cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Betws-y-coed
Hanes
Rhywbryd yn y 15g codwyd Pont-y-Pair dros Afon Llugwy (gweler isod). Tyfodd y pentref yn gyflym yn ail hanner y 19g. Daeth yn fangre boblogaidd iawn gan arlunwyr o dros Glawdd Offa ac am gyfnod roeddynt yn ffurfio cylch artistaidd tebyg i'r un a gafwyd yn St Ives yng Nghernyw. Mae nifer o dai yn y pentref yn dyddio o'r cyfnod hwnnw a blynyddoedd cynnar yr 20g.
Yr hen eglwys
Mae Eglwys Fihangel Sant, neu Llanfihangel, yn hen iawn. Mae'n sefyll rhwng yr orsaf rheiffordd ac Afon Conwy ar ochr ddwyreiniol y pentref. Mae'r rhannau hynaf o'r adeilad presennol yn dyddio o'r 14g neu'n gynnar yn y 15g. Dichon ei bod wedi'i chysegru i sant lleol ar un adeg cyn cael ei ail-gysegru i Sant Fihangel, efallai yng nghyfnod y Normaniaid. Mae bedyddfaen yr eglwys yn perthyn i'r 12g, yn ôl pob tebyg.
Y tu ôl i'r allor ceir beddfaen cerfiedig Gruffudd fab Dafydd Goch, un o wyrion Dafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru. Mae'r cerflun yn dangos Gruffudd yn ei arfwisg lawn ac yn dwyn yr arysgrif,
Tyfa tair ywen hynafol ym mynwent yr eglwys. Mae'r hen borth yn dyddio o 1750. Yn nyfroedd Afon Conwy ger yr eglwys gellir gweld hen gerrig camu a ddefnyddid ar un adeg i groesi'r afon. Yn ymyl yr eglwys yn ogystal ceir pont grog haearn a phren ar gyfer cerddwyr.
Yr eglwys newydd
Saif Eglwys y Santes Fair yn Neoniaeth Arllechwedd, Esgobaeth Bangor. Eglwys Anglicanaidd ydyw (h.y. yr Eglwys yng Nghymru) ac mae ei drysau ar agor yn wythnosol. Cofrestrwyd yr adeilad gan Cadw fel adeilad rhestredig Gradd II*. Oherwydd y cynnydd yn nifer yr ymwelwyr, roedd Eglwys Mihangel Sant yn rhy fach a phenderfynwyd codi eglwys newydd, Eglwys y Santes Fair, rhwng 1870 a 1873, yng nghanol y pentref, wrth ochr y brif ffordd. Fe'i cysegrwyd yng Ngorffennaf 1873, a cheir lle i 150 person. ar gost o £5,000 (sy'n gyfwerth â £400,000 heddiw). Cwbwlhawyd y tŵr yn 1907.
Pont-y-Pair
Rhywbryd yn y 15g, efallai, codwyd pont gerrig Pont-y-Pair dros Afon Llugwy (fe'i priodolir i Inigo Jones weithiau, ond mae hi'n hŷn na hynny). Mae ganddi bump bwa â'r un yn ei chanol yn rhychwantu'r geunant ddofn islaw. Mae Pont-y-Pair yn denu nifer o bobl yn yr haf ac mae rhai pobl yn neidio i'r afon o'r bont neu o'r creigiau yn ei hymyl.
Y pentref heddiw
Ers canrif a mwy mae Betws wedi bod yn boblogaidd gan ymwelwyr ac yn ganolfan hwylus ar gyfer ymweld ag Eryri. Mae nifer o westai yn y pentref a cheir sawl siop offer dringo a cherdded yn y stryd fawr. Mae'r rhan fwyaf o'r tai wedi'u hadeiladu â cherrig lleol. Mae gan y pentref boblogaeth o 1,187 (Cyfrifiad 2001).
Ceir amgueddfa a chanolfan ymwelwyr yn yr hen orsaf.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Atyniadau eraill
Hanner ffordd rhwng Betws a Chapel Curig mae'r Tŷ Hyll. Cyn cyraedd y tŷ, rhyw 2 filltir o'r pentref, mae'r Rhaeadr Ewynnol ("Swallow Falls" yn Saesneg).
Edward Adelbert Doisy
Meddyg, biocemegydd a cemegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd Edward Adelbert Doisy  (13 Tachwedd 1893 - 23 Hydref 1986). Biocemegydd Americanaidd ydoedd. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1943 am iddo ddarganfod fitamin K a nodi ei strwythur cemegol. Cafodd ei eni yn Hume, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Illinois yn Urbana–Champaign a Phrifysgol Harvard. Bu farw yn St. Louis.
Gwobrau
Enillodd Edward Adelbert Doisy y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Ben Vorlich
Mae Ben Vorlich yn gopa mynydd a geir yn Swydd Perth, Ucheldir yr Alban;. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
The F Word
Ffilm ddogfen yw The F Word a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sam Rockwell, Callie Thorne, Josh Hamilton, Edoardo Ballerini, Zak Orth ac Yul Vazquez. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd V for Vendetta sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Manacin rhesog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Manacin rhesog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: manacinod rhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Machaeropterus regulus; yr enw Saesneg arno yw Striped manakin. Mae'n perthyn i deulu'r Manacinod (Lladin: Pipridae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. regulus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r manacin rhesog yn perthyn i deulu'r Manacinod (Lladin: Pipridae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Frederick Douglass
Ysgrifennodd Douglass sawl hunangofiant, gan ddisgrifio ei brofiadau fel caethwas yn ei Narrative of the Life of Frederick Douglass, an American Slave (1845), a werthodd lawer o gopïau, ac a oedd yn ddylanwadol wrth hyrwyddo achos diddymu. Felly hefyd ei ail lyfr, My Bondage and My Freedom (1855). Mae ei hunangofiant olaf, Life and Times of Frederick Douglass (1881), yn ymdrin â digwyddiadau yn ystod y Rhyfel Cartref ac wedyn.
Roedd Douglass hefyd yn cefnogi pleidlais menywod yn weithredol, ac yn dal sawl swydd gyhoeddus. Daeth y person Affricanaidd-Americanaidd cyntaf i gael ei enwebu ar gyfer Is-lywydd yr Unol Daleithiau fel cyfaill-gwaith (running mate) Victoria Woodhull ar docyn Plaid Hawliau Cyfartal yn 1872.
Ruw'r geifr
bawd|Galega officinalis
Llysieuyn blodeuol (neu legume) yw Ruw'r geifr sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Fabaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Galega officinalis a'r enw Saesneg yw Goat's rue. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llys Llaeth.
