cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
De America
Mae'r Cefnfor Tawel yn ffinio â De America yn y gorllewin ac i'r gogledd a'r dwyrain mae Cefnfor yr Iwerydd, Gogledd America a Môr y Caribî i'r gogledd-orllewin. Mae'r cyfandir yn gyffredinol yn cynnwys deuddeg talaith sofran: yr Ariannin, Bolifia, Brasil, Tsile, Colombia, Ecwador, Guyana, Paragwâi, Periw, Swrinam, Wrwgwái, a Feneswela; dwy diriogaeth ddibynnol: y Malvinas (neu 'Ynysoedd y Falkland') a De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De; ac un diriogaeth fewnol: Guyane. Mae tiriogaethau'r Caribî yn cael eu lleoli yng Ngogledd America gan ddaearyddwyr.
Enwyd De America ar ôl Amerigo Vespucci, yr Ewropead cyntaf i awgrymu nad India'r Dwyrain oedd yr Amerig, ond y Byd Newydd.
Mae gan De America arwynebedd o 17,820,000 km² (6,880,000 mi sg), neu tua 3.5% o arwynebedd y Ddaear. Yn 2005, amcangyfrifwyd fod y boblogaeth yn fwy na 371,200,000 ac erbyn 2017 roedd yn 423 miliwn. Dyma'r pedwerydd cyfandir o ran arwynebedd (ar ôl Asia, Affrica, a Gogledd America) a'r pumed o ran poblogaeth (ar ôl Asia, Affrica, Ewrop, a Gogledd America).
O ran arwynebedd, mae De America yn y pedwerydd safle (ar ôl Asia, Affrica, a Gogledd America) ac yn bumed yn ôl poblogaeth (ar ôl Asia, Affrica, Ewrop a Gogledd America). Brasil yw gwlad fwyaf poblog De America o bell ffordd, gyda mwy na hanner poblogaeth y cyfandir, ac yna Colombia, yr Ariannin, Venezuela a Periw. Yn ystod y degawdau diwethaf, mae Brasil hefyd wedi cynhyrchu hanner CMC y cyfandir ac wedi dod yn bŵer rhanbarthol cyntaf y cyfandir.
Mae tarddiad diwylliannol ac ethnig y cyfandir yn tarddu yn y bobl frodorol yn ogystal â choncwerwyr a mewnfudwyr Ewropeaidd a yn y caethweision a gludwyd yma o Affrica. O ystyried hanes hir o wladychiaeth (colonialism), mae mwyafrif llethol De America yn siarad Portiwgaleg neu Sbaeneg, ac mae cymdeithasau a gwladwriaethau'n adlewyrchu traddodiadau'r Gorllewin. O'i gymharu ag Ewrop, Asia ac Affrica, mae De America yn yr 20g wedi bod yn gyfandir heddychlon heb lawer o ryfeloedd.
Daearyddiaeth
Ymhlith y mannau mwyaf nodedig yn Ne America mae'r canlynol: O ran mwynau, prif adnoddau De America yw aur, arian, copr, mwyn haearn, tun a phetroliwm. Mae'r adnoddau hyn wedi dod ag incwm uchel i'w gwledydd yn enwedig ar adeg rhyfel neu o dwf economaidd cyflym gan wledydd diwydiannol eraill. Fodd bynnag, mae cynhyrchu un nwydd, fel hyn, i'w allforio, yn aml wedi rhwystro datblygiad economïau y bobl gynhenid, yr amrywiaeth diwylliannol. Mae'r gwahaniaethau mawr ym mhris nwyddau yn y marchnadoedd rhyngwladol wedi arwain at uchafbwyntiau ac isafbwyntiau mawr yn economïau taleithiau De America, gan achosi ansefydlogrwydd gwleidyddol eithafol yn aml.
Hinsawddd
Yn y gwledydd tymherus, mae gaeafau a hafau'n fwynach nag yng Ngogledd America. Y rheswm am hyn yw bod y rhan fwyaf helaeth y cyfandir yn y parth cyhydeddol (mae gan y rhanbarth fwy o ardaloedd o wastadeddau cyhydeddol nag unrhyw le arall), gan roi mwy o ddylanwad cefnforol i'r Côn Deheuol, sy'n cymedroli tymereddau trwy gydol y flwyddyn.
Mae'r tymereddau blynyddol cyfartalog ym masn yr Amazon yn pendilio oddeutu 27 °C (81 °F), gydag amplitudau thermol isel a mynegeion glawiad uchel. Rhwng Llyn Maracaibo a cheg yr Orinoco, ceir hinsawdd gyhydeddol o'r math Congo, sydd hefyd yn cynnwys rhannau o diriogaeth Brasil.
Gwledydd
300px|de|Gwledydd o Dde America
Seamus Deane
Bardd, nofelydd a beirniad Gwyddelig oedd Seamus Francis Deane (9 Chwefror 1940 - 12 Mai 2021).
Beinn Tarsuinn (937m)
Gofal: ceir sawl mynydd o'r enw yma. Mae Beinn Tarsuinn yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Maree i Loch Broom yn Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n MarilynMunroHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Dansk Filmrevy 38/10
Ffilm ddogfen yw Dansk Filmrevy 38/10 a gyhoeddwyd yn 1938. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1938. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Bringing Up Baby sef ffilm gomedi Americanaidd gan Howard Hawks.
Idwal Jones (1910-1985)
Roedd Idwal Jones (1 Awst 1910 – 31 Mai 1985) yn bregethwr, dramodydd, awdur a darlledwr Cymraeg. Fe'i ganwyd yn Nhalysarn, Arfon Gwynedd. Mae'n enwog yn bennaf am ei bregethu nodweddiadol, a'i ddramâu radio a nofelau yng nghyfres "SOS Galw Gari Tryfan".
Altocumulus lenticularis
bawd|Cwmwl Altocumulus lenticularis dros Harold's Cross Dulyn, Iwerddon 30-6-15
Idwal Jones (1910-1985)
Cefndir
Roedd yn fab i Dafydd a Mary Jones, Brynteg, Cavour Street, Talysarn. Addysgwyd yn ysgol gynradd Talysarn, y County ym Mhenygroes a Choleg yr Annibynwyr Bala Bangor.
Altocumulus lenticularis
Perthynas agos i'r cymylau traeth awyr yw yr hyn a elwir yn gymylau gwynt (Altocumulus lenticularis).
Idwal Jones (1910-1985)
Pregethu
Bu'n gweinidogaethu'r eglwysi canlynol - Capel yr Annibynwyr Llanrhaeadr ym Mochnant 1933-1936; Saron (A) Rhydyfro 1936-1944; Tywyn Meirionydd 1944-1948; Tabernacl Pencader 1948-1953 a'r Tabernacl Llanrwst a Nant y Rhiw, Dyffryn Conwy 1953 tan iddo ymddeol yn 65 oed yn 1975.
