Parti Marchan 3. Lleisiau Cafflogion
147. Parti Llefaru 1. Genod Garmon 2. Gemau Llŷn 3. Rhianedd y Cwm
149. Llefaru Unigol Agored 1. Annest Mair, Tŷ Croes 2. Sion Jenkins, Caerdydd 3. Heulen Cynfal, Y Bala
150. Llefaru / Cyflwyniad Darn Digri 1. Lisa Erin Owen, Y Bala 2. Robert Douglas Owen, Llanfair TH
151. Dweud Stori 1. Elis Jones, Caernarfon 2. Fiona Collins, Carrog 3. Liz Morris, Llandyrnog
154. Llefaru dan 12 oed 1. Ela Mablen Griffith-Jones, Llanybydder 2. Gruff Beech, Bethesda 3. Leusa Elgan Metcalfe, Trefriw
155. Llefaru Unigol o’r Ysgrythur 16 oed a throsodd 1. Morgan Siôn Owen, Penrhosgarnedd 2. Cai Fôn Davies, Bangor 3. Heulen Cynfal, Y Bala
156. Llefaru Unigol o’r Ysgrythur dan 16 oed 1. Manw Robin, Caernarfon 2. Ioan Joshua Mabbutt, Aberystwyth 3. Nel Lovelock, Llannerch-y-medd
Llenyddiaeth
159. Englyn: Cymwynas Buddugol: Geraint Roberts, Caerfyrddin
160. Englyn crafog: Clown Buddugol: Tudur Dylan Jones, Caerfyrddin
161. Telyneg: Wedi’r llanw Buddugol: Dai Rees Davies, Llandysul
162. Cywydd heb fod dros 24 o linellau: Pont Buddugol: Elin Meek, Abertawe
163. Soned: Paent Buddugol: John Meurig Edwards, Aberhonddu
164. Cerdd wedi ei llunio o chwe phennill telyn: Lleisiau Buddugol: Dafydd Jones, Blaenau Ffestiniog
165. Chwe Thriban: Chwe esgus Buddugol: Vivian Parry Williams, Blaenau Ffestiniog
166. Hir a Thoddaid: Marchnad Buddugol: Iwan Bryn James, Aberystwyth
167. Chwe Englyn Milwr: Cribau Buddugol: Geraint Roberts, Caerfyrddin
'''168. Cystadleuaeth i rai dan 25 oed. Cerdd benrhydd hyd at 30 llinell: Neges''' Atal y wobr
173. Ysgoloriaeth Fentora Emyr Feddyg Er cof am Dr Emyr Wyn Jones, Cymrawd yr Eisteddfod Buddugol: Wil Parry, Bryncroes, Pwllheli
175. Llên Micro - Casgliad o saith darn: Saith diwrnod Buddugol: Iona Evans, Pandy Tudu
177. Stori ffantasi hyd at 3,000 o eiriau: Cysgodion Atal y wobr
179. Portread hyd at 2,000 gair: Hoelen wyth Buddugol: Roger Kite, Llanandras, Powys
180. Araith a gymer hyd at 5 munud i’w thraddodi: Y drwg yn y caws Buddugol: Aled Gwyn Jôb, Y Felinheli, Gwynedd
181. Llythyr achwyn: Agored Buddugol: Huw Evans, Cwrtnewydd, Ceredigion
184. Cystadleuaeth i rai sydd wedi byw yn y Wladfa ar hyd eu hoes ac yn dal i fyw yn yr Ariannin: Y Gymraeg ym Mhatagonia dros y degawd nesaf neu Fy argraffiadau o Gymru. Buddugol: Alwen Green, 9203 Trevelin, Chubut, Ariannin
Damcaniaeth anhrefn
Mae damcaniaeth anhrefn yn gangen o fathemateg sy'n canolbwyntio ar ymddygiad systemau dynamegol sy'n hynod o sensitif i amodau cychwynnol. Mae anhrefn (Chaos) yn ddamcaniaeth rhyngddisgyblaethol sy'n datgan bod patrymau sylfaenol i'w canfod o fewn anhrefn a hap systemau ymddangosiadol gymhleth. Mae'r "effaith pili-pala" (igam-ogamu'n ddirybudd, di-drefn) yn disgrifio sut y gall newid bach mewn un cyflwr system afliniol (nonlinear) arwain at wahaniaethau enfawr yn ddiweddarach, e.e. gall glöyn byw sy'n tynnu ei adenydd yn Tsieina achosi corwynt yn Llanbidynodyn.
Mae ymddygiad anhrefn yn bodoli mewn llawer o systemau naturiol, megis tywydd a hinsawdd. Mae hefyd yn digwydd yn ddigymell mewn rhai systemau artiffisial, megis traffig ar y ffyrdd. Gellir astudio'r ymddygiad hwn trwy ddadansoddi model mathemategol o anhrefn, neu drwy dechnegau dadansoddol megis mapiau Poincaré. Mae gan damcaniaeth anhrefn gymwysiadau mewn sawl disgyblaeth, gan gynnwys meteoroleg, anthropoleg, cymdeithaseg, ffiseg, gwyddor amgylcheddol, cyfrifiadureg, peirianneg, economeg, bioleg, ecoleg, ac athroniaeth. Y ddamcaniaeth hon oedd y sail ar gyfer meysydd astudio fel systemau dynamegol cymhleth, damcaniaeth dibyn anhrefn (edge of chaos theory) ymyl theori anhrefn, ac eraill.
Systemau Jerk
Mewn ffiseg, Jerk yw'r trydydd deilliad lleoliad, o ran amser. Fel hyn, mae hafaliadau differol ar ffurf
Ymosodedd
Agwedd neu ymddygiad sydd yn ceisio niweidio neu anafu rhywun arall yw ymosodedd. Cysyniad eang iawn ydyw sydd yn crybwyll ymosodedd llafar, trais corfforol, trosedd y stryd, camdrin plant, trais yn y cartref, gwrthdaro ethnig, a rhyfela.
Racia
Racia ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ r <span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː k <span title="/i/: 'y' in 'happy'">i <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə, <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ r <span title="/æ/: 'a' in 'bad'">æ  -,  r <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ k <span title="/iː/: 'ee' in 'fleece'">iː <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə  / ) yw'r term cyfunol ar gyfer brandi ffrwythau sy'n boblogaidd yn y Balcanau. Mae cynnwys alcohol racia fel arfer yn 40% ABV, ond gall racia cartref fod yn gryfach (fel arfer yn 50%). Until the 19th century, meyhanes would serve wine or meze.