Eraill yn yr un teulu yw: ffa soya (Glycine max), y ffa cyffredin (Phaseolus), pys gyffredin (Pisum sativum), chickpea (Cicer arietinum), cnau mwnci (Arachis hypogaea), pys per (Lathyrus odoratus) a licrs (Glycyrrhiza glabra).
Calopteryx maracandica
Mursen yn nheulu'r Calopterygidae yw'r Calopteryx maracandica. Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Rydyn Ni'n Troelli o Amgylch y Nos Wedi'i Bwyta Gan y Tân
Ffilm ddogfen a ffilm ysgrif gan y cyfarwyddwr Guy Debord yw Rydyn Ni'n Troelli o Amgylch y Nos Wedi'i Bwyta Gan y Tân a gyhoeddwyd yn 1978. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Guy Debord.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam.
Lucia Peka
Arlunydd benywaidd o Latfia oedd Lucia Peka (30 Mawrth 1912 - 13 Awst 1991).
Rydyn Ni'n Troelli o Amgylch y Nos Wedi'i Bwyta Gan y Tân
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Guy Debord ar 28 Rhagfyr 1931 ym Mharis a bu farw yn Bellevue-la-Montagne ar 16 Gorffennaf 2001. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Paris.
Lucia Peka
Fe'i ganed yn Umurga Parish a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Latfia.
Rydyn Ni'n Troelli o Amgylch y Nos Wedi'i Bwyta Gan y Tân
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Guy Debord nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Lucia Peka
Bu farw yn Pennsylvania.
Diwethafiaeth
Diwinyddiaeth neu athrawiaeth grefyddol sydd yn ymwneud â'r pethau diwethaf neu ddiwedd y byd yw diwethafiaeth, esgatoleg neu eschatoleg. Mae crefyddau a mytholegau ar draws y byd yn darogan cyfnod terfynol i hanes y ddynolryw. Er enghraifft, mae Cristnogaeth yn rhagweld datguddiad trwy atgyfodiad y meirw, y Farn Ddiwethaf, y cyfnod Meseianaidd, y frwydr olaf rhwng Crist a'r Anghrist yn Armagedon, a chyfiawnhad Duw. Arddela cynddelwau diwethafaidd yn ogystal gan fudiadau seciwlar.
Castell Machen
Castell Cymreig yw Castell Machen, (neu Castell Meredydd (Cyfeirnod OS: ST 226 887) sydd wedi'i leoli i'r dwyrain o Gaerffili. Yn y 13eg canrif defnyddiwyd y castell fel lloches gan Morgan ap Hywel wedi iddo golli ei afael ar Gaerllion i'r Normaniaid. Ef, mae'n debyg, a gododd y tŵr crwn yno a'r waliau allanol a'r beili (sydd oddeutu 60 metr sgwâr) gan Gilbert Marshal, Iarll Penfro yn 1236, pan feddiannodd y castell a'i ddal am gyfnod byr o amser. Yn 1248, Maredudd (sef ŵyr Morgan) oedd yma, ac a roddodd ei enw i'r lle.
Dim ond ambell wal sydd i'w gweld bellach wedi trael y blynyddoedd.
Des Lebens Rutschbahn
Ffilm ffuglen gan y cyfarwyddwr Arthur Günsburg yw Des Lebens Rutschbahn a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Günsburg ar 18 Chwefror 1872 yn Fienna.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Günsburg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Eglwys Sant Crwst
Yn Llanrwst, Sir Conwy, mae Eglwys Sant Grwst neu Eglwys Grwst Sant. Cedwir rhai o greiriau'r Tywysogion Cymreig yma, gan gynnwys Llywelyn Fawr. Cysegrwyd yr eglwys i sant Grwst (weithiau 'Crwst'); ni wyddys lawer amdano ond ei fod yn sant lleol. Mae'r eglwys yn adeilad rhestredig Gradd I. Oherwydd yr amryfusedd ynglŷn ag enw'r sant, ceir cyfeiriadau at yr eglwys wrth yr enw Eglwys Sant Crwst hefyd.
Hanes
Codwyd eglwys ar y safle presennol yn 1170. Eglwys o gerrig gyda tho gwellt oedd honno, ond yn ôl traddodiad roedd eglwys gynharach ar safle a elwir hyd heddiw yn 'Cae Llan'. Llosgwyd eglwys 1170 i'r llawr yn 1468. Codwyd yr eglwys bresennol yn 1470, ond erbyn heddiw dim ond rhannau o'r adeilad hwnnw sy'n sefyll; mae'r tŵr a'r ystlys ogleddol yn perthyn i'r 19g.
Ychwanegwyd Capel Gwydir yn 1633–34 gan Richard Wynn o Wydir. Ynddo ceir arch carreg Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd a Gogledd Cymru. Daeth yno o safle Abaty Maenan a chyn hynny roedd yn gorwedd yn hen Abaty Aberconwy (Conwy).
Terry of The Times
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Henry MacRae yw Terry of The Times a gyhoeddwyd yn 1930. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Reed Howes. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1930. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd All Quiet on the Western Front ffilm Almaenig, Ffraneg a Saesneg gan Lewis Milestone a Nate Watt. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henry MacRae ar 29 Awst 1876 yn Toronto a bu farw yn Beverly Hills ar 16 Rhagfyr 1943. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1912 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Henry MacRae nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Brychan tonnog bach
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw brychan tonnog bach, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy brychanau tonnog bach; yr enw Saesneg yw Small Waved Umber, a'r enw gwyddonol yw Horisme vitalbata. Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd. Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan tonnog bach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Uwch Gynghrair Latfia
Y Virslīga yw Uwch Gynghrair Bêl-droed Latfia a dyma'r adran bêl-droed uchaf yn Latfia. Ers tymor 2012, mae'r twrnamaint wedi'i drefnu gan y gymdeithas y Virsliga, tan hynny fe'i gwnaed gan Gymdeithas Bêl-droed Latfia. Ers 2019, enw'r gynghrair yw Virslīga Optibet, gan mai'r prif noddwr yw Optibet. Er 1992. Pan adenillodd Latfia ei hannibyniaeth, enillodd y clwb pêl-droed Skonto FC deitl y pencampwr 13 gwaith yn olynol. Yn 2005, terfynwyd y gyfres fuddugol gan Liepājas Metalurgs. Yna daeth FK Ventspils yn bencampwyr dair gwaith yn olynol, ond yn 2009 cafodd y gyfres o fuddugoliaethau trigolion Ventspils ei stopio eto gan Liepājas Metalurgs. Y pencampwyr presennol yw Riga FC.
Hanes
Yn y blynyddoedd cynnar ym mhêl-droed Latfia, cynhaliwyd y digwyddiad pêl-droed (fel yn y mwyafrif o wledydd bryd hynny) yn y brifddinas yn bennaf. Gellid ystyried enillwyr 'cynghrair y ddinas' (1910-1915) yn 'hyrwyddwyr cenedlaethol'. O 1922-1926 roedd 'cystadleuaeth genedlaethol' fwy neu lai. Trefnwyd y bencampwriaeth genedlaethol gyntaf ym 1927 wedi i Latfia ennill ei hannibyniaeth wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf.