Altocumulus lenticularis
Disgrifiad
Maent yn hawdd i'w hadnabod am eu bod ar ffurf lens, cneuen almon neu bysgodyn – sy'n cyfri am eu henw llafar 'pysgod awyr'. Ffurfir cymylau lenticularis pan gaiff yr aer ei godi i'r entrychion gan wynt cryf dros fryn neu fynydd.
Burrough on the Hill
Pentref yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Burrough on the Hill. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Somerby yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Melton.
Altocumulus lenticularis
Disgrifiad
Bydd y pysgod lenticularis yn ffurfio ar frig ton o aer yn uchel yn yr awyr a pheth pellter yng nghysgod neu y tu ôl i'r mynydd. Maent yn ymddangos fel eu bod yn aros yn eu hunfan ac i'w gweld yn weddol gyffredin mewn ardaloedd mynyddig fel Cymru. Am y gallant fod yn berffaith grwn, weithiau'n unigol ac weithiau'n glwstwr fel nifer o grempogau neu blatiau ar bennau ei gilydd, fe'u camgymerwyd, o bryd i'w gilydd, gan rai am soseri ehedog o'r gofod.
Idwal Jones (1910-1985)
Pregethu
Penderfynodd mae pregethwr oedd eisiau bod yn ifanc iawn. Cychwynodd bregethu yn bymtheg oed. Pregethodd ei bregeth gyntaf yng nghapel bach Drws y Coed ym mhen pella Dyffryn Nantlle. Yn ystod ei yrfa daeth yn adnabyddus fel un o brgethwyr mawr cyfarfodydd pregethu ei enwad.
The Emerald Diamond
Ffilm ddogfen yw The Emerald Diamond a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Idwal Jones (1910-1985)
Llenor a darlledwr
Hefyd, roedd ganddo y ddawn o ysgrifennu dramau. Y mwya adnabyddus oedd y ddrama radio i blant, sef "SOS Galw Gari Tryfan". Daeth y ddrama yn ffefryn gan blant Cymru am ddau degawd. Cyfrannodd yn ddi-dor am flynyddoedd i'r rhaglen BBC Cymru. Roedd ganddo ddiddordeb ym myd argraffu a cychwynnodd gwmni cyhoeddi Gwasg yr Arad, Pencader a Llanrwst.
The Emerald Diamond
Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Idwal Jones (1910-1985)
Llenor a darlledwr
Ym 1951 pregethodd ar BBC Welsh Home Service (cyn bodolaeth Radio Cymru). Bu cynnwrf drwy Gymru a bu siarad am y bregeth hon am flynyddoedd. Y testun oedd Tomos Didymus,  ac adnabyddir hi fel pregeth Twm Bach.
The Emerald Diamond
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Departed sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Axminster
Tref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy Axminster. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Dyfnaint.
Mae Caerdydd 78.7 km i ffwrdd o Axminster ac mae Llundain yn 218.3 km. Y ddinas agosaf ydy Exeter sy'n 37.4 km i ffwrdd.
Voices of Kidnapping
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Ryan McKenna yw Voices of Kidnapping a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.
Ewrop
bawd|250px|Map o'r byd yn dangos Ewrop bawd|250px|Delwedd gyfansawdd lloeren o Ewrop
Voices of Kidnapping
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner 2049 sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Ewrop
Un o'r saith cyfandir yw Ewrop. Mae o'n gyfandir o safbwynt diwylliannol a gwleidyddol yn hytrach nag o ran daearyddiaeth ffisegol. Yn ffisegol ac yn ddaearegol, mae Ewrop yn isgyfandir neu'n benrhyn mawr, sy'n ffurfio'r rhan fwyaf gorllewinol o Ewrasia. Tua'r gogledd ceir Cefnfor yr Arctig, i'r gorllewin Cefnfor Iwerydd ac i'r de ceir y Môr Canoldir a'r Cawcasws. Mae ffin Ewrop i'r dwyrain yn amhendant, ond yn draddodiadol ystyrir Mynyddoedd yr Wral a Môr Caspia i'r de-ddwyrain fel y ffin dwyreiniol. Ystyrir y mynyddoedd hyn gan y rhan fwyaf o ddaearyddwyr fel y tirffurf daearyddol a thectonig sy'n gwahanu Asia oddi wrth Ewrop.
Voices of Kidnapping
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ryan McKenna nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ewrop
Ewrop yw'r cyfandir lleiaf ond un yn nhermau arwynebedd, ac mae ganddo tua 10,790,000 km² (4,170,000 mi sg) neu 7.1% o arwynebedd y Ddaear, gydag Awstralia yn unig yn llai na hi. Yn nhermau poblogaeth, dyma'r trydydd cyfandir mwyaf (mae poblogaeth Asia ac Affrica yn fwy). Mae gan Ewrop boblogaeth o, neu tua 11% o boblogaeth y byd.
Geirdarddiad
Ym mytholeg Roeg, roedd Ewropa yn dywysoges Ffeniciaidd a gafodd ei herwgipio gan Zeus ar ffurf tarw, a aeth â hi i ynys Creta, lle rhoddodd hi enedigaeth i Minos. I'r bardd Homer, roedd Eurṓpē (Hen Roeg: Εὐρώπη) yn frenhines fytholegol o Greta, yn hytrach na dynodiad daearyddol. Daeth Europa yn enw am dir mawr Groeg, ac erbyn 500 CC roedd ei ystyr wedi ehangu i gynnwys gweddill y cyfandir.
Hanes
bawd|250px|Ieithoedd Ewrop bawd|250px|Rhanbarthau Ewrop bawd|250px|Ewrop ym [[1000]] Rhannodd ffin ogleddol yr Ymerodraeth Rhufeinig y cyfandir ar hyd afonydd Rhein a Donaw am sawl canrif. Yn dilyn cwymp yr Ymerodraeth Rhufeinig, syrthiodd rhan helaeth o Ewrop i'r Oesoedd Tywyll. Ond parhaodd gwareiddiad y Rhufeinwyr i flodeuo, ond ar ffurfiau newydd, mewn rhannau o dde Ewrop ac yn y de-ddwyrain dan yr Ymerodraeth Fysantaidd. Yn raddol, troes yr Oesoedd Tywyll yn gyfnod goleuach a adnabyddir fel yr Oesoedd Canol. Blodeuodd dysg eto ond ar ffurf geidwadol a dueddai i edrych yn ôl i'r Byd Clasurol a'r Beibl. Ar ddiwedd yr Oesoedd Canol, goresgynnodd Ymerodraeth yr Otomaniaid ddinas Caergystennin (Istanbwl) – gan dod â diwedd yr Ymerodraeth Fysantaidd – a daeth yn bŵer pwysicaf Ewrop. Un canlyniad o hynny oedd y Dadeni, cyfnod o ddarganfyddiad, fforio a chynydd mewn gwybodaeth wyddonol. Yn ystod y bymthegfed ganrif agorodd Portiwgal yr oes o ddarganfyddiadau, efo Sbaen yn ei dilyn. Ymunodd Ffrainc, yr Iseldiroedd a Phrydain Fawr yn y ras i greu ymerodraethau trefedigaethol enfawr yn Affrica, yr Amerig, Asia ac Awstralasia.
