cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Steffan Alun
Gyrfa
Dechreuodd berfformio fel comedïwr yn gyson yn 2011 gan gefnogi'r comedïwr Cymraeg a Chymreig arall, Elis James. Mae wedi perfformio rhediad llawn o sioeau yng Ngŵyl Caeredin ers 2015 ac mae'n wyneb adnabyddus yng Ngŵyl Gomedi Machynlleth ers 2013. Cwblhaodd daith sioe un dyn, Romantic Comedy.
Mae wedi ymddangos ar S4C gan gynnwys ar gyfres Gigl yn 2013 ac ar BBC Radio Cymru gan gynnwys cyflwyno sioe frecwast gyda Kevin Davies ar Radio Cymru Mwy, gorsaf beilot ar-lein cyn BBC Radio Cymru 2 yn 2016.
Yn ogystal â pherfformio mewn cyngherddau ar draws Prydain, mae hefyd yn ymddangos yn gyson yn nosweithiau Stand Up For Wales a gynhelir yn Abertawe ac sy'n cael eu trefnu gan fudiad Yes Cymru. Mae ganddo ei noson fisol ei hun yn Abertawe, ac mae'n un o feirniaid ac MC cystadleuaeth flynyddol y Welsh Unsigned Stand-up Awards.
Arddull
Mae'n perfformio yn y Gymraeg a'r Saesneg gan drafod bywyd bob dydd, Cymreictod a byd-olwg Cymreig a synfyfyrdodau swreal.
Teulu
Mae'n fab i'r diweddar Siôn Alun, Gweinidog yn Abertawe ac ymgyrchydd dros hawliau ac addysg iaith Gymraeg.
Beth Jones
Mae Beth Jones yn ddigrifwraig o Ddyffryn Clwyd, a fynychodd Ysgol Glan Clwyd, ac sydd bellach yn byw yng Nghaerdydd.
Gyrfa
Ymhlith y gigs cynharaf yn ei gyrfa roedd gig Cymraeg gyda Gary Slaymaker ac Hywel Pitts fel rhan o Gŵyl Arall yng Nghaernarfon ym mis Gorffennaf 2016.
Mae wedi ymddangos mewn amryw sioe a gŵyl. Bu'n perfformio yn sesiwn gomedi Eisteddfod Caerdydd 2018 ac mae wedi perfformio gyda chomedïwyr Cymraeg eu hiaith eraill, Josh Elton a Calum Stewart yng Ngŵyl Gomedi Machynlleth 2017.
Roedd hi'n un o griw 'Gwerthu Allan' ar S4C yn 2016.
Mae Beth hefyd wedi gwneud sets comedi fel rhan o sesiynau Stand Up For Wales a drefnir gan grŵp Abertawe o Yes Cymru.
Altneuland
Mae Altneuland yn nofel iwtopaidd, dyfodoliaeth gan y newyddiadurwr a'r ymgyrchydd Seionistaidd Iddewig, Theodor Herzl (1860-1904), a gyhoeddwyd gyntaf yn yr Almaeneg 1902 yn Leipzig. Cafodd cyfieithiad Iddew-Almaeneg a chyfieithiad Hebraeg gan Nahum Sokolow dan y teitl Tel Aviv תֵּל־אָבִיב eu cyhoeddi yn yr un flwyddyn, ill ddau yn Warsaw. Cyhoeddwyd fel The Old New Land yn y Saesneg yn 1902
Herzl oedd un o brif ladmeryddion Seioniaeth wleidyddol. Cyhoeddwyd Altneuland chwe blynedd ar ôl ei lyfr ffeithiol a chysyniadol, Der Judenstaat ("Y Wladwriaeth Iddewig") ar sut oedd creu gwladfa Iddewig ym Mhalesteina (neu man arall).
Y dyfyniad enwog o'r llyfr yw:
Stori
bawd|Theodor Herzl Mae'r nofel yn adrodd hanes Friedrich Löwenberg, deallusyn a chyfreithiwr ifanc Iddewig yn Fienna sydd wedi blino â bywyd ffals, llesg Ewrop ac yn penderfynu ymuno ag uchelwr Prwsiaidd Americanaidd o'r enw Kingscourt sy'n edrych am gwmni gydag ef (gyda'r holl dreuliau wedi eu talu) iddo ymddeol i ynys o bellennig y Môr Tawel (fe'i crybwyllir yn benodol fel rhan o'r Ynysoedd Cook, ger Rarotonga) ym 1902. Mae Löwenberg yn gwerthu ei eiddo ac yn rhoi hynny o arian sydd ganddo yn gardod i Iddew ifanc dlawd, David Littwak a gwrddodd mewn caffe.
Wrth deithio i'r Dwyrain mae Löwenberg a Kingscourt yn galw ym mhorthladd Jaffa ym Mhalesteina, oedd ar y pryd yn rhan o Ymerodraeth yr Otomaniaid (ac fel gwnaeth Herzl ei hun yn 1898). Maent yn canfod Palesteina yn wlad diffrwyth, dlawd, fel y gwnaeth i Herzl yn ystod ei ymweliad.
Mae Löwenberg a Kingscourt yn treulio'r ugain mlynedd ganlynol ar yr ynys, yn fwriadol wedi eu dad-gysylltu oddi wrth wareiddiad. Wrth ddychwelyd i'r Gorllewin maent, unwaith eto'n galw ym Mhalesteina a hynny am fod camlas newydd wedi ei hagor drwyddi gan danseilio pwysigrwydd Camlas Suez. Mae hi bellach yn 1923 ac maent yn canfod ym Mhalesteina gwlad wedi'i drawsnewid yn sylweddol.
Mae gwladwriaeth Iddewig, a enwir yn swyddogol y "Gymdeithas Newydd", wedi codi ers i Iddewon Ewrop ail-ddarganfod ac ail-fywio yn eu 'Altneuland' ("hen wlad newydd"), gan adennill eu hunan barch eu hunain yn eu tir ei hunain, Israel. Yn y wlad, y mae ei Löwenberg yn bwrw ar hen gydnabod o Fienna, megis Littwak y cardotyn. Maent, fel gweddill y trigolion bellach yn ffyniannus ac yn boblogaidd, yn ymfalchïo mewn diwydiant cydweithredol ffyniannus yn seiliedig ar dechnoleg ddiweddaraf, ac mae'n gartref i gymdeithas fodern, rydd a chosmopolitan. Mae gan yr Arabiaid hawliau cyfartal llawn gydag Iddewon, gyda pheiriannydd Arabaidd ymysg arweinwyr y Gymdeithas Newydd, ac mae'r rhan fwyaf o fasnachwyr yn y wlad yn Armeniaid, Groegiaid ac aelodau o grwpiau ethnig eraill. Mae'r deuawd yn cyrraedd adeg ymgyrch etholiad cyffredinol, lle mae rabbi ffasiynol yn sefydlu llwyfan gwleidyddol yn dadlau bod y wlad yn perthyn i Iddewon yn unig ac yn gofyn i ddinasyddion nad ydynt yn Iddewon gael eu hamddifadu o'u hawliau pleidleisio, ond yn cael eu trechu yn y pen draw.
Themâu
Cig y nofel yw disgrfio'r Gymdeithas Newydd gan ddangos yr hyn gall yr Iddewon ei gyflawni wrth sefydlu gwladwriaeth yn Israel ac fel ffenest siop i'r darllenydd Iddewig a chenedl-ddyn y byddai sefydlu gwladwriaeth o'r fath o les i bawb a heb fod yn fygythiad i drefn y byd na buddiannau llywodraethau na phobl yn fyd-eang nac yn lleol.
Y "Gymdeithas Newydd"
Rho Herzl ran helaeth o'r nofel i geisio disgrifio cystal peth fyddai sefydlu Gwladwrieth Iddewig ym Mhalesteina. Efallai, gyda llygad ar ddryswch a chymhlethdod y fenter, mae'n galw'r fenter yn 'Gymdeithas Newydd' yn hytrach na'r 'Judenstaat'.
Mae rhan helaeth o'r nofel yn disgrifio'r seilwaith a'r strwythur cymdeithasol. Mae'r Neue Gesellschaft für die Kolonisierung von Palästina ("Cymdeithas Newydd ar gyfer Gwladychu Palesteina") yn rheoleiddio mewnfudo a goruchwilio busnes a rheoli cynllunio trefol, addysg, diogelwch mewnol a gofal iechyd. Fodd bynnag, nid yw'n wladwriaeth sofran ond yn hytrach yn debycach i gorfforaeth fawr sy'n gweithredu mewn modd cydweithredol ac sydd wedi dod i gytundeb gyda'r Ymerodraeth Otomanaidd ac sy'n talu treth flynyddol i'r llywodraeth yn Istanbul i gael yr hawl i weithredu. Dewisodd Herzl y drefn hon ar ôl i ddysgu am amheuon a phryder y llywodraethwyr Otomaniaidd oherwydd gwrthwynebiad y boblogaeth Arabaidd i wladwriaeth Iddewig ym Mhalestina yn ystod ei ymweliad.