Rhwng 1945 a 1991 roedd pencampwriaeth Latfia Sofietaidd yn nodwedd o galendr chwaraeon y wlad. Gyda Latfia yn adennill annibyniaeth ym mis Awst 1991, penderfynodd Cymdeithas Bêl-droed Latfia (Latvijas Futbola Federācija - y LFF) aildrefnu ei chystadlaethau yn y Virslīga o 1992. Yn 2008 Yr un flwyddyn daeth Latfia yn aelod o UEFA. Ar ôl tymor 2007 cynyddodd y gynghrair o wyth i ddeg tîm. Yn 2008 chwaraeodd pob ochr y lleill bedair gwaith. Ar ddiwedd y tymor, mae'r tîm sydd yn y safle isaf yn cael ei ollwng yn awtomatig i '''1. liga''', ac mae enillydd y 1. liga yn cymryd ei le yn awtomatig. Mae'r ail dîm sydd yn y safle isaf yn Virslīga a'r ail dîm o 1. liga yn chwarae dwy gêm am le yn y Virslīga y tymor canlynol. Mae enillydd Virslīga, hyrwyddwr Latfia, yn chwarae yn rownd ragbrofol Cynghrair Pencampwyr UEFA. Mae'r clybiau yn yr ail a'r trydydd safle yn chwarae yng ngemau rhagbrofol Cynghrair Europa UEFA.
Chwaraewyd cwpan cynghrair y tu allan i'r tymor y gaeaf, Cwpan Gaeaf Virslīga, ym mis Ionawr bob blwyddyn rhwng 2013 a 2017, a ddisodlwyd y flwyddyn nesaf gan Gwpan Virslīga (Latfia: Virslīgas kausa izcīņa).
Rhwng 2015 a 2018 roedd wyth clwb yn cymryd rhan. Cynyddwyd hyn i naw ar gyfer tymor 2019 a deg ar gyfer tymor 2020.
Twrnamaint
Mae fformat chwarae'r twrnamaint a nifer y clybiau wedi newid sawl gwaith. Mae'r gystadleuaeth yn cael ei chynnal rhwng mis Mawrth a dechrau mis Tachwedd. Ar hyn o bryd, mae 10 clwb yn cymryd rhan yn yr Uwch Gynghrair, sy'n cwrdd â'i gilydd ddwywaith yn ystod y tymor - unwaith gartref, unwaith oddi cartref, sy'n gyfanswm o 16 gêm. Ar ddiwedd y tymor, mae'r tîm yn y lle olaf yn cael ei ail-drosglwyddo i'r gynghrair 1af yn awtomatig ac yn cael ei ddisodli gan y tîm 1af a enillodd y gynghrair. Mae'r tîm sy'n aros yn y lle olaf ond un yn cwrdd mewn dau ail-ddarllediad i aros yn yr Uwch Gynghrair gydag enillydd yr 2il safle yn y gynghrair 1af.
Teitlau Hanesyddol
Nodir isod pencampwyr cystadlaethau cenedlaethol cyn sefydlu'r Gynghrair ar ei ffurf gyfoes wedi ad-ennill annibyniaeth Latfia yn 1991.
Pencampwyr Cyfansawdd
Nodir isod restr o'r clybiau sydd wedi ennill y fwyaf o bencampwriaethau yn Latfia annibynnol sef y cyfnod gyntaf rhwng y ddau Ryfel Byd (1922-1940) ac yna wedi i'r wlad ad-ennill annibyniaeth oddi ar yr hen Undeb Sofietaidd yn 1991 hyd y persennol. Mae'r clybiau mewn print trwm yn rhan o Virslīga 2020.
Love Letters
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr William Dieterle yw Love Letters a gyhoeddwyd yn 1945. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Ayn Rand a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Victor Young.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Joseph Cotten, Jennifer Jones, Gladys Cooper, Ann Richards, Gig Young, Ian Wolfe, Anita Louise, Cecil Kellaway, Reginald Denny, Arthur Hohl ac Ernest Cossart. Mae'r ffilm Love Letters yn 101 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1945. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Anchors Aweigh ffilm ysgafn, fflyffi ar ffurf miwsigal gyda Fran Sinatra, gan y cyfarwyddwr ffilm George Sidney. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Lee Garmes oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Anne Bauchens sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Dieterle ar 15 Gorffenaf 1893 yn Ludwigshafen a bu farw yn Ottobrunn ar 9 Rhagfyr 1972. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ac mae ganddo o leiaf 182 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William Dieterle nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Thomas Bach
Ganwyd Bach yn ninas Würzburg yn ne'r Almaen. Enillodd fedal aur am gleddyfa (ffwyl tîm) yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1976. Daeth yn aelod o'r Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol ym 1991 a gwasanaethodd yn swydd is-lywydd teirgwaith. Roedd yn gadeirydd comisiwn cyfreithiol y pwyllgor.
Etholwyd Bach yn nawfed Lywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol ar 10 Medi 2013, gan olynu Jacques Rogge.
Matteo Maria Boiardo
Bardd Eidalaidd yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd Matteo Maria Boiardo (Mai neu Fehefin 1441 – 19 Rhagfyr 1494) sydd yn nodedig am ei arwrgerdd Orlando innamorato, y gerdd gyntaf i gyfuno elfennau Cylch Arthur â'r rhamant Garolingaidd.
Bywgraffiad
Ganed yn Scandiano, ger dinas Reggio nell'Emilia, yn Nhaleithiau'r Babaeth, a chafodd ei fagu yn Ferrara. Aelod o deulu cefnog ydoedd, a threuliodd ei oes yng ngwasanaeth Tŷ Este, a fu'n rheoli Dugiaeth Ferrara a Dugiaeth Modena a Reggio. Gwasanaethodd Boiardo yn gapten ar luoedd y Dug Ercole I d'Este ym Modena o 1480 i 1482 ac yn Reggio o 1487 hyd at ei farwolaeth. Bu farw yn Reggio nell'Emilia yn 53 oed.
Barddoniaeth
Cyfansoddai Boiardo ei farddoniaeth gynnar yn Lladin, ac ysgrifennodd hefyd yn Eidaleg eclogau a chyfrol o delynegion serch ar batrwm Francesco Petrarca yn dwyn y teitl Amorum libri tres (1499).
Timeslip
Ffilm wyddonias gan y cyfarwyddwr Ken Hughes yw Timeslip a gyhoeddwyd yn 1955. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Timeslip ac fe’i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Charles Eric Maine.
