cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ffibrosis systig
Diagnosis
Caiff y rhan fwyaf o’r achosion o ffibrosis y bledren eu diagnosio’n gynnar iawn mewn bywyd drwy'r prawf Guthrie neu drwy ddangos rhai o'r symptomau a ddisgrifir uchod, ond caiff rhai plant ac oedolion ifanc eu diagnosio'n ddiweddarach drwy afiechyd diesboniad. Ceir nifer o wahanol ffyrdd o sgrinio a diagnosio'r cyflwr, a ddisgrifir isod. Yn gyffredinol, fel gyda'r rhan fwyaf o gyflyrau, cyntaf yn y byd y caiff ei ddiagnosio, cyntaf oll y gellir ei drin a'i reoli, a gorau oll bydd y rhagolwg i'r person sy'n dioddef.
Triniaeth Newydd:
Rhisglyn y derw
40 to 56 mm ydy lled ei adenydd agored.
Prif fwyd y lindysyn ydy dail a rhisgl y y dderwen, llwyfen (Ulmus spp.), collen (Corylus avellana), Aethnen (Populus tremula) a'r wernen (Alnus glutinosa).<.
Cyffredinol
bawd|Oedolyn yn gorffwys ar wal. Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y derw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Bwyd a thymor y lindys
Mae’r lindys yn bwyta dail derw, llwyfen, cyll, aethnen, gwern a choed eraill.
Statws
Eang ei ddosbarthiad yng Nghymru ac ym Mhrydain heb fod yn anghyffredin. Yn fwyclytiog yn ne yr Alban ac Iwerddon.
Ffurfiau amrywiol
Mae B.s. amr. melanaria yn ffurf unlliw du a gofnodwyd o Gaint, Surrey a Hampshire. Digwydd ffurfiau llai eithafol gyda lliw y ddwy asgell yn niwl o frown tywyll yn amlach
Kristin Kommenderar
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustaf Edgren ar 1 Ebrill 1895 yn Värmland a bu farw yn Bromma city district ar 8 Chwefror 1976.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustaf Edgren nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ffibrosis systig
Diagnosis
Un datblygiad diweddar yn y prosiect genomau dynol oedd darganfod genyn sy'n achosi ffibrosis systig. Ni all plant â nam genyn reoli sut mae mwcws yn casglu yn eu pibellau gwynt ac o ganlyniad, yn cae eu rhwystro gan fwcws ac yn dueddol o gael eu heintio. Mae therapi genynnol yn ymwneud â chopïo'r genyn iach i gelloedd y bibell gwynt. Mae hyn yn cynnws defnyddio aerosol (sy'n debyg i wmp asthma), a gaiff ei fewnanadlu trw'r geg. Bydd hyn yn gosod copi o'r genyn iach yn y celloedd yn leinin y pibellau gwynt, sy'n dweud wrthynt i gynhyrchu swm arferol o fwcws.
Ravager
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Juliet Landau, Bruce Payne, Yancy Butler a Robin Sachs. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Silstwn
Pentref bychan ar arfordir Bro Morgannwg, de Cymru, yw Silstwn (Saesneg: Gileston).
Gorwedd y pentref ar lan Môr Hafren tua 15 milltir i lawr yr arfordir o ddinas Caerdydd, rhwng Y Barri a Llanilltud Fawr. I'r gogledd mae pentref Sain Tathan. Llifa Afon Ddawan heibio i'r pentref.
Gerllaw ceir pwerdy trydan Aberddawan. Ceir sawl blwch pil o'r Ail Ryfel Byd ar y traeth, sy'n cynnig golygfa dros y sianel i arfordir Gwlad yr Haf.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Mynydd Cwmeiddew
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 507 metr (1663 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.
Mwnt y Castell
Hen domen, neu fwnt, o'r Oesoedd Canol ydy Mwnt y Castell, heb y mur gwarcheidiol arferol, sef y “beili”. Lleoliad: Caerleon, Casnewydd;. Fe godwyd y rhan fwyaf o'r tomenni hyn yng Nghymru rhywdro rhwng degawdau olaf yr 11g ac ail hanner y 12g allan o bridd a charreg, gyda ffos o'u cwmpas fel rheol. Y Normaniaid ddaeth â'r math hwn o amddiffynfa o Ffrainc i wledydd Prydain a mabwysiadwyd y dechnoleg gan y Cymry.
Fe'i cofrestrwyd gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: MM087.
Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.
I Stjernerne Staar Det Skrevet
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hjalmar Davidsen ar 2 Chwefror 1879 yn Copenhagen a bu farw yn yr un ardal ar 25 Mawrth 1966.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hjalmar Davidsen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Makran
Ardal anial yn ne-orllewin Pacistan a de-ddwyrain Iran yw Makran (Urdu/Perseg: مکران). Er nad yn anialwch go iawn, mae'n un o'r lleoedd poethaf a sychaf ar gyfandir Asia. Mae'n gorwedd yn bennaf yng ngwaelod nhalaith Balochistan ym Mhacistan, gyda'r rhan arall dros y ffin yn Iran, ar lan Môr Arabia a Gwlff Oman.
Mary Wirepa
Arlunydd benywaidd o Seland Newydd oedd Mary Wirepa (1904 - 1971).
Makran
Mae'r arfordir yn cynnwys nifer o faeau ond mae'n dywodlyd a chreigiog ac ychydig iawn o afonydd sydd yno. Mae bryniau Makran yn cael eu cyfrif fel estyniad olaf cadwyn hir yr Hindu Kush.
Mary Wirepa
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Seland Newydd.
Makran
Mae'r gwastadedd arfordirol cyfyng yn codi'n gyflym i'r bryniau. O'r 1,000 km o arfordir, mae tua 750 km yn gorwedd ym Mhacistan. Ychydig iawn o bobl sy'n byw ym Makran, gyda'r mwyafrif yn byw mewn cyfres o borthladdoedd bychain fel Chah Bahar, Gwatar, Jiwani, a Gwadar, Pasni a Ormara.
Mary Wirepa
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Makran
Yr ymadrodd Perseg Mahi khoran, "bwytawyr pysgod" (Mahi = pysgod + khor = bwyta) yw tarddiad yr enw Makran, yn ôl pob tebyg. Wrth adrodd hanes Alecsander Fawr (gweler isod), cyfeiria haneswyr Groeg at y ffaith fod pobol y Makran yn byw ar bysgod ac yn eu bwyta'n amrwd.