Economi
Mae'r economaidd yn seiliedig yn sylfaenol ar eiddo preifat a'r farchnad rydd, sy'n bennaf wedi eu nodweddu gan gwmnïau mawr a chwmnïau cydweithredol. Fodd bynnag, mae'r tir yn eiddo'n unig i'r "Gymdeithas Newydd" a gall gan y perchnogion ond ddal y tir am hanner can mlynedd (sy'n debyg gysyniad y Jiwbilî yn yr Hen Destament). Gwneir hyn er mwyn osgoi crynhoi tir ac arian mewn llond llaw o ystadau mawrion gan achosi tlodi.
Mae'r nofel yn amlinellu trefn y gwladychu a datblygu'r economi. Y cyntaf i fudo yw'r gweithwyr di-grefft sydd yn clirio a pharatoi'r tir diffaith o dan arweiniad peirianwyr. Nhw felly sydd wedi sefydlu isadeiledd sylfaenol y wlad. Mae Herzl yn mynd i'r drafferth i nodi yn y llyfr fod coed ewcalyptws wedi sychu'r corsydd malaria. Yr haen nesaf i gyrraedd yw canghennau o gwmnïau siopau cadwyn ac adrannol. Mae'r rhain yn fwy effeithiol ym marn Herzl ac yn cael gwared ar yr angen am fan siopwyr, sydd, efallai'n arwydd o stigma yr Iddew ac aneffeithlonrwydd ym marn Herzl. Yn dilyn wedyn mae haen uchaf y gymdeithas. Dydy Herzl ddim yn bell ohoni y ei drefn heblaw, yn hytrach na gweithwyr di-grefft a gliriodd y tir a'r corsydd, deallusion ifanc (os di-grefft) ac nid gweithwyr di-grefft (llafurwyr) oedd trwch aelodau'r Aliyah cyntaf ac ail.
Yn y nofel, mae'r rhan fwyaf o fentrau busnes wedi'u trefnu'n gydweithredol. Felly, ceir papurau newydd perthnasol a "phapurau newydd Ffôn" (rhagflaenydd y radio, gweler théâtrophone) lle mae'r elw yn cael ei dalu yn flynyddol i'w danysgrifwyr. Mae Herzl yn tybio y bydd hyn yn hyrwyddo newyddiaduraeth ddifrifol. Yn ogystal, mae yna bapurau newydd mewn perchnogaeth breifat, ond maent wedi ymrwymo i fuddiannau gwleidyddol arbennig eu perchnogion.
Mae Herzl yn sôn nodi fod gwin a ffrwythau sitrws yn gynhyrchion amaethyddol. Mae twristiaeth hefyd yn chwarae rhan fawr. Mae Herzl yn rhagweld gwlad y dyfodol fel gyrchfan gwyliau poblogaidd, sba a lle gaeafu ar gyfer cymdeithas soffistigedig Canolbarth Ewrop gyda chyfleusterau priodol (sba, gwestai moethus ag ati).
Seilwaith
Mae'r wlad wedi'i chysylltu â rheilffyrdd trydanol a ffyrdd palmantog ac yn gysylltiedig â'r gwledydd cyfagos. Darperir "monorail" i'r dinasoedd mwy. Hyd yn oed dan y strydoedd, mae Herzl eisoes yn gweld pibellau gwag er mwyn gallu gosod llinellau cyflenwad newydd heb fawr o ymdrech yn unol â chynnydd technegol.
Mae piblinellau gorlif yn cyflenwi trydan i'r trefi, yn bennaf o ynni dŵr, gan gynnwys y Camlas y Môr Marw, sy'n defnyddio'r graddiant o Fôr y Canoldir i'r Môr Marw ac yn gweithredu tyrbinau enfawr. Mae cynnydd yn lefel y dŵr yn y Môr Marw yn cael ei ddileu, oherwydd defnyddir yr holl ddŵr yn Afon yr Iorddonen ar gyfer dyfrhau.
Cymdeithas
Mae'r "Gymdeithas Newydd", y mae Herzl yn ei ddisgrifio yn y nofel, yn gymdeithas sydd â dylanwad Ewropeaidd; nid yw'n eithrio pobl nad ydynt yn Iddewon, ond yn gweld ei hun yn cosmopolitan. Felly, mae Twrc cyfoethog o'r enw Reschid Bey yn aelod o'r gymdeithas hon a ffrind gorau a chymydog â Littwak yr Iddew tlawd o Fienna gynt. Mae mewnfudiad yn agored i bawb, waeth beth yw eu tarddiad, tras neu grefydd. Mewn gwirionedd, mae'r boblogaeth ar hyn o bryd yn cynnwys bron yn gyfan gwbl o Iddewon. Mae poblogaeth Arabaidd Palesteina wedi bod yn y nofel, yn elwa'n gyfartal o'r gwladychiad oherwydd iddynt elwa o'r datblygiad technegol a chymdeithasegol a ddaw gydag hi. Maent hefyd yn rhydd i ymuno â'r Gymdeithas.
Mae Herzl yn rhoi pwyslais yn y disgrifiad ar iechyd ac addysg. Felly mae'n cyflwyno cyfleusterau sba a dewis helaeth o barciau. Gofal iechyd yw un o brif dasgau'r "Gymdeithas Newydd", ac mae addysg o raddfa ysgol i brifysgolion yn rhad ac am ddim ond yn amrywio ar gyfer bechgyn a merched. Yn y nofel mae Herzl hefyd yn cyflwyno system gosb ddiwygiedig.
Datblygiad iwtopaidd arall gan Herzl yw fod pobl yn swyddfeydd uchaf y Gymdeithas Newydd ddim yn cael eu llenwi gan bobl sy'n rhoi eu hunain ger bron etholiad ond yn hytrach cael eu dewis ar sail eu perfformiad a phersonoliaeth. Mae unrhyw un sy'n rhedeg ymgyrch etholiadol neu weithredol hyrwyddo yn ddatgymhwyso ei hun gan y ffaith yma. Ar ddiwedd y nofel felly, gwelir fod David Littwak wedi ei ddewis i Gynulliad y cynrychiolwyr yn y 'Gymdeithas Newydd' yn ei absenoldeb a heb wybod iddo.
Nid yw crefydd yn chwarae rôl arbennig o flaenllaw yn Hen Wlad Newydd. Er bod Herzl yn gadael y Deml yn Jerwsalem yn cael ei hailadeiladu nid oes fawr o drafod ar y pwnc. Ar wahân i'r deml, ceir synagogau, eglwysi a mosgiau, ac yn y porthladdoedd mawrion hefyd temlau Bwdhaidd a Hindŵaidd. Bydd y Twrc, Reschid Bey yn cymryd rhan yn seremoni Seder yn Littwaks. Ceir cyfeiriad bychan i rôl rabbi gwrth-Seionistaidd a gwrth-Cymdeithas Newydd, sy'n gydnabyddiaeth o'r gwrthwynebiad oedd o du nifer o'r gymuned Iddewig Uniongred i sefydlu gwladfa yn Israel.
Tel Aviv
Cyfieithwyd Altneuland o fewn y flwyddyn i'r Saesneg a'r Hebraeg. Gwnaethpwyd y cyfieithiad Hebraeg gan Nahum Sokolow a rhoddodd i'r nofel y deitl farddol, Tel Aviv (תֵּל־אָבִיב); sef Tel (twmpath aneddiad hynafol) yn sefyll am "hen" ac Aviv (Gwanwyn) am "newydd". Roedd y cyfieithydd yn adnabod yr enw o'r llyfr Beiblaidd Eseciel, lle mae'n cyfeirio at le yn Babylon lle'r oedd yr Iddewon wedi cael ei hailsefydlu (Esec 3:15). Enwyd dinas Tel Aviv, a sefydlwyd ym 1909, ar ôl y llyfr.
Dylanwad ar Gymru
Mae'n nofel dyfodoliaeth yma wedi bod yn sail ac ysbrydoliaeth i nofel wleidyddol genedlaetholgar, Wythnos yng Nghymru Fydd gan Islwyn Ffowc Elis. Ceisiodd Elis bortreadu Cymru y dyfodol iwtopaidd a hefyd Cymru distopiaidd. Fel Herzl, bwriad y nofel oedd hyrwyddo agenda wleidyddol, sef creu gwladwriaeth annibynnol Gymraeg ei hiaith.
