cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abergele
Tref a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Abergele. Mae'n dref farchnad, wledig ac yn ganolfan siopa i'r cylch, gyda gorsaf ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru. Saif ar lannau Afon Gele ar priffordd yr A55 rhwng Bae Colwyn a'r Rhyl. I'r dwyrain o'r dref ceir gwlybdir eang Morfa Rhuddlan a Rhuddlan tua phedair milltir i ffwrdd. Fe'i lleolwyd yn yr hen Sir Ddinbych cynt. Mae Caerdydd o ddeutu 202 km i ffwrdd o Abergele ac mae Llundain o ddeutu 307 km. Y ddinas agosaf ydy Llanelwy sy'n tua 11 km i ffwrdd.
Hanes
Tref gymharol fodern yw Abergele a dyfodd o gwmpas yr hen eglwys. Tua 1400, yr oedd Abergele'n ran o Arglwyddiaeth Dinbych. Yr oedd ganddi dau grŵp o boblogaethau, sef y Cymry cynhenid a oedd yn ffermio'r tir yn ôl hen draddodiadau, a phobl trefol a gyflwynwyd i ddatblygu masnach a gwthio dylanwad Seisnig. Yr oedd y pobl trefol yn berchen ar diroedd bwrdais. Canolfan canol oesol y dref oedd y Pîl, a oedd yn debyg i ryw fath o gaer. Yn 1698, cyfeiriodd Edward Llwyd at y lle fel "Kastell Pen y Pil". Gwelir bod llys cyfiawnder wedi ei gynnal yn fan hyn hefyd, yn ôl cofnodion refeniw. Ceir cofnod cynharaf y pîl o 1334. Bellach dim ond sgwâr o dir uwch sydd i'w weld yn y fan.
Bu damwain difrifol ar y rheilffordd yn 1868 pan darwyd yr Irish Mail gan dri wagen petrol oedd wedi rhedeg yn rhydd i lawr y trac; collodd 33 o bobl eu bywydau ac mae eu beddau i'w gweld ym mynwent yr eglwys heddiw.
Lladdwyd dau aelod o'r grŵp cudd Mudiad Amddiffyn Cymru, sef William Alwyn Jones a George Francis Taylor, yn Abergele pan daniodd y defnyddiau ffrwydrol yr oeddynt yn eu cludo ar 1 Gorffennaf 1969, diwrnod arwisgiad Tywysog Siarl. Gelwir y ddau'n Ferthyron Abergele ac mae eu beddau'n gyrchfan i Genedlaetholwyr a chynhelir seremoni flynyddol yno.
bawd|300px|dim|Y "Bee Market" ar y Stryd fawr; llun gan [[John Thomas (ffotograffydd)|John Thomas (1838-1905) a dynnwyd oddeutu 1875. (Delwedd o Gasgliad John Thomas, Llyfrgell Genedlaethol Cymru)]]I'r de ddwyrain o'r dref ceir tŵr ar ben Bryn Tŵr. Enw arall yw Gallt y Felin Wynt. Credir ei fod wedi ei hadeiladu fel rhan o gyfres o dyrrau, gyda'r lleill yn Mynydd y Garreg (Chwitffordd), tŵr yr eglwys yn Llandrillo yn Rhos, a Deganwy. Mae'n bosib bod y cyfres wedi ymestyn ymhellach i Ynys Môn, Sir Gaernarfon ac i lawr i Borthmadog. Credir y'i hadeiladwyd tua 1600-1610 fel amddiffyniad yn erbyn môrladron. Mae'n debyg yr oeddent yn cael ei defnyddio i roi arwydd i bobl ar y tir o unrhyw ymosodiad o'r môr. Nid oes gywbodaeth sut yr oedd yr arwydd yn cael ei roi, ond mae'n debyg gyda thân
Yr eglwys
Codwyd Eglwys Fihangel Sant yn y 15g ar safle eglwys hŷn; cafodd ei hadnewyddu yn 1879. Mae'r bedyddfaen yn dwyn y dyddiad 1663. Yn rhan o'r llawr ger yr allor, mae hen garreg â chroes arni sy'n dyddio o'r 13g; credir ei bod yn garreg fedd abad.
Adeiladwyd capel i'r Mormoniaid yn 1849. Bellach mae'r adeilad yn rhan o dafarn Y Tarw.
Bad achub
Yn 1867, bu llongddrylliad Guardian Angel oddi ar arfordir Abergele. Yr oedd hi ar daith o Lerpwl i Efrog Newydd a dim ond chwech o'r 14 a oroesodd. Yn sgil hyn, penderfynodd Gorsaf Bad Achub y Rhyl wneud cais am ail gwch o dan ei gofalaeth a'i leoli yn Abergele, tua chyfeiriad y gwynt. Derbyniodd Sefydliad Brenhinol y Badau Achub y cais a anfonwyd bad achub Henry Nixon No. 2 i'r orsaf. Yr oedd y cwch yn rhodd gan Henry Nixon o Fanceinion. Yr oedd y cwch 32 troedfedd o hyd, 7 troedfedd o led ac yn pwyso dwy dunnell, ac yn medru dal hyd at 13 o bobl. Dim ond dwywaith y cafodd y cwch ei alw i wasanaethu mewn un flwyddyn - 1868/1869. Penderfynwyd symud y cwch i orsaf newydd yn Llanddulas.
Rothwell, Gorllewin Swydd Efrog
Tref yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, ydy Rothwell. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Leeds.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Rothwell boblogaeth o 19,512.
Abergele
Olion Cynhanes
Ceir dwy ogof paleolithig nepell o'r dref: Ogof Bontnewydd (Cyfeirnod OS: SJ01527102) a Chefn Ogo. Mae ogof Pontnewydd yn un o'r ddwy ogof bwysicaf yng ngwledydd Prydain o ran olion dyn a dyn Neanderthal; darganfuwyd dant dynol yma sydd oddeutu 220,000 o flynyddoedd oed. Cafwyd hyd i lawfwyeill Neanderthalaidd hefyd, ac esgyrn anifeiliaid gydag olion cigydda arnynt. 750 metr i'r de-ddwyrain, ar yr un ochr i'r afon mae Ogof Cefnmeiriadog neu Cefn Ogo gyda cheg yr ogof mor anferthol fel y'i galwyd unwaith gan William Davis yn ei lyfr 'hand-book for the Vale of Clwyd' fel one of the most spacious and magnificent caverns in Europe. Mae ceg yr ogof yn 50 troedfedd o uchter, gyda stalactites yn diferu o'r nenfwd mewnol.