Y blasau mwyaf cyffredin yw šljivovica, sy'n cael ei gynhyrchu o eirin, kajsija, o fricyll, neu grozdova/lozova ym Mwlgaria (raki rrushi yn Albania), neu "lozovača" neu "komovica" yn Croatia, Montenegro, Serbia a Bosnia sydd wedi'i gynhyrchu o rawnwin, yr un peth a "Zivania" yng Nghyprus. Mae ffrwythau sy'n cael eu defnyddio ond sy'n llai cyffredin yn cynnwys eirin gwlanog, afalau, gellyg, ceirios, ffigys, mwyar duon, and cwins. Mae gwirodydd tebyg yn cael eu cynhyrchu yn Rwmania, Moldofa, Gwlad Pwyl, Yr Wcrain, Y Weriniaeth Tsiec, Slofacia, Rwsia a'r Cawcasws. Yn Albania, mae rakia fel arfer yn cael ei wneud o rawnwin mewn ardaloedd hinsawdd dyner ac o eirin (a weithiau mwyar Mair neu gnau Ffrengig) mewn ardaloedd oerach eu hinsawdd.
Mae racia gan amlaf yn ddi-liw, oni bai bod perlysiau neu gynhwysion eraill wedi'u hychwanegu. Mae rhai mathau o racia yn cael eu cadw mewn casgenni pren (derw neu ferwydden) er mwyn ychwanegu sawr a lliw.
Mae i fod i gael ei yfed o wydrau bychain sy'n dal rhwng 30 a 50 ml.
Apocryffa'r Beibl
Yr Hen Destament
Cynnyrch yr Iddewon Helenistaidd oedd cyfieithiad y Deg a Thrigain. Y llyfrau yma a ystyriwyd yn anghanonaidd gan Iddewon eraill yw Llyfr Jwdith, Doethineb Solomon, Llyfr Tobit, Llyfr Eclesiasticus (neu Ddoethineb Iesu fab Sirach), Llyfr Baruch, a llyfrau'r Macabeaid (1 a 2). Gweithiau hanesyddol neu ffug-hanesion yw Jwdith a Tobit, a llên ddoethineb yw Doethinebau Solomon a Sirach, yn debyg i Lyfr y Diarhebion, Llyfr Job, a Llyfr y Pregethwr. Ychwanegiad at Lyfr Jeremeia yw Baruch, o safbwynt ysgrifennydd y proffwyd hwnnw. Hanesion yn nhraddodiad llyfrau Samuel (1 a 2), y Brenhinoedd (1 a 2), a'r Croniclau (1 a 2) yw llyfrau'r Macabeaid.
Rhoddir yr enw ffugysgrifeniadau (Groeg: pseudepigraphos) ar y testunau nas cynhwysir yn y canon Beiblaidd gan unrhyw o'r prif enwadau, na chan yr Iddewon. Ymhlith y gweithiau hyn mae Llyfr y Jiwbilïau, Salmau Solomon, Pedwerydd Llyfr y Macabeaid, Llyfr Enoc, Pedwerydd Llyfr Esra, Apocalyps Baruch, a Thestamentau'r Deuddeg Patriarch. Priodolir y rhain i gyd i awduron a sonir amdanynt yng nghanon yr Hen Destament, ac maent yn dyddio o'r cyfnod rhyngdestamentaidd, a ni cheir ffynonellau Hebraeg nac Aramaeg gwreiddiol ohonynt. Cafwyd hyd i ragor o ffugysgrifeniadau, yn Hebraeg ac Aramaeg, yn Sgroliau'r Môr Marw.
Maartin Allcock
Bywgraffiad
Ganwyd Maartin yn Middleton, swydd Gaerhirfryn (Manceinion Fwyaf erbyn hyn) ac astudiodd gerddoriaeth yn Huddersfield a Leeds. Dechreuodd chwarae yn broffesiynol ym mis Ionawr 1976, yn chwarae mewn bandiau dawns a chlybiau gwerin. Roedd ei daith gyntaf yn 1977 gyda Mike Harding fel un o'r Brown Ale Cowboys. Aeth i Lydaw yn 1978, yn bwriadu aros am ychydig, ond arhosodd yn hirach nag a fwriadwyd, a dysgodd i goginio tra yno. Ar ôl dychwelyd i Fanceinion, bu'n astudio i fod yn gogydd, gan fynd i weithio yn Ynysoedd y Shetland yn 1980.
Yn 1981 ymunodd â Bully Wee Band, grŵp Celtaidd gwerin, a arweiniodd at gyfnod 11 mlynedd fel gitarydd blaen gyda Fairport Convention, y band roc gwerin Prydeinig, rhwng Hydref 1985 a Rhagfyr 1996, ac ar yr un pryd pedair blynedd fel chwaraewr allweddellau gyda'r band roc Jethro Tull o Ionawr 1988 hyd Rhagfyr 1991. Yn ystod haf 1991 bu hefyd yn chwarae allweddellau ar gyfer The Mission. O'r 2000au cynnar cychwynnodd weithio ar ei liwt ei hun o'i gartref ar arfordir gorllewinol Eryri fel dyn sesiwn a chynhyrchydd recordiau gyda label recordio Sain.
Yn 2018, cyhoeddodd ar ei wefan ei fod wedi cael diagnosis o ganser yr afu a byddai'n ei gwneud ei berfformiad byw olaf yng Ngŵyl Cropredy 2018 cyn ymddeol.
Cydweithio ag eraill
Fel cynhyrchydd recordiau:
Llên Rwsia
Llenyddiaeth sydd yn tarddu o Rwsia a'i chyn ffurfiau, gan gynnwys Rus', Mysgofi, Ymerodraeth Rwsia, a Gweriniaeth Sofietaidd Sosialaidd Rwsia, yw llên Rwsia. Mae'n cynnwys mytholeg a llên gwerin y wlad yn ogystal â barddoniaeth, rhyddiaith, a'r ddrama. I raddau helaeth mae llên Rwsia yn gyfystyr â llenyddiaeth yn yr iaith Rwseg, ond mae hefyd sawl traddodiad llenyddol mewn ieithoedd lleiafrifol Rwsia megis Tatareg a Chuvash. Yn ogystal mae llenyddiaeth Rwseg a ysgrifennir gan lenorion Rwseg o wledydd eraill fel yr Wcráin.