C.P.D. Bae Cemaes
Clwb pêl-droed ar Ynys Môn yw C.P.D. Bae Cemaes (Saesneg: Cemaes Bay FC). Lleolir y clwb ym mhentref Bae Cemaes ar yr Ynys. Maent ar hyn o'r bryd yn chwarae yng Nghyngrair Pêl-droed Ynys Môn ym 5ed reng pyramid Cymdeithas Bêl-droed Cymru ond buont yn chwarae yng Nghyngrair Cenedlaethol Cymru rhwng 1995-1998, yr unig dîm o'r Ynys i chwarea yn y Gynghrair Genedlaethol yn ystod 25 mlynedd y Gynghrair.
Hanes
Ceir cofnodion o bêl-droed yn cael ei chwarae ym Maes Cemaes cyn-belled yn ôl ag 1870 a bu tîm gan yr enw Bae Cemaes (Cemaes Bay) yn chwarae rhwng 1948 ac 1955.
Sefydlwyd clwb cyfredol C.P.D. Bae Cemaes yn 1976 gan ymuno â Chynghrair Ynys Môn yn nhymor 1976/77.
Defnyddiodd y clwb adnoddau Atomfa Wylfa gyfagos gan chwarae am gyfnod ar faes Gwesty'r Gadlys yn 1980, cyn dychwelyr i'r Wylfa. Datblygwyd maes cyfredol Lôn yr Ysgol mewn amser ar gyfer ymuno â'r Cynghrair Undebol (y Cymru Alliance), sef prif gynghrair y Gogledd ac un haen o dan yr Uwch Gynghrair genedlaethol) yn 1990/91 ac yn dilyn llwyddiant yno dyrchafwyd nhw i Gynghrair Cymru (Uwch Gynghrair Cymru, bellach) yn 1995.
Dechreuwyd cyfeirio at y clwb fel Cemaes Ynys Môn tua diwedd yr 1990au, er mwyn denu cefnogaeth yr Ynys i gyd. Bellach, dim ond fel Bae Cemaes y cyfeirir at y Clwb.
Yr 1990au Aur
Yn 1991/92 enillodd Bae Cemaes Cwpan Cookson, gan guro C.P.D. Tref Llangefni 1-0 yn y ffeinal. Daliont eu gafael ar y Gwpan yn 1992/93, gan guro tîm wrth-gefn C.P.D. Dinas Bangor 5-0.
Enillodd Bae Cemaes bencampwriaeth Cynghrair Undebol y Gogledd (y Welsh Alliance) gan ennill dyrchafiad i'r Cymru Alliance. Yn 1994/5 wedi chwarea 25 gêm cynghrair yn olynol heb golli, coronwyd Bae Cemaes yn bencampwyr y Gynghrair Undebol (Welsh Alliance) a dyrchafwyd nhw i Gynghrair Cymru, y brif gynghair genedlaetol.
Stryffaglu yn yr 2000au
Ar ddiwedd 1997 ymddiswyddodd prif gefnogwr ariannol y Clwb a collwyd sawl chwaraewr. Bu Cymaes Ynys Môn yn stryffaglu am weddill tymor 1997/98 gan gwympo nôl i'r Cymru Alliance ar ddiwed dy tymnor. Er gwaethaf rhediad da am bedair tymor yn 2004/05 cwympodd y Clwb lawr gynghair eto, i'r Welsh Alliance ac yna yn 2005/06 disgn eto i'r Gwynedd League.
Ym mis Mawrth 2018 Cemaes Bay bu'r Clwb am gyfnod yn segur gan iddynt ymddiswyddo o Gynghrair y Welsh Alliance yn ystod y tymor gan ymuno â Chynghrair Ynys Môn ar gyfer tymor 2018/19.
Peter Pan (cymeriad)
bawd|246x246px|Darlun cynnar o Peter Pan gan Oliver Herford, 1907 Cymeriad ffuglennol a grëwyd gan y nofelydd a'r dramodydd o'r Alban J. M. Barrie yw Peter Pan. Mae Peter Pan yn fachgen direidus a bywiog sy'n gallu hedfan a byth yn tyfu i fyny, ac mae'n treulio ei ieuenctid di-ddiwedd yn mynd ar anturiaethau ar ynys fytholegol o'r enw 'Neverland' yn arwain y Bechgyn Colledig ac yn cymdeithasu neu ymrafael gyda thylwyth teg, môr-ladron, môr-forwynion, Americaniaid brodorol, ac yn achlysurol blant o'r byd y tu hwnt i Neverland.
Mae Peter Pan wedi dod yn symbol o ddiniweidrwydd ieuenctid a dihangdod. Mae'n gymeriad mewn dau brif waith gan Barrie - y nofel The Little White Bird, a gyhoeddwyd yn 1902 a'r ddrama Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up, a lwyfannwyd am y tro cyntaf yn 1904. Cafodd y penodau o The Little White Bird a oedd yn cynnwys Peter Pan eu cyhoeddi ar wahan yn 1906 o dan y teitl Peter in Kensington Gardens, a chafodd y ddrama ei haddasu a'i datblygu i'w chyhoeddi fel nofel o dan y teitl Peter and Wendy yn 1911. Ers hynny, mae'r cymeriad wedi bod yn destun i nifer o weithiau mewn gwahanol gyfryngau, gan gynnwys ffilm animeiddiedig yn 1953, ffilm gydag actorion byw yn 2003, a chyfres deledu.
Geometreg eliptig
bawd|Mae'r triongl pegynol (polar) yn nodweddiadol o geometreg eliptig. O fewn y maes geometreg eliptig, nid yw cynosodiad paralel Ewclid yn dal dŵr. Caiff y maes hwn ei astudio o fewn dau ddimensiwn, tri dimensiwn neu ddimensiwn uwch. Sbardunodd y sylweddoliad hwn yn y 19g, geometreg di-Ewclid gan gynnwys geometreg hyperbolig.
Mewn geometreg eliptig, mae pob dwy linell berpendicwlar i linell benodol yn croestorri. Mewn gwirionedd, mae pob perpendicular ar un ochr i gyd yn croestorri ar begwn absoliwt y linell a roddir. Mae'r perpendicularau ar yr ochr arall hefyd yn croestorri ar bwynt, sy'n wahanol i'r pegwn absoliwt arall yn unig mewn geometreg sfferig, oherwydd mewn geometreg eliptig mae'r pegynau ar y naill ochr neu'r llall yr un fath.
Mae'r pellter rhwng pâr o bwyntiau yn gyfraneddol i'r ongl rhwng eu pegynau absoliwt. Yng ngeiriau Coxeter (1907-2003):
Afon y Meirchion
bawd|260px Afon sy’n tarddu i’r gorllewin o bentref Henllan yn Sir Ddinbych yw Afon y Meirchion. Mae’n llifo i’r dwyrain, ac yn troi i’r gogledd cyn cyrraedd Henllan, heibio i Lys Meirchion ac yn ymuno ag Afon Elwy. Ffynnon Meirchion yng Nglan Meirchion yw tarddiad yr afon. Meirchion sy’n llifo i’r gogledd o bentref Henllan, Dywedir bod Meirchion yn hen hen daid Gwenfrewi.
Maria Konopnicka
Bywyd
Ganwyd Konopnicka yn Suwałki(pl) ar 23 Mai 1842. Roedd ei thad, Jozef Wasiłowski, yn gyfreithiwr. Cafodd ei haddysgu gartref a threuliodd flwyddyn (1855-56) mewn lleiandy pensiwn y Chwiorydd o Addoliad Ewcharistaidd yn Warsaw (Zespół klasztorny sakramentek w Warszawie). bawd|175x175px|Konopnicka, gan [[:pl:Maria Dulębianka|Maria Dulębianka, 1902]] Gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf fel awdur yn 1870 gyda'r gerdd "W zimowy poranek" ("Ar Fore Gaeaf "). Enillodd boblogrwydd ar ôl cyhoeddiad ei cherdd "W górach" ("Yn y Mynyddoedd"), yn 1876 a canmolwyd gan y dyfodol-enillydd gwobr Nobel Henryk Sienkiewicz.