Yn yr ardal, ceir tair fryngaer hynafol. I'r de-orllewinol o'r dref safai Bryngaer Dinorben a ddinistriwyd yn llwyr gan y chwarel gyfagos ond ceir tystiolaeth fod pobl wedi byw yno'n ddi-baid o ddiwedd yr Oes Efydd hyd at y 7ed ganrif. Yn syth i'r de saif Castell Cawr sy'n dyddio o Oes yr Haearn. Tua chyfeiriad Llanddulas a Rhyd-y-foel, ceir olion Pen y Corddyn Mawr, caer arall o Oes yr Haearn.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Eisteddfod
Cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yn Abergele ym 1995. Gweler:
Tywydd a hinsawdd
Fe wnaeth yr amgylchiadau a arweinodd at lifogydd Môr Hafren yn 1607 hefyd gael effaith ar Abergele a gogledd Cymru. Mewn llythyr gan John Lloyd at ei gefnder Syr John Salusbury o Leweni, maent yn trefnu i gyfarfod ac arolygu'r niwed i'r clawdd môr o Abergele hyd at y foryd yn y Rhyl, a'r angen i atal rhag fwy o niwed.
The Hardy Bucks Movie
Ffilm gomedi Saesneg o Iwerddon yw The Hardy Bucks Movie. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwerddon. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Mike Skinner.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Garry Shandling
Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a seren deledu Americanaidd oedd Garry Emmanuel Shandling (29 Tachwedd 1949 – 24 Mawrth 2016) a gaiff ei gofio'n arbennig am It's Garry Shandling's Show a The Larry Sanders Show.
Bachgen o Chicago oedd Garry Shandling, a anwyd i deulu Iddewig. Symudodd y teulu i Tucson, Arizona pan oedd yn blentyn ifanc er mwyn i'w frawd gael triniaeth i'w Ffibrosis systig ond bu farw Barry pan oedd Gary'n ddeg oed. Mynychodd Brifysgol Arisona lle graddiodd mewn peirianneg electronig. Dilynwyd hyn gydag astudiaeth ôl-raddedig mewn marchnata a sgwennu creadigol.
Bu farw'n ddisymwth yn 66 oed yn Los Angeles, California o hyperparathyroidism.
Banc y Llong
bawd|Adeilad Banc y Llong: "The Old Bank House", Stryd y Bont, Aberystwth Credir mai yn Aberystwyth y sefydlwyd y banc cyntaf yng Nghymru, sef Banc y Llong, a hynny yn 1762 pryd y symudwyd y dollfa i'r dref honno o Aberdyfi. Gyda llun o long ar y nodau fe'i gelwid yn Fanc y Llong. Yn 1806 ffurfiwyd partneriaeth a gariodd y banc ymlaen dan yr enw 'Aberystwyth & Cardigan Bank' nes y daeth i ben yn 1815. Copi ffotograff yn unig sydd yn y Llyfrgell Genedlaethol o un o nodau'r banc o'r flwyddyn 1806 am un bunt.
Adeilad rhestredig Gradd II yw adeilad y banc, sydd wedi'i leoli ar Stryd y Bont, Aberystwyth.
1820au
18g - 19g - 20g
1770au 1780au 1790au 1800au 1810au - 1820au - 1830au 1840au 1850au 1860au 1870au
1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829
Digwyddiadau a Gogwyddion
Arweinwyr y Byd
Franc Jankovič
Meddyg a gwleidydd nodedig o Slofenia oedd Franc Jankovič  (14 Gorffennaf 1871 - 2 Mawrth 1934). Gwleidydd a meddyg ydoedd. Bu'n aelod o Siambr Dirprwyon Awstria, yn aelod o'r Senedd Styriaidd ac yn Ddirprwy Lywodraethwr ar Styria. Cafodd ei eni yn Vitanje, Slofenia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Fienna. Bu farw yn Maribor.
Gwobrau
Enillodd Franc Jankovič y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Ioan I. Mironescu
Meddyg ac awdur nodedig o Gweriniaeth Sosialaidd Rwmania oedd Ioan I. Mironescu  (13 Mehefin 1883 - 22 Gorffennaf 1939). Roedd yn awdur ac yn feddyg Rwmanaidd. Ei brif arbenigedd oedd dermatoleg, ac ymhlith ei wobrau oedd y Fedal Rhinwedd Milwrol, fe'i hurddwyd oddi tan Orchymyn y Goron yn ogystal. Cafodd ei eni yn Tazlău, Gweriniaeth Sosialaidd Rwmania ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Meddygaeth a Fferyllfa Grigore T. Bu farw yn Tazlău.
Gwobrau
Enillodd Ioan I. Mironescu y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Albaniaid
Grŵp ethnig a gysylltir â'i diriogaeth frodorol yn Albania, Kosovo a Gogledd Macedonia, a'r iaith Albaneg, yw'r Albaniaid.
Synthemis leachii
Gwas neidr o deulu'r Synthemistidae (neu'r 'Cynffonau teigrod') yw'r Synthemis leachii. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Beinn Bhreac (716m)
Gofal: ceir sawl copa o'r enw hwn. Mae Beinn Bhreac yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.
Sarong Girl
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Arthur Dreifuss yw Sarong Girl a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Dosbarthwyd y ffilm gan Monogram Pictures.
Beinn Bhreac (716m)
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Sarong Girl
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Dreifuss ar 25 Mawrth 1908 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Studio City ar 23 Mawrth 1979.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Dreifuss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Bilha
Mae Bilha (בִּלְהָה "dibryder") yn fenyw a grybwyllir yn Llyfr Genesis. Mae Genesis 29:29 yn ei disgrifio fel morwyn Laban, a roddwyd i Rahel i fod yn forwyn ar adeg priodas Rahel â Jacob. Pan fethodd Rahel â chael plant, rhoddodd Bilha i Jacob fel gordderchwraig i esgor ar blant iddo. Rhoddodd Bilha enedigaeth i ddau fab, yr honnodd Rachel eu bod yn blant iddi hi ei hun o'r enw Dan a Naphtali.
Dywedir bod Jacob wedi cael o leiaf ddeuddeg mab gan bedair merch, ei wragedd, Lea a Rahel, a'i ordderchwragedd, Bilha a Silpa, a oedd, yn nhrefn eu genedigaeth, Reuben, Simeon, Lefi, Jwda, Dan, Naphtali, Gad, Asher, Issachar, Zebulun, Joseph, a Benjamin, a daeth pob un ohonynt yn benaethiaid eu grwpiau teulu eu hunain, a elwid yn ddiweddarach, yn Ddeuddeg Llwyth Israel. Mae'r Beibl hefyd yn nodi enw ferch iddo, Dina.
Yn Genesis 35:22 mae sôn am fab hynaf Jacob (oedd wedi newid ei enw i Israel erbyn hynny) yn cael perthynas rhywiol llosgach gyda Bilha. Oherwydd hyn rhoddwyd genedigaeth-fraint Ruben, y mab hynnaf i feibion Joseff.