Matteo Maria Boiardo
Barddoniaeth
Cychwynnodd ar ei gampwaith, Orlando innamorato, tua 1476, gyda'r nod o ysgrifennu tair rhan. Cyhoeddwyd y ddwy ran gyntaf ym 1483, ond bu'r gwaith yn anorffenedig ganddo a dim ond ychydig o'r drydedd ran a gyflawnwyd cyn ei farwolaeth. Tynnai'r gwaith ar ddeunydd o lenyddiaeth Roeg, Lladin, Ffrangeg, ac Eidaleg, ac o sawl genre, a'i brif themâu ydy sifalri, dewrder milwrol, gwladgarwch, a chrefydd. Nodweddir y gerdd gan ieithwedd ddysgedig, ac yn ôl nifer o feirniaid metha cymeriadaeth y bardd a'i ymdrechion i lunio hynt y stori. Er nad oedd Orlando innamorato yn boblogaidd, cafodd ddylanwad pwysig ar ffurf yr arwrgerdd. Codai pen llinyn y stori gan Ludovico Ariosto yn ei gerdd ffantasi epig Orlando furioso (1516), un o fydryddweithiau gwychaf y Dadeni.
Timeslip
Mae'r ffilm Timeslip (ffilm o 1955) yn 93 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ken Hughes ar 19 Ionawr 1922 yn Lerpwl a bu farw yn Los Angeles ar 2 Gorffennaf 2016.
Bethesda
Tref a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw Bethesda. Saif yn Nyffryn Ogwen, a enwyd ar ôl Capel Bethesda. Mae ei thrigolion yn aml yn cyfeirio ati fel Pesda. Mae Caerdydd 193.8 km i ffwrdd ac mae Llundain yn 334.4 km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 8.6 km i ffwrdd.
Hanes
Bu pobl yn byw yn Nyffryn Ogwen am ganrifoedd cyn i Fethesda ei hun ddyfod, gyda phlwyf Llanllechid yn un o'r mannau mwyaf poblog. Ni dyfodd yr ardal nes agor Chwarel y Penrhyn yn yr 18g, gyda theulu Warburton yn berchen arni. Hyd heddiw, hi yw'r chwarel mwyaf yn y byd a wnaed heb beiriannau, ac yn ei hanterth cyflogai tua 5,000 o weithwyr, ac allforiai llechi o amgylch y byd; roedd Rheilffordd Chwarel y Penrhyn yn cysylltu'r chwarel a dociau Porth Penrhyn, ger Bangor.
bawd|dim|Hen ffotograff o Fethesda a'r chwarel yn y cefndir; 1885 gan [[John Thomas (ffotograffydd)|John Thomas]]
Pobl
Yn ôl cyfrifiad 2001 yr oedd 4,327 o bobl yn byw yng nghymuned Bethesda (sy'n cynnwys pentref Rachub ac ardal Gerlan), gyda 77.0% ohonynt yn medru'r Gymraeg. Ym 1991 roedd y ffigur hwn yn uwch, gydag oddeutu 80% o'r boblogaeth yn ei medru. Mae'r boblogaeth a'r canran sy'n medru'r Gymraeg wedi dirywio dros y ganrif ddiwethaf - ym 1901, yn ystod adeg y Streic Fawr, roedd tua deng mil o bobl yn byw yn yr ardal, gyda 99% ohonynt yn siarad Cymraeg, sef y ffigur uchaf yng Nghymru ar y pryd.
Ffugenw pobl Bethesda yw'r How Gets. Mae hyn yn deillio o'r ystrydeb bod pobl Bethesda â Saesneg gwael, a byddent wastad yn gofyn i deithwyr di-Gymraeg "How get you here?". Yn ddiweddarach mae gan ei phobl enw am fod ag acen "ymosodol" a chaletach na gweddill y cyffuniau.
Heddiw, mae gan bobl Bethesda ymwybyddiaeth gref am hanes eu pentref, yn enwedig o'r Streic Fawr. Bydd yr enw 'Penrhyn' (yn cyfeirio at deulu Penrhyn) dal yn corddi'r trigolion, a hyd yn oed canrif wedi'r Streic gwrthoda llawer ymweld â hen gartref y teulu hwnnw yng Nghastell Penrhyn.
Gwaith
Hyd heddiw Chwarel Y Penrhyn yw un o brif gyflogwyr y pentref, gyda thua 300 o weithwyr. Mae ffatri Austin Taylor's hefyd yn gyflogwr pwysig. Serch hyn, nid oes fawr o gyfleon i bobl ifanc yn y pentref, a bydd nifer yn gadael am lefydd fel Caerdydd a Manceinion. Mae llawer o'r boblogaeth yn gorfod comiwtio i'w gwaith, gan fod Bangor yn fan poblogaidd iddynt.
O ddydd i ddydd
Cymraeg yw prif iaith y pentref, ac fe'i gwelir a'i chlywir ymhobman. Mae Bethesda yn enwog am ddau beth yn benodol, sef y nifer o dafarndai yno a'r nifer o gapeli. Mae gan gymuned Bethesda wyth o dafarndai (chwech ohonynt yn y Stryd Fawr), a mae tri lle arall lle y gellid yfed. Yn wahanol i'r arfer, noson prysuraf Bethesda yw'r nos Sul. Mae nifer rhyfeddol o lefydd yn gwerthu prydau parod. Mae hefyd tair caffi yn y stryd fawr.
Mae tair ysgol gynradd yn y gymuned, ac un ysgol uwchradd sef Ysgol Dyffryn Ogwen, sydd â thua 400 o ddisgyblion a 30 o athrawon.
Llais Ogwan yw'r papur bro lleol, ac mae'n gwerthu tua 2000 o gopïau pob mis.
Trefi eraill o'r un enw
Heblaw am y Bethesda wreiddiol yn y Beibl, mae yna un ar hugain o drefi o'r enw "Bethesda" yn Unol Daleithiau America a Chanada; y mwyaf enwog ohonynt yw Bethesda, Maryland (gweler Bethesda (gwahaniaethu)).
Undodiaeth
bawd|300x300px|Capel Alltyblaca, c.1885 bawd|300x300px|Aelodau o gapel Undodaidd Pantydefaid, c.1885 Athrawiaeth Gristnogol Brotestannaidd yw Undodiaeth neu Sosiniaeth: gelwir y rhai sy'n ei harddel yn Undodiaid. Ceir sawl enwad neu eglwys Undodaidd, yn bennaf yng ngwledydd Prydain a'r Unol Daleithiau, ond roedd llawer o'r Undodiaid cynnar heb berthyn i enwad Undodaidd ond yn hytrach yn arddel y ddysgeidiaeth, neu rannau ohoni. Gelwir Undodiaeth yn Sosiniaeth weithiau am fod y diwinydd Sosin (Socinus, 1525-1562) wedi gosod sylfeini Undodiaeth.