Yn 1862 bu iddi briodi Jarosław Konopnicki ac fu iddynt gael chwech o blant. Doedd eu priodas ddim yn un hapus, gan fod ei gŵr yn anghymeradwyo'i gyrfa mewn ysgrifennu. Mewn llythyr i ffrind, bu iddi ddisgrifio'i hun fel "bod heb deulu" ac fel "aderyn wedi'i gloi mewn cell". Yn y pen draw yn 1878, bu iddynt wahanu'n answyddogol, gadawodd hi ei gwr, a symudodd i Warsaw i fynd ar drywydd ysgrifennu ac aeth â'i phlant gyda hi. Byddai'n aml yn teithio'n Ewrop; ei thaith fawr gyntaf oedd i'r Eidal yn 1883. Treuliodd y blynyddoedd 1890-1903 yn byw dramor yn Ewrop.
Mae ei bywyd wedi cael ei ddisgrifio fel "cythryblus", gan gynnwys rhamant all-briodasol, marwolaeth, a salwch meddwl yn y teulu. Roedd hi'n ffrind i gyd-fardd Cyfnod Positivist, Eliza Orzeszkowa, ac i'r arlunydd ac ymgyrchydd Maria Dulębianka (y buodd hi'n byw gyda hi, o bosibl mewn perthynas rhamantus). Mae awgrym yr oedd hi'n ddeurywiol neu lesbiaidd (yn enwedig mewn cyd-destyn â Dulębianka), ond nid yw hyn wedi cael ei ymchwilio'n bwrpasol, ac nid yw'r cwestiwn fel arfer yn cael ei grybwyll mewn bywgraffiadau o Konopnicka.
chwith|bawd|180x180px|Cartref cefn gwlad Konopnicka, sydd bellach yn amgueddfa, yn Żarnowiec. Yn ogystal â bod yn awdures weithgar, roedd hi hefyd yn weithredwr cymdeithasol, yn cymryd rhan a threfnu protestiadau yn erbyn gormes ethnig (yn bennaf y Pwyliaid) a lleiafrifoedd crefyddol yn Prwsia. Roedd hi hefyd yn ymwneud â gweithredu dros hawliau merched.
Bu hi farw yn Lwów (sydd bellach yn Lviv, yr Wcrain) ar 8 Hydref 1910. Cafodd ei chladdu yno ym mynwent Łyczakowski Cmentarz.
Gwaith
chwith|bawd|240x240px|Konopnicka, gan [[:pl:Maria Dulębianka|Maria Dulębianka, 1910]] Ysgrifennodd Konopnicka rhyddiaith (yn bennaf y stori fer) yn ogystal â cherddi. Un o'i harddulliau mwyaf nodweddiadol oedd cerddi fel caneuon gwerin. Byddai'n ceisio ei llaw mewn llawer o arddulliau llenyddiaeth, megis croniclo brasluniau, naratif atgofion, astudiaethau portreadau seicolegol ymysg eraill.
Liman (llannerch anialwch)
250px|bawd|Liman grwyd gan Gronfa Genedlaethol Iddewig, y FNF-KKL, diffeithwch y Negef, Israel
Maria Konopnicka
Gwaith
Mae thema gyffredin yn ei gwaith yn cynnwys gormes a thlodi'r werin, y gweithwyr a'r Iddewon Pwyleg. Mae ei gwaith hefyd yn hynod gwladgarol a cenedlaetholgar. Oherwydd ei chydymdeimlad â phobl Iddewig fe'i disgrifiwyd fel Iddew-garwr.
Liman (llannerch anialwch)
Noder fod sawl tref yn meddu'r enw "Liman"
Maria Konopnicka
Gwaith
Un o'i gwaith mwyaf adnabyddus yw'r epig hir mewn chwe cantos, Mister Balcer ym Mrasil (Pan Balcer w Brazylii, 1910), ar yr ymfudwyr Pwyleg ym Mrasil. Un arall oedd Rota (Oath, 1908) a osodwyd i gerddoriaeth gan Feliks Nowowiejski ddwy flynedd yn ddiweddarach a ddaeth yn anthem answyddogol Gwlad Pwyl, yn enwedig yn nhiriogaethau'r Rhaniad Prwsiaidd. Roedd y gerdd wladgarol hon yn feirniadol iawn o'r polisïau Almaenaidd ac felly yn caed ei ddisgrifio'n wrth-almaeneg.
Ei gwaith mwyaf enwog o'i llenyddiaeth plant yw'r O krasonoludkach i sierotce Marysi (Mair Fach Amddifad a'r Corachod), 1896. Fe dderbyniwyd ei llenyddiaeth plant yn dda, o gymharu â llawer o waith arall y cyfnod.
Liman (llannerch anialwch)
Mae liman yn ddyfais amgylcheddol a thirluniol sy'n disgrifio llannerch o goed wedi eu llunio'n fwriadol er mwyn dal dŵr ar adeg o lifogydd mewn tir anial. Bydd y liman yn cael ei chreu mewn pant neu man lle gellir arafu'r llif er mwyn crynhoi dŵr. Plennir coed yn y man lle bydd y dŵr yn crynhoi. Mae'r gair yn deillio o'r Groeg, λίμήν liman, sef "porth"). Noder fod sawl tref gyda'r enw 'liman' nad sydd â chyslltiad gyda'r arfer o ffrwyno dŵr yn Israel.
Pwrpas
Crewyd limanau yn Israel er mwyn ceisio rheoli ac arafu anialwcheiddio heb ddefnyddio dŵr, sydd eisoes yn brin mewn tir crin. Bydd y liman yno i geisio atal rhagor o erydiad ar y tir yn enweig o or-sychder a hefyd ar gyfnodau o lifogydd pan caiff haen uchaf tir bregus i lusgo i ffwrdd gan nerth y dŵr wedi storm neu cyfnod o law trwm.
Maria Konopnicka
Gwaith
Cyfansoddodd Maria Konopnicka gywydd am ddienyddiad y gwladgarwr Gwyddelig, Robert Emmet. Cafodd Emmet ei ddienyddio gan yr awdurdodau Prydeinig yn Nulyn yn 1803, ond cyhoeddwyd Konopnicka ei cherdd ar y testun yn 1908.
Roedd hi hefyd yn cyfieithydd. Mae ei gwaith cyfieithiedig yn cynnwys gwaith Ada Negri Fatalita a Tempeste, a gyhoeddwyd yng Ngwlad Pwyl yn 1901.
Liman (llannerch anialwch)
Lleoliad
Lleoliad delfrydol liman yw ger wadi, sef llwybr nant neu afon sy'n sych am rhan fwyaf o'r flwyddyn. Y cyfnod orau i blanu'r coed yw ychydig cyn y tymor glawog. Creir ffos artiffisial neu ystumio ffosydd naturiol fel bod modd gorfodi dwr i lifo i'r pant coed ar yr adegau prin hynny o law a llifogydd. Yn aml, ceir liman ger ffyrdd yn Israel lle mae'r dwr oddi ar y ffordd yn cael ei ystumo oddi ar y ffordd i'r liman yn bwrpasol. Nod creu liman yw i gryfhau a dod â bywyd gwyll ac amrywiaeth bionaturiol i'r ardal a fe gwneir defnydd ohonynt gan deithwyr sydd am orffwyso gyda chysgod coed a phobl wrth hamddena.
Plennir coed addas yn cynnwys tamarind, acacia, prosopis, pistasio, ewcalyptws, palmwydd, coeden carob, a datys.
Maria Konopnicka
Cofebion
bawd|134x134px|Bedd Konopnicka yn Lviv bawd|133x133px|Cerflun o Konopnicka yn yr Ardd Sacsonaidd, Warsaw Mae maerdy Kononpnicka yn Żarnowiec wedi ei drawsnewid yn amgueddfa, fe'i agorwyd yn 1957 ac ei enw yw Amgueddfa Maria Konopnicka yn Żarnowiec (Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu). Agorwyd ail amgueddfa yn Suwałki yn 1973.
Mae nifer o ysgolion a sefydliadau eraill, gan gynnwys nifer o strydoedd a sgwariau cyhoeddus, yn dwyn ei henw yn Ngwlad Pwyl. Fe enwyd llong i Llynges Fasnachol Pwyleg y MS Maria Konopnicka ei henwi ar ei hôl. Mae nifer o blaciau a henebion iddi wedi eu hadeiladu. Un o'r mwyaf diweddar yw cofeb yn Suwałki a adeiladwyd yn 2010. Hefyd, mae ceudwll ar y blaned Gwener wedi ei henwi ar ei hôl yn 1994.