Gweler hefyd
Rhestr o fenywod y Beibl
Charles Louis Alphonse Laveran
Meddyg a nodedig o Ffrainc oedd Charles Louis Alphonse Laveran  (18 Mehefin 1845 – 18 Mai 1922). Meddyg Ffrengig ydoedd ac fe enillodd Wobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1907 am ei ddarganfyddiadau ynghylch protosoaid parasitig fel asiantau achosol o glefydau heintus megis malaria a trypanosomiasis. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Strasbourg. Bu farw ym Mharis.
Gwobrau
Enillodd Charles Louis Alphonse Laveran y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Happy Few
Ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Antony Cordier yw Happy Few a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Antony Cordier. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Élodie Bouchez, Roschdy Zem, Marina Foïs, Nicolas Duvauchelle, Jean-François Stévenin, Alexia Stresi, Blanche Gardin a Geneviève Mnich. Mae'r ffilm Happy Few yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Antony Cordier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Y Weinyddiaeth Amddiffyn (DU)
Pencadlys Lluoedd Arfog y Deyrnas Unedig a'r adran o fewn llywodraeth y Deyrnas Unedig sy'n gyfrifol am weithredu'r polisi amddiffyn llywodraethol yw'r Weinyddiaeth Amddiffyn (Saesneg: Ministry of Defence neu MoD).
Douches Froides
Ffilm ddrama am y cyfnod glasoed gan y cyfarwyddwr Antony Cordier yw Douches Froides a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Antony Cordier.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Aurélien Recoing, Johan Libéreau, Julie Boulanger, Florence Thomassin, Camille Japy, Claire Nebout, Dominique Cabrera, Jean-Philippe Écoffey, Magali Woch, Salomé Stévenin, Pierre Perrier, Sarah Pratt, Steve Tran a Bruno Sanches. Mae'r ffilm Douches Froides yn 102 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Blomstersamlerne
Ffilm ddogfen yw Blomstersamlerne a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Blomstersamlerne ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Douches Froides
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
Blomstersamlerne
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Douches Froides
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antony Cordier ar 17 Chwefror 1973 yn Tours.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Antony Cordier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Catrin ferch Owain Glyn Dŵr
Cymerwyd Catrin a dau o'i phlant yn garcharor i Dŵr Llundain, wedi i Gastell Harlech syrthio i'r Saeson yn 1409. Roedd ei gŵr wedi marw yn ystod y gwarchae ar y castell. Mae'n debyg iddi hi a'i merched farw mewn caethiwed ar y 1af o Ragfyr, 1413; claddwyd hwy ym mynwent Eglwys San Switan (Saesneg: St. Swithin's Church), Llundain.
Dymchwelwyd Eglwys Sant Switan gan fomiau'r Almaen yn yr Ail Ryfel Byd. Arferai sefyll ar ran ogleddol Cannon Street, rhwng Salters' Hall Court a St Swithin's Lane, Cyn hynny, llosgwyd yr eglwys yn Nhân Mawr Llundain, a'i hail-adeiladu i gynllun gan Christopher Wren. Mae'r cofnod cyntaf sydd ar gael sy'n crybwyll yr eglwys yn ymwneud â Chatrin. Yn un o ddogfennau'r Trysorlys, 1413, nodir taliad  "for expenses and other charges incurred for the burial of the wife of Edmund Mortimer and her daughters, buried within St Swithin's Church London ... £1".
Dadorchuddiwyd cofeb iddi a gynlluniwyd gan Nic Stradlyn-John yno gan Siân Phillips yn 2001. Gwnaed y gofeb allan o o garreg las Gelligaer wedi'i gerfio gan Richard Renshaw o Gwmdu.
Sgiwen y Gogledd
Mae Sgiwen y Gogledd (Stercorarius parasiticus ) yn aderyn môr sy'n aelod o deulu'r Stercorariidae, y sgiwennod.
Mae Sgiwen y Gogledd yn un o'r lleiaf o'r sgiwennod, tua 41 cm o hyd. Mae'n nythu yn rhannau gogleddol Ewrop, Asia a Gogledd America, ar dir agored fel rheol. Dodwyir hyd at bedwar wy, ac mae'r aderyn yn ymosod ar unrhyw anifail sy'n dod yn rhy agos at y nyth, gan gynnwys bodau dynol. Mae'n aderyn mudol, yn symud tua'r de i dreulio'r gaeaf.
Pan mae'n nythu mae Sgiwen y Gogledd yn bwydo ar wahanol fathau o lygod, ond un o'i brif ddulliau o fwydo yw dwyn bwyd oddi ar adar eraill, megis gwylanod a môr-wenoliaid. Mae'n eu hymlid nes iddynt ollwng unrhyw fwyd sydd ganddynt.
Fel nifer o'r sgiwennod eraill, mae gan Sgiwen y Gogledd nifer o ffurfiau gyda lliwiau gwahanol. Gall fod yn frown tywyll i gyd, neu gall fod a bol gwyn, cefn brown, cap du a'r gweddill o'r pen a'r gwddf bron yn wyn. Mae hefyd ffurf arall sydd rhywle yn y canol rhwng y ddau arall. Beth bynnag eu lliw, maent darn gwyn ar eu hadenydd i gyd, ac mae'r plu yng nghanol eu cynffonnau yn hirach na'r gweddill ac yn dod allan yn big. Gall fod yn anodd gwahaniaethu rhwng Sgiwen y Gogledd a'r sgriwennod eraill, yn enwedig y ffurf dywyll ac adar ieuanc.
Nid oes cofnod i Sgiwen y Gogledd nythu yng Nghymru, er fod cryn nifer yn nythu yng ngogledd Yr Alban. Mae'n aderyn gweddol gyffredin o gwmpas glannau Cymru yn yr hydref, a gellir gweld nifer llai yn y gwanwyn ac ambell un yn ystod y gaeaf.
Josué de Castro
Meddyg, daearyddwr, diplomydd, awdur,  gwleidydd a gwyddonydd nodedig o Brasil oedd Josué de Castro  (5 Medi 1908 - 24 Medi 1973). Meddyg Brasilaidd ydoedd, ac ymhlith ei arbenigeddau oedd maeth, daearyddiaeth a llenyddiaeth. Gweithiodd fel gweinyddwr cyhoeddus ac yr oedd yn weithredydd brwd yn erbyn newynu rhyngwladol. Cadeiriodd Sefydliad Bwyd ac Amaethyddiaeth y Cenhedloedd Unedig, ac ym 1955 derbyniodd y Wobr Heddwch Rhyngwladol. Cafodd ei eni yn Recife, Brasil ac addysgwyd ef yn Universidad Federal de Río de Janeiro. Bu farw ym Mharis.