Ac eithrio ambell gerdd yn y traddodiad llafar, bu'r mwyafrif helaeth o lên gynnar Rwsia o natur grefyddol yn sgil cristioneiddio'r wlad yn 988. Y campwaith seciwlar cyntaf yn yr Hen Rwseg, yn ddienw, oedd yr arwrgerdd Cân Ymgyrch Igor (1187). Y gwaith pwysig cyntaf a'i awdur yn hysbys oedd Y Tu Hwnt i Afon Don (14g) gan Sophonia o Ryazin, arwrgerdd ar batrwm hanes Igor sydd yn dathlu buddugoliaeth y Rwsiaid yn erbyn y Tatariaid. O'r 14g i'r 17g, nodai llên Rwsia gan lyfrau taith, ysgrifau crefyddol dogmataidd, a pholemeg wleidyddol.
Blodeuai llên Rwsia yn sgil newidiadau cymdeithasol yn nheyrnasiad y Tsar Pedr Fawr yn ail hanner yr 17g. Agorwyd y theatr gyntaf yn 1662, a chyflwynwyd arddulliau newydd i farddoniaeth a rhyddiaith y wlad. Yn y 18g datblygwyd ffurf lenyddol safonol ar yr iaith Rwseg dan ddylanwad y bardd Mikhail Lomonosov. Y dramodydd cyntaf o Rwsia oedd Aleksandr Sumarokov, ac yn ail hanner y 18g roedd hyd yn oed yr Ymerodres Catrin Fawr yn ysgrifennu dramâu.
Awdur ffuglen pwysig cyntaf y 19g oedd Nikolai Gogol, Wcreiniad a drigai yn St Petersburg, a arloesodd sawl genre yn llên Rwsia gan gynnwys realaeth a ffantasi ddigrif. Yn dilyn yn ei gamau oedd llenorion rhyddiaith goreuaf y wlad: Ivan Turgenev, Fyodor Dostoyevsky, Leo Tolstoy, ac Anton Chekhov. Dylanwadwyd ar Turgenev gan lên Gorllewin Ewrop, ac roedd yn ffigur dadleuol yn ei oes am iddo ymdrin â chymdeithas Rwsia yn gritigol yn ei nofelau, er enghraifft Tadau a Meibion (1862). Ystyrir Trosedd a Chosb (1866) ac Y Brodyr Karamazov (1880) gan Dostoyevsky a Rhyfel ac Heddwch (1865–69) ac Anna Karenina (1874–77) gan Tolstoy ymhlith y nofelau gwychaf yn llenyddiaeth fyd-eang. Nodir Chekhov am ei straeon byrion a'i ddramâu, a fe'i ystyrir yn un o feistri'r stori fer mewn unrhyw iaith.
Ar droad yr 20g, ffurfiwyd mudiad Symbolaeth gan lenorion megis y nofelydd a bardd Andrei Bely. Pwysleisiai cywirdeb a chrefft gan fudiad adweithiol o'r enw "yr acmëyddion", yn eu plith Osip Mandelstam ac Anna Akhmatova. Yn y cyfnod cyn Chwyldro Rwsia, arloesodd Maxim Gorky realaeth gymdeithasol yn ei weithiau megis y ddrama Y Dyfnderau Is (1902). Mandelstam a Gorky oedd y llenorion olaf bwys i ysgrifennu yn Rwsia cyn i'r chwyldro comiwnyddol a'r llywodraeth Sofietaidd rhoi taw ar fynegiant artistig agored.
bawd|chwith|Aleksandr Solzhenitsyn yn ôl yn Rwsia yn 1994 wedi iddo dreulio ugain mlynedd yn alltud. Er y gormes ar ryddid y llenor yn yr Undeb Sofietaidd, ysgrifennai sawl awdur pwysig yn hanner cyntaf yr 20g, gan gynnwys Mikhail Sholokhov, Isaac Babel, Mikhail Bulgakov, ac Aleksey Tolstoy. Yn sgil marwolaeth Joseff Stalin bu mwy o ryddid llenyddol a nodai gan gyhoeddiad Y Dadrewi (1954) gan Ilya Ehrenburg. Yn y cyfnod dilynol roedd Boris Pasternak, awdur Doctor Zhivago (1957), a'r bardd Yevgeny Yevtushenko yn boblogaidd. Bu'n rhaid i lenorion gwrth-Sofietaidd megis Aleksandr Solzhenitsyn, Joseph Brodsky, a Tatyana Tolstoya adael y wlad i weithio.
Pentahedron
Mewn geometreg, mae pentahedron (lluosog: pentahedra) yn bolhedron gyda phum wyneb neu ochr. Ceir dau fath topolegol gwahanol.
O ran polygonau gyda wynebau rheolaidd, y ddau ffurf topolegol yw'r pyramid sgwâr a'r prism trionglog. Gellir hefyd adeiladu amrywiadau geometrig gyda wynebau afreolaidd.
Gellir edrych ar y pyramid sgwâr fel prism trionglog, lle mae un ymyl yn cael ei binsio neu ei dynnu'n bwynt, gan golli un ymyl ac un fertig, a newid dau sgwâr yn drionglau.
Gall pentahedron afreolaidd fod yn solet nad yw'n amgrwm.
Llyfr Galarnad
bawd|Tudalen flaen o gyfieithiad [[Belarwseg o Lyfr Galarnad (1517–19).]] Llyfr yn y Beibl Hebraeg ac Hen Destament y Beibl Cristnogol yw Llyfr Galarnad neu Galarnad Jeremeia. Casgliad o alarnadau ydyw sydd yn alaethu dinistr Caersalem a'r Deml Gyntaf gan y Babiloniaid. Mae'r testun yn rhoi'r bai am y drychineb hon ar bechodau'r Iddewon.
Yn y Beibl Hebraeg, mae Llyfr Galarnad yn un o bum llyfr y Megillot yn y Ketuvim, ac fe'i darllenir yn sgrôl litwrgïaidd adeg gŵyl Tisha B'Av. Yn ôl y traddodiad Iddewig, ysgrifennwyd y llyfr gan y proffwyd Jeremeia. Yn nhrefn y Beibl Cristnogol, rhoddir y llyfr hwn ar ôl Llyfr Jeremeia.
LineageOS
Mae LineageOS yn system weithredu cod-agored ac am ddim ar gyfer dyfeisiau symudol, megis ffonau a llechi, ar blatfform Android.
Rhagflaenydd LineageOS oedd CyanogenMod, a ddaeth i ben yn Rhagfyr 2016 pan benderfynodd CyanogenMod Inc roi'r gorau i'r prosiect. Gan fod y prosiect yn god agored, fe'i parhawyd i'w datblygu gan y gymuned dan yr enw newydd, LineageOS. Erbyn Medi 2018, roedd LineageOS ar gael yn rhyngwladol ar gyfer dros 180 o ddyfeisiau gan 24 gwahanol gwneuthurwr.
