cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carole Lombard
Ym 1930 newidiodd sillafiad ei henw proffesiynol i Carole Lombard, ac arwyddodd gontract am saith mlynedd gyda Paramount Pictures. Dechreuodd ymddangos mewn rhannau amlycach mewn ffilmiau mawr, gan gynnwys Fast and Loose (1930), It Pays to Advertise (1931), a From Hell to Heaven (1933). Yn y cyfnod hwn, cydserennai â'i gwŷr i fod mewn tair ffilm: Man of the World (1931) a Ladies' Man (1931) gyda William Powell, a No Man of Her Own (1932) gyda Clark Gable. Ymddangosodd hefyd mewn ambell gynhyrchiad o Columbia Pictures, er enghraifft y gomedi ramant No More Orchids (1932). Ei thro a'i gwnaeth yn enwog oedd Twentieth Century (1934), un o'r comedïau screwball cyntaf, a gyfarwyddwyd gan Howard Hawks. Yn y llun hwnnw, mae Lombard yn portreadu model sydd yn dod yn actores Broadway o fri gyda chymorth ei chariad a chyfarwyddwr, a bortreadir gan John Barrymore. Er nad oedd yn llwyddiant ariannol, byddai'r ffilm yn sefydlu priodoleddau'r arddull screwball—er enghraifft, yr ymddiddan ffraeth a chomedi gorfforol amserol sydd yn nodweddu perthynas y cariadon—ac yn gyfrwng i Lombard bortreadu'r archdeip dwyrannol sydd yn diffinio'i gyrfa: merch hardd ac hudolus, ond hefyd yn hwyliog ac hoedennaidd.
Cafodd Lombard ei henwebu am Wobr yr Academi am yr Actores Orau am ei pherfformiad yn My Man Godfrey (1936), ffars am gylchoedd uchaf cymdeithas a ystyrir yn un o'r esiamplau gwychaf o genre y gomedi screwball. Honno oedd ei thrydedd ffilm gyda William Powell, a oedd bellach yn gyn-ŵr iddi. Byddai'n serennu mewn rhannau tebyg yn Nothing Sacred (1937)—ffilm liw a gyfarwyddwyd gan William A. Wellman—a To Be or Not to Be (1942). Yn ogystal â'i pherfformiadau digrif, ymddangosodd mewn sawl rôl ddramataidd, gan gynnwys Vigil in the Night (1940) a They Knew What They Wanted (1940). Un o'i rhannau olaf oedd yn Mr. and Mrs. Smith (1941), un o'r unig ffilmiau comedi a gyfarwyddwyd gan Alfred Hitchcock.
Priododd Carole Lombard â William Powell ym 1931; cawsant ysgariad ym 1933. Ym 1939 priododd hi â Clark Gable, un o'r sêr enwocaf yn y sinema Americanaidd. Yn Ionawr 1942, un mis wedi'r ymosodiad ar Pearl Harbor, ymwelodd Lombard â'i dinas enedigol i ymddangos mewn rali ar gyfer bondiau rhyfel. Wrth iddi a'i mam ddychwelyd i Galiffornia, ar y rhan olaf o ehediad TWA 3 i Burbank, tarodd yr awyren Fynydd Potosi, ar gyrion Las Vegas, Nevada, gan ladd pob un o'r 22 o deithwyr a chriw. Wedi ei marwolaeth, yn 33 oed, rhyddhawyd ei llun olaf, To Be or Not to Be (1942), ffilm ddychanol wrth-Natsïaidd a gyfarwyddwyd gan Ernst Lubitsch.
Richfield, Utah
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Richfield, gan gynnwys:
Cynllun Morgenthau
Roedd Cynllun Morgenthau ("The Morgenthau Plan") yn gynllun arfaethiedig ar gyfer dyfodol yr Almaen wedi'r Ail Ryfel Byd a ddatblygwyd gan Henry Morgenthau, Ysgrifennydd Trysorlys Unol Daleithiau America.
Cyflwynwyd cynllun Morgenthau ar 9 Medi 1944 yn ystod ail gynhadledd Prydain-America yn Ail Gynhadledd Québec (11-16 Medi 1944) ac fe’i cefnogwyd gan Franklin D. Roosevelt, Arlywydd yr Unol Daleithiau a Winston Churchill, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig. Fe'i cynigwyr gyntaf gan Morgenthau mewn memorandwm o'r enw, Suggested Post-Surrender Program for Germany. Fe'i beirniadwyd gan yr Ysgrifennydd Gwladol UDA, Cordell Hull, a Gweinidog Tramor Prydain, Anthony Eden. Cafodd dderbyniad gwael yn f arn gyhoeddus a chylchoedd busnes America hefyd. Ar ddiwedd ym mis Tachwedd 1944 cafodd ei wrthod gan Roosevelt.
Argymhellion Cynllun
Beirniadwyd y cynllun hwn yn eang, yn enwedig gan gabinet Prydain, o ystyried effeithiau trychinebus niwtraleiddio'r Almaen gan Gytundeb Versailles yn 1919.
Yn raddol, adolygodd Roosevelt ei farn ar y cynllun hwn, a ddaeth i ben ym mis Medi 1946 a'i ddiystyru'n ffurfiol ym mis Gorffennaf 1947 wedi Cytundeb Paris ac wrth i linellau y Rhyfel Oer rhwng y gorllewin (UDA, Prydain, Ffrainc) a'r Undeb Sofietaidd.
Dadleuol
Yn 1947, ysgrifennodd Herbert Hoover: "There is the illusion that the New Germany left after the annexations can be reduced to a 'pastoral state'. It cannot be done unless we exterminate or move 25,000,000 people out of it."
Pan gyhoeddwyd Cynllun Morgenthau gan wasg yr UD ym mis Medi 1944, atafaelwyd arno ar unwaith gan lywodraeth Almaeneg Natsïaidd, a'i ddefnyddio fel rhan o ymdrechion propaganda yn saith mis olaf y rhyfel yn Ewrop a anelodd i argyhoeddi Almaenwyr i ymladd ymlaen.
Ym 1951, rhoddwyd y gorau i ddatgymalu ffatrïoedd a therfynau cynhyrchu llym. O'r flwyddyn 1947, strategaeth polisïau'r UDA oedd ailgodi "(a) stable and productive Germany" a dilynwyd hyn yn fuan gyda Chynllun Marshall.
Bara a Syrcas
Ffilm arswyd yw Bara a Syrcas a gyhoeddwyd yn 2003. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Bread and Circus ac fe'i cynhyrchwyd yn Norwy. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Norwyeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,050 o ffilmiau Norwyeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Montserrat Garriga Cabrero
Roedd Montserrat Garriga Cabrero (1865 – 1956) yn fotanegydd nodedig a aned yn Sbaen.
Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw . Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef .
Little Tey
Pentref yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy Little Tey. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Marks Tey yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Colchester.
Eglwys Sant Cadfan, Tywyn
Saif Eglwys Sant Cadfan (weithiau Eglwys Cadfan Sant neu Eglwys Cadfan) yn Nhywyn, Gwynedd. O Lydaw y daeth Cadfan, gyda deuddeg o'i dylwyth. Mae rhai rhestrau yn rhoi cymaint a 25 o enwau. Sefydlodd llan, neu cymuned Cristnogol tua 580. Tyfodd i fod yn clas Mae Llain y Clas (College Green)  yw enw'r stryd gyferbyn a tu ôl i'r eglwys mae'r Gwalia[u].
Noda Brut y Tywysogion i'r eglwys gael ei distrywio gan y Llychlynwyr yn 963, ac yn ystod y 12g canmolwyd yr eglwys mewn awdl gan Llywelyn Fardd (I). Mae rhannau cynharaf yr eglwys yn dyddio i'r 12g, ac yn wreiddiol yr oedd ganddi dŵr canolog, ond dymchwelodd hwnnw yn 1693.
Mae dau feddfaen o'r 14g yn yr eglwys. Perthyn i offeiriad dienw a wna'r naill, tra credir mai bedd Gruffudd ab Adda (m. c. 1350) o Ddôl-goch ac Ynysymaengwyn yw'r llall. Gelwir y beddfaen hwnnw 'Y Marchog sy'n Wylo' ('The Crying Knight') gan fod nam yn y garreg ar y llygaid dde sy'n casglu gwlybaniaeth mewn tywydd gwlyb, gan roi'r argraff o wylo.
Saif hen ficerdy'r eglwys, a adeiladwyd yn rhan gyntaf y 19g, ar National Street. Tŷ preifat ydyw bellach dan yr enw 'Tŷ Cadfan Sant '. Enwyd National Street (Duck Street cyn hynny) ar ôl y National School, sef yr ysgol eglwysig a oedd gynt ar y stryd honno.
bawd|dim|200px|Eglwys Sant Cadfan, Tywyn, Gwynedd bawd|dim|200px|Y tu mewn i Eglwys Sant Cadfan
Oes Canser
Ffilm annibynol gan y cyfarwyddwr Hossein Shahabi yw Oes Canser a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd دوران سرطانی (فیلم) ac fe'i cynhyrchwyd gan Hossein Shahabi yn Iran. Lleolwyd y stori yn Tehran. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Perseg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Hossein Shahabi.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 4100 o ffilmiau Perseg wedi gweld golau dydd.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hossein Shahabi ar 1 Ionawr 1967 yn Tabriz. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1996 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tehran.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hossein Shahabi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Stevie D
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Ocilla, Georgia
Dinas yn, yn nhalaith Georgia, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Ocilla, gan gynnwys:
Cuori Al Verde
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Giuseppe Piccioni yw Cuori Al Verde a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Rodeo Drive. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Giuseppe Piccioni a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Daniele Silvestri.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Margherita Buy, Antonio Catania, Gene Gnocchi, Gaia De Laurentiis, Giorgio Gobbi, Giovanni Vettorazzo, Giulio Scarpati, Katarzyna Kozaczyk, Mauro Marino, Paolo Maria Scalondro, Piero Natoli a Stefano Abbati. Mae'r ffilm Cuori Al Verde yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Scream sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Camillo Bazzoni oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Esmeralda Calabria sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giuseppe Piccioni ar 2 Gorffenaf 1953 yn Ascoli Piceno. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Urbino.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Giuseppe Piccioni nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Conwra gyddfwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Conwra gyddfwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: conwraod gyddfwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Pyrrhura albipectus; yr enw Saesneg arno yw White-necked conure. Mae'n perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: Psittacidae) sydd yn urdd y Psittaciformes.
Megaforce
Ffilm llawn cyffro a ffuglen wyddonol gan y cyfarwyddwr Hal Needham yw Megaforce a gyhoeddwyd yn 1982. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Megaforce ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Affrica a chafodd ei ffilmio yn Las Vegas Valley. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jerrold Immel. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Persis Khambatta, Edward Mulhare, Robert Fuller, Michael Beck, Barry Bostwick, Hal Needham, George Furth a Henry Silva. Mae'r ffilm Megaforce (ffilm o 1982) yn 99 munud o hyd.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Blade Runner sef film noir, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hal Needham nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Morfa, Ceredigion
Pentref bychan yn ne Ceredigion yw Morfa. Fe'i lleolir ger arfordir Bae Ceredigion tua 1.5 milltir i'r de o bentref Llangrannog, tua 8 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Aberteifi. Mae ffordd wledig yn ei gysylltu â Llangrannog i'r gogledd ac â Sarnau ar y briffordd A487 i'r de.
Cordeyrn cynffonfforchog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cordeyrn cynffonfforchog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cordeyrniaid cynffonfforchog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Hemitriccus furcatus; yr enw Saesneg arno yw Fork-tailed pygmy-tyrant. Mae'n perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae) sydd yn urdd y Passeriformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn H. furcatus, sef enw'r rhywogaeth.
Teulu
Mae'r cordeyrn cynffonfforchog yn perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Cerrig Celtaidd Llanilltud Fawr
Cedwir y casgliad gwych hwn o groesau Celtaidd, sef, Cerrig Celtaidd Llanilltud Fawr yn Eglwys Sant Illtud, Llanilltud Fawr, sy'n un o eglwysi hynaf De Cymru. Yma, mae'n debyg yr addysgwyd Gildas, Samson a Dewi Sant. Tref fechan ar lan y môr ydyw Llanilltyd Fawr.
SNRPA1
Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn SNRPA1  yw SNRPA1  a elwir hefyd yn Small nuclear ribonucleoprotein polypeptide A', isoform CRA_a (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn ôl o gromosom dynol 15, band 15q26.3.
Den Bästa Utsikten
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Petra Revenue yw Den Bästa Utsikten a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Petra Revenue.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Sten Ljunggren.
Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Petra Revenue ar 8 Awst 1965 yn Lysekil. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2002 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Petra Revenue nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Gorllewin Sir y Fflint (etholaeth seneddol)
Cafodd yr etholaeth ei chreu ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1950, a'i diddymu ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1983.
Ffiniau
Roedd Ffiniau'r etholaeth yn cynnwys y Wyddgrug, Llanelwy, y Rhyl, Treffynnon a Phrestatyn.
Bracla
Maestref yn nhref Pen-y-bont ar Ogwr a chymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw Bracla (weithiau Bragle; Saesneg: Brackla). Mae'n ystad breswyl enfawr ar lethr deheuol Bryn Bragle yn nwyrain y dref.