Alys ferch Owain Glyndŵr
Bywgraffiad
Mae nifer o draddodiadau yn yr ardal yn awgrymu i Owain Glyn Dŵr ei hun ddiweddu ei oes yma, yn cael ei guddio gan Alys a'i gŵr. Yn 1999, adroddwyd fod rhai o'r teulu yn haeru eu bod yn gwybod union leoliad ei fedd.
Bakery in Brooklyn
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Gustavo Ron yw Bakery in Brooklyn a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Brooklyn. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Lucio Godoy. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Aimee Teegarden, Ernie Sabella, Linda Lavin, Josh Pais, Blanca Suárez, Anthony Chisholm, Krysta Rodriguez, Aitor Luna, Ward Horton a Griffin Newman.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustavo Ron ar 14 Rhagfyr 1972 ym Madrid. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Navarre.
I'll Be Seeing You
Ffilm ddrama a ddisgrifir hefyd fel ffilm Nadoligaidd gan y cyfarwyddwr William Dieterle yw I'll Be Seeing You a gyhoeddwyd yn 1944. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Marion Parsonnet a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Daniele Amfitheatrof. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Automata
Ffilm arswyd gan y cyfarwyddwr Lawrie Brewster yw Automata a gyhoeddwyd yn 2018. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Automata ac fe’i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
I'll Be Seeing You
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1944. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Double Indemnity ffilm noir ac addasiad o lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr ffilm Billy Wilder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Tony Gaudio oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan William H. Ziegler sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Automata
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
I'll Be Seeing You
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Dieterle ar 15 Gorffenaf 1893 yn Ludwigshafen a bu farw yn Ottobrunn ar 9 Rhagfyr 1972. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ac mae ganddo o leiaf 182 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
The People Vs. Nancy Preston
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Tom Forman yw The People Vs. Nancy Preston a gyhoeddwyd yn 1925. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.
I'll Be Seeing You
Cyfarwyddwr
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Sweet Genevieve
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Arthur Dreifuss yw Sweet Genevieve a gyhoeddwyd yn 1947. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
The People Vs. Nancy Preston
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1925. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Gold Rush sef ffilm gomedi Americanaidd am Klondike gan Charlie Chaplin. Sol Polito oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
I'll Be Seeing You
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Dieterle nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sweet Genevieve
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
The People Vs. Nancy Preston
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tom Forman ar 22 Chwefror 1893 ym Mitchell County a bu farw yn Venice ar 7 Tachwedd 1927. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Barbed wynepgoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Barbed wynepgoch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau wynepgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lybius rubrifacies; yr enw Saesneg arno yw Red-faced barbet. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: Capitonidae) sydd yn urdd y Piciformes.
Åland
Rhanbarth neu 'ymreolaeth' sy'n perthyn i'r Ffindir, yn ne-orllewin y Ffindir yn nwyrain Môr Åland yn y Môr Baltig yw Åland neu Ynysoedd Åland (Swedeg: Åland Skärgård, Ffinneg: Ahvenanmaa). Swedeg yw iaith swyddogol yr ynysoedd. Saif ger aber Gwlff Bothnia. Mae'r casgliad hwn o ysnysoedd yr archipelago, gyda'i gilydd, yn cael eu hystyried fel y rhanbarth lleiaf o Ffindir, ac yn gyfanswm o 0.49% o arwynebedd y Ffindir a 0.50% o'i phoblogaeth.
Y brif ynys yw Fasta Åland ac arni y trig 90% o boblogaeth ymreolaeth Åland a cheir dros 6,500 o ynysoedd eraill i'r dwyrain o Fasta Åland. Rhyngddi â thir mawr Sweden, gorwedd 38 km (24 milltir) o fôr.
Gan mai rhanbarth sy'n ymreoli ei hunan ydyw, mae'r rhan fwyaf o rymoedd deddfwriaethol yn cael eu gweinyddu gan Lywodraeth Åland ei hun, yn hytrach na Llywodraeth y Ffindir.
Geirdarddiad
Proto-Norweg yw tarddiad yr enw Åland, a'r gair gwreiddiol, mae'n debyg, oedd *Ahvaland sy'n golygu "Y tir a wnaed o ddŵr". Yn Swedeg datblygodd (neu newidiodd y gair yn nhreigl y blynyddoedd) i Åland, sy'n golygu'n llythrennol "Tir afon", er mai pethau digon prin yw afonydd yn naearyddiaeth Åland. Enw Ffinneg yr ynys ydy Ahvenanmaa.
The People Vs. Nancy Preston
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Tom Forman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Barbed wynepgoch
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. rubrifacies, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r barbed wynepgoch yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: Capitonidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Rowley Regis
Tref yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy Rowley Regis. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Sandwell.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Rowley Regis boblogaeth o 34,260.
Sweet Genevieve
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Out of the Past sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Bad For Each Other
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Irving Rapper yw Bad For Each Other a gyhoeddwyd yn 1953. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Pittsburgh. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Irving Wallace.
Sweet Genevieve
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Dreifuss ar 25 Mawrth 1908 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Studio City ar 23 Mawrth 1979.
Bad For Each Other
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charlton Heston, Lester Matthews, Lizabeth Scott, Mildred Dunnock, Ann Robinson, Marjorie Rambeau, Dorothy Green, Arthur Franz, Ray Collins, Rhys Williams, Dianne Foster, Lydia Clarke a Frank Sully. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1953. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Roman Holiday sy’n ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Franz Planer oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Irving Rapper ar 16 Ionawr 1898 yn Llundain a bu farw ym Motion Picture & Television Fund ar 7 Ionawr 2009. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1929 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.
Sweet Genevieve
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Dreifuss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Bad For Each Other
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Irving Rapper nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Cyfeiriadau
o Unol Daleithiau America]]
Eira
bawd|350px|Eira ar wyneb y ddaear yn ôl treigl y tymhorau.
Ffurfir eira (hefyd: 'eiry', 'ôd' neu 'nyf') pan fo gwlybaniaeth yn yr awyr yn troi'n grisialau rhew. Dan rai amgylchiadau, gellir cael eirlaw, sef eira yn gymysg â glaw, neu gesair (cenllysg), sef glaw wedi rhewi.
Fel rheol ceir eira yn y rhannau oeraf o'r byd, yn y gogledd ac yn y de. Yn nes at y cyhydedd, ni cheir eira fel rheol, ond ceir eira ar fynyddoedd uchel e.e. ar fynydd Kilimanjaro yn Tansanïa ac yn yr Andes yn Ne America. Ceir nifer o ddywediadau ar lafar am eira gan gynnwys 'eira mân, eira mawr' a cheir llawer o farddoniaeth amdano gan gynnwys Dafydd ap Gwilym:
Eira cynnar
Dyma gofnod eira ym mis Hydref gan Steffan ab Owain. “Cafodd Richard Powell ar ei ffordd i Ysbyty Ifan ei ddal mewn storm o eira ar y Migneint a mynd ar goll ac mae'n debyg fferu i farwolaeth. Fe'i claddwyd ar 17 Hydref 1795. Dyddiad tra chynnar am eira trwm” meddai Steffan.
Roedd y cyfeiriad yn yr englyn isod at fis Tachwedd yn arbennig o addas pan y'i cyhoeddwyd ym Mwletin Llên Natur rhifyn 35 (Ionawr 2011) ar ôl gaeaf caled a chynnar a ddechreuodd yn Tachwedd 2010!
Eira hwyr
Sylwadau am flynyddoedd o eira yn sefyll yn hwyr i'r gwanwyn (fel arfer ar ôl gaeaf oer):
Ingleby, Swydd Lincoln
Pentref yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Ingleby. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Saxilby with Ingleby yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Lindsey.
Eira
Eira hwyr
2010
1947
Ar Gader Idris cafodd Peter Benoit o’r Bermo snow patch ar ben Llwybr Gwernan (Fox's Path ar 28 Mai 1947 ar ôl gaeaf oer iawn bythgofiadwy y flwyddyn honno.
bawd|Graff yn dangos y berthynas rhwng uchdwr a pharhad eira yn Eryri (seiliedig ar ddata Les Larsen gyda chaniatad)
Mae’n sefyll i reswm bod eira yn fwy parhaus yn y mynyddoedd nac yn y gwaelodion. Ond mae’n cymryd gwaith i’w brofi. Dyma graff wedi ei seilio ar ddata Les Larsen o’r nifer o ddyddiau o eira ar 9 copa o wahanol uwchder (yn ogystal â Chaernarfon!). Mewn gair, mae parhad yr eira yn dyblu gyda phob 600 o droedfedd o uchder ychwanegol.
Eira cofiadwy
Fe gofir hwn fel The Great Victorian Blizzard ar 18 Ion 1881 ond roedd yn rhan o gyfnod hwy o eira neu heth.
Newid Hinsawdd
Wrth i'r hinsawdd fynd yn gynhesach mae'r newid yn ymddangosiad tymhorol eira ar y mynyddoedd yn fath o procsi i'r newidiadau hynny. Llwyddodd y daearyddwr Les Larsen i gasglu gwybodaeth am ddyddiad yr eira cyntaf pob blwyddyn bron ar y Carneddau, ers y 1940au cynnar. Amlyga'r data dueddiad pendant i eira ddisgyn yn hwyrach wrth i'r cynhesu ehangach fynd rhagddo. bawd|Graff yn dangos y duedd i eira ddisgyn ar y Carneddau yn hwyrach (data Les Larsen gyda chaniatad)
Mae ambell fwlch yn y cofnodion, er enghraifft pan oedd Les yn yr RAF, ond mae’r gyfres yn dangos yn glir bod tuedd i’r eira cyntaf ddisgyn ar fynyddoedd Eryri yn hwyrach heddiw nac yn nechrau’r cyfnod (ar ôl gwneud y syms, unwaith mewn mil fyddai’r data hyn yn digwydd ar hap). Afraid dweud bod hyn yn gyson a Chynhesu’r Hisawdd.
Cysylltiadau â phobl
Mewn cyfweliad gyda William Owen o Ddyffryn Ardudwy ar raglen Dei Tomos ym mis Tachwedd y llynedd, soniodd WO am ei fam Rhinogwen yn cael ei geni (ar yr un diwrnod â Kyffin Williams!) pan oedd eira ar y Rhinogydd gerllaw. Felly y cafodd ei henw Rhinogwen. Y dyddiad hwyr oedd 9ed Mai 1918. Oedd yna eira ar y mynyddoedd ym mis Mai y flwyddyn honno ynteu rhamant teuluol ydoedd? Cofnodion o Ben Llŷn yn unig sydd i’w cael am y cyfnod yn Nyddiadur Llên Natur hyd yn hyn - nid yr ardal orau i brofi eira mis Mai sr y Rhinogydd!
Ôd
Meddai Bethan Wyn Jones : ”Diolch yn fawr iawn i J. Heddwyn Jones, Dwygyfylchi am ei gasgliad o ddywediadau am y tywydd oer, ac yn arbennig am “cenllysg i eira – crasod i law”. Doeddwn innau chwaith wedi clywed y gair crasod erioed o’r blaen.” Tybed beth yn union a olygwyd gan “crasod”
Dydyn nhw ddim yn taflu peli eira yn y Rhos chwaith, maen nhw’n “mopio”. “Mopen” ydi pelen eira. Roedd Euros Bowen wedi dweud mai crasod oedd y gair am genllysg yn Nolgellau – cras ôd. Manod (mân ôd) wedyn ydi eira mân sy’n lluwchio, hynny ydi eira’n cael ei yrru gan y gwynt. Roedd gwedd merch yn cael ei ddisgrifio “fel mannod”. Yn ei Gywydd i Ferch mae Dafydd ab Edmwnd (1450 – 1497) oedd yn dod o Hanmer, ym Maelor Saesneg yn canu fel hyn: Mae’r Ficer Pritchard wedyn yn disgrifio puredigaeth drwy waed Crist:
Yn y Beibl mae cyfeiriad at ôd yn Diarhebion 26, :
Mae’n siwr fod llawer ohonom yn gyfarwydd â geiriau’r Gelynnen:
Mae hen bennill sy’n canu fel hyn:
Fe ganodd Gwenallt:
Ac meddai William Llŷn:
A hon gan T. Eurig Davies:
Nyf
cf. Gwydd. Canol snige ‘diferu, bwrw (glaw, eira, &c.)’, Llad. nix, nivis ‘eira’: o’r gwraidd. Indo Ewropeaidd *sneigu̯h- ‘(bwrw) eira’; ?o ran ff., cf. hefyd Gwydd. Canol nige ‘golchi’ < *nigu̯-; digwydd hefyd fel e. prs. ar ferch, GDG 344, 537, TYP² lxxxii
Mae “Nyf” hefyd yn enw merch.
Randolph, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Randolph, gan gynnwys:
Cuhelyn Fardd
Bywgraffiad
Roedd Cuhelyn yn perthyn i deulu o feirdd a noddwyr yn y de-orllewin. Roedd yn fab i Gwynfardd Dyfed (bardd na wyddys dim amdano fel arall) ac yn dad i'r bardd Gwrwared Gerdd Gymell, un o gyndeidiau'r cywyddwr enwog Dafydd ap Gwilym. Roedd yn arglwydd neu dywysog yng nghantref Cemais, yn Nyfed.