Liman (llannerch anialwch)
Llannerch bwrpasol
Mewn cyferbyniad â gwerddon (oasis), tirwedd arfiffisial yw liman ac nid ei fwriad yw bwydo da byw, geifr na chodi cnwd. Ni ddefnyddir ar gyfer amaethyddiaeth na choedwigaeth. Dim ond ychydig o ofal coed a chynnal a chadw achlysurol sydd ei angen yn angenrheidiol. Yn anialwch y Negev, yn ôl JNF-KKL, dim ond dau liman sydd wedi'u creu hyd yma.
Nid yw'n glir a oes modelau hynafol ar gyfer hyn neu a yw Liman Israel yn ganlyniad i ymchwil anialwch diweddar yn unig.
Angus Charles Graham
Roedd Angus Charles Graham (8 Gorffennaf 1919 - 26 Mawrth 1991) yn ysgolhaig Gymreig a Sinolegydd a oedd yn Athro Tseineaidd Clasurol yn Ysgol Astudiaethau Dwyreiniol ac Affricanaidd, Prifysgol Llundain (SOAS).
C.P.D. Pen-y-bont
Stadiwm
Mae Pen-y-Bont yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm SDM Glass (gelwir yn flaenorl yn Stadiwm Kymco a chyn hynny, Parc Bryntirion).
Angus Charles Graham
Cefndir
Fe'i ganed ym Mhenarth, yn fab i Charles Harold a Mabelle Graham, yr hynaf o ddau blentyn. Yn wreiddiol, roedd ei dad yn fasnachwr glo a symudodd i Malaya i ddechrau planhigfa rwber, a bu farw ym 1928 o falaria. Mynychodd Graham Colage, Ellesmore, Swydd Amwythig, rhwng 1932 a 1937, ac aeth ymlaen i ddarllen Diwinyddiaeth yng Ngholeg Corpus Christi, Rhydychen gan raddio ym 1940. Astudiodd Tsieineaidd yn yr Ysgol Astudiaethau Dwyreiniol ac Affricanaidd, Prifysgol Llundain gan raddio ym 1949 ac ennill PhD ym 1953.
C.P.D. Pen-y-bont
Stadiwm
Mae'r clwb wedi gosod porfa artiffisial 3ydd cenhedlaeth (3G) ym Mharc Bryntirion ac Academi Bêl-droed Pen-y-bont ar Ogwr ym Mhencoed. Mae hyn yn galluogi'r clwb i gynnal gemau ansawdd uchel mewn tywydd gwael. Arianwyd y datblygiad yma drwy werthu hen dir Ffordd Coychurch, ym Mhen-y-bont i archfarchnad ASDA.
Angus Charles Graham
Gwasanaeth Rhyfel
Ymunodd a’r Awyrlu Brenhinol ar gyfer ei wasanaeth milwrol orfodol yn ystod Yr Ail Ryfel Byd. Ym 1944 cafodd ei ddanfon gan yr Awyrlu i Brifysgol Llundain ar gwrs i ddysgu Japaneaidd cyn cael ei benodi yn gyfieithydd Japaneaidd ym Malaya a Gwlad Tai. Ymadawodd a’r RAF ar ddiwedd y rhyfel gyda rheng Swyddog Hedfan
C.P.D. Pen-y-bont
Tymor agoriadol 2013-14
Dechreuodd y Clwb ei thymor gyntaf gan chwarae'r gemau cychwynnol oddi cartref gan nad oedd y cae 3G yn barod tan fis Ionawr 2014. Y gêm gynghrair gyntaf ar y maes newydd oedd yn erbyn Ton Pentre, y canlyniad oedd colli 1-0.
Angus Charles Graham
Gyrfa
Ym 1950 cafodd ei benodi'n Ddarlithydd mewn Tseiniaidd Clasurol yn SOAS, a’i dyrchafu’n Athro ym 1971, ac yn Athro Emeritws ar ôl iddo ymddeol ym 1984. Bu'n byw yn Borehamwood.
Bu hefyd yn athro ymweld ym Mhrifysgolion Hong Cong a Yale, Prifysgol Michigan, Cymdeithas y Dyniaethau ym Mhrifysgol Cornell, Sefydliad Athroniaeth Dwyrain Asiaidd ym Mhrifysgol Singapôr, y Brifysgol Tsing Hua Genedlaethol yn Nhaiwan, Prifysgol Brown, a Phrifysgol Hawaii. Etholwyd ef yn Gymrawd yr Academi Brydeinig ym 1981.
C.P.D. Pen-y-bont
Tymor agoriadol 2013-14
Rheolwr cyntaf y clwb unedig newydd oedd Francis Ford a bu'n reolwr Bryntirion Athletic cyn uno'r clwb gyda Phont Penybont ar Ogwr i ffurfio CPD Pen-y-Bont.
Daeth tymor cyntaf y clwb i ben gyda'r clwb newydd yn gorffen mewn trydydd safle parchus yn Adran Un Cynghrair Cymru (Y De).
Angus Charles Graham
Marwolaeth
Bu farw o gancr yn Ysbyty y Ddinas Nottingham yn 71 mlwydd oed.
C.P.D. Pen-y-bont
Tymor 2014-15
Cwblhaodd y clwb y tymor yn y 5ed safle yn Adran Un Cynghrair Cymru (Y De).
Tymor 2015-16
Ar 12 Medi 2015 cyhoeddodd y clwb ei fod wedi gwneud cais am Drwydded Domestig Cymdeithas Bêl-droed Cymru ar gyfer Uwch Gynghrair Cymru. Nododd hyn fod y clwb wedi ymrwymo i wella'r cyfleusterau yn Stadiwm Kymco er mwyn gwneud y clwb yn gymwys ar gyfer dyrchafiad.
Ym mis Mai 2016 ymddiswyddodd Francis Ford o'i swydd fel rheolwr i gael ei ddisodli gan gyn-bêl-droediwr Plymouth Argyle, C.P.D. Casnewydd ac Uwch Gynghrair Cymru, Rhys Griffiths. Ar 11 Mehefin, penodwyd cyn-chwaraewr Dinas Caerdydd a Chasnewydd, Martyn Giles, fel rheolwr cynorthwyol.
Pompeu Fabra i Poch
Athronydd, geiriadurwr a pheiriannydd Catalan oedd Pompeu Fabra i Poch (20 Chwefror 1868 - 25 Rhagfyr 1948) a roddodd drefn ar y Gatalaneg. Datblygodd orgraff yr iaith i fod yr hyn ydyw heddiw.
Bywgraffiad
Ganwyd Pompeu Fabra yn 1868 yn rhif 32 yn stryd 'Carrer de la Mare de Déu de la Salut' yn yr hen bentref Gràcia, ac wedyn yn stryd Gran de Gràcia. Roedd yn fab i Josep Fabra i Roca a Carolina Poch i Martí, yr ifancaf o'r plant. Roedd ganddo ddeuddeg o frodyr a chwiorydd, ond bu farw deg ohonynt ac dim ond ef a dwy chwaer a dyfodd yn oedolion. Pan oedd yn bum mlwydd oed (1873) cyhoeddwyd gweriniarth cyntaf Sbaen, roedd ei dad yn weriniaethol ac fe'i etholwyd yn faer y dref. Er bod y teulu wedi symud i Barcelona pan oedd yn 6 mlwydd oed, roedd pob amser yn falch o'i wreiddiau, a'i gysylltiad â Gracia.
Dechrau´r astudiaethau
bawd|345x345px|chwith|Pompeu Fabra brifysgol fel dyn ifanc, gweld gan [[Ramon Casas i Carbó|Ramon Casas (MNAC).]] Astudiodd Fabra peirianneg ddiwydiannol yn y brifysgol a biloleg yn ei amser ei hun. Yn 1891 roedd L'Avenç wedi cyhoeddi y llyfr gramadeg '''Ensayo de gramática del catalán valenciano moderno'. ''Roedd y cyhoeddiad yn cynnwys am y tro cyntaf sillafu ffonetig.
Yn 1906 cymerodd ran yn y Gyngres Ryngwladol o´r iaith Gatalanaidd er mwyn trafod sillafu Catalan. Oherwydd ei enw da a'i allu arbennig, gofynnodd Prat de la Riba iddo arwain prosiect safoni'r Catalaneg. Felly dychwelodd i Catalwnia a phenodwyd ef yn sefydlydd Adran Ieithyddol yr  IEC a hefyd yn 'càtedra' yn yr 'Estudis Universitaris Catalans'. Yn 1912, cyhoeddodd Gramática de la lengua catalana yn Sbaeneg. Flwyddyn wedyn cyhoeddodd Rheolau Sillafu (1913). Bu llawer o ddadlau ynghylch y cyhoeddiad yma. Roedd y gwaith yma yn parchu ynganiad, y dafodiaith, a tharddiad geiriau.