Mae Makran yn adnabyddus yn bennaf i haneswyr am fod Alecsander Fawr, brenin Macedon a goregynwyr Ymerodraeth Persia, wedi ei groesi ar ddiwedd ei daith trwy Iran ac Affganistan a ddaeth ag ef i ogledd-orllewin isgyfandir India. Ar ôl anfon rhan o'r fyddin yn ôl trwy Affganistan i warchod y taleithiau a goncweriwyd ganddo yno, dychwelodd Alecsander a rhan arall ei fyddin i'r Dwyrain Canol trwy ddilyn arfordir de Pacistan ac Iran. Ar y daith beryglus ac anodd collwyd nifer o filwyr, yn arbennig wrth groesi anialdiroedd Makran. Ceisiodd y llynges dan arweiniad Perdiccas, a adeiladwyd gan filwyr Alecsander ar Afon Indus, gysgodi'r fyddin, ond yn aflwyddiannus. Pan gyrhaeddodd y fyddin Susa, dim ond rhai miloedd o'r milwyr oedd ar ôl.
Lo Chiamavano Tresette... Giocava Sempre Col Morto
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sal Borgese, Nello Pazzafini, Rosalba Neri, Ida Galli, Claudio Ruffini, Carla Mancini, Cris Huerta, Fortunato Arena, George Hilton, Maurice Poli, Antonio Monselesan, Furio Meniconi, Umberto D'Orsi a Pietro Ceccarelli. Mae'r ffilm Lo Chiamavano Tresette... Giocava Sempre Col Morto yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Una Cita, Una Fiesta y Un Gato Negro
Ffilm gomedi yw Una Cita, Una Fiesta y Un Gato Negro a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Lo Chiamavano Tresette... Giocava Sempre Col Morto
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1973. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Exorcist sef ffilm arswyd Americanaidd gan William Friedkin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Stelvio Massi oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Una Cita, Una Fiesta y Un Gato Negro
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Julieta Cardinali, Carlos Kaspar, Fernán Mirás, Nicolás Pauls, Marcelo Mazzarello, Alfredo Castellani, Axel Pauls, Juan Manuel Tenuta, Leonora Balcarce, Rita Cortese, Roberto Carnaghi, Luis Margani, Adela Gleijer, La Masa, Enrique Dumont a Luis Gianneo. Mae'r ffilm Una Cita, Una Fiesta y Un Gato Negro yn 89 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Lo Chiamavano Tresette... Giocava Sempre Col Morto
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuliano Carnimeo ar 4 Gorffenaf 1932 yn Bari a bu farw yn Rhufain ar 20 Ebrill 1991.
Dychweliad Mr Superman
Ffilm gorarwr yw Dychweliad Mr Superman a gyhoeddwyd yn 1960. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Anil Biswas.
Port Arthur, Texas
Dinas yn, yn nhalaith Texas, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Port Arthur, gan gynnwys:
Dychweliad Mr Superman
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Helen, Paidi Jairaj, David Abraham Cheulkar a Sheila Ramani.
Lo Chiamavano Tresette... Giocava Sempre Col Morto
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuliano Carnimeo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Una Cita, Una Fiesta y Un Gato Negro
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Kerc'hevrel
Gweler hefyd
Cymunedau Liger-Atlantel
Arthur John Williams
Roedd Arthur John Williams (14 Ebrill, 1834 – 12 Medi, 1911) yn gyfreithiwr, yn awdur ac yn gwleidydd Rhyddfrydol Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol De Forgannwg o 1885 i 1895
PDE6D
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn PDE6D.
La Signora Gioca Bene a Scopa?
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather Part II sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Eugenio Alabiso sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Gift Dig - Gave Dig Ikke
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1912. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saved from the Titanic sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan Étienne Arnaud.
La Signora Gioca Bene a Scopa?
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuliano Carnimeo ar 4 Gorffenaf 1932 yn Bari a bu farw yn Rhufain ar 20 Ebrill 1991.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuliano Carnimeo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Blithe Spirit
Cynhyrchiadau Llundain
Adfywyd y ddrama sawl gwaith gan gwmniau amatur, ond mae llai o gynhyrchiadau yn y West End na'r disgwyl ers rhediad cyntaf record dorrol. Mae adfywiadau cyfoes y West End yn cynnwys:
PDE6G
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn PDE6G yw PDE6G a elwir hefyd yn Phosphodiesterase 6G (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 17, band 17q25.3.
Dychweliad Mr Superman
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1960. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Psycho sy’n ffilm llawn arswyd a dirgelwch gan feistr y genre yma, Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd.
Gift Dig - Gave Dig Ikke
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dychweliad Mr Superman
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
PDE6G
Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn PDE6G.
Blithe Spirit
Cynhyrchiadau Llundain
Theatr Globe (Theatr Gielgud erbyn hyn) (1970)
National Theatre (1976)
Vaudeville Theatre (1986)
Galatiaid
Roedd y Galatiaid yn bobloedd Celtaidd a fudodd o ardal yng nghanolbarth Ewrop, trwy'r Balcanau, i fyw yn Asia Leiaf tua 278 CC. Mae awduron Clasurol yn dweud eu bod nhw wedi'u rhannu'n dri llwyth mawr - y Tolisto(b)agii, y Trocmi a'r Tectosages - a bod y llwythau hynny yn eu tro wedi'u rhannu'n bedwar is-lwyth yr un (tetrarchau). Roedd eu hiaith, Galateg, yn debyg iawn i'r iaith Aleg a siaredid yng Ngâl.
Arthur John Williams
Cefndir
Cafodd Williams ei eni ym Mhen-y-bont yn fab i'r Dr John Morgan Williams. Roedd Arthur John Williams yn un o ymddiriedolwyr y tir y mae'r pentref Trewiliam wedi ei adeiladu arno ac a enwyd o glod i'w enw teuluol. Cafodd addysg breifat cyn mynd i astudio'r gyfraith.
Blithe Spirit
Cynhyrchiadau Llundain
Savoy Theatre (2004)
Andes
Oherwydd bod yr Andes yn uchel ac yn ymestyn am gymaint o bellter o'r de i' gogledd, mae amrywiaeth mawr o dywydd ac o blanhigion, o goedwigoedd glaw llethrau'r rhan ogleddol hyd anialwch o rew ac eira. Ymhlith anifeiliaid nodweddiadiol yr Andes mae'r condor, y piwma, y llama a'i berthynas yr alpaca. Yn rhan ogleddol yr Andes y datblygodd ymerodraeth yr Inca yn y 15g, a gellir gweld llawer o adeiladau o'r cyfnod hwn. Mae'r bobl frodorol wedi dal eu tir yn well yn yr Andes nag yn y rhan fwyaf o gyfandir America; er enghraifft yn yr Andes yn Periw lle mae canran uchel o'r boblogaeth heddiw yn frodorion. Y prif ieithoedd a siaredir yn yr Andes (heblaw Sbaeneg) yw Quechua ac Aymara. Tyfir cnydau yn uchel ar y llethrau yn rhan ogleddol yr Andes. Y prif gnydau yw tybaco, coffi a chotwm, ac mae tatws, sy'n dod o'r Andes yn wreiddiol, yn arbennig o bwysig. Mae coca hefyd yn bwysig, ac mae llawer o drigolion yr Andes yn arfer cnoi dail coca neu'n rhoi dŵr porth arnynt i wneud math o dê.