Cerdd Llyfr Du Caerfyrddin
Er nad oes unrhyw destun o ganu Cuhelyn ar glawr heddiw, ceir awdl foliant iddo yn Llyfr Du Caerfyrddin (hanner cyntaf y 13g?). Yn y Myvyrian Archaiology of Wales ceir testun o'r gerdd hon sy'n cael ei briodoli i Guhelyn, ond gwyddom bellach ei bod yn gerdd iddo ef yn hytrach na cherdd o'i waith ei hun. Mae'n ansicr felly ei fod yn fardd, ond yn sicr roedd yn gynheiliad pwysig i'r beirdd proffesiynol. Ceir enghreifftiau eraill o uchelwyr a thywysogion a gyfansoddai gerddi, e.e. Hywel ab Owain Gwynedd, felly nid yw'n amosibl fod Cuhelyn yntau yn fardd.
Northwood, Iowa
Dinas yn, yn nhalaith Iowa, yw .
Llusen america
Mae'n perthyn yn fotanegol yn agos i'r llys, yr azalea a'r rhododendron, ac fel y rheiny, mae'n medru byw mewn tir asidig, gwael. Mae eu blodau'n ddeuryw.
Creag Ruadh (712m)
Mae Creag Ruadh yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban; .Ceir carnedd fechan ar y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Gwysiwr (Wica)
Swydd o fewn llawer o cwfennau Wica yw'r gwysiwr. Mae prif rôl y Gwysiwr yw galw aelodau eraill y cwfen i ymgynnull ar gyfer cyfarfodydd y cwfen. Yn draddodiadol y gwysiwr yw unig aelod y cwfen sy'n gwybod lle mae aelodau eraill yn byw. O fewn llawer o gwfennau, mae'r Gwysiwr fel arfer yn wrywaidd ac yn cynrychioli agwedd wrywaidd y Forwyn.
Boksekamp
Ffilm ddogfen yw Boksekamp a gyhoeddwyd yn 1909. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Boksekamp ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1909. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Corner in Wheat sef ffilm gan y Cymro D. W. Griffith.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gweinyddiaeth Amddiffyn
Mewn gwladwriaeth lle rhennir y llywodraeth yn weinyddiaethau y rhan o'r llywodraeth sy'n gyfrifol am materion amddiffyn, gan amlaf yn cynnwys holl luoedd milwrol y wladwriaeth honno, yw'r Weinyddiaeth Amddiffyn.
Ingoldmells
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Ingoldmells. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Lindsey.
Mila Lippmann-Pawlowski
Arlunydd benywaidd o'r Almaen oedd Mila Lippmann-Pawlowski (16 Mawrth 1912 - 10 Mai 1999).
Fe'i ganed yn Offenbach am Main a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Almaen.
Bu farw yn Innsbruck.
Anrhydeddau
Cadw lle i'r bot
Edward IV, brenin Lloegr
Edward IV (28 Ebrill 1442 – 9 Ebrill 1483) oedd brenin Lloegr o 3 Mawrth 1461 i 30 Hydref 1470, ac o 4 Mai 1471 hyd ei farwolaeth.
Roedd yn fab i Rhisiart Plantagenet, Dug Efrog. Cafodd ei eni yn Rouen, Ffrainc. Ei wraig oedd Elizabeth Woodville.
Yng Nghymru
Pan goronwyd Edward IV yn 1461 llac oedd ei afael ar Gymru. Y de-ddwyrain yn unig oedd yn ddiogel dan awdurdod iarll Warwick a Herbert, a phrin oedd ei ddilynwyr yn y gorllewin a'r gogledd. Yn dilyn brwydr Towton, ym Mawrth 1461, dyrchafwyd Wiliam Herbert i safle uwchben pob unigolyn arall yng Nghymru: yn ustus, siambrlen, stiward a phrif fforestydd siroedd Aberteifi a Chaerfyrddin, gyda'i frawd Rhisiart yn ddirprwy, a chomisiynwyd Wiliam Herbert a'i frawd yng nghyfraith, Walter Devereux, i feddiannu iarllaeth Penfro a'r tiroedd a gysylltid â hi, tiroedd Siasbar Tudur a'i nai Harri Tudur. Yna meddiannodd Herbert diroedd teulu Buckingham yng Nghymru, gan gynnwys Brycheiniog a Gwynllwg. Ffodd Siasbar Tudur, hanner brawd Harri VI, rhagddynt i'r Gogledd, a syrthiodd castell Penfro i ddwylo Herbert. Yno roedd y bachgen pedair oed, Harri Tudur, mab i frawd Siasbar. Cymerwyd ef gan Herbert i Raglan ac yno y magwyd Harri Tudur hyd 1469. Trechwyd Siasbar ym mrwydr Twthill ger Caernarfon, a ffôdd am ei fywyd i Iwerddon.
Prin oedd awdurdod Edward IV yn nhair sir y Gogledd, a bu raid i Herbert ddod â byddin anferthol i Wynedd cyn llwyddo i ddarostwng y trigolion. Ildiodd castell Harlech iddo ar 14 Awst, a chanodd Guto'r Glyn gywydd i longyfarch Herbert, gan ofyn ar yr un gwynt iddo ddangos trugaredd tuag at uchelwyr Gwynedd.
Velvet : Un Noël Pour Se Souvenir
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gustavo Ron yw Velvet : Un Noël Pour Se Souvenir a gyhoeddwyd yn 2019.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gustavo Ron ar 14 Rhagfyr 1972 ym Madrid. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Navarre.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Gustavo Ron nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
En Dag Paa Hindsgavl Slot
Ffilm ddogfen yw En Dag Paa Hindsgavl Slot a gyhoeddwyd yn 1946. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Yearling ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Peter Winkel oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Turtur
bawd|Ŵy  Streptopelia turtur turtur
Mae'r Durtur (Streptopelia turtur) yn aderyn sy'n aelod o deulu'r Columbidae, y colomennod. Mae'n aderyn mudol, yn nythu yn Ewrop ac Asia cyn belled i'r de a Twrci, ac yn gaeafu yn rhan ddeheuol Affrica.
Yn Ewrop, mae ei niferoedd wedi gostwng yn sylweddol yn y blynyddoedd diwethaf, yn rhannol oherwydd newidiadau mewn amaethyddiaeth. Credir fod y niferoedd sy'n cael eu saethu yn rhai o wledydd Môr y Canoldir wrth iddynt fudo hefyd wedi cael effaith.
Bu gostyngiad mawr yn ei niferoedd yng Nghymru dros y blynyddoedd, a dim ond yn y de-ddwyrain, yn Sir Fynwy, y mae'n nythu'n rheolaidd bellach.