Theorem Bayes-Price
bawd|Arwydd neon, glas, yn dangos theorem Bayes, ar ei symlaf. bawd|Arosodiad o ddau ddigwyddiad, er mwyn egluro theorem Bayes. O fewn damcaniaeth tebygolrwydd ac o fewn ystadegau, mae theorem Bayes-Price (a elwir hefyd yn gyfraith Bayes-Price; ond tan yn ddiweddar, fel Theorem Bayes) yn disgrifio tebygolrwydd rhyw ddigwyddiad, yn seiliedig ar wybodaeth flaenorol o amodau a allai fod yn gysylltiedig â'r digwyddiad. Er enghraifft, os yw canser yn gysylltiedig ag oedran, yna, gan ddefnyddio theorem Bayes, gellir defnyddio oed unigolyn i asesu'n fwy cywir y tebygolrwydd bod ganddynt ganser, o'i gymharu ag asesu tebygolrwydd canser heb wybodaeth am oedran yr unigolyn.
Un o nifer o gymwysiadau theorem Bayes yw anwythiad Bayesaidd, sy'n fath o anwythiad ystadegol. Pan gaiff ei gymhwyso, gall y tebygolrwydd sy'n gysylltiedig â theori Bayes gael dehongliadau tebygolrwydd gwahanol. Gyda'r gwahanol ddehongliad hyn, mae'r theorem yn mynegi sut y dylai meddylfryd goddrychol newid i adlewyrchu'r dystiolaeth gysylltiedig. Mae anwythiad Bayesaidd yn hanfodol i'r ystadegydd Bayesaidd.
Galwyd y theorem ar ôl y Parchedig Thomas Bayes (1701-1761), y gŵr cyntaf i ddarparu hafaliad sy'n caniatáu tystiolaeth newydd i ddiweddaru credoau. Gwnaeth hynny mewn traethawd o'r enw An Essay towards solving a Problem in the Doctrine of Chances (1763). Ei gyfaill, y Cymro a'r dyngarwr byd enwog Richard Price o Langeinwyr a sylwodd ar y wybodaeth newydd hon, wrth iddo fynd drwy bapurau Bayes, wedi'i angladd. Datblygwyd y cysyniadau hyn ymhellach gan Pierre-Simon Laplace, a gyhoeddodd y fformiwlâu am y tro cyntaf yn ei waith "Théorie analytique des probabilités" (1812). Rhoddodd Syr Harold Jeffreys algorithm Bayes a gwaith Laplace ar ffurf wirebol (acsiomatig). Ysgrifennodd Jeffreys "fod theorem Bayes i theori tebygolrwydd yr hyn yw theorem Pythagoras i geometreg".
Datganiad o'r theorem
Gellir datgan y theorem Bayesaidd, mewn hafaliad, fel:
ble mae A a B yn ddigwyddiadau (mathemategol) a P(B) \neq 0.
Enghraifft
Hyd yn oed os yw unigolyn yn profi'n bositif, mae'n fwy tebygol nad ydynt yn defnyddio'r cyffur. Mae hyn oherwydd bod nifer y rhai nad ydynt yn ddefnyddwyr yn fawr o'i gymharu â nifer y defnyddwyr. Mae nifer y cadarnhaol anghywir (false positives) yn gorbwyso'r nifer positif gwirioneddol. Er enghraifft, pe profir 1,000 o unigolion yna disgwylir 995 o bobl nad ydynt ar y cyffuriau a 5 defnyddiwr. O'r 995 nad ydynt yn ddefnyddwyr, disgwylir 0.01 × 995 ≃ 10 cadarnhaol anghywir. O'r 5 defnyddiwr, disgwylir 0.99 × 5 ≈ 5 cadarnhaol anghywir. O blith 15 o ganlyniadau positif, dim ond 5 sy'n ddilys. bawd|Diagram canghennog i egluro'n weledol yr enghraifft a roddir parthed defnyddwyr cyffuriau. Mae U, Ū, "+" and "−" ddigwyddiadau sy'n cynrychioli'r defnyddwyr, y rhai nad ydynt yn ddefnyddwyr, canlyniadau positif a negatif. events representing user, non-user, positive result and negative result. Cyfrifwyd y canrannau (mewn cromfachau).
Bwa (cerddoriaeth)
Mewn cerddoriaeth, ffon wedi'i thensiynu gyda gwallt ynghlwm iddi ac sy'n cael ei symud dros ran o offeryn cerdd er mwyn creu swn yw bwa. Mae'r mwyafrif o fwâu yn cael eu defnyddio gydag offerynnau llinynol, fel y ffidil, er bod rhai bwâu yn cael eu defnyddio gyda llifiau cerddorol ac idioffonau eraill.
Mae bwa wedi'i wneud a brigyn siap arbennig a deunydd sy'n ffurfio rhuban sy'n cael ei ymestyn rhwng ei ddau ben, ac yn cael ei ddefnyddio i fwytho'r llinyn a chreu swn. Mae gwahanol ddiwylliannau wedi mabwysiadu amrywiol ddyluniadau ar gyfer y bwa. Er enghaifft, mewn rhai bwâu dim ond un cordyn sy'n cael ei ymestyn rhwng y ddau ben. Yn nhraddodiad y Gorllewin, blew ceffyl sydd fel arfer yn cael ei ddefnyddio.
Apocryffa'r Hen Destament
Testunau Iddewig hynafol nas cynhwysir yn y Beibl Hebraeg, nac yn y Beibl ymhob enwad Cristnogol, yw Apocryffa'r Hen Destament. Bathwyd yr enw Apocryffa (Groeg: apokryphos, sef "cudd") gan Sant Sierôm yn y 5g i ddisgrifio'r llyfrau a gynhwysir yng nghyfieithiad Groeg yr Hen Destament, y Deg a Thrigain, ond nas cynhwysir yn y Beibl Hebraeg.
Gweithiau isganonaidd
Cyfeirir at y testunau a ystyrir yn apocryffaidd gan y Protestaniaid, ond nid gan y Pabyddion a'r Uniongredwyr, yn llyfrau isganonaidd, ailganonaidd, neu'n ddewteroganonaidd.