Fe'i codwyd ar diroedd Tŷ Waunscil a Fferm Tremaen. Cododd y cyngor lleol yr ystad wreiddiol yn y gorllewin o amgylch chwarel Tremaen yn y 50au, ond codwyd y rhan fwyaf o'r ystad gan gwmnïau preifat o'r 70au ymlaen. O dan yr ystad mae nifer o dwnelau a ddefnyddiwyd yn yr Ail Ryfel Byd i storio arfau a gynhyrchwyd yn ffatri Tredŵr gerllaw. Defnyddiwyd rhai o'r twnelau wedyn gan GCHQ. Mae nifer o nentydd bychain yn codi o ffynhonnau yn y galchfaen sydd yn y bryn ac yn llifo i lawr i Afon Ewenni yn Nhredŵr. Yr un fwyaf yw Nant Sana.
Mae'r ystad yn dal i ehangu ar weddill tiroedd Fferm Tremaen (sy'n cynnwys y ffermdy ei hun!) ac ar draws dolau Nant Morfa tuag at bentref Coety i'r gogledd.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan ac yn Senedd y DU gan.
Ysgolion
Mae yna bedair ysgol ar yr ystad.
Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:
Emrallt talcenwyrdd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Emrallt talcenwyrdd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: emralltau talcenwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Amazilia viridifrons; yr enw Saesneg arno yw Green-fronted hummingbird. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae) sydd yn urdd y Apodiformes.
1981
19g - 20g - 21g
Emrallt talcenwyrdd
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. viridifrons, sef enw'r rhywogaeth.
Orey Vazhi
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr K. Shankar yw Orey Vazhi a gyhoeddwyd yn 1959. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ஒரே வழி ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tamileg a hynny gan Javar Seetharaman.
1981
1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - 1980au - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au
1976 1977 1978 1979 1980 - 1981 - 1982 1983 1984 1985 1986
Emrallt talcenwyrdd
Teulu
Mae'r emrallt talcenwyrdd yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
1981
Digwyddiadau
Ionawr Chwefror Mawrth
Ebrill Mai
Orey Vazhi
Y prif actor yn y ffilm hon yw Prem Nazir. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
1981
Digwyddiadau
Mehefin Gorffennaf Awst Medi
Y ffin rhwng Cymru a Lloegr
Mae ei leoliad fwy neu lai'n cydredeg gyda Chlawdd Offa a chafodd ei gadarnhau yn 1535 pan ddiddymwyd Arglwyddiaethau'r Mers a chreu siroedd newydd. Cadarnhawyd y ffin pan basiwyd Deddf Llywodraeth Leol 1972 a ddaeth i rym yn 1974, yn y flwyddyn honno hefyd y cadarnhawyd fod Sir Fynwy yn rhan o Gymru.
Orey Vazhi
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1959. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Ben-Hur sy’n ffilm epig hanesyddol o’r Unol Daleithiau gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd.
Y ffin rhwng Cymru a Lloegr
Clawdd Offa
Clawdd a godwyd gan Offa, brenin Mersia rhwng 757 a 796. Mae "Clawdd Offa" yn dal i gael ei ddefnyddio hyd heddiw fel trawsenw ar gyfer y ffin rhwng y ddwy wlad.
Clawdd Wat
Clawdd a godwyd gan Coenwulf yn yr 820au.
Enwau lleoedd
Ceir llawer o lefydd yn Lloegr heddiw sydd ag enwau Cymraeg, neu o darddiad Cymraeg: e.e. Gobowen, Clun, Kilpeck, Bagwyllydiart, Pontrilas a Selattyn. Roedd llawer o'r ardaloedd yma'n dal i gael eu cyfrif yn rhan o Gymru hyd at y 16g ac roedd y Gymraeg i'w chlywed yn y llefydd hyn hyd at y 19g. Ar ochr arall y ffin - yng Ngogledd-ddwyrain Cymru - ceir rhai llefydd ag enwau o darddiad Saesneg ble sefydlodd y Normaniaid; llefydd fel Newtown a Knighton ac yn Ne Cymru mewn ardaloedd yng Nghas-gwent a Phenfro.
Orey Vazhi
Gweler hefyd
Cyhoeddodd K. Shankar nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Georgetown, Delaware
Tref yn, yn nhalaith Delaware, yw .
Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Georgetown, gan gynnwys:
The O.C. (cyfres deledu)
Cyfres ddrama deledu Americanaidd ydy The O.C. a ddarlledwyd yn wreiddiol ar rwydwaith FOX o 5 Awst, 2003 tan 22 Chwefror, 2007. Rhedodd y rhaglen am bedair cyfres. Darlunia'r gyfres, a grewyd gan Josh Schwartz, fywydau ffuglennol criw o arddegwyr a'u teuluoedd sy'n byw yn Newport Beach yn Swydd Oren, Califfornia. Darlledwyd "The O.C." mewn dros 50 o wledydd yn fyd-eanga dyma oedd un o ddramâau mwyaf poblogaidd 2003. Denodd y gyfres gynulleidfa o 9.7 miliwn o wylwyr yn ei chyfres gyntafm ond lleihaodd y niferoedd wrth i'r cyfresi fynd yn eu blaen. Oherwydd niferoedd gwylio isel, peidiodd y gyfres ar ddechrau 2007, ar ôl pedair cyfres a 92 o raglenni. Ail-ddarlledir "The O.C." ar SOAPnet, MuchMusic a Channel 4.
Sarn Badrig
bawd|250px|Sarn Badrig, yn edrych allan i'r môr Sarn neu rîff dan y môr ym Mae Ceredigion yw Sarn Badrig. Mae'n ymestyn tua'r de-orllewin o'r arfordir ger Mochras, gerllaw Llanbedr am tua 24 km. Dim ond ar lanw isel iawn y gellir gweld y sarn, ond gan ei bod yn weddol agos at yr wyneb, mae'n medru bod yn beryglus i gychod. Credir i'r sarn gael ei chreu yn ystod Oes yr Ia, gan rewlif a adawodd weddillion o glai clogfaen. Ceir amrywiaeth o wymon y môr ar y sarn, ac o'r herwydd mae'n Ardal Gadwraeth Arbennig.
Little Totham
Pentref a phlwyf sifil yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy Little Totham. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Maldon.
Sarn Badrig
Mewn chwedl, Sarn Badrig yw gweddillion y mur a oedd yn gwarchod Cantre'r Gwaelod rhag y môr. Awgryma'r enw gysylltiad a Sant Padrig; y syniad mae'n debyg oedd ei bod yn llwybr a ddefnyddiai ef i gerdded i Iwerddon.