Galatiaid
Ymsefydlasant yng ngorllewin canolbarth Anatolia ar ôl cael eu gwahodd yno gan y brenin Nicomedes I o deyrnas Bithynia i'w gynorthwyo yn erbyn y Persiaid. Ymladdasant sawl gwaith yn erbyn brenhinoedd Pergamon; dethlir buddugoliaethau'r Pergamoniaid drsotynt mewn cyfres o gerfluniau enwog sydd wedi goroesi fel copïau Rhufeinig. Yn ddiweddarach daeth eu tiriogaeth yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig, ond dim ond ar ôl brwydr hir i gadw eu hannibyniaeth a barodd o 189 CC pan gollasant frwydr bwysig, hyd at 25 CC pan greodd yr ymerodr Augustus dalaith Galatia.
Cenedlaetholdeb Gwyddelig
Cenedlaetholdeb yng nghenedl Iwerddon sydd wedi bodoli am ganrifoedd fel gwrthwynebiad i statws yr ynys fel rhan o Brydain Fawr yw cenedlaetholdeb Gwyddelig. Mae'r mudiad yn galw am uniad Gweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon, a gawsant eu rhannu yn 1920. Cyferbynnir safbwynt gwleidyddol y cenedlaetholwyr Gwyddelig gydag un yr Unoliaethwyr, y Gwyddelod sy'n cefnogi undeb Gogledd Iwerddon (ac weithiau gweddill Iwerddon) gyda'r Deyrnas Unedig. Mae hunaniaethau Catholig a Cheltaidd yn cael eu cysylltu'n aml â chenedlaetholdeb Gwyddelig.
Andes
Credir fod y gair andes yn dod o'r gair Quechua anti, sy'n golygu "crib uchel".
Galatiaid
Ymddengys fod y llythyr enwog at y Galatiaid gan Sant Paul yn annerch cymunedau Cristnogol ifainc mewn rhannau gwledig o Galatia. Ymddengys fod yr iaith Alateg wedi parhau yn y parthau hynny hyd at y 3edd neu'r 4g cyn iddi gael ei disodli gan yr iaith Roeg ac ar ôl hynny Tyrceg.
Arthur John Williams
Cefndir
Ym 1878 priododd Rose Harritte Thomson Crawshay, bu iddynt dau fab bu'r mab hynaf Eliot Crawshay-Williams yn AS Caerlŷr o 1910 i 1913. Doedd tad Rose, Robert Thompson Crawshay, y meistr haearn o Gastell Cyfarthfa dim yn cymeradwyo'r briodas, gwrthododd mynychu'r seremoni a thorrodd Rose allan o'i ewyllys.
Andes
Daearyddiaeth
bawd| Golygfa o'r awyr o Valle Carbajal yn y [[Tierra del Fuego|Fuegian ]] Gellir rhannu'r Andes yn dair rhan:
The Pathway From The Past
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Thomas H Ince ar 6 Tachwedd 1882 yn Newport, Rhode Island a bu farw yn Beverly Hills ar 25 Chwefror 1925. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1897 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Arthur John Williams
Gyrfa
Cafodd Williams ei alw i'r Bar yn y Deml Fewnol ym 1867. Gwasanaethodd fel ysgrifennydd mygedol i Gymdeithas y Gyfraith a'r Gymdeithas Addysg Gyfreithiol.
The Pathway From The Past
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Skeppargatan 40
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustaf Edgren ar 1 Ebrill 1895 yn Värmland a bu farw yn Bromma city district ar 8 Chwefror 1976.
Y Gnoll
Plasdy ger Castell-nedd yn ne Cymru yw Y Gnoll. Daw ei enw o'r bryn coediog y tu ôl iddo. Bu'n sedd deuluol y teulu Evans o Gastell-nedd o'r 17g hyd y 19g.
Priododd y diwydiannwr Syr Humphrey Mackworth â Mary, merch Syr Herbert Evans o'r Gnoll, ar ddiwedd yr 17g ac etifeddodd ei wraig llawer o'r ystâd. Bu'n arloeswr y diwydiant glo yn Ne Cymru a bu ganddo ran flaenllaw yn sefydlu'r diwydiant copr yno hefyd. Codwyd y prif dŷ gan eu disgynydd gan Syr Herbert Mackworth yn 1776-8 ; y pensaer oedd John Johnson o Gaerlŷr. Adeilad Sioraidd oedd hwn. Cynlluniwyd gerddi helaeth yn y cyfnod yma hefyd, yn cynnwys terasau, lawntiau a ffynhonnau ; mae'r cyfan yn rhan o Barc Wledig y Gnoll heddiw.
Arthur John Williams
Marwolaeth
Bu farw Williams yn ei gartref, Coed y Mwstwr, Llangrallo yn 77 mlwydd oed a rhoddwyd ei lwch i orwedd ym mynwent eglwys y plwyf.
Andes
Daearyddiaeth
Credwyd yn y gorffennol bod ynysoedd Leeward Antilles Aruba, Bonaire, a Curaçao, sydd ym Môr y Caribî oddi ar arfordir Feneswela, yn cynrychioli copaon tanddwr ymyl ogleddol eithafol ystod yr Andes, ond mae astudiaethau daearegol parhaus yn dangos bod y fath symleiddio. ddim yn gwneud cyfiawnder â'r ffin tectonig gymhleth rhwng platiau De America a'r Caribî.
Handsome Furs
Grŵp roc indie yw Handsome Furs. Sefydlwyd y band yn Montréal yn 2007. Mae Handsome Furs wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Sub Pop.
Dolen allanol
Gwefan swyddogol
Andes
Daeareg
Mae'r Andes yn llain orogenaidd Mesosöig-Trydyddol (rhwng 251 a 2.6 miliwn o fynyddoedd CP) ar hyd Cylch Tân y Môr Tawel, parth o weithgaredd folcanig sy'n cwmpasu ymyl Môr Tawel yr Amerig yn ogystal â rhanbarth Asia-Môr Tawel. Mae'r Andes yn ganlyniad i brosesau plât tectonig, a achosir gan dynnu cramen gefnforol o dan Plât De America. Mae'n ganlyniad ffin plât cydgyfeiriol rhwng Plât Nazca a Phlât De America. Prif achos codiad yr Andes yw cywasgiad ymyl orllewinol Plât De America oherwydd islithro'r Plât Nazca a'r Plât Antarctig. I'r dwyrain, mae ystod yr Andes wedi'i ffinio â sawl basn gwaddodol, megis Orinoco, Basn Amazon, Madre de Dios a Gran Chaco, sy'n gwahanu'r Andes oddi wrth y cratonau hynafol yn nwyrain De America. Yn y de, mae'r Andes yn rhannu ffin hir â'r Patagonia Terrane gynt. I'r gorllewin, mae'r Andes yn gorffen yn y Cefnfor Tawel, er y gellir ystyried ffos Periw-Tsili fel eu terfyn gorllewinol eithaf. O berspectif daearyddol, ystyrir bod ffiniau'r Andes wedi'u nodi gan ymddangosiad iseldiroedd arfordirol a thopograffi llai garw. Mae Mynyddoedd yr Andes hefyd yn cynnwys llawer iawn o fwyn haearn wedi'i leoli mewn llawer o fynyddoedd o fewn y gadwyn.