Trefn y Deg a Thrigain
Cynnyrch yr Iddewon Helenistaidd oedd cyfieithiad y Deg a Thrigain. Trosasant testunau Hebraeg, ac ambell ysgrif Aramaeg, i'r iaith Roeg Coine yn y 3g CC. Y llyfrau yn y cyfieithiad yma a ystyriwyd yn anghanonaidd gan Iddewon eraill yw Llyfr Jwdith, Doethineb Solomon, Llyfr Tobit, Llyfr Eclesiasticus (neu Ddoethineb Iesu fab Sirach), Llyfr Baruch, a llyfrau'r Macabeaid (1 a 2). Gweithiau hanesyddol neu ffug-hanesion yw Jwdith a Tobit, a llên ddoethineb yw Doethinebau Solomon a Sirach, yn debyg i Lyfr y Diarhebion, Llyfr Job, a Llyfr y Pregethwr. Ychwanegiad at Lyfr Jeremeia yw Baruch, o safbwynt ysgrifennydd y proffwyd hwnnw. Hanesion yn nhraddodiad llyfrau Samuel (1 a 2), y Brenhinoedd (1 a 2), a'r Croniclau (1 a 2) yw llyfrau'r Macabeaid. Cafodd y gweithiau hyn i gyd eu hystyried y tu allan i'r canon Hebraeg gan ysgolheigion Iddewig yn niwedd y 1g OC. Awgrymodd y hanesydd Heinrich Graetz i'r ysgolheigion hynny gytuno ar y canon yng "Nghyngor Jamnia", ond gwrthodir y ddamcaniaeth hon gan hanesyddion diweddar. Yr enw a roddir yn y Talmwd ar y gweithiau anghanonaidd hyn yw Sefarim Hizonim ("Llyfrau Allanol").
Canonau Cristnogol
Yn ogystal â'r llyfrau apocryffaidd a gynhwysir yng nghyfieithiad y Deg a Thrigain, mae sawl gwaith arall a ystyrir yn Apocryffa'r Hen Destament: llyfrau Esdras (1 a 2), yr Ychwanegiadau at Lyfr Esther (Esther 10:4-10), Cân y Tri Llanc (Daniel 3:24-90), Swsanna (Daniel 13), Bel a'r Ddraig (Daniel 14), a Gweddi Manase.
Er i Sant Sierôm fwrw amheuaeth ar ddilysrwydd ambell destun apocryffaidd, cafodd y mwyafrif o'r rheiny eu cynnwys yn ei gyfieithiad Lladin o'r Hen Destament, y Fwlgat. Yn 1546, dyfarnwyd holl gynnwys y Fwlgat yn ganonaidd gan Gyngor Trent, ac eithrio Trydydd a Phedwerydd Llyfrau'r Macabeaid, Gweddi Manase, Salm 151, a Llyfr Cyntaf ac Ail Lyfr Esdras. Yn eglwysi'r dwyrain, gwrthodwyd pob un o Apocryffa'r Hen Destament ar wahân i Tobit, Jwdith, Doethineb Solomon, ac Eclesiasticus.
Beiblau Cymraeg
Ym Meibl 1588, cyfieithiad yr Esgob William Morgan, cynhwysir 14 o lyfrau'r Apocryffa mewn adran ryngdestamentaidd, hynny yw wedi eu hargraffu rhwng yr Hen Destament a'r Testament Newydd. Y rhain yw 1 Esdras, 2 Esdras, Tobit, Judith, Rhan arall o Esther, Doethineb, Ecclesiasticus, Baruch ac Epistol Jeremi, Cân y Tri Llanc, Susanna, Bel a'r Ddraig, Gweddi Manasses, 1 Maccabeaid, a 2 Maccabeaid. Mae Apocryffa'r Beibl Cymraeg Newydd yn cynnwys yr holl destunau hyn ond yn cyfri Baruch ac Epistol Jeremi yn ddau lyfr ar wahân, gan ddilyn trefn Beibl Saesneg y Brenin Iago.
Ffugysgrifeniadau
Rhoddir yr enw ffugysgrifeniadau (Groeg: pseudepigraphos) ar y testunau nas cynhwysir yn y canon Beiblaidd gan unrhyw o'r prif enwadau, na chan yr Iddewon. Ymhlith y gweithiau hyn mae Llyfr y Jiwbilïau, Salmau Solomon, Dyrchafael Eseia, Dyrchafael Moses, Pedwerydd Llyfr y Macabeaid, Llyfr Enoc, Pedwerydd Llyfr Esra, Ystoria Adaf ac Efa y Wreic, Apocalyps Baruch, Llythyr Aristeas, a Thestamentau'r Deuddeg Patriarch. Priodolir y rhain i gyd i awduron a sonir amdanynt yng nghanon yr Hen Destament, ac maent yn dyddio o'r cyfnod rhyngdestamentaidd, a ni cheir ffynonellau Hebraeg nac Aramaeg gwreiddiol ohonynt. Cafwyd hyd i ragor o ffugysgrifeniadau, yn Hebraeg ac Aramaeg, yn Sgroliau'r Môr Marw.
Cymdeithas Bêl-droed Gweriniaeth Iwerddon
Trefniaethaeth
Mae'r Gymdeithas yn gyfrifol am weinyddu pêl-droed (byd-eang, nid pêl-droed Wyddelig) yn y Weriniaeth gan gynnwys Tîm pêl-droed cenedlaethol Gweriniaeth Iwerddon a Uwch Gynghrair Gweriniaeth Iwerddon (y 'League of Ireland') a'r cynghreiriau is. Ceir cymdeithasau sy'n ddarostynegied a rhan o'r Gymdeithas:
Hanes
Sefydlwyd yr FAI ym mis Medi 1921 yn Nulyn yn dilyn Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon. Haws meddwl amdanno fel rhwyg oddi ar yr IFA (Irish Football Association), sef y corff cenedlaethol, holl ynys Iwerddon a sefydlwyd yn 1880 ac a barhaodd fel corff a thîm 'cenedlaethol' Gogledd Iwerddon.
Ymrannu
Ni arweiniodd y rhwyg o fewn y gymdeithas bêl-droed IFA i'r un rhwyg mewn gemau eraill fel rygbi lle ceir un tîm o hyd i'r holl ynys.
I gwychwyn, hawliau'r ddwy gymdeithas, yr FAI (de) a'r IFA (gogledd) eu bod yn cynrychioli'r holl ynys. Bu ymgpiprys am hyn am beth amser.
Derbyniwyd yr IFA fel aelod o FIFA yn 1923 o dan yr enw FAIFS (Football Association of the Irish Free State) yn seiliedig ar diriogaeth 26 sir y Gwladwriaeth Rydd Iwerddon (y 'Free State'). Dyma'r drefn a dderbyniwyd, er bod dinas Derry yn chwarae yn y De ers 1985 yn dilyn cytundeb gyda FIFA a'r IFA.