Ar ôl yr oes o ddarganfyddiadau, dechreuodd cysyniadau democratiaeth gymryd drosodd yn Ewrop. Cafwyd nifer o frwydrau am annibyniaeth, er enghraifft yn Ffrainc yn ystod cyfnod y Chwyldro Ffrengig. Arweiniodd y cynnydd hwn mewn democratiaeth i gynydd mewn tensiynau yn Ewrop ar ben y tensiynau oedd yn bodoli'n barod oherwydd cystadleuaeth â'r Byd Newydd. Y gwrthdaro mwyaf enwog oedd hwnnw pan daeth Napoleon Bonaparte i rym a dechrau ar gyfres o oresgyniadau a ffurfiodd yr Ymerodraeth Ffrengig, ac wedyn cwympo'n fuan iawn. Ar ôl y concwestau yma, ymsadrodd Ewrop, ond roedd yr hen sefydliadau eisoes yn ddechrau cwympo.
Dechreuodd y Chwyldro Diwydiannol ym Mhrydain Fawr yn hwyr yn y ddeunawfed ganrif, ac arweiniodd hyn at symud i ffwrdd o amaeth, mwy o ffyniant economaidd a chynydd cyfatebol mewn poblogaeth. O ddiwedd yr Ail Ryfel Byd tan ddiwedd y Rhyfel Oer, rhannwyd Ewrop yn ddau brif bloc gwleidyddol ac economaidd: y gwledydd Comiwnyddol yn Nwyrain Ewrop (ac eithrio Twrci a Gwlad Groeg) a gwledydd cyfalafol Gorllewin a De Ewrop. O gwmpas 1990, yn ddilyn cwymp Wal Berlin, chwalodd y Bloc Dwyreiniol.
Daearyddiaeth Ewrop
Yn daearyddol mae Ewrop yn rhan o'r ehangdir fwy a elwir yn Ewrasia. Mae'r cyfandir yn dechrau ym Mynyddoedd yr Wral yn Rwsia, sy'n diffinio'r ffin rhwng dwyrain Ewrop ac Asia. Nid yw'r ffin dde-ddwyreiniol ag Asia yn cael ei diffinio'n gyffredinol; gan amlaf mae Afon Wral neu, fel arall, Afon Emba, yn cael ei disgrifio fel ffin y cyfandir yn yr ardal yma. Mae'r ffin yn parhau â Môr Caspia, ac yna Afon Araxes yn y Cawcasws, ac ymlaen i'r Môr Du; mae'r Bosphorus, Môr Marmara, a'r Dardanelles yn diweddu'r ffin ag Asia. Mae Môr y Canoldir i'r de yn gwahanu Ewrop ac Affrica. Y Cefnfor Iwerydd sy'n ffurfio'r ffin orllewinol, ond mae Gwlad yr Iâ, sydd llawer pellach i ffwrdd na'r pwyntiau agosaf i'r cyfandir yn Affrica ac Asia, fel arfer yn cael ei chynnwys yn Ewrop.
Gwladwriaethau annibynnol
Ystyrir y gwladwriaethau annibynnol canlynol i fod yn Ewrop: 1 Nid yw Armenia a Cyprus yn rhan o Ewrop yn ddaearyddol, ond gellir eu hystyried yn Ewropeaidd yn diwylliannol.
2 Mae gan Aserbaijan a Georgia tir yn Ewrop i'r gogledd o frig y Cawcasws a'r Afon Kura.
3 Lleolir rhai rhannau o Ffrainc tu fas i Ewrop (megis Gwadelwp, Martinique, Guiana Ffrengig a Réunion).
4 Mae gan Rwsia a Casachstan tir yn Ewrop i'r gorllewin o Mynyddoedd yr Wral ac yr Afonydd Wral ac Emba.
5 Mae enw'r wlad yma yn destun dadl ryngwladol.
6 Mae gan yr Iseldiroedd dwy endid tu fas i Ewrop (Arwba ac Antilles yr Iseldiroedd, yn y Caribi).
8 Lleolir Ynysoedd Dedwydd Sbaen yng ngogledd y Cefnfor Iwerydd; lleolir plazas de soberanía (allglofannau) ar tir mawr Affrica.
9 Mae gan Twrci tir yn Ewrop i'r gorllewin a'r gogledd o'r Bosphorus a'r Dardanelles.
Tylluan felyngoch
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tylluan felyngoch (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod melyngoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Strix fulvescens; yr enw Saesneg arno yw Fulvous owl. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: Strigidae) sydd yn urdd y Strigiformes.
Telor Swainson
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Telor Swainson (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: telorion Swainson) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Limnothlypis swainsonii; yr enw Saesneg arno yw Swainson's warbler. Mae'n perthyn i deulu'r Telorion y Byd Newydd (Lladin: Paruliadae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Tylluan felyngoch
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn S. fulvescens, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.
Przygoda Dorożkarza
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Kazimierz Prószyński yw Przygoda Dorożkarza a gyhoeddwyd yn 1902. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg.
Tylluan felyngoch
Teulu
Mae'r tylluan felyngoch yn perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: Strigidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Telor Swainson
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn L. swainsonii, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.
Przygoda Dorożkarza
Y prif actor yn y ffilm hon yw Kazimierz Junosza-Stępowski. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Telor Swainson
Teulu
Mae'r telor Swainson yn perthyn i deulu'r Telorion y Byd Newydd (Lladin: Paruliadae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Przygoda Dorożkarza
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1902. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Le Voyage dans la Lune (Taith I’r Lleuad), sef ffilm Ffrenig gan Georges Méliès. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,350 o ffilmiau Pwyleg wedi gweld golau dydd.
Bernhard Schlink
Mae Bernhard Schlink (ganwyd 6 Gorffennaf 1944 yn Bielefeld, yr Almaen) yn gyfreithwr ac yn awdur Almaeneg. Daeth ei nofel "Der Vorleser", a gyhoeddwyd gyntaf ym 1995, yn werthwr-gorau rhyngwladol.
Przygoda Dorożkarza
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kazimierz Prószyński ar 4 Ebrill 1875 yn Warsaw a bu farw yn Gwersyll Mauthausen-Gusen ar 27 Tachwedd 2009. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 56 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
Bernhard Schlink
Bywyd Cynnar
Cafodd ei eni i dad Almaeneg (Edmund Schlink) a mam o'r Swistir, yr ieuengaf o bedwar o blant. Roedd ei fam, Irmgard, wedi bod yn fyfyrwraig ddiwinyddiaeth i'w dad, a phriodon nhw ym 1938. (Bu farw gwraig gyntaf Edmund Schlink ym 1936.) Bu tad Bernhard yn athro seminari ac yn weinidog ac yn aelod o'r "Bekennende Kirche" - eglwys Martin Niemöller. Yn 1935, cafodd ei ddiswyddo o'i swydd addysgu yn Giessen am ei feirniadaeth gyhoeddus o bolisïau'r Natsïaid. Ym 1946, daeth yn athro diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Heidelberg, lle byddai'n gweithio tan iddo ymddeol yn 1971. Cafodd Bernhard Schlink ei magu yn Heidelberg o ddwy oed ymlaen. Astudiodd gyfraith ym Mhrifysgol Rhydd Gorllewin Berlin, gan raddio ym 1968.