Cerith Wyn Evans
Artist cysyniadol, cerflunydd a gwneuthurwr ffilm o Gymro yw Cerith Wyn Evans (ganwyd 1958 yn Llanelli).
Peter Carpenter
Bywyd cynnar
Ganed Peter Carpenter yng Nghaerdydd yn fab ac un o wyth o blant i Peter S. a Jane Carpenter. Peilot llongau oedd y tad a oedd yn berchen ar ei gwch ei hun ac yn gweithio ym Môr Hafren a dyfodfeydd o'r gorllewin i Gaerdydd. Mynychodd Carpenter yr Ysgol Genedlaethol yn Grangetown, Caerdydd, hyd 14 oed. Roedd yn seren rygbi'r undeb yn yr ysgol.
Cerith Wyn Evans
Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Cerith yn fab i Sulwyn a Myfanwy Evans a chafodd ei addysg yn Ysgol Dewi Sant Llanelli ac Ysgol Ramadeg y Bechgyn Llanelli. Roedd ei dad Sulwyn yn ffotograffydd ac arlunydd nodedig. Cwblhaodd Cerith gwrs sylfaen yn Ngholeg Celf Dyfed (1976-77), ac yn ddiweddarach astudiodd yn Ysgol Celf Saint Martin (1977-80) ac yn y Coleg Celf Brenhinol (1981-84). Ymhlith ei athrawon yn Saint Martin oedd yr artist cysyniadol John Stezaker. Bu Cerith yn gweithio wedyn fel cynorthwy-ydd i Derek Jarman, a gweithiodd ar The Angelic Conversation (1985), Caravaggio (1986), ac yn The Last of England (1987). Roedd ei waith ffilm arbrofol cynnar yn yr 1980au yn aml yn canolbwyntio ar ddawnswyr, gan gynnwys cydweithio â Michael Clark. Ym 1988, dangoswyd ei ffilm fer Degrees of Blindness, gyda Tilda Swinton, yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Chicago. Bu hefyd yn cydweithio ar fideos pop nodedig gyda bandiau megis Y Smiths a Throbbing Gristle.
Gwaith
Er fod Cerith wedi symud i wneud cerflunwaith a gosodiadau yn y 1990au cynnar, parhaodd dylanwad ffilm cryf ar ei waith. Mae rhan fwyaf o waith yr artist yn deillio oddi wrth ei diddordeb cryf mewn iaith a chyfathrebu, yn aml gan ddefnyddio testunau a ganfuwyd neu gofiwyd o ffilm, athroniaeth neu lenyddiaeth ynghyd â esthetig glan. Yn ysgrifennu yn Frieze, yn 1999, dywedodd Jennifer Higgie : "Wyn Evans’ use of repetition and elliptical meaning indicates endless possible readings his choice of a quote replete with both classical and personal implications placed at the junction of earth and sea nods to Platonic ideas about renewal, while the decaying beach reflects a more negative image of repetition as a kind of dead end, a form of stasis."
Peter Carpenter
Bywyd cynnar
Ymddengys iddo weithio ar gyfer argraffydd yn union ar ôl gadael yr ysgol. Yn 17 oed, ymunodd â Spillers & Baker Company fel clerc; Tua 1910, daeth yn gynrychiolydd iddynt yn eu swyddfa yn Stockport
Cerith Wyn Evans
Gwaith
Roedd darnau tân gwyllt Cerith, er enghraifft, yn strwythurau pren sy'n sillafu testunau penagored sy'n llosgi dros gyfnod penodol o amser. Mae ei gerfluniau canhwyllyr grisial tryloyw, megis ei ganhwyllyr gwydr aml-liw Murano Eidaleg Astrophotography... (2006) wedi eu rhaglennu i ennyn iaith arallfydol o adrannau o destun wedi eu cyfieithu mewn i oleuadau sy'n fflachio arwyddion mewn côd Morse. Mae'r testunau wedi eu trosi i god weithiau yn weladwy ar yr un pryd ar sgriniau cyfrifiadur cyfagos wedi'i plannu yn waliau'r oriel ac yn cynrychioli canon personol  o lenyddiaeth yn cynnwys llythyrau, cerddi, darnau athronyddol  a straeon byrion gan awduron yn amrywio o Theodor Adorno, William Blake a Judith Butler i Brion Gysin, James Merrill ac y Marquis de Sade. Ar gyfer y Biennale Fenis yn 2003, creodd Cleave 03, gosodiad oedd yn cynnwys chwilolau Ail Ryfel Byd yn anfon pelydryn o olau saith milltir i'r awyr dros y Giudecca gan fflachio yn ysbeidiol mewn fersiwn côd Morse o destun Cymraeg Ellis Wynne Gweledigaethau y Bardd Cwsc. Yn ei osodiadau Cleave cynharach, roedd yn gwyro signalau golau côd Morse oddi ar pêl drych yn cylchdroi i greu amgylcheddau disglair a synhwyraidd ddwys. Mae'n artist sydd hefyd a ddiddordeb yn y ffordd mae traciau sain yn ffurfio 'testun' cyfochrog ar gyfer ffilm neu ffotograff ac yn y llithriad a grëwyd pan fydd y synau yma yn rhydd, ei newid neu ei dileu.
Peter Carpenter
Gwasanaeth milwrol
Ymunodd Carpenter â chatrawd Ffiwsilwyr Brenhinol yr Ysgolion Cyhoeddus ym 1915 ac fe'i neilltuwyd i'r 24 Bataliwn Hyfforddi fel hyfforddwr. Chwaraeodd rygbi dros ei dîm bataliwn. Trosglwyddodd i 19 Bataliwn a mynd i Ffrainc gyda nhw fel rhingyll ar 14 Tachwedd 1915. Fe wnaeth hefyd chwarae ar gyfer y tîm rygbi hwn gan dorri ei goes yn ystod gêm. Fe'i trosglwyddwyd wedyn i'r Sefydliad Cartref. Oddi yno, trosglwyddodd i'r Corfflu Hedfan Brenhinol, gan ei benodi'n ail-is-gapten ar brawf dros dro ar 17 Mawrth 1917.
Gwasanaeth hedfan
Dechreuodd Carpenter ei yrfa hedfan gyda'r 5ed Sgwadron Wrth Gefn; bu ei hediad gyntaf ar 21 Mawrth 1917. Graddiodd yn beilot unigol ar 7 Ebrill ar ôl pum awr o gyfarwyddyd deuol. Symudodd ymlaen i hyfforddiant uwch ar ôl gwario saith awr 40 munud arall yn hedfan. Yn ystod y cyfnod hwn o hyfforddiant, gyda 34 Sgwadron Wrth Gefn, cafodd ddamwain ar 11 Mehefin ar ôl methiant yr injan. Ni chafodd anaf. Graddiodd o'i hyfforddiant uwch gydag 84 awr o amser hedfan, ac fe'i neilltuwyd i hedfan Sopwith Camel gyda'r 45 Sgwadron ar 14 Medi 1917.
Cerith Wyn Evans
Gwaith
O 1984, mewn teyrnged i'r artist ac awdur Brion Gysin, ail-greu Cerith 'Dreamachines' Gysin – self cysgodlenni silindrog yn cylchroi ar lwyfannau pren ar 75 rpm, wedi eu dyfeisio fel ffordd i tap ddod o hyd i gyflwr breuddwydiol ac isymwybod y 'gwyliwr'. Wrth edrych arno gyda'r llygaid ar gau, roedd y golau'n fflacio fod ysgogi cyflwr newidiedig o ymwybyddiaeth. Ar gyfer S=U=P=E=R=S=T=R=U=C=T=U=R=E ('Trace me back to some loud, shallow, chill, underlying motives overspill ') (2010), creodd Cerith wal o golofnau disglair, pob un wedi ei wneud o filoedd o oleuadau tiwbaidd sy'n cynheus'r gofod arddangos yn annioddefol.
Rhwng 1989 a 1995 bu'n dysgu yn yr Architectural Association, Llundain.
Peter Carpenter
Gwasanaeth hedfan
Ar 20 Medi ymosododd ar bedwar awyren Albatros D.Vs ger Ypres, Gwlad Belg, wedi tanio 30 rownd ar un ohonynt, gan ei lorio allan o'r frwydr. Ar ôl frwydr fer gyda'r tri arall, ymadawodd a'r frwydr. Wedi dinistrio pedwar gwrthwynebydd arall dros y saith wythnos nesaf daeth yn archbeilot (Saesneg Ace; un oedd wedi difrodi 5 awyren gelyn mewn brwydr) ar 15 Tachwedd 1917.