Crynodeb
Felly,
Cystadlaethau
Mae'r FAI yn gyfrifol a gynnal cystadlaethau pêl-droed yn y Weriniaeth. Sefydlwyd Cynghrair Iwerddon, y 'League of Ireland' yn 1921, dri mis cyn sefydlu'r Gymdeithas bêl-droed ei hun. Sefydlwyd yr FAI Cup yn fuan wedyn, a rhwng 1923 at 1936 fe'i gelwid yn 'The Free State Cup'. Shamrock Rovers sy'n dal y record am y mwyafrif o fuddugoliaethaeth - 24. Sefydlwyd Cwpan Cynghrair Iwerddon (League of Ireland Cup) yn 1974. Ceir hefyd The President's Cup, sef cwpan mewn teyrnged i Arlywydd Iwerddon a chwareir rhwng enillydd Cwpan Iwerddon ac enillydd Cynghrair Iwerddon.
Bu hefyd sawl ymdrech ar greu cystadleuaeth rhwng timau o'r Werinaieth a Gogledd Iwerddon sef y Setanta Cup a bu'r FAI yn cydweithio gyda'r IFA ar hyn.
Ceir cystadlaethau eraill yn ôl oedran a'r FAI sy'n gyfrifol am dîm Iwerddon yn y Gemau Olympaidd.
Dihedron
Un dihedron rheolaidd yw hwnnw a ffurfiwyd gan ddau bolygon rheolaidd; gellir eu disgrifio gan y symbol Schläfli {n,2}.
Apocryffa
Gweithiau ysgrifenedig o awduraeth anhysbys neu darddiad amheus yw apocryffa. Mae'r gair yn cyfeirio'n amlaf at destunau crefyddol, yn enwedig Apocryffa'r Beibl, ond mae hefyd wedi ei roi ar weithiau llenyddol eraill, er enghraifft Apocryffa Shakespeare neu Apocryffa Siôn Cent.
Apocryffa'r Beibl
Bathwyd yr enw Apocryffa (Groeg: apokryphos, sef "cudd") gan Sant Sierôm yn y 5g i ddisgrifio'r llyfrau a gynhwysir yng nghyfieithiad Groeg yr Hen Destament, y Deg a Thrigain, ond nas cynhwysir yn y Beibl Hebraeg. Yn sgil twf ysgolheictod Beiblaidd a beirniadaeth hanesyddol yn y 19g, daeth testunau'r Apocryffa yn bwysig fel ffynonellau o'r cyfnod rhyngdestamentaidd (4g CC i'r 1g OC). Ceir ynddynt hefyd dealltwriaeth o'r datblygiadau mewn athrawiaeth a diwethafiaeth y crefyddau Iddewig a Christnogol, ar bynciau megis anfarwoldeb ac atgyfodiad yr Iesu.
Yr Hen Destament
Cynnyrch yr Iddewon Helenistaidd oedd cyfieithiad y Deg a Thrigain. Y llyfrau yma a ystyriwyd yn anghanonaidd gan Iddewon eraill yw Llyfr Jwdith, Doethineb Solomon, Llyfr Tobit, Llyfr Eclesiasticus (neu Ddoethineb Iesu fab Sirach), Llyfr Baruch, a llyfrau'r Macabeaid (1 a 2). Gweithiau hanesyddol neu ffug-hanesion yw Jwdith a Tobit, a llên ddoethineb yw Doethinebau Solomon a Sirach, yn debyg i Lyfr y Diarhebion, Llyfr Job, a Llyfr y Pregethwr. Ychwanegiad at Lyfr Jeremeia yw Baruch, o safbwynt ysgrifennydd y proffwyd hwnnw. Hanesion yn nhraddodiad llyfrau Samuel (1 a 2), y Brenhinoedd (1 a 2), a'r Croniclau (1 a 2) yw llyfrau'r Macabeaid.
Yn ogystal â'r llyfrau apocryffaidd a gynhwysir yng nghyfieithiad y Deg a Thrigain, mae sawl gwaith arall a ystyrir yn Apocryffa'r Hen Destament: llyfrau Esdras (1 a 2), yr Ychwanegiadau at Lyfr Esther (Esther 10:4-10), Cân y Tri Llanc (Daniel 3:24-90), Swsanna (Daniel 13), Bel a'r Ddraig (Daniel 14), a Gweddi Manase. Mae'r Eglwys Gatholig Rufeinig a'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol yn dilyn trefn y Deg a Thrigain, ac yn ystyried holl Apocryffa'r Hen Destament yn ganonaidd, ac eithrio dau lyfr Esdras a Gweddi Manase. Cyfeirir at y testunau a ystyrir yn apocryffaidd gan y Protestaniaid, ond nid gan y Pabyddion a'r Uniongredwyr, yn llyfrau isganonaidd, ailganonaidd, neu'n ddewteroganonaidd.
Rhoddir yr enw ffugysgrifeniadau (Groeg: pseudepigraphos) ar y testunau nas cynhwysir yn y canon Beiblaidd gan unrhyw o'r prif enwadau, na chan yr Iddewon. Ymhlith y gweithiau hyn mae Llyfr y Jiwbilïau, Salmau Solomon, Pedwerydd Llyfr y Macabeaid, Llyfr Enoc, Pedwerydd Llyfr Esra, Apocalyps Baruch, a Thestamentau'r Deuddeg Patriarch. Priodolir y rhain i gyd i awduron a sonir amdanynt yng nghanon yr Hen Destament, ac maent yn dyddio o'r cyfnod rhyngdestamentaidd, a ni cheir ffynonellau Hebraeg nac Aramaeg gwreiddiol ohonynt. Cafwyd hyd i ragor o ffugysgrifeniadau, yn Hebraeg ac Aramaeg, yn Sgroliau'r Môr Marw.
Y Testament Newydd
Rhwng yr 2g a'r 4g, ysgrifennwyd mwy na chant o lyfrau gan awduron Cristnogol a ystyrir yn Apocryffa. Nodai'r fath weithiau gan eu ffurf gyffredin, sydd yn debyg i genres y Testament Newydd (efengyl, actau, epistolau, ac apocalyps), a'r ffaith nad ydynt yn perthyn i ganon y Testament Newydd nac i ysgrifau Tadau'r Eglwys. Ysgrifennwyd nifer ohonynt gan y Gnostigiaid, a chawsant yn rhannu ymhlith y rhai a ynydwyd yn unig. Cafodd eraill eu hysgrifennu ar gyfer yr eglwysi cyffredinol, ond na chawsant eu derbyn yn rhan o'r canon Beiblaidd.