Daeth Schlink yn farnwr yn Llys Cyfansoddiadol talaith ffederal Gogledd Rhine-Westphalia ym 1988 ac ym 1992 yn athro cyfraith gyhoeddus ac athroniaeth y gyfraith ym Mhrifysgol Humboldt, Berlin. Ymddeolodd ym mis Ionawr 2006.
Gyrfa
Astudiodd Schlink gyfraith ym Mhrifysgolion Heidelberg a Berlin. Bu wedyn yn athro y gyfraith ym Mhrifysgolion Bonn a Goethe, (Frankfurt) cyn dechrau ym 1992 ym Mhrifysgol Humboldt Berlin.
Dechreuodd ei yrfa fel awdur gyda nifer o nofelau ditectif gyda phrif gymeriad o'r enw Selb-yn chwarae ar y gair Almaeneg am "hunan" - y cyntaf, Selbs Justiz "Hunan Gosb", wedi'i gyd-ysgrifennu â Walter Popp. Enillodd un o'r rhain, "Die gordische Schleife", Wobr Glauser yn 1989.
Ym 1995, cyhoeddodd "Y Darllenydd" (Der Vorleser), nofel am fachgen yn ei arddegau yn cael perthynas â menyw yn ei thridegau sy'n yn diflannu; ond y mae'n cyfarfod â hi eto fel myfyriwr cyfraith wrth ymweld â threial am droseddau rhyfel. Daeth y llyfr yn werthwr-gorau yn yr Almaen a'r Unol Daleithiau a chyfieithwyd i 39 o ieithoedd. Hwn oedd y llyfr Almaeneg cyntaf i gyrraedd rhif un yn rhestr y New York Times. Yn 1997, enillodd Wobr Hans Fallada, gwobr lenyddol Almaeneg, a'r Prix Laure Bataillon ar gyfer gwaith a gyfieithwyd i Ffrangeg. Yn 1999 dyfarnwyd Welt-Literaturpreis y papur newydd Die Welt iddo.
Cors Sontley
Math o safle
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Bernhard Schlink
Gyrfa
Yn 2000, cyhoeddodd Schlink gasgliad o ffuglen fer o'r enw "Ehediadau Cariad" (Liebesfluchten).
Cors Sontley
Cyffredinol
Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.
Bernhard Schlink
Gyrfa
Yn 2008, cyfarwyddodd Stephen Daldry addasiad ffilm Saesneg o'r The Reader (ffilm) (Der Vorleser). Yn 2010, cyhoeddwyd ei hanes gwleidyddol ffeithiol, Guilt About the Past, gan Beautiful Books Limited (UK).
Ar hyn o bryd mae Schlink yn rhannu ei amser rhwng Efrog Newydd a Berlin. Mae'n aelod o Ganolfan PEN yr Almaen.
Slioch - Sgurr an Tuill Bhain
Mae Slioch - Sgurr an Tuill Bhain yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Maree i Loch Broom yn Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.
Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.
Le Chant Du Loup
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Antonin Baudry yw Le Chant Du Loup a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd gan Alain Attal, Jérôme Seydoux a Hugo Sélignac yn Ffrainc; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: Les Productions du Trésor, Pathé Production. Lleolwyd y stori yn Penn-ar-Bed. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Antonin Baudry a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Tomandandy. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jean-Yves Berteloot, Omar Sy, Mathieu Kassovitz, Paula Beer, Alexis Michalik, François Civil, Reda Kateb, Stefan Godin a Damien Bonnard. Mae'r ffilm Le Chant Du Loup yn 116 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Parasite sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. Pierre Cottereau oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Saar Klein a Nassim Gordji Tehrani sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antonin Baudry ar 6 Mai 1975 ym Mharis. Derbyniodd ei addysg yn Ecole Normale Supérieure.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Antonin Baudry nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Raquel Alonso Redondo
Mae Raquel Alonso Redondo (ganwyd 1970) yn fotanegydd nodedig a aned yn Sbaen.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Jacamar gyddfwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Jacamar gyddfwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: jacamarod gyddfwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Brachygalba albogularis; yr enw Saesneg arno yw White-throated jacamar. Mae'n perthyn i deulu'r Jacamarod (Lladin: Galbulidae) sydd yn urdd y Piciformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn B. albogularis, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r jacamar gyddfwyn yn perthyn i deulu'r Jacamarod (Lladin: Galbulidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Permitidos
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Ariel Winograd yw Permitidos a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Permitidos ac fe’i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Lleolwyd y stori yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lali Espósito, Liz Solari, Pablo Rago, Benjamín Vicuña, Ana Pauls, Abel Ayala, Martín Piroyansky a Guillermo Arengo. Mae'r ffilm Permitidos (ffilm o 2016) yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Alejandro Brodersohn sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ariel Winograd ar 23 Awst 1977 yn Buenos Aires. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1999 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ariel Winograd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Burton and Dalby
Plwyf sifil yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Burton and Dalby. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Melton.
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 966.
Berlin – Auguststraße
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Günter Jordan yw Berlin – Auguststraße a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Hanns Eisler.
Mae'r ffilm Berlin – Auguststraße yn 79 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Empire Strikes Back sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Günter Jordan ar 17 Ionawr 1941 yn Leipzig.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Günter Jordan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Archaea
Parth o organebau ungellog, microsgopig (mewn tacsonomeg) yw Archaea. Nid oes gan y micro-organebau hyn yr un cnewyllyn cell ac felly maent yn brocaryotau. Dosbarthwyd Archaea i ddechrau fel bacteria, gan dderbyn yr enw archaebacteria (yn y deyrnas Archaebacteria), ond ni ddefnyddir y term hwn heddiw (2022). Fe'u dosbarthwyd fel bacteria tan yn ddiweddar ond fe'u dosberthir mewn parth eu hunain bellach. Maent yn debyg i facteria o ran golwg ond mae gwahaniaethau yn eu DNA ac RNA, yn eu prosesau genetig fel trawsgrifiad ac yn strwythur eu cellfuriau a'u cellbilenni. Mae llawer o'r Archaea'n byw mewn amgylcheddau eithafol megis tarddellau poeth neu mewn dŵr asidig neu halwynog.
