cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flora Forster
Roedd Flora Forster yn addysgwraig ac yn awdur. Fe'i ganwyd yn St Thomas, Abertawe yn 1896, yn ferch i Joseph ac Alice Forster. Peiriannydd ar y rheilffyrdd oedd Joseph Forster, ac roedd yn ddisgynnydd i Jonathan Forster o Wylam, un o ddyfeiswyr yr injan stêm gynnar 'Puffing Billy'. Erbyn 1911 roedd y teulu'n byw yn Penmaen Terrace uwchlaw yr Uplands yn Abertawe.
Addysg
Aeth Flora i Ysgol Dynevor yn y dre ac yn 1915 dyfarnwyd iddi Ysgoloriaeth Mary Ewart i astudio Saesneg am dair blynedd yng Ngholeg Somerville, Rhydychen. Un o'i chyfoedion yno, a ffrind iddi weddill ei hoes, oedd Margaret Kennedy, a aeth yn ei blaen i greu cryn argraff yn y 1920au gyda'i nofel The Constant Nymph. Daeth hefyd ar draws myfyriwr hŷn o Rydcymerau yn Sir Gaerfyrddin, D. J. Williams, a bu cyfeillgarwch a gohebiaeth rhwng y ddau hyd at 1925. Cedwir yr ohebiaeth yng Nghasgliad D. J. Williams yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Gwrthododd gynigion gan D. J. Williams i'w phriodi.
Llenydda
Dangosodd Flora Forster addewid fel bardd yn ystod ei chyfnod yn Rhydychen, a chyhoeddwyd ei thelyneg 'Ducklington' yn Oxford Poetry yn 1917, gan dderbyn cymeradwyaeth Aldous Huxley. Dechreuodd ysgrifennu straeon i blant, a chyhoeddwyd y gyfrol Brown de Bracken gyda darluniau gan Gabriel Pippet gan Blackwell yn 1922. Troswyd un stori i'r Gymraeg gan D. J. Williams fel 'Llwyd y Rhedyn' a'i chyhoeddi yn Cymru'r Plant yn 1923. Cyhoeddodd Flora Forster ambell stori arall mewn casgliadau. Un o'r pethau mwyaf gwerthfawr yn yr ohebiaeth rhyngddi a D. J. Williams yw'r modd y maent yn trafod llenyddiaeth y dydd a meysydd llafur yr ysgolion.
Gyrfa: athrawes, darlithydd, prifathrawes
Ar ôl graddio yn 1918 cafodd swydd yn dysgu Saesneg a Lladin yn Newport High School yng Nghasnewydd. Yn 1920 fe'i penodwyd yn ddarlithydd yng Ngholeg Addysg y Barri. Aeth wedyn i swydd yng Ngholeg Homerton, Caergrawnt, coleg hyfforddi, yn 1922 a'r flwyddyn ganlynol fe'i penodwyd i swydd arall mewn coleg hyfforddi yn Dudley, Canolbarth Lloegr. Pan sefydlwyd ysgol uwchradd newydd i ferched yn Malvern Hall, Solihull, yn 1931 fe'i penodwyd yn brifathrawes gan ddal y swydd yn Solihull High School for Girls hyd at ei hymddeoliad yn 1961. Roedd yn uchel iawn ei pharch yn yr ardal a chynigir ysgoloriaeth yn ei henw o hyd (2018) i fyfyrwyr yng nghylch Solihull. Bu farw yn 1981.
Llyfryddiaeth
Flora Forster, Brown de Bracken (1922)
Gwybodaeth fywgraffyddol yn seiliedig ar dystiolaeth Cyfrifiad 1911, y llythyrau yng Nghasgliad D. J. Williams a gwybodaeth a dderbyniwyd gan Adran Treftadaeth Cyngor Solihull.
Mary Bevan
Roedd Mary Bevan (née Jacob, ?–1819) yn un o'r cenhadon a deithiodd o Neuaddlwyd, Ceredigion i Fadagasgar yn 1818 i sefydlu cenhadaeth Gristnogol yno.
Ganwyd Mary ar fferm Penrallt-wen yn nyffryn Aeron rhwng 1795 a 1800. Roedd ei theulu yn aelodau o Eglwys Annibynnol Neuaddlwyd, a derbyniwyd hithau hefyd yn aelod yn 1807. Yn 1818 teithiodd gyda'i gẇr Thomas Bevan i Frenhiniaeth Imerina (Madagasgar heddiw) gan hwylio o Gravesend ym mis Chwefror a chyrraedd Mauritius ar 3 Gorffennaf, er iddynt orfod dychwelyd i Loegr ac ail-gychwyn y siwrne oherwydd tywydd garw. Roedd yn feichiog erbyn hynny, ac arhosodd yno, tra bod Thomas yn hwylio yn ei flaen i Fadagasgar gyda David Jones. Arhosodd Louisa Darby, priod David Jones, hefyd yn Mauritius. Dychwelodd Thomas i Mauritius ym mis Hydref i nol Mary a'u plentyn.
Rhif prifol
Mewn mathemateg, y cardinal neu'r rhifau prifol (yn aml: prifoledd) yw'r ateb i'r cwestiwn "sawl un sydd?", a'r ateb fyddai cyfanrif e.e. un, dau, saith... Ni all fod yn ffracsiwn nag yn rhif degol (degolyn) ac fe'i defnyddir yn unig er mwyn cyfrif. Mae prifoledd (cardinality) unrhyw set feidraidd, felly, yn rhif naturiol: y nifer o elfennau yn y set. Ar y llaw arall, mae rhifau prifol trawsfeidraidd yn disgrifio maint setiau anfeidraidd.
Diffinnir prifoledd yn nhermau ffwythiannau bijective Mae gan dwy set yr un prifoledd os a dim ond os oes bijection un-i-un rhwng elfennau'r ddwy set. O ran setiau medraidd, mae hyn yn cytuno gyda'r syniad sythweledol o faint. Yn achos setiau anfeidraidd, mae'r ymddygiad llawer mwy cymhleth a gallant gael gwahanol rifau prifol, fel y profodd Georg Cantor a bod prifoledd set o rifau real yn fwy na phrifoledd set o rifau naturiol.
Mary Bevan
Mae Mary Bevan yn cael ei chofio hyd heddiw fel un o'r cenhadon a ddaeth â Christnogaeth i'r ynys, ac yn arbennig cyfraniad Thomas a hithau i'r gwaith o sefydlu'r ysgol gyntaf yno.
Rhif prifol
Gellir defnyddio prifoledd i gymharu gwahanol agweddau o setiau meidraidd; e.e. nid yw {1,2,3} a {4,5,6} yn hafal, ond mae ganddynt yr un 'prifoledd', sef tri.
Ceir cyfres trawsfeidraidd o rifau prifol:
Mae'r gyfres yn dechrau gyda rhifau naturiol, gan gynnwys sero (rhifau prifol meidraidd) ac yna daw'r rhifau aleph (rhifau prifol anfeidraidd setiau trefnus).
Hanes
Ffurfiwyd y syniad o brifoledd, fel y gwyddom amdano heddiw, gan Georg Cantor, y mathemategydd a ffurfiodd y ddamcaniaeth setiau rhwng 1874–1884.
Jeremy Bentham
Athronydd gwleidyddol, cyfreithegwr, ac economegydd o Sais oedd Jeremy Bentham (15 Chwefror 1748 – 6 Mehefin 1832). Efe a John Stuart Mill yw'r ddau Sais a gydnabyddir yn arloeswyr defnyddiolaeth, yr athroniaeth sy'n dadlau taw'r lles cyffredin yw'r unig ystyriaeth parthed moeseg a chyfiawnder. Meddai'r Gwyddoniadur Cymreig am ei ysgrifeniadau: "Y maent yn ystorfa o addysg i wladweinwyr, ac yn arfdy at wasanaeth diwygwyr cyfreithiol".
Plentyndod ac addysg
Mab ydoedd i gyfreithiwr, a ganwyd ef yn Houndsditch, Llundain. Dywed iddo ddechrau astudio Lladin yn 4 oed. Derbyniodd ei addysg gynnar yn Ysgol Westminster, ac yno roedd yn hoff o farddoni yn Lladin a Groeg. Aeth i Goleg y Frenhines, Rhydychen yn 1760, a graddiodd yn faglor y celfyddydau yno pan yn 16 oed, ac yn feistr pan yn 20. Wedi iddo dderbyn ei radd gyntaf, ymunodd ag Lincoln's Inn, un o Ysbytai'r Frawdlys, yn Nhachwedd 1763 i astudio'r gyfraith. Tra'n mynychu achosion Mainc y Brenin yn yr Uchel Lys, fe wrandawodd ar ddyfarniadau'r Arglwydd Brif Ustus Mansfield. Yn Rhagfyr 1763 dychwelodd i Rydychen i wrando ar ddarlithoedd Syr William Blackstone, ond ni chodwyd edmygedd yn y llanc Jeremy gan ddadleuon y cyfreithegwr hwnnw. Treuliodd Bentham y mwyafrif o'i amser yn gwneud arbrofion cemegol ac yn ymddiddori yn namcaniaeth y gyfraith yn hytrach nag achosion llys, a ni ymroes i'r gwaith pan fe'i alwyd i'r Bar.
Teithiau a gweithiau cynnar
Ei waith llenyddol cyntaf a gyhoeddwyd oedd A Fragment on Government (1776), sy'n ymdrin â phwnc y llywodraeth parthed y Commentaries on the Laws of England gan Blackstone. Mae'r gwaith yn beirniadu Blackstone am wrthod diwygio'r gyfraith, ac yn ymchwilio i natur sofraniaeth. Gellir ystyried y gwaith hwn yn brif fan cychwyn radicaliaeth yn athroniaeth Lloegr. Un o edmygwyr y Fragment oedd Iarll Shelburne (a fu'n Brif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1782 i 1783), a fu Bentham yn galw'n aml arno yn ei gartref.
Ymwelodd Bentham â Ffrainc amryw weithiau, a rhwng y blynyddoedd 1784 a 1788 teithiodd i Gaergystennin a thrwy'r rhan fwyaf o Ewrop ar ei ffordd i ymweld â'i frawd Samuel, a oedd yn beiriannydd yn lluoedd arfog Rwsia. Ysgrifennodd ei Defence of Usury tra yn Rwsia, a gyhoeddwyd yn 1787, a dyma'r traethawd cyntaf ganddo ar bwnc economeg. Gellir ystyried Bentham yn un o economegwyr yr ysgol glasurol, gan iddo efelychu syniadau Adam Smith ac ymdrin ag economi wleidyddol gan amlaf o safbwynt laissez-faire.
Syniadaeth wleidyddol a chyfreithiol
Dychwelodd i Loegr yn 1788, a chanddo obeithion o ganlyn gyrfa wleidyddol. Ymhen ychydig, rhodd y gorau i fod yn wleidydd a throdd ei sylw at astudio egwyddorion deddfwriaeth. Cyhoeddwyd cynnyrch ei astudiaethau, An Introduction to the Principles of Morals and Legislation yn 1789. Yn y llyfr hwnnw arloesai ei syniad o les neu fudd : "y briodwedd honno mewn unrhyw beth yn ôl yr hon mae'n tueddu i gynhyrchu pleser, da neu hapusrwydd, neu yn atal helynt, poen, drwg neu anhapusrwydd rhag digwydd". Dadleuai bod yr egwyddor hon yn adlewyrchu'r sefyllfa ddynol, a'r ddau gymhelliad sydd yn rheoli ymddygiad, sef poen a phleser. Ffurf ar ganlyniadaeth yw defnyddiolaeth Bentham, sydd yn dadlau dros ddeddfu er "y hapusrwydd mwyaf i'r nifer fwyaf".
Ei gorff
bawd|Corff Bentham yng Ngholeg y Brifysgol, Llundain Wedi marwolaeth Bentham, cafodd ei gorff ei ddyrannu ger bron ei gyfeillion, yn ôl gofynion ei ewyllys. Cafodd ei ben ei wahanu oddi ar y corff a'i fwmeiddio, ac yn y broses ddysychu gwnaed difrod i olwg ei wyneb. Ailosodwyd ei sgerbwd at ei gilydd a gwnaed pen o gwyr ar ei gyfer. Gwisgwyd y corff yn nillad Bentham, a'i osod ar ei eistedd mewn cwpwrdd mawr pren gyda gwydr o'i flaen. Arddangosir ei gorff i'r cyhoedd yng Nghlasordai'r De ym mhrif adeilad Coleg y Brifysgol, Llundain (UCL). Am flynyddoedd, arddangoswyd ei ben go iawn hefyd yn yr adeilad, ond ers i fyfyrwyr Coleg y Brenin, Llundain gipio'r pen a'i ddal am bridwerth yn 1975 fe'i cedwir dan glo'r curadur.
Edmund T. Owen
Pregethwr, awdur a chyfieithydd oedd Edmund Tudor Owen (1 Medi 1935 – 22 Mawrth 2017). Un o Waun-y-frân ym mhlwyf Llangyndeyrn, Sir Gaerfyrddin, ydoedd. Roedd ei gartref, y Gwindy, tua hanner ffordd rhwng pentrefi Llangyndeyrn a Llanddarog. Yn Ysgol Llanddarog y derbyniodd ei addysg gynradd, ac i Bethel, capel y Bedyddwyr yn Llangyndeyrn, yr âi'r teulu ar y Sul. Aeth yn ei flaen i Ysgol Ramadeg y Frenhines Elizabeth i fechgyn, Caerfyrddin, cyn mynd i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, lle derbyniodd raddau BA (Cymraeg) a BD. Treuliodd gyfnodau yn weinidog ac yn athro ysgol, ac am ran helaeth o'i fywyd gwaith bu'n gweithio yn swyddfa Mudiad Efengylaidd Cymru, Pen-y-bont ar Ogwr. Roedd yn olygydd manwl ac âi holl lyfrau gwasg y Mudiad, Gwasg Bryntirion, trwy ei ddwylo. Roedd hefyd yn ysgrifwr medrus a gyfrannodd golofn reolaidd i'r Cylchgrawn Efengylaidd am flynyddoedd. Roedd ganddo ddawn i esbonio'r Beibl ac athrawiaethau Cristnogaeth yn syml ac yn eglur. Gwelir hynny yn ei ysgrifau ac yn ei gyfraniadau i'r gyfres Bara'r Bywyd. Gwelid yr un ddawn yn ei bregethau.
Yn 78 oed priododd Beti Wyn Roberts o Borthmadog gan symud i'r dref honno a phregethu yn rhai o gapeli'r cylch.
Nai iddo yw Aled Vaughan Owen, cynghorydd sir Plaid Cymru yn ward Gorslas ar Gyngor Sir Gaerfyrddin ac aelod o'r grŵp Baldande. Mae enw'r grŵp yn anagram a ddyfeisiodd Edmund Owen o "Band Aled".
Llyfryddiaeth
Gweithiau gan Edmund T. Owen:
Ceir ysgrif deyrnged gan Peter Hallam yn Barn, 653 (Mehefin 2017); ceir ysgrifau hefyd yn Y Cylchgrawn Efengylaidd, rhifyn Haf 2017
Ulas Samchuk
Llenor a newyddiadurwr Wcreinaidd a ymfudodd i Ganada oedd Ulas Samchuk (20 Chwefror 1905 – 9 Gorffennaf 1987). Roedd yn un o lenorion trydydd cyfnod llenyddiaeth Wcreineg Canada.
Ganwyd yn Derman, Ostrih, yn nhalaith Volhynia, Ymerodraeth Rwsia. Astudiodd ym Mhrifysgol Breslau ac yn y Brifysgol Rydd Wcreinaidd ym Mhrâg. Dechreuodd ar ei yrfa lenyddol yn 1926 pan gyhoeddwyd ei straeon byrion yn y cylchgronau Dukhovna besida a Literaturno-naukovyi vistnyk, a chawsant eu hailgyhoeddi'n ddiweddarach yn y casgliad Vidnaidenyi rai (1936). Yn ystod yr Ail Ryfel Byd golygodd y papur newydd Volyn’ (1941–3) yn ninas Rivne, a fe wnaeth ffoi i'r Almaen yn 1944.
Ymhlith ei nofelau realaidd cynnar mae'r triawd Volyn’ (1932, 1935, 1937), y nofelig Kulak (1932), Hory hovoriat’ (1934), Mariia (1934), ac Iunist’ Vasylia Sheremety (1946, 1947). Ymfudodd Samchuk i Ganada yn niwedd y 1940au, ac yno cyhoeddodd rhagor o waith yn yr iaith Wcreineg, gan gynnwys y triawd Ost (1948, 1957, 1982), Choho ne hoït’ vohon’ (1959), Na tverdii zemli (1967), a Slidamy pioneriv: Epos ukraïns’koï Ameryky (1979). Ysgrifennodd hefyd sawl hunangofiant: Piat’ po dvanadtsiatii (1954), Na bilomu koni (1965), Na koni voronomu (1975), a Planeta Di-Pi (1979).
Bu farw yn Toronto yn 82 oed. Sefydlwyd archif a amgueddfa ar gyfer ei waith yn y ddinas honno yn 1988.
Neuaddlwyd, Ceredigion
bawd|Capel Neuaddlwyd Pentref bach yn Nyffryn Aeron yng nghanolbarth Ceredigion yw Neuaddlwyd (Neuadd-lwyd). Gorwedda ger y briffordd A482 rhwng Aberaeron a Felin-fach. Mae yng nghymuned Llanfihangel Ystrad.
Nodwedd amlycaf Neuaddlwyd heddiw yw'r Capel, a saif ger y gyffordd â'r A482, ar y ffordd tuag at y Dderwen Gam.
Y tu blaen i'r Capel Annibynnol ceir cerflun nodedig o angel. Mae'r cerflun yn coffáu y cenhadon a aeth o Neuaddlwyd i Fadagasgar yn 1818. Cafodd y cenhadon eu haddysg gan y Parchedig Thomas Phillips yn Ysgol Neuaddlwyd, neu Academi Neuaddlwyd, sef sefydliad addysgol yn hanner cyntaf yr 19eg ganrif a saif ar dir fferm gerllaw.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Theodor Herzl
Bywgraffiad
bawd|Herzl ar balconi Gwesty'r Trois Rois, Basel ar gyfer Cyngres Seinistiaid y Byd, 1901 Ganed Herzl yn Pest, sydd bellach yn rhan ddwyreiniol o ddinas o phrifddinas Hwngari, Budapest i deulu Iddewig Ashkenasi. Magwyd ef yn siarad Almaeneg ond nid Iddeweg. roedd yn gallu siarad Hwngareg hefyd. Mae'r stryd y ganwyd ef ynddi, Tabakgasse (yr enw swyddogol ar y pryd, ond yr enw Hwngareg Dohány utca wedyn) sydd bellach yn Amgueddfa Iddewig. Roedd y tŷ drws nesa i'r Synagog Fawr, sef y synagog fwyaf yn Ewrop. Ar ôl cwblhau ei astudiaethau yn y Gymnasiwm Efengylaidd yn Budapest, ac wedi marwolaeth sydyn ei chwaer, Paula yn 1978, symudodd i ardal Fienna i astudio cyfraith a llenyddiaeth, gan gymryd ei doethuriaeth yn ôl y gyfraith yn 1884. Yn y Brifysgol roedd yn aelod o urdd genedlaetholgar geidwladol gyda'r arwyddair Ehre, Freiheit, Vaterland ("Anrhydedd, Rhyddid, Mamwlad"), yr Albia ond ymddiswyddodd mewn protest dros ei hagweddau gwrth-semitig. Serch hynny, roedd Herzl yn Germanoffil ac yn dymuno ei weld fel aelod o'r diwylliant Almaeneg ei hiaith a'i hagwedd. Ni roddai lawer o fri ac ystyriaeth i'w hunaniaeth Iddeweg.
Germaniffil
Mae'n bwysig nodi bod Herzl yn Germanoffil cryf pan oedd yn wr ifanc ac yn dymuno ei weld fel aelod o'r diwylliant Almaeneg ei hiaith a'i hagwedd. Ni roddai lawer o fri ac ystyriaeth i'w hunaniaeth Iddeweg. Gwelai'r Almaenwyr fel y Kulturvolk (cenedl ddiwylliannol) flaenaf yng Nghanolbarth Ewrop a cofloediodd y ddelfryd Almaenig o'r Bildung, lle byddai person, wrth ddarllen gweithiau a llenyddiaeth uchel fel Goethe a Shakespeare yn dod i werthfawrogi pethau prydferth bywyd a dod yn berson gwell yn foesol (hafalau y feddylfryd Bildung prydferchwch gyda daioni). Trwy Bildung, credai (neu, efallai gobeithiau) Herzl y gallai Iddew Hwngareg fel efe, ddiosg ei "nodweddion Iddewig cywilyddus" a grwyd gan ganrifoedd o dlodi a gorthrwm, a dod yn pobl gwar Canol Ewropeaidd, yn wir Kulturvolk ar hyd llinellau'r Almaenwyr.
Teulu Herzl
bawd|Herzl gyda'i blant; lladdodd dau o'r tri eu hunain a lladdwyd yr ifancaf mewn gwersyll angau Natsiaidd Priododd Herzl â Julie Naschauer, Iddewes o deulu gyfoethog yn Fienna, ar 25 Mehefin 1889. Doedd eu priodas ddim yn un hapus, yn rannol oherwydd bod Herzl mor agos i'w fam, nad oedd yn hoff o Julie. Doedd gen i wraig fawr o ddiddordeb yn ei gennad wleidyddol.
Bu iddynt 3 o blant, Paula, Hans a Margaritha (Trude). Roedd Paula yn dioddef o isleder meddyliol ac yn gaeth i heroin. Bu farw yn 1930 yn 40 oed. Magwyd Hans fel cenedl-ddyn a bu'n ymgodymu gyda'i ffydd a'i hunaniaeth. Saethodd ei hun ar ddiwrnod angladd ei chwaer, Paula, roedd yn 39 oed yn marw. Lladdwyd Trude yng ngwersyll angau Theresienstadt yn 1943. Hebryngwyd unig ddisgynnydd Herzl, Stephan Theodor Neumann, mab Trude, i Loegr yn 1935 i ffoi rhag tŵf gwrth-semitiaeth yn Awstria. Newidiodd ei enw i Norman a bu'n ymladd gyda byddin Prydain yn yr Ail Ryfel Byd. Ymwelodd â Phalesteina ar ddiwedd 1945 a dechrau 1946 gan ysgrifennu am ei brofiad a gyda'r bwriad i ddychwelyd. Yn anffodus, oherwydd cymhlethdodau teithio i Balesteina yn hwyrach yn 1946, yn ddiwaith, yn ddigroeso gan elfennau o heirachiaeth y mudiad Seionaidd a wela ef, efallai fel her iddynt, ac yn ddigalon o glywd hanes marwolaeth ei deulu yn y Rhyfel, lladdodd ei hun ar 26 Tachwedd 1946 drwy neidio oddi ar bont Massachusetts Avenue yn Washington, D.C.
Dreyfus
Yn 1891 daeth Herzl yn ohebydd Paris o'r papur newydd Awstriaid, y Neue Freie Presse. Ym Mharis, dilynodd a gohebodd ar sgandal wledidyddol yr oes, Affair Dreyfus lle diarddelwyd milwr Iddewig o fyddin Ffrainc ar amheuaeth o ysbïo i'r Almaenwyr. Synwyd a brawychwyd Herzl gan y sylwadau a'r sarhâd gwrth-Semitaidd a daflwyd at Dreyfus gan rhannau o'r wasg, gwleidyddion, a chymdeithas Ffrainc. Doedd heb ddisgwyl y fath ymateb gan wlad 'gwâr' fel Ffrainc. Credir gan rai i Affair Dreyfus fod yn lai o ddylanwad ar Herzl ag y credwyd ar un adeg. Yn ôl rhai, roedd Herzl yn credu fod Dreyfus yn euog ond fod Herzl wedi ei ddychryn gan banllefain "marwolaeth i'r Iddewon" gan y torfeydd. Credir bod tŵf y gwleidydd gwrth-Semitaidd Karl Lueger yn Fienna yn 1895 effaith fwy arno, ac yn wir, ysgrifennodd ddrama  Die Neues Ghetto ("Y Geto Newydd") ar y pwnc. Dylid cofio hefyd tua'r un cyfnod, gwelwyd progromau gwrth-Iddewig yn Rwsia lle lladdwyd ugeiniau o bobl a helwyd nifer mwy o'u cartrefi. Beth bynnag yr union wreichiogyn, gwelwyd dro pedol ym mywyd Herzl wrth iddo ystyried ei hunaniaeth a pha mor sydyn y gall cenedl-ddynion droi ar Iddewon. Daeth i gredu nad oedd modd i'r Iddewon ymdreiddio ac i gredu bod angen i'r Iddewon ymddihatru eu hunain oddi wrth Ewrop er mwyn byw'n rhydd. O ganlyniad i hyn, dechreuodd grisialu syniadaeth a ddaeth yn Seioniaeth ac a oedd yn cyniwair ymysg rhai Iddewon eraill tua'r un adeg ac ychydig cyn hyn.
Gwleidyddiaeth
bawd|Seremoni ail-gladdu Herzl, ar Fryn Herzl, Jerwsalem, 1950 bawd|Bedd Herzl gyda'r arysgrifiad 'Herzl' mewn Hebraeg, iaith na ddysgodd erioed Ym 1896 cyhoeddodd ei bamffled chwyldoradol, Der Judenstaat ("Y Wladwriaeth Iddewig"). Ynddo mae'n argymell ac yn rhoi canllaw ar sefydlu gwladwriaeth benodol i'r Iddewon er mwyn iddynt fyw a llewychu mewn heddwch. Crisialau ei syniad fod yr Iddewon yn genedl (nid yn dim ond yn grefydd) ac bod angen tiriogaeth arni fel pob cenedl arall er mwyn ffynnu yn rhydd fel cymdeithas a chrefydd ac yn rhydd o wrth-Semitiaeth. Ei obaith oedd y byddai llwydraethau Ewrop yn deall hyn hefyd ac yn gweld y syniad o Wladwriaeth Iddewig o fantais iddynt hwythau gan y byddai'n tynnu'r Iddewon allan o Ewrop yn tynnu ymaeth yr achos dros wrth-Semitiaeth. Roedd y llyfryn yn sbardun i sefydlu y mudiad gwleidyddol Seioniaeth yn 1897, a oedd yn ceisio arwain Wladwriaeth Iddewig.
Marwolaeth
Ar ôl ei farwolaeth, claddwyd ei gorff nesaf i'w dad yn Döbling cyn cael ei drosglwyddo - yn unol â'i ddymuniadau ewyllysiol - ym 1950 yn Jerwsalem, lle cafodd ei gladdu ar fryn yn ei anrhydedd ei enw Bryn Herzl. Ar y daith ddiwethaf y Pâb Ffransis ag Israel, ymlweodd â bedd Herzl. Dyma'r tro cyntaf i unrhyw Bâb ymweld ag hi.
Seioniaeth
Ynghyd â Max Nordau, Herzl yw tad Seioniaeth a sylfaenydd y mudiad Seionaidd a ffurfiwyd yn y Gyngres enwog yn Basel ym 1897, lle cafodd ei ethol yn llywydd. Cefnogodd hawl yr Iddewon i sefydlu gwladwriaeth Iddewig, lle bynnag y bo'n bosibl ym Mhalestina. Dylai'r famwlad hwn groesawu'r Iddewon a oedd am symud yno neu na allent fyw'n heddychlon yn y wlad lle'r oeddent yn byw.
Camau a Champau Herzl
bawd|Llyfr Altneuland Mewn cyfnod rhwng cyhoeddu Der Judenstaat ar ddechrau 1896 a'i farwolaeth yn 44 oed yn 1904, roedd Herzl yn ffigwr a ffwlcrwm i gyfnod rhyfeddol o deithio, gwleidydda, ysgrifennu a chyfarfodydd. Ac hynny yn dreth ar ei iechyd, ei deulu a'i gyfoeth. Credai Herzl ei fod yn holl bwysig i lwyddiant ei fenter ei fod yn cael cefnogaeth pwerau mawrion Ewrop. Credai hefyd fod cael ei weld yn trafod Gwladwriaeth Iddewig gyda brenhinoedd ac ymerodraethwyr yn dyrchafu'r fenter ym meddwl yr Iddewon eu hunain. Ceir amserlen bras o'i weithgaredd wleidyddol yma.
Diwrnod Herzl
Dethlir Diwrnod Herzl (Hebraeg: יום הרצל) fel gwyliau cenedlaethol o gyflwr Israel. Mae'n disgyn ar y degfed dydd o'r mis Hebraeg Iyar (gall fod rhywbryd rhwng Ebrill a Mehefin), i goffáu bywyd a meddwl am yr arweinydd Seionaidd.
Herzl a Chymru
Bu i Herzl wneud ymweliad byr iawn â Chaerdydd yn 25 Tachwedd 1895 i ymlwed â Colonel A. E. W. Goldsmid, sefydlydd y Jewish Lads’ Brigade, y Maccabaeans. a phennaeth Chofefei Tzion ym Mhrydain ac Iwerddon a oedd wedi symud i Gaerdydd yn 1894 i fod yn uchel-swyddog yn y Fyddin Brydeinig. Cymerodd Goldsmid ran yn yr alldaith i Al 'Arish. ac aeth hefyd cyn hynny i weld ymdrechion gwladychu Iddewig yn yr Ariannin ac yna Palesteina. Roedd Herzl yng Nghaerdydd fel rhan o daith hwy gan ymweld ag Iddewon y ddinas am un noson. Arohosodd Herzl yn nhŷ Goldsmid, The Elms.
Dewisiodd David Lloyd George fel gyfreithiwr, i ddelio â'r gwaith o sicrhau tiriogaeth i'r Iddewon yn Al 'Arish, Sinai yn ystod ei drafodaethau gyda Llywodreth Prydain yn 1903. Dyddirol nodi i Lloyd George fod yn Brif Weinidog Cymru pan trosglwyddwyd Palesteina i feddiant Prydain ac yn 'Gartrefwlad i'r Iddewon' yn 1917.
Llyfryddiaeth Herzl
bawd|Clawr Der Judenstaat Yn ychwanegol i'r llyfryddiaeth eang, dylid cofio i Herzl gyfrannu cannoedd o erthyglau i'r wasg.
Simon Reeve
Awdur a chyflwynydd teledu Prydeinig yw Simon Alan Reeve (ganwyd 21 Gorffennaf 1972), sy'n byw yn Llundain. Mae'n gwneud rhaglenni teithio dogfen ac mae wedi ysgrifennu llyfrau ar derfysgaeth ryngwladol, hanes modern ac ar ei anturiaethau. Cyflwynodd gyfresi teledu ar gyfer y BBC gan gynnwys: Tropic of Cancer, Equator a Tropic of Capricorn.
Reeve yw awdur mwyaf llewyrchus y New York Times diolch i'w lyfrau The New Jackals (1998), One Day in September (2000) a Tropic of Capricorn (2007). Derbyniodd wobrau One World Broadcasting Trust a Gwobr Ness yn 2012 gan y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol.
Bywyd a gyrfa
Ganwyd Reeve yn Hammersmith ac fe'i magwyd yng ngorllewin Llundain, gan fynychu ysgol gyfun leol. Anaml iawn aeth dramor pan oedd yn blentyn. Ar ôl gadael ysgol, dechreuodd gyfres o swyddi, gan gynnwys gweithio mewn archfarchnad, siop gemwaith a siop elusen, cyn iddo ddechrau ymchwilio ac yn ysgrifennu yn ei amser sbâr, tra'n dosbarthu papur newydd.
Ar ôl yr ymosodiadau 11 Medi 2001, dechreuodd Reeve wneud rhaglenni dogfen teithio ar gyfer y BBC. Mae Tom Hall, golygydd teithio ar gyfer cyhoeddiadau'r Lonely Planet, wedi disgrifio rhaglenni dogfen teithio Reeve fel "rhaglenni teithio gorau'r pum mlynedd diwethaf".
Ar ôl dal malaria ar daith o gwmpas y Cyhydedd, daeth yn llysgennad ar gyfer y Ymgyrch Ymwybyddiaeth Malaria. Ynghyd â Syr David Attenborough ac arbenigwyr ar gadwraeth eraill, mae Reeve yn aelod o Gyngor y Llysgenhadon yr WWF, un o'r sefydliadau amgylcheddol mwyaf blaenllaw'r byd.
Ym mis Ionawr 2013, ymddangosodd Reeve mewn pennod elusennol arbennig o The Great British Bake Off.
House of Saud (hefyd a ddarlledwyd fel: Saudi: The Family in Crisis) (2004)
Rhaglen ddogfen unigryw ar gyfer sianelau Prydeinig BBC Two a BBC World a'i ffilmiwyd yn Saudi Arabia, a ysgrifennwyd ac a'i chyflwynwyd gan Reeve. Bu'n daith ac aeth a Reeve ar draws Saudi Arabia, o ddinasoedd Jeddah a Riyadh i anialwch helaeth y Chwarter Gwag. Bu cyfrannwr i'r rhaglen yn amrywio o dywysogion Saudi a milwyr Islamaidd, i ferched yn eu harddegau a chyn hen ffrind gorau Osama bin Laden. Darlledwyd yn 2004.
Places That Don't Exist (2005)
Places That Don't Exist oedd cyfres bum-rhan lwyddiannus Reeve yn 2005 a enillodd wobr ar 'genhedloedd enciliol a chenhedloedd di-gydnabod, a ddarlledwyd ar y sianel Brydeinig BBC Two a darlledwyr yn ryngwladol. Ymhlith y gwledydd Reeve bu'n ymwelwyd â hwy'n gyfres hon oedd Somaliland, Transnistria (lle cafodd Reeve ei ddal am 'ysbïo' gan yr FSB ), Nagorno-Karabakh, Ajaria, De Ossetia, Aserbaijan, Armenia, Somalia, Moldofa a Taiwan. Ymwelodd hefyd â Mogadishu, un o ddinasoedd peryglaf y byd.
Open Season: Scared Silly
Ffilm animeiddiedig Americanaidd gan Sony Pictures Animation ar gyfer fideo yw Open Season: Scared Silly (2015). Dyma'r bedwaredd ffilm yn y gyfres Open Season, ac yn dilyn Open Season (2006), Open Season 2 (2008), a Open Season 3 (2010).
Simon Reeve
Equator (2006)
Roedd Equator yn raglen ddogfen dair rhan gan y sianel Brydeinig y BBC a ddarlledwyd yn gyntaf ym mis Medi 2006 lle bu Reeve yn dilyn y Cyhydedd o amgylch y byd. Ymhlith y lleoedd a ymwelodd â hwy oedd yr rhai o ardaloedd peryclaf Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo a Colombia. Roedd y gyfres yn enillydd y Silver Award yng ngwobrau Wonderlust Travel Awards 2007. Bu iReeve gael ei heintio â malaria wrth ffilmio'r gyfres hon. alt=alt text|bawd|Simon Reeve yn Equator
Open Season: Scared Silly
Cyfarwyddwr y ffilm yw David Feiss ac fe'i cynhyrchwyd gan John Bush,gyda cherddoriaeth gan Rupert Gregson-Williams a Dominic Lewis.
Simon Reeve
Tropic of Capricorn (2008)
ddogfen bedair-rhan ar gyfer y sianel Brydeinig y BBC o 2008 oedd Tropic of Capricorn a oedd yn olrhain Reeve ar hyd ymylon ddeheuol y rhanbarth trofannol o amgylch y byd. Yn y gyfres, a oedd yn cyd-fynd â'r llyfr a oedd yn seiliedig â'r gyfres deledu o'r un enw, hefyd a ysgrifennwyd gan Reeve, yn amlinellu ei daith drwy dde Affrica, Madagascar, Awstralia ac ar draws De America. Croesodd Reeve Mynyddoedd yr Andes, ac anialychau'r Namib, Kalahari ac Atacama.
Explore (2009)
Cyfres pedair rhan gyfer sianel Brydeinig BBC Two a ddarlledwyd o 25ed Ionawr hyd at 15fed Chwefror 2009 yn y DU. Wrth arwain tîm o ohebwyr mewn teithiau o ddarganfod i rai o leoliadaug mwyaf lliwgar a dwys y ddaear, cyfunnodd Explore deithio gyda materion cyfoes. Mantra'r gyfres oedd "Peidiwch dim ond ag ymweld...Archwilich!" Bu rhaglenni'n cynnwys: Patagonia (â'r Wladfa) i'r Pampas, Affrica Dyffryn yr Hollt Fawr dwyrain Affrica, Istanbul i Anatolia a Manila i Mindanao. Bu materion a drafodwyd yn y gyfres yn amrywio o ffermio-orfodol i werthwyr ffasiwn byd-eang, terasau reis Treftadaeth y Byd i dranc diwydiannau mêl, newyn eithafol i bêl-droed eithafol. Bu'r ymweliad i Manila'n cynnwys cyfweliad arbennig gydag Imelda Marcos lle bu iddi'n ddiarwybod rannu dogfen gyda Reeve a ddangosai fod gan ei diweddar ŵr, yr unben Ferdinand Marcos, ddaliadau gwerth $937 biliwn mewn banc ym Mrwsel. Ceisiodd Imelda ar unwaith schub ei chamgymeriad ond yr oedd eisoes wedi ei dal ar gamera.
Tropic of Cancer (2010)
Cyfres deledu chwe-rhan lle roedd Reeve yn teithio o gwmpas y Trofan Canser, sef ffîn ogleddol rhanbarth drofannol y Ddaear. Ar ôl teithio o gwmpas y Trofan Capricorn a'r Cyhydedd, fe gwblhaodd y gyfres hon y drioleg o deithiau archwilio'r trofannau i Reeve. Yn dechrau ar arfordir y Cefnfor Tawel o Mecsico, dilynnai Reeve Trofan Canser bron 37,000 o gilomedrau. Mae'r daith yn mynd ag ef drwy 18 o wledydd, yn amrywio o Mecsico a Mauritania, i Fangladesh â'r Bahamas. Cafodd y bennod gyntaf ei darlledu ar Fawrth 14 2010. Cafodd y gyfres ei darlledu ar y BBC'n y DU, a gan ddarlledwyr mewn tros 40 o wledydd ar BBC World News yn fyd-eang.
Indian Ocean (2012)
Cyfres chwe-rhan a ddarlledwyd ar sianel Brydeinig y BBC yn ystod 2012 – lle bu Reeve ar daith o amgylch ymylon Cefnfor India.
Australia with Simon Reeve (2013)
Yn y rhaglen gyntaf o dair mewn cyfres a ddarlledwyd ar sianel Brydeinig BBC Two, teithiodd Reeve ar antur o 'Ganol Goch' Awstralia i'r de i'r ardal win, yna i'r gorllewin i Perth. Yn yr ail raglen, gwelwn ef yn teithio ar draws y gogledd gwyllt anghysbell i'r Great Barrier Reef, ac yn y drydydd a'r rhaglen olaf yn y gyfres aeth Reeve lawr ar hyd arfordir ddwyreiniol i ddinasoedd Sydney a Melbourne.
Pilgrimage with Simon Reeve (2013)
Cyfres deledu o dair rhaglen a ddarlledwyd ar sianel Brydeinig BBC Two ym mis Rhagfyr 2013. Mewn cyfres o dair rhaglen bu Reeve yn teithio drwy Ewrop â'r Wlad Sanctaidd yn Israel. Mae'n olrhain llwybrau hynafol y pererinion.
Tea trail/Coffee trail with Simon Reeve (2014)
Yn The Tea Trail, teithiodd Reeve o Fombasa, Kenya ac arwerthiant te, cyn cymryd y drên i Nairobi ac i orllewin Kenya i ymweld â phlanhigfeydd trefedigaethol cyn croesi'r ffîn i Uganda, a darganfod y mater o loafer plant yn Toro.
Yn The Coffee Trail yn Fietnam, aiff Reeve i'r de o Hanoi ar yr Reunification Express i Huế, lle bu'n ymweld a Gorsaf Frwydro Khe Sanh Brwydro, cyn gyrru drwy blanhigfeydd coffi i Buon Ma Thuot, cyfarfod a biliwnydd coffi (Dang Le Nguyen Vu). Yna mae'n cyfarfod a Dave D'Haeze sy'n trafod y nifer fawr o broblemau cynyddol yn gyswwlt â thyfu coffi yn Fietnam, yn enwedig datgoedwigo, a dulliau amaethyddol gwael (planhigfeydd ungnwd, gorddefnyddio gwrtaith, gorddefnydd o ddŵr, problemau ychwanegol o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd). Yna, mae'n teithio i Barc Cenedlaethol Yok Don a'r coedwigoedd glaw, cyn cyrraedd pen y daith ym mhorthladd Dinas Ho Chi Minh, via Bangkok lle mae'n cwrdd â ymgyrchwyr hawliau dynol. Yma, mae'n cyfarfod Will Frith sy'n trafod y dyfodol o dyfu coffi yn Fietnam.
Sacred Rivers with Simon Reeve (2014)
Darlledwyd y raglan hon mewn tair rhan ar sianel BBC Two ym mis Hydref 2014. Yn yr rhaglen gyntaf, aiff Reeve at Afon Nîl. Yn yr ail raglen, ymwêl ag Afon Ganges yn India, gan edrych ar ei gwerthoedd diwylliannol a beth mae'n ei olygu i bobl India. Mae'r drydedd raglen yn seiliedig ar Afon Yangtze yn Tsieina. Mae'r gyfres wedi cael ei ryddhau ar DVD (Rhanbarth 2), a elwir yn syml Sacred Rivers.
Caribbean with Simon Reeve (2015)
Darlledwyd y gyres dair-rhan hon ar sianel BBC Two'n y DU yng ngwanwyn 2015. Yn yr rhaglen gyntaf, aiff Reeve i archwilio Haiti, Gweriniaeth Dominica ac un o diriogaethau'r Unol Daleithiau sef Puerto Rico, tra'n yr al raglen, aeth Reeve i ymweld â Barbados, St. Vincent ac arfordir y Caribî o Venezuela a Colombia. Yn ystod y drydedd raglan, crwydrai Reeve ar hyd rhan o arfordir Caribî Canolbarth America, gan gynnwys Honduras, cyn dod i ben ei daith yn Jamaica.
Ireland with Simon Reeve (2015)
Cyfres o ddwy raglen a ddarlledwyd ar dianel BBC Two (DU) yn Nhachwedd 2015. Yn olrhain antur Reeve ar daith trwy Gweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon, gan edrych ar ynys yn gyfoethog mewn hanes, diwylliant a chredoau, gan hefyd edrych ar ei cymhlethdodau a'i hanes cythryblus.
Greece with Simon Reeve (2016)
Darlledwyd y gyfres ddwy-ran yma'n Chwefror 2016 ar sianel Brydeinig BBC Two. Yn astod y gyfres bu Reeve yn ymweld â ynysoedd Kos, Lesbos a Creta, a phrifddinas Groeg sef Athen, tra hefyd yn teithio o benrhyn y Peloponnese yn y de i rhanbarthau mynyddig gogleddol y wlad.
Colombia with Simon Reeve (2017)
Dogfen air o hyd lle bu Reeve yn crwydro Colombia ac yn dod wine-yn wyneb â FARC a daw i wybod am fodolaeth gangiau parafilwrol adain-dde sy'n bygwth tyfu'n ardaloedd gwledig y wlad.
Russia with Simon Reeve (2017)
Mae hon yn gyfres o dair rhaglen a chafodd ei darlledu'n gyntaf ym misoedd Medi a Hydref 2017 ar y sianel Brydeinig, BBC Two. Ynddi mae Simon Reeve yn teithio ar draws Rwsia, gan ddechrau ym mhellteroedd dwyreiniol Kamchatka cyn gorffen ei antur yn Sant Petersburg. Yn y raglen gyntaf daw Reeve i wybod am ddiwylliannau brodorol, a dylanwad Tsieina yn Vladivostok, cadwraeth a newid yn yr hinsawdd. Mae hefyd yn canfod ei hun yn cael eu wylio gan yr heddlu. Mae'r ail bennod yn dechrau yn Llyn Baikal, yna cawn ddilyn ei daith ar Rheilffordd Traws-Siberia. Yn astod yr ail raglen, bu Reeve yn cwrdd â Cossacks, dyn a honnia i fod yr ail-ymgnawdoliad Crist, cerddwyr rhaff a chantorion gwddf Tuvan, ymhlith eraill. Gwêl y drydydd raglen Reeve gorffen ei daith yng ngorllewin y wlad, yn ymchwilio i effeithiau o gyfeddiannaeth Rwsia o Crimea, cyn ymweld â Moscow, Sant Petersburg a phentrefi cefn gwlad.
Burma with Simon Reeve (2018)
Crwydrai Simon Reeve i harddwch Burma gythryblus – neu Myanmar fel eu'i gelwir yn swyddogol – ar gyfer cyfres ddwy-ran. Ar ôl cefnu ar ddegawdau o lywodraethu gan rym llym filwrol, mae'r wlad erbyn hyn wedi dychwelyd i ddemocratiaeth dan arweiniad etholedig enillwraig Gwobr Heddwch Nobel llawryfog Aung San Suu Kyi.
Mediterranean with Simon Reeve (2018)
Cyfres ddogfen pedair rhan a ddarlledwyd ar sianel Brydeinig BBC Two'n ystod mis Hydref 2018. Yma bu Reeve ar grwydr ac nature o amgylch Môr y Canoldir gan ddechrau'n y rhaglen gyntaf ar ynys fechan Malta. Yno bu'n adrodd ar hanes llofruddiaeth y newyddiadurwraig gwrth-anonestrwydd Daphne Caruana Galizia ar 16fed o Hydref 2017 yn ei phentref yn Bidnija. Hefyd mae'n sôn am y modd mae arian anghyfreithlon yn cael ei guddio drwy systemau bancio a busnes cyfreithlon (money laundering) ar yr ynys a sut mae tŵf ym mhoblogrwydd math o dwristiaeth yn amharu'n anffafriol ar y boblogaeth leol. Yna bu Reeve yn symud ymlaen i dde'r Eidal, yn benodedig rhanbarthau Calabria a Basilicata ac yn adrodd ar sut mae'r llywodraeth yno'n ceisio brwydro'n erbyn marchnad y cyffuriau anghyfreithlon sydd yn cael ei reoli gan y maffia pwerus lleol sef yr Ndrangheta. Mae'n hefyd yn galw heibio elusen lleol sy'n arbenigo mewn achub crwbanod y môr (Centro Recupero Tartarughe Marine Di Barancaleone) a'r effaith mae gwastraff plastig yn ei gael arnynt. Yn Puglia, mae Reeve yn cyfarfod a ffermwyr olewydd sy'n colli eu bywoliaeth oherwydd afiechyd sy'n lladd eu coed.Ar ddiwedd y raglen gyntaf mae Reeve yn croesi'r Môr Adriatg yn Mrindisi ac yn hwylio i Albania lle mae'n ymweld a pharc cenedlaethol sy'n arbenigo mewn gwarchod gwlypdir anferthol a'r holl adar sy'n dibynnu arno.
Yn yr ail raglen bu Reeve yn ymweld â Chiprus a'r gwahaniaethau sy'n dal i fod rhwng y boblogaethau Groegaidd a Thwrcaidd. Oddi yno, aiff yn ei flaen i Libanus, Israel a Phalesteina'n y Dwyrain Canol. Yn y drydedd raglen, bu Reeve yn ymweld a Libya a dinas Sirte lle bu brwydro ffyrnig rhwng ISIS a lluoedd awyr y Gorllewin. Ar ôl cyrraedd Tunisia, bu Reeve yn ymweld a'r Berbers, sy'n bobl lleiafrifol yn y wlad cyn mynd yn ei flaen i ynys Sicily a dylanwad y maffia yno.
Yn y raglan olaf, bu Reeve yn ymadael ag Affrica drwy Ceuta i gyfandir Ewrop ac yn crwydro de Sbaen cyn cyrraedd gorllewin ynys Corsica.
Llyfrau
Mae llyfrau Reeve wedi cael eu cyfieithu i dros 20 o ieithoedd.
The New Jackals
Tra'n gweithio fel awdur ymchwiliol, dechreuodd Reeve astudio bomio Canolfan Masnach y Byd 1993 ychydig ddiwrnodau ar ôl yr ymosodiad. Mae ei ymchwil yn ffurfio sail ar gyfer y llyfr, The New Jackals: Ramzi Yousef, Osama bin Laden and the Future of Terrorismac, a gyhoeddwyd yn y Ddeyrnas Unedig a'r UDA yn y 1990au hwyr. The New Jackals oedd y llyfr cyntaf ar bin Laden.
Wrth wneud gwaith ymchwil i'r llyfr, bu i Reeve olrhain a chyfweld cefnogwyr bin Laden a swyddogion o'r FBI, CIA a chided-swyddogion Asiaidd yn o gystal â chyfarfodydd dirgel gyda ysbïwyr a milwriaethwyr.
Yn ôl gwybodaeth gyfrinachol a nodwyd gan Reeve yn y llyfr yn manylu ar y fodolaeth, datblygiad ac amcanion grŵp terfysgol al-Qaeda. Mae'r llyfr yn rhybuddio bod cynlluniau am ymsodiadau enfawr ar y Gorllewin gan al-Qaeda, a daeth i'r casgliad fyddai cynllun terfysgol apocalyptaidd gan y grŵp bron a bod yn anochel. Bu'n un o lyfrau rhyngwladol mwyaf llewyrchus o ran gwerthiant yn ôl y New York Times, ac yn y tri mis ar ôl ymosodiadau 9/11 roedd yn un o'r tri o lyfrau mwyaf llewyrchus o ran gwerthiant yn yr Unol Daleithiau. Mae'r llyfr wedi cael ei gyfieithu i nifer o ieithoedd.
Yn dilyn ymosodiadau Medi 11fed, daeth Reeve yn sylwebydd rheolaidd a cyfeirnod ffynhonnell ar ymgodiad fygwthiadau terfysgol. Mae Reeve wedi'i ddyfynnu'n The New York Times' yn rhybuddio bod al-Qaeda yn symud "ymhell y tu hwnt i fod yn sefydliad terfysgol i fod bron yn gyflwr meddwl. Mae hynny'n ofnadwy o bwysig oherwydd mae'n rhoi y mudiad cyfeiriad a hirhoedledd i'r mudiad nad oedd ganddynt cyn 9/11."
One Day in September
Cyhoeddwyd One Day in September yn y flwyddyn 2000 ac mae'n ymwneud â chyflafan Munich a digwyddiadau dilynol o'r fath megis yr herwgipiad o awyren Lufthansa 615 a'r dial gan wasanaethau cudd Israel a alwyd yn Digofaint Duw. Mae'r llyfr yn amlinellu'r gwarchae a'r gyflafan yn ystod y 1Gemau Olympaidd yr Haf 1972, pryd lladdwyd 11 o athletwyr Israelaidd a swyddogion gan grŵp Palesteinaidd Medi Du, gan hefyd ganolbwyntio ar y canlyniadau. Mae'n cyd-fynd â ffilm ddogfen o'r un enw, a gyfarwyddwyd gan Kevin Macdonald, ac enillodd Wobr yr Academi ar gyfer rhaglen Ddogfen Nodwedd yn 2000 a gafodd ei ryddhau mewn sinemâu ledled y byd.
Tropic of Capricorn
Tropic of Capricorn: circling the world on a southern adventure, fe'i ysgrifennwyd i gyd-fynd â'r gyfres deledu o'r un enw.
Bywyd personol
Mae Reeve yn briod ag Anya, dynes camera teledu ac ymgyrchydd. Mae ganddynt un mab, Jake.
Matchbox
Brand teganau o Loegr yw Matchbox a gyflwynwyd gan gwmni Lesney Products yn 1953. Cychwynwyd y cwmni gan Leslie Smith yn 1947 ac mae nawr yn rhan o  Mattel, Inc. Y tri a ddylanwadodd fwyaf ar y cwmni a'r brand oedd John W. "Jack" Odell (1920–2007), Leslie Charles Smith (1918–2005), a Rodney Smith (cyfuniad yw'r enw "Lesney", o Les-lie a Rod-ney).
Ken Berry
Actor, canwr a dawnsiwr Americanaidd oedd Kenneth Ronald "Ken" Berry (3 Tachwedd 1933 – 1 Rhagfyr 2018). Serennodd ar gyfresi teledu F Troop, The Andy Griffith Show, Mayberry R.F.D. a Mama's Family.
Matchbox
Prosiect enwocaf Lesney Products oedd ceir "Matchbox" a gychwynwyd yn 1953 pan ofynodd merch un o berchnogion y cwmni, sef Jack Odell, iddo greu tegan a oedd yn ffitio i mewn i focs matsys iddi gael mynd ag e i'r ysgol. Felly creuwyd y "Royal State Coach." Roedd y cynnyrch yn llwyddiannus iawn, lansiwyd y brand, a chreuwyd nifer o geir "Matchbox", sy'n cael eu cynhyrchu hyd at heddiw (2019).
Wcreineg Ganadaidd
Tafodiaith Wcreineg a siaredir gan y gymuned Wcreinaidd yng Nghanada yw Wcreineg Ganadaidd (Wcreineg: кана́дсько-украї́нська мо́ва). Datblygodd y dafodiaith o'r Wcreineg fel y'i siaredid yn ne-orllewin yr Wcráin yn niwedd y 19g. Mae ganddi felly mwy o fenthyceiriau o'r ieithoedd Pwyleg, Almaeneg, a Rwmaneg nac o'r Rwseg o'i chymharu ag Wcreineg safonol. Dylanwadir ar Wcreineg Ganadaidd gan ieithoedd eraill Canada, yn enwedig Saesneg. Hon oedd y brif ffurf ar yr iaith Wcreineg yng Nghanada nes ail hanner yr 20g, pan ddaeth mewnfudwyr newydd i'r wlad yn siarad Wcreineg safonol. Er yr oedd ar un adeg yn un o ieithoedd lleiafrifol sefydlocaf Canada, bellach mae methiant gan yr hen do i drosglwyddo'r iaith i'r genhedlaeth iau, ac mae tafodiaith yr Wcreineg yng Nghanada ar fin marw.
Matchbox
Y dyddiau cynnar
bawd|Foden Breakdown Tractor o'r 60au Ar ôl ei lwyddiant cynnar yn 1953, roedd nifer o fodelau gwahanol ar gael gan Lesney. Roeddynt yn enwog am fod yn ofnadwy o gryf gyda dwy echel drwchus a chadarn. Metel alloy alwminiwm oedd y car ei hun a'r plat gwaelod, ond plastig oedd y tu mewn a'r ffenestri.
Yr iaith Wcreineg yng Nghanada
Daeth yr iaith Wcreineg i Ganada yn sgil ymfudiad Wcreiniaid o Ymerodraeth Rwsia ac Awstria-Hwngari yn niwedd y 19g. Ymsefydlodd y mwyafrif ohonynt yn Nhaleithiau'r Paith (Manitoba, Saskatchewan, ac Alberta) i weithio ar ffermydd. Goroesodd yr Wcreineg yn iaith gymunedol am genhedlaeth neu ddwy, ac yn iaith yr aelwyd gan rai hyd heddiw. Gwasgarodd y boblogaeth Wcreinaidd ar draws Canada yn sgil tonnau o ffoaduriaid o'r Undeb Sofietaidd a mudo mewnwladol gan Ganadiaid o dras Wcreinaidd, a bellach mae nifer ohonynt yn byw yn Ontario, yn enwedig Toronto, a mannau eraill. Er yr oedd ar un adeg yn un o ieithoedd lleiafrifol sefydlocaf Canada, bellach mae methiant gan yr hen do i drosglwyddo'r iaith i'r genhedlaeth iau, ac mae tafodiaith yr Wcreineg yng Nghanada ar fin marw.
Yn ôl cyfrifiad 2016, mae 1.36 miliwn o Ganadiaid o dras Wcreinaidd a mewnfudwyr i Ganada o'r Wcráin, sydd yn cyfri am 3.8 % o boblogaeth y wlad, er dim ond 110,580 ohonynt sydd yn hawlio'r Wcreineg yn famiaith.
Matchbox
Problem
Yn 1968, creuwyd ceir "Hotwheels" gan gwmni Mattel yn 1968. Roedd y ceir hyn yn symud yn llawer cyflymach na Matchbox oherwydd roedd y "Redlines" hyn yn gwneud defnydd o echel dennau iawn ac roedd 'bearing' bach yn cysylltu rhain i'r olwyngion. Gwerthwyd y ceir yma'n llawer iawn cyflymach na Matchbox oherwydd eu bod yn fwy modern ac yn gyflymach.
Superfast
bawd|Matchbox Superfast -9 AMX Javelin Matchbox i'r Hotwheels oedd gwneud yr un peth i'w ceir eu hunain a'u galw'n "Superfast." Roedd y rhan fwyaf o'r ceir yr un rhai neu yn debyg ond wedi cael eu moderneiddio. Roedd y Superfast yn fwy lliwgar, yn fwy Americanaidd ac yn gynt na cheir gwreiddiol y cwmni. Gweithiodd y syniad newydd ac roedd Matchbox yn ôl ar y ffordd! Gwerthwyd y Superfast yn well nag erioed yn America gan eu bod yn mor Americanaidd a dramatig. Er i'r Superfast fod mor boblogaidd i ddechrau, aeth pethau i lawr allt yn eithaf cyflym. Erbyn 1981, roedd dyfodol "Matchbox" yn y fantol. Erbyn 1982, aeth Lesney yn fethdalwr a gorfodwyd y cwmni i werthu popeth i dalu ei dyledion. Un o'r pethau a werthwyd oedd yr enw, a'r brand, "Matchbox".
Yr iaith Wcreineg yng Nghanada
Y dafodiaith Ganadaidd
Datblygodd dafodiaith Wcreineg Ganadaidd o'r Wcreineg fel y'i siaredid yn ne-orllewin yr Wcráin yn niwedd y 19g. Mae ganddi felly mwy o fenthyceiriau o'r ieithoedd Pwyleg, Almaeneg, a Rwmaneg nac o'r Rwseg o'i chymharu ag Wcreineg safonol. Dylanwadir ar Wcreineg Ganadaidd gan ieithoedd eraill Canada, yn enwedig Saesneg.
Wcreineg Ganadaidd
Ukish
Mae hefyd ffurf fwy seisnigedig ar Wcreineg, neu iaith gymysg o Wcreineg a Saesneg, a elwir Ukish. Datblygodd pan ddefnyddiwyd benthyceiriau Saesneg gan y siaradwyr Wcreineg cyntaf yng Nghanada yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g. Dirywiodd y iaith werinol honno yn sgil tonnau newydd o fewnfudwyr dosbarth-canol yng nghanol yr 20g, a oedd yn tueddu i fod yn siaradwyr Wcreineg safonol. Er hynny, mae ieithyddion wedi cydnabod ffurfiau modern ar Ukish a fyddai'n debyg o barhau'n hwy na Wcreineg safonol yng Nghanada.
Matchbox
Cychwyn newydd Mattel
bawd|Matchbox o'r presenol Prynwyd yr enw gan nifer o gwmniau ond yn diwedd prynwyd gan Mattel ei hunnain, y rheswm bu farw Lesney yn y lle cyntaf. O dan ei rheolaeth lladdwyd yr enw "Superfst" ond cadwywyd popeth arall tua yr un fath. Syniad Mattel oedd i gael Hotwheels fel cwmni ceir cyflym, gwyllt, a Matchbox fel ei cwmni ceir mwy realistig. Gweithiodd y cynllyn yma a cadwyd yr enw "Matchbox" gan Mattel a creuwyd nifer fawwr o gastiau newydd trwy'r 80'au i fynny at y presenol.
Matchbox yn 2019
Nawr mae Matchbox gwreiddiol yn gallu bod yn werthfawr iawn, yn enwedig y rhai creuwyd rhwng yr oes olwyngion du a'r oes Superfast. Mae rhai o'r rhain mewn lliwiau unigriw neu yn cynnwys olwyngion anghywir. Gwerthwyd y matchbox hyn am filoedd o bunnoedd mewn ocsiynnau.
Francesca Rhydderch
Mae Francesca Rhydderch (ganed 10 Chwefror 1969 yn Aberystwyth) yn llenor ac academydd Cymreig sy'n ysgrifennu yn y Saesneg a'r Gymraeg. Cyhoeddwyd ei storïau byrion mewn cyfrolau a chylchgronau â'u darlledu ar BBC Radio 4 a BBC Radio Wales.
Theatr Gydweithredol Troed-y-Rhiw
Cwmni theatr cydweithredol yw Theatr Gydweithredol Troed-y-Rhiw a sefydlwyd ym Mehefin 2005 yn Nhroed y Rhiw, rhwng Cribyn a Dihewyd, Ceredigion. Roedd hyn yn dilyn cyfres o sgyrsiau a oedd yn canolbwyntio ar botensial y ddrama Gymraeg.
Francesca Rhydderch
Gyrfa
Bu'n Olygydd Cynorthwyol y cylchgrawn Planet: The Welsh Internationalist a daeth yn Olygydd Cynorthwyol yn 1999. Roedd yn olygydd y cylchgrawn llenyddol, New Welsh Review rhwng 2002 a 2008. Yn 2015 golygodd hi a Penny Thomas y New Welsh Short Stories. Bu'n olygydd y cylchgrawn trawsffiniol, Transcript.
Theatr Gydweithredol Troed-y-Rhiw
Cyfranodd dros 70 o bobl at y drafodaeth a fu'n ysgogiad i sefydlu'r cwmni, y rhan fwyaf ohonynt yn arweinwyr cymdeithasol a charedigion y ddrama yn y gorllewin. Daw enw’r cwmni o leoliad y trafodaethau hyn, sef festri Capel Annibynnol Troed-y-Rhiw, ym mherfedd cefn gwlad Ceredigion.
Cynyrchiadau
Ers 2005 mae'r cwmni wedi perfformio dros 25 o gynyrchiadau Cymraeg eu hiaith ledled cymdogaethau'r gorllewin.
2005
2006
2007
2008
2010
2011
Francesca Rhydderch
Gyrfa
Bu'n Athro Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol Abertawe ers 2015.
Theatr Gydweithredol Troed-y-Rhiw
Cynyrchiadau
2013
2015
2018
Dolenni allanol
Gwefan swyddogol
Yr iaith Wcreineg yng Nghanada
Y dafodiaith Ganadaidd
Mae hefyd ffurf fwy seisnigedig ar Wcreineg, neu iaith gymysg o Wcreineg a Saesneg, a elwir Ukish. Datblygodd pan ddefnyddiwyd benthyceiriau Saesneg gan y siaradwyr Wcreineg cyntaf yng Nghanada yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g. Dirywiodd y iaith werinol honno yn sgil tonnau newydd o fewnfudwyr dosbarth-canol yng nghanol yr 20g, a oedd yn tueddu i fod yn siaradwyr Wcreineg safonol. Er hynny, mae ieithyddion wedi cydnabod ffurfiau modern ar Ukish a fyddai'n debyg o barhau'n hwy na Wcreineg safonol yng Nghanada.
Addysg
Yn 1897, dechreuodd athrawon Wcreinaidd ym Manitoba addysgu plant yn ddwyieithog, drwy gyfrwng y Saesneg a'r Wcreineg. Bodolai ysgolion dwyieithog yn answyddogol yn Saskatchewan hyd at 1918. Cafodd y fath addysg ei gwahardd yn Alberta, ac yn 1916 diddymwyd yr ysgolion dwyieithog ym Manitoba gan i'r awdurdodau credu yr oeddynt yn atal Wcreiniaid rhag cymhathu.
Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, sefydlwyd ysgolion cymuneol i warchod yr iaith Wcreineg a diwylliant cynhenid yr Wcreiniaid yng Nghanada. Mae rhai ohonynt yn parhau hyd heddiw, yn bennaf mewn ardaloedd trefol ac yn Toronto yn enwedig. Yn ail hanner yr 20g, llwyddwyd i ennill cydnabyddiaeth i'r Wcreineg fel iaith i'w hastudio ac iaith cyfrwng addysg mewn ysgolion yn Nhaleithiau'r Paith.
Yishuv
bawd|Poster a gyhoeddwyd gan y Gyngres Seionistaidd yn 1925 i hyrwyddo ymweliad ag Arddangosfa Palesteina adeg yr Yishuv, 1925 Yishuv (Hebraeg: ישוב, aneddiad) neu Ha-Yishuv (yr Yishuv, הישוב, neu'r term llawn הישוב היהודי בארץ ישראל Hayishuv Hayehudi b'Eretz Yisrael, "Yr aneddiadau Iddewig yng ngwlad Israel") yw'r term Hebraeg sy'n cael ei ddefnyddio yn aml i gyfeirio at y màs o ymsefydlwyr Iddewig rhwng 1880 a 1948 oedd yn byw yn nhalaith Syria Otomanaidd (oedd yn cynnwys y rhan fwyaf o Israel a Phalesteina gyfoes) ac yna y Mandad Prydain o Balesteina cyn sefydlu Gwladwriaeth Israel.
Yr iaith Wcreineg yng Nghanada
Addysg
Cynhelir cyrsiau haf yn yr iaith Wcreineg gan Sefydliad Sant Petro Mohyla yn Saskatoon.
Yishuv
Roedd y trigolion a ymsefydlwyr newydd yn cyfeirio at y gymuned Iddewig yma fel "yr Yishuv "neu" Ha-Yishuv". Daeth y term i'w harddel o'r 1880au ymlaen (pan roedd tua 25,000 o Iddewon yn byw yn Syria Otomanaidd) a chyn creu Israel annibynnol yn 1948 (ar yr adeg roedd tua 700,000 Iddewon). Mae'n cael ei ddefnyddio hyd heddiw yn Hebraeg ac ieithoedd eraill i ddynodi gymuned Iddewig yn Israel cyn datgan annibyniaeth Israel.
Yr iaith Wcreineg yng Nghanada
Llenyddiaeth
Trwy gydol hanner cyntaf yr 20g, cyhoeddwyd llu o ryddiaith a barddoniaeth yn yr iaith Wcreineg yng Nghanada. Rhennir hanes llenyddiaeth Wcreineg Canada yn dri chyfnod: 1897–1920, 1920–50, a'r cyfnod ers 1950.
Yishuv
Nodweddir yr Yishuv gan dwf demograffig oherwydd twf naturiol ac ymfudo. Yn 1860 yn ystod cyfnod yr Hen Yishuv roedd oddeutu 12,000 o Iddewon ym Mhalesteina gyfoes. Erbyn 1880 (a dechrau'r Yishuv newydd) roedd oddeutu 25,000 o Iddewon, ac erbyn cyhoeddi annibyniaeth Israel roedd 680,000 o Iddewon yn y wladwriaeth newydd.
Yr iaith Wcreineg yng Nghanada
Cerddoriaeth
Cenir drwy gyfrwng yr Wcreineg gan Wcreiniaid Canadaidd yn litwrgi yr Eglwys Gatholig Wcreinaidd a'r Eglwys Uniongred Wcreinaidd, ac yn y traddodiad caneuon gwerin.