Tanagr corunwyrddlas
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tanagr corunwyrddlas (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tanagrod corunwyrddlas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Tangara callophrys; yr enw Saesneg arno yw Opal-crowned tanager. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Gaspard Va Au Mariage
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Antony Cordier yw Gaspard Va Au Mariage a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Tanagr corunwyrddlas
Teulu
Mae'r tanagr corunwyrddlas yn perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Gaspard Va Au Mariage
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Christa Théret, Félix Moati a Lætitia Dosch.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antony Cordier ar 17 Chwefror 1973 yn Tours.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Antony Cordier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Sant Pedr
Un o'r deuddeg Apostol oedd Sant Pedr, hefyd Simon Pedr, Simon fab Jonah, Cephas a Keipha, enw gwreiddiol Shimon neu Simeon. Ceir ei hanes yn y Testament Newydd. Roedd yn frodor o Galilea ac yn bysgotwr ar Fôr Galilea pan alwyd ef a'i frawd Andreas gan Iesu fel un o'i ddeuddeg disgybl. Yn ôl nifer o awduron yr Eglwys Fore, er enghraifft Sant Irenaeus, ef oedd arweinydd y disgyblion. Yn ddiweddarach, dywedir iddo ddod yn Esgob Rhufain.
Ei ddydd gŵyl yw 29 Mehefin. Yn yr Annuario Pontificio rhoir 64 neu 67 fel blwyddyn ei farwolaeth yn Rhufain. Yn ôl traddodiad, cafodd ei groeshoelio a'i ben i lawr. Mae traddodiad iddo ffoi o Rufain i osgoi cael ei ddienyddio, ond iddo gael gweledigaeth o Iesu ar y ffordd. Gofynnodd Pedr iddo "Quo Vadis" ("I ble rwyt ti'n mynd?"), ac atebodd Iesu "I Rufain, i gael fy nghroeshoelio eto, yn dy le di". Trodd Pedr a dychwelyd i Rufain.
Ystyrir Pedr fel y Pab cyntaf gan yr Eglwys Gatholig, ac mae traddodiad ei fod wedi ei gladdu oddi tan Basilica Sant Pedr yn Rhufain. Yn ôl y traddodiad cafodd yr Eglwys ei sefydlu gan yr Iesu ei hun, pan newidiodd ef enw Simon i Pedr, a dywedodd mai ar y graig hon y byddai'n sefydlu ei Eglwys. Yn y Groeg, mae hyn yn chwarae ar eiriau: Πέτρος (Petros; "Pedr") a πέτρα (petra: "craig" neu "carreg"). Yn yr iaith Aramaeg, kepha fyddai'r gair am y ddau.
Mae pob pab yn gwisgo modrwy gyda delwedd o bysgotwr yn taflu ei rwyd, tra mae'r allwedd sy'n symbol o awdurdod y pab yn cyfeirio at "allweddi Teyrnas Nefoedd" a addawyd i Pedr gan yr Iesu (Mathew 16:18–19).
Priodolir dau lyfr yn y Testament Newydd iddo, Llythyr Cyntaf Pedr ac Ail Lythyr Pedr, er bod amheuaeth wedi bod ynglŷn ag awduraeth Ail Lythyr Pedr o gyfnod cynnar. Awgrymwyd bod Groeg y ddau lyfr yn rhy dda i fod yn waith pysgotwr o Galilea oedd wedi dysgu Groeg fel ail neu drydedd iaith, ond dywed yr awdur ei hun ei fod yn defnyddio ysgrifennydd.
Beinn Leabhainn
Mae Beinn Leabhainn yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Graham. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Synthemis miranda
Gwas neidr o deulu'r Synthemistidae (neu'r 'Cynffonau teigrod') yw'r Synthemis miranda. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
John Scudamore
Tirfeddiannwr Seisnig a ddaeth yn fab-yng-nghyfraith i Owain Glyn Dŵr oedd Syr John Scudamore (fl. tua 1400–1432).
Roedd ganddo nifer o stadau ar y gororau, yn cynnwys un yn Monnington Straddell, gerllaw Kentchurch, a bu'n siryf swydd Henffordd. Yn 1402, llwyddodd i amddiffyn Castell Carreg Cennen yn erbyn ymosodiad gan Owain; parhaodd y gwarchae am tua blwyddyn. Mewn llythyr i John Fairford yn Aberhonddu, dywed Scudamore: "He (Owain) lay last night at Dryslwyn with Rhys ab Gruffydd, and there I was and spoke to him upon Wales and prayed for a safe conduct under his seal, to send home my wife and her mother and their company, and he would none grant me".
Tua 1410, priododd Scudamore ag Alys ferch Owain Glyn Dŵr, efallai ei ail briodas. Rhaid fod y briodas wedi ei chadw yn gyfrinach, gan fod y Deddfau Penyd yn 1402 wedi gwahardd unrhyw Sais rhag priodi a Chymraes, gyda gwaharddiad arbennig ar briodi aelod o deulu Glyn Dŵr. Ymddengys i'r briodas ddod i sylw Harri VI, brenin Lloegr yn 1432, a chollodd Scudamore ei swyddi fel stiward cestyll Trefynwy, Y Grysmwnt a'r Castell Gwyn. Cawsant nifer o blant, ac mae'r disgynyddion yn parhau i fyw yn yr ardal. Mae nifer o draddodiadau yn yr ardal yn awgrymu i Owain Glyn Dŵr ei hun ddiweddu ei oes yma, yn cael ei guddio gan Alys a'i gŵr.
Hengwrt
Plasty ger Dolgellau ym Meirionnydd, de Gwynedd, yw Hengwrt. Gorwedd i'r gogledd-orllewin o Ddolgellau ger Abaty Cymer, ger cymer Afon Mawddach ac Afon Wnion.
Mae'n enwog yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel cartref i un o'r casgliadau pwysicaf o lawysgrifau Cymreig. Daeth y llawysgrifau hyn i feddiant y casglwr llawysgrifau a hynafiaethydd Robert Vaughan (?1592-1667) o'r Hengwrt yn ystod yr 17g. Roeddent yn cynnwys trysorau fel Llyfr Gwyn Rhydderch, Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin a Llyfr Aneirin, ynghyd â thestunau o Brut y Tywysogion a llyfrau cyfraith. Roedd y casgliad yn cynnwys copi cynnar pwysig o waith Chaucer hefyd, a adnabyddir fel yr "Hengwrt Chaucer" neu, yn gamarweiniol, yr "Hengwrt Manuscript". 220px|bawd|chwith|Tudalen gyntaf llawysgrif yr Hengwrt Chaucer (Llyfrgell Genedlaethol Cymru).