Cerith Wyn Evans
Gwaith
Yn Nhachwedd 2018, enillodd un o wobrau mawreddog y byd cerflunio, Gwobr Hepworth gan dderbyn £30,000.
Peter Carpenter
Gwasanaeth hedfan
Cafodd ei sgwadron ei drosglwyddo i'r Eidal ym mis Ionawr 1918 a bu gyrfa Carpenter fel archbeilot barhau i ffynnu.
Cerith Wyn Evans
Cydweithrediadau
Yn 2007, cyfrannodd Cerith at Visionaire 53: Sain, casgliad gan gylchgrawn Visionaire sy'n cynnwys cyfraniadau gan dros 100 o artistiaid gan gynnwys Michael Stipe, Malcolm McLaren, Yoko Ono, a Christian Marclay, ymhlith eraill. Yn 2009 bu'n cydweithio gyda'i chyd-artist-cerddor Florian Hecker a Thyssen-Bornemisza Art Contemporary ar y prosiect opera No night No day yn y 53fed Biennale Fenis. Ar y cyd â'r band Seisnig Throbbing Gristle dangoswyd y darn A=P=P=A=R=I=T=I=O=N yn Tramway, Glasgow yn 2009; cymrwyd y teitl o gerdd gan yr awdur Ffrengig radical o'r 19eg ganrif  Stéphane Mallarmé, Cyfrannodd Throbbing Gristle drac sain aml-sianel a chwaraewyd drwy un ar bymtheg panel sain Audio Spotlight a oedd Cerith wedi eu hymgorffori i'w gerflun canhwyllyr. Yn 2011, ymddangosodd Cerith mewn ymgyrch hysbysebu Juergen Teller ar gyfer ffasiwn label Marc Jacobs.
Comisiynau
Ynghyd ag artistiaid eraill, gan gynnwys Liam Gillick a Thomas Galw, comisiynwyd Cerith yn 2007 i gyfrannu at waith celf ar gyfer y Lufthansa Aviation Center yn Frankfurt, oedd newydd agor. Yn 2010, creodd pum Light Colums ar gyfer mynediad porth wedi ei oleuo yn y K&L Gates Center yn Pittsburgh, wedi ei ategu gan y cerflun wal neon Mobius Strip wrth y ddesg derbynfa. Fe'i gomisiynwyd gan Great North Run Cultural Programme yn 2011, a creodd y darn Permit yourself.., gosodiad cerflun cinetig ar raddfa yn cynnwys drychau paneli gwydr deuochrog, gyda dyfyniad o destun wedi eu torri allan o bob panel symudol. Yn yr un flwyddyn, comisiynwyd yr artist i ddylunio llun ar raddfa fawr (176 m2) ar gyfer tymor 2011/2012 yn y Vienna State Opera fel rhan o'r gyfres arddangosfa "Safety Curtain", a grëwyd gan 'museum in progress'. Yn 2017, dewiswyd Cerith i greu y Tate Britain Comisision. Wedi eu arddangos Orielau Duveen, roedd 'Forms in Space…by Light (in Time)' wedi ei wneud gyda bron 2 km o goleuadau neon wedi eu crogi o'r nenfwd.
Geometreg hyperbolig
Mewn mathemateg, mae geometreg hyperbolig (a elwir hefyd yn geometreg Bolyai–Lobachevskian neu geometreg Lobachevskian) yn geometreg di-Euclid. Disodlir cynosodiad paralel geometreg Euclidaidd gyda:
Peter Carpenter
Gwasanaeth hedfan
Ar ddiwedd y Rhyfel roedd yn hawlio iddo ddifrodi 15 awyren y gelyn, cynorthwyo i ddifrodi 2 a danfon 7 allan o reolaeth.
Geometreg hyperbolig
Mae geometreg hyperbolig y plân hefyd yn geometreg plân siâp cyfrwy ceffyl neu arwynebau pseudosfferig. Mae'r defnydd modern ohono yn cynnwys Damcaniaeth perthnasedd arbennig, Einstein, yn enwedig gofod-amser Minkowski a gofod-gyrofector.
Cerith Wyn Evans
Arddangosfeydd
Yn 2003, cynrychiolodd Cerith Cymru ym Mhafiliwn Cymru cyntaf yn y Biennale Fenis. Yn 2004, ar achlysur ei arddangosfa ddwy-ran yn y  Museum of Fine Arts, Boston ac yn y List Visual Arts Center yn y Massachusetts Institute of Technology yn Cambridge, Massachusetts, cyfunodd waith gan ei hunan a'id dad, ffotograffydd amatur dawnus, gyda gwrthrychau o gasgliadau Museum of Fine Arts ac M.I.T. . Mae arddangosfeydd unigol diweddar yn cynnwys y Serpentine Galleries (2014), De La Warr Pavilion (2012), Kunsthall Bergen (2011), Tramway, Glasgow (2009), Inverleith House, Caeredin (2009), MUSAC, Leon (2008), Musée d'art Moderne de la Ville de Paris (2006), Kunsthaus Graz (2005), ac yn Camden Arts Centre (2004). Mae hefyd wedi cymryd rhan yn y Moscow Biennal bob dwy flynedd (2011), Aichi Triennale (2010), y Triennale Yokohama (2008), yr Istanbul Biennial (2005), documenta 11 (2002), a'r Biennale Fenis (1995, 2003).
Peter Carpenter
Anrhydeddau
Am ei wasanaeth derbyniodd Carpenter:
Cerith Wyn Evans
Arddangosfeydd
Cynrychiolir Cerith gan White Cube, Llundain, Galerie Buchholz, Cologne, Galerie Neu, Berlin, ac São Paulo, Galeria Fortes Vilaça
Geometreg hyperbolig
Gellir ymestyn geometreg hyperbolig i dri dimensiwn ac uwch-ddimensiwn.
Peter Carpenter
Gyrfa ôl ryfel
Sefydlodd Carpenter gwmni llongau ar ôl y rhyfel, ond fe ddioddefodd y busnes yn y Dirwasgiad Mawr, a chymerodd swydd fel rheolwr cyffredinol yn swyddfa London Metropolitan Life Company o Efrog Newydd, a unwyd yn ddiweddarach gyda Legal & General. Arhosodd Carpenter gyda'r cwmni hyd iddo ymddeol. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu'n gwasanaethu yn 20fed Bataliwn Gwarchodlu Cartref Swydd Middlesex. [2]
Bu farw Carpenter ar 21 Mawrth 1971.
Geometreg hyperbolig
Y cysylltiad gyda geometreg Euclidaidd
Mae geometreg hyperbolig yn perthyn yn agosach at geometreg Euclidaidd nag y mae'n ymddangos: yr unig wahaniaeth gwirebol yw'r ynosodiad paralel. Pan dynnir yr elfen hon allan o geometreg Euclidaidd, yna'r hyn sy'n weddill yw geometreg absoliwt. Ceir dau fath o geometreg absoliwt: Euclidaidd a hyperbolig. Mae damcaniaethau geometreg absoliwt yn gywir o fewn geometreg Euclidaidd a hyperbolig. Yn wir mae cynigion 27 a 28 yn Llyfr 1 Euclid yn profi bodolaeth llinellau pararel/di-baralel.
Goleudy'r Parlwr Du
Goleudy ar arfordir gogleddol Cymru yw Goleudy’r Parlwr Du, yn sefyll ym Mharlwr Du lle mae Afon Dyfrdwy yn cyrraedd Môr Iwerddon. Adeiladwyd y goleudy ym 1776, yr un hunaf yng Nghymru, ar ôl 2 longdrylliad ym 1775. Dinistrwyd y goleudy gwreiddiol ym 1818, ac adeiladwyd un newydd ym 1820, sy’n sefyll hyd at heddiw. Mae golleudy’n 60 troedfedd o daldra, gyda thryfesur o 18 troedfedd. Yn wreiddiol, roedd 2 olau, un wedi cyfeirio at y môr, y llall ar draws aber Dyfrdwy. . Disodlwyd y goleudy gan goleulong ym 1883. Mae'r adeilad yn un rhestredig (Gradd II). Mae cerflun, Y Ceidwad, yn sefyll arno ers 2010.
Gosodwyd y goleudy ar werth am £100,000 yn 2011, yn aflwyddiannus. Mae'r goleudy'n boblogaidd ymysg ffotograffwyr, yn arbennig gyda'r machlud.