Bu Lewis Morris yn cynnal arolwg o'r ardal. Yn mis Mai, 1742, ysgrifennodd: ''Have been upon ye Innermost part of Sarn Badrig and have taken many soundings. The more I know it the more terrible it is.''
Sarn Badrig yw'r fwyaf o dair sarn ym Mae Ceredigion; y ddwy arall, ymhellach i'r de, yw Sarn-y-Bwch a Sarn Cynfelyn. Ystyrir hwy yn nodweddion tanfor unigryw yn Ynysoedd Prydain.
Llongddrylliadau
Ceir rhestr o holl ddrylliadau'r ganrif ddiwethaf yma.
Trwy lygaid eraill
Moelfre, Aberdaron: “29 Ionawr 1884: ...Daeth llong ar y Sarn Patrick yn llwythog o wenith a had llin”.
John Williams (Tennessee)
Gwleidydd, cyfreithiwr, a milwr Americanaidd a fu'n gwasanaethu fel Seneddwr yr Unol Daleithiau o Tennessee o 1815 hyd 1823. oedd John Williams (29 Ionawr 1778 – 10 Awst 1837). Gwasanaethodd hefyd fel colonel ym Myddin yr Unol Daleithiau yn Rhyfel 1812. Roedd ei dad o dras Gymreig a'i fam o dras Huguenot Ffrengig.
Hooper
Ffilm llawn cyffro sy'n ffilm gomedi acsiwn gan y cyfarwyddwr Hal Needham yw Hooper a gyhoeddwyd yn 1978. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Hooper ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Thomas Rickman a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bill Justis.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Deer Hunter sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Bobby Byrne oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Tref Wedi Ei Bradychu
Ffilm ddogfen yw Tref Wedi Ei Bradychu a gyhoeddwyd yn 2010. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Byen som kunne ofres ac fe'i cynhyrchwyd yn Norwy. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Norwyeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Inception sef ffilm wyddonias llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,050 o ffilmiau Norwyeg wedi gweld golau dydd.
Shack Out On 101
Ffilm ddrama sy'n dilyn hynt a helynt grwp o ffrindiau yw Shack Out On 101 a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Paul Dunlap.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lee Marvin, Terry Moore, Whit Bissell, Frank de Kova, Keenan Wynn a Frank Lovejoy. Mae'r ffilm Shack Out On 101 yn 80 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Rebel Without a Cause sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Floyd Crosby oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Rozpuštěný a Vypuštěný
Ffilm gomedi am drosedd gan y cyfarwyddwr Ladislav Smoljak yw Rozpuštěný a Vypuštěný a gyhoeddwyd yn 1985. Fe'i cynhyrchwyd yn Tsiecoslofacia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Ladislav Smoljak a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Petr Skoumal.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jiří Kodet, Zdeněk Svěrák, Rudolf Hrušínský, Vlastimil Brodský, Veronika Jeníková, Alena Karešová, Jaroslava Kretschmerová, Josef Abrhám, Karel Kachyňa, Ladislav Smoljak, Rudolf Hrušínský Jr., Pavel Vondruška, Jaroslava Adamová, Petr Čepek, Blažena Holišová, Jaroslav Weigel, Zdeněk Srstka, Petr Brukner, Boris Hybner, Valerie Kaplanová, Valérie Zawadská, Genadij Rumlena, Jan Hraběta, Jaroslav Vozáb, Jiří Knot, Jiří Zahajský, Marek Brodský, Mirko Musil, Jan Kašpar, Václav Kotek, Jaroslav Večeřa, Jana Altmannová, Miloslav Kopečný, Jan Kuželka, Břetislav Slováček, Jaromír Kučera, Radúz Chmelík, Petr Šícha, Karel Peyr, Milan Klacek, Jan Cmíral, Václav Král, Zdeněk Skalický a Jan Semotán.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1985. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Back to the Future sef ffilm wyddonias Americanaidd am fachgen a’i gar yn cael ei yrru i’r dyfodol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. Andrej Barla oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jiří Brožek sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ladislav Smoljak ar 9 Rhagfyr 1931 yn Prag a bu farw yn Kladno ar 18 Rhagfyr 2012. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1966 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Ladislav Smoljak nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Tref Wedi Ei Bradychu
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Little Walden
Pentref yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy Little Walden.
Be Natural: The Untold Story of Alice Guy-Blaché
Ffilm ddogfen am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Pamela B. Green yw Be Natural: The Untold Story of Alice Guy-Blaché a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Joan Simon. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.
Y prif actor yn y ffilm hon yw Alice Guy-Blaché.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pamela B. Green nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Den Sista Båten
Ffilm ddogfen yw Den Sista Båten a gyhoeddwyd yn 1983. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1983. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Star Wars Episode VI: Return of the Jedi sef ffilm ffugwyddonol gan y cyfarwyddwr ffilm Richard Marquand, Cymro o Lanishen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
This Man's Navy
Ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr William A. Wellman yw This Man's Navy a gyhoeddwyd yn 1945. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Borden Chase a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Nathaniel Shilkret.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Wallace Beery, Tom Drake a James Gleason.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William A Wellman ar 29 Chwefror 1896 yn Brookline, Massachusetts a bu farw yn Los Angeles ar 3 Rhagfyr 2003. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1919 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd William A. Wellman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Zazen
bawd|Mynach o'r enwad Zen Soto yn ymarfer zazen wrth gardota
Mae Zazen (Japaneg: 坐禅; Tseineg "zuochan" [Pinyin] neu "tso-chan" [Wade-Giles]) yn rhan hanfodol o Fwdhaeth Zen. Nod zazen yw eistedd ac agor "llaw'r meddwl".
Emrallt torwyrdd
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Emrallt torwyrdd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: emralltau torwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Amazilia viridigaster; yr enw Saesneg arno yw Green-bellied hummingbird. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae) sydd yn urdd y Apodiformes.
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn A. viridigaster, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.
Zazen
Zazen: sut i eistedd
Yn eistedd mewn safle zazen, gyda'r llygaid wedi eu canoli ar y llawr pren caled, mae'r caboledd yn adlewyrchu'r eira sy'n syrthio tu allan i'r ffenest. Eisteddir ar gadair neu glustog. Mae'r person yn canolbwyntio ar ei anadl yn mynd drwy ei gorff ac yn ymwybodol o'r presennol.
Emrallt torwyrdd
Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.
Teulu
Mae'r emrallt torwyrdd yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:
Gwaith Syr Phylib Emlyn, Syr Lewys Meudwy a Mastr Harri Ap Hywel
Casgliad o waith llenyddol tri bardd-offeiriad wedi'i olygu gan M. Paul Bryant-Quinn yw Gwaith Syr Phylib Emlyn, Syr Lewys Meudwy a Mastr Harri Ap Hywel.
Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.
