cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pyramid sgwâr
Y pyramid sgwâr union
Mewn pyramid sgwâr union, mae pob ymyl ochrol (lateral edges) yr un hyd, ac mae pob ochr (ar wahân i'r gwaeld) yn driongl hafalochrog cyfath.
Mae gan byramid sgwâr union gyda hyd ei waelod yn 1 a'i uchder yn h arwynebedd a chyfaint fel a ganlyn:
Mae hyd pob ymyl ochrol yn:
ac uchder y goledd yn:
Mae'r onglau deuhedrol:
Dinas Caerliwelydd
Ardal an-fetropolitan yng ngogledd Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd Dinas Caerliwelydd (Saesneg: City of Carlisle). Fe'i enwyd ar ôl ei hanheddiad mwyaf, Caerliwelydd, ond roedd yr ardal yn ymestyn ymhellach, yn cwmpasu trefi Brampton a Longtown, yn ogystal â phentrefi anghysbell, gan gynnwys Dalston, Scotby a Wetheral.
Roedd gan yr ardal arwynebedd o 1,039 km², gyda 108,274 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2017.
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Fe'i ddiddymwyd ar 1 Ebrill 2023 pan gafodd ei chyfuno â Bwrdeistref Allerdale a Bwrdeistref Copeland i greu awdurdod unedol newydd Cumberland.
Polyhedron
Mewn geometreg, mae polyhedron (enw gwrywaidd; lluosog: polyhedronau) yn solid tri dimensiwn gydag arwynebau fflat, polygonal, ymylon syth a chorneli (neu 'fertigau') miniog. Daw'r gair polyhedron o'r Groeg Clasurol πολύεδρον, sef poly- (gwreiddyn: πολύς, "llawer") + -hedron (ffurf ἕδρα, "sylfaen" neu "sedd").
Mae ciwbiau a pyramidiau'n enghreifftiau o bolyhedronau amgrwn.
Diffiniad
Mae'r diffiniad o bolyhedron yn gwahaniaethu o gyd-destun i gyd-destun. Nid oes un diffiniad perffaith sy'n ffitio'r gwahanol fathau ee y polyhydronau serog a'r polyhydronau sy'n hunan-groesi.
Y nifer o arwynebau
Gellir dosbarthu polyhedronau yn aml yn ôl nifer yr arwynebau sydd ganddynt. Mae'r system enwi yn seiliedig ar Roeg Clasurol, er enghraifft: tetrahedron (4), pentahedron (5), hecsahedron (6), triacontahedron (30) ac yn y blaen.
Ais a phlaster
bawd|Ais a phlaster wedi'i ddatgelu o dan bapur wal. Daw'r enghraifft o dy a adeiladwyd rhwng 1884 a 1922.
Proses adeiladu ar gyfer rhoi gorffeniad ar waliau mewnol a nenfydau yw ais a phlastr (hefyd dellt a phlaster).
Gwnaed defnydd helaeth o ais a phlaster yng Nghymru cyn cyflwyno plastrfwrdd yn y 1930au. Byddai ais pren caled hollt o wahanol hydoedd a meintiau yn cael eu defnyddio yn aml. Roedd hollti'r pren gyda'r graen, yn hytrach na'i lifio, yn well o ran cryfder a gwydnwch. Byddai mat o gyrs hefyd yn cael ei ddefnyddio fel ais. Mae'r dull hwn yn deillio o dechneg gynharach bangorwaith a dwb.
Eisteddfodau'r Fenni
Cyfres o eisteddfodau oedd Eisteddfodau'r Fenni a gynhaliwyd yn y Fenni rhwng 1834 a 1854, wedi eu trefnu gan Gymdeithas Cymreigyddion y Fenni a dan nawdd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer a Thomas Price (Carnhuanawc). Nodai'r eisteddfodau am gystadlaethau ysgrifau a chyfraniadau'r ymgeiswyr at ysgolheictod yr iaith Gymraeg, llenyddiaeth Gymraeg, traddodiadau Cymru, ac ieithyddiaeth gymharol yr ieithoedd Celtaidd.