Nid yw'r Undodiaid yn credu yn y Drindod sanctaidd sef y Tad, Y Mab a'r Ysbryd Glân (athrawiaeth a geir yn Ariaeth hefyd). Yn hytrach credant mai dyn da oedd Iesu Grist, gan wrthod credu yn ei dduwdod. Credant yn ogystal nad oes pechod gwreiddiol ac mae rheswm dyn yn unig sydd i esbonio'r Beibl.
Mae credoau ynghylch Crist wedi newid o amser John Biddle, at amser Joseph Priestley.
Cymru
Yng Nghymru, roedd yr Undodiaid yn gryf yn ardal Llanbedr Pont Steffan a Llandysul yn ardal Dyffryn Teifi yng Ngheredigion ac o ganlyniad fe alwyd yr ardal yn 'Sbotyn Du'. Er bychaned eu nifer, cawsant ddylanwad sylweddol ar wleidyddiaeth a diwylliant y wlad ar ddiwedd y 18fed a dechrau'r 19g.
Mae Christadelphianiaid heddiw dal i ddilyn syniadau o Socinus ynglŷn â Christ.
Casig y goedwig law
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Casig y goedwig law (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: casigiaid y goedwig law) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Cacicus koepckeae; yr enw Saesneg arno yw Selva cacique. Mae'n perthyn i deulu'r Tresglod (Lladin: Icteridae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn C. koepckeae, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Teulu
Mae'r casig y goedwig law yn perthyn i deulu'r Tresglod (Lladin: Icteridae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Calopteryx melli
Mursen yn nheulu'r Calopterygidae yw'r Calopteryx melli. Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Banhadlen Etna
Eraill yn yr un teulu yw: ffa soya (Glycine max), y ffa cyffredin (Phaseolus), pys gyffredin (Pisum sativum), chickpea (Cicer arietinum), cnau mwnci (Arachis hypogaea), pys per (Lathyrus odoratus) a licrs (Glycyrrhiza glabra).
Jubilæumsfilmen
Ffilm ddogfen yw Jubilæumsfilmen a gyhoeddwyd yn 1937. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Jubilæumsfilmen ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Life of Emile Zola sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Gunnar Wangel oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Little Bytham
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Little Bytham. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Kesteven.
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 401.
Edgar Adrian, Barwn 1af Adrian
Meddyg a gwleidydd nodedig o'r Deyrnas Unedig oedd Edgar Adrian, Barwn 1af Adrian  (30 Tachwedd 1889 - 8 Awst 1977). Roedd yn electroffisiolegydd Saesnig a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg ym 1932 am ei waith ynghylch swyddogaeth niwronau. Cyflwynodd dystiolaeth arbrofol o blaid y gyfraith nerfau 'pob un neu dim'. Cafodd ei eni yn Hampstead, Y Deyrnas Unedig ac addysgwyd ef yn Ysgol Westminster a Choleg y Drindod. Bu farw yng Nghaergrawnt.
Gwobrau
Enillodd Edgar Adrian, Barwn 1af Adrian y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Sophia Hedwig o Ddenmarc
Arlunydd benywaidd a anwyd yn Copenhagen, Denmarc oedd y Dywysoges Sophia Hedwig o Ddenmarc (28 Awst 1677 – 13 Mawrth 1735).
Enw'i thad oedd Christian V o Ddenmarc a'i mam oedd Charlotte Amalie o Hesse-Kassel.
Bu farw yn Charlottenborg Palace ar 13 Mawrth 1735.
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn
Gallai Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn gyfeirio at un o sawl eisteddfod a gynhaliwyd yn Ynys Môn:
Gweler hefyd:
Eia Jõulud Tondikakul
Ffilm antur sy'n ymwneud a bywyd teuluol gan y cyfarwyddwr Anu Aun yw Eia Jõulud Tondikakul a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd gan Maario Masing a Maie Rosmann-Lill yn Estonia; y cwmni cynhyrchu oedd Hea Film. Lleolwyd y stori yn Estonia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Estoneg a hynny gan Anu Aun a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sten Šeripov.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tambet Tuisk, Mirtel Pohla, Liis Lemsalu, Priit Võigemast, Maria Annus, Tõnu Oja, Juhan Ulfsak, Robert Annus, Riho Kütsar, Anne Reemann, Jaan Rekkor, Meelis Rämmeld, Märt Pius, Priit Pius, Paula Rits, Siim Oskar Ots, Marvin Inno ac Annabrith Heinmaa. Mae'r ffilm Eia Jõulud Tondikakul yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 5:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Guilty sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 300 o ffilmiau Estoneg wedi gweld golau dydd. Ants Tammik oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Margo Siimon sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anu Aun ar 1 Ionawr 1980.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Anu Aun nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Skegness
Tref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Skegness. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Lindsey.
Fflamio
Nofel gan Ann Pierce Jones yw Fflamio a enillodd Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 1999. Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.
Skegness
Mae ganddi boblogaeth o oddeutu 18,910.
Mae Caerdydd 302.6 km i ffwrdd o Skegness ac mae Llundain yn 183.7 km. Y ddinas agosaf ydy Lincoln sy'n 59.5 km i ffwrdd.
Enwogion
Mae Caerdydd 18.2 km i ffwrdd o Abercarn ac mae Llundain yn 210.4 km. Y ddinas agosaf ydy Casnewydd sy'n 11.6 km i ffwrdd.
Fflamio
Disgrifiad
Camdrin gorfforol plant yw ei phrif thema. Mae'n nofel realaidd sydd hefyd yn trafod priodasau cymysg eu hil. Un is-thema yw cadw Cymreictod yn Lloegr - sy'n deillio o brofiad yr awdures tra'n magu ei phlant yn Llundain. Athrawes ac Ymgynghorydd Addysg yn Ne Llundain yw'r awdur.
En Italiener i Rønde
Ffilm ddogfen yw En Italiener i Rønde a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gladiator sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Padmé
Ffilm barodi gan y cyfarwyddwr Robert Reeves yw Padmé a gyhoeddwyd yn 2008. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Padmé ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Danny Kastner.
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Brychan tywyll
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw brychan tywyll, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy brychanau tywyll; yr enw Saesneg yw Dusky Carpet, a'r enw gwyddonol yw Tephronia sepiaria. Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd. Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan tywyll yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Padmé
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Robert Reeves nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Calopteryx mingrelica
Mursen yn nheulu'r Calopterygidae yw'r Calopteryx mingrelica. Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd glân.
Chwarel Ty'n-y-Coed
Chwarel lechi gerllaw pentref Arthog, Gwynedd, oedd Chwarel Ty'n-y-Coed.