Y mynyddoedd uchaf
Mae mynyddoedd uchaf yr Andes ar y ffin ogleddol rhwng Tsile ac Ariannin, yna'r Cordillera Blanca yn Periw. Y mynydd uchaf yw Aconcagua yn Ariannin, sydd 6,959 m uwchlaw lefel y môr - y mynydd uchaf ar gyfandir America.
The Pathway From The Past
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Thomas H. Ince nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hanes Affganistan
Mae hanes Affganistan yn ymestyn dros filoedd o flynyddoedd, ond dim ond yn gymharol ddiweddar y daeth y wlad i fodoli yn ei ffurf bresennol. Mae Affganistan wedi chwarae rhan allweddol yn hanes Asia fel croesffordd ddiwyllianol, masnachol a gwleidyddol rhwng Gorllewin Asia, Canolbarth Asia, Tsieina ac India. Bu dylanwad Persia yn drwm arni yn y gorllewin ac i'r gogledd bu'n agored i ddigwyddiadau yn llwyfandiroedd uchel Canolbarth Asia a Mongolia. Ers gwawr hanes mae Bwlch Khyber, yn nwyrain y wlad, wedi bod yn llwybr pwysig i India a ddefnyddid gan fyddinoedd goresgynwyr a masnachwyr. Ffactor bwysig arall yn hanes y wlad yw'r amrywiaeth fawr o grwpiau ethnig sy'n byw yno. Y pwysicaf o'r rhain yw'r bobl Pathan, Pashto eu hiaith, sy'n dominyddu de a de-ddwyrain y wlad ac sy'n niferus dros y ffin bresennol ym Mhacistan yn ogystal.
Hanes cynnar
Symudodd llwythi Iranaidd i'r ardal yn ystod yr ail fileniwm Cyn Crist. Mae rheolaeth ar y wlad wedi newid sawl gwaith ers hynny. Am ganrifoedd roedd yn ganolbwynt i deyrnas Bactria, teyrnas hynafol a oedd yn ymestyn rhwng Persia a Chanolbarth Asia ac India. Am gyfnod hir bu'n rhan o ymerodraeth Persia a feddiannodd Bactria, Drangiana, Arachosia a Paropamisus a'u troi'n daleithiau Persiaidd. Hyd heddiw mae'r iaith Berseg yn brif iaith rhannau o orllewin Affganistan.
200px|bawd|Alecsander FawrRhwng 330 CC-327 CC, goresgynnodd [[Alecsander Fawr]], brenin Macedon, rannau o'r wlad ar ei daith i'r dwyrain ar ôl gorchfygu Darius, ymerawdwr Persia. Sedfydlodd Alecsander sawl dinas yn yr ardal, yn cynnwys Herat (Alexander Arion) a Kandahar (Alexandria Arachoion). Yn ddiweddarach daeth teyrnas Roeg Bactria, a sefydlwyd yn 246 CC, yn rym dylanwadol, yn cael ei rheoli gan ddisgynyddion gwladychwyr o Roegiaid a adawyd yno gan Alecsander. Goresgynodd y Bactriaid Groegaidd rannau o ogledd-orllewin Pacistan. Mewn canlyniad, daeth teyrnas Roegaidd arall, Gandhara, yn ganolfan i ddiwylliant a gyfunai elfennau Groeg ac Indiaidd.
Andes
Y mynyddoedd uchaf
bawd|chwith|250px|Llosgfynydd [[Chimborazo, Ecwador]]
Hanes Affganistan
Hanes cynnar
Ar ddechrau'r milewniwm cyntaf OC daeth llwyth y Yueh-Chih o Ganolbarth Asia i orchygu'r teyrnasoedd hyn, ond troesant yn Fwdhyddion a daeth eu brenin, Kanishka yn ymerawdwr ar dir a ymestynnai hyd at Benares ar Afon Ganges. Yn hanes cynnar Bwdhiaeth mae Kanishka yn sefyll gyda Ashoka fel noddwr i'r ffydd. Am gyfnod o rai canrifoedd roedd y wlad yn ganolfan Fwdhaidd bwysig. Mae adfeilion Bamiyan yn dyst i hynny, ac yn cysylltu'r wlad â diwylliant Bwdhaidd Canolbarth Asia (gwerddon Turfan er enghraifft) a Tibet ar un llaw ac â dinasoedd Bwdhaidd Gandhara (gogledd-orllewin Pacistan heddiw) ar y llaw arall. Ymwelodd sawl pererin Bwdhaidd o Tsieina â'r wlad ar eu ffordd i India, fel Hiuen Tsang (7g) er enghraifft, ac mae eu llyfrau topograffig a dyddiaduron taith yn ffynonellau pwysig i'n dealltwriaeth o'r cyfnod, yn Affganistan ei hun ac yn India.
Andes
Y mynyddoedd uchaf
Mae llosgfynyddoedd yr Andes yn cynnwys:
Hanes Affganistan
Yr Oesoedd Canol
Fe orchfygodd yr Arabiaid Bersia yn y flwyddyn 642 OC, ym mrwydr Nehawend, a meddiasant gorllewin Affganistan yn ogystal. Tyfodd Herat i fod yn un o ddinasoedd pwysicaf y byd Islamaidd mewn canlyniad a bu'n ganolfan i feirdd Perseg, ysgolheigion ac arlunwyr. Ar ddiwedd y 10g, daeth Mahmud o Ghazni (998-1030) i rym a sefydlodd ymerodraeth a oedd yn cynnwys Affganistan, Trans-Oxiana, rhan fawr o Bersia a gogledd-orllewin India hyd y Punjab. Gorchfygwyd y wlad gan y Mongoliaid yn y 13g, ac am gyfnod, dan reolwyr Ghazni, roedd Affganistan ei hun yn rheoli rhan sylweddol o ogledd-orllewin isgyfandir India.
Andes
Hinsawdd a hydroleg
bawd| Andes Canolog bawd| Andes Bolifia Mae'r hinsawdd yn yr Andes yn amrywio'n fawr yn dibynnu ar lledred, uchder ac agosrwydd at y môr. Mewn drychiadau uwch, mae tymheredd, gwasgedd atmosfferig a lleithder yn gostwng. Mae'r rhan ddeheuol yn lawog ac yn cŵl, ac mae'r rhan ganolog yn sych. Un nodwedd o ogledd yr Andes yw'r glaw a'i gynesrwydd, gyda thymheredd cyfartalog o 18 C yng Ngholombia. Gwyddys bod yr hinsawdd yn newid yn sylweddol o un lle i'r llall. Mae fforestydd glaw yn bodoli ychydig gilometrau i ffwrdd o gopa'r Cotopaxi, sydd wedi'i orchuddio gan eira. Mae'r mynyddoedd yn cael effaith fawr ar dymheredd ardaloedd cyfagos.