Ysgol Frankfurt
bawd|Adeilad yr Institut fuer Sozialforschung
Ysgol Frankfurt yw'r enw ar yr ysgol ddeallusol a ddatblygodd syniadau ym maes Marcsiaeth Newydd, Cymdeithaseg a Theori Gymdeithasol yn yr 20g.
Yn ganolog i Ysgol Frankfurter yw'r cysyniad o theori beirniadol. Daw enw'r grŵp o Brifysgol Frankfurt-am-Main, pan benodwyd Max Horkheimer yn bennaeth yr Institut für Sozialforschung (Athroniaeth Ymchwil Gymdeithasol) yn 1931 a'i gorff o waith, Zeitschrift für Sozialforschun (Cofnodolyn Ymchwil Gymdeithasol) (1932-41).
Cyd-destun
Casglodd Ysgol Frankfurter ynghŷd Marcswyr anniddig oedd yn teimlo bod Marcsiaeth wleidyddol fel y'i ymarferwyd ar y pryd gan bobl fel y KPD (Plaid Gomiwnyddol yr Almaen) yn dehongli syniadau Marx mewn ffordd rhy gul. Ceisiau'r ysgol newydd ddatblygu syniadaeth Marx i feysydd a chymdeithas na fyddai Marx ei hun yn gyfarwydd â hi ac felly, heb ddatblygu theoli yn ei chylch. Bydd nifer o'i syniadaeth ym maes celf a chymdeithas yn sail ar gyfer mudiadau Avant-garde.
250px|chwith|bawd|[[Max Horkheimer (bl-ch), Theodor W. Adorno (bl-dde), Jürgen Habermas a Siegfried Landshut yn y cefndir, yn Heidelberg, 1964]] Yn ystod y cyfnod mwyaf cynhyrchiol yn yr 1930au a'r 1940au, ffurfiodd Ysgol Frankfurter gylch rhagorol o feirniaid cymdeithasol: yn ogystal â Max Horkheimer, ideolegydd blaenllaw a phwynt ffocws y cylch, gellir cynnwys Theodor Adorno (Athroniaeth, Cymdeithaseg), Stephen Herbert Marcuse (athroniaeth), Leo Löwenthal (llenyddiaeth, cymdeithaseg), Walter Benjamin (theori lenyddol), Erich Fromm (seicolegol), Friedrich Pollock (economeg), Henryk Grossmann (economeg), Karl August Wittfogel (Hanes Economaidd) Franz Borkenau (Hanes), Otto Kirchheimer (Cymdeithaseg Barnwrol) a Franz Neumann (Cymdeithaseg Barnwrol).
Bu'n rhaid i nifer o'r athronwyr yma ffoi o'r Almaen yn dilyn tŵf Adolf Hitler a rheolaeth Natsiaeth o'r Almaen yn 1933. Symudwyd y sefydliad i Genefa a Paris yna Efrog Newydd, lle daeth i ben ar ddiwedd y 40au. Yn ystod y cyfnod ymfudo, cwblhaodd cylch Ysgol Frankfurt nifer o astudiaethau cymdeithasol-damcaniaethol arloesol, gan gynnwys "Awdurdod a Theulu" (1936) a'r "Y Bersonoliaeth Awdurdodol" (1950). Mae'n amlwg gan y rhain, fel mewn astudiaethau eraill, eu bod yn torri'r ffiniau traddodiadol rhwng y pynciau academaidd: Mae'r tueddfryd rhyngddisgyblaethol yn caniatáu i gysyniadau o gymdeithas gael ei weld, astudio a deall o fewn fframwaith gyfannol.
Ail-don
Y rhan fwyaf pwysig ymhlith cynrychiolwyr diweddarach ac 'ail-don' yr ysgol o'r 1960au oedd Jürgen Habermas (athroniaeth, theori gwyddoniaeth, cymdeithaseg), Alfred Schmidt (athroniaeth, cymdeithaseg), Oskar Negt (athroniaeth a theori wleidyddol) ac Axel Honneth (moeseg, cymdeithaseg). Ystyrir bod yr olaf yn olynydd Habermas a sylfaenydd theori beirniadol fodern hwyr, yn ogystal â chymryd ei swydd yn y Institut für Sozialforschung yn Frankfurt.
K-9 Mail
Mae K-9 Mail yn ap ebost cod agored ac am ddim ar gyfer dyfeisiau symudol Android.
Yn 2017 cafodd y Gymraeg ei hychwanegu fel iaith rhyngwyneb yn fersiwn 5.3, gan olygu mai K-9 Mail yw'r ap ebost cyntaf i fod ar gael yn Gymraeg.
Ffederasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen
bawd|Ciudad del Fútbol, Pencadlys yr RFEF bawd|Copa Federación Ffedersasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen yn Sbaeneg, Real Federación Española de Fútbol neu RFEF yw'r corff sy'n gyfrifol am reoleiddio clybiau pêl-droed a threfnu cystadlaethau cenedlaethol a gemau rhyngwladol Tîm pêl-droed cenedlaethol Sbaen. Mae gan y Gymdeithas 671,581 o ddeiliaid trwyddedau pêl-droed yn 2008, ond mae bron i ddyblu'r nifer hynny yn chwarae futsal, h.y. tua 1,200,000 o chwaraewyr trwyddedig. Lleolir ei phencadlys yn La Ciudad del Fútbol, Las Rozas ger y brifddinas, Madrid.
Hanes
Bu cyfnod cychwynnol sefydlu strwythur wladwriaethol i bêl-droed yn Sbaen gydag ymgiprys rhwng dau gorff am fod gynrychioli a rheoli'r gêm o fewn y frenhiniaeth. Sefydlwyd Cymdeithas Clybiau Pêl-droed Sbaen Federación Española de Clubs de Football yn madrid ar 14 Hydref 1909. Y prif glybiau sefydlu oedd: Foot-Ball Club Barcelona, el Vigo Foot-Ball Club, el Tarragona Foot-Ball Club, el Pamplona Foot-Ball Club, la Sociedad Gimnástica Española, el Irún Sporting Club, el Real Club Fortuna de Vigo y el Español Foot-Ball Club de Madrid. Ond trodd clybiau eraill eu cefnau ar y Gymdeithas newydd, yn eu mysg, y clybiau a ddaeth maes o law i fod yn Real Sociadad Bilbao, Real Madrid a Real Sociadad San Sebastian.
Yn y pendraw, cadwyd cymodi wedi ffeinal Copa del Rey (Cwpan y brenin) yn 1911, a sefydlwyd y Ffederasiwn ei hun yn 1913.
Damcaniaeth y dominos
Damcaniaeth ym mholisi tramor Unol Daleithiau America yn ystod y Rhyfel Oer oedd damcaniaeth y dominos sydd yn tybio byddai gwladwriaeth sydd yn troi'n gomiwnyddol yn ysgogi llywodraethau comiwnyddol i ddod i rym mewn gwladwriaethau cyfagos, megis effaith dominos yn cwympo. Defnyddiwyd y syniad yn gyntaf gan yr Arlywydd Harry S. Truman i gyfiawnhau danfon cymorth milwrol i Wlad Groeg a Thwrci yn y 1940au, ac roedd yn rhan bwysig o bolisi tramor yr Arlywydd Dwight D. Eisenhower yn y 1950au. Bu llywodraeth yr Unol Daleithiau yn pryderu'n enwedig am ymlediad comiwnyddiaeth yn Ne Ddwyrain Asia, a defnyddiwyd effaith y dominos i gyfiawnhau ymyrraeth filwrol gan yr Americanwyr yn Rhyfel Fietnam.
Ffederasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen
Hanes
Fodd bynnag, ystyrir hi yn aelod sylfaenol o FIFA yn 1904 o ganlyniad i ymwneud clybiau Sbaeneg yn ei sefydlu. Mae'r Ffederasiwn yn aelod o UEFA ers ei greu yn 1954.
Canmlwyddiant y Ffederasiwn Sbaeneg Dathlwyd 14 Tachwedd, 2009 gyda gêm gyfeillgar ym Madrid (Vicente Calderon Stadiwm) rhwng Sbaen a'r Ariannin (2-1 i Sbaen).
Trefniadaeth
Mae'r Ffederasiwn yn gweinyddu cystadlaethau, yn ganolog neu dwy is-gyrff:
Rhanbarthau
bawd|Cymunedau Sbaen sy'n sail i wahanol ffederasiynau lleol yr RFEF Mae'r RFEF yn cynnwys 19 ffederasiwn rhanbarthol sy'n seiliedig ar Gymunedau ymreolaethol Sbaen.
Orton, Caerliwelydd
Plwyf sifil yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy Orton. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Cumberland.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 453.
Mae'r plwyf sifil yn cynnwys yr aneddiadau Baldwinholme a Great Orton.
Ardal De Lakeland
Ardal an-fetropolitan yn ne Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd Ardal De Lakeland (Saesneg: South Lakeland District). Roedd yn cynnwys llawer o Ardal y Llynnoedd yn ogystal â rhannau gogledd-orllewinol Dyffrynnoedd Swydd Efrog. Roedd yn cynnwys trefi Ambleside, Broughton-in-Furness, Grange-over-Sands, Kendal, Kirkby Lonsdale, Sedbergh, Ulverston a Windermere. Pencadlys yr awdurdod oedd Kendal.
Roedd gan yr ardal arwynebedd o 1,534 km², gyda 104,321 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2017.
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Fe'i ddiddymwyd ar 1 Ebrill 2023 pan gafodd ei chyfuno â Bwrdeistref Barrow-in-Furness ac Ardal Eden i greu awdurdod unedol newydd Westmorland a Furness.
Sesame
Mae sesame India (gwenith India, sesame, Sesamum indicum, weithiau sillefir fel sesami yn y Gymraeg) yn blanhigyn o rywogaeth (taxonomy) y angiosperms. Mae'n blanhigyn sy'n para blwyddyn ac yn tyfu i daldra o hyd at 2 meter. Fei'i dyfir ar draws y byd ac mae'n un o'r planhigion hynaf i'w dyfu i ddefnyddio olew o'i hadau.
Ceir sawl perthynas wyllt o'r rhywogaeth yn Affrica a nifer llai yn yr India. Yn 2016 cynhyrchodd y byd 6.1 million tunnell, o sesame gyda Tanzania, Myanmar, India, a Sudan fel y prif gynhyrchwyr.
Mae'r hedyn yn cynnwys 45-60% o'r olew a ddefnyddir ar gyfer coginio, paratoi saladau a chreu marjarîn. Mae'r hadau'n gyhoethog mewn protin ac mae'n un o brydau mwayf poblogaidd gwledydd y Dwyrain Canol a gogledd Affrica. Fe'i defnyddir ar gyfer pobi bara gan gynnwys bara pita.
Mae'r planhigyn yn aeddfedu yn yr haf a gall dyfun i rhwng 1.2 a 2.1 metr. Mae'n dda at wrthsefyll sychder a gall deithio i sawl gwahanol ardal - ac fe'i mewnforwyd i dalaith Texas lle plenhir hi ar draws y dalaith.
Haprwydd (ystadegol)
bawd|Paentiad gan Joseph Wenzel Süss o ddau fachgen yn chwarae deis. bawd|Gêm gystadleuol o [[pocer 'Texas Hold 'Em ' yn 2009.]] Dywedir bod dilyniant o rifau "ar hap" pan nad yw'n cynnwys unrhyw batrwm neu ailadrodd y gellir eu hadnabod; mae dilyniannau fel canlyniadau rhowlio deis neu ddigidau π yn dangos haprwydd ystadegol. Nid yw haprwydd ystadegol o reidrwydd yn awgrymu "gwir" haprwydd. Mae ffug-haprwydd (Pseudorandomness) yn ddigonol ar gyfer nifer o feysydd fel ystadegaeth, a dyma pam y caiff ei alw'n "haprwydd ystadegol". Caiff ei gysylltu'n agos gyda thebygolrwydd.
Sesame
Mae'r hadau sesame i'w canfod mewn seeds are found in the cwdyn sy'n, with 50 i 80 hadyn unigol.
Marie de Garis
Bu Marie de Garis MBE (née Le Messurier) (15 Mehefin 1910 – 10 Awst 2010) yn awdur a geiriadurwraig o Ynys y Garn a luniodd y Dictiounnaire Angllais-Guernésiais (geiriadur Saesneg-Guernésiais), cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf ym 1967. Mae'r gwaith newydd hwn i raddau helaeth yn disodli Dictionnaire Franco-Normand George Métivier
Sesame
Olew
bawd|Sesame yn [[Nepal]] Mae olew sesame yn nodweddiadol am ei sefydlogrwydd a'i gallu cadewdigaethol, mae'n gwrthsefyll cracio. Yn osgysal â defnydd at goginio, defnyddir yr hedyn hefyd at gynhyrchu paent, sebon, cosmetics, persawr a it is resistant to cracking. In addition to culinary use, sesame oil is also used in making paints, soaps, cosmetics, perfumes and pryf-laddwyr.
Haprwydd (ystadegol)
Mae 'haprwydd global' a 'haprwydd lleol' yn wahanol. Mae'r rhan fwyaf o ddiffiniadau athronyddol o haprwydd yn global oherwydd eu bod edrych ar y rhediad cyfan o rifau, a bod y dilyniant eang yn ddilyniant ar hap, hyd yn oed os cyfyd patrwm lleol oddi mewn i'r dilyniant eang. Mae haprwydd lleol yn cyfeirio at y syniad y gall fod lleiafswm o ddilyniannau ar hap lle gellir brasamcanu'r 'dosbarthu ar hap' (random distributions). Yr hiraf yw'r dilyniant o rifau (dyweder 100,000 o ddigidau) yna'r lleiaf tebygol yw i'r dilyniant hwnnw gynnwys 'haprwydd lleol' gwirioneddol.
Marie de Garis
Fe'i ganed yn 1910 ym mhlwyf Saint Peter, Ynys y Garn, cyhoeddodd Folklore of Guernsey (1975) a Glossary of Guernsey place-names (1976). Bu'n gwasanaethu yn llywydd La Société Guernesiaise a L'Assembllaïe d'Guernesiais.
Haprwydd (ystadegol)
Yn ôl egwyddorion damcaniaeth Ramsey, mae'n rhaid i wrthrychau o faint digonol gynnwys isadeiledd benodol ("mae anhrefn llwyr yn amhosibl"). Mae'r rheiny sy'n ymdrin â damcaniaeth anhrefn yn anghytuno â damcaniaeth Ramsey.
Sesame
Etymoleg
Daw'r gair "sesame" o'r Latin sesamum neu Groeg sēsamon; a ddaw, ei hun o'r Arabeg semsem.
Marie de Garis
Yn 1999 derbyniodd de Garis MBE am ei chyfraniadau at gadw diwylliant Guernsey yn fyw. Fe ddathlodd ei phen blwydd yn 100 yn 2010.
Marwolaeth
Bu farw De Garis yn oriau mân 10 Awst 2010 yn ysbyty Princess Elizabeth Hospital ym mhlwyf Saint Andrew, Ynys y Garn.
Haprwydd (ystadegol)
Mae deddfwriaeth sy'n ymwneud â hapchwarae yn gosod safonau penodol o hapwedd ystadegol i beiriannau slot (neu 'beiriannau hap').