Mae gan gelloedd archaeol briodweddau unigryw sy'n eu gwahanu oddi wrth y ddau barth arall, Bacteria ac Ewcaryota. Rhennir Archaea ymhellach yn ffyla cydnabyddedig lluosog. Mae eu dosbarth'n wyddonol yn anodd oherwydd nid yw'r rhan fwyaf ohonynt wedi'u hynysu mewn labordy a dim ond drwy dilynianu eu genynnau y gellir eu canfod mewn samplau amgylcheddol.
Yn gyffredinol, mae archaea a bacteria'n debyg o ran maint a siâp, er bod gan rai archaea siapiau gwahanol iawn, megis celloedd gwastad, sgwâr Haloquadratum walsbyi. Er gwaethaf y tebygrwydd morffolegol hwn i facteria, mae gan archaea enynnau a sawl llwybr metabolaidd sy'n perthyn yn agosach i rai ewcaryotau, yn enwedig ar gyfer yr ensymau sy'n ymwneud â thrawsgrifio a chyfieithu (transcription and translation). Mae agweddau eraill ar fiocemeg archaeol yn unigryw, megis eu dibyniaeth ar lipidau ether yn eu cellbilenni, gan gynnwys archaeolau. Mae Archaea yn defnyddio ffynonellau egni mwy amrywiol nag ewcaryotau, yn amrywio o gyfansoddion organig fel siwgrau, i amonia, ïonau metel neu hyd yn oed nwy hydrogen. Mae'r Haloarchaea sy'n goddef halen yn defnyddio golau'r haul fel ffynhonnell ynni, ac mae rhywogaethau eraill o archaea yn trwsio carbon, ond yn wahanol i blanhigion a syanobacteria, nid oes unrhyw rywogaeth hysbys o archaea yn gwneud y ddau.
Mae'r Archaea'n atgenhedlu'n anrhywiol trwy ymholltiad deuaidd, darnio neu egin; yn wahanol i facteria, nid oes unrhyw rywogaeth hysbys o Archaea yn ffurfio endosborau. Yr archaea cyntaf a arsylwyd arnynt oedd extremophiles (eithafoffiliaid) yn byw mewn amgylcheddau eithafol fel ffynhonnau poeth a llynnoedd halen heb unrhyw organebau eraill. Arweiniodd gwell offer canfod moleciwlaidd at ddarganfod archaea ym mhob cynefin, bron, gan gynnwys pridd, cefnforoedd a chorsydd. Mae archaea'n arbennig o niferus yn y cefnforoedd, a gall yr archaea mewn plancton fod yn un o'r grwpiau mwyaf niferus o organebau ar y blaned.
Mae archaea'n rhan fawr o fywyd y Ddaear: maent yn rhan o ficrobiota pob organeb. Yn y microbiome dynol, maent yn bwysig yn y perfedd, y geg, ac ar y croen. Mae eu hamrywiaeth morffolegol, metabolig a daearyddol yn caniatáu iddynt chwarae rolau ecolegol niferus: sefydlogi carbon; ailgylchu nitrogen; cylchdroi cyfansoddion organig; a chynnal cymunedau symbiotig a syntroffig microbaidd, er enghraifft.
Nid oes unrhyw enghreifftiau pendant o bathogenau neu barasitiaid archaeaidd. Yn lle hynny maent yn aml yn gydfuddiannol neu'n gymesurwyr, megis y methanogenau (straenau cynhyrchu methan) sy'n trigo yn y llwybr gastroberfeddol mewn bodau dynol ac anifeiliaid cnoi cil, lle mae eu niferoedd helaeth yn hwyluso'r broses o dreulio bwyd. Defnyddir methanogenau hefyd wrth gynhyrchu bio-nwy a thrin carthion, ac mae biotechnoleg yn ecsbloetio ensymau o archaea eithafol a all ddioddef tymeredd uchel a thoddyddion organig.
Dosbarthiad
chwith|bawd| Darganfuwyd archaea mewn ffynhonnau poeth folcanig ee Grand Prismatic Spring ym Mharc Cenedlaethol Yellowstone. Am lawer o'r 20g, roedd procaryotau'n cael eu hystyried yn un grŵp o organebau a'u dosbarthu ar sail eu biocemeg, eu morffoleg a'u metaboledd. Ceisiodd microbiolegwyr ddosbarthu micro-organebau yn seiliedig ar strwythurau eu cellfuriau, eu siapiau, a'r sylweddau y maent yn eu bwyta. Ym 1965, cynigiodd Emile Zuckerkandl a Linus Pauling yn lle hynny ddefnyddio dilyniannau'r genynnau mewn gwahanol brocaryotau i weithio allan sut maent yn perthyn i'w gilydd. Y dull ffylogenetig hwn yw'r prif ddull a ddefnyddir heddiw.
Dosbarthwyd Archaea ar wahân i facteria am y tro cyntaf ym 1977 gan Carl Woese a George E. Fox yn seiliedig ar eu genynnau RNA ribosomaidd (rRNA). Ar y pryd dim ond y methanogenau oedd yn hysbys i'r gwyddonwyr. Roeddent yn galw'r grwpiau hyn yn Urkingdoms Archaebacteria ac Eubacteria, er bod ymchwilwyr eraill yn eu trin fel teyrnasoedd neu is-deyrnasoedd. Rhoddodd Woese a Fox y dystiolaeth gyntaf ar gyfer Archaebacteria fel "llinell ddisgynnol" ar wahân. I bwysleisio'r gwahaniaeth hwn, cynigiodd Woese, Otto Kandler a Mark Wheelis yn ddiweddarach ail-ddosbarthu organebau yn dri pharth naturiol a elwir yn system tri-parth: yr Ewcarya, y Bacteria a'r Archaea, yn yr hyn a elwir bellach yn Chwyldro Woesian.
Geirdarddiad
Daw'r gair archaea o'r Hen Roeg ἀρχαῖα, sy'n golygu "pethau hynafol", gan mai methanogenau oedd cynrychiolwyr cyntaf y parth Archaea a thybiwyd bod eu metaboledd yn adlewyrchu awyrgylch cyntefig y Ddaear a hynafiaeth yr organebau, ond wrth i gynefinoedd newydd gael eu hastudio, darganfuwyd mwy a mwy o organebau. Roedd microbau haloffilig eithafol a hyperthermoffilig hefyd wedi'u cynnwys yn Archaea. Am gyfnod hir, roedd yr archaea'n cael ei weld fel eithafoffiliaid sy'n bodoli dim ond mewn cynefinoedd eithafol fel ffynhonnau poeth a llynnoedd halen, ond erbyn diwedd yr 20g, daeth yn amlwg fod yr archaea i'w canfod mewn amgylcheddau nad ydynt yn eithafol hefyd. Heddiw, gwyddys eu bod yn grŵp mawr ac amrywiol o organebau wedi'u dosbarthu'n helaeth ledled y byd natur. Daeth y gwerthfawrogiad newydd hwn o bwysigrwydd a hollbresenoldeb archaea pand ddefnyddiwyd adwaith cadwynol polymeras (PCR) i ganfod procaryotau mewn samplau amgylcheddol o ddŵr a phridd trwy luosi eu genynnau ribosomaidd. Roedd hyn yn caniatáu canfod ac adnabod organebau nad ydynt oeddent wedi eu meithrin yn y labordy.
