cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trionglau lem ac aflem
Nodweddion
Ym mhob triongl, y craidd (lle mae'r lliniau canol yn croestorri) yw canol mewngylch y triongl; mae pob amser oddi fewn i'r triongl. Mae'r orthograidd a'r circumcenter hefyd oddi mewn, yn y triongl ongl lem, ond y tu allan mewn triongl aflem.
Nyth Cacwn (cyfres deledu)
Cyfres gomedi sefyllfa Gymraeg wedi'i gosod ar fferm ddychmygol o'r un enw yng ngorllewin Cymru oedd Nyth Cacwn. Ysgrifennwyd y gyfres gan Ifan Gruffydd ac Euros Lewis. Roedd y gyfres yn seiliedig ar hynt a helynt Wiliam (Ifan Gruffydd), gwas newydd a oedd wedi dod i weithio ar fferm gwraig weddw o'r enw Gwyneth (Grett Jenkins) a'i merch Delyth (Gwyneth Hopkins). Henry (Dafydd Aeron) oedd enw cariad Delyth - 'pot blodyn o ddyn' a oedd yn gweithio yn y banc - ac roedd Einon (John Phillips) yn hen was direidus a chyfrwys. Roedd y cymydog Herbert Thomas (William Vaughan) hefyd yn rhan o'r stori, gŵr parchus ag acen ogleddol a chanddo 'un llygad ar y fferm a'r llall ar Mam [Gwyneth]'.
Cafodd chwe phennod cyfres gyntaf Nyth Cacwn eu hysgrifennu yn 1988, a'u darlledu ar S4C yn 1989. Ysgrifennwyd ail gyfres, ond ni chafodd ei chomisiynu. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Teledu'r Tir Glas.
Marmite
Mae Marmite yn bast lliw tywyll a gynhyrchir gan y cwmni Seisnig, Marmite Food Extract Company. Sail y past yw rhin burum o'r broses bragu. Mae blas ac arogl cryf Marmite yn enwog ac wedi dod yn idiom a slogan love it or hate it. Mae'r dywediad fod rhywbeth yn Marmite yn ffordd o ddweud fod barn neu wrthrych yn denu barn cryf o blaid ac yn erbyn rhywbeth.
Fe'i fytir gan fwyaf ar ffurf brechdan.
Hanes
bawd|Darlun o'r llestr marmite Ffrengig Ar ddiwedd 19g, darganfu'r gwyddonydd Almaenig, Justus von Liebig, drwy hap y gellid crynodi, ac yna poteli a bwyta'r sgil-gynhyrchion burum wrth fragu.
Yn 1902 sefydlwyd y cwmni Marmite Food Extract Company, sy'n defnyddio burum cwmni cwrw Bass, yn Burton upon Trent (Swydd Stafford, Lloegr) - bragwyr oedd wedi bod yn y dref ers 1777.
Roedd y rysáit wreiddiol yn cynnwys halen, helogan a pherlysiau. Yn dilyn hynny, ehangwyd y rysáit i gynnwys asid ffolig, fitamin B12, thiamin a riboflafin mewn canran uchel, gan wneud i chi deiet iach maeth.
Yn y blynyddoedd ar ôl sefydlu'r Cwmni Echdynnu Bwyd Marmite, ymddangosodd y cynnyrch a daeth yn boblogaidd yn Seland Newydd ac Awstralia wedi melysu â charamel. Ymddangosodd hefyd yn Unol Daleithiau America o dan enw Vegex ac yn y Swistir dan yr enw Cenovis.
Yr Enw
Daw enw'r cynnyrch o'r gair Ffrangeg am y math o lestr a ddefnyddwyd i ddal casserole neu gawl o'r enw marmite (ynganer 'marmît'). Ym mhorthladd Dieppe yn Normandi ceir cawl pysgod o'r enw Marmite Dieppoise. Er yr 1920 mae'r label coch a melyn wedi cynnwys darlun o jar 'marmite' arno. Yn wreiddiol gwerthwyd Marmite o botiau mawr pridd ac yna yn yr 1920au dechreuwyd eu werthu mewn potiau gwydr llai ond bod y jariau hynny yn parhau i fod yr un siâp a ffurf â'r potiau 'marmite' Ffrengig gwreiddiol.
Priodweddau maeth
Mae'r bwyd margit yn fwyd llysieuog er gwaethaf blas y gallai fod yn edrych fel cig. Gan ei fod yn isel mewn braster a nodweddion caloriffig ac yn gyfoethog mewn asid ffolig, ystyrir fitamin B12, thiamin a riboflavin yn fwyd iach.
Amrywiol
Yn dilyn llwyddiant slogan hysbysebu ""Love it or Hate it" yn Hydref 1996 daeth yn arferol i ddefnyddio 'marmite' fel enghraifft o beth neu farn oedd yn ennyn teimladau cryfion o blaid neu yn erbyn. Ar 22 Ebrill 2010, bygythiodd y cwmni Unilever (cwmni cynhyrchu Marmite) achos llys yn erbyn plaid asgell dde y British National Party am ddefnyddio jar o Marmite gyda'r slogan "love it or hate it" yn eu hysbysebion teledu.
bawd|150px|"Our Mate" sydd ar werth yn Awstralia Gwerthir Marmite yn Awstralia dan yr enw "Our Mate". Yn Seland Newydd defnyddir yr enw "NZ-Mite".
Cyfwng
bawd|480|Yma, mae a yn set o rifau ar linell-gyfres o rifau; mae'r cyfwng agored hwn (y set) yn gorwedd rhwng x ac x + a. Mewn mathemateg, mae cyfwng (real) yn set o rifau real sy'n gorwedd rhwng dau rif yn y set, ac sydd hefyd wedi'i gynnwys yn y set. Er enghraifft, mae'r set o bob rhif x sy'n bodloni
0 ≤ x ≤ 1
yn gyfwng sy'n cynnwys
0
a
1
, yn ogystal â'r holl rifau rhyngddynt. Enghreifftiau eraill o gyfyngau yw'r set o bob rhif real \R, sef y set o'r holl rifau real negyddol, a'r set wag.
Mae cyfyngau real yn holl bwysig o fewn 'damcaniaeth integriadau' (theory of integration), oherwydd y rhain yw'r setiau lleiaf y gellir diffinio eu "maint", eu "mesuriadau" a'u "hyd" yn hawdd. Gellir, wedyn, ymestyn y cysyniad o 'fesur' i fannau mwy cymhleth gan arwain i fesuriadau Borel a hyd yn oed i fesuriadau Lebesgue.
Maent hefyd yn bwysig, yn wir yn gwbwl ganolog i'r 'cyfwng rhifyddol' (interval arithmetic) sef techneg rhifiadol o gyfrifiannu fformiwlâu mympwyol hyd yn oed pan yn delio gydag ansicrwydd, brasamcanion a thalgrynnu.
Cânt eu diffinio mewn set trefnus o gyfanrifau a rhifau cymarebol.
Terminoleg
Disgrifir y dynodiadau hyn o fewn y Safon rhynwladol ISO 31-11: Sylwer fod, , a yn cynrychioli'r set wag, ond mae  yn dynodi set
{a}
Roma yng Nghymru
bawd|Teulu o Roma Cymreig a'u carafán. Ffotograff gan [[Geoff Charles (1951).]] Grŵp ethnig hanesyddol yng Nghymru sydd yn perthyn i bobloedd eraill y Roma yw'r Roma yng Nghymru, y Sipsiwn Cymreig neu'r Kale.
Cyfwng
Terminoleg
.
Roma yng Nghymru
Mae'n debyg i'r bobl Roma fyw yng Nghymru, neu deithio drwyddi, ers y 15g. Yn ôl traddodiad, Abram Wood neu "Frenin y Sipsiwn" oedd y cyntaf ohonynt i breswylio yng Nghymru yn barhaol a hynny yn y 18g. Bu'r mwyafrif o Roma Cymreig ers hynny yn honni'r un waedoliaeth a chyfeirir atynt felly fel teulu Abram Wood. Maent yn perthyn i'r Romanichal yn Lloegr, ac mae'r hen iaith Romani Gymreig ar y cyfan yn unfath â'r Eingl-Romani.