Aliker
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Guy Deslauriers yw Aliker a gyhoeddwyd yn 2009. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Aliker ac fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw François Marthouret, Lucien Jean-Baptiste, Stomy Bugsy, Xavier Thiam a Laurent D'Olce.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inglourious Basterds sef ffilm gan Quentin Tarantino.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Guy Deslauriers nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Eicon
200px|bawd|Eicon o [[Mynydd Athos|Fynydd Athos, Groeg, sy'n portreadu'r Forwyn Fair a'r baban Iesu (cyn 850 OC), un o bynciau mwyaf cyffredin yr eiconau Uniongred.]] Mae eicon (o'r Groegaidd εἰκών, eikōn, "delwedd") yn ddarn o gelf grefyddol, paentiad gan amlaf, yn nhraddodiad yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol. Defnyddir y term yn fwy cyffredinol mewn amrywiaeth o gyd-destunau pan yn sôn am ddelwedd, llun neu gynrychioliad; arwydd neu debygrwydd ydyw sy'n cynrychioli gwrthrych; defnyddir y term eicon hefyd yn ein diwylliant fodern i gynrychioli symbol o rhyw fath e.e. enw, wyneb, llun neu hyd yn oed person a gydnabyddir sy'n ymgorffori rhyw nodweddion penodol.
Canol Caerdydd (etholaeth seneddol)
Etholaeth Canol Caerdydd yw'r enw ar etholaeth seneddol yn San Steffan. Yr aelod seneddol presennol yw. Am etholaeth Canol Caerdydd 1918 hyd 1950 gweler Caerdydd Canolog (etholaeth seneddol).
Etholiadau yn y 1980au
Dilewyd yr etholaeth ym 1950 a'i hail greu ym 1983
Jacques Monod
Meddyg, athronydd, genetegydd, cemegydd,  biolegydd a biocemegydd nodedig o Ffrainc oedd Jacques Monod  (9 Chwefror 1910 - 31 Mai 1976). Biocemegydd Ffrengig ydoedd, a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1965 ar gyfer ei ddarganfyddiadau ynghylch y rheoli genetig o ensymau ac ensymau firws. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Paris. Bu farw yn Cannes.
Gwobrau
Enillodd Jacques Monod y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:
Hard Contract
Ffilm am ddirgelwch gan y cyfarwyddwr S. Lee Pogostin yw Hard Contract a gyhoeddwyd yn 1969. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan S. Lee Pogostin a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alex North. Dosbarthwyd y ffilm gan 20th Century Studios.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw James Coburn, Lilli Palmer, Lee Remick, Karen Black, Sterling Hayden, Burgess Meredith, Patrick Magee a Claude Dauphin. Mae'r ffilm Hard Contract yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o 2.35:1.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Midnight Cowboy sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Jack Hildyard oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm S Lee Pogostin ar 8 Mawrth 1926 yn Ninas Jersey a bu farw yn Chatsworth, Georgia ar 14 Ionawr 1992.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd S. Lee Pogostin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
The Tragedy of a Great
Ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwr Arthur Günsburg yw The Tragedy of a Great a gyhoeddwyd yn 1920. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Lleolwyd y stori yn Amsterdam.
Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1920. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Cabinet of Dr. Caligari sef ffilm arswyd Almaeneg gan Robert Wiene.
Caffi Seoul
Ffilm ddrama yw Caffi Seoul a gyhoeddwyd yn 2010. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd kape seoul ac fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
The Tragedy of a Great
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Günsburg ar 18 Chwefror 1872 yn Fienna.
Caffi Seoul
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan.
The Tragedy of a Great
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Arthur Günsburg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Caffi Seoul
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Stuart Williams
Pêl-droediwr o Gymro oedd Stuart Grenville Williams (9 Gorffennaf 1930 – 5 Tachwedd 2013) a chwaraeodd i Wrecsam, Southampton, West Bromwich Albion, a thîm cenedlaethol Cymru.
Harold Lowe
Roedd y Comander Harold Godfrey Lowe RD RNR (21 Tachwedd 1882 – 12 Mai 1944) yn Bumed Swyddog ar fwrdd yr RMS Titanic ar adeg ei suddo ym 1912.
Blynyddoedd cynnar
Ganwyd Harold Lowe yn Eglwys Rhos, ger Conwy ym 1882 y pedwerydd o wyth o blant a anwyd i George a Harriet Lowe. Bwriad y tad oedd i Harold cael ei brentisio i ddyn busnes llwyddiannus yn Lerpwl ond roedd Harold yn benderfynol o fynd i'r môr. Yn 14, rhedodd i ffwrdd o'i gartref yn y Bermo lle'r oedd wedi mynychu'r ysgol ac ymunodd â'r Llynges Fasnachol, yn gwasanaethu ar hyd Arfordir Gorllewin Affrica. Dechreuodd Lowe fel bachgen ar fwrdd sgwneri arfordirol Cymru wrth weithio i ennill ei ardystiadau. Ym 1906, llwyddodd yn yr ardystiadau i ddyfod yn ail fêt. Ym 1908, fe enillodd dystysgrif mêt cyntaf.
Wedi ennill tystysgrif Meistr ymunodd Lowe a chwmni White Star ym 1911. Gwasanaethodd fel trydydd swyddog ar longau'r Belgic a'r Tropic cyn cael ei drosglwyddo i'r Titanic fel y pumed swyddog ym 1912. Er gwaethaf ei flynyddoedd niferus ar y môr, mordaith y Titanic oedd y tro cyntaf iddo wneud taith trawsatlantig.
Ar fwrdd y Titanic
bawd|RMS Titanic
Rhagbaratoi
Fel swyddogion iau eraill y llong, adroddodd Lowe i swyddfeydd White Star, Lerpwl, am naw o gloch y bore ar 26 Mawrth 1912, cyn teithio i Belfast y diwrnod canlynol er mwyn dod yn rhan o staff y Titanic. Ar y diwrnod hwylio (10 Ebrill), bu Lowe yn cynorthwyo (ymhlith pethau eraill) i ostwng dau o'r badau achub er mwyn bodloni'r Bwrdd Masnach fod y Titanic yn bodloni'r rheoliadau diogelwch. .
Y suddo
bawd|Y mynydd rhew â suddodd y Titanic Ar 14 Ebrill 1912, noson y suddo, cafodd Lowe ei rhyddhau am 8.00 pm gan y Chweched Swyddog Moody ac yn cysgu pan darodd y llong mynydd iâ am 11.40 o'r gloch. Parhaodd i gysgu drwy'r gwrthdrawiad gan ddeffro tua hanner awr ar ôl y digwyddiad. .