Disgrifiad byr
Astudiaeth gynhwysfawr o farddoniaeth tri bardd-offeiriad o'r Deheubarth yn ystod y 15fed a'r 16g, yn cynnwys rhagymadroddion manwl i fywyd a gwaith pob bardd, golygiadau ysgolheigaidd o'r testun, nodiadau eglurhaol a geirfa ddefnyddiol.
Botwm Crys yn cadw lle
Zazen
Zazen: sut i eistedd
Trefnir y coesau mewn ystum (neu 'asana') y gellir ei gynnal yn gyfforddus. Yn yr ystum hanner-alaw'r dŵr, gosodir y coes chwith ar y morddwyd dde (neu vice versa). Yn yr ystum alaw'r dŵr (llawn), gosodir y traed ar y morddwydydd cyferbyniol. Yn yr ystum Myanmar, torchir y traed gyda'i gilydd yn agos i'r afl. Gellir hefyd eistedd yn syml gyda'r coesau wedi eu torchi yn agos i'r corff, ond rhaid sicrhau fod y pwysau'n cael eu dosbarthu'n gyfartal ar dri phwynt: y ddau ben-glin ar y llawr a'r ffolennau ar y glustog gron. Ar gadair, cedwir y pen-gliniau wedi eu neilltuo tua'r un lled â'r ysgwyddau, gyda'r traed wedi eu plannu'n sad ar y llawr.
Eisteddir yn gefnsyth ond heb fod yn anystwyth. Ymestynir asgwrn y cefn a'i sythu, gan ei gadw'n uniawn naturiol a chanoli'r cydbwysedd yn yr abdomen isaf. Brest yn ôl, stumog i mewn. Dychmygir llinell seth trwy'r trwyn i'r bogail. Gellir gwegian y corff yn ysgafn o'r chwith i'r dde nes cyrraedd yn naturiol pwynt llonyddwch ar y glustog. Rhaid tynhau'r hara, sef y rhan o'r bol dwy fodfedd dan y bogail.
Anadlu
Eisteddir yn llonydd a dechrau cyfrif yr anadliadau, 1 wrth dynnu anadl, 2 wrth anadlu allan, etc hyd 10, yna dechrau o'r newydd. Nid yw cyrraedd 10 yn bwysig, ac mae dechreuwyr yn colli'r cyfrif yn aml, ond dal ati.
Rhaid bod yn ymwybodol am bopeth: y cyfrif, yr anadlu, y synau a'r aroglau a'r teimladau o gwmpas. Gadewir i'r meddyliau dod a mynd heb eu dilyn. Ar ddiwedd y sesiwn gellir rhwyfo'r corff yn ysgafn o'r dde i'r chwith. Ymestynir y coesau gan wneud yn sicr bod teimlad ganddynt cyn sefyll.
Awgrymir y dylid ymarfer zazen yn beunyddiol am o leiaf 10 i 15 munud (gwell yw hanner awr).
Blodau Shanghai
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Hou Hsiao-Hsien yw Blodau Shanghai a gyhoeddwyd yn 1998. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 海上花 ac fe'i cynhyrchwyd gan Yang Teng-kuei yn Taiwan. Lleolwyd y stori yn Shanghai. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Cantoneg a hynny gan Chu Tien-wen a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Yoshihiro Hanno. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tony Leung, Carina Lau, Rebecca Pan, Annie Yi, Michelle Reis, Michiko Hada, Jack Kao a Josephine A. Blankstein. Mae'r ffilm Blodau Shanghai yn 130 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1998. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Saving Private Ryan sef ffilm ryfel gan Steven Spielberg a enillod 5 Oscar. Hyd at 2022 roedd o leiaf 200 o ffilmiau Cantoneg wedi gweld golau dydd. Mark Lee Ping Bin oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hou Hsiao-Hsien ar 8 Ebrill 1947 ym Meixian. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1980 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Celfyddydau Cenedlaethol Taiwan.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: <ul></ul>
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Hou Hsiao-Hsien nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
Rockies
Mynyddoedd sy'n ymestyn ar hyd ochr orllewinol Gogledd America yw'r Rockies neu'n achlysurol Mynyddoedd Creigiog. Maent yn ymestyn am dros 4,800 km (3,000 o filltiroedd) o ran ogleddol British Columbia, Canada, hyd New Mexico yn yr Unol Daleithiau. Y mynydd uchaf yw Mynydd Elbert, Colorado, sy'n 4,401 m (14,440 troedfedd) o uchder. I'r dwyrain o'r Rockies mae'r Gwastadeddau Mawr.
Llyfrgell Genedlaethol yr Alban
Lleolir Llyfrgell Genedlaethol yr Alban yng Nghaeredin. Mae'n un o chwe llyfrgell adnau cyfreithiol yn y Deyrnas Unedig ac Iwerddon. Delir yno dros 15 miliwn o eitemau argraffiedig, saith miliwn o lawysgrifau, dau filiwn o fapiau a thros 32,000 ffilm.
Fe'i sefydlwyd yn 1925, yn seiliedig ar gasgliad Llyfrgell yr Adfocadau (Advocates Library neu Library of the Faculty of Advocates), a sefydlwyd yn y 1680au cynnar. O dan delerau Deddf Hawlfraint 1710 roedd y llyfrgell hon yn hawlio copi o bob llyfr a gyhoeddwyd yng ngwledydd Prydain. Yn dilyn y ddeddf seneddol a greodd y Llyfrgell Genedlaethol ym 1925, codwyd adeilad newydd ar ei chyfer ar George IV Bridge rhwng 1938 a 1956, gydag ysbaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Agorodd adeilad ychwanegol yn Causewayside mewn dau gam, ym 1989 ac ym 1995.
Rockies
Ffurfiwyd y Rockies 80 miliwn i 55 miliwn o flynyddoedd yn ôl (Cyn y Presennol) yn ystod y Cretasaidd Hwyr, pan ddechreuodd nifer o blatiau tectonig lithro o dan blât Gogledd America. Roedd ongl y subduction yn fas, gan arwain at gadwyn eang o fynyddoedd yn codi ar hyd gorllewin Gogledd America. Ers hynny, mae gweithgaredd tectonig pellach ac erydiad gan rewlifoedd wedi cerflunio'r Rockies yn gopaon a chymoedd dramatig. Ar ddiwedd yr oes iâ ddiwethaf (Rhewlifiant Cwaternaidd) dechreuodd bodau dynol fyw yn y mynyddoedd hyn. Ar ôl i Ewropeaid fel Syr Alexander Mackenzie, a Lewis a Clark archwilio'r gadwen, ecsbloitiwyd y mynydoedd o'u hadnoddau naturiol ee mwynau a ffwr ond ni chafwyd gor-drefoli yma erioed.