Cyfwng
Terminoleg
Pan fo
Roma yng Nghymru
Er iddynt parhau a'u bywyd crwydrol yn y 19g a dechrau'r 20g, cawsant eu cymhathu i ddiwylliant y Cymry mewn sawl ffordd, gan gynnwys troi at Gristnogaeth, mabwysiadu cyfenwau Cymraeg, a chymryd rhan mewn eisteddfodau. Amcangyfrifir bod rhyw 3000 o Roma yng Nghymru yn yr 21g. Yn ôl Cyfrifiad 2011, mae 0.1% o boblogaeth Cymru (2,785 o bobl i gyd) yn ystyried eu hunain yn Sipsi neu Deithiwr Gwyddelig o ran eu hethnigrwydd.
Cyfwng
Terminoleg
a > b
Roma yng Nghymru
Enw
Ceir yr enghraifft gynharaf o'r enw "Sipsiwn" mewn disgrifiad o'r Saeson yn y gerdd Deffynniad Ffydd Eglwys Loegr (1595) gan Morris Kyffin: "bachog kaid ai bochau kŵn / siapsach a gweflau sipswn". Benthyciad o'r enw Saesneg Diweddar Cynnar gyptsion (neu ffurf debyg megis gipson) ydyw, hynny yw Egyptian oherwydd y gam-dyb ledled Ewrop taw o'r Aifft y daeth y Roma. Yng Ngogledd Cymru, rhoddai'r enwau jipsan a jipsen ar y Roma, ac yn y de galwai merch Roma yn sibwnen. Câi'r enw Sipsiwn ei roi ar grwpiau nomadaidd eraill, yn enwedig y Teithwyr Gwyddelig, a gweithwyr crwydrol megis tinceriaid. Bellach mae rhywfaint o ystyr ddifrïol i'r enw, ac mae sibwnen yn air sarhaus am fenyw megis slebog, gan adlewyrchu'r rhagfarn yn erbyn y Roma.
Cyfwng
Terminoleg
, yna, fel arfer, mae'r pedwar nodiant yn cynrychioli set wag.
Roma yng Nghymru
Enw
Oherwydd Abram Wood a sefydlai'r gymuned Roma barhaol yng Nghymru, rhoddir yr enw teulu Abram Wood neu deulu Alabeina arnynt.
Cyfwng
Defnydd cynnar
nid bathiad mo'r gair 'cyfwng'. Fe'i ceir mewn cofnod o'r 12g. Yn ôl Geiriadur Prifysgol Cymru, caiff ei ddiffinio fel: Pellter (mewn lle neu amser) rhwng y naill beth a’r llall, adwy, bwlch (mewn lle neu amser), agendor, gwagle; ennyd, ysbaid, ystod; gwahaniad; man lle y cyferfydd dau neu ragor o bethau. Fe'i ceir yn y gair 'argyfwng'.
Roma yng Nghymru
Enw
Yr enw safonol ar y Roma Cymreig yw Kale neu Kalá.
Ethnogenesis
bawd|Carreg fedd Abram Wood yn Eglwys [[Llangelynnin, Gwynedd.]] Mae'n debyg i'r Roma gyrraedd Cymru gyntaf yn y 15g. Mae'r cofnod swyddogol cynharaf o Roma yng Nghymru yn dyddio o 1579, pryd arestiwyd Sipsiwn yn Sir Faesyfed, ond dechreuodd eu gwir ethnogenesis yng nghanol y 18g. Daeth Abram Wood i Gymru tua 1730, ac yn ôl traddodiad efe y cyntaf ohonynt i breswylio yng Nghymru yn barhaol. Dywed iddo gyflwyno'r fiolin i'r Cymry, ac i'r Cymry gyflwyno'r delyn i'r Sipsiwn. Daeth ambell deulu arall o Roma i dreulio amser hir yng Nghymru, gan gynnwys yr Ingrams, y Lees, a'r Prices.
Cymhathiad a dirywiad
bawd|Teulu o Sipsiwn yn gwersylla ger Abertawe (1953). Yn yr 20g bu gostyngiad yn y niferoedd a oedd yn parhau â'r bywyd crwydrol. Daeth rhagor o Roma o Ewrop i Gymru yn 1906, ond cawsant eu goruchwylio'n ofalus gan yr heddlu a'u hebrwng yn ôl i Loegr i'w halltudio. Yn 1996 cyfrifwyd 489 o garafanau, 36 ohonynt ar wersyllfannau heb awdurdod. Mae nifer fawr o Roma Cymreig wedi rhoi'r gorau i'w hen ffordd o fyw ac wedi symud i mewn i dai. Mae'r boblogaeth grwydrol yng Nghymru'r 21g yn cynnwys Teithwyr Gwyddelig ac yn y de, disgynyddion o briodasau rhwng y Kale a'r Romanichal. Mae rhai ohonynt yn parhau i deithio i Loegr a'r Alban yn eu carafanau.
Iaith
Bu'r dafodiaith Gymreig yn goroesi yn y gogledd hyd at 1950, ac er ei fod yn ffurf ar Romani ac felly o deulu'r ieithoedd Indo-Ariaidd, mae ganddi nifer o fenthyceiriau Cymraeg a Saesneg.
Letsie III, brenin Lesotho
Letsie III (ganed David Mohato Bereng Seeiso; 17 Gorffennaf 1963) yw brenin cyfredol Lesotho yn neheudir Affrica. Fe olynnodd ei dad, Moshoeshoe II, pan erlydwyd hwnnw yn alltud yn 1990. Ail-orseddwyd ei dad am gyfnod byr yn 1995 ond bu farw mewn damwain car yn gynnar yn 1996, a daeth Letsie yn frenin unwaith eto. Fel brenin cyfansoddiadol mae'r rhan fwyaf o ddylestwyddau'r Brenin Letsie yn seremonïol.
Roma yng Nghymru
Iaith
Cyfarfu Derek Tipler â charfan o Roma oedd yn medru'r iaith yn Sir Gaernarfon yn 1950. Manfri Wood yw'r siaradwr rhugl olaf yn yr iaith Romani a wyddys amdano yng Nghymru, a bu farw tua 1968.
Cerddoriaeth
Ymhlith teulu Abram Wood bu nifer o gerddorion o fri, gan gynnwys John Roberts (Telynor Cymru). Yn ôl y delynores Nansi Richards, a gafodd ei magu ar fferm ym Mhen-y-bont-fawr a fu'n gartref am gyfnod i deulu Abram Wood, y Sipsiwn Cymreig oedd yr olaf i ganu'r pibgorn.
Letsie III, brenin Lesotho
Yn 2000, datganodd fod y clefyd HIV/AIDS yn y wlad yn argyfwng naturiol gan sbarduno ymateb cenedlaethol a rhyngwladol i'r epidemig.
Bywgraffiad
Addysgwyd ef yn Lloegr yn Ngholeg Ampleforth. Oddi yno, aeth ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Genedlaethol Lesotho lle graddiodd mewn Bagloriaeth yn y Celfyddydau yn y Gyfraith. Aeth ymlaen wedi i astudio ym Mhrifysgol Bryste (Diploma mewn Astudiaethau Cyfraith Loegr, 1986), Coleg Wolfson, Caergrawnt (Astudiaethau Datblygu, 1989), ac yna coleg amaethyddol Wye College, Swydd Caint (Economeg Amaethyddol). Gorffennodd ei astudiaethau yn 1989, gan ddychwelyd i Lesotho.
Urddwyd ef fel Prif Bennaeth Matsieng yn ardal Maseru ar 16 Rhagfyr 1089.
Coronwyd ef ar 31 Hydref 1997 yn Stadiwm Setsoto. Bu Tywysog Siarl o Loegr yn y seremoni.
Ar 1 Rhagfyr 2016, yn Rhufain, apwyntiwyd y Brenin Letsie III 'Lysgennad Ewyllus Da Corff Bwyd ac Amaethyddiaeth (Food and Agriculture Organization)ar gyfer Maeth gan Brif Weithredwr y Corff, José Graziano da Silva.
Priodas a Phlant
Priododd y Brenin Letsie yn 2000 ag Anna Karabo Motšoeneng, merch o dras gyffredin ac nid brenhinol, oedd yn astudio yr un pryd ag ef ym Mhrifysgol Genedlaethol Lesotho. Ar briodi newidiodd eu henw i'r Frenhines 'Masenate Mohato Seeiso. Mae ganddynt fab a dwy ferch:
Nellie Melba
Cantores opera soprano o Awstralia oedd y Fonesig Nellie Melba GBE (ganwyd Helen Porter Mitchell, 19 Mai 1861 – 23 Chwefror 1931). Daeth yn un o gantoresau enwocaf yn y byd tua diwedd y 19g a dechrau'r 20g. Hi oedd y person cyntaf o Awstralia i ennill cydnabyddiaeth ryngwladol fel cerddor clasurol. Cymerodd y ffugenw "Melba" o Melbourne, ei thref enedigol.