Arhosodd y llawysgrifau hyn yn ddiogel yn llyfrgell enwog Hengwrt am tua 300 mlynedd. Gwelodd yr hynafiaethydd Edward Lhuyd y llyfrau yno yn 1696. Bu nifer o hynafiaethwyr y 18g a dechrau'r 19g yn ymweld â'r plasty i gael gweld a chopïo'r llawysgrifau, yn cynnwys Ieuan Fardd, William Owen Pughe ac Iolo Morganwg. Etifeddwyd y llyfrgell gan William Watkin Edward Wynne o blas Peniarth yn 1859 ac ar ôl i Syr John Williams ei phrynu cafodd casgliad Peniarth, yn cynnwys y Llyfr Du, ei roi i'r Llyfrgell Genedlaethol newydd yn Aberystwyth.
Ffonograff
bawd|Ffonograff Crwn Edison c. 1899. Teclyn i recordio sain ydy'r ffonograff (o'r gair Saesneg phonograph, a fathwyd o'r geiriau Groeg: γράμμα, gramma, "llythyr" a φωνή, phōnē, "llais") (hefyd gramoffon), a ddyfeisiwyd yn 1877 gan Thomas Edison. Llwyddodd yn ei labordy yn New Jersey i atgynhyrchu'r llais dynol. Y geiriau cyntaf a recordiwyd erioed oedd Mary had a little lamb.
Hanes
Mae'n anodd dweud pa bryd y daeth y ffonograff (neu'r gramoffon) yn fenter fasnachol lwyddiannus. Yn wreiddiol fe geisiodd cwmni'r Cylinder Phonograph addasu'r ddyfais ar gyfer swyddfeydd fel y gallesid, trwy'r llais, gofnodi llythyrau a gwybodaethau; ond ni bu'r fentur honno'n llwyddiant.
Dyfeisiwyd y ffonograff rhwng Mai a Gorffennaf 1877 wrth i Edison ymchwilio i "ail chwarae" negeseuon telegraff a'i waith trwy eu darlledu drwy'r ffôn.
Mewn sioeau a ffeiriau yn America y gwnaed y defnydd cyntaf o'r rhyfeddod newydd. Ond gan mai ar silindrau cŵyr y gwneid yr atgynhyrchu, a'r rheini'n feddal, fe godai cryn broblemau. Ond tua 1895 llwyddodd Almaenwr o'r enw Berliner i wneud y record fflat gyntaf yn America. Ond yr oedd yn rhaid troi ei ddyfais yntau â llaw nes darganfuwyd ffordd i ddefnyddio sbring i gadw'r record i droi ar gyflymdra cyson. bawd|Edison gyda'i ail fersiwn; ffotograff gan Mathew Brady yn [[Washington, Ebrill 1878]] Tua 1897 sefydlodd y brodyr Gaisberg y Gramophone and Typewriter Company. Aeth adran y teipiaduron i'r wal, ond blodeuodd yr adran Gramoffon. Ond tegan oedd y ddyfais o hyd nes i F.W. Gaisberg glywed Caruso yn canu yn Yr Eidal a phenderfynu rhoi cynnig ar ei recordio. Fel arbrawf talodd gan punt i Caruso am recordio deg cân - ymgymeriad a gwblhawyd mewn un prynhawn; a dyna'r gramoffon wedi cyrraedd.
Yn ystod yr ugain mlynedd dilynol cafodd Caruso filiwn o bunnau o'i recordiau - a'r cwmni'n cael dwywaith gymaint a'r gwaith o recordio prif gantorion y byd wedi dechrau o ddifri. "Caruso" medd Gaisberg "a roddodd fri ar y gramoffon". Daeth cyfle Adelina Patti (soprano), Nellie Melba (soprano), Luisa Tetrazzini (soprano), John McCormack (tenor), Chaliapin (bas) a llu mawr hyd heddiw.
Recordio caneuon Cymraeg
Pa bryd cychwynnwyd recordio caneuon Cymraeg sy'n ansicr iawn. Roedd amryw o Recordiau Cymraeg yn y Catalog ym 1902. Mae rhai cantorion a recordiwyd yn gynnar ond ni wyddys dim amdanynt: dyna Festin Davies - yr ydym yn gwybod iddo fod yn Arweinydd yr Imperial Singers, a bu'r côr meibion yma amryw o weithiau yn America.
Ond un o'r rhai cyntaf i gael ei recordio oedd y bariton David Brazell a hynny ar ddechrau'r ganrif. Dechreuodd recordio i'r Phonograph ar y cyntaf a pharhaodd i recordio hyd tua 1930.
Recordiwyd, hefyd, Dr. Mary Davies lawer blwyddyn yn ôl; roedd hi'n un o'r artistiaid yn Eisteddfod Wrecsam 1888; yr oedd hefyd yn awdurdod ar ganu gwerin. Cymerodd ran flaenllaw yn sefydlu Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru ym 1906 a chafodd y radd o Ddoethor mewn Cerddoriaeth ym 1916; bu farw ym 1930.
Cafwyd dadl fawr ynglŷn ag Eleanor Jones-Hudson a Bessie Jones; rhai yn ceisio dyfalu oedd yna un gantores ynteu dwy. Yn y golofn Collectors Corner yn y Gramophone bu'r golygydd mewn gohebiaeth â Bessie Jones cyn iddi farw tua dwy flynedd yn ôl. Clywyd hi'n canu ar y rhaglen Rhwng Gŵyl a Gwaith - 0 NA BYDDAI’N HAF 0 HYD pan oedd dros ei phedwar ugain oed.
Un arall o gantorion Cymru a wnaeth enw iddi ei hun oedd Leila Meganne o Bwllheli ac yn 1912 pan enillodd yn y Gen­edlaethol fe'i clywyd gan Lloyd George a'i helpodd i dalu am ei haddysg gerddorol ym Mharis dan y canwr enwog Jean de Reszke. Daeth yn wraig i T. Osborne Roberts, Ysbyty Ifan, cyfansoddŵr a cherddor cydnabyddedig.
Recordiodd un record yn y Ffrangeg "LES LARMES" a ganodd yn yr Opera Comique ym Mharis.
Un arall a fu'n llwyddiant yn y Gymraeg er wedi ei eni yn America oedd Evan Williams, tenor yn meddu ar lais cyfoethog. Bu'n canu mewn oratorïau ledled Cymru a gwnaeth lawer iawn o recordiau. Roedd yn un o artist­iaid y Red Label i H.M.V..
Llygaeren America
Planhigyn blodeuol sy'n tyfu ar ffurf llwyn bychan yw Llygaeren America sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Ericaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Vaccinium macrocarpon a'r enw Saesneg yw American cranberry. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llygaeron America.
The Boss of Big Town
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Arthur Dreifuss yw The Boss of Big Town a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Leo Erdody.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Casablanca sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.