cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abraham Lincoln
Fel arweinydd y Gweriniaethwyr Cymedrol, roedd gan Lincoln gyfeillion a gelynion ar y ddwy ochr. Daeth y Democratiaid Rhyfel â grŵp o’i gyn-wrthwynebwyr draw i’r aden gymhedrol, ond roedd y Gweriniaethwyr Radicalaidd yn mynnu bod y bradychwyr yn y taleithiau Deheuol yn cael eu cosbi’n llym. Roedd y Democratiaid gwrth-ryfel (a elwid yn ‘Copperheads’) yn ei gasáu ac roedd grwpiau o’r Cydffederalwyr yn cynllwynio i’w lofruddio. Llwyddodd Lincoln i reoli'r grwpiau gwahanol hyn drwy fanipiwleiddio eu gelyniaeth at ei gilydd, drwy wasgaru ei gefnogaeth wleidyddol yn ofalus a manteisio ar ei apêl ymhlith pobl UDA. Roedd Araith Gettysburg Lincoln yn un o’r areithiau pwysicaf yn hanes UDA gan ei fod yn pwysleisio cenedlaetholdeb a gwladgarwch, egwyddorion gweriniaethol, hawliau cydradd, rhyddid a democratiaeth. Yn ystod y Rhyfel Cartref roedd Lincoln yn archwiliwr craff o’r strategaethau a’r tactegau a ddefnyddiwyd yn y rhyfel, gan gynnwys y cadfridogion oedd yn cael eu dewis a’r blocâd morwrol a roddwyd ar fasnach y taleithiau Deheuol. Penderfynodd atal habeas corpus a llwyddodd i osgoi ymyrraeth oddi wrth Brydain drwy ddiffiwsio Mater Trent. Yn sgil ei arweinyddiaeth fedrus llwyddodd i roi diwedd ar gaethwasiaeth drwy lofnodi'r Datganiad Rhyddfreinio, a gorchmynnodd bod y Fyddin yn amddiffyn ac yn recriwtio cyn-gaethweision. Roedd hefyd yn annog taleithiau ar yr arfordir i anghyfreithloni caethwasiaeth ac roedd yn hyrwyddwr brwdfrydig o'r 13eg Gwelliant yng Nghyfansoddiad UDA, a oedd yn gwneud caethwasiaeth yn anghyfreithlon ar draws y wlad.
Bu Lincoln yn ffigwr pwysig o ran trefnu a rheoli ei ymgyrch ei hunan i gael ei ail-ethol. Ceisiodd uno’r UDA, a oedd wedi dioddef yn sgil y rhyfel. Ar 14 Ebrill 1865, ychydig ddiwrnodau wedi diwedd y rhyfel yn Appomattox, pan oedd Lincoln wedi mynd i weld drama yn Theatr Ford gyda’i wraig, Mary, cafodd ei lofruddio gan gefnogwr Cydffederal, sef John Wilkes Booth. Mae Lincoln yn cael ei gofio fel merthyr yn UDA ac yn cael ei gyfrif ymhlith arlywyddion pwysicaf hanes UDA.
Bywyd cynnar
Ganwyd Abraham Lincoln yn 1809 mewn caban pren yn Hardin County, Kentucky, yn fab i Thomas Lincoln a Nancy Hanks. Pan oedd yn saith oed symudodd y teulu i Indiana, ac yna yn 1830 i Illinois, y dalaith y cysylltir Lincoln â hi'n bennaf.
Mae'n debyg na chafodd Lincoln fwy na 18 mis o addysg ffurfiol ond ymdrechodd yn galed i addysgu ei hun, gan ddarllen pob llyfr y medrai gael gafael arno. Dechreuodd ei yrfa wleidyddol yn 23 oed, gan ennill etholiad i Gynulliad Illinois. Yn ddiweddarach ceisiodd ddechrau busnes sawl gwaith, ond heb lawer o lwyddiant. Yna astudiodd y gyfraith drwy ddarllen llyfrau, a daeth yn fargyfreithiwr yn Illinois yn 1837, gan symud i Springfield, Illinois yn bartner mewn cwmni o gyfreithwyr gyda Stephen T. Logan. Daeth yn gyfreithiwr llwyddiannus iawn ac yn gynrychiolydd yn Senedd Illinois, lle protestiodd yn erbyn caethwasiaeth am y tro cyntaf yn 1837. Yn 1841 priododd Mary Todd. Cawsant bedwar mab: Robert Todd Lincoln, Edward Baker Lincoln, William Wallace Lincoln a Thomas "Tad" Lincoln. Dim ond Robert fu fyw i fod yn ddyn. bawd|Abraham Lincoln a'i fab, 'Tad'
Ymgyrch i ddod yn Arlywydd
Yn 1846 etholwyd Lincoln i Dŷ'r Cynrychiolwyr yn yr Unol Daleithiau. Siaradodd yn erbyn y rhyfel yn erbyn Mecsico a chefnogodd ymgyrch Zachary Taylor i ddod yn Arlywydd. Ar ddiwedd ei dymor yno, dychwelodd i Springfield i weithio fel cyfreithiwr.
Barrow Nook
Pentref yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Barrow Nook. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bickerstaffe yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn.