Astudiodd Melba ganu yn Melbourne a gwneud llwyddiant cymedrol mewn perfformiadau yno. Ar ôl briodas fer ac aflwyddiannus, symudodd i Ewrop ym 1886 i chwilio am yrfa ganu. Astudiodd ym Mharis ac yn fuan daeth yn llwyddiannus yno ac ym Mrwsel. Ym 1888 enillodd enw fel y soprano ysgafn flaenllaw yn Llundain yn y Opera Brenhinol Eidalaidd, Covent Garden. Fe wnaeth ei debut yn y Metropolitan Opera yn Efrog Newydd ym 1893.
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, cododd Melba symiau mawr o arian ar gyfer elusennau rhyfel. Dychwelodd i Awstralia yn aml yn ystod yr 20g, gan ganu mewn opera a chyngherddau a dysgu canu ym Melbourne Conservatorium. Parhaodd i ganu tan fisoedd olaf ei bywyd a gwneud llawer o ymddangosiadau "ffarwel". Roedd ei hangladd yn ddigwyddiad cenedlaethol pwysig.
Mae ei henw yn gysylltiedig â phedair bwyd, a grëwyd pob un ohonynt er anrhydedd iddi gan y cogydd Ffrengig Auguste Escoffier:
Rhaglen gyfrifiadurol
Mae Rhaglen gyfrifiadurol yn gasgliad o gyfarwyddiadau, sef cod, sy'n gwneud tasgau penodol wrth ei weithredu ar gyfrifiadur.
Enghreifftiau o raglenni cyfrifiadurol:
Sami
Pobl Ffinno-Wgrig sydd yn byw yn y Lapdir yng ngogledd Ffenosgandia yw'r Sami neu'r Lapiaid. Ieithoedd brodorol y Sami ydy'r ieithoedd Sami, er bod nifer ohonynt wedi rhoi'r gorau i'w mamiaith ac yn siarad Norwyeg, Swedeg, Ffinneg, neu Rwseg.
Nomadiaid a fu'n trigo yng ngogledd Llychlyn ers miloedd o flynyddoedd oedd hynafiaid y Sami. Mae union darddiad y Sami yn ansicr: cred rhai ysgolheigion taw un o'r bobloedd Baleo-Siberaidd ydynt, tra bod eraill yn honni iddynt darddu o'r hil Alpaidd yng Nghanolbarth Ewrop. Er eu bod yn siarad ieithoedd Ffinno-Wgrig, nid ydynt yn perthyn yn genetig i'r bobloedd Ffinnig eraill nac i'r bobloedd Indo-Ewropeaidd. Yn sgil dyfodiad y Ffiniaid i'r Ffindir yn yr 2g OC, cafodd aneddiadau'r Sami eu gyrru tua'r gogledd. Digwyddai'r un peth yn Sweden a Norwy, ac erbyn heddiw mae'r Sami wedi eu cyfyngu i Gylch yr Arctig yn bennaf.
Yn hanesyddol siamanaeth oedd crefydd y Sami, ac mae rhai ohonynt yn dal i arfer defodau traddodiadol. Cafodd y mwyafrif ohonynt eu cristioneiddio. Mae nifer o Sami'r Ffindir a Rwsia yn perthyn i'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol, tra bo'r mwyafrif o'r Sami eraill yn Lwtheriaid. Mae nifer o gymunedau'r gogledd yn dilyn ffurf ar gynulleidfaoliaeth efengylaidd o'r enw Laestadianaeth.
Bu rhagfarn yn eu herbyn yn yr oes fodern ac ymdrechai llywodraethau Llychlyn i gymhathu'r Sami yn ddiwylliannol. Cafodd yr ieithoedd Sami eu gwahardd yn yr ysgol. Yn ail hanner yr 20g, enillodd y Sami fwy o hawliau, gan gynnwys addysg drwy gyfrwng yr ieithoedd Sami a gwarchodaeth porfeydd ceirw Llychlyn. Sefydlwyd cymdeithasau gwleidyddol a diwylliannol gan y Sami, ac mae ychydig o bapurau newydd a rhaglenni radio yn eu hieithoedd brodorol.
Teen Wolf
Rhaglen deledu Americanaidd yw Teen Wolf a ddatblygwyd gan Jeff Davis ar gyfer MTV. Cychwynodd ar 5 Mehefin 2011, yn dilyn Gwobrau MTV Movie 2011. Darlledwyd chwe chyfres i gyd, gyda hyd at 24 pennod ymhob cyfres. Mae'r gyfres wedi'i seilio'n fras ar ffilm o'r un enw a ryddhawyd yn 1985. Mae'n dilyn hanes arddegwr o'r enw Scott McCall sy'n cael ei frathu gan fleidd-ddyn a rhaid iddo ymdopi â'r canlyniadau hyn a sut mae'n effeithio ar ei fywyd a bywydau'r rhai sydd agosaf ato, fel ei ffrind gorau "Stiles" Stilinski.
Cymeriadau
Prif Cymeriadau Cymeriadau
Timpani
Math o offeryn taro cerddorol yw  timpani ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ t <span title="/ɪ/: 'i' in 'kit'">ɪ m p <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə n <span title="/i/: 'y' in 'happy'">i / )   (timps, yn anffurfiol) neu tympan (er y gall tympan gyfeirio at fathau eraill o ddrymiau, gan gynnwys tambwrîn). Mae wedi ei wneud trwy bilen sy'n cael ei alw'n 'ben' ac sydd wedi'i ymestyn dros bowlen fawr sy'n draddiadol wedi'i gwneud o gopr yn wreiddiol. Timpani pedal yw'r math sy'n cael ei ddefnyddio fwyaf erbyn hyn, a gall chwaraewyr medrus ei thiwnio yn gyflym a chywir gan ddefnyddio pedal droed. Mae'r timpani yn cael ei chwarae trwy daro'r pen gyda ffon bwrpasol sy'n cael ei alw'n 'ffon' neu 'ordd'.
Esblygodd y timpani dros amser o fod yn ddrymiau milwrol i un o brif offerynnau cerddorfa glasurol erbyn diwedd y 18g. Heddiw, maent yn cael eu defnyddio mewn sawl math o ensemble, gan gynnwys seindyrf cyngerdd, seindyrf ymdeithiol, cerddorfeydd, a hyd yn oed mewn rhai bandiau roc.
Gair Eidaleg lluosog am 'timpano' yw timpani. Prin y defnyddir y gair unigol hwnnw, a bydd sawl timpani yn aml yn cael eu galw'n 'timpanis'. Timpanydd yw'r enw a roir i gerddor sy'n chwarae'r timpani.
Archif
Defnyddir y term archifau mewn dwy ffordd wahanol:
Gall archifau fod wedi eu gwneud o unrhyw ddefnydd ac nid papur neu femrwn yn unig - yn dechnegol, gall graffiti ar wal, rhestr siopa, cofnod ar ffurf llun ac ati fod yn archifau. At hynny hefyd, mae unrhyw beth sy'n gysylltiedig â'r cofnod ei hun hefyd yn rhan o'r archif os yw'n gosod y cofnod ei hun yn ei gyd-destun. Enghraifft Jenkinson oedd Eliffant gyda label ar ei glust yn nodi ei fod yn bresant o ryw faharaja i'r Frenhines Fictoria: y label yw'r cofnod ei hun ond mae'r eliffant yn rhan o'r uned archifol gan ei fod yn esbonio'r nodyn - ac felly dylid (mewn egwyddor) gadw'r eliffant yn ogystal a'r nodyn yn y storfa archifol!
Gofelir am archifau gan rai y gellir eu galw'n archifyddion, a gorau oll os ydynt wedi eu cynhwyso ar gyfer y gwaith; a dylai archifdy gael ei staffio gan rai gyda'r cymwysterau hynny.
La traviata - Disgyddiaeth
bawd|Agorawd La traviata o dan arweiniad [[Arturo Toscanini]] Dyma ddisgyddiaeth rannol o'r nifer mawr o recordiadau sain a fideo o opera Giuseppe Verdi, La traviata. . Wedi ei selio ar y nofel La dame aux Camélias (y ferch gyda'r blodau camelia) gan Alexandre Dumas, fils, mae La traviata wedi bod yn rhan o brif arlwy'r repertoire operatig ers ei berfformio am y tro cyntaf ar 6 Mawrth 1853 yn y Teatro La Fenice yn Fennis.