Hanes Affganistan
Cyfnod modern
Sefydlwyd Emiraeth Affganistan yn 1747 ac yn ddiweddarach daeth dan ddylanwad Prydain Fawr. Am ganrif a rhagor roedd Affganistan yn ddarn gwerin gwyddbwyll yn y Gêm Fawr am reolaeth yng Nghanolbarth Asia rhwng Prydain a Rwsia. Ar ôl cyfnod dan reolaeth bell Brydeinig enillodd y wlad radd o annibyniaeth yn 1919 dan yr emir Amanullah Khan ac yn gyflawnach yn 1922 pan sefydlwyd Teyrnas Affganistan yn unol â Chytundeb Rawalpindi.
Yn 1973 datganiwyd gweriniaeth. Cafodd y rhyfel cartref hir rhwng 1979 a 1992 a phresenoldeb byddin Rwsia (hyd at 1989) effaith bellgyrhaeddol ar wleidyddiaeth y wlad. Yn y 1990au tyfodd dylanwad a grym y Taleban ffwndamentalaidd ac o 1994 hyd at 2001 rheolwyd rhan sylweddol o'r wlad ganddynt. Yn 2001 ymosododd lluoedd arfog UDA, gyda chymorth Cynghrair y Gogledd, ar y Taleban ac fe'u disodlwyd. Ers hynny mae llywodraeth ddemocrataidd wedi rheoli y rhan fwyaf o'r wlad, gyda chefnogaeth lluoedd NATO, ond erys y Taleban a'u cefnogwyr yn gryf yn y de a'r dwyrain.
Andes
Hinsawdd a hydroleg
Gellir rhannu Andes Tsili a'r Ariannin yn ddau barth hinsoddol a rhewlifol: yr Andes Sych a'r Andes Gwlyb. Gan fod yr Andes Sych yn ymestyn o ledredau Anialwch yr Atacama i ardal Afon Maule, mae'r dyodiad yn fwy ysbeidiol a cheir osgiliadau tymheredd cryf. Gall y llinell ecwilibriwm symud yn sylweddol dros gyfnodau byr, gan adael rhewlif cyfan yn yr ardal abladiad neu yn yr ardal gronni.
Yn Andes uchel canolbarth Chile a Thalaith Mendoza, mae rhewlifoedd creigiog yn fwy ac yn fwy cyffredin na rhewlifoedd; mae hyn oherwydd ymbelydredd solar.
Fflora
bawd| Coedwig sych drofannol Laguna de Sonso yng Ngogledd yr Andes Mae rhanbarth yr Andes yn torri ar draws sawl rhanbarth naturiol a blodeuog, oherwydd ei estyniad, o Feneswela Caribïaidd i Benrhyn yr Horn, oer, gwyntog a gwlyb gan fynd trwy Anialwch Atacama. Arferai coedwigoedd glaw a choedwigoedd sych trofannol amgylchynu llawer o ogledd yr Andes ond maent bellach wedi lleihau'n fawr, yn enwedig yng nghymoedd El Chocó a Colombia. Gyferbyn â llethrau llaith yr Andes mae llethrau cymharol sych yr Andes yn y rhan fwyaf o orllewin Periw, Tsili a'r Ariannin. Yn nodweddiadol maent yn cael eu gorchuddio gan goetir collddail, llwyni a llystyfiant serig, gan gyrraedd y pegwn eithaf yn y llethrau ger Anialwch Atacama sydd bron yn ddifywyd.
Ffawna
bawd|[[Ceiliog craig yr Andes gwrywaidd, rhywogaeth a geir mewn coedwigoedd llaith yr Andes ac aderyn cenedlaethol Periw]] bawd| Buchesi o [[alpacas ger mynydd Ausangate]] Mae'r Andes yn gyfoethog o ffawna: gyda bron i 1,000 o rywogaethau, y mae tua 2/3 ohonynt yn frodorol i'r rhanbarth, yr Andes yw'r rhanbarth pwysicaf yn y byd ar gyfer amffibiaid. Mae amrywiaeth yr anifeiliaid yn yr Andes yn uchel, gyda bron i 600 o rywogaethau o famaliaid (13% yn frodorol), mwy na 1,700 o rywogaethau o adar (tua 1/3 frodorol), mwy na 600 o rywogaethau o ymlusgiaid (tua 45% yn frodorol), a bron i 400 o rywogaethau o bysgod (tua 1/3 yn frodorol).
Mae Llyn Titicaca yn gartref i sawl rhywogaeth brodorol ac yn eu plith mae'r Gwyach adeinfer a broga dŵr Titicaca. Gellir gweld ychydig o rywogaethau o'r siod, yn enwedig rhai bryniau, ar uchderau uwch na 4,000 metr. Ceir amrywiadau gwahanol iawn o rywogaethau ar uchderau is, yn enwedig yng nghoedwigoedd llaith yr Andes ("coedwigoedd y cymylau") sy'n tyfu ar lethrau yng Ngholombia, Ecwador, Periw, Bolifia a gogledd-orllewin yr Ariannin. Mae'r mathau hyn o goedwigoedd, sy'n cynnwys yr Yungas a rhannau o Chocó, yn gyfoethog iawn o fflora a ffawna, er mai ychydig o famaliaid mawr sy'n bodoli, eithriadau yw'r tapir mynydd dan fygythiad, arth Tremarctos ornatus a'r mwnci gwlanog cynffon felen.
Mae adar coedwigoedd llaith yr Andes yn cynnwys ceiliog y graig.
Gweithgaredd dynol
Mae Mynyddoedd yr Andes yn ffurfio echel gogledd-de o ddylanwadau diwylliannol. Arweiniodd cyfres hir o ddatblygiad diwylliannol at ehangu gwareiddiad yr Inca ac Ymerodraeth yr Inca yng nghanol yr Andes yn ystod y 15g. Ffurfiodd yr Incas y gwareiddiad hwn trwy eu rheolaeth disgybledig, llym. Noddodd y llywodraeth y gwaith o adeiladu dyfrbontydd a ffyrdd. Mae rhai o'r cystrawennau hyn yn dal i fodoli heddiw.