Cymanfa bwnc
Cynulliad neu wasanaeth Cristnogol sy'n canoli ar lafarganu a thrafod adnodau o'r Beibl er mwyn ei ddysgu a'i ddeall yw cymanfa bwnc. Yn ôl traddodiad, mae'r adnodau o'r Beibl, sef y 'pwnc', yn cael ei lafarganu ac yna ei 'holi', gan weinidog fel arfer, ar ffurf cyfres o gwestiynau ac atebion. Byddai'r adnodau wedi eu dysgu a'u hastudio o flaen llaw. Weithiau, bydd unigolyn yn cael ei wahodd i holi'r pwnc mewn ymarfer cyn y gymanfa ei hun.
Hanes
Er bod y traddodiad yn cael ei gysylltu'n bennaf â'r enwadau Anghydffurfiol, tybir y gellir ei olrhain yn ôl i gyfnod cyn teyrnasiad Harri VIII ac ymraniad yr Eglwys Anglicanaidd oddi wrth yr Eglwys Gatholig. Erbyn y 19g, roedd cymanfaoedd pwnc yn cael eu cynnal gan Ysgolion Sul i helpu plant i ddod yn gyfarwydd â chynnwys y Beibl. Byddai'n modd i addysgu'r beibl i rheini oedd ddim yn gallu darllen neu heb beibl.
Mae'r llafarganu mewn 4 llais sef SATB, gydag adnodau gwahanol yn cael ei dyfarnu i wahanol leisiau.
Y Gymanfa Bwnc presennol
Erbyn heddiw, prin iawn yw'r cymanfaoedd pwnc sy'n cael eu cynnal o'u cymharu â chymanfaoedd canu, yn bennaf mae'r traddodiad dal i ddigwydd yn ardaloedd Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro. Mae cymanfa bwnc yn ddigwyddiad blynyddol yn nifer o eglwysi Annibynnol y ddwy sir gydag eglwysi'r plwyf neu ardal benodol yn dod at ei gilydd un ddydd Sul i lafarganu’r pwnc, cael ei 'holi' gan weinidog ac wedyn byddai canu anthemau'r gymanfa (emynau neu cân Gristnogol benodol).
Rhannwyd y dydd yn dair rhan gyda phlant yn cymryd rhan drwy adrodd cynhyrchiad byddai'r ysgol Sul wedi'i pharatoi yn seiliedig fel arfer ar y Beibl neu neges Gristnogol. Byddai hefyd te yn cael ei ddarparu, rhai weithiau tair gwaith y dydd ar gyfer y wahanol sesiynau.
Mae'r llafargannu yma wedi ymddangos yn rhai cynyrchiadau teledu a ffilm fel Y Gwyll a Yr Ymadawiad, o ganlyniad yw sain sydd yn gallu teimlo'n arswydus.
Ardal Eden
Ardal an-fetropolitan yn nwyrain Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd Ardal Eden (Saesneg: Eden District). Fe'i enwyd ar ôl Afon Eden sy'n llifo i'r gogledd drwy'r ardal tuag at Gaerliwelydd. Roedd yn cynnwys trefi Alston, Appleby-in-Westmorland, Kirkby Stephen a Penrith. Pencadlys yr awdurdod oedd Penrith.
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Fe'i ddiddymwyd ar 1 Ebrill 2023 pan gafodd ei chyfuno â Bwrdeistref Barrow-in-Furness ac Ardal De Lakeland i greu awdurdod unedol newydd Westmorland a Furness.
Ketuvim
Un o dair rhan y Beibl Hebraeg yw'r Ketuvim (Hebraeg am "ysgrifeniadau"). Casgliad o hanesion, barddoniaeth, gwirebau, llên ddoethineb, datguddiadau, a litwrgi ydyw.
Gellir rhannu ei un ar ddeg o lyfrau yn bedair adran: y llyfrau barddonol (Llyfr y Salmau, Llyfr y Diarhebion, a Llyfr Job), y Megillot, sef "sgroliau" (Cân y Caniadau, Llyfr Ruth, Llyfr Galarnad, Llyfr y Pregethwr, a Llyfr Esther), proffwydoliaeth (Llyfr Daniel), ac hanes (Llyfr Esra a Llyfr y Croniclau). Gellir hefyd ddosbarthu'r llyfrau yn weithiau hanesyddol (Croniclau ac Esra), barddoniaeth (Salmau, Galarnad, a Chân), a straeon byrion (Ruth ac Esther)—sydd i gyd yn cyfeirio'n ôl at y Tora a'r Nevi'im—yn ogystal â'r llên ddoethineb (Diarhebion, Job, a Phregethwr) a'r broffwydoliaeth neu ddatguddiad (Daniel).
Yn ôl y traddodiad Iddewig, priodolir y Salmau i'r Brenin Dafydd, a'r Gân, Diarhebion a Phregethwr i'r Brenin Solomon. Darllenir pump o lyfrau'r Ketuvim, y Megillot, gan yr Iddewon yn litwrgi adeg eu gwyliau crefyddol: y Gân yn y Pasg Iddewig, Ruth yng Ngŵyl yr Wythnosau (Shavuot), Galarnad yn Tisha B'Av, Pregethwr yn Sukkot, ac Esther yng Ngŵyl y Gyfeddach (Pwrim).
Bwrdeistref Copeland
Ardal an-fetropolitan yng ngorllewin Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd Bwrdeistref Copeland (Saesneg: Borough of Copeland). Roedd yn cynnwys trefi Cleator Moor, Egremont, Millom a Whitehaven. Pencadlys yr awdurdod oedd Whitehaven.
bawd|canol|Copeland yn Cumbria
Roedd gan yr ardal arwynebedd o 732 km², gyda 68,689 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2017.
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Fe'i ddiddymwyd ar 1 Ebrill 2023 pan gafodd ei chyfuno â Bwrdeistref Allerdale a Dinas Caerliwelydd i greu awdurdod unedol newydd Cumberland.
Eglwys Sant Ffraid, Llansanffraid Glan Conwy
Mae Eglwys Sant Ffraid yn lle o addoliad sy'n perthyn i'r Eglwys yng Nghymru, yn Llansanffraid Glan Conwy. Mae'n perthyn i Ddeoniaeth Llanrwst a'r Rhos yn Esgobaeth Llanelwy.