Recordiadau fideo
bawd|Römersteinbruch St. Margarethen, 11 Gorffennaf 2008
Cyfeiriadau
Nodiadau
Ffynonellau a nodwyd
Ffynonellau eraill
Y Talmwd
bawd|Yr enw '[[Moses' mewn Hebraeg, priodolir pum llyfr iddo yn y Talmwnd]] Casgliad awdurdodol o gyfreithiau sifil a chrefyddol yr Iddewon yw'r Talmwd.
Hanes
Ceir gwreiddiau'r Talmwd yn natblygiad y Tora deuol a dechreuad traddodiad Iddewiaeth rabinaidd. Yn ogystal â'r Tora ysgrifenedig, y pumllyfr a briodolir i Foses, honnir i'r Tora llafar gael ei drosglwyddo o un genhedlaeth i'r llall ers oes Moses. Tua'r 2g, penderfynai'r rabïaid Yohanan ben Zakkai, Hillel, ac Akiva i ysgrifennu'r Tora llafar a gelwir y corff o destunau hyn yn y Mishnah.
Y Talmwd Palesteinaidd
Ffurfiwyd y Talmwd Palesteinaidd, neu Dalmwd Caersalem (Yerushalmi), tua 400 OC pan gyfunwyd y Mishnah a'r Gemara.
Y Talmwd Babilonaidd
Datblygwyd y Talmwd Babilonaidd (Bavli) tua 500 OC.
Mishnah
Rhennir y Mishnah yn chwech adran: Zeraim ("hadau"), yn ymwneud â chnydau; Moed ("amserau penodol"), yn ymwneud â gwyliau crefyddol; Nashim ("merched"), yn ymwneud â'r teulu, y gartref a safle'r unigolyn; Nezikin ("iawndal"), y cyfreithiau sifil a throseddol; Kodashim ("pethau sanctaidd"), yn ymwneud â'r Deml ac aberth; a Tohorot ("purdebau"), yn ymwneud ag halogiad a phuredigaeth.
Gemara
Estyniadau ac esboniadau ar y Mishnah ydy'r Gemara.
Halakah
Yr enw ar y traddodiad cyfreithiol yn y Talmwd ydy'r Halakah. Mae'n cynnwys cyfreitheg ddisgrifiadol a chyfarwyddol ynghylch ymddygiad cymdeithasol.
Argraffiadau a chyfieithiadau
Argraffwyd y Talmwd Babilonaidd a'r Talmwd Palesteinaidd am y tro cyntaf yn 1520–23 yn Fenis gan Daniel Bomberg. Ceir ugain o draethodau'r Talmwd Palesteinaidd wedi eu cyfieithu i Ladin yn Thesaurus Antiquitatum Sacrarum (1744–69) gan Blasio Ugolino.
Prifysgol Genedlaethol Lesotho
250px|right|Medfa Adeilad weindyddol Prifysgol Genedlaethol Lesotho bawd|Campws y Brifysgol Prifysgol Genedlaethol Lesotho yw unig brifysgol gwlad Lesotho yn neheudir Affrica. Lleolir yn nhref Roma sydd tua 34 km i'r de-ddwyrain o Maseru, prifddinas y wlad.
Coleg Prifysgol Gatholig y Pab Pïws XII
Yn 1938, penderfynodd Synod Esgobion Catholig De Affrica sefydlu Coleg Catholig. Ar 8 Ebrill 1945 yn Rhufain cyhoeddwyd y penderfyniad i greu Coleg Prifysgol Gatholig Pïws XII a enwyd wedi'r Pab Pïws XII. Fe'i lleolwyd dros dros yn adeilad yr ysgol gynradd yn Roma.
Ym 1946, symudwyd y Coleg i'r adeiladau presennol a adeiladwyd ar tua deg a hanner erw o dir. Yn 1950, cyflwynwyd Congregation o Oblates Mary Immaculate (OMI) i'r Coleg Prifysgol Catholig. myfyrwyr a baratowyd Coleg i gael cymwysterau allanol a ddyfernir gan Brifysgol De Affrica (UNISA).
Prifysgol Basutoland, Gwarchodiaeth Bechuanaland a Gwlad Swaziland (UBBS)
Ar 1 Ionawr 1964, trawsnewidiwyd y Coleg i fod yn Brifysgol anenwadol Basutoland, Gwarchodaeth Bechuanaland a Swaziland (University of Batusoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland), ac yn 1966, wedi annibyniaeth y gwledydd o Brydain, a newid enwau'r gwledydd rhydd newydd, yn Brifysgol Botswana, Lesotho a Swaziland (University of Botswana, Lesotho and Swaziland, UBLS). Derbyniodd y brifysgol ei statud ei hun a roddwyd iddi gan Elizabeth II.
KeolisAmey Cymru
bawd|Cyhoeddiad trên hwyr ar wasanaeth Trafnidiaeth Cymru Roedd Gweithrediadau KeolisAmey Cymru yn masnachu fel Trafnidiaeth Cymru, ac yn gweithredu masnachfraint Cymru a'r Gororau o 14 Hydref 2018.
Ar 22 Hydref 2020, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru eu bod am gamu mewn i redeg y gwasanaethau yn uniongyrchol drwy is-gwmni. Roedd hyn yn dilyn y pandemig coronafeirws pan cwympodd y nifer o deithwyr yn sylweddol. Mae'r drefn newydd yn cychwyn o Chwefror 2021. Bydd cwmni Amey Keolis Infrastructure Cyf yn parhau i ofalu am yr isadeiledd ar linellau craidd y cymoedd a bydd Keolis Amey yn parhau i ddarparu eu arbennigedd drwy bartneriaeth.
Brasamcan
Mewn mathemateg, mae brasamcan (neu fras amcan), fel arfer, yn rhif sy'n debyg, ond nid yn union hafal i rif arall, gwneir hyn yn aml wrth dalgrynnu. ; ar lawr gwlad, dywedir fod hi bron neu tua 10 o'r gloch. Defnyddir y gair 'bras' (sy'n hen air am 'fawr') ar ei ben ei hun, weithiau i gyfleu hyn, weithiau, e.e. "Gallaf roi syniad bras i chi o drefn y cyfarfod." Mae geiriadur Daniel Silvan Evans (1852) yn nodi mai 'brasgyfri' ydyw estimate, a chyn hynny, yn 1831, mae'r Gwyliedydd yn sôn am 'daflu brasamcan ar y cyfri'. Mae sawl iaith wedi bathu'r gair Lladin approximatus, a proximus a olygai'n wreiddiol rhywbeth a oedd "yn debyg iawn" i rywbeth arall.
KeolisAmey Cymru
Hanes
Ym mis Hydref 2016 cyrhaeddodd tri chwmni y rhestr fer ar gyfer masnachfraint nesaf Cymru a'r Gororau, sef Abellio, y gweithredwr cyfredol Arriva, a menter ar y cyd rhwng Keolis/Amey a Chorfforaeth MTR.
Brasamcan
Fe'i dynodir yn aml gyda'r symbol ≈, sef amrywiad ar yr hafaliad arferol, ac sy'n cyfleu'r syniad bras. Gair tebyg yw 'amcangyfrif' (estimate). Er mai ym myd rhifau y'i defnyddir fel arfer, gall hefyd gael ei ddefnyddio wrth drin a thrafod siapau neu ffwythiannau mathemategol.
Prifysgol Genedlaethol Lesotho
Prifysgol Genedlaethol Lesotho
Ar 20 Hydref 1975, naw mlynedd wedi ennill annibyniaeth Lesotho, sefydlwyd y prifysgol genedlaethol annibynnol - Prifysgol Genedlaethol Lesotho (National University of Lesotho). Pasiwyd y penderfyniad yn y Cynulliad Cenedlaethol gan Ddeddf Rhif 13 o 1975. NUL yw olynydd Coleg Prifysgol Pius XII a'r UBLS gan etifeddu ei thir a'u hadeiladau.
KeolisAmey Cymru
Hanes
Ym mis Hydref 2017, gadawodd Arriva y broses, wedi ei ddilyn ym mis Chwefror 2018 gan Abellio yn dilyn cwymp eu partner Carillion. Ym mis Mai 2018, dyfarnwyd y fasnachfraint newydd i Keolis Amey Wales Cymru. Bydd yn cychwyn ar 14 Hydref 2018 gan redeg am 15 mlynedd.
Brasamcan
Gwyddoniaeth
Fe'i defnyddir gan y gwyddonydd yn aml, wrth egluro pam fod arbrawf arbennig yn rhoi canlyniadau ychydig yn wahanol i'r ddamcanaeth. Enghraifft arall yw'r brasamcan o orbid planed o amgylch yr haul.
Prifysgol Genedlaethol Lesotho
Iaith
Er gwaethaf yr arwyddais Nete ke Thebe ("Tarian yw'r Gwir") yn yr iaith Sesotho, ymddengys o wefan y Brifysgol fod yr holl ddysgu a gweinyddu swyddogol yn yr iaith Saesneg yn unig a dim yn yr iaith genedlaethol a iaith cartref 85% o frodorion Lesotho. Efallai, fod hynny'n rannol esbonio canlyniadau gwael y brifysgol mewn sawl pwnc.
KeolisAmey Cymru
Hanes
Yn wahanol i'r fasnachfraint flaenorol, a ddyfarnwyd gan yr Adran Drafnidiaeth yn Llundain, dyfarnwyd y fasnachfraint newydd gan Drafnidiaeth Cymru.
Cyflwr cyfarchol
300px|de|bawd|Arwydd gyda'r modd cyfarchol ar wal gegin ym Mhrifysgol Abertystwyth. Noder fod 'myfyrwyr' wedi ei dreiglo oherwydd y cyflwr cyfarchol er mwyn tanlinellu pwysigrwydd y neges Y Cyflwr Cyfarchol (weithiau modd cyfarchol) yw'r term gramadegol ar yr arfer o gryfhau neu dynnu sylw arbennig at berson, anifail neu wrthrych o fewn brawddeg; gwneir hyn yn y Gymraeg drwy dreiglo. Roedd yn arfer yn yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd ac yn Lladin; bellach, fe arddelir y cyflwr cyfarchol yn y Gymraeg a'r ieithoedd Celtaidd (heblaw Llydaweg), yn yr ieithoedd Slafonig (heblaw Rwsieg) ac yn y Lithwaneg a'r Latfieg. Mae wedi ei golli yn yr ieithoedd Germanaidd gan gynnwys y Saesneg.
Brasamcan
Mathemateg
Mae damcaniaeth brasamcanu yn gangen o fathemateg ac yn rhan hanfodol o ddadansoddi ffwythiannol. Mae brasamcan Diophantin yn delio â brasamcanion o rifau real drwy rifau cymarebol. Mae brsamcanu fel arfer yn digwydd pan nad yw'r union rif yn hysbys, neu'n anodd ei gael. Fe'i defnyddir hefyd pan fydd rhif anghymarebol, e.e. π, yn cael ei fyrhau i 3.14159, neu √2 i 1.414.
Cyflwr cyfarchol
Cymraeg
Yr enghraifft amlwg, syml yn y Gymraeg yw pan fydd siaradwr yn treiglo "boneddigion" i foneddigion ar ddechrau brawddeg er mwyn denu sylw'r gynulleidfa; neu'r athro yn gweiddi "blant" ar ddisgyblion er mwyn cadw trefn. Ceir yn y gân 'O Gymru' gan Eleri Llwyd.
Brasamcan
Mathemateg
Gellir deud mai un ffordd o frasamcanu yw drwy ddefnyddio llai o ddigidau. Mae cyfrifiadau yn debygol o gynnwys gwallau talgrynnu, sy'n arwain at frasamcan. Mae tablau log, y llithriwl a chyfrifyddion yn cynhyrchu atebion bras i bob cyfrifiad, ag eithrio'r cyfrifiadau symlaf un. Fel rheol, mae canlyniadau cyfrifiadau cyfrifiadurol yn frasamcanion a fynegir mewn nifer gyfyngedig o ddigidiau arwyddocaol, er y gellir eu rhaglennu i gynhyrchu canlyniadau manylach. Gellir brasamcanu pan na ellir mynegi rhif degol mewn nifer meidraidd o ddigidau deuaidd.
KeolisAmey Cymru
Gwelliannau
Mae yna gynlluniau i wella'r gwasanaethau rhwng 2018 a 2033 fel rhan o'r fasnachfraint newydd:
Cyflwr cyfarchol
Cymraeg
Efallai mai un o'r enghreifftiau amlycaf o ddefnydd o'r cyflwr cyfarchiol a hynny'n treiglo enw person (sy'n anghyffredin bellach yn y Gymraeg) yw'r cwpled o gerdd 'Fy Ngwlad (Cerddi'r Cywilydd) gan Gerallt Lloyd Owen lle treiglir yr enw Llywelyn:
Prifysgol Genedlaethol Lesotho
Cyfadrannau
Mae gan y Brifysgol 7 cyfadran:
Perfformiad academaidd
Ym Mehefin 2011, adroddodd y Lesotho Times bod hanner y myfyrwyr mewn tri o'r saith gyfadran yn y Brifysgol wedi methu eu haroliadau. Roedd yr "unprecedented failure rate" yng nghyfadrannau'r Gyfraith, Gwyddor Iechyd, Gwyddoniaeth a Thechnoleg.
KeolisAmey Cymru
Cerbydau
Bydd Trenau TrC yn etifeddu fflyd o unedau diesel lluosog Dosbarthau 142, 143, 150, 153, 158 a 175 a cherbydau Marc 3 oddi wrth Drenau Arriva Cymru.
Prifysgol Genedlaethol Lesotho
Llyfrgell
Roedd y llyfrgell yn rhan annatod o hen Goleg Pïws XII o ddechrau ei fodolaeth. Adeiladwyd y llyfrgell presennol yn 1964. Ym 1979, pan ddaeth yn Llyfrgell NUL, derbyniodd enw Thomas Mofolo. Yn ogystal â chasgliadau llyfrgell confensiynol, mae'n rhedeg archif, yn casglu dogfennau, ac mae ganddi adran amgueddfa hefyd.
KeolisAmey Cymru
Fflyd y dyfodol
Disgwylir y bydd y fflyd cyfan a etifeddwyd gan Drenau TrC yn cael eu disodli erbyn 2023, gyda hanner y trenau newydd i'w cynhyrchu gan CAF yn ei ffatri yn Llanwern.
Bydd cyfanswm o 77 uned lluosog diesel CAF Civity yn cael eu hadeiladu. Bydd yna hefyd nifer o unedau diesel lluosog ail-ddefnydd yn ymuno â'r fflyd, gyda phum s o Great Western Railway (ar sail tymor byr yn unig) a deuddeg Dosbarth 170/2s o Greater Anglia.
Hefyd, mae cyfanswm o unedau 35 Stadler FLIRT wedi'u harchebu; 24 tri-dull ac un ar ddeg diesel-trydan. Mae 36 trenau-tram Stadler Citylink tri cerbyd hefyd wedi ei archebu.
Mae pump uned Dosbarth 230 o hefyd wedi ei archebu o Vivarail, a mae deuddeg cerbyd Marc 4 i ymuno â'r fflyd o London North Eastern Railway ar ôl cael ei hadnewyddu.
Cyflwr cyfarchol
Cymraeg
Gwelir y cyflwr cyfarchol yn yr ieithoedd Gwyddeleg a Gaeleg. Yn wahanol i'r Gymraeg, mae'r ddwy iaith hyn yn dal i dreiglo enwau pobl, ac mae'r enwau "Hamish" yn ffurf gyfarchol (a sillafiad Saesneg) ar Seumas a'r enw Mháiri (a ynganer yn gywir fel 'Fari') yn ffurf gyfarchol ar Màiri. Yn wahanol i'r Gymraeg mae'r ieithoedd Goideleg yn dal i arddel y cyflwr genidol.
Gaeleg - Cyflwr Cyfarchol, Treiglo Enwau Pobl
Defnyddir treigliadau yn yr iaith Aeleg yn yr Alban i ddynodi'r cyflwr cyfarchol hefyd:
Ieithoedd Slafonig
Ceir y cyflwr cyfarchol mewn sawl iaith Slafonig, a dynodir hi fel terfyniad gair.
Bwlgareg
Yn wahanol i ieithoedd Slafaidd eraill ac eithrio Macedoneg, mae Bwlgareg wedi colli dynodiad cyflyrau ar gyfer enwau. Fodd bynnag, mae Bwlgareg yn cadw'r cyflwr cyfarchol. Mae gan enwau gwrywaidd traddodiadol â diwedd cyfarchol fel rheol.