Abraham Lincoln
Lincoln yn Arlywydd
Dewiswyd Lincoln fel ymgeisydd y Blaid Weriniaethol ar gyfer etholiad 1860, ac ar 6 Tachwedd etholwyd ef yn 16eg Arlywydd yr Unol Daleithiau, gan guro Douglas ac eraill. Yn sgil enwogrwydd Lincoln fel un a oedd yn gwrthwynebu ymestyn caethwasanaeth, roedd nifer o daleithiau'r de eisoes wedi datgan y byddent yn gadael yr Undeb pe bai Lincoln yn ennill. Dyna a wnaethant, gyda De Carolina yn arwain. bawd|241x241px|Sefydlu Abraham Lincoln yn Arlywydd yn Washington ar 4 Mawrth, 1861 Pan saethwyd tuag at filwyr y llywodraeth yn Fort Sumter, dechreuodd Rhyfel Cartref America.
Yn 1862 cyhoeddodd Lincoln ryddid y caethweision yn y taleithiau oedd yn gwrthryfela gyda'r Emancipation Proclamation. Am gyfnod yn ystod y rhyfel pan orchfygwyd byddinoedd y Gogledd mewn nifer o frwydrau gan y De, yn enwedig gan filwyr Robert E. Lee, roedd Lincoln yn amhoblogaidd iawn, ac wrth i'r etholiadau yn 1864 ddynesu roedd yn disgwyl colli. Yn ffodus iddo ef, enillodd y Gogledd nifer o fuddugoliaethau pwysig ychydig cyn yr etholiad - er enghraifft, gorchfygwyd Lee ym Mrwydr Gettysburg. Ychydig fisoedd wedi'r frwydr hon, wrth gysegru mynwent i ail-gladdu'r milwyr a laddwyd, traddododd Lincoln ei araith enwocaf, Anerchiad Gettysburg. Enillodd Lincoln yr etholiad i sicrhau pedair blynedd arall fel Arlywydd.
Ar 9 Ebrill 1865, ildiodd Robert E. Lee a'i fyddin yn Appomattox Court House yn nhalaith Virginia. Roedd y rhyfel bellach bron ar ben, a Lincoln eisoes yn meddwl beth i'w wneud i ail-uno'r wlad ar ôl y brwydro.
Llofruddiaeth
Ar 14 Ebrill 1865 (Dydd Gwener y Groglith), aeth Lincoln a'i wraig i wylio drama o'r enw Our American Cousins yn Ford's Theater. Daeth John Wilkes Booth, actor oedd yn cydymdeimlo â'r De, y tu ôl iddo heb gael ei weld a'i saethu yn ei ben. Cariwyd Lincoln i dŷ dros y ffordd, lle bu farw'r bore wedyn. Cariwyd ei gorff yn ôl i Illinois mewn trên arbennig, gyda miloedd o bobl yn ei gwylio'n pasio. bawd|240x240px|Cofeb Abraham Lincoln yn [[Washington]]
Tras Gymreig
Credir bod Lincoln o dras Gymreig: roedd ei hen nain, Sarah Evans, mae'n debyg, yn ferch i Cadwaladr ac Elin Evans o Wynedd, Pennsylvania. Ym 1860 cyhoeddodd 100,000 o bamffledi Cymraeg i geisio denu pleidleisiau'r mewnfudwyr Cymraeg. Cyhoeddwyd 50,000 yn Utica, Efrog Newydd a'r un nifer yn Pottsville, Pensylfania.
Trinidad Ruiz
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
American Blue Note
Ffilm ddrama yw American Blue Note a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Peter MacNicol, Edward Jones, Tim Guinee, Carl Capotorto a Jonathan Walker.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Batman (ffilm o 1989) sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Anna Kostrova
Fe'i ganed yn Oblast Omsk a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Rwsia.
Bu farw yn St Petersburg.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Heliogomphus scorpio
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Heliogomphus scorpio. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Side Effects – Tödliche Nebenwirkungen
Ffilm ddrama Ffrangeg a Saesneg o Unol Daleithiau America yw Side Effects – Tödliche Nebenwirkungen gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Soderbergh. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Thomas Newman. Cafodd y ffilm hon ei chynhyrchu gan Lorenzo di Bonaventura, Scott Z. Burns a Gregory Jacobs; lleolwyd y stori mewn un lle, sef Dinas Efrog Newydd a chafodd ei saethu yn Ninas Efrog Newydd a Long Island.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Steven Soderbergh nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Meadowtown
Pentref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Meadowtown. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Worthen with Shelve yn awdurdod unedol Swydd Amwythig.
The Dead and The Damned
Ffilm am y Gorllewin gwyllt am ladd a sblatro gwaed yw The Dead and The Damned a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Califfornia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Paul Nordin oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cyfeiriadau
o Unol Daleithiau America]]
Cân i Gymru 2009
Cynhaliwyd Cân i Gymru 2009 yn Venue Cymru, Llandudno ar 1 Mawrth 2009. Cyflwynwyd y sioe gan Sarra Elgan a Rhodri Owen. Enillodd Elfed Morgan, athro, â'r gân Gofidiau.
Mynydd Carnguwch
Gorwedd Mynydd Carnguwch ym mhlwyf Carnguwch, ac ymddengys fod y ddau le fel ei gilydd wedi eu henwi ar ôl y garnedd ar ben y bryn.
Y copa
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 359m (1178tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.