O'r 100 copa uchaf ym Mynyddoedd y Rockies, mae 78 (gan gynnwys y 30 uchaf) wedi'u lleoli yn nhalaith Colorado, deg yn Wyoming, chwech ym Mecsico Newydd, tri yn Montana, ac un yn Utah. Amddiffyn llawer o'r mynyddoedd gan barciau cyhoeddus a choedwigoedd ac maent yn gyrchfannau poblogaidd i dwristiaid, yn enwedig ar gyfer heicio, gwersylla, mynydda, pysgota, hela, beicio mynydd, cysgodi eira, sgïo ac eirafyrddio.
Geirdarddiad
Mae enw'r mynyddoedd yn gyfieithiad o enw Amerindiaidd yr iaith Cree as-sin-wati fel, "O edrych arnyn nhw o bob rhan o'r paith, mae nhw'n edrych fel lympiau creigiog". Cofnodwyd yr enw am y tro cyntaf yn y Ffrangeg, yng nghyfnodolyn Jacques Legardeur de Saint-Pierre ym 1752, lle cawsant eu galw'n "Montagnes de Roche".
Daearyddiaeth
chwith|bawd| Copaon y [[Grand Tetons|Gadwen Teton yn Wyoming]] Y Rockies yw'r rhan fwyaf dwyreiniol o Gordillera Gogledd America. Fe'u diffinnir yn aml fel mynyddoedd sy'n ymestyn o Afon Liard yn British Columbia  i'r de i flaenddyfroedd Afon Pecos, un o lednentydd y Rio Grande, yn Mecsico Newydd. Mae'r Rockies yn amrywio o ran lled o 70 i 300 milltir (110 – 480 km). Mae'r Rockies yn cynnwys y copaon uchaf yng nghanol Gogledd America, a chopa uchaf yr ystod yw Mount Elbert yn Colorado sy'n 14,440 troedfedd (4,401 metr) uwch lefel y môr. Mynydd Robson yn British Columbia, sy'n 12,972 troedfedd yw copa uchaf Rockies Canada.
Mae ymyl ddwyreiniol y Rockies yn codi'n ddramatig uwchben Gwastadeddau Mewnol canol Gogledd America, gan gynnwys Mynyddoedd Sangre de Cristo ym Mecsico Newydd a Colorado, Bryniau Blaen Colorado, Bryniau Afon Gwynt a Mynyddoedd Big Horn Wyoming, mynyddoedd yr Absaroka - Beartooth a Rocky Mountain Front ym Montana a Mynyddoedd Clark yn Alberta.
Mae canol y Rockies yn cynnwys Bryniau La Sal ar hyd ffin Utah -Colorado, Bryniau Uinta Utah a Wyoming, a Mynyddoedd Teton Wyoming ac Idaho.
Mae ymyl orllewinol y Rockies yn cynnwys ystodau fel y Wasatch ger Salt Lake City, Mynyddoedd San Juan ym Mecsico Newydd a Colorado, y Bitterroots ar hyd ffin Idaho-Montana, a'r Sawtoothiaid yng nghanol Idaho. M
Yng Nghanada, mae ymyl orllewinol y Rockies yn cael ei ffurfio gan Ffos y Rockies, sy'n rhedeg ar hyd British Columbia.
Daeareg
Ffurfiwyd creigiau'r Rockies cyn i'r mynyddoedd gael eu codi gan rymoedd tectonig. Y graig hynaf yw'r graig fetamorffig Cyn-Gambriaidd sy'n ffurfio craidd cyfandir Gogledd America. Ceir yma hefyd gleifaen (argillite) gwaddodol Cyn-Gambriaidd, sy'n dyddio'n ôl i 1.7 biliwn o flynyddoedd CP. Yn ystod y Paleosöig, roedd gorllewin Gogledd America yn gorwedd o dan fôr bas, a gosodwyd haen ar ben haen o dyddodiad - sawl cilometra u o galchfaen a dolomit. chwith|bawd| Mae [[rhewlifoedd, fel Rhewlif Jackson ym Mharc Cenedlaethol y Rhewlif, Montana wedi siapio'r Rockies yn ddramatig.]]
Yn y Rockies deheuol, ger Colorado heddiw, aflonyddwyd ar y creigiau hyn tua 300 megaannum (neu Ma), yn ystod y Pennsylvanian (un o isgyfnodau'r Carbonifferaidd). Yn y cyfnod hwn yr adeiladwyd mynyddoedd hynafol y Rockies. Fe'u gwnaed yn rhanol o graig fetamorffig Cyn-Gambriaidd a orfodwyd i fyny trwy haenau o'r garreg galch a osodwyd yn y môr bas. Erydodd y mynyddoedd trwy gydol y cyfnod Paleosöig hwyr a Mesosöig cynnar, gan adael dyddodion helaeth o graig waddodol.
Croes Cynfelin
Disgrifiad
Mae'r llun yn dangos y copi ohoni a wnaed gan Amgueddfa Genedlaethol Cymru. Ar waelod y groes Geltaidd hon ceir golygfa hela, gyda ffigyrau o'r Forwyn Fair a Sant Ioan ar y naill ochr a'r llall i'r groes. Mae'r arysgrif yn enwi Conbelin (sef Cynfelyn) fel y rhoddwr: "CONBELIN P[O]SUIT HANC CRUCM P[RO] [A]NIMA RI[C]" Hynny yw, 'Cododd Cynfelin y groes hon ar gyfer enaid Ric...'. Ceir sant o'r enw Cynfelyn ond ceir enghraifftiau eraill o'r enw hefyd ac felly nid oes modd gwybod pa Gynfelin oedd y rhoddwr.
Rockies
Ecoleg a'r hinsawdd
de|bawd| Twyni Tywod Mawr Colorado Mae yna ystod eang o amgylcheddau gwahanol yn y Rockies, sy'n amrywio mewn lledred rhwng Afon Liard yn British Columbia (ar 59 ° Gog) a'r Rio Grande ym Mecsico Newydd (ar 35 ° Gog). Ceir paith ar 1,800 troedfedd (550 m); y copa uchaf yn y mynyddoedd yw Mynydd Elbert ar 14,440 tr (4,400 m).
Croes Cynfelin
Disgrifiad
Mae'r garreg hon i'w gweld heddiw yn Amgueddfa Gerrig Margam.
Rockies
Ecoleg a'r hinsawdd
Mae'r dyodiad yn amrywio o 10 mod (250 mm) yn y cymoedd deheuol i 60 mod (1,500 mm) y flwyddyn yn y copaon gogleddol. Gellir cymharu hyn gyda dyodiad ar y Grib Goch ym Mharc Cenedlaethol Eryri, un o'r mannau gwlypaf yn y Deyrnas Unedig, gyda glawiad o 4,473 milimetr (176.1 mod) ar gyfartaledd y flwyddyn dros y 30 mlynedd diwethaf.