Dosbarthiad
chwith|bawd| Mae'r ARMAN yn grŵp o archaea a ddarganfuwyd yn ddiweddar (2010au) mewn mwyngloddiau llawn asid. Mae dosbarthiad archaea, a phrocaryotes yn gyffredinol, yn faes dadleuol, gyda'r ddadl yn symud yn gyflym. Nod systemau dosbarthu presennol yw trefnu'r archaea'n grwpiau o organebau sy'n rhannu nodweddion strwythurol ac yn rhannu hynafiaid cyffredin. Mae'r dosbarthiadau hyn yn dibynnu'n helaeth ar ddefnyddio'r dilyniant o enynnau RNA ribosomaidd i ddatgelu y berthnas rhwng organebau (ffylogeneteg moleciwlaidd). Mae'r rhan fwyaf o'r rhywogaethau a feithriniwyd yn y labordy o archaea ac sydd wedi'u hymchwilio'n drylwyr yn aelodau o ddau brif ffylawm, sef yr "Euryarchaeota" a'r Thermoproteota (Crenarchaeota gynt). Mae grwpiau eraill wedi'u creu'n ofalus, fel y rhywogaeth anghyffredin Nanoarchaeum equitans, a ddarganfuwyd yn 2003 ac sydd wedi'i gosod yn ei ffylwm ei hun, sef y "Nanoarchaeota". Ceir ffylwm newydd arall, sef y "Korarchaeota" wedi'i gynnig. Mae'n cynnwys grŵp bach o rywogaethau thermoffilig anarferol sy'n rhannu nodweddion y ddau brif ffyla, ond sy'n perthyn yn nes at y Thermoproteota.
Ceir rhywogaethau eraill o archaea a ddarganfuwyd yn ddiweddar, ac sy'n perthyn o bell i'r grwpiau hyn, megis y nano-organebau asidoffilig Mwynglawdd Archaeaidd Richmond (ARMAN, sy'n cynnwys Micrarchaeota a Parvarchaeota), a ddarganfuwyd yn 2006 ac sy'n rhai o'r organebau lleiaf y gwyddys amdanynt.
Cynigiwyd yn 2011 bod uwchffylwm – TACK – sy’n cynnwys y Thaumarchaeota (Nitrososphaerota bellach), “Aigarchaeota”, Crenarchaeota (Thermoproteota bellach), a “Korarchaeota” yn gysylltiedig â tharddiad ewcaryotau. Yn 2017, cynigiwyd y byddai'r superphylwm Asgard sydd newydd ei ddarganfod ac sydd newydd ei enwi yn perthyn yn nes at yr ewcaryot gwreiddiol ac sy'n chwaer grŵp i TACK.
Cladogram
Cladogram, yn ôl Tom A. Williams et al. (2017) a Castelle a Banfield (2018) (DPANN):
Y cysyniad o rywogaethau
Mae dosbarthu archaea'n rhywogaethau hefyd yn ddadleuol: diffinnir rhywogaeth fel 'grŵp o organebau cysylltiedig'. Nid yw'r maen prawf bridio unigryw cyfarwydd (organebau sy'n gallu bridio gyda'i gilydd ond nid ag eraill ) o unrhyw gymorth gan mai dim ond yn anrhywiol y mae archaea yn atgynhyrchu.
Mae Archaea yn dangos lefelau uchel o drosglwyddo genynnau llorweddol rhwng llinachau. Awgryma rhai ymchwilwyr y gellir grwpio unigolion yn boblogaethau tebyg i rywogaethau o ystyried genomau tebyg iawn a throsglwyddo genynnau yn anaml i/o gelloedd â genomau llai cysylltiedig, fel yn y genws Ferroplasma. Ar y llaw arall, canfu astudiaethau i Halorubrum y ceir trosglwyddiad genetig sylweddol i boblogaethau ac o boblogaethau llai cysylltiedig, gan gyfyngu ar gymhwysedd y maen prawf. Mae rhai ymchwilwyr yn cwestiynu a oes gan ddosbarthu rhywogaethau fel hyn unrhyw ystyr ymarferol.
Khaled
Canwr Raï o Algeria yw Khaled (Arabeg خالد) (ganwyd 29 Chwefror 1960 yn Oran). Maen nhw'n ei alw yn "Frenin Raï". (Ystyr Cheb yw ifanc.)
Archaea
Ffyla Dros Dro
Mae’r ffyla canlynol wedi’u cynnig, ond nid ydynt wedi’u cyhoeddi’n ddilys yn unol â’r Cod Bacteriolegol (gan gynnwys y rhai sydd â statws ymgeisydd):
Khaled
Enw llawn Khaled yw Khaled Hadj Brahim .
Archaea
Tarddiad ac esblygiad
Oedran y Ddaear yw tua 4.54 biliwn o flynyddoedd. Ceir tystiolaeth wyddonol sy'n awgrymu bod bywyd wedi dechrau ar y Ddaear o leiaf 3.5 biliwn o flynyddoedd yn ôl. Y dystiolaeth gynharaf ar gyfer bywyd ar y Ddaear yw graffit y canfuwyd ei fod yn biogenig mewn creigiau metasedimentaidd 3.7-biliwn oed a ddarganfuwyd yng Ngorllewin yr Ynys Las a lliain o ffosilau microbaidd a ddarganfuwyd mewn tywodfaen 3.48-biliwn-mlwydd-oed a ddarganfuwyd yng Ngorllewin Awstralia. Yn 2015, canfuwyd olion mater biotig posibl mewn creigiau 4.1-biliwn oed yng Ngorllewin Awstralia.
Ysgol Gynradd Albany
Ysgol gynradd gymunedol cyfrwng Saesneg yn ardal y Rhath, Caerdydd ydy Ysgol Gynradd Albany (Saesneg: Albany Primary School). Y brifathrawes presennol yw Mrs A Lepore,
Archaea
Tarddiad ac esblygiad
Er ei bod yn debygol bod ffosilau celloedd procaryotig yn dyddio i bron i 3.5 biliwn o flynyddoedd yn ôl (CP), nid oes gan y mwyafrif o brocaryotau forffolegau nodedig, ac ni ellir defnyddio ffosiliau i'w hadnabod fel archaea. Yn lle hynny, mae ffosilau cemegol lipidau unigryw yn fwy addysgiadol oherwydd nad yw cyfansoddion o'r fath yn digwydd mewn organebau eraill. Mae rhai cyhoeddiadau gwyddonol yn awgrymu bod olion lipid archaeal neu ewcaryotig yn bresennol mewn siâl sy'n dyddio o 2.7 biliwn o flynyddoedd yn ôl, er bod dilysrwydd data o'r fath wedi'i amau gryn dipyn. Mae'r lipidau hyn hefyd wedi'u canfod mewn creigiau hynach, o orllewin yr Ynys Las. Daw'r olion hynaf o'r fath o ardal Isua, sy'n cynnwys gwaddodion hynaf y Ddaear, a ffurfiwyd 3.8 biliwn o flynyddoedd yn ôl. Mae'n bosibl mai'r llinach archeaidd, felly, yw'r hynaf sy'n bodoli ar y Ddaear.