Wedi eu difetha gan afiechydon Ewropeaidd a chan ryfel cartref, trechwyd yr Incas ym 1532 gan gynghrair a oedd yn cynnwys degau o filoedd o gynghreiriaid o genhedloedd yr oeddent wedi'u goresgyn (ee. Huancas, Chachapoyas, Cañaris ) a byddin fach o 180 o Sbaenwyr dan arweiniad Francisco Pizarro. Un o'r ychydig safleoedd Inca na ddarganfuodd y Sbaenwyr mohono erioed yn eu concwest oedd Machu Picchu, a orweddodd wedi'i guddio ar gopa ar ymyl ddwyreiniol yr Andes lle maent yn disgyn i'r Amazon. Prif ieithoedd pobloedd yr Andes sydd wedi goroesi yw ieithoedd teuluoedd Quechua ac Aymara. Gwnaeth Woodbine Parish a Joseph Barclay Pentland arolwg daearyddol o ran fawr o Andes Bolifia rhwng 1826 a 1827.
Dinasoedd
La Paz, sedd lywodraeth Bolifia, yw'r brifddinas uchaf yn y byd, ar ddrychiad o oddeutu 3,650 m (11,975 tr). Mae rhannau o gytref La Paz, gan gynnwys dinas El Alto, yn ymestyn hyd at 4,200 metr. Mewn cymhariaeth, mae copa'r Wyddfa yn 1,085 metr!
Mae dinasoedd eraill yn yr Andes neu'n agos atynt yn cynnwys Bariloche, Cochabamba, Potosí, Sucre, Arequipa, Cusco, a Caracas.
Cludiant
Cysylltir y dinasoedd a'r trefi mawr â ffyrdd wedi'u gorchuddio ag asffalt, tra bod trefi llai yn aml yn cael eu cysylltu gan ffyrdd o gerrig mân, lle mae gofyn am gerbyd gyriant pedair olwyn.
Yn hanesyddol, mae tir mynyddig yr Alpau gwneud y costau adeiladu priffyrdd a rheilffyrdd i groesi'r Andes yn rhy ddrud i fwyafrif y gwledydd, hyd yn oed gydag thechnoleg a pheirianneg sifil modern. Er enghraifft, mae prif groesiad yr Andes rhwng yr Ariannin a Tsili yn dal i gael ei gyflawni trwy'r Paso Internacional Los Libertadores. Dim ond yn ddiweddar y cysylltwyd pen a chwnffon rhai priffyrdd a ddaeth yn agos at ei gilydd o'r dwyrain a'r gorllewin. Cludir llawer o deithwyr mewn awyrennau. Efallai fod yr anhwylustod o fethu teithio o'r naill ddiwylliant i'r llall wedi cynorthwyo i gadw arwahanrwydd y diwylliannau brodorol.
Ceir llawer o briffyrdd yn Bolifia sy'n croesi'r Andes. Adeiladwyd rhai o'r rhain yn ystod cyfnod o ryfel rhwng Bolifia a Paragwâi, er mwyn cludo milwyr Bolifia a'u cyflenwadau i ffrynt y rhyfel yn iseldiroedd de-ddwyrain Bolifia a gorllewin Paragwâi.
Am ddegawdau, hawliodd Tsili berchnogaeth ar dir ar ochr ddwyreiniol yr Andes. Fodd bynnag, rhoddwyd y gorau i'r honiadau hyn tua 1870 yn ystod Rhyfel y Môr Tawel rhwng Chile, Bolifia'r Cynghreiriaid a Pheriw, mewn cytundeb diplomyddol i gadw Periw allan o'r rhyfel. Gorchfygodd Byddin Tsili a Llynges Chile luoedd cyfun Bolifia a Periw, a chymerodd Tsili drosodd unig dalaith Bolifia ar Arfordir y Môr Tawel, rhywfaint o dir o Periw a ddychwelwyd i Periw ddegawdau yn ddiweddarach. Mae Bolifia wedi bod yn wlad tirgaeedig byth ers hynny ac yn defnyddio porthladdoedd dwyrain yr Ariannin ac Wrwgwái ar gyfer masnach ryngwladol oherwydd bod ei chysylltiadau diplomyddol â Tsili wedi'u hatal ers 1978.
Amaethyddiaeth
bawd| Ffermwyr Periw yn hau indrawn a ffa Mae pobloedd hynafol yr Andes fel yr Incas wedi ymarfer technegau dyfrhau ers dros 6,000 o flynyddoedd. Oherwydd y llethrau mynyddig, mae creu terasu wedi bod yn arfer cyffredin. Fodd bynnag, dim ond ar ôl datblygiad y gwareiddiad Incan y cafodd teras eu defnyddio'n helaeth. Mae gan tatws rôl bwysig iawn fel cnwd stwffwl sy'n cael ei fwyta'n fewnol. Roedd indrawn hefyd yn gnwd pwysig i'r bobl hyn, ac fe'i defnyddiwyd i gynhyrchu chicha, sy'n bwysig i bobl frodorol yr Andes. Erbyn y 2010au, baco, cotwm a choffi yw'r prif gnydau sy'n cael eu hallforio. Mae Coca yn parhau i fod yn gnwd pwysig i wneud te llysieuol ysgafn, ac, yn ddadleuol ac yn anghyfreithlon, ar gyfer cynhyrchu cocên.
Dyfrhau
Mae dyfrhau'r tir yn ddefnyddiol er mwyn hau cnydau'r haf sy'n gwarantu cynnyrch cynnar yn y cyfnod o brinder bwyd, a thrwy hau'n gynnar, gellir tyfu indrawn yn uwch i fyny' mynyddoedd (hyd at 3,800 m). Yn ogystal, mae'n ei gwneud yn bosi i dyfu cnydau yn y tymor sych (y gaeaf) ac yn caniatáu tyfu cnydau sy'n gwrthsefyll rhew fel nionyn a moron.
Mwyngloddio
Daeth yr Andes i enwogrwydd am eu cyfoeth o fwynau yn ystod concwest Sbaen yn Ne America. Er bod y brodorion wedi saernïo gemwaith seremonïol o aur a metelau eraill, cafodd mwynau’r Andes eu cloddio gyntaf ar raddfa fawr ar ôl i’r Sbaenwyr oresgyn yr ardal. Roedd Potosí yn Bolifia heddiw a Cerro de Pasco ym Mheriw yn un o brif fwyngloddiau Ymerodraeth Sbaen yn y Byd Newydd. Mae Río de la Plata a'r Ariannin deillio eu henwau o arian Potosí. Yn hanesyddol, dywedir yn aml yn y Gymraeg fod rhywbeth yn felyn, neu yn gyfoethog "fel aur Periw".
Ar hyn o bryd, mae mwyngloddio yn Andes Tsili a Pheriw yn gosod y gwledydd hyn fel y prif gynhyrchwyr copr y byd. Mae Periw hefyd yn cynnwys y 4ydd mwynglawdd aur mwya'r byd: yr Yanacocha. Mae Andes Bolifia'n cynhyrchu tun. Yn hanesyddol cafodd mwyngloddio arian effaith enfawr ar economi Ewrop yr 17g.