Profion
Cyhoeddwyd y profion cyntaf ar gyfer rhifau ar hap gan M.G. Kendall a Bernard Babington Smith yng Nghylchgrawn y Gymdeithas Ystadegol Frenhinol ym 1938. Dyma'r pedwar prawf:
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon
Gweler Cymdeithas Bêl-droed Gweriniaeth Iwerddon am yr FAI, sy'n rheoli pêl-droed yn y Weriniaeth ('De Iwerddon').
Trefniadaeth
Yr IFA sy'n gyfrifol am Gynghrair Bêl-droed Gogledd Iwerddon - yr 'Irish League' sy'n cynnwys uwch-dimau'r rhanbarth, er bod Derry City yn chwarae yn y Weriniaeth.
Mae'r Gymdeithas hefyd yn rhedeg Cwpan Iwerddon, sef yr Irish Cup gwreiddiol, er mai ond timau o'r Gogledd sy'n cystadlu bellach. Cynhaliwyd y ffeinal gyntaf yn 1882 a'r enillwyd oedd Moyola Park o sir Derry a gurodd Cliftonville o Belffast, 1-0.
Ceir hefyd tîm merched, y 'NIWFA'. Maent yn gyfrifol am Gwpan Menywod GI, Cynghrair Menywod GI a thîm genedlaethol menywod GI. Yn 2014 bygythiwyd torri eu grant gan Lywodraeth Gogledd Iwerddon pe na bae Cymdeithas Bêl-droed yn ganolog yn peidio trin pêl-droed menywod fel "after thought".
Hanes
Ffurfiwyd yr IFA ar 18 Tachwedd 1880 gan saith clwb, gan mwyaf o ardal Belffast ond gyda'r gorchwyl o fod yn gorff rheoli i'r gêm ar draws Iwerddon. Galwyd y cyfarfod gan dîm Cliftonville ar i'r timau eraill ddilyn rheolau'r gêm fel y gosodwyd gan Gymdeithas Bêl-droed yr Alban. Rhaid cofio mai dyma oedd dyddiau cynnar iawn datblygiad a rheoleiddio'r gêm bêl-droed bod peth amrywiaethau ar hyd Prydain o ran rheolau. Dylid cofio hefyd fod y Campau Gwyddelig, megis Hurling a phêl-droed Gwyddelig yn ennill tir ymysg poblogaeth genedlaetholaidd, Gatholig ar draws yr ynys a sefydlwyd y GAA yn 1882. Yn 1879 unwyd dau gymdeithas rygbi ar yr ynys i greu Undeb Rygbi Iwerddon.
Yr aelodau cychwynnol oedd: Alexander, Avoniel, Cliftonville, Distillery, Knock, Moyola Park ac Oldpark. Penderfyniad gyntaf y Gymdeithas oedd sefydlu cystadleuaeth gwpan debyg i Gwpan Cymru, yr Alban neu Loegr. Galwyd y gystadleuaeth yn 'Gwpan Iwerddon' (yr Irish Cup). Dwy flynedd yn ddiweddarach, chwaraeodd Iwerddon eu gêm ryngwladol gyntaf a hynny yn erbyn Lloegr gan golli 13-0. Mae hon yn sefyll fel record i'r naill dîm a'r llall - buddugoliaeth fwyaf Lloegr a methiant fwyaf (Gogledd) Iwerddon.
Ystyrir yr FAI, cymdeithas Gogledd Iwerddon, fel dilyniant uniongyrchol Cymdeithas Bêl-droed Iwerddon unedig, gyda'r Weriniaeth yn ymraniad oddi arni.