Cordulephya montana
Gwas neidr o deulu'r Corduliidae (neu'r 'Gweision neidr gwyrdd') yw'r Cordulephya montana. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Archaea
Tarddiad ac esblygiad
Rhannwyd Archaea fel trydydd parth oherwydd y gwahaniaethau mawr yn eu strwythur RNA ribosomaidd. Mae'r moleciwl penodol 16S rRNA yn allweddol i gynhyrchu proteinau ym mhob organeb. Oherwydd bod y swyddogaeth hon mor ganolog i fywyd, mae organebau â mwtadau yn eu 16S rRNA yn annhebygol o oroesi, gan arwain at sefydlogrwydd mawr (ond nid absoliwt) yn adeiledd y polyniwcleotid hwn o genedlaeth i genhedlaeth. Mae 16S rRNA yn ddigon mawr i ddangos amrywiadau organeb-benodol, ond yn dal yn ddigon bach i gael ei gymharu'n gyflym. Ym 1977, datblygodd Carl Woese, microbiolegydd sy'n astudio dilyniannau genetig organebau, ddull cymharu newydd a oedd yn cynnwys hollti'r RNA yn ddarnau y gellid eu didoli a'u cymharu â darnau eraill o organebau eraill. Po debycaf yw'r patrymau rhwng rhywogaethau, y mwyaf agos yw'r berthynas rhyngddynt.
Ysgol Gynradd Albany
Sefydlwyd Ysgol Gynradd Albany ym 1887. Roedd 345 o ddisgyblion yn yr ysgol yn ystod arolygiad Estyn 2007, yn ogystal â 52 o blant meithrin a fynychai'n rhan amser.
Archaea
Perthynas â bacteria
Mae'r berthynas rhwng y tri pharth yn hollbwysig er mwyn deall tarddiad bywyd. Mae'r rhan fwyaf o'r llwybrau metabolaidd yn gyffredin rhwng Archaea a Bacteria, tra bod y rhan fwyaf o enynnau sy'n ymwneud â mynegiant genom yn gyffredin rhwng Archaea ac Eukarya. O fewn procaryotau, mae adeiledd celloedd archaeal yn debycach i un bacteria gram-bositif, yn bennaf oherwydd bod gan y ddau haen ddeulipid sengl ac fel arfer yn cynnwys sacwlws trwchus (allsgerbydol) o gyfansoddiad cemegol amrywiol. Mewn rhai coed ffylogenetig sy'n seiliedig ar ddilyniannau genyn/protein gwahanol o homologau procaryotig, mae'r homologau archaeol yn perthyn yn agosach i rai bacteria gram-bositif. Mae archaea a bacteria gram-bositif hefyd yn rhannu indelau mewn nifer o broteinau pwysig, megis Hsp70 a glutamine synthetase I; ond dehonglwyd ffylogeny'r genynnau hyn i ddatgelu trosglwyddiad genynnau rhwng y parthau, ac efallai nad yw'n adlewyrchu'r berthynas organebol.
Cynigiwyd bod yr archaea wedi esblygu o facteria gram-bositif mewn ymateb i bwysau dethol gwrthfiotigau. Awgrymir hyn gan y sylw bod archaea yn gallu gwrthsefyll amrywiaeth eang o wrthfiotigau a gynhyrchir yn bennaf gan facteria gram-bositif, a bod y gwrthfiotigau hyn yn gweithredu'n bennaf ar y genynnau sy'n gwahaniaethu rhwng archaea a bacteria. Y cynnig yw bod y pwysau dethol tuag at ymwrthedd a gynhyrchwyd gan y gwrthfiotigau gram-bositif yn y pen draw'n ddigon i achosi newidiadau helaeth mewn llawer o enynnau targed y gwrthfiotigau, a bod y mathau hyn yn cynrychioli hynafiaid cyffredin yr Archaea sy'n bod heddiw. Gallai esblygiad Archaea mewn ymateb i ddewis gwrthfiotigau, neu unrhyw bwysau dethol cystadleuol arall, hefyd esbonio eu haddasiad i amgylcheddau eithafol (fel tymheredd uchel neu asidedd) o ganlyniad i chwilio am gilfachau gwag i ddianc rhag organebau sy'n cynhyrchu gwrthfiotigau; Mae Cavalier-Smith wedi awgrymu rhywbeth tebyg, a chefnogir y cynnig hwn gan waith ymchwil i berthnasoedd adeileddol protein ac astudiaethau sy'n awgrymu y gallai bacteria gram-bositif fod yn ffurfio'r llinach canghennog cynharaf o fewn y procaryotau.
Bakewell
Tref a phlwyf sifil yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Bakewell. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dyffrynnoedd Swydd Derby.
Archaea
Perthynas ag ewcaryotau
Erys y berthynas esblygiadol rhwng archaea ac ewcaryotau yn aneglur.
Mae ffactorau sy'n cymhlethu'r darlun yn cynnwys honiadau bod y berthynas rhwng ewcaryotau a'r ffylwm (archaeaidd) Thermoproteota yn agosach na'r berthynas rhwng yr "Euryarchaeota" a'r ffylwm Thermoproteota a phresenoldeb genynnau tebyg i archaea mewn rhai bacteria, megis Thermotoga maritima, o drosglwyddiad genynnau llorweddol. Mae'r ddamcaniaeth safonol yn nodi bod hynafiad yr ewcaryotau wedi ymwahanu'n gynnar oddi wrth yr Archaea, a bod ewcaryotau wedi codi trwy ymasiad archaean ac ewbacteriwm, a ddaeth yn gnewyllyn, a cytoplasm; mae'r ddamcaniaeth hon yn esbonio tebygrwydd genetig amrywiol ond yn mynd i drafferthion wrth egluro adeiledd celloedd. Mae rhagdybiaeth amgen, y rhagdybiaeth eocyte, yn awgrymu bod Eukaryota wedi ymddangos yn gymharol hwyr o'r Archaea.
Canfuwyd llinach o archaea yn 2015, sef y Lokiarchaeum yng Nghefnfor yr Arctig, sef y cysylltiad agosaf ag ewcaryotau y gwyddys amdanynt yn 2015. Fe'i gelwir yn organeb drosiannol rhwng y procaryotau a'r ewcaryotau.
Bakewell
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,949.
Archaea
Perthynas ag ewcaryotau
Ers hynny darganfuwyd sawl chwaer ffyla'r "Lokiarchaeota" ("Thorarchaeota", "Odinarchaeota", "Heimdallarchaeota"), i gyd gyda'i gilydd yn cynnwys uwch-grŵp arfaethedig Asgard, a all ymddangos fel chwaer dacson i Proteoarchaeota.