Crys polo
Mae'r crys polo yn grys llewys byr gyda choler gwrymog ("ribbed") a llewys gyda chyffiau gwrymog, elastig. Mae'n glasur o ddillad chwaraeon, ond fe'i defnyddir hefyd fel ffurfwisg ar gyfer gweithwyr ac fel dillad hamdden taclusach na'r crys-T a mwy fforddus na'r crys llewys hir confensiynol.
Datblygiad
Ymddangosodd crysau polo yn India ar ddechrau'r 20g; roedd yr hinsawdd isdrofannol yn gofyn am grys ysgafn ar gyfer chwarae'r gêm polo. Honnir iddo gael ei ysbrydoli gan leotard streipiog, crwn, am leotard hyd gwasg a wisgwyd gan aristocratiaid Indiaidd gyda jodhpurs. Fel dyfeisiwr crys polo modern, fodd bynnag, ystyrir bod y chwaraewr tenis Ffrengig llwyddiannus yn René Lacoste, y gwnaeth ei lysenw "crocodeil" yn nod masnach ac ym 1933 dyluniodd crysau o'r fath, fel y chwaraewyr tenis o hyd mewn crysau llewys hir. Mae'r crysau polo gwreiddiol wedi'u gwneud o gotwm wedi ei wehyddu yn y dull awyrog piqué (a elwir hefyd yn "Marcella") sy'n rhoi gwead mwy crychog i'r crys yn hytrach na arwyneb esmwyth. Mae'r crys rygbi, yn debyg iawn o ran fod iddi goler a cyffiau sydd yn dynnach ar eu terfyn, ond mae'r defnydd yn fwy gwydn ar gyfer gwrthsefyll rhwygo.
O chwaraeon i hamdden i Ffurfwisg Gwaith
Nid ym maes chwaraeon bellach y gwelir y crysau polo yn unig. Mae'r crysau polo bellach yn gyson i'w gweld fel ffurfwisg ar gyfer disgybion ysgol ac fel dillad gwaith: Mae staff gwasanaeth ym maes manwerthu ac arlwyo neu weithwyr ffatri yn arbennig yn cael eu gwisgo gan eu cyflogwyr gyda chrysau polo unffurf, yn aml gydag enwau cwmnïau arnynt. Mae crysau polo yng nghanol yr ystod rhwng crysau-T syml a chrysau go iawn. Ar y naill law, ystyrir bod crysau polo yn sylweddol fwy difrifol ac yn llai o amser hamdden na chrysau-T di-goler.
Gwneuthurwr
Gwneir crysau polo gan bron pob gweithgynhyrchydd ffasiwn dynion. Mae hyn oherwydd ei fod yn wreiddiol yn ddarn o ddillad "gwrywaidd" yn unig.
Mae brand gwreiddiol Lacoste bellach hefyd yn cynhyrchu eitemau ffasiwn eraill sy'n mynd y tu hwnt i waith gwreiddiol y tad René Lacoste. Ar ôl y rhyfel, dechreuodd cyn chwaraewr tenis proffesiynol Prydain, Fred Perry, wneud crysau polo hefyd. Cafodd yr arwyddlun - torch lawryf - ei frodio ar ei grysau ac nid oedd wedi'i wnio arno fel crocodeil Lacoste. Mae crys polo Ralph Lauren hefyd yn adnabyddus iawn. Daeth crysau Fred Perry yn boblogaidd nid yn unig fel dilledyn ar gyfer chwarae tenis a thenis bwrdd ond hefyd fel ffurfwisg ar gyfer is-ddiwylliant y Mods ac yna'r Skinheads a'r "Casuals" o'r 1960au hyd at yr 1980au.
Ceir cwmnïau eraill sy'n amlwg ym maes cynhyrchu crysau polo megis cwmni Kappa.
Rhisglyn y Gogledd
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw rhisglyn y Gogledd, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy rhisgl y Gogledd; yr enw Saesneg yw Rannoch Brindled Beauty, a'r enw gwyddonol yw Lycia lapponaria. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o'r rhan ogleddol o'r Palearctig gan gynnwys yr Alban.
26–34 mm ydy lled adenydd agored y gwryw ac nid oes gan y fenwy adenydd. Yn y gogledd mae i'w weld yn hedfan rhwng Mai a Mehefin; yn ne'r ardal Palearctig mae'n hedfan rhwng Mawrth ac Ebrill.
Prif fwyd y siani flewog ydy Betula nana, Myrica gale a Calluna vulgaris. Maen nhw i'w gweld ymg Mgorffennaf ac yn gaeafgysgu ar ffurf chwiler.
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y Gogledd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Svenske Ryttaren
Y prif actor yn y ffilm hon yw Elisabeth Söderström.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1949. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd White Heat sy’n ffilm drosedd ac antur gan cyfarwyddwr ffilm oedd yr actores Raoul Walsh. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustaf Edgren ar 1 Ebrill 1895 yn Värmland a bu farw yn Bromma city district ar 8 Chwefror 1976.
Das Land der guten Kinder
Ffilm antur o Rwsia yw Das Land der guten Kinder. Fe'i cynhyrchwyd yn Rwsia.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Keiz-Raez
Mae Keiz-Raez (Ffrangeg: Cheix-en-Retz) yn gymuned yn Departamant Liger-Atlantel (Ffrangeg Loire-Atlantique), yng ngwlad Llydaw a rhanbarth Ffrengig Pays de la Loire. Mae'n ffinio gyda ac mae ganddi boblogaeth o tua.
Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg
Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 44039.svg
Gweler hefyd
Cymunedau Liger-Atlantel
Castell Trefesgob
Hen domen, neu fwnt, o'r Oesoedd Canol ydy Castell Trefesgob, heb y mur gwarcheidiol arferol, sef y “beili”. Lleoliad: Trefesgob, Casnewydd;. Fe godwyd y rhan fwyaf o'r tomenni hyn yng Nghymru rhywdro rhwng degawdau olaf yr 11g ac ail hanner y 12g allan o bridd a charreg, gyda ffos o'u cwmpas fel rheol. Y Normaniaid ddaeth â'r math hwn o amddiffynfa o Ffrainc i wledydd Prydain a mabwysiadwyd y dechnoleg gan y Cymry.
Fe'i cofrestrwyd gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: MM128.
Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.
Gwrachen Gennog
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Labridae ydy'r Gwrachen Gennog sy'n enw benywaidd; lluosog: gwrachod cennog (Lladin: Acantholabrus palloni; Saesneg: Scale-rayed wrasse).
Cranborne
Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Cranborne. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dorset.
Mynydd Fron-fraith
Mae Mynydd Fron-fraith yn gopa mynydd a geir yng nghadwyn Cadair Idris, de Gwynedd, rhwng Dolgellau a Machynlleth;. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 446m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 514 metr (1686 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.
Cyfeiriadau
Dewey
Gwrachen Gennog
Mae ei diriogaeth yn cynnwys y Môr Canoldir a Chefnfor yr Iwerydd ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd ac arfordir Cymru.
Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Lleiaf o Bryder' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.
Corgoblyn Whitehead
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Corgoblyn Whitehead (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: corgoblynnod Whitehead) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Aerodramus whiteheadi; yr enw Saesneg arno yw Whitehead's swiftlet. Mae'n perthyn i deulu'r Coblynnod (Lladin: Apodidae) sydd yn urdd y Apodiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. whiteheadi, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.
Teulu
Mae'r corgoblyn Whitehead yn perthyn i deulu'r Coblynnod (Lladin: Apodidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Beef
Ffilm ddogfen am gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Peter Spirer yw Beef a gyhoeddwyd yn 2003. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Beef ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Peter Spirer ar 1 Ionawr 1963. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 20 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Peter Spirer nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Castell Cemais Isaf
Hen domen, neu fwnt, o'r Oesoedd Canol ydy Castell Cemais Isaf, heb y mur gwarcheidiol arferol, sef y “beili”. Lleoliad: Langstone, Casnewydd;. Fe godwyd y rhan fwyaf o'r tomenni hyn yng Nghymru rhywdro rhwng degawdau olaf yr 11g ac ail hanner y 12g allan o bridd a charreg, gyda ffos o'u cwmpas fel rheol. Y Normaniaid ddaeth â'r math hwn o amddiffynfa o Ffrainc i wledydd Prydain a mabwysiadwyd y dechnoleg gan y Cymry.
Fe'i cofrestrwyd gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: MM039.
Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.
Secretary, Maryland
Tref yn, yn nhalaith Maryland, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Secretary, gan gynnwys:
Creekmoor
Maesdref o dref Poole yn Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy Creekmoor.
La Delatora
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Kurt Land yw La Delatora a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lautaro Murúa, Osvaldo Terranova, Georges Rivière, Diana Maggi, Susana Campos, Alberto Bello, Amalia Bernabé, Carlos Estrada, Nathán Pinzón, Fada Santoro, Arturo Arcari, Carlos D'Agostino, Carmen Giménez, Félix Tortorelli, Víctor Martucci, Miguel A. Olmos a Jaime Saslavsky. Mae'r ffilm La Delatora yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rebel Without a Cause sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Américo Hoss oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kurt Land ar 19 Chwefror 1913 yn Fienna a bu farw yn Ninas Efrog Newydd ar 19 Gorffennaf 1997.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Kurt Land nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Mia Moglie Torna a Scuola
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Giuliano Carnimeo yw Mia Moglie Torna a Scuola a gyhoeddwyd yn 1981. Fe'i cynhyrchwyd gan Gianfranco Couyoumdjian yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Lazio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Carlo Veo.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Renzo Montagnani, Carmen Russo, Marisa Merlini, Tom Felleghy, Cinzia De Ponti, Adriana Giuffrè, Enzo Robutti, Jimmy il Fenomeno a Toni Ucci. Mae'r ffilm Mia Moglie Torna a Scuola yn 80 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1981. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Raiders of the Lost Ark sef ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Sebastiano Celeste oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Alberto Moriani sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuliano Carnimeo ar 4 Gorffenaf 1932 yn Bari a bu farw yn Rhufain ar 20 Ebrill 1991.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuliano Carnimeo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
PDE9A
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn PDE9A yw PDE9A a elwir hefyd yn Phosphodiesterase 9A (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 21, band 21q22.3.
Rhisglyn y gwanwyn
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw rhisglyn y gwanwyn, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy rhisgl y gwanwyn; yr enw Saesneg yw Spring Usher, a'r enw gwyddonol yw Agriopis leucophaearia. Daw'r enw o'r ffaith fod yr oedolyn yn ymddangos allan o'i sach grisial (ei gyflwr chwiler) yn gynharach na'r rhan fwyaf o wyfynod - yn Chwefror.
23–28 mm yw lled adenydd agored yr oedolyn gwryw ond nid oes gan y fenyw adenydd o gwbwl. Mae'r fenyw yn cropian i fyny rhisg y dderwen a hedfana'r gwryw atynt.
Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y gwanwyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Silwriaid
250px|bawd|de|Llwythi Cymru tua 48 OC. Nid oes sicrwydd am yr union ffiniau.
Roedd y Silwriaid (Lladin: Silures) yn llwyth Brythonaidd oedd yn byw yn ne-ddwyrain Cymru pan gyrhaeddodd y Rhufeiniaid i'r ardal. Yn fras roeddynt yn byw yn yr hyn ddaeth yn nes ymlaen ym Mrycheiniog, Gwent a Morgannwg. Roeddynt yn ffinio a'r Ordoficiaid yn y gogledd a'r Demetae yn y gorllewin. Yn ôl yr hanesydd Rhufeinig Tacitus roeddynt yn bobl bryd-tywyll gyda gwallt cyrliog. Ymhlith y bryngaerau niferus ar eu tir y mae bryngaer Goed Llanmelin yn sefyll allan fel canolfan bwysig.
Gorchfygwyd Caradog yn 51 yn nhiriogaeth yr Ordoficiaid, ond parhaodd y Silwriaid i ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid. Dywedir i Ostorius ddatgan fod y llwyth mor beryglus nes byddai raid eu lladd i gyd neu eu halltudio. Ymosododd y Silwriaid ar gorff o filwyr Rhufeinig oedd yn adeiladu caerau yn eu tiriogaeth, a dim ond trwy ymdrech fawr y gallodd y Rhufeiniaid eu hachub. Dywedir i'r Silwriaid gymryd Rhufeinwyr yn garcharorion a'u rhannu ymhlith llwythau cyfagos i greu cynghrair yn erbyn Rhufain.
Bu farw Ostorius yn annisgwyl yn 52 heb fod wedi concro'r Silwriaid. Wedi ei farwolaeth ef gallasant orchfygu'r Ail Leng, oedd yn cael ei harwain gan Gaius Manlius Valens, cyn i'r llywodraethwr newydd, Aulus Didius Gallus, gyrraedd. Yn 57, dechreuodd y llywodraethwr Quintus Veranius Nepos ymgyrch yn eu herbyn, ond bu farw yn fuan wedyn. Dim ond ugain mlynedd yn ddiweddarach, dan Sextus Julius Frontinus, y gorchfygwyd y llwyth yn derfynol.
Prifddinas y Silwriaid yn y cyfnod Rhufeinig oedd Venta Silurum (Caerwent heddiw). Wedi'r cyfnod Rhufeinig daeth tiriogaeth y Silwriaid yn deyrnasoedd Gwent, Brycheiniog, Gwynllŵg a Morgannwg. Enwyd y cyfnod Silwraidd mewn daeareg ar ôl y llwyth yma, gan i greigiau o'r cyfnod yma gael eu disgrifio gyntaf yn nhiriogaeth y llwyth.