Kärlek Och Hypnotism
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Lau Lauritzen yw Kärlek Och Hypnotism a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Lau Lauritzen.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Carl Alstrup. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1921. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Kid sef ffilm gomedi a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lau Lauritzen ar 13 Mawrth 1878 yn Silkeborg a bu farw yn Copenhagen ar 10 Ionawr 1990. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1931 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Lau Lauritzen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
1873
18g - 19g - 20g
1820au 1830au 1840au 1850au 1860au - 1870au - 1880au 1890au 1900au 1910au 1920au
1868 1869 1870 1871 1872 - 1873 - 1874 1875 1876 1877 1878
Digwyddiadau
bawd|200px|Berlin Siegessäule (Mehefin 2003)
Tafod yr ych
Planhigyn blodeuol bychan yw Tafod yr ych sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Boraginaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Borago officinalis a'r enw Saesneg yw Borage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Tafod y fuwch, Bara gwenyn, Blodau baill, Bronwerth, Didrist, Glesyn cyffredin, Llawenlys, Tafod yr ych.
Agawam, Massachusetts
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Agawam, gan gynnwys:
Merrington, Swydd Amwythig
Pentref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Merrington. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Pimhill yn awdurdod unedol Swydd Amwythig.
Barton, Preston
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Barton. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dinas Preston.
Llostfain llwyni copog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Llostfain llwyni copog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: llostfeinion llwyni copog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Leptasthenura striolata; yr enw Saesneg arno yw Striolated tit-spinetail. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Pobty (Lladin: Furnariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. striolata, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r llostfain llwyni copog yn perthyn i deulu'r Adar Pobty (Lladin: Furnariidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Red Planet
Ffilm llawn cyffro llawn antur gan y cyfarwyddwr Antony Hoffman yw Red Planet a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America ac Awstralia. Lleolwyd y stori ym Mawrth a chafodd ei ffilmio yn Wadi Rum a Coober Pedy Council.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Benjamin Bratt, Terence Stamp, Val Kilmer, Simon Baker, Carrie-Anne Moss, Tom Sizemore a Bob Neill. Mae'r ffilm Red Planet yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gladiator sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Peter Suschitzky oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Carn a'Mhaim
Mae Carn a'Mhaim (neu Càrn a' Mhàim) yn gopa mynydd a leolir yng nghalon mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban;. Saif tua 15 kilometr i'r gorllewin o Braemar yn Swydd Aberdeen.
836
8g - 9g - 10g
Carn a'Mhaim
Ceir carnedd ar y copa.
Red Planet
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antony Hoffman ar 1 Ionawr 2000 yn Nhref y Penrhyn.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Antony Hoffman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
836
780au 790au 800au 810au 820au - 830au - 840au 850au 860au 870au 880au
Carn a'Mhaim
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
836
831 832 833 834 835 - 836 - 837 838 839 840 841
Model propaganda
Mae'r model propaganda yn fodel cysyniadol mewn economeg wleidyddol wedi cael ei gynnig gan Edward S. Herman a Noam Chomsky, sy'n nodi sut mae propaganda, gan gynnwys tueddau systemig, yn gweithio yn y cyfryngau torfol. Mae'r model yn ceisio esbonio sut caiff poblogaethau eu thrin a sut caiff caniatâd i bolisïau economaidd, cymdeithasol a gwleidyddol ei lunio yn y meddwl cyhoeddus drwy'r bropaganda hon.
Huse
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Helge Ernst yw Huse (Dokumentarfilm) a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 2001: A Space Odyssey sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Rolf Rønne oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Helge Ernst sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Helge Ernst ar 27 Ionawr 1916.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Helge Ernst nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Heliogomphus selysi
Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Heliogomphus selysi. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
The Unholy Three
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Tod Browning yw The Unholy Three a gyhoeddwyd yn 1925. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Waldemar Young.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1925. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Gold Rush sef ffilm gomedi Americanaidd am Klondike gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar waith cynharach, The Unholy Three, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Tod Robbins a gyhoeddwyd yn 1917.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tod Browning ar 12 Gorffenaf 1880 yn Louisville a bu farw yn Santa Monica ar 1 Tachwedd 1982. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1896 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tod Browning nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
New York Confidential
Ffilm ddrama sy'n dilyn hynt a helynt grwp o ffrindiau gan y cyfarwyddwr Russell Rouse yw New York Confidential a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Clarence Greene.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Celia Lovsky, Broderick Crawford, Anne Bancroft, Tom Powers, Ian Keith, George E. Stone, John Doucette, J. Carrol Naish, Richard Conte, Charles Meredith, Nestor Paiva, Fortunio Bonanova, Steven Geray, Onslow Stevens, Mike Mazurki, Frank Ferguson, Marilyn Maxwell, Henry Kulky, Herbert Heyes, Marshall Reed, Michael Ross, William Forrest a Barry Kelley. Mae'r ffilm New York Confidential yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rebel Without a Cause sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Russell Rouse ar 20 Tachwedd 1913 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Los Angeles ar 19 Mai 1975. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1942 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Russell Rouse nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Facing The Enemy
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Robert Malenfant yw Facing The Enemy a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alexandra Paul, Cynthia Preston, Linden Ashby, June Chadwick, Dyllan Christopher, Bruce Weitz, Maxwell Caulfield a Melanie Wilson.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Beautiful Mind sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard.
Mae ganddi o leiaf 7 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Malenfant nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
NOTCH1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn NOTCH1 yw NOTCH1 a elwir hefyd yn Notch 1 (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 9, band 9q34.3.
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn NOTCH1.
Pan Welais Ferch, Teimlais Fel
Ffilm ramantus am LGBT yw Pan Welais Ferch, Teimlais Fel a gyhoeddwyd yn 2019. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd एक लड़की को देखा तो ऐसा लगा ac fe'i cynhyrchwyd gan Vidhu Vinod Chopra yn India; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: Netflix, Fox Star Studios. Lleolwyd y stori yn Punjab. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Rochak Kohli. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Maina hirgrib
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Maina hirgrib (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: mainaod hirgrib) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Basilornis galeatus; yr enw Saesneg arno yw Greater king starling. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Drudwy (Lladin: Sturnidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn B. galeatus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r maina hirgrib yn perthyn i deulu'r Adar Drudwy (Lladin: Sturnidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Amy Dillwyn
Roedd Elizabeth Amy Dillwyn (16 Mai 1845 - 13 Rhagfyr 1935) yn nofelydd, yn gymwynaswraig ac yn wraig fusnes, o Abertawe.
Roedd Amy Dillwyn yn gymeriad lliwgar ac fe ddaeth hi'n adnabyddus am ei barn di-flewyn-ar-dafod, ei gwisg ecsentrig a'i hoffter o ysmygu sigârs. Rhwng 1880 ac 1892, cyhoeddodd Amy Dillwyn chwe nofel ac mae pob un yn ymdrin â safle menywod yn y gymdeithas Fictorianaidd. Etholwyd hi yn llywydd cangen Abertawe o'r NUWSS.
Un Monde Sans Femmes
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Guillaume Brac yw Un Monde Sans Femmes a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Guillaume Brac. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Laure Calamy, Vincent Macaigne a Constance Rousseau.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
8:46
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Un Monde Sans Femmes
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Guillaume Brac ar 1 Ionawr 1977 ym Mharis.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Guillaume Brac nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
8:46
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ashley B. Morris
Mae Ashley B. Morris (ganwyd 1961) yn fotanegydd nodedig a aned yn Unol Daleithiau America. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd Herbarium. Natural History Museum (BM).
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Pink Floyd
Band roc blaengar Prydeinig oedd Pink Floyd, a enillodd adnabyddiaeth i gychwyn am eu roc seicadelig neu roc gofod, ac fel y datblygodd y band, am eu roc blaengar. Maent yn adnabyddus am eu geiriau athronyddol, eu harbrofi acwstig, eu celf clawr arloesol a'u sioeau byw, coeth. Maent yn un o actiau mwyaf llwyddiannus cerddoriaeth roc, gan werthu dros 300 miliwn o albymau drwy'r byd. gan gynnwys 74.5 miliwn yn yr Unol Daleithiau.
Preblyn coed rhesog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Preblyn coed rhesog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod coed rhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Stachyris striata; yr enw Saesneg arno yw Striped tree babbler. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: Timaliidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. striata, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r preblyn coed rhesog yn perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: Timaliidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Cairn Gorm - Sron a'Cha-no
Mae Cairn Gorm - Sron a'Cha-no yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n "Deleted Munro Top". Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Edo Sangokushi
Ffilm fud (heb sain) yw Edo Sangokushi a gyhoeddwyd yn 1928. Fe'i cynhyrchwyd yn Japan.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1928. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Circus ffilm gomedi, fud, Americanaidd gan Charlie Chaplin.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Far Country
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Anthony Mann yw The Far Country a gyhoeddwyd yn 1954. Fe'i cynhyrchwyd gan Ruth Roman, James Stewart, Walter Brennan, Anthony Mann, Aaron Rosenberg a Borden Chase yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Universal Pictures. Lleolwyd y stori yn Canada a Seattle. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Borden Chase a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Milton Rosen. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Robert J. Wilke, Ruth Roman, James Stewart, Walter Brennan, Kathleen Freeman, Jay C. Flippen, Harry Morgan, Corinne Calvet, Jack Elam, Connie Gilchrist, Carl Harbaugh, John McIntire, Royal Dano, Chuck Roberson, Robert Bice, Robert Foulk, Steve Brodie, Eddy Waller, Ethan Laidlaw, Frank Mills, Damian O'Flynn a Guy Wilkerson. Mae'r ffilm The Far Country yn 97 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anthony Mann ar 30 Mehefin 1906 yn San Diego a bu farw yn Berlin ar 25 Medi 1980. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1942 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul> Derbyniodd ei addysg yn Central High School.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anthony Mann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Glenn Miller Story
Ffilm ddrama am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Anthony Mann yw The Glenn Miller Story a gyhoeddwyd yn 1954. Fe'i cynhyrchwyd gan Aaron Rosenberg yn Unol Daleithiau America Lleolwyd y stori yn Ninas Efrog Newydd a chafodd ei ffilmio yn Colorado a Santa Monica. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Oscar Brodney a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Glenn Miller.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1954. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rear Window sy’n ffilm llawn dirgelwch, gan y cyfarwyddwr ffilm enwog Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. William H. Daniels oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Russell F. Schoengarth sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anthony Mann ar 30 Mehefin 1906 yn San Diego a bu farw yn Berlin ar 25 Medi 1980. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1942 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul> Derbyniodd ei addysg yn Central High School.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anthony Mann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tonnerre
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Guillaume Brac yw Tonnerre a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Tonnerre ac fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Cafodd ei ffilmio yn Stade de l’Abbé-Deschamps. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Catherine Paillé.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Bernard Menez, Vincent Macaigne a Solène Rigot.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Interstellar sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. Tom Harari oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Guillaume Brac ar 1 Ionawr 1977 ym Mharis. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 65 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Guillaume Brac nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Mae dyddiadur Robert Bulkeley yn enghraifft gynnar o ddyddiadur sy'n disgrifio cymdeithas, materion amaethyddol ac amgylcheddol Ynys Môn, rhwng 1630 ac 1636.
Ertuğrul Osman
Tywysog Otomanaidd oedd Ertuğrul Osman neu Osman Ertuğrul Osmanoğlu (18 Awst 1912 – 23 Medi 2009), oedd yn bennaeth brenhinllin yr Otomaniaid o 1994 hyd ei farwolaeth. Ef oedd yr ŵyr byw olaf i Ymerawdwr Otomanaidd, sef Abdul Hamid II a deyrnasodd o 1876 hyd 1909.
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Mae cofnodion amaethyddol, amgylcheddol ac o ran tywydd yn nyddiadur Robert Bulkeley i'w gweld yn yma yn Nhywyddiadur gwefan Llên Natur.
Ertuğrul Osman
Ganwyd yn Istanbwl ym 1912, a threuliodd mwy na 60 mlynedd yn byw yn Ninas Efrog Newydd wedi i'w deulu gael eu halltudio gan Mustafa Kemal Atatürk yn sgil sefydlu'r Weriniaeth Dwrcaidd.
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Cefndir
Tynnwyd yn drwm ar waith ymchwil yr hanesydd Hugh Owen MA, FSA ar gyfer rhannau sylweddol o'r erthygl hon. Fe ddangosir y talpiau helaeth a gyfieithwyd o'i waith mewn dyfynodau breision ar ddechrau llawer o'r adrannau:
Iaith, cynnwys ac arddull y dyddiadur
Mae llawysgrifen Robert Bulkeley yn astrus ac yn anodd i'w deallt, fel mae llawer llawysgrif ei gyfnod mae'n debyg. Diolch i drawsgrifiad Hugh Owen gallwn osgoi llawer o'r anawsterau hyn fodd bynnag. Dyma ddywed Owen am bwysigrwydd y dyddiadur hwn ac am y genre yn gyffredinol:
Ni ysgrifennodd unwaith frawddeg gyflawn yn y Gymraeg ond fe blethodd weithiau cystrawen Gymraeg a Saesneg i'w gilydd. Yr agosaf mae o'n dod i frawddeg Cymraeg gyfan yw:
J pd wm prich: am godi eithin ag eithino Buarth 5s..fa [1 Mai 1633]
Kittery, Maine
Tref yn, yn nhalaith Maine, yw .
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Iaith, cynnwys ac arddull y dyddiadur
Dyma rai o'r termau Cymraeg a ddefnyddiodd yn eu cyd-destun:
Kittery, Maine
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Kittery, gan gynnwys:
Mab y Cadfridog
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Shin Hyun-jun a Park Sang-min.
Middleton Priors
Pentref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Middleton Priors. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Ditton Priors yn awdurdod unedol Swydd Amwythig.
Mab y Cadfridog
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pretty Woman sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Im Kwon-taek ar 2 Mai 1936 yn Sir Jangseong. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1962 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Im Kwon-taek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mwyngloddfa Nant-y-cagl
Mae Mwyngloddfa Nant-y-cagl wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 09 Mawrth 1992 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.64 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Bashall Eaves
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Bashall Eaves. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Cwm Ribble.
Mwyngloddfa Nant-y-cagl
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Brwnera
Planhigyn blodeuol bychan yw Brwnera sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Boraginaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Brunnera macrophylla a'r enw Saesneg yw Greater forget-me-not.
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Iaith, cynnwys ac arddull y dyddiadur
9 Rhagfyr 1635: my man owen bought me yesterday at Bewmares faire a q beefe 5s 3d, two sheepe skins 12d, beesoms 2d, oinions 2d, apples, 2d, arnodd..6 doleu, 4 gwadan arad, Jau, dau gorn, fa [= fair]
Newyddion Da
Ffilm gomedi yw Newyddion Da a gyhoeddwyd yn 2019. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd गुड न्यूज़ ac fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd. Vishnu Rao oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Iaith, cynnwys ac arddull y dyddiadur
12 Hydref 1633: set to Aberfro fayre, J bought there 3 yokes 18d 200 taneu 6d?wages in bend leather?sold Begus her cow for 37s - 2dxx (sylwer y defnydd o'r term Saesneg am iau yma yn wahanol i'r enghraifft cyntaf uchod).
Newyddion Da
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mwyngloddfa Nantiago
Mae Mwyngloddfa Nantiago wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 28 Mehefin 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.67 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.
Cairn Gorm - Creag an Leth-choin (copa'r gogledd)
Mae Cairn Gorm - Creag an Leth-choin North Top yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n "Deleted Munro Top". Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Han Blev Flyver
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1950. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd All About Eve sy’n ffilm gomedi Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Joseph L. Mankiewicz. Golygwyd y ffilm gan Henning Bendtsen sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Mwyngloddfa Nantiago
Math o safle
Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.
Han Blev Flyver
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Helge Robbert ar 15 Awst 1919.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Helge Robbert nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Traeth Bychan
Lleolir Traeth Bychan ar ochr ddwyreiniol Ynys Môn, Cymru. Mae yng nhymuned Llanfair Mathafarn Eithaf.
Wyneba'r traeth i'r dwyrain; gan hynny mae'n cynnig cysgod oddi wrth y gwyntoedd cryfion o'r de.
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Iaith, cynnwys ac arddull y dyddiadur
15 Hydref 1631: yn redig all day: dry
Traeth Bychan
Yn ystod misoedd yr haf mae'n draeth poblogaidd pan mewnlifai llawer o ymwelwyr i'r ynys. Ar gyfnodau eraill mae'r traeth yn llecyn tawel. Mae Llwybr Arfordirol Ynys Môn yn rhedeg ger y traeth. Dyma'r fan lle daeth y llong-danfor HMS Thetis i'r lan wedi llongddrylliad tra'n cynnal treialon yn 1939.
Dyddiadur Robert Bulkeley, Dronwy, Môn
Cyffredinol
bawd|Llun o Dronwy a gyhoeddwyd yn Trans. Ang. Antiq. Soc. yn 1937
Iechyd
.
Meddwdod
Mae'r sylw doniol hwn am y noson a dreuliodd ym môn clawdd ar ôl diwrnod o yfed yn Ffair Caernarfon yn ein swyno heddiw am ei onestrwydd a'i hiwmor:
I set cu H: p: to Carnvon, J pd for sithe 2s 8d, we dranke so well that we lost the boat, & had but a lodging with the snaile, our horses were almost starued at Abermenay.
Cofnodion am y tywydd
Nid oedd sylwadau RB am y tywydd yn fanwl iawn nag yn ddadlennol iawn yn feteorolegol heb gyd-destun ehangach (gweler isod). Fodd bynnag mae'n bosibl casglu argraffiadau breision o natur y gwahanol dymhorau yn y dyddiadur, pa dywydd arferai dynnu ei sylw a pha ieithwedd a ddefnyddiai i'w cyfleu. Nododd y tywydd ar ddiwedd neu ar ddechrau cofnod bron pob dydd. Mae ei eirfa meteorolegol yn eitha tlawd ond o gymryd y cofnodion gyda'i gilydd gellir gweld patrymau. Afraid dweud bod dau neu dri gair yn cael eu cynnwys gyda'i gilydd yn yr un cofnod i greu disgrifiad ychydig yn fwy manwl.
Y cysyniad mwyaf cyffredin y mae'n ei ddefnyddio yw ei air am teg (fair) ar eu ffurfiau Fa: a fayre. Fe'u ceir tua 650 o weithiau wedi eu dosbarthu'n dra thymhorol fel hyn: 56 Ionawr. 53 Chwefror. 46 mawrth. 48 ebrill. 58 mai. 65 mehefin. 60 gorffennaf. 76 Awst. 72 medi. 48 Hydref. 41 Tachwedd a 58 Rhagfyr. Nid yw'r patrwm hwn yn anisgwyl. GRAFF
Mae profiad RB o farrug yng ngorllewin Môn yn dilyn patrwm gwahanol i heddiw. Mae ei gofnodion o frost, frosty yn gyfyngedig i gyfnod o Dachwedd i Chwefror yn unig: ni chafwyd yr un cyfeiriad at farrug gwanwyn a phrin ddim yn yr hydref chwaith. Yn fwy arwyddocaol efallai yw penllanw sylweddol o gofnodion barrug yn Rhagfyr. (Ionawr 15 (xx)*, Chwefror 6 (xx), Mawrth-Hydref 0 (xx), Tachwedd 5 (xx), Rhag 31 (xx))
Mae cofnodion RB yn gyfeirio at snowing, snow rema: a snow noctu.), Ionawr 11 (xx)* cofnod, Chwefror 5 (xx), Mawrth 1 (xx), Tachwedd 2(xx), Rhagfyr 15(xx). Ni chafwyd yr un cyfeiriad at eira o Ebrill i Hydref. Mae hyn yn dangos patrwm tymhorol tebyg i farrug uchod.
NB. Mae cywiriad o 11 diwrnod i gysoni sylwadau 'Iwleaidd' RB i'r Calendr Gregoraidd presennol (gweler adran Y Calendr) am amseriad eira a barrug yn creu patrwm agosach at ein sefyllfa ni heddiw (sy'n ffafrio tywydd oer ym mis Ionawr yn hytrach na Rhagfyr) ond nid digon i newid y sefyllfa fel a ddisgrifir. Dangosir ffigyrau cywiredig mewn cromfachau o dan eira a barrug uchod*.
Dyma rai o'r termau tywydd eraill a ddefnyddiodd.o bryd i'w gilydd:
(shoures, rayne, raynie, mist[y], wet'')
(windy, nipping wind, great wind, blustering,
thunders & lightening, 3 chofnod yn unig Awst (1) a Medi (2)
hayles, it thawed, cloudy,mist, cold, dry, sharpe Eastern wind, hot,
Y Cynhaeaf
Cafwyd 27 cyfeiriad at haruest, pob un yn cyfeirio at dalu cyflog amdano, gan amlaf yn fuan ar ôl derbyn y gwaith, ond ambell waith ar ôl peth amser (1 Tachwedd 1635: xxjd [11 ceiniog] for reaping 6d more for haruest... Nododd y taliadau yn y misoedd fel a ganlyn: Medi, 5 cofnod; Hydref, 12 cofnod; Tachwedd, 5 cofnod. Gwnaeth 5 taliad yn ôl-dremiol mewn gwahanol fisoedd, un ohonynt yn gytundeb mwy cymhleth: 11 Mai 1633, J let him my litle Croft [] for 4s rent[]couple of capons & two dayes service in haruest yearely ye weathers 29s 4s for ye pentyr due to him for cheese.