Morffoleg
O ran maint, mae'r archaea unigol yn amrywio o 0.1 micrometr (μm) i dros 15 μm mewn diamedr, a cheir amrywiaeth eang o siapau ee sfferau, rhodenni, sbeiralau neu blatiau. Ymhlith y morffolegau eraill yn y Thermoproteota mae'r celloedd llabedog siâp afreolaidd y Sulfolobws, ffilamentau tebyg i nodwyddau sy'n llai na hanner micromedr mewn diamedr Thermofilum, a'r gwiail hirsgwar bron yn berffaith sef y Thermoproteus a'r Pyrobaculum. Mae'r archaea yn y genws Haloquadratum fel Haloquadratum walsbyi yn sbesimenau gwastad, sgwâr sy'n byw mewn pyllau o halenau. Y sail y tu ol i'r siapau anarferol hyn yw eu bod yn cael eu cynnal gan eu cellfuriau a sytosgerbwd procaryotig. Mae proteinau sy'n gysylltiedig â chydrannau cytosgerbwd organebau eraill yn bodoli mewn archaea, ac mae ffilamentau'n ffurfio o fewn eu celloedd, ond mewn cyferbyniad ag organebau eraill, nid yw'r strwythurau cellog hyn wedi'u deall yn dda. Yn Thermoplasma a Ferroplasma mae diffyg cellfur yn golygu bod gan y celloedd siapiau afreolaidd, a gallant ymdebygu i amoebae.
Metabolaeth
Ceir amrywiaeth fawr o adweithiau cemegol ym metaboledd yr Archaea, a defnyddir cryn lawer o ffynonellau egni. Dosberthir yr adweithiau hyn yn grwpiau maethol, yn dibynnu ar ffynonellau egni a charbon. Mae rhai archaea'n cael eu hegni o gyfansoddion anorganig fel sylffwr neu amonia (cemotroffau). Mae'r rhain yn cynnwys bacteria nitrifferaidd, methanogenau ac ocsidyddion methan anaerobig. Yn yr adweithiau hyn mae un cyfansoddyn yn trosglwyddo electronau i un arall (mewn adwaith rhydocs), gan ryddhau egni i danio gweithgareddau'r gell. Mae un cyfansoddyn yn gweithredu fel rhoddwr electron ac un fel derbynnydd yr electron. Defnyddir yr egni a ryddheir i gynhyrchu adenosine triphosffat (ATP) trwy chemi-osmosis, yr un broses sylfaenol ag sy'n digwydd ym mitocondria celloedd ewcaryotig.
Mae grwpiau eraill o archaea'n defnyddio golau'r haul fel ffynhonnell egni (ffototroffau), ond nid yw ffotosynthesis sy'n cynhyrchu ocsigen yn digwydd yn unrhyw un o'r organebau hyn. Mae llawer o lwybrau metabolaidd sylfaenol yn cael eu rhannu ymhlith pob math o fywyd; er enghraifft, mae archaea'n defnyddio ffurf addasedig o glycolysis (llwybr Entner-Doudoroff) a naill ai cylchred asid citrig cyflawn neu rannol. Mae'n debyg bod y tebygrwydd hwn i organebau eraill yn adlewyrchu gwreiddiau cynnar yn hanes bywyd a'u lefel uchel o effeithlonrwydd.
A Estrada 47
Ffilm ddrama Portiwgaleg o Yr Eidal a Portiwgal yw A Estrada 47. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal a Portiwgal. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Luiz Avellar.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Wolf of Wall Street gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.
Burton Lazars
Pentref yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy Burton Lazars. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Burton and Dalby yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Melton.
Bidean a'Ghlas Thuill (An Teallach) - (copa 919m)
Mae Bidean a'Ghlas Thuill (An Teallach) - (copa 919m) yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Maree i Loch Broom yn Ucheldir yr Alban;.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n "Sub Murdo". Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.
København Og Omegn Filmet Fra Luften i John M. Larsens Flyvebaad
Ffilm fud (heb sain) yw København Og Omegn Filmet Fra Luften i John M. Larsens Flyvebaad a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg.
Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Broken Blossoms sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig D. W. Griffith.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Dracula Sucks
Ffilm bornograffig sy'n disgrio criw o ddihirod sy'n ymelwi ar bobl eraill gan y cyfarwyddwr Phillip Marshak yw Dracula Sucks a gyhoeddwyd yn 1979. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.
Mae'r ffilm Dracula Sucks yn 75 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1979. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Apocalypse Now sy'n seiliedig ar y nofel fer ''Heart of Darkness gan Joseph Conrad.
Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar waith cynharach, Dracula, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Bram Stoker a gyhoeddwyd yn 1897.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Phillip Marshak ar 17 Gorffenaf 1934 yn Brooklyn a bu farw yn Los Angeles ar 5 Hydref 2021.
776
7g - 8g - 9g
720au 730au 740au 750au 760au - 770au - 780au 790au 800au 810au 820au
771 772 773 774 775 - 776 - 777 778 779 780 781
Un Homme Heureux
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Antonin Bideau yw Un Homme Heureux a gyhoeddwyd yn 1932. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jacques Bousquet.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jacques Bousquet, Henri Bosc a Georges Tréville. Mae'r ffilm Un Homme Heureux yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (aspect ratio) o cymhareb yr Academi.
Hedfan i'r Gogledd
Ffilm ddrama a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Ingemo Engström yw Hedfan i'r Gogledd a gyhoeddwyd yn 1986. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Flucht in den Norden ac fe'i cynhyrchwyd yn y Ffindir a'r Almaen. Lleolwyd y stori yn y Ffindir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a Ffinneg a hynny gan Ingemo Engström.
Un Homme Heureux
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antonin Bideau ar 11 Ionawr 1890 yn Angers a bu farw ym Mharis ar 10 Mawrth 1987.
Hedfan i'r Gogledd
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Katharina Thalbach, Lena Olin, Käbi Laretei, Tom Pöysti, Jukka-Pekka Palo a Britta Pohland. Mae'r ffilm Hedfan i'r Gogledd yn 117 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Un Homme Heureux
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Antonin Bideau nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Hedfan i'r Gogledd
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ingemo Engström ar 15 Hydref 1941 yn Jakobstad.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ingemo Engström nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Den Vita Väggen
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Stig Björkman yw Den Vita Väggen a gyhoeddwyd yn 1975. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Lleolwyd y stori yn Stockholm. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Stig Björkman a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sven-Olof Walldoff.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Harriet Andersson, Lena Nyman, Sven Wollter, Gösta Bredefeldt a Tomas Pontén. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1975. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd One Flew Over the Cuckoo's Nest sef ffilm gan Milos Forman am ysbyty meddwl. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. Petter Davidson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Stig Björkman sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.