Achos dewiniaeth
Ym 1594 cynhaliwyd ymchwiliad yn yr Eglwys i ganfod os oedd Gwen ferch Elis, gwehydd o Landrillo yn Rhos yn wrach. Un o Landyrnog yn wreiddiol oedd Gwen fu hefyd yn fyw am gyfnodau yn yr Iâl a Llaneilian yn Rhos cyn symud i Landrillo wedi priod ei thrydydd ŵr. Roedd gan Gwen enw da fel dynes gyfrin oedd yn gwybod sut i ddefnyddio llysiau a defodau i wella pob math o anhwylderau ar bobl ac anifeiliaid. Wedi symud i Landrillo cafodd gais gan Jane Conwy o Neuadd y Marl, cyfagos, am gymorth. Wrth drin Jane, ddysgodd Gwen am y berthynas all briodasol roedd hi'n cael efo Thomas Mostyn o'r Gloddaeth. Er mwyn sicrhau nad oedd hi'n rhannu'r gyfrinach fe'i cyhuddwyd o fod yn wrach. Cafodd ei holi gan Esgob Llanelwy a phenderfynodd yr Esgob bod digon o dystiolaeth yn ei herbyn i gynnal ymchwiliad dewiniaeth arni. Cynhaliwyd yr ymchwiliad yn Eglwys San Ffraid gan reithgor o bum dyn a dwy ddynes. Canfyddiad y rheithgor oedd ei bod yn wrach a bod hi wedi defnyddio ei doniau dieflig i ladd dyn a gyrru plentyn yn orffwyll. Yn dilyn y canfyddiad rhoddwyd Gwen ar brawf yn llys Dinbych ar gyhuddiad o fod yn wrach. Cafwyd hi'n euog a'i dedfrydu i'w chrogi.
Disgrifiad
Adeiladwyd yr eglwys bresennol rhwng 1839 a 1841. Dymchwelwyd yr adeilad blaenorol bron yn llwyr i wneud lle i'r adeilad cyfredol. Mae ambell atgof o'r cyn adeilad yn bresennol yn yr adeilad newydd gan gynnwys dwy ffenestr wydr lliw o'r 15 ganrif, bedyddfaen o'r 17 ganrif a cherrig crib calchfaen o'r Oesoedd Canol yn y to.
Mae'r eglwys wedi ei adeiladu yn yr arddull Romanésg ac fe'i dyluniwyd gan John Welch. Mae wedi ei hadeiladu o garreg rwbel o dan do llechi llethr isel. Mae'n cynnwys corff a changell gyda dau dŵr bach ar y talcen gorllewinol sydd wedi'i gwahanu gan borth. Ar y wal hir mae estyniad â thalcen. Mae'n cael ei goleuo trwy ffenestri fflaim. Mae'r tu mewn yn eang a heb ystlys. Cafodd yr adeilad ei hadfer rhwng 1907 a 1908 gan Hoare & Wheeler. Yn ogystal â'r gwydrau lliw hynafol mae yna hefyd wydr lliw gan Clutterbuck (1846) ac Edward Voore (1943). Mae'r Eglwys yn adeilad rhestredig gradd II.
Nawddsant
Nawddsant yr Eglwys yw'r Santes Ffraid. Dywedi'r bod Ffraid wedi hwylio ar dywarchen o'r Iwerddon gan lanio yn aber yr Afon Conwy a sefydlu cymuned Gristionogol yno. Yn ôl traddodiad ganed Ffraid yn Faughart ger Dundalk, Swydd Louth. Roedd ei thad, Dubhthach, yn bagan, tra'r oedd ei mam, Brocca, yn gaethferch Bictaidd oedd wedi ei bedyddio gan Sant Padrig.
Cynhelir ei gŵyl mabsant ar 1 Chwefror. Yn ddiweddar mae aelodau'r eglwys wedi ail adfer hen draddodiad o addurno'r eglwys gyda brwyn o'r Afon Conwy a chynnal pryd o fwyd i'r plwyfolion ar ddydd gŵyl San Ffraid.
Addoliad
Cynhelir oedfaon rheolaidd yn yr eglwys yn y Saesneg a chynhelir gwasanaethau Cymraeg misol ar y cyd ag Eglwys Sant Cystennin, Mochdre gyda'r gwasanaethau yn y naill eglwys a'r llall pob yn ail.
Tŷ'r Eglwys
chwith|bawd|chwith|Tŷ'r Eglwys Mae Tŷ'r Eglwys yn neuadd gymunedol sy'n eiddo i'r eglwys. Mae'n sefyll yn union ar draws y ffordd i'r addoldy. Defnyddir y tŷ ar gyfer gweithgareddau eglwysig ac ar gyfer gweithgareddau cymunedol megis cyngherddau, dramâu a phantomeim blynyddol. Adeiladwyd y tŷ ym 1932 gan S Colwyn-Ffoulkes, pensaer, Bae Colwyn. Mae'n adeilad rhestredig gradd II.
Pyramid sgwâr
bawd|Pyramid sgwâr bawd|Rhwyd y pyramid
Mewn geometreg, math o byramid yw 'pyramid sgwâr, gyda'i sylfaen yn sgwâr. Os yw'r apig yn berpendicwlar uwchlaw canol y sgwâr, mae'n byramid sgwâr, ac mae ganddo gymesuredd C4v. Os yw'r holl ymylon yn gyfartal, mae'n byramid sgwâr hafalochrog a chanddo gymesuredd C4v.
Bwrdeistref Barrow-in-Furness
Ardal an-fetropolitan yn ne-orllewin Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd Bwrdeistref Barrow-in-Furness (Saesneg: Borough of Barrow-in-Furness). Fe'i enwyd ar ôl ei hanheddiad mwyaf, Barrow-in-Furness.
Pyramid sgwâr
Os yw pob ochr yn hafal yna mae'n byramid sgwâr hafalochrog, sef yr hyn a elwir hefyd yn "solid Johnson J1".
Bwrdeistref Barrow-in-Furness
bawd|canol|Bwrdeistref Barrow-in-Furness yn Cumbria
Pyramid sgwâr
Mae gan y pyramid sgwâr arosgo (oblique), gyda hyd y gwaelod yn l a hyd ei berpendiciwlar yn h gyfaint o:
Bwrdeistref Barrow-in-Furness
Roedd gan yr awdurdod 67,099 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2017.
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Fe'i ddiddymwyd ar 1 Ebrill 2023 pan gafodd ei chyfuno ag Ardal Eden ac Ardal De Lakeland i greu awdurdod unedol newydd Westmorland a Furness.