Dyma gnydau'r cynhaeaf:
Cafwyd 26 cyfeiriad at barly. Ar y dyddiad cynnar o 17 Ionawr 1635 nododd we put in some barly ond ar y 20 Ebrill 1631 cofnododd j began to sow barly. Er hynny gwerthai haidd, efallai yr hyn oedd yn weddill ganddo ar y 27 Ebrill 1631, j bestowed a kib barly vpon Abermenay [fferi Abermenai]) a mis wedyn, ar y 16 Mai 1631 prynodd haidd j bought of [off] mgery owen le: his widow a peg: barly for 18s).
Cafwyd 20 cyfeiriad at oates. Ion 1 winowing oates, windy [fasa rhaid cael gwynt i nithio?] Chwefror 0 March 5 cymysg Ebrill 3 (1 gorffen hau, rhoi a benthyca) Mai 0 Mehefin 3 (sychu a nithio) Gorffennaf 3 (sychu a nithio) Awst 0 Medi 5 (gwneud tas, cywain) Hydref 1 (talu am y cynhaeaf) Tachwedd 0 Rhagfyr 0
Cafwyd 15 cyfeiriad at wheate. Paratoi tir; 24 Ion 1631: yn redig till one a clock..2 kib wheate, 27 Hydref 1635: 2 dayes ploughing to sow wheate. Gwerthu; 25 Medi 1631: rec 2s 6d for wheate.
Cafwyd 11 cyfeiriad at rie. Cynaeafu; 8 Awst 1631: we reape Rie.
Awgryma hyn mai haidd oedd y cnwd pwysicaf yn economaidd gan RB (oherwydd y diwydiant bragu? gweler "Meddwdod" uchod), ac yn eu trefn ceirch, gwenith a rhug.
Nododd RB waith ar y gwair mewn pum mis o'r flwyddyn, yn yr haf, yr hydref a'r gwanwyn. Cymerwn fod blwyddyn y gwair yn cychwyn ym mis Gorffennaf, gyda raking (2 gofnod); Awst, in hay, hay making (8); Medi, in hay (1); Hydref i Chwefror (0); Mawrth, all day yn hay (3); Ebrill all day yn hay (1); Mai -Mehefin (0). Dyma batrwm ychydig yn anisgwyl i gylch y flwyddyn trin gwair blynyddol fel rydym yn ei adnabod heddiw (neu tan yn ddiweddar o leiaf): y gwaith yn dechrau ym mis Gorffennaf gyda chribinio (beth oedd yna i gribinio CYN y cynhaeaf gwair ym mist Awst a Medi - gwaith lladd gwair ym Gorffennaf heb ei gofnodi efallai?); yna saib dros fisoedd y gaeaf tan fis Mawrth ac Ebrill, ond beth a olygai wrth in the hay yn y misoedd hynny.
barly goldiog: 1 cofnod: we put into the barne ye barly goldiog 3 Ionawr 1632)
Da byw
Cyfeiriadau i'r canlynol: buwch (23), ychen (14), ceffyl (17)
Coed
Cawn 7 cyfeiriad at tymber yn y Dyddiadur, yn cynnwys: 25 Mehefin 1631: ''Vespi [gyda'r nos] I was at Glaslyn [aber yr Afon Alaw, Llanfachreth]. There was tymber newly come from Ireland'' [o'r 'Gogledd' efallai, lle roedd y wladychfa Protestanaidd fawr o'r Alban ar droed a'r stadau mae'n debyg yn gwerthu eu cynnyrch yn ôl i'r "hen wlad" angen ffynhonnell. Aeth RB i ymofyn ychwaneg o goed ar ôl pythefnos: 2 Gorffennaf 1631 J rid to glaslyn & bought of tymber 15s 2d. Awgryma hyn nad oedd Môn y cyfnod, fel heddiw, yn sir arbennig o goediog.
Halen
Mae yna 18 cyfeiriad at halen yn y dyddiadur, y rhan fwyaf ohonynt yn yr haf (cadw bwyd yn ffres?) ac yn ymwneud â thalu biliau amdano. Mae'r pris yn y cofnod canlynol yn awgrymu mor hanfodol oedd halen: 11 Awst 1631, J pd for 2 bu: salt 4s 8d.
Ffeiriau
[*Bend leather: (orig. northern) The leather of a 'bend', ie. the thickest and stoutest kind of leather (from the back and flanks) used for soles of boots and shoes; sole-leather Oxford English Dictionary]
Sylwadau arbennig
Mês ynteu ŷd?:  Cafwyd 2 gyfeiriad yn unig at acorne, y ddau o'r un wythnos yn 1633: 3 Hydref 1633: acorne making: few shoures of hayle. Ai hel mes oedd hyn fel roedd "hay making" yn golygu hel gwair. Ond pam hel mes? Mae'r esboniad tebygol i'w gael yn ei ymadrodd am "wneuthur" cnwd, ymadrodd sydd yn ehangach nag yn y Saesneg fodern. Mae'n son am a corne making i gyfleu gweithred barhaus (a-....ing). Felly nid hel mes ond hel ŷd oedd ystyr RB wrth ysgrifennu'r uchod. Mae'n debyg mai'r ffordd safonol ddiweddarach o'i ysgrifennu fyddai a-corn making.