Gall tymereddau cyfartalog mis Ionawr amrywio o 20 F ym Mwlch y Tywysog George, British Columbia, i 43 F yn Trinidad, Colorado. Felly, nid oes yr un ecosystem cyson ar gyfer y Rockies cyfan.
Yn hytrach, mae ecolegwyr yn rhannu'r Mynydd Creigiog yn nifer o barthau biotig. Diffinnir pob parth gan y meincnod " a all coed dyfu yno, a phresenoldeb un neu fwy o rywogaethau dangosol. Dau barth lle na all coed dyfu yw'r Paith (rhy sych) a'r twndra Alpaidd (rhy oer). Gorwedd y Gwastadeddau Mawr (The Great Plains) i'r dwyrain o'r Rockies ac fe'i nodweddir gan laswelltau paith (islaw tua 1,800 tr / 550 m). Mae twndra alpaidd i'w gael mewn rhanbarthau uwchlaw'r llinell goed, sy'n amrywio o 12,000 tr (3,700 m) ym Mecsico Newydd i 2,500 tr (780 m) ym mhen gogleddol y Rockies, ger yr Yukon. de|bawd| Mae defaid bighorn (fel yr oen hwn yn [[Alberta ) wedi lleihau'n ddramatig o ran nifer, ers dyfodiad y dyn gwyn]] Mae'r Rockies yn gynefin pwysig i lawer iawn o fywyd gwyllt adnabyddus, fel bleiddiaid, yr elc, moose, mul-geirw a cheirw cynffon-wen, pronghorn, geifr mynydd, defaid corn hir, moch daear, eirth duon, eirth gwynion, coyotes, lyncsau, cougars, a bolgwn. Er enghraifft, mae buchesi mwyaf Gogledd America o'r mŵs yn y coedwigoedd ar lethrau byniau Alberta-British Columbia.
Ni wyddys beth yw statws y mwyafrif o rywogaethau yn y Rockies, oherwydd gwybodaeth anghyflawn. Mae dyfodiad y dyn gwyn wedi cael effaith andwyol ar rywogaethau brodorol. Ceir llawer o rywogaethau sydd wedi dirywio, gan gynnwys: llyffantod gorllewino, brithyll torch gwyrdd, styrsiynod gwyn, grugieir gynffonwen, elyrch utganol, a defaid bighorn. Yn rhan yr Unol Daleithiau o'r mynyddoedd, roedd y prif ysglyfaethwyr fel eirth gwyn a bleiddiaid wedi cael eu tynnu allan o'u cynefinoedd gwreiddiol, ond maent wedi cynyddu o ran niferoedd, yn rhannol oherwydd mesurau cadwraeth ac ailgyflwyno. Mae rhywogaethau eraill sy'n cynyddu'n cynnwys yr eryr moel a'r hebog tramor.
Pobl frodorol
Ers yr oes iâ fawr ddiwethaf, a than yn ddiweddar, bu'r Rockies yn gartref i'r bobl frodorol America, gan gynnwys: yr Apache, Arapaho, Bannock, Blackfoot, Cheyenne, Coeur d'Alene, Kalispel, Crow Nation, Flathead, Shoshone, Sioux, Ute, Kutenai (Ktunaxa yn Canada), Sekani, Dunne-za, ac eraill. Bu Paleo-Indiaid yn hela'r mamoth a'r bual hynafol sydd bellach wedi diflannu (anifail a oedd 20% yn fwy na'r bison modern) yng nghesail a chymoedd y mynyddoedd. Fel y llwythau modern a'u dilynodd, mae'n debyg bod Paleo-Indiaid wedi mudo i'r gwastadeddau yn yr hydref a'r gaeaf i ddal bualod ac i'r mynyddoedd yn y gwanwyn a'r haf i ddal pysgod, ceirw, elc, gwreiddiau ac aeron. Yn Colorado, ynghyd â chrib y Rhaniad Cyfandirol, mae waliau creigiau a godwyd gan yr Americanwyr Brodorol hyn ar gyfer gyrru gêm, ac sy'n dyddio'n ôl 5,400-5,800 o flynyddoedd. Mae corff cynyddol o dystiolaeth wyddonol yn dangos bod y bobl frodorol wedi cael effaith bositif a sylweddol ar niferoedd y mamaliaid trwy hela ac ar batrymau llystyfiant trwy losgi bwriadol.
Archwiliad Ewropeaidd
Mae hanes dynol diweddar y Rockies yn un o newid cyflymach. Martsiodd yr archwiliwr gwyn, Sbaenaidd Francisco Vázquez de Coronado - gyda grŵp o filwyr, cenhadon, a chaethweision Affricanaidd - i ardal y Rockies o'r de ym 1540. Yn 1610, sefydlodd y Sbaenwyr ddinas Santa Fe, sedd lywodraethol hynaf yr Unol Daleithiau, wrth droed y Rockies ym Mecsicio Newydd heddiw. Cyflwynwyd y ceffyl, offer metel, reifflau ac afiechydon newydd i'r ardal, gan ladd a newid a diwylliannau brodorol yn sylweddol. Cafodd poblogaethau brodorol America eu tynnu o'r rhan fwyaf o'u hardaloedd hanesyddol gan afiechyd, rhyfela, colli cynefinoedd (dileu'r bual), ac ymosodiadau parhaus ar eu diwylliant. Rhoddwyd llawer mewn Neilldiroedd Indiaidd a oedd yn dal i fodoli yn 2021. bawd|Mwyngloddio am arian; [[Aspen, Colorado; 1898]]
Aeth miloedd trwy'r Rockies ar Lwybr Oregon (the Oregon Trail) gan ddechrau yn y 1840au. Dechreuodd y Mormoniaid ymgartrefu ger Llyn Great Salt ym 1847. Rhwng 1859 a 1864, darganfuwyd aur yn Colorado, Idaho, Montana, a British Columbia, gan sbarduno sawl rhuthr am aur, gan ddod â miloedd o chwilwyr a glowyr i archwilio pob mynydd, clogyn a cheunant ac i greu diwydiant mawr cynta'r Rockies. Cynhyrchodd rhuthr am aur Idaho yn unig fwy o aur na rhuthr am aur California ac Alaska gyda'i gilydd, ac roedd yr arian hwn yn bwysig wrth ariannu Byddin yr Undeb yn ystod Rhyfel Cartref America. Cwblhawyd y rheilffordd draws-gyfandirol ym 1869, a sefydlwyd Parc Cenedlaethol Yellowstone fel parc cenedlaethol cynta'r byd ym 1872. Fe wnaeth swyddogion rheilffordd Canada hefyd argyhoeddi'r Senedd i neilltuo rhannau helaeth o Rockies Canada fel Parciau Cenedlaethol Jasper, Banff, Yoho a Llynnoedd Waterton, gan osod y sylfaen ar gyfer diwydiant twristiaeth sy'n ffynnu hyd heddiw. Sefydlwyd y Glacier National Park (MT) gyda'r nod o hyrwyddo twristiaeth gan Reilffordd Fawr y Gogledd (y Great Northern Railway). Tra bod ymsefydlwyr yn rheibio'r cymoedd, yn codi trefi mwyngloddio ac yn lladd y bual, dechreuodd y syniad o gadwraeth hefyd gydio. Sefydlodd yr Arlywydd yr UD Benjamin Harrison sawl gwarchodfa goedwig yn y Rockies ym 1891-1892. Ym 1905, estynnodd Arlywydd yr UD Theodore Roosevelt Medicine Bow Forest Reserve i gynnwys yr ardal a reolir bellach fel Parc Cenedlaethol Rocky Mountain. Dechreuodd datblygu economaidd ganolbwyntio ar fwyngloddio, coedwigaeth, amaethyddiaeth a hamdden, yn ogystal ag ar y diwydiannau gwasanaeth cefnogol. Trodd gwersylloedd o bebyll yn ffermydd, a throdd y caerau amddiffynnol a'r gorsafoedd trên yn drefi, a daeth rhai trefi'n ddinasoedd.