Brasamcan
Unicode
Defnyddir nifer o symbolau i ddynodi eitemau sydd fwy neu lai yn hafal, ac maen nhw fel arfer yn hafaliaid tonnog (sgwigl) neu'n doredig.
y
, yn agosáu at derfan; fel a geir yn y gystrawen, ≐ 0
Anhwylder cydsymud datblygiadol
Anhwylder niwrolegol cronig sy'n dechrau mew plentyndod yw  anhwylder cydsymud datblygiadol,     hefyd yn cael ei adnabod fel dyspracsia datblygiadol neu dyspracsia. Mae'n effeithio ar symud a chydsymud corfforol wrth i negeseuon yr ymenydd beidio a chael eu trosglwyddo'n gywir i'r corff.
Cyflwr cyfarchol
Bwlgareg
Fe all fod gan enwau mwy diweddar neu thramor gyflwr cyfarchol ond bur anaml y defnyddir hyn (mae Ричарде, yn hytrach na'n syml Ричард Richard, yn swnio'n anarferol i siaradwyr cynhenid).
Mae ymadrodd cyfarchol megis господин министре (Mr Minister) bron wedi eu llwyr dileu gan y cyflyrau nominative forms, yn arbennig mewn ysgrifennu swyddogol. Mae gan enawu priod hefyd fel rheol ffurf cyfarchol, ond fe;u defnyddir yn llai aml. Ceir rhai enwau pris a ddefnyddir yn aml yn y cyflwr cyfarchol:
Bydd y cyflwr cyfarchol yn bodoli fel rheol ar gyfer enwau i ferched:
Heblaw am ffurfiau sy'n gorffen gydag -е, fe'i ystyrir yn sarhaus ac fel rheoli fe'u hosgoir. Ar gyfer ffurfiau annwyl, defnyddir y cyflwr cyfarchol:
Pwyleg
Yn yr iaith Bwyleg mae'r cyflwr cyfarchol (wołacz mewn Pwyleg) yn peri i enwau benywaidd dderbyn -o (heblaw geiriau sy'n diweddu gyda -sia, -cia, -nia, a -dzia, sy'n derbyn -u, a'r rhai sy'n diweddu gyda -ść, dderbyn -i.
Mae enwau gwrywaidd yn dilyn patrwm cymhleth y cyflwr lleoliadol, ac eithro llond llaw o eiriau megus Bóg → Boże ("Duw"), ojciec → ojcze ("tâd") a chłopiec → chłopcze ("bachgen"). Mae enwau di-genedl a lluosog yn dilyn yr un ffurf yn y cyflwr enwadol ag yn y cyflwr cyfarchol.:
Slofaceg
Hyd at yr 1908au roedd cyflwr cyfarchol arbennig gan yr iaith Slofaceg a adnabuwyd ac a ddysgwyd yn yr ysgolion. Bellach, nid ystyrir y cyflwr yn un byw ac arddelir hi ond mewn ffurfiau hynafol gan mwyaf ym maes crefydd neu lenyddiaeth neu mewn cyd-destun eironig.
Lithwaneg
Ceir yn cyflwr cyfarchol yn ieithoedd byw y Baltig, Lithwaneg a Latfieg. Yn Lithwaneg:
Ieithoedd Romáwns
Arferid y cyflwr cyfarchol yn y Lladin - gweler dyfyniad enwog, "Et tu Brute" gyda Brute yn ffurf gyfarchol ar yr enw "Brutus". Prin yr arddelir y cyfarchol yn y Ffrangeg ond mae'n bodoli mewn gwahanol ffurfiau mewn ieithoedd Romáwns eraill.
Rwmaneg
Fel yn y Lladin a'r ieithoedd Slafonig cyfagos, gwelir y cyfarchol ar ddiwedd y gair yn yr iaith Rwmaneg:
Catalaneg
Bydd y Gatalaneg yn gollwng y fannod er mwyn ffurfio'r cyflwr cyfarchol. Yr arfer yw denfnyddio'r fannod wrth gyfeirio ar bobl ym mhob achos arall, er enghraifft. Mae hepgor y fannod yn dynodi sylw a pharch.
Anhwylder cydsymud datblygiadol
Mae'r anhwylder yn cael ei diagnosio ar ôl cadarnhau nad oes anhwylderau neu glefydau eraill gan y claf, fel parlys yr ymenydd, nychdod cyhyrol, sclerosis ymledol, neu glefyd Parkinson. Yn ôl CanChild yng Nghanada, mae'r anhwylder hwn yn effeithio ar 5 i 6 y cant o plant oedran ysgol yno; ond mae'r anhwylder hwn yn datblygu wrth symud gydag oed, ac felly yn gyflwr gydol oes.
Gall amryw agweddau o ddatblygiad gael eu heffeithio gan anhwylder cydsymud datblygiadol, ac nid oes gwellhad ohono. Mae hefyd yn gallu effeithio ar y cof yn ogystal ag achosi diffygion corfforol a phroblemau gyda'r lleferydd. Er hynny, mae gan nifer o bobl sy'n byw gyda'r anhwylder gof tymor-hir rhagorol.
Lego
bawd|logo LEGO Mae Lego yn llinell o deganau adeiladu plastig a gweithgynhyrchwr gan The Lego Group, cwmni preifat a leolir yn Billund, Denmarc.
Y Cynnyrch
bawd|briciau Lego a Duplo Mae cynnyrch blaenllaw'r cwmni, Lego, yn cynnwys brics plastig lliwgar sy'n cyd-gloi gyda nifer o gerau, ffigurau o'r enw minifigures, ac amryw o rannau eraill.
Gellir casglu darnau Lego a'u cysylltu mewn sawl ffordd i adeiladu gwrthrychau gan gynnwys cerbydau, adeiladau a robotiaid sy'n gweithio. Yna gellir tynnu unrhyw beth a adeiladwyd ar wahân. Dechreuodd y Grŵp Lego weithgynhyrchu'r brics teganau rhyng-gyswllt yn 1949. Mae'n cefnogi ffilmiau, gemau, cystadlaethau, ac mae yna wyth o barciau sef Legoland wedi'u datblygu o dan y brand.
Mae tua 19 biliwn o elfennau Lego yn cael ei chynhyrchu pob blwyddyn. Mae tua 2.16 miliwn o elfennau Lego yn cael ei modelu pob awr, ac mae yna mwy na 400 biliwn o briciau Lego wedi cael ei chynhyrchu ers 1949. Yn Chwefror 2015 goddiweddodd Lego y cwmni cwmni ceir Ferrari fel y "world's most powerful brand" yn ôl 'Brand Finance'.
Mae Lego yn cael ei rhannu i wahanol oedrannau
Hanes
Dechreuodd The Lego Group yng ngweithdy y saer, Ole Kirk Christiansen (1891-1958), o Billund, Denmarc, a ddechreuodd wneud teganau pren yn 1932. Yn 1934, daeth ei gwmni i gael ei alw'n "Lego" sy'n deillio o'r ymadrodd Daneg Leg Godt, sy'n golygu "chwarae’n dda". Ym 1947, ehangodd Lego i ddechrau cynhyrchu teganau plastig. Yn 1949 dechreuodd Lego gynhyrchu, ymhlith cynhyrchion newydd eraill, fersiwn gynnar o'r brics sy'n cyd-gloi sydd yn gyfarwydd bellach, gan eu galw yn "Brics Rhwymo Awtomatig".
Cyflwynodd The Lego Group linell cynhyrchu Duplo yn 1969, ac mae'n amrywiaeth o flociau syml, mae ei hyd yn mesur dwywaith lled, uchder a dyfnder y blociau Lego safonol ac maent yn anelu at blant iau.
Yn 1978, cynhyrchodd Lego y 'minifigures' cyntaf, sydd ers hynny wedi dod yn elfen bwysig yn rhan fwyaf o setiau Lego.
Themâu y Setiau Lego
Ers y 1950au, mae Grŵp Lego wedi rhyddhau miloedd o setiau gydag amrywiaeth o themâu, gan gynnwys gofod, robotiaid, môr-ladron, trenau, castell, dinosoriaid, y Gorllewin Gwyllt, Disney a ffantasi. Mae rhai o'r themâu clasurol sy'n parhau hyd heddiw yn cynnwys Lego City (llinell o setiau sy'n dangos bywyd y ddinas a gyflwynwyd yn 1973) a Lego Technic (llinell a anelir at efelychu peiriannau cymhleth, a gyflwynwyd yn 1977). Mae yna hefyd setiau newydd ar gael fel Harry Potter ac Star Wars. Mae yna hefyd llawer o setiau wedi ei anelu at blant dros 16 o’r enw Lego Creator Experts.
Incwnabwlwm
bawd|321x321px|Der Edelstein gan Ulrich Boner, a argraffwyd gan Albrecht Pfister yn 1461, oedd yr incwnabwlwm cyntaf i gynnwys torluniau pren.
Llyfr, pamffled neu argrafflen a argraffwyd yn Ewrop cyn y flwyddyn 1501 yw incwnabwlwm (lluosog incwnabwla). Nid yw incwnabwla yn llawysgrifau.
Daw'r gair 'incunabwlwm' o'r Lladin am "ddillad rhwymo" neu "crud",  sydd yn yr achos hwn yn gyfeiriad at y camau cynharaf yn natblygiad llyfrau print.
Defnyddiwyd y term incunabwla gyntaf yng nghyd-destun argraffu gan y ffisegydd a dyneiddiwr o'r Iseldiroedd Hadrianus Iunius (Adriaan de Jonghe, 1511–1575) ac mae'n ymddangos mewn gwaith a ysgrifennwyd ganddo yn 1569 ond a argraffwyd yn dilyn ei farwolaeth.
Trwy gamddealltwriaeth y priodolwyd y term i Bernhard von Mallinckrodt (1591–1664) wedi iddo ddefnyddio'r union eiriau a ddefnyddiodd Hadrianus Iunius mewn pamffled a ysgrifennodd ac a argraffwyd yn 1640. Ar ddiwedd y 17g y daeth y term incwnabwla i ddynodi'r llyfrau argraffiedig eu hunain, heb gynnwys llawysgrifau.
Mae'r enghreifftiau enwocaf o incwnabwla yn cynnwys dau o Mainz, sef Beibl Gutenberg (1455) a Peregrinatio in terram sanctam (1486), a argraffwyd ac a ddarluniwyd gan Erhard Reuwich; Cronicl Nuremberg a ysgrifennwyd gan Hartmann Schedel ac a argraffwyd gan Anton Koberger yn 1493; a Hypnerotomachia Poliphili a argraffwyd gan Aldus Manutius gyda darluniau gan arlunydd anhysbys.
Amcangyfrif
Amcangyfrif yw'r broses o ddod o hyd i frasamcan, sy'n werth mathemategol y gellir ei ddefnyddio at ryw ddiben hyd yn oed os yw data'r mewnbwn yn anghyflawn, yn ansicr, neu'n ansefydlog. Er hynny, gellir defnyddio'r gwerth oherwydd ei fod yn deillio o'r wybodaeth orau sydd ar gael. Yn nodweddiadol, mae amcangyfrif yn golygu "defnyddio gwerth ystadegyn sy'n deillio o sampl i amcangyfrif poblogaeth gyfatebol", er enghraifft. Mae'r sampl yn darparu gwybodaeth y gellir ei luosi trwy wahanol brosesau i bennu'r nifer, neu'r gwerth sydd ar goll. Gelwir amcangyfrif sy'n rhy uchel yn "oramcangyfrif", ac amcangyfrif sy'n is na'r swm cywir yn "danamcangyfrif".
Defnyddir 'amcangyfrif' yn aml wrth greu pôl piniwn, er enghraifft i wybod sut y byddai pobl yn bwrw eu pleidlais mewn etholiad. Ar lafar, yn gyffredinol, defnyddir y term 'gés' (o guess), 'bwrw amcan' neu 'ddyfalu'.
Ceir cofnod o'r gair 'amcangyfrif', am y tro cyntaf, yng Ngeiriadur Thomas Jones (Dinbych), yn 1800. Ystyr y gair 'amcan' yw 'bwriad', 'pwrpas' neu 'gynllun'.
Enghreifftiau
Amcangyfrif "o dop y pen" fyddai rhif tebyg i 120. Does fawr o fathemateg yma, yn hytrach dibynnir ar synnwyr cyffredin a phrofiad.
Er enghraifft, i amcangyfri sawl gronyn o dywod sydd ar draeth, gellid amcangyfrif sawl gronyn sydd mewn un centimetr sgwâr, yn gyntaf. Yna lluosi'r swm gyda chant i gael amcangyfrif o sawl gronyn sydd mewn un fetr sgâr. Y trydydd cam fyddai amcangyfrif sawl metr sgwâr yw'r traeth h.y. ei arwynebedd. Y cam olaf fydai lluosi'r arwynebedd hwn gyda'r nifer o ronynau mewn un fetr.
Gwydr plwm
bawd|Darn o waith gwydr "crisial"|alt=|300x300px Math o wydr sy'n cynnwys plwm yn lle'r calsiwm a gwie mewn gwydr golchludw neu potash yw gwydr plwm (hefyd gwydr crisial). Mae gwydr plwm fel arfer yn cynnwys 18–40% (yn ôl pwysau) o blwm(II) ocsid (PbO), tra bod plwm crisial, sydd hefyd wedi'i adnabod fel gwydr fflint oherwydd y ffynhonnell silica wreiddiol, yn cynnwys isafswm o 24% PbO. Mae gwydr plwm yn ddymunol  oherwydd ei nodweddion addurnol.
Cafodd y dechneg o ychwanegu plwm ocsid fel dull o wella ymddangosiad gwydr ei darganfod gan y Sais George Ravenscroft yn 1674. Roedd gwydr oedd yn cynnwys rhwng 10 a 30% plwm ocsid hefyd yn haws i'w doddi gan ddefnyddio glo môr fel tanwydd ffwrnais. Roedd y dechneg hon hefyd yn cynyddu'r "cyfnod gweithio" gan wneud y gwydr yn haws i'w drin a'i siapio.
Nid yw'r term crisial plwm, yn dechnegol, yn gywir i ddisgrifio gwydr plwm, gan nad oes gan wydr fel solid amorffaidd strwythur crisialaidd. Er hynny, mae'r defnydd o'r term yn dal i fod yn boblogaidd am resymau hanesyddol a masnachol. Daw o'r gair Fenisaidd cristallo i ddisgriio'r carreg grisial sy'n cael ei dynwared gan wneuthurwyr gwydr Murano.
Roedd llestri gwydr plwm crisial yn arfer cael eu defnyddio i storio a gweini diodydd, ond mae hyn yn llai cyffredin erbyn hyn oherwydd fod gan blwm beryglon iechyd. Un deunydd amgen yw gwydr crisial, sy'n cynnwys bariwm ocsid, sinc ocsid, neu potasiwm ocsid yn lle plwm ocsid. Mae gan grisial di-blwm fynegrif plygiant tebyg i grisial plwm, ond mae'n ysgafnach ac mae ganddo lai o rym gwasgarol.
Yn yr Undeb Ewropeaidd, mae labelu cynnyrch "crisial" yn cael ei reoleiddio gan Gyfarwyddeb Cyngor 69/493/EEC, sy'n diffinio pedwar categori, gan ddibynnu ar gyfansoddiad cemegol a nodweddion y deunydd. Rhaid i gynnyrch gwydr gynnwys 24% o blwm ocsid cyn y gall gael ei alw yn "grisial plwm". Rhaid i gynnyrch sy'n cynnwys llai na hynny o blwm ocsid, neu gynnyrch gwydr sydd ag ocsidiau metel eraill yn lle plwm ocsid, gael ei labelu fel "crystalin" neu "wydr crisial".
Fforiwr
Rhywun sy'n chwilio neu'n ymchwilio er mwyn darganfod gwybodaeth neu adnoddau yw Fforiwr.
Mae fforio wedi bod yn rhan annatod o fodolaeth y ddynoliaeth ar y ddaear a thu hwnt wrth ddod i wybod am y byd o'n cwmpas - er enghraifft, anturiaethau fforio'r Groegiaid a’r Rhufeiniaid yng ngogledd Ewrop. Fe wnaeth fforwyr Groegaidd amgylchynu Ynys Prydain am y tro cyntaf yn y 4edd ganrif cyn Crist. Roedd y Rhufeiniaid a'r Tsieineaid hefyd yn fforwyr cynnar llwyddiannus, gan ddogfennu tiroedd newydd a'u pobl.
O tua 800 OC ymlaen dechreuodd y Llychlynwyr archwilio Ewrop a hwylio i diroedd newydd, gan gynnwys Gwlad yr Iâ a Newfoundland. Yn y dwyrain, arweiniodd fforio at sefydlu'r Ffordd Sidan, rhwydwaith o ffyrdd a ddefnyddid ar gyfer masnach rhwng Tsieina a'r Dwyrain Canol. Cafodd y llwybrau hyn ei ddogfennu gan yr archwiliwr Marco Polo yn y 13eg ganrif.
Rhwng y 15fed ganrif a'r 17eg ganrif bu cyfnod pan roedd fforwyr o Ewrop, yn enwedig Sbaen a Phortiwgal, yn anturio ar draws Cefnfor yr Iwerydd i'r Amerig. Hon oedd Oes y Darganfod. Yn nes ymlaen yn y 17eg ganrif a’r 18fed ganrif helpodd fforio i gwblhau gwybodaeth dynoliaeth am fap cyfan o'r byd - er enghraifft, cyrion Asia ac i fyny i Alaska, a chyfandiroedd Awstralia a’r Antartig. Bu fforio a darganfod cyson yn nhiroedd America gan yr Ewropeaid yn y 19eg ganrif a thechnoleg newydd yn fodd o ddarganfod y bydysawd a’r planedau y tu hwnt i’r ddaear yn yr 20fed ganrif.
Fforio cynnar
alt=|bawd|Copi o fap o'r 2il ganrif gan [[Ptolemi yn dangos Ynysoedd Prydain]] Y fforiwr Groegaidd, Pytheas (380 – c.310 CC) oedd yr un cyntaf i gylchdeithio o gwmpas Prydain Fawr, fforio yn yr Almaen a chyrraedd Thule (credir bod yr enw yn cyfeirio at Ynysoedd y Shetland neu Wlad yr Iâ). Bu’r Rhufeiniaid yn ystod teyrnasiad yr Ymerawdwr Augustus (a deyrnasodd rhwng 27 CC a 14 OC) yn fforio ar hyd y Môr Baltig. Trefnodd y Rhufeiniaid hefyd ymgyrchoedd fforio i groesi’r Sahara wrth iddynt fforio Affrica, a threfnwyd ymgyrchoedd fforio i Tsieina ac Asia.
Rhwng tua 800 OC a 1040 OC bu’r Llychlynwyr yn fforio yn Ewrop a llawer o Hemisffer y gogledd-orllewin drwy deithio ar hyd afonydd a moroedd. Roedd y fforiwr Llychlynnaidd Norwyaidd, Eric Goch (950 – 1003) wedi hwylio i'r Ynys Las ac wedi ymgartrefu yno wedi iddo gael ei anfon o Wlad yr Iâ, ac roedd ei fab, y fforiwr o Wlad yr Iâ, Leif Ericson (980 – 1020), wedi cyrraedd Newfoundland ac arfordir cyfagos Gogledd America. Credir mai ef oedd yr Ewropead cyntaf i lanio yng ngogledd America. Hwyliodd y fforiwr Tsieineaidd, Wang Dayuan (1311 – 1350) ar ddwy fordaith fawr draw i Fôr India yn ystod y 14eg ganrif gan lanio yn Sri Lanka ac India, a hyd yn oed cyrraedd Awstralia ar ei fordaith gyntaf rhwng 1328 a 1333. Rhwng 1334 a 1339 ymwelodd â Gogledd Affrica a Dwyrain Affrica. Yn ddiweddarach aeth y fforiwr Zheng He (1371–1433) ar sawl mordaith i Arabia, Dwyrain Affrica, India, Gwlad Thai ac Indonesia.
Oes y Darganfod
Mae Oes y Darganfod yn cael ei chyfrif fel ‘oes aur’ hanes fforio ac yn cael ei hystyried yn un o’r cyfnodau pwysicaf yn hanes y ddynoliaeth o ran anturio'r amgylchfyd. Roedd fforio ar ei anterth yn ystod Oes y Darganfod, yn bennaf rhwng y 15fed a’r 17eg ganrif pan oedd fforwyr o Ewrop yn hwylio ar draws y byd i bob cyfeiriad. Dyma pryd roedd Ewropeaid yn fforio ac yn darganfod tiroedd newydd yn yr Amerig, Affrica, Asia ac Ynysoedd y De. Portiwgal a Sbaen fu’n dominyddu cyfnodau cynharaf y fforio hwn, ac yn ddiweddarach daeth gwledydd fel Lloegr, yr Iseldiroedd a Ffrainc yn fwy amlwg.
Teithiau nodedig
alt=|chwith|bawd|254x254px|Diogo Cao yn Affrica Roedd fforwyr yn ystod Oes y Darganfod yn mynd i wahanol gyfandiroedd a rhanbarthau ar draws y byd. Yn Affrica, roedd fforwyr enwog fel Diogo Cão (c.1452-c.1486) wedi darganfod ac wedi fforio i fyny Afon Congo, gan gyrraedd arfordiroedd gwledydd a elwir heddiw yn Angola a Namibia. Bartolomeu Dias (c.1450-1500) oedd yr Ewropead cyntaf i gyrraedd Penrhyn Gobaith Da a rhannau eraill o arfordir de Affrica.
Fe wnaeth fforwyr eraill ddarganfod llwybrau o Ewrop tuag at Asia, Cefnfor India a'r Cefnfor Tawel. Vasco da Gama (1460-1524), a oedd yn fordwywr, oedd y cyntaf i deithio o Ewrop i India ac yna'n ôl heibio Penrhyn Gobaith Da, gan ddarganfod llwybr ar y môr draw tuag at y Dwyrain. Penderfynodd Pedro Alvares Cabral (c.1467/68 – c.1520), ddilyn llwybr Gama, gan berchnogi Brasil yn ystod y daith, ac ef a arweiniodd y fordaith gyntaf a gysylltodd Ewrop, Affrica, America ac Asia. Darganfu Diogo Dias arfordir dwyreiniol Madagasgar.
Yn y Môr Tawel, darganfuwyd Papua Gini Newydd gan Jorge de Menezes (c.1498-?) ac Ynysoedd Marshall gan Garcia Jofre de Loaisa (1490-1526).
Darganfod America
bawd|Portread ar ôl ei farwolaeth o Christopher Columbus Rhwng 1492 a 1502 arweiniwyd mordeithiau gan Christopher Columbus (1451-1506) ar draws Cefnfor yr Iwerydd er mwyn darganfod ffordd newydd o gyrraedd India drwy fynd i gyfeiriad y Gorllewin yn lle’r Dwyrain. Byddai’r mordeithiau hyn yn profi hefyd bod y byd yn grwn. Yn ddiarwybod iddo roedd Columbus wedi darganfod ynysoedd y Caribi er ei fod yn credu ei fod wedi darganfod Asia. Roedd y fordaith wedi ei noddi gan Frenin Sbaen ac yn rhan allweddol o hyrwyddo cysylltiad a hybu masnach rhwng yr Hen Fyd (Ewrop, Asia ac Affrica) a’r Byd Newydd (yr Americas ac Awstralia) i Sbaen. Profodd mordeithiau Columbus hefyd bod cyfandir i’r gorllewin o Ewrop ac i’r dwyrain o Asia. Wedi i Columbus ddarganfod y rhan hon o America, anfonwyd nifer o fordeithiau gan wahanol wledydd i fforio Hemisffer y Gorllewin. Roedd y rhain yn cynnwys Juan Ponce de León (1474-1521), sef y cyntaf i ddarganfod a mapio arfordir Florida; Vasco Núñez de Balbao (c.1475-1519) sef yr Ewropead cyntaf i weld y Cefnfor Tawel o lannau America (wedi croesi Isthmus Panama) gan gadarnhau felly bod America yn gyfandir ar wahân i Asia; fforiwyd tiroedd yn ne Brasil, Paragwâi a Bolifia a chyrhaeddwyd mynyddoedd yr Andes yn ne America dan arweiniad Aleixo Garcia (14? – 1527).
Darganfuwyd Afon Mississippi gan Álvar Núñez Cabeza Vaca (1490-1558) ac ef hefyd oedd y fforiwr cyntaf o Ewrop i hwylio Gwlff Mecsico a chroesi Texas. Lluniwyd y mapiau cyntaf yn dangos rhannau o ganol Canada a’i moroedd gan Jacques Cartier (1491-1557); darganfuwyd y Grand Canyon ac Afon Colorado gan Francisco Vásquez de Coronado (1510-1554); Francisco de Orellana (1511-1546) oedd yr Ewropead cyntaf i fordwyo ar hyd Afon Amazonas.
bawd|Map John Evans o Afon Missouri