Geometreg hyperbolig
Y cysylltiad gyda geometreg Euclidaidd
Mae gan y gwahaniaethau lawer o ganlyniadau: nid yw cysyniadau sy'n gyfwerth mewn geometreg Ewclidean yn gyfwerth mewn geometreg hyperbolig; mae angen cyflwyno cysyniadau newydd. Ar ben hynny, oherwydd yr ongl y paralel, mae gan geometreg hyperbolig raddfa absoliwt, sef y berthynas rhwng mesuriadau pellter ac ongl.
Cofeb Ryfel Bodedern
Mae Cofeb Ryfel Bodedern wedi'i lleoli o flaen neuadd gymunedol Bodedern, Ynys Môn a cheir un deg chwech enw arni i goffáu dynion o'r plwyf a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae'r lechen oddi tano'n coffáu dau fachgen a fu farw yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Cerith Wyn Evans
Dolenni allanol
]
Lewis Mumford
Hanesydd a chymdeithasegydd Americanaidd oedd Lewis Mumford (19 Hydref 1895 – 26 Ionawr 1990) a oedd yn adnabyddus fel beirniad ar bynciau cymdeithasol, diwylliannol, pensaernïaeth a chyllunio tref.
C.P.D. Cambrian a Clydach
Clwb pêl-droed yng Nghwmclydach, Rhondda Cynon Taf ydy Clwb Bechgyn a Merched Bro Cambrian a Clydach (Saesneg: Cambrian and Clydach Vale Boys and Girls Club). Mae'r clwb yn chwarae yng Nghynghrair Cymru (Y De), ail adran pêl-droed yng Nghymru.
Ffurfiwyd y clwb yn 1965 fel Cambrian United ac maent yn chwarae ar faes M&P 3G.
Hanes
Ffurfwyd y clwb ym 1965 fel CPD Cambrian United gan gymryd eu henw o bwll glo lleol. Chwaraeodd y clwb yng Nghynghrair Rhondda a'r Cylch cyn ymuno â Chynghrair Amatur De Cymru. Cafodd y clwb eu llwyddiant mawr cyntaf wrth ennill Tlws Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn erbyn Rhyl Delta ym 1996-97.
Ymunodd y clwb â Chynghrair Cymru (Y De) yn 2005 gan sicrhau dyrchafiad i'r Adran Gyntaf yn 2006 a chipio coron y gynghrair am y tro cyntaf yn 2011-12.
Cafodd y Clwb fuddugoliaeth nodedig ar 23 Tachwedd 2018 yng Nghwpan Cynghrair Cymru Nathaniel MG wrth guro'r deiliaid Y Seintiau Newydd, 2-1. Sgoriwr y gôl fuddugol oedd Andre Griffiths.
Llithren
200px|bawd|Llithren anferth mewn parc antur Mae'r llithren yn strwythur sy'n ei gwneud hi'n bosibl i ddisgyn trwy lithro o un pwynt i'r llall. Gellir gwneud y strwythur hwn o wahanol ddeunyddiau (plastig, pren, metal), ac fe'i bwriedir ar gyfer gwahanol ddefnyddiau, megis chwarae, symud pobl ar frys neu gludo deunyddiau.
Mae categori llithren yn cael eu defnyddio'n arbennig ar feysydd chwarae, parciau difyr ac yn fwy penodol mewn parciau dŵr.
Hanes
Codwyd y sleid maes chwarae cyntaf cynharaf yn ardal chwarae "Neighbourhood House" Washington DC rywbryd rhwng sefydlu'r "Neighbourhood House" yn gynnar yn 1902 a chyhoeddi delwedd o'r llithren ar 1 Awst 1903 yn Evening Star (Washington DC ). Agorodd y sleid bambŵ cyntaf yn Ynys Coney ar gyfer busnes ym mis Mai 1903, felly nid yw'n glir pa lithriad oedd gyntaf - sleid y maes chwarae neu sleid y parc diddan.
Mathau o Lithrenni
Ceir sawl gwahanol fath o lithren, nifer ohonynt wedi eu cynnwys fel reid ffair neu mewn parc cyhoeddus:
Enw
Ar lafar defnyddir y gair sleid yn aml, sy'n addasiad o'r gair Saesneg, slide. Mae'r gair "llithren" yn y Gymraeg yn dyddio yn ôl i o leiaf 1862.
Cofnodwyd y gair yng Ngeiriadur Prifysgol Cymru fel; "arwyneb lyfn gogwyddol ar gyfer llithro nwyddau trymion ar hyd-ddo o un lle i'r llall; dyfais debyg wedi ei gosod mewn maes chwarae &c er difyrrwch i blant, man i lithro neu ysglefrio arno; sleid".
Llithrenni Cymru
O bosib llithren enwocaf a mwyaf Cymru yw'r rhai ym mharc diddan Oakwood, ger Arberth yn Sir Benfro. Yno ceir y 'Waterfall' un adnodd gyda dau lithren ddŵr yn disgyn allan ohoni, lle bydd y person yn eistedd ar sled rwber wrth lithro ar ddŵr.
Sachertorte
Math arbennig o gacen siocled, neu torte, gafodd ei dyfeisio gan yr Awstriad Franz Sacher  yn 1832 ar gyfer y Tywysog Wenzel von Metternich yn Fienna, Awstria, yw sachertorte. Mae'n un o'r bwydydd enwocaf sy'n dod o Fienna. Rhagfyr 5ed yw Diwrnod Sachertorte Cenedlaethol yn Unol Daleithiau America.
Mae sachertorte yn gacen siocled ddwys gyda haen denau o jam bricyll ar ei phen, wedi'i gorchuddio ag eisin siocled tywyll ar ei phen a'i hochrau. Yn draddodiadol, mae'n cael ei bwyta gyda hufen wedi'i chwipio ond heb ei felysu.
Gŵyl Arall
Gŵyl lenyddol a ddiwylliannol yw Gŵyl Arall a gynhelir yn flynyddol nhref Caernarfon fel arfer ym mis Gorffennaf. Mae'n cynnwys amrywiaeth eang o sesiynau llenyddol, cerddorol, lansiadau llyfrau ac adloniant ysgafn megis comedi a choginio.
Hanes
bawd|Geraint Jarman sydd wedi perfformio yn yr Ŵyl fwy nag unwaith Cynhaliwyd y Gŵyl Arall gyntaf yn 2009. Sefydlwyd hi gan Nici Beech a oedd wedi ei hysbrydoli gan ŵyl debyg yn Nhalacharn. Cynhaliwyd digwyddiadau o fewn lleoliadau penodol megis Siop Lyfrau 'Plas Print' a Chlwb Canol Dre. Bydd mynychwyr yn talu wrth y drws i weld digwyddiadau unigol yn hytrach na phrynu tocyn ar gyfer yr holl ddigwyddiad (fel sy'n digwydd mewn digwyddiadau eraill, megis Eisteddfod Genedlaethol Cymru).
Datblygiad
bawd|Y Galeri, un o leoliadau Gŵyl Arall Erbyn 2018 roedd yr Ŵyl wedi tyfu i gynnwys dros 50 o ddigwyddiadau a thros 15 o fandiau yn perfformio yn y castell hefyd, gan gynnwys Celt, Adwaih, Los Blancos a Candelas.
Cymraeg yw prif iaith yr ŵyl ond cynhelir sesiynau dwyieithog a Saesneg hefyd bellach. Gellir prynu 'Tocyn Crwydro' sy'n rhoi gostyniad ar ddigwyddiadau yn hytrach na thalu'n unigol.
Bydd yr ŵyl yn codi nawdd masnachol a chorfforaethol i dalu am y digwyddiad.
Artistaid
Mae amrywiaeth eang iawn o gerddorion, beirdd, llenorion a pherfformwyr wedi cymryd rhan yn yr ŵyl ers ei sefydlu yn 2009. Mae'n rhestr rhy hir i'w enwi. Dyma rai ohonynt:
Brithwaith
bawd|280px|Brithweithio gyda mwy nag un siâp; Eglwys y Santes Fair, [[Beddgelert.]]
O fewn celf a mathemateg brithwaith yw'r astudiaeth a'r broses o greu darlun neu ddiagram trwy ailadrodd siâp geometrig (a elwir yn 'deilsen') heb orgyffwrdd a heb unrhyw le gwag rhyngddynt. Gwneir y brithwaith yn y plân geometraidd neu gyda theils 3-dimensiwn.
Hanes
Defnyddiwyd y sgil o frithweithio teiliau gan y Swmeriaid (oddeutu 4,000 CC) wrth addurno waliau gyda theiliau clai. chwith|bawd|350px|Cerfwedd yn [[Den Haag, fel teyrnged i'r arlunydd M. C. Escher, a oedd yn flaengar fel arlunydd-mathemategol, yn enwedig ym myd brithwaith.]]