Moresg:  Cafwyd 2 gyfeiriad at moresg neu moresk, y ddau yn gyfeirio at wneud taneu (gweler Môr-hesgen)
22 2 1632 h pryce ap h gaue me a 100 taneu moresg
Tybed a allwn gymeryd bod pob cyfeiriad at taneu yn golygu rhai o fôr-hesg. Mae'n bosib fod y cofnod hwn yn awgrymu diwydiant plethu moresg yn Aberffraw:
12 Hydref 1633, J set to Aberfro fayre, J bought there 3 yokes 18d 200 taneu 6d wages in bend leather  sold Begus her cow for 37s-2dxx
Cwningod:  Roedd cwnigod yn anifail i'w hela (neu ei gywain) gan RB: 9 Gorffennaf 1631: vespi J was at towyn cadw, thinking to kill a rabbet (gyda'r nos fum i yn y tywyn-cadw gyda'r bwriad o ladd cwningen).
Llongddrylliad:  12 Medi 1731: J rid to penrhyn where a ship was cast all to wracke J pd for 4 barrills 2s-8d.... stormy wind & rayne. Aeth ddwywaith eto i weddillion y llong y diwrnod wedyn. (Un o eiriau to hŷn Môn heddiw am froc môr yw drac Rolant Williams; cys. pers..
Y Tywydd yng Nghymru a Phrydain
1632: Gaeaf 1631-2, haenen llwch ffrwydiad Feswfiws yn effeithio ar y tywydd; Ionawr mwyn a thyner; 3 Chwefror, storm darannau yn Weymouth, swydd Dorset. Gwanwyn: 23 Ebrill, y llanw yn codi ddwywaith mewn awr heibio i Bont Llundain [y gwynt o'r môr wedi codi ar ôl y penllanw?]. Haf a hydref gwlyb iawn.
1633: Blwyddyn gwlyb, llifogydd marwol yn ngogledd ddwyrain Lloegr. Gaeaf oer a gwlyb iawn - y Tafwys yn rhewi; llifogydd afon difrifol yn Cork, difrodwyd pontydd ac adeiladau. Ebrill oer a gwlyb. Glaw yr haf yn parhau tan c.24 Tachwedd [nododd RB storm hegr iawn - very greate storme of wind & rayne - ar y 21 Tachwedd].
1634:  Blwyddyn sych. Gaeaf 1633-34 yn oer a gwlyb iawn - afonydd wedi rhewi gan gynnwys afonydd Tafwys a'r Trannon. 20 Ionawr, dechrau sbelen sych hyd 20 Mawrth [Cofnododd RB ar 9 Chwefror great storme of winde & rayne. Cofnododd ar y 13 Mawrth gwynt oer o'r gogledd, y dwyrain ac yna, erbyn y 22 Mawrth, o'r de-ddwyrain (gwyntoedd nad ydynt yn cario glaw) ond fe barhaodd yn nipping, yn oer a gwyntog, i ganol Ebrill meddai. Ar 30 Mai nododd vnconstant weather]... haf eithriadol o gynnes a sych. Sychder difrifol o haf i'r hydref gyda gwair wedi ei ddeifio a ffynhonnau yn sychu [Cofnododd RB ar 5 Gorffennaf all day great raynie ac ar 23 Awst cafodd ei dalu 8s for his cowes grasse this somer, windy. Ar y 26ain Medi cofnododd  a great shoure in the night]. Erbyn mis Hydref roedd lefelau dŵr yn rhy isel yn y camlesi i'r badau. Torrwyd y sychder ar y 21-22 Hydref gan storm eithriadol a llanw uchel eithriadol [dim son gan RB]
1635 Blwyddyn sych. Gaeaf oer iawn gyda meirioli ar dro ym mis Rhagfyr (1634) hyd Ionawr. Yr afon Ddyfrdwy wedi rhewi yn ystod cyfnod oer byr hoedlog ym mis Ionawr. Ail-gydiodd yr oerfel ar 15 Ionawr gydag eira trwm a Ffair Rhew ar y Tafwys. [Cofnododd RB farrug (trwm iawn ar y 9ed) rhwng 5-13 Ionawr - cychwynnodd feirioli ar yr 14 Ionawr meddai. Cofnododd storm fawr o eira ac wedyn oerfel, a storm eira mawr et ar 29 Ionawr]. Llifogydd yn dilyn y dadmar. Yr un patrwm eto ym mis Chwefror, llif at 1tr o ddyfnder yn nghadeirlan Caersallwg ar 5 Chwefror. [Meiriolodd eto ar y 3 Chwefror meddai RB, gyda sylw iddi fod yn very wette & great floude ar y 5ed: llifogydd ar raddfa eang iawn y diwrnod hwnnw felly rhwng Môn a Chaersallwg (onid oedd yn rhaid i RB olygu Môn parthed ei lifogydd gan nad oedd ganddo yr un modd o wybod pa mor eang oeddynt?). Cofnododd cold northen wind ar yr 24 Chwefror]. Gwanwyn sych - Mawrth yn oer. 3-7 Mawrth, eira mawr a lluwchfeydd dyfnion, siopau yn gorfod cau yng Nghaer [16-20 Mawrth yn gawodog neu niwlog ym Môn yn ôl RB]. 4 Ebrill: storm genllysg, peli 4 modfedd o gylchedd yn Castletown, Ynys Manaw. Haf cynnes a sych ar y cyfan. Hydref sych.