Wedi deffro a chael ei hysbysu o'r sefyllfa gwisgodd gafaelodd yn ei ddryll ac aeth ati yn syth i weithio. Ei dasg gyntaf oedd llenwi a gollwng bad achub rhif 5 i'r môr, wedi gwneud hynny aeth ef a'r swyddog Moody i lenwi badau rhif 12 i 16 ar ochr port y llong. Gan nad oedd Swyddog gyda'r grŵp hwn o fadau awgrymodd Moody mae da o beth byddai i Lowe mynd ar un o'r badau er mwyn derbyn cyfrifoldeb dros eu diogelwch ar y môr. Erbyn i fad rhif 14 cael ei lansio roedd y sefyllfa ar ddec y prif lestr yn troi'n banig wrth i'r rhan fwyaf o'r teithwyr sylwi bod y llong ar fin darnio, a bu'n rhaid i Lowe tanio tair ergyd o'i gŵn i'w rhwystro rhag gorlwytho'r bad a lladd ei holl deithwyr.
Achub bywydau
bawd|Un o fadau achub y TitanicAr ôl cyrraedd y dŵr, gorchmynnodd Lowe i'w bad achub i gael ei rwyfo tua 150 llath (140m) i ffwrdd o'r Titanic. Pan suddodd y llong tua 2:20, dechreuodd Lowe i gasglu nifer o gychod achub yng nghyd. Roedd yn dymuno dychwelyd i godi goroeswyr ond roedd ofnau o gael eu llethu gan ormodedd o bobl. Fe ail ddosbarthodd y goroeswyr yn y grŵp o fadau achub oedd wedi casglu ynghyd er mwyn sicrhau bod o leiaf un o'r badau yn wag i chwilio am oroeswyr ychwanegol i'w hachub o ddŵr y môr, ei fad ef oedd un o ddau yn unig a fentrodd i ail chwilio am oroeswyr, a'r unig un i godi'r hwyliau oedd ar bob bad achub er mwyn cyflymu'r gwaith o gyrraedd at bobl oedd ar fin trengi.
Cafodd Lowe a'i grŵp o fadau achub eu codi'r bore wedyn gan y RMS Carpathia.
Yr ymchwiliadau
Glaniodd goroeswyr y Titanic ar Bier 54 yn Efrog Newydd ar 18 Ebrill. Galwyd Lowe yn fuan i dystio yn yr ymchwiliad yn America i mewn i'r suddo. Byrddiodd ar yr Adriatic ar 2 Mai i ddychwelyd i wledydd Prydain, a chafodd ei alw i roi tystiolaeth i'r ymchwiliad Prydeinig. Bu cwyno bod tystiolaeth Lowe i'r ymchwiliad Americanaidd yn wamal a sarhaus er enghraifft pan ofynnwyd iddo ; O ba beth y gwnaed mynydd rhew ei ateb oedd rhew am wn i Syr cafodd ei feirniadu hefyd am fod yn hiliol a bu'n rhaid iddo ymddiheuro ddwywaith am ddefnyddio'r term Eidalwr fel mwys am lwfrgi.
Yn 2012 gwnaed traws ysgrifau o'r holl dystiolaeth a roddwyd gerbron ymchwiliad y Senedd yn yr UDA ac ymchwiliad Comisiynydd Llongddrylliadau Prydain a'u gosod ar y we. Mae tystiolaeth Lowe yn dechrau ar y pumed diwrnod o'r ymchwiliad Americanaidd ac ar ddiwrnod 13 o'r ymchwiliad yn Llundain.
Bywyd wedi'r Titanic
Wedi iddo ddychwelyd i'r Bermo mynychodd 1,300 o bobl dderbyniad dinesig a gynhaliwyd i'w anrhydeddu yn y Pavilion Picture House (safle clwb nos y Sandancer bellach). Cyflwynwyd oriawr aur iddo yn dwyn arysgrif Cyflwynwyd i Harold Godfrey Lowe, 5ed swyddog R.M.S. Titanic gan ei ffrindiau yn Abermaw ac mewn mannau eraill i gydnabod a gwerthfawrogi ei wasanaeth dewr ar ddarnio'r Titanic 15 Ebrill 1912.
Ym mis Medi 1913, priododd ag Ellen Marion Whitehouse, a bu iddynt ddau o blant, Florence Josephine a Harold William. Gwasanaethodd yn y Royal Naval Reserve yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf gan wasanaethu yn Vladivostok ar adeg Chwyldro a Rhyfel Cartref Rwsia; cafodd ei ddyrchafu i reng Is-gapten, RNR. Ar ôl y rhyfel dychwelodd i wasanaethu gyda llongau rhyngwladol y llynges fasnachol a chwmni White Star, gan ymddeol ym 1931 a symyd i Ddeganwy gyda'i deulu. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu'n gwasanaethu fel Warden Cyrchoedd Awyr hyd i'w iechyd dorri gan ei orfodi i ddefnyddio cadair olwyn.
Marwolaeth
bawd|Cofeb Lowe yn y Bermo Bu farw Harold Lowe o bwysedd gwaed uchel ar 12 Mai 1944 yn 61 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent eglwys Llandrillo-yn-rhos.
Gosodwyd plac o lechen er cof am Lowe ar furiau Tŷ'r Harbwrfeistr yn y Bermo yn 2012 gydag ysgrif yn dweud ''Er cof am arwr lleol y 5ed swyddog Harold Godfrey Lowe. Adawodd Abermaw yn 14 oed i fynd i'r môr. Bu ganddo ran arwrol yn achub rhai a oroesodd wedi suddo'r RMS Titanic ar 15 Ebrill 1912''. Ceir plac glas er cof amdano ar furiau ei gartref olaf yn Neganwy hefyd.
Portreadau
Mae Lowe yn cael ei bortreadu gan yr actorion
Rainier, Oregon
Dinas yn, yn nhalaith Oregon, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Rainier, gan gynnwys:
Teyrn gwartheg
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Teyrn gwartheg (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: teyrniaid gwartheg) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Machetornis rixosa; yr enw Saesneg arno yw Cattle tyrant. Mae'n perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. rixosa, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r teyrn gwartheg yn perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Mudiad Adfer
bawd|200px|Map gan [[Owain Owain yn diffinio'r Fro Gymraeg am y tro cyntaf yn Rhifyn Ionawr 1964 o Tafod y Ddraig.]] Roedd Mudiad Adfer yn grŵp protest a darddodd allan o Gymdeithas yr Iaith yn yr 1970au. Tynnodd y mudiad ei syniadau o amrywiol ffynonellau, yn eu plith erthyglau gan Owain Owain ac Emyr Llewelyn. Roedd y syniadau a ddatblygwyd gan yr athronydd J. R. Jones yn y 1960au ynghylch "bychanfyd", "troedle" i'r iaith, a "cydymdreiddiad iaith a thir" yn ddylanwad amlwg hefyd, a dyfynnai'r athronydd yn aml o waith y bardd Waldo Williams. Credai'r mudiad mewn gwarchod "Y Fro Gymraeg" – ardal gyda'r mwyafrif o'i thrigolion yn siarad Cymraeg. gyda'r Gymraeg yn ddelfrydol yn unig iaith bywyd cyhoeddus, e.e, ar arwyddion ffyrdd. Trwy greu peuoedd uniaith yn unig y gellid diogelu'r Gymraeg fel iaith cymuned. Cyhoeddai'r mudiad gylchgrawn, Yr Adferwr, ac ymgyrchwyd dros symud cyrff cyhoeddus yn ymwneud â'r diwylliant Cymraeg o Gaerdydd i'r Fro Gymraeg.