Diwydiant a datblygiad
Araf iawn y gwelwyd technoleg gwyrdd ac ynni gwyrdd yn y Rockies. Mwynglawdd Climax, a leolir ger Leadville, Colorado, oedd y cynhyrchydd mwyaf o folybdenwm yn y byd. Defnyddir molybdenwm mewn dur sy'n gwrthsefyll gwres mewn nwyddau fel ceir ac awyrennau. Roedd mwynglawdd Climax yn cyflogi dros 3,000 o weithwyr. Mae mwynglawdd Coeur d'Alene yng ngogledd Idaho'n cynhyrchu arian, plwm a sinc. Gger Fernie, British Columbia, saif pyllau glo mwyaf Canada; mae mwyngloddiau glo ychwanegol yn parhau heddiw (2021) ger Hinton, Alberta, ac yn y Northern Rockies o amgylch Tumbler Ridge, British Columbia.
Mae amaethyddiaeth a choedwigaeth yn ddiwydiannau mawr ac yn cynnwys tir sych a ffermio drwy ddyfrio cyson a phori da byw. Symudir y da byw yn aml rhwng porfeydd haf uchel a phorfeydd gaeaf drychiad isel, arfer a elwir yn transhumance ond a adnabyddir yn hanesyddol yng Nghymru fel 'hafod a hendre'.
Twristiaeth
de|bawd|Castle Geyser ym [[Parc Cenedlaethol Yellowstone|Mharc Cenedlaethol Yellowstone]] Bob blwyddyn mae'r golygfeydd a'r bywyd gwyllt yn denu miliynau o dwristiaid. Prif iaith y Mynyddoedd Creigiog yw'r Saesneg ond mae yna hefyd bocedi o Sbaeneg ac ieithoedd brodorol.
Mae pobl o bob cwr o'r byd yn ymweld â'r safleoedd i heicio, gwersylla, neu gymryd rhan mewn chwaraeon mynydd. Yn nhymor yr haf, yr atyniadau twristaidd mwyaf yw:
Yn yr Unol Daleithiau:
Mae Parc Cenedlaethol Rhewlif (Glacier National Park) yn Montana a Pharc Cenedlaethol Llynnoedd Waterton yn Alberta yn ffinio â'i gilydd ac fe'u gelwir gyda'i gilydd yn Barc Heddwch Rhyngwladol Waterton-Glacier.
Yn y gaeaf, sgïo yw'r prif atyniad, gyda dwsinau o ardaloedd sgïo a chyrchfannau gwyliau.
Y copaon mawr uchaf
Er mwyn cymharu, cofier bod yr Wyddfa'n 1,085 metr.
O'r 100 copa mawr uchaf yn y Rockies, ceir 62 copa sydd dros 4,000 metr, ac mae pob un o'r 100 yma dros 3,746 m.
O'r 100 copa hyn, mae 78 (gan gynnwys y 30 uchaf) wedi'u lleoli yn Colorado, deg yn Wyoming, chwech yn New Mexico, tri yn Montana, ac un yr un yn Utah, British Columbia, ac Idaho.
Y copaon amlycaf
O'r 50 copa amlycaf yn y Rockies, dim ond Mount Robson a Mount Elbert sy'n fwy na 2,500 metr o amlygrwydd topograffig, mae saith copa yn fwy na 2,000 m a 31 copa yn hynod o amlwg, gydag o leiaf 1,500 m o amlygrwydd. Mae gan bob un o'r 50 copa dros 1,189 m o amlygrwydd topograffig.
O'r 50 copa hyn, mae 12 wedi'u lleoli yn British Columbia, 12 yn Montana, deg yn Alberta, wyth yn Colorado, pedwar yn Wyoming, tri yn Utah, tri yn Idaho, ac un yn New Mexico. Mae tri o'r copaon hyn yn gorwedd ar ffin Alberta-British Columbia.
Stori Jazz Modern
Ffilm ddogfen am gerddoriaeth gan y cyfarwyddwyr Andreas Morell a Julian Benedikt yw Stori Jazz Modern a gyhoeddwyd yn 1997. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Blue Note – A Story of Modern Jazz ac fe'i cynhyrchwyd gan Ulli Pfau yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Julian Benedikt.
Früher Waren Die Ostereier Bunter!
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Stephan Düfel yw Früher Waren Die Ostereier Bunter! a gyhoeddwyd yn 2016.
Stori Jazz Modern
Y prif actorion yn y ffilm hon yw John Coltrane, Brigitte Mira, Herbie Hancock, Kareem Abdul-Jabbar, Art Blakey, Tommy Turrentine, Bertrand Tavernier, Freddie Hubbard, Taj Mahal, Horace Silver, Ron Carter, J. J. Johnson, Johnny Griffin, Joe Chambers, Carlos Santana, Bob Cranshaw, Bobby Hutcherson, Maurice Cullaz, Gil Mellé, Konrad Kellen, Al Harewood, Lorraine Gordon a J.J. Johnson. Mae'r ffilm Stori Jazz Modern yn 114 munud o hyd.
Früher Waren Die Ostereier Bunter!
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Fantastic Beasts and Where to Find Them sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.
Stori Jazz Modern
Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Titanic sef ffilm ramant Americanaidd'' gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Georg Steinweh oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Andrew Hulme sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.
Gweler hefyd
Cyhoeddodd Andreas Morell nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: