cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Golden Idiot
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Berthelet ar 12 Hydref 1879 ym Milwaukee a bu farw yn Vista ar 24 Mawrth 1982. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 12 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Berthelet nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Treasure Seekers
Ffilm llawn cyffro a ffilm helfa drysor gan y cyfarwyddwr Henry Levin yw The Treasure Seekers a gyhoeddwyd yn 1979. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Jamaica. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Rod Taylor a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Byron Lee.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rod Taylor a Stuart Whitman. Mae'r ffilm The Treasure Seekers yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1979. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Apocalypse Now sy'n seiliedig ar y nofel fer ''Heart of Darkness gan Joseph Conrad.
Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henry Levin ar 5 Mehefin 1909 yn Trenton, New Jersey a bu farw yn Califfornia ar 11 Mai 2019.
Penkridge
Tref a phlwyf sifil yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Penkridge  (Cymraeg: Pencrug). Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Swydd Stafford.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,526.
Life Begins at Eight-Thirty
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Irving Pichel yw Life Begins at Eight-Thirty a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd gan Nunnally Johnson yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd 20th Century Studios. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Emlyn Williams a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alfred Newman. Dosbarthwyd y ffilm gan 20th Century Studios.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ida Lupino, Cornel Wilde a Monty Woolley. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Casablanca sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Edward Cronjager oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Fred Allen sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Pichel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
A... Come Assassino
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1966. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Good, the Bad and the Ugly sef ffilm gomedi gowboi gan Sergio Leone. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Aldo Tonti oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Angelo Dorigo ar 30 Mehefin 1921 yn Belluno.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Angelo Dorigo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Lower Learning
Ffilm gomedi yw Lower Learning a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ryan Shore. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ryan Newman, Zachary Gordon, Eva Longoria, Monica Potter, Will Sasso, Jason Biggs, Ed Helms, Kyle Gass, Patricia Belcher, Kiernan Shipka, Erik Palladino, Rob Corddry, Uriah Shelton, Matt Walsh, Nat Faxon, Sandy Martin, Jack Donner, Miranda Bailey, Timothy Dowling a Nadji Jeter.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Dark Knight sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Duncan Brown
bawd|250px|Duncan Brown bawd|250px|Duncan Brown yn dangos rhai o nodweddion gwefan Llên Natur yn ystod [[Hacio'r Iaith 2010.]] Naturiaethwr, cyflwynydd radio a golygydd y cylchgrawn Llên Natur ydy Duncan Brown. Mae hefyd yn fathwr enwau Cymraeg ar rywogaethau amrywiol, ac yn golofnydd rheolaidd i'r Cymro. Cyn ymddeol yn 2007 bu'n Uwch-warden ac yn Uwch-reolwr cynefinoedd Cyngor Cefn Gwlad Cymru.
Stadiwm Olympaidd Llundain
Stadiwm yn Llundain a godwyd ar gyfer Gemau Olympaidd a Pharalympaidd 2012 yw Stadiwm Olympaidd Llundain. Fe'i lleolir ym Mharc Olympaidd Llundain yn Stratford, Newham. Dyma stadiwm trydydd fwyaf Lloegr ar ôl stadia Wembley a Twickenham. Cynlluniwyd y stadiwm gan y cwmni Populous, a gynlluniodd Stadiwm y Mileniwm yng Nghaerdydd a Stadiwm Wembley pan oedd yn dwyn yr enw HOK Sport.
Duncan Brown
Manylion Bywgraffiadol
Mae Duncan Brown yn hoff o farddoniaeth megis Pais Dinogad. Mae'n dad i'r awdur a darlledwraig Beca Brown - newidiodd iaith y teulu o'r Saesneg i'r Gymraeg pan oedd yn ei harddegau.
Gyrfa
Mynychodd Ysgol Gynradd Waunfawr, Ysgol Segontiwm ac Ysgol Ramadeg Caernarfon. Mae ganddo gradd BA mewn Celfyddyd gain o Brifysgol Norwich. Astudiodd ym Mhrifysgol Cymru, Caerdydd ble'r enillodd Tystysgrif Dysgu Celf, ac ym Mhrifysgol Llundain ar gyfer Diploma mewn Bywydeg Maes.
Cyn symud i fyd yr amgylchedd, bu Duncan Brown wedi gweithio fel athro celf, yn ogystal â chyfnod yn Butlins Pwllheli. Bu'n gweithio fel warden ar y Mynydd Du ac ar safleoedd y Cyngor Gwarchod Natur yn ne Meirionnydd, ac fel darlithydd i'r WEA, gan ganolbwyntio ar amgylchedd Pen Llŷn, Eifionydd ac Arfon.
Cyhoeddiadau mwy poblogaidd
1. When do frogs emerge from hibernation (and how do we know): erthygl ar ffenoleg y llyffant melyn yn seiliedig ar ddata a gasglwyd yng ngogledd Cymru: British Wildlife British Wildlife | When do frogs emerge from hibernation (and how do we know)? Erthygl wyddonol lled-boblogaidd yn crynhoi data a gasglwyd dros flynyddoedd yng ngogledd Cymru o ddyddiadau dodwy grifft cyntaf llyffantod.
2. Rhestrau enwau safonol ac amgen ar rywogaethau Cymru, Prydain a’r Byd (trefnydd a sylfaenydd y gwaith; ar y cyd ag arbenigwyr pwnc a iaith). Cyhoeddwyd gan Cymdeithas Edward Llwyd fel pedair cyfrol ac fel rhestrau ar-lein ar ffurf Y Bywiadur - gweler isod)
3.Prosiect Llên Natur (gyda chefnogaeth Cymdeithas Edward Llwyd): Sefydlu prosiect Llên Natur ar ran Cymdeithas Edward Llwyd, sy’n cynnwys, trwy ei wefan (a chyda chymorth gwirfoddolwyr). Lawnswyd y prosect gan yr Arglwydd Dafydd Wigley yn 2011 ym Mhlas Tan y Bwlch. Mae nifer o adrannau lled-gysylltiedig yn perthyn iddo:
4. Cyhoeddwyd erthyglau wedi seilio ar driniaeth wyddonol o ddata aml-ffynonellog i amlygu hanes ecolegol a diwylliannol rhywogaeth ym Mywiadur Llên Natur, ee. Eosiaid Gwlad y Gan (tudalen 3: eosiaid Gwlad y Gân)
Cwmni Pendraw
Cyd-sefydlydd a chadeirydd Cwmni Pendraw cyf. (gyda’r actor a’r amgylcheddwr Wyn Bowen Harris, a’r cerddor Stephen Rees): cwmni drama amgylcheddol gyda phwyslais ar ganfyddiad pobl o’r tywydd a’r byd o’u cwmpas dros y canrifoedd hyd heddiw. Mr Bulkeley o’r Brynddu yw’r cyflwyniad mwyaf nodedig hyd yma (wedi bod ar ddwy daith, un dros ogledd Cymru a’r ail dros Gymru a Llundain), gyda 2071 (drama yn cyflwyno cyflwr ein byd yn y flwyddyn 2071 a pheryglon Newid Hinsawdd yn bennaf ar gyfer pobl ifanc. Mae sawl cynllun arall ar y gweill gan gynnwys yr un arfaethedig cyfredol Ar y Creigiau Geirwon i’w berfformio y nghanolfan Pontio, Bangor, a Gŵyl Amgylcheddol Caernarfon yn 2020. Drama o safbwynt tywyswyr lleol yr hen “ddiwydiant” Cymreig o dywys ymwelwyr i’r creigiau uchel i gasglu planhigion prin.
Gwyddoniaeth y Dinesydd
Yn y blynyddoedd diwethaf sylweddolwyd na ellir cyflawni pob agwedd ar fywyd academaidd heb ysgogi gweithgarwch sylweddol gwirfoddolwyr. Datblygwyd llawer o brosiectau mawr yn y byd Seisnig i godi, prosesu, amlygu ac yn gyffredinol rhoi pob math o wybodaeth archifol ar gof a chadw defnyddiol. Dyna ethos wreiddiol Llen Natur. Gyda threigl y blynyddoedd a datblygiadau pellgyrhaeddol yn y cyfryngau cymdeithasol, daethpwyd i’r casgliad mai gwell fyddai creu cysylltiadau cyhoeddus pellach trwy ddilyn egwyddorion Gwyddoniaeth y Dinesydd a mabwysiadu a datblygu systemau sefydledig cyhoeddus ar y we i ehangu ein cyrhaeddiad. Barnwyd y byddai hynny yn llawer mwy pwerus o ran creu a chyrraedd cynulleidfa nag unrhyw system fewnol y gallen Llen Natur ei ariannu y tu hwnt I’r wefan ei hunan. Dyna pam y datblygwyd dau blatfform newydd i’r prosiect trwy berthynas agos gyda Wicipedia, Cymraeg, ynghyd â defnydd dwys o feddalwedd “Grwp” cwmni Facebook i hybu ymwybyddiaeth amgylcheddol i fannau nas cyrhaeddwyd o’r blaen. Bu hyn yn llwyddiant.
Mae’n fwriad datblygu cysylltiadau priodol i greu trydydd llwyfan cyhoeddus megis Cofnod a systemau cofnodi bywyd gwyllt Cymreig eraill er mwyn cyfrannu data i gronfeydd mwy hygyrch ar lefel cenedlaethol a rhyngwladol
Y Weplyfr “Cymuned Llên Natur” (Grŵp Facebook)
Mae traffig cyfraniadau i Brosiect Llên Natur wedi cynyddu ar ei ganfed ers sefydlu “Cymuned Llên Natur”. Dros y ddwy flynedd mae wedi bodoli mae’r nifer aelodau’r grŵp wedi cyrraedd rhagor na 2000, gyda chyfartaledd o dri chais i ymuno yn cael eu derbyn pob wythnos. Mae mwyafrif helaeth yr aelodau 1,800+ yn gyfranwyr gweithredol. Hyd yma mae’r cyfranwyr wedi cofnodi sylwadau ffenolegol (ee. Cogau cyntaf, rhywogaethol (ee. Gwiberod.
Haugh, Swydd Lincoln
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Haugh. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Lindsey.
Elephant Walk
Ffilm ddrama llawn antur gan y cyfarwyddwr William Dieterle yw Elephant Walk a gyhoeddwyd yn 1954. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Sri Lanka. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan John Lee Mahin a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Franz Waxman.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Elizabeth Taylor, Abner Biberman, Peter Finch, Abraham Sofaer, Dana Andrews, Philip Tonge, Edward Ashley-Cooper a Rosalind Ivan. Mae'r ffilm Elephant Walk yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1954. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rear Window sy’n ffilm llawn dirgelwch, gan y cyfarwyddwr ffilm enwog Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Loyal Griggs oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan George Tomasini sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Dieterle ar 15 Gorffenaf 1893 yn Ludwigshafen a bu farw yn Ottobrunn ar 9 Rhagfyr 1972. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ac mae ganddo o leiaf 182 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Dieterle nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cyfeiriadau
o Unol Daleithiau America]]
John Evans (esgob)
Clerigwr Anglicanaidd o Gymro oedd John Evans (1651? – 22 Mawrth 1724).
Roedd yn enedigol o'r Plas Du, plwyf Llanarmon, Eifionydd. Cafodd ei addysg yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Cafodd reithoriaeth Llanaelhaearn yn ei fro enedigol. Ar y 4ydd o Ionawr, 1701, fe urddwyd yn Esgob Bangor.
Yn 1715 cafodd ei symud i fod yn Esgob Meath yn Iwerddon. Ceisiodd ddiwygio'r drefn eglwysig yn yr esgobaeth. Enynnodd hynny aflonyddwch gan rai a wrthwynebai newid y drefn, yn cynnwys Jonathan Swift - awdur Gulliver's Travels - a ddaliai ddeoniaeth ym Meath. Ymosododd y Deon Swift ar Evans mewn cyfres o lythyrau dychanol a gyhoeddwyd ganddo yn y cylchgronau; daethant yn adnabyddus iawn ac maent yn cael eu hystyried yn enghreifftiau gwych o ddychan Swift.
Ar farwolaeth Evans ym Mawrth 1724, gadawodd ei holl eiddo at waith eglwysig yng Nghymru, Lloegr ac Iwerddon.
Brychan llinellog
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw brychan llinellog, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy brychanau llinellog; yr enw Saesneg yw Many-lined, a'r enw gwyddonol yw Costaconvexa polygrammata. Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd. Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan llinellog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Cudylldroellwr torgoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cudylldroellwr torgoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cudylldroellwyr torgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lurocalis rufiventris; yr enw Saesneg arno yw Rufous-bellied nighthawk. Mae'n perthyn i deulu'r Troellwyr (Lladin: Caprimulgidae) sydd yn urdd y Caprimulgiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. rufiventris, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r cudylldroellwr torgoch yn perthyn i deulu'r Troellwyr (Lladin: Caprimulgidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Employees Only
Ffilm ddogfen yw Employees Only a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Malvin Wald.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Vertigo sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Camillo Golgi
Meddyg, anatomydd a patholegydd nodedig o Brenhiniaeth yr Eidal oedd Camillo Golgi  (7 Gorffennaf 1843 - 21 Ionawr 1926). Roedd yn feddyg Eidalaidd, yn fiolegydd, patholegydd, gwyddonydd, ac enillydd gwobr Nobel. Caiff ei adnabod fel niwrowyddonydd a biolegydd blaenaf ei oes. Cafodd ei eni yn Corteno Golgi, Brenhiniaeth yr Eidal ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Pavia. Bu farw yn Pavia.
Honno
Cyhoeddwr merched Cymreig yw Honno, a leolir yn Aberystwyth, ac sy'n cael ei redeg fel cydweithfa annibynnol. Mae'r wasg yn canoblwyntio ar ysgrifennu gan ferched Cymru yn unig, er mwyn cynyddu'r cyfleoedd cyhoeddi ar gyfer merched Cymru a chynyddu'r gynulleidfa ar gyfer llenyddiaeth merched Cymru. Yn 2006, roddodd Dai Smith, cadeirydd Cyngor Celfyddydau Cymru, glod i waith Honno: "terrific work in bringing women’s literature back into print". Honodd Luned Meredith, un o sefydlwyr y wasg yn ystod pen-blwydd y wasg yn 21 yn 2008, fod Honno wedi gwneud "a significant contribution to the changing social conscience which has given prominence to the woman's voice".
Sefydlwyd y wasg gan grŵp o wirfoddolwyr, ac roedd ganddynt 400 o gyfranddalwyr o fewn chwe mis. Mae gwasg Honno wedi derbyn cefnogaeth ariannol gan Gyngor Llyfrau Cymru a'r Undeb Ewropeaidd.
Cyhoeddiadau
Mae'r rhanfwyaf o deitlau Honno yn nofelau, hunangofiannau ac antholegau stareon byrion yn yr iaith Saesneg; maent hefyd yn cyhoeddi ychydig o farddoniaeth, llyfrau i blant a'r arddegau, a rhai llyfrau Cymraeg. Mae'r rhestr o 450 o awduron a gyhoeddir gan Honno'n cynnwys Lindsay Ashford, Anne Beale, Brenda Chamberlain, Gillian Clarke, Carol-Ann Courtney, Amy Dillwyn, Dorothy Edwards, Menna Gallie, Mererid Hopwood, Siân James, Anne Lewis, Eiluned Lewis, Gwyneth Lewis, Catherine Merriman, Lynette Roberts, Kitty Sewell a Hilda Vaughan. Mae cyfres "Honno's Classics" hefyd yn ail-argraffu llyfrau sydd wedi bod allan o brint ers nifer o flynyddoedd.
Gwobrau
Mae'r gwobrau sydd wedi cael eu ennill gan gyhoeddiadau Honno'n cynnwys Llyfr y Flwyddyn 1989 ar gyfer Morphine and Dolly Mixtures gan Carol Ann Courtney, a drowyd yn ddiweddarach yn ffilm ar gyfer y teledu. Enillodd antholeg straeon byrion cyntaf Honno, Luminous and Forlorn (1994), wobr Raymond Williams Cyngor Celfyddydau Lloegr. Enillodd Who's Afraid of the Bwgan-wood? gan Anne Wobr Tir na n-Og Cyngor Llyfrau Cymru ar gyfer y llyfr Saesneg i blant orau ym 1996. Enillodd Not Singing Exactly gan Siân James Llyfr y Flwyddyn 1997. Mae llyfrau Honno hefyd wedi cyrraedd sawl rhestr fer yn ddiweddar, gan gynnwys Theakston's Old Peculier Crime Novel of the Year Award 2006 ar gyfer Strange Blood gan Lindsay Ashford; yn ogystal â Llyfr y Flwyddyn 2006 a Crime Writers' Association New Blood Dagger 2006 ar gyfer Ice Trap gan Kitty Sewell.
Camillo Golgi
Gwobrau
Enillodd Camillo Golgi y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Employees Only
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Siân James (nofelydd)
Nofelydd Cymreig oedd Siân James (20 Medi 1930 – 21 Gorffennaf 2021). Ysgrifennodd hi yn yr iaith Saesneg.
Ganwyd James yng Nghoed-y-bryn ger Llandysul yng Ngheredigion (Sir Gaerfyrddin ar y pryd), a mynychoedd Brifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn ddiweddarach daeth yn Gymrawd o'r brifysgol. Gwobrwywyd gyda gradd anrhydedd gan Brifysgol Morgannwg ac roedd hefyd yn Gymrawd o'r Academi. Enillodd wobr yr Yorkshire Post ddwywaith, a cysidrir ei thrydydd nofel A Small Country i fod yn glasur ymysg llenyddiaeth Saesneg o Gymru. Yn 2006, cafodd A Small Country ei droi'n gyfres ddrama ar y teledu yn yr iaith Gymraeg (Calon Gaeth), a enillodd wobr BAFTA Cymru ar gyfer y ddrama orau/cyfres ddrama orau ar gyfer y teledu.
Ym 1958, priododd yr actor, Emrys James (m. 1989). Roedd yn perthyn drwy briodas i D. J. Williams, Abergwaun.
Eiluned Lewis
Nofelydd, bardd a newyddiadurwraig Gymreig oedd Jane Eiluned Lewis (1 Tachwedd 1900 – 15 Ebrill 1979), a ysgrifennai yn Saesneg.
Ganwyd yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn. Addysgwyd yn Ysgol Levana, Wimbledon, a Westfield College Llundain.Gweithiodd am gyfnod hir ar y Sunday Times, gan ddod yn olygydd cynorthwyol. Ysgrifennodd hefyd ar gyfer y cylchgrawn Country Life o 1944 tan 1979.
Priododd Graeme Hendrey ym 1937 a chawsont ferch, Katrina. Ysgrifennwyd rhai o'i llyfrau ar y cyd gyda'i brawd, Peter. Bu'ngyfaill i'r nofelydd Charles Langbridge Morgan.
Im Geheimdienst
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gustav Ucicky yw Im Geheimdienst a gyhoeddwyd yn 1931. Fe'i cynhyrchwyd gan Noë Bloch yn yr Almaen; y cwmni cynhyrchu oedd Universum Film AG. Lleolwyd y stori yn Ymerodraeth yr Almaen a Ymerodraeth Rwsia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Walter Reisch a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Werner Schmidt-Boelcke.
Mae'r ffilm Im Geheimdienst yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1931. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Frankenstein (1931) ffilm arswyd, Americanaidd gan James Whale. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Carl Hoffmann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustav Ucicky ar 6 Gorffenaf 1898 yn Fienna a bu farw yn Hamburg ar 6 Ionawr 1990.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustav Ucicky nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
My Pal Gus
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Robert Parrish yw My Pal Gus a gyhoeddwyd yn 1952. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Fay Kanin a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Leigh Harline.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ludwig Donath, Joanne Dru, Richard Widmark, Regis Toomey, Audrey Totter a Joan Banks. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1952. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Singin' in the Rain sy’n ffilm fiwsical gan y cyfarwyddwyr ffilm Stanley Donen a Gene Kelly. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Leo Tover oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
J'écris Dans L'espace
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Pierre Étaix yw J'écris Dans L'espace a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada a Ffrainc.
My Pal Gus
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Robert Parrish ar 4 Ionawr 1916 yn Columbus, Georgia a bu farw yn Southampton, Efrog Newydd ar 30 Rhagfyr 1998. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1927 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
J'écris Dans L'espace
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Valeria Bruni Tedeschi, Sérgio Mendes, Mac Ronay, Maël Davan-Soulas, Roger Trapp a Dimitri Jourde.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Batman (ffilm o 1989) sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton.
My Pal Gus
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
J'écris Dans L'espace
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pierre Étaix ar 23 Tachwedd 1928 yn Roanne a bu farw ym Mharis ar 8 Mawrth 2012. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1954 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Sodaville, Oregon
Dinas yn, yn nhalaith Oregon, yw .
J'écris Dans L'espace
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pierre Étaix nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sodaville, Oregon
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Sodaville, gan gynnwys:
Kaschin Nikolay Ivanovich
Meddyg nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd Kaschin Nikolay Ivanovich (19 Ebrill 1825 - 30 Ebrill 1872). Meddyg Rwsiaidd ydoedd yn ogystal ag ethnograffydd, arbenigwr ym maes meddyginiaeth, awdur astudiaethau gwyddonol ar batholeg ranbarthol Dwyrain Siberia, arbenigwr mewn meysydd biolegol, daearyddiaeth feddygol, hylendid cyhoeddus a meddygaeth draddodiadol. Cafodd ei eni yn Ryazan Governorate, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol y Wladwriaeth a Moscaw. Bu farw yn Irkutsk.
The Misleading Lady
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Arthur Berthelet yw The Misleading Lady a gyhoeddwyd yn 1916. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Dosbarthwyd y ffilm gan Essanay Studios.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Edward Arnold, Edna Mayo a Henry B. Walthall. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Intolerance sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Berthelet ar 12 Hydref 1879 ym Milwaukee a bu farw yn Vista ar 24 Mawrth 1982. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 12 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Berthelet nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Penrith, Cumbria
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 16,984.
Morgenrot
Ffilm ryfel a drama gan y cyfarwyddwyr Gustav Ucicky a Vernon Sewell yw Morgenrot a gyhoeddwyd yn 1933. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Morgenrot ac fe'i cynhyrchwyd gan Günther Stapenhorst yn yr Almaen a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Gerhard Menzel a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Herbert Windt.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Adele Sandrock, Fritz Genschow, Eduard von Winterstein, Rudolf Forster, Camilla Spira, Paul Westermeier, Friedrich Gnaß, Hans Leibelt, Gerhard Bienert, Else Knott a Franz Nicklisch. Mae'r ffilm Morgenrot (ffilm o 1933) yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1933. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd King Kong ffilm antur enwog gan y cyfarwyddwyr Merian C. Cooper ac Ernest B. Schoedsack. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Carl Hoffmann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Eduard von Borsody sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustav Ucicky ar 6 Gorffenaf 1898 yn Fienna a bu farw yn Hamburg ar 6 Ionawr 1990.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustav Ucicky nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Sheik Steps Out
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Irving Pichel yw The Sheik Steps Out a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd gan Herman Schlom yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Adele Buffington a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alberto Colombo.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Billy Bevan, Ramón Novarro, Kathleen Burke, Gene Lockhart, Robert Coote, Lola Lane, Irving Pichel, Leonid Kinskey, Josef Swickard, Stanley Fields a Rudolf Myzet. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life of Emile Zola sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Jack A. Marta oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irving Pichel ar 24 Mehefin 1891 yn Pittsburgh a bu farw yn Hollywood ar 3 Hydref 1999. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1920 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Harvard.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Pichel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Marie-Thérèse Heyvaert
Arlunydd benywaidd o Wlad Belg oedd Marie-Thérèse Heyvaert (1912 - 19 Ionawr 2003).
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Cerddoriaeth trans
bawd|294x294px|Gatecrasher ar 16 Ebrill 2006 Math o gerddoriaeth ddawns electronig a ddatblygwyd yn yr Almaen yn ystod y 1990au ydy cerddoriaeth trans. Fe'i nodweddir gan dempo o rhwng 125 a 150 curiadau pob munud, ac ailadrodd ymadroddion cerddoriaeth melodaidd, a ffurf cerddorol sy'n cynyddu a gostegu trwy'r trac. Mae trans yn fath o gerddoriaeth yn ei hun, ond gall gynnwys arddulliau eraill o gerddoriaeth electronig fel tecno, "house", pop, chill-out, cerddoriaeth glasurol, a cherddoriaeth ffilm.
Remember When?
Ffilm fud (heb sain) yw Remember When? a gyhoeddwyd yn 1925. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Clyde Bruckman.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1925. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Gold Rush sef ffilm gomedi Americanaidd am Klondike gan Charlie Chaplin.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
YesCymru
Ar 2 Tachwedd 2020, roedd gan y mudiad 12,000 o aelodau. Golygai hyn y gwelwyd cynnydd o 3,000 o aelodau mewn llai na tridiau (30 Hydref - 2 Tachwedd; a chynnydd o 9,000 o aelodau rhwng Chwefror a Thachwedd. Tyfodd aelodaeth ac amlygrwydd YesCymru yn esbonyddol yn ystod y pandemig COVID-19.  Mae nifer yr aelodau wedi dyblu o 2,500 i 5,000 dros ddau fis yn unig yn ystod gwanwyn 2020. Cafodd y sefydliad gynnydd pellach o oddeutu 3,000 o aelodau dros dri diwrnod ddiwedd mis Hydref 2020; roedd y codiad hwn yn cyd-fynd â llywodraeth San Steffan yn gwrthod rhoi hwb i fusnesau Cymru ar gyfer y cyfnod cau tân '17 diwrnod' yng Nghymru. Ym mis Ionawr 2021, honnodd YesCymru fod ganddo fwy na 17,000 o aelodau cofrestredig. Cred Siôn Jobbins mai un o'r rhesymau dros dwf mor gyflym yw'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru wedi delio â'r pandemig.
Daeargryn Yunnan 2011
Daeargryn ar raddfa 5.4 Mw a darodd sir Yingjiang yn nhalaith Yunnan, Gweriniaeth Pobl Tsieina, am 12:58 amser lleol ar 10 Mawrth 2011 oedd daeargryn Yunnan 2011. Bu farw 26 o bobl.
YesCymru
Cynhaliodd y mudiad ei digwyddiad mawr cyntaf ym Medi 2014 yng Nghaerdydd ychydig ddyddiau cyn refferendwm annibyniaeth yr Alban dan y teitl 'Cymru'n cefnogi Ie - Ewch Amdani Alba', lle ddaeth cannoedd o bobl ynghyd.
Cynhaliwyd yr ail ddigwyddiad o bwys ym mis Ebrill 2015, yn galw am Ymreolaeth i Gymru fis cyn yr etholiad cyffredinol.
Yr orymdaith genedlaethol gyntaf dros Annibyniaeth
Ym Mai 2019, gyda Pawb Dan Un Faner (AUOB Cymru), trefnwyd yr orymdaith genedlaethol gyntaf dros Annibyniaeth yng Nghaerdydd. Yn ogystal â'r ddau fudiad yma, cefnogwyd yr orymdaith gan Awoken Cymru, Cymdeithas yr Iaith, Cefnogwyr Peldroed dros Annibyniaeth, Llafur dros Annibyniaeth, Gellir Gwell!, ac Undod. Anerchwyd y dorf gan Adam Price (Arweinydd Plaid Cymru), Carys Eleri (Actor), Ben Gwalchmai (Llafur Dros Annibyniaeth), Siôn Jobbins (YesCymru), Sandra Clubb (Undod) ac Ali Goolyad (Bardd). Yn ôl y wasg, roedd dros 2,000 yn bresennol.
Andromeda'r gors
Planhigyn blodeuol sy'n tyfu ar ffurf llwyn bychan yw Andromeda'r gors sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Ericaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Andromeda polifolia a'r enw Saesneg yw Bog-rosemary. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosmari Gwyllt, Andromeda, Greigros y Gors, Rhosmair Gwyllt, Rhosus Mair, Ysbwynwydd.
Mae'n perthyn yn fotanegol yn agos i'r llys, yr azalea a'r rhododendron, ac fel y rheiny, mae'n medru byw mewn tir asidig, gwael. Mae eu blodau'n ddeuryw.
Columbia (papur newydd)
Papur newydd dwyieithog, hanner yn Gymraeg a hanner yn Saesneg, a gyhoeddwyd yn yr Unol Daleithiau oedd Columbia. Bu'n bapur dylanwadol ym mywyd Cymry'r Unol Daleithiau yn rhan olaf y 19eg ganrif a dechrau'r ganrif olynol.
Sefydlwyd y papur ym mis Gorffennaf, 1887, gan gwmni Cymreig yn Emporia, Kansas, dan olygyddiaeth y Parch. W. D. Evans, gweinidog o'r dref honno. Roedd yn cael ei rannu yn ddwy ran gyfartal yn y Gymraeg a'r Saesneg ac yn cael ei gyhoeddi yn wythnosol, ar ddydd Iau. Pris tanysgrifiad am flwyddyn oedd $2.00.
Symudwyd swyddfa'r papur i Chicago ym mis Awst, 1891, wrth i gymuned Gymreig y ddinas honno baratoi am Ffair y Byd Chicago, 1893 ac Eisteddfod Ffair y Byd.
Daeth y papur i ben yn chwarter cyntaf yr 20g.
The Gambler From Natchez
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Henry Levin yw The Gambler From Natchez a gyhoeddwyd yn 1954. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Louisiana. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Gerald Drayson Adams a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Lionel Newman.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Debra Paget, Kevin McCarthy, Thomas Gomez, Juanita Moore, Woody Strode, Parley Baer, Dale Robertson, John Wengraf, Douglas Dick, Donald Randolph, Jay Novello a Henri Letondal. Mae'r ffilm The Gambler From Natchez yn 86 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1954. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rear Window sy’n ffilm llawn dirgelwch, gan y cyfarwyddwr ffilm enwog Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Lloyd Nicholas Ahern oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henry Levin ar 5 Mehefin 1909 yn Trenton, New Jersey a bu farw yn Califfornia ar 11 Mai 2019.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Henry Levin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Eusébio
Pêl-droediwr o Bortiwgal oedd Eusébio da Silva Ferreira, GCIH, GCM (25 Ionawr 1942 - 5 Ionawr 2014), neu "Eusébio".
Fe'i ganwyd ym Maputo, Mosambic, yn fab i Laurindo António da Silva Ferreira a'i wraig Elisa Anissabeni.
Day of Change
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Kelly Wolfert yw Day of Change a gyhoeddwyd yn 2016.
Mae'r ffilm Day of Change yn 23 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kelly Wolfert nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Radio Luxembourg
Un o orsafoedd radio masnachol mwyaf llwyddiannus ac adnabyddus Ewrop, sy'n darlledu o Lwcsembwrg yw Radio Luxembourg. Daeth yn enw cyfarwydd i nifer o wrandawyr radio yng Nghymru a Phrydain o'r 1960au ymlaen am ei wasanaeth cerddoriaeth pop Saesneg.
Molalla, Oregon
Dinas yn, yn nhalaith Oregon, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Molalla, gan gynnwys:
Sian Williams (chwaraewraig rygbi)
Chwaraewraig Rygbi'r undeb yw Sian Williams (ganwyd 23 Hydref 1990), sy'n aelod o dîm Rygbi Cenedlaethol y Merched, Cymru. Yn 2016 roedd hefyd yn chwarae yn y rhes cefn yn nhîm Swydd Gaerwrangon (y Worcester Warriors) a Dreigiau Casnewydd Gwent. Yn ei gêm gyntaf dros ei gwlad curwyd yr Albanwyr ym Mhencampwriaethau Chwe Gwlad, merched.
Ganed Sian yn Wrecsam ar 4 Ebrill 1993. Dywed ei gwefan swyddogol ei bod yn 1.62 m (5 tr 4 mod) ac yn 74 cilogram. Bu'n chwarae rygbi ers oedd yn wyth oed, pan oedd yn chwarae gyda'i brodyr. Yn 2011, fe'i galwyd i dîm rygbi merched Cymru dan 20 oed, fel capten, gan guro'r Lloegr yn ei gem gyntaf. Yn yr un flwyddyn, chwaraeodd ei gêm gyntaf chwaraeodd i'r tîm llawn, yr oedolion, gan sicrhau buddugoliaeth arall - y tro hwn yn erbyn yr Alban.
Ar 10 Chwefror 2016 cyhoeddwyd ei bod am droi at y bêl gron yn broffesiynol. gan ymarfer yn llawn amser ond parhau mewn enw yn gyflogedig gan yr RAF.
Amore E Guai
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Angelo Dorigo yw Amore E Guai a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Giorgio Stegani a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carlo Innocenzi.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marcello Mastroianni, Valentina Cortese, Maurizio Arena, Amina Pirani Maggi, Andrea Aureli, Irène Galter, Richard Basehart, Umberto Spadaro, Silvio Bagolini, Emma Baron, Luigi Tosi, Beatrice Mancini, Checco Durante, Eloisa Cianni, Maria Zanoli, Mario Passante a Mimo Billi. Mae'r ffilm Amore E Guai yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Vertigo sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Giuseppe Aquari oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Angelo Dorigo ar 30 Mehefin 1921 yn Belluno.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Angelo Dorigo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Traeth Rhoscolyn
Mae traeth Rhoscolyn (neu Traeth Borthwen) wedi ei leoli ger Rhoscolyn ar Ynys Mon. Mae'n draeth tywodlyd a nifer o dwyni tywod ac ynysoedd creigiog ar hyd y traeth. Cyfesurynnau grid: 53.243082,-4.588181.
Cyfleusterau
Lleolir lle chwech a chawodydd ar y traeth. Mae modd cael mynediad ar hyd Llwybr Arfordirol Ynys Mon o Fae Trearddur neu o faes parcio Borthwen.
Haugham
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Haugham. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Lindsey.
Seisyll ap Dyfnwal
Arglwydd Gwent Uwchcoed (Gwent Uchaf) yn y 12g oedd Seisyll ap Dyfnwal.
Teulu ac ystadau
Roedd Seisyll yn fab i Dyfnwal ap Caradog ap Ynyr Fychan a'i wraig, a ddywedir i fod yn Joyce ferch Hamelin de Balun. Roedd yn frawd-yng-nghyfraith i Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys, Tywysog y Deheubarth.
Roedd yn dal tiroedd yn y Sir Fynwy bresennol, oedd yn rhan o'r hen Deyrnas Gwent ar y pryd, a'i brif bencadlys oedd Castell Arnallt, safle gaerog arddull mwnt a beili wedi ei leoli ger Afon Wysg ychydig o filltiroedd i'r de o'r Fenni, ger Llanofer fodern. Heddiw dim ond twmpath mewn cae ger yr afon sydd ar ôl.
Cyflafan y Nadolig
Mae Seisyll ap Dyfnwal yn fwyaf adnabyddus am ei farwolaeth mewn cynllwyn gan y Barwn Normanaidd, William de Braose, 3ydd Arglwydd Bramber, a drefnodd i'w lofruddio mewn gwaed oer ar Ddydd Nadolig (neu yn agos ati) yn 1175 yng Nghastell y Fenni.
Gwahoddwyd Seisyll, ynghyd â holl dywysogion eraill Cymru, ac arweinwyr o blith yr ardal, i Gastell y Fenni adeg y Nadolig gan William De Braose gyda'r ddealltwriaeth y byddant yn gallu trafod eu cwynion, goresgyn eu gwahaniaethau a chynllunio cyfnod o heddwch cymharol yn dilyn cyfnod o wrthdaro. Gwnaeth rhai arweinwyr Cymreig beidio mynd, oherwydd nad oeddent yn llwyr ymddiried yn de Braose. Roedd Seisyll yn bresennol ynghyd â'i fab hynaf Sieffre. Fe ymunodd rhan fwyaf o'r arweinwyr eraill gydag e, yn hyderus o'r bwriad heddychlon, gan ildio eu harfau cyn mynd mewn i'r castell. Unwaith yr oeddent du fewn i'r waliau ymosodwyd arnyn nhw yn ddidrugaredd gan ddynion arfog.
Yna aeth De Braose a'i ddynion ar geffylau, a charlamu ychydig filltiroedd i gartref Seisyll lle daliwyd a llofruddiwyd ei fab ieuengaf, Cadwaladr, bachgen saith mlwydd oed. Daliwyd ei wraig hefyd, ond nid yw ei ffawd hi'n sicr.
Roedd gweithred De Braose yn dial am farwolaeth ei ewythr Henry FitzMiles, a laddwyd gan y Cymry yn gynharach yn y flwyddyn. Roedd yr union lofrudd yn anhysbys yn ôl y sôn ond mae'n debyg mai Seisyll oedd dan amheuaeth. Strategaeth De Braose oedd cael gwared ar yr holl rai a allai fod wedi cyflawni'r lladdiad ac fe gafodd wared ar arweinyddiaeth brofiadol y grymoedd Cymreig yn yr ardal, ansefydlogi y rhanbarth ac achub ar y cyfle i'w trechu.
Effaith hyn i gyd oedd hollti'r berthynas Eingl-Gymreig am genedlaethau.
Anialwch yr Atacama
Llwyfandir yn Ne America yw Anialwch yr Atacama. Mae'n cwmpasu stribed 1,000 km ar hyd arfordir y môr Tawel ag arfordir gorllewinol mynyddoedd yr Andes. Hwn yw'r anialwch di-begynnol sychaf yn y byd. Yn ôl amcangyfrifon, mae Anialwch yr Atacama yn 105,000 km sgwâr (41,000 millitir sgwâr) neu os ychwanegir llethrau hesb isaf yr Andes, 128,000 km sgwâr (49,000 milltir sgwâr). Mae'r rhan fwyaf o'r anialwch yn cynnwys tir caregog, llynnoedd halen (salares), tywod, a lafa ffelsitaidd sy'n llifo tuag at yr Andes.
Lleoliad
Yn ôl y World Wide Fund for Nature, mae eco-ranbarth Anialwch yr Atacama'n meddiannu stribed parhaus o dir bron i 1,600 km o hyd ar hyd arfordir cul traean ogleddol Tsile, o Arica (18°24' De) tua'r de yn agos at La Serena (29°55' De). Ystyria'r National Geographic Society yr ardal arfordirol yn ne Periw hefyd i fod yn rhan o Anialwch yr Atacama   yn o gystal â anialychau i'r de o Ranbarth yr Ica (Ica Region) ym Mheriw.
Mae Periw yn ei ffinio yn y gogledd, ac eco-ranbarth Tsile Matorral  yn ei ffinio i'r de. I'r dwyrain gorweddai eco-ranbarth sych 'puna' (llwyfandir uchel di-goed) yr Andes Ganolog sydd yn llai cras. Mae'r ardal sychach yma o'r eco-ranbarth wedi ei leoli i'r de o Afon Loa  rhwng y  Sierra Vicunas Mackenna a Cordillera Domeyko sy'n gyfochrog â'u gilydd. I'r gogledd o Loa yn mae'r  Pampa del Tamarugal.
Prif nodded topograffig yr arfordir yma yw'r Clogwyni Arfordirol yng ngogledd Tsile i'r gorllewin o Gadwyn Arfordirol Tsile. Mae geomorffoleg Anialwch yr Atacama  wedi cael ei nodweddu fel mainc isel "yn debyg i deras dyrchafedig enfawr" gan Armijo et al. Mae'r Iseldir Ganolradd (neu Dyffryn Canolog) yn ffurfio cyfres o fasnau endorhëig mewn llawer o'r anialwch i'r de o ledred 19°30' De. I'r gogledd o'r lledred hyn, gwagiai'r Iseldar Ganolradd i'r Môr Tawel.
Hinsawdd
bawd|Eira yn Arsyllfa Paranal Observatory hyd at 2,600 masl. Er mai bron diffyg unryw wlybaniaeth yw brif nodwedd  Anialwch yr Atacama, gall eithriadau ddigwydd. Ym mis Gorffennaf 2011, fe dorrodd ffrynt oer eithafol o'r Antartig drwy'r cysgod glaw, gan ddod â 80 cm o eira ar y llwyfandir, gan greu anhwyster i breswylwyr ar draws y rhanbarth, yn enwedig ym Molifia, lle cafodd llawer o yrrwyr eu dal mewn drifftiau o eira. Cafodd nifer o aelodau'r gwasanaethau brys eu gorweithio oherwydd y pwysau anarferol ar alwadau i achub bywydau.
Yn 2012,  daeth gaeaf yr altiplano ("gwastadedd uchel" yn Sbaeneg) â llifogydd i San Pedro de Atacama.
Ar Fawrth 25, 2015, effeithiodd glaw trwm ar y rhan ddeheuol o Anialwch yr  Atacama. O ganlyniad llifogydd, sbardunwyd lleidlifoedd a effeithiodd ar  ddinasoedd  Copiapo, Tierra Amarilla, Chanaral, a Diego de Almagro, gan ladd tros gant o bobl.
Sychder
de|bawd|Ardal wastad o'r Anialwch yr Atacama  rhwng Antofagasta a Taltal Mae Anialwch yr Atacama yn cael ei adnabod  yn gyffredin fel y man  sychaf  di-begynnol yn y byd, yn arbennig o amgylch tref gwag  Yungay dref (yn Antofagasta Rhanbarth, Tsile). Mae'r glawiad cyfartalog yn tua 15 mm y flwyddyn, er bod rhai lleoliadau, megis Arica a Iquique, yn derbyn 1 i 3mm (0.04 i 0.12 modfedd) mewn blwyddyn.1 to 3 mm. Yn o gystal a hynny, mae rhai gorsafoedd tywydd yn yr Atacama lle does dim galw erioed wedi syrthio. Mae cyfnodau o hyd at bedair blynedd wedi cael eu cofrestru gyda dim glaw yn y rhanbarth ganolog, wedi ei amffinio gan ddinasoedd  Antofagasta, Calama a Copiapó, yn Tsile. Mae tystiolaeth yn awgrymu efallai na chafwyd unryw lawiad sylweddol yn yr Atacama  rhwng 1570 a 1971. bawd|Asyn gwyllt yn yr Atacama. Gall Anialwch yr Atacama fod yr anialwch hynaf ar y ddaear, ac mae wedi profi eithafol gorsychder am o leiaf 3 miliwn o flynyddoedd, gan ei wneud yn y man cras mwyaf parhaus ar y ddaear. Mae hanes hir o sychder, yn codi'r posibilrwydd bod mwneiddiad dyddodedig, dan amodau priodol, yn gallu ffurfio mewn amgylcheddau cras, yn hytrach nac angen amodau llaith. Mae ymchwil daearegol yn awgrymu mewn rhai rhannau o'r Atacama, fel yn Tsile'n bresennol, mae gorsychder  wedi parhau am y 200 miliwn blwyddyn dweuthaf (ers y Oes y Triasig), yn cystadlu'n unig gyda Anialwch y Namib, Affrica ar gyfer y fath teitl.
Mae'r Atacama mor cras fel bod nifer o'r mynyddoedd yno'n uwch na 6000 m yn hollol absennol o rewlifoedd. Dim ond y copaon uchaf (er enghraifft Ojos del Salado, Monte Pissis, a Llullaillaco) sydd gyda rhywfaint o eira parhaol.
Mae rhan deheuol yr anialwch, rhwng 25 a 27°De, wedi bod heb rhewlifoedd  drwy gydol y Cwaternaidd (gan gynnwys yn ystod rhewlifiannau), er bod  rhew parhaol yn ymestyn i lawr i uchder o 4400 m ac yn barhaus uwch 5600 m. Mae astudiaethau gan grŵp o wyddonwyr Prydeinig wedi awgrymu bod rhai gwelyau afonydd wedi bod yn sych am 120,000 o flynyddoedd. Fodd bynnag, mae rhai lleoliadau yn yr Atacama yn cael niwl morwrol a adwaenir yn lleol fel y camanchaca, yn darparu digon o leithder ar gyfer  algâu, cenau hypolithig  a hyd yn oed rhywfaint o'r cacti—y genws Copiapoa sydd yn nodedig ymhlith y rhain.
Yn ddaearyddol, gall egluro sychder yr Atacama gan ei fod wedi ei lleoli rhwng ddau cadwyn mynyddig (yr Andes â Chadwyn Arfordirol Tsile) o uchder digonol i atal llorfudiad lleithder o naill ai'r Môr Tawel neu'r  Iwerydd, cysgod glaw dwy-ochrog.
Cymhariaeth â Mawrth
bawd|Mae diffyg o leithder, glaw a llygredd golau gyda'i gilydd yn cynhyrchu tirwedd llychlyd, creigiog. Mewn rhanbarth tua 100 km i'r de o Antofagasta, sef cyfartaledd 3000 m o uchder, mae'r pridd wedi cael ei gymharu â bod o'r blaned Mawrth/ Mars. Oherwydd ei ymddangosiad arallfydol, mae'r Atacama wedi cael ei ddefnyddio fel lleoliad ar gyfer ffilmio golygfeydd o Fawrth, yn fwyaf nodedig yn y gyfres deledu Odyssey Space: Voyage to the Planets.