Daeth Mudiad Adfer i ben yn ymarferol tua diwedd yr 1980au, ond mae ei syniadau gwaelodol wedi eu mabwysiadu gan gyrff megis Cymuned a Chylch yr Iaith. Gwerthai Cwmni Adfer fuddsoddiadau yn y cwmni a phrynwyd ychydig o dai, eu hadfer a'u rhentu i bobl leol, ond cyfyngedig fu llwyddiant y mentrau hyn.
Un o sloganau'r mudiad oedd "Tua'r Gorllewin" a cheisiwyd annog y Cymry Cymraeg i ddychwelyd i gefn gwlad Cymru. Gweler sylwadau Alan Llwyd ar awdl fuddugol T. Llew Jones yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy 1958.
Stuc a' Chroin
Mae Stuc a'Chroin yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban;. cairn on E side of summit
Mudiad Adfer
Canodd y grŵp gwerin Ac Eraill a Tecwyn Ifan yntau lawer o ganeuon a adleisiai syniadaeth y mudiad, e.e. "Y Dref Wen". Lluniodd Alan Llwyd awdl "Adfer" sy'n adlewyrchu syniadaeth y cyfnod, ac fe'i cyhoeddwyd yn ei gyfrol Gwyfyn y Gaeaf yn 1975. gyda'r llinell glo "Yfory iaith: Adfer yw".
Stuc a' Chroin
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Little Carlton
Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Little Carlton. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Lindsey.
Mudiad Adfer
Llyfryddiaeth
Emyr Llywelyn, Adfer a'r Fro Gymraeg (Cyhoeddiadau Modern Cymreig, 1976)
Aalborg By
Ffilm ddogfen yw Aalborg By a gyhoeddwyd yn 1933. Fe'i cynhyrchwyd yn Denmarc.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Chelsea Township, Kansas
Treflan yn, yn nhalaith Kansas, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Chelsea Township, gan gynnwys:
Biwmares
Tref hanesyddol a chymuned yn ne-ddwyrain Ynys Môn ydy Biwmares (Saesneg: Beaumaris). Saif ar lan Afon Menai. Enw Ffrangeg Normanaidd sydd i'r dref a'i ystyr yw Morfa Deg.
Yn ôl Cyfrifiad 2011, roedd 1,892 o bobl yn byw yn y gymuned hon a 748 (sef 39.5%) o'r boblogaeth dros dair oed a hŷn yn gallu siarad Cymraeg. Roedd 448 yn ddi-waith, sef 45.7% o'r rhai o fewn yr oedran priodol.
Yr enw
Cyfuniad o ddau air Ffrangeg Normanaidd yw'r enw a roddwyd ar y dref newydd gan y Saeson, sef Beaumarais (beau 'teg' + marais 'morfa neu gorsdir'). Yr enghraifft gynharaf o'r enw Cymraeg am y dref yw 'Y Bew Mareis', a gofnodir ym Mrut y Tywysogion ar ddiwedd y 13g. Mae ieithegwyr yn cydnabod fod hyn yn cynrychioli'r ynganiad Ffrangeg Normanaidd gwreiddiol ('Bô-maré' fyddai'r ynganiad Ffrangeg heddiw). Roedd beirdd yr Oesoedd Canol, fel Lewys Môn a Tudur Aled yn aml yn defnyddio'r ffurf 'Duwmares'. Erbyn ganol y 18g cawn lenorion fel Lewis Morris yn defnyddio'r ffurfiau 'Bewmares' - ceir enghraifft o 'Bewmares' mewn cywydd i Thomas Bulkeley a ysgrifennodd yn 1753 - a 'Biwmares'. Erbyn heddiw mae Biwmares wedi'i hen sefydlu fel y sillafiad Cymraeg swyddogol. Ar lafar yn lleol ceir y ffurf 'Bliwmaras' neu 'Y Bliw'.
Hanes
250px|bawd|Eglwys y Santes Fair a Sant Nicolas, Biwmares, lle ail-gladdwyd y Dywysoges [[Siwan (gwraig Llywelyn Fawr)]] bawd|250px|Môn ac Arfon: y dref, afon Menai ac ar y dde, [[Penmaenmawr]]
Sefydlwyd Biwmares ar safle hen dref Gymreig Llan-faes. Wedi concwest 1282-83 gan Edward I o Loegr, bu cychwyn nifer o brosiectau gan y brenin i roi diwedd ar annibyniaeth y Cymry. Un o'r prosiectau hyn oedd adeiladu Castell Biwmares, a adeiladwyd yn 1295, a'r dref ei hun. Nid oedd yn gastell hawdd i'w gipio gan fod modd derbyn bwyd ac arfau o'r môr. Mae'n enghraifft o gastell consentrig, sef o gastell o fewn castell.
Mae arch garreg Y Dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn Fawr, Tywysog Cymru, â'i delw arni i'w gweld yn Eglwys y Santes Fair a Sant Nicolas. Cafodd ei symud yno o fynachlog Llan-faes lle y'i claddwyd.
Symudwyd trigolion Llan-faes i bentref newydd yng ngorllewin yr ynys yn y "New Borough" a ddaeth i gael ei alw yn Niwbwrch yn Gymraeg. Am gyfnod wedi hyn, Saeson yn unig oedd yn cael trigo tu fewn i waliau'r dref. Gydag adeiladu'r castell daeth Biwmares i fod yn brif dref y Sir Fôn newydd a sefydlwyd yn sgîl y goresgyniad. Yn yr 17g agorwyd y Llys Sirol yno, a bu mewn defnydd hyd y 1970au.
Yn 1829 adeiladwyd carchar wedi ei gynllunio gan Joseph Hansom ym Miwmares. Yn ôl safonau'r dydd roedd y carchar hwn yn beth gyfforddus. Roedd toiled a golau nwy ym mhob cell, sydd yn hynod o fodern, gan ystyried fod carcharorion Strangeways ym Manceinion yn dal i ddefnyddio bwced yn y 1970au.