Yn 2003, cyhoeddwyd archwiliad gan dîm o ymchwilwyr yng nghylchgrawn Science lle aethynt i dyblygu'r profion a ddefnyddwyd gan lanwyr Mawrth Viking 1 a Viking 2  i ganged bywyd yno, a methant i ganfod unrhyw arwyddion bywyd ym mhridd Anialwch yr Atacama yn rhanbarth Yungay. Gall  y rhanbarth fod yn unigryw ar y Ddaear yn hyn o beth, ac mae'n cael ei ddefnyddio gan NASA i brofi offerynnau prawf ar gyfer teithiau'n y dyfodol i blaned Mawrth. Dyblygodd y tîm y profion Viking mewn amgylcheddau tebyg i Fawrth yma ar y Ddaear  a gwelsant  eu bod yn colli arwyddion o fywyd  mewn samplau pridd o'r Gymoedd Sych Antarctig, Anialwch yr Atacama, Tsile a Pheriw, ac lleoliadau eraill. Fodd bynnag, yn 2014, adroddwyd ar ardal o gor-sychder newydd, María Elena De, a oedd yn llawer sychach na Yungay, ac felly, yn lleoliad gwell i ail-gynhyrchu amgylchedd tebyg i wyneb y blaned Mawrth.
Yn 2008, canfu'r Phoenix Mars Lander percloradau/ perchlorates ar wyneb y blaned Mawrth ar yr un safle lle cafwyd dŵr yn ei ddarganfod yn gyntaf. Caiff percloradau hefyd  yn yr Atacama ac mae adneuon nitrad yn gysylltiedig nitrad adneuon wedi cynnwys organnau naturiol, gan arwain at ddyfalu bod arwyddion o fywyd ar blaned Mawrth ddim  yn anghydnaws â percloradau. Mae'r Atacama hefyd yn cael ei ddefnyddio fel safle-profi gan  NASA ar gyfer y Rhaglen Canfod Ogofau Daear-Mawrth.
Fflora
bawd|Mae adegau prin o law'n achosi ffenomena blodeuo anialwch yn ardal ddeheuol  Anialwch yr Atacama. Er gwaethaf yr amodau daearyddol a hinsoddol yr anialwch,  mae amrywiaeth gyfoethog o blanhigion wedi datblygu yno. Mae tros 500 o rywogaethau wedi cael eu nodi o fewn y ffîn o'r anialwch yma. Nodweddir y  rhywogaethau hyn  gan eu gallu rhyfeddol i addasu i amgylchedd ethanol. Y rhywogaeth mwyaf cyffredin yw perlysiau a blodau megis teim, llareta, a glaswellt morfa (Distichlis spicata) a, lle mae lleithder yn ddigonol, coed fel y chañar (Geoffroea decorticans), coeden pimiento, ag algarrobo deiliog (Prosopis chilensis). chwith|bawd|Llystyfiant ym Mharc Cenedlaethol Pan de Azúcar ar  arfordir yr Atacama. Y llareta yw un o'r rywogaethau coed mwyaf uchaf-dyfu'r byd. Ceir hyd iddo ar dir rhwng uchder 3,000 a 5,000m.Mae ei ffurf trwchus yn debyg i glustog 3 i 4 medr o drwch. Mae'n dwysáu ac yn cadw gwres y dydd i ymdopi gyda thymheredd isel y noson. Mae cyfradd twf y llareta yn ddiweddar wedi ei amcangyfrif i fod tua 1.5 cm y flwyddyn, sydd yn gwneud llawer o llaretas tros 3,000 o flynyddoedd oed. Mae'n cynhyrchu resin gwerthfawr iawn. Ar un pryd roedd y diwydiant mwyngloddio  yn ei gynaeafu yn ddiwahân fel tanwydd, yn gwneud y planhigyn hwn sydd mewn perygl.
Mae'r anialwch hefyd yn gartref i gacti, suddlon, a phlanhigion eraill sy'n ffynnu mewn hinsawdd sych. Mae  rhywogaethau cactws yma'n cynnwys y candelabro (Browningia candelaris) a cardon (Echinopsis atacamensis), a gall gyrraedd uchder o 7 m a diamedr o 70 cm.
Mae BlodynYr Atacama (sbaeneg: desierto florido) i'w weld o fis Medi i fis Tachwedd mewn blynddoedd pan fu digonedd o wlybaniaeth, fel a digwyddodd yn 2015.
Ffawna
bawd|Adar y fflam yn Salar de Atacama Mae hinsawdd   Anialwch yr Atacama yn cyfyngu ar y nifer o anifeiliaid sy'n byw yn barhaol yn yr ecosystem eithafol. Mae rhai rhannau o'r anialwch mor sych, fel nad oes unrhyw blanhigion neu anifeiliaid yn medru goroesi yno. Y tu allan i'r ardaloedd eithafol hyn, mae sioncyn-y-gwair/ceiliogod rhedyn tywod-liw'n ymdoddi â cherrig mân ar lawr yr anialwch, ac mae child  â'u larfa yn darparu ffynhonnell werthfawr o fwyd yn y lomas (bryniau). Mae cacynnod yr anialwch  a gloÿnnod byw i'w gweld yn ystod y tymor llaith a chynnes, yn enwedig ar y lomas, yma hefyd ceir sgorpionau coch. chwith|bawd|Liolaemus nitidus, madfall frodorol i ardal ddeheuol yr Atacama Mae amgylchedd unigryw yn cael ei ddarparu gan rai lomas, lle mae niwl o'r môr yn darparu digon o leithder ar gyfer planhigion tymhorol ac ychydig o rywogaethau o anifeiliaid. Yn rhyfeddol iawn dim ond ychydig o rywogaethau o ymlusgiaid sydd yn byw yn yr anialwch, a hyd yn oed llai rywogaethau o amffibiaid.Mae'r  Chaunus atacamensis,  neu broga Vallenar/Atacama, yn byw ar y lomas, ble mae'n nhw'n dodwy wyau mewn pyllau parhaol neu nentydd. Mae Igwanaod a madfallod lafa yn byw yn rhannau o'r anialwch, tra bod madfallod  gwastadedd halen, y Liolaemus, yn byw yn yr ardaloedd sych sy'n ffinio â'r cefnfor. Mae un rhywogaeth, Liolaemus fabiani, yn endemig i Salar de Atacama, Gwastadedd Halen yr Atacama.