Ymrannu
bawd|Arwyddlun yr IFA ar gatiau i'w pencadlys Roedd Cymdeithas Bêl-droed Iwerddon unedig o'r cychwyn yn cynnwys strwythurau wedi eu seilio ar daleithiau traddodiadol Iwerddon. Teimlau aelodau Cymdeithas Bêl-droed Leinster (talaith Dulyn a siroedd cyfagos) bod gogwydd rhy drwm tuag at ardal Belffast a diffyg buddsoddi yn y gêm mewn rhannau eraill o'r ynys.
Bara pita
bawd|alt = Seis pitas horneadas en una bandeja circular en un horno de leña|Pobi bara pita yn Nasareth Mae bara pita yn fath o fara gwastad meddal, ychydig wedi'i eplesu, o flawd gwenith, sy'n cael ei fwyta yn y Dwyrain Canol a phen ddwyreiniol Môr y Canoldir yn wreiddiol. Caiff weithiau ei bobi ar waliau'r ffwrn a gall y crwst atgoffa person o bitsa.
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon
Ymrannu
Arweiniodd y Rhyfel Annibyniaeth at densiwn o fewn y Gymdeithas holl-ynys, gyda'r mynychwyr o'r gogledd yn dueddol o fod yn Unoliaethwyr ac o'r de yn genedlaetholwyr. Yn y pen-draw, arweinodd penderfyniad yr IFA i chwarae ail-gymal gêm ffeinal Cwpan Iwerddon (unedig ar y pryd) rhwng tîm gogleddol Glenavon yn erbyn Shelbourne (Dulyn) yn Belffast yn hytrach na Dulyn, fel y buasai confensiwn wedi awgrymu, fel y weithred olaf a arweiniodd at y rhwyg.
Bara pita
Mae'r pita Twrcaidd, y pide, bron wastad yn cynnwys hadau sesame neu corn carwe (Saesneg: caraway; Lladin: nigella sativa) ac nid yw'n "wag" fel sawl bara gwastad, ond mae ganddi friwsion. Mewn priodasau Bwlgareg, fe'i cyflwynir i'r briodferch a'r priodfab, ynghyd â mêl a halen, a chyfres o ddefodau sy'n arwydd o gydraddoldeb a melysrwydd bywyd priod.
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon
Ymrannu
Ni arweiniodd y rhwyg o fewn y gymdeithas bêl-droed IFA i'r un rhwyg mewn gemau eraill fel rygbi lle ceir un tîm o hyd i'r holl ynys a chadwyd undod Undeb Rygbi Iwerddon.
Bara pita
Etymoleg
Mae'r enw pita yn deillio o'r gair Groeg cyfoes, πίτα, a ddefnyddir i ddynodi "pastel" neu "bara" a ddaw, cyn hynny o Groeg Byzantiwm πίτα "bara, cacen, pei, pitta" (cofnodir 1108) ac, o bosib o'r Hen Groeg πίττα neu πίσσα "pitch/resin" (ar gyfer y sglein), or Ancient Greek πικτή (pikte), "fermented pastry", a allai wedi pasio i'r Lladin, "picta" cf. pizza. neu'r Hen Groeg πικτή (pikte), "toesen eplesedig", a allai fod wedi ei fenthyg i'r Lladin fel "picta" cymharer â'r gair pizza. Fe'i dderbyniwyd i Arabeg y Lefant fel fatteh, gan nad oes gan Arabeg y sain /p/). Tybiaeth arall yw fod y gair yn dyddio nôl i'r Hebraeg Clasurol, patt פת (yn llythrennol, "gronyn o fara"). Fe'i sillefir fel yr Aramaeg pittəṭā/pittā (פיתה), ac oddi yno aeth i Groegeg Bysantiwm gan ymddangos wedyn yn ieithoedd y Balcan fel Serbo-Croateg pita, Rwmaneg pită', Albaneg pite, Bwlgareg pitka neu pita''.
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon
Ymrannu
I gwychwyn, hawliau'r ddwy gymdeithas, yr FAI (de) a'r IFA (gogledd) eu bod yn cynrychioli'r holl ynys. Bu ymgpiprys am hyn am beth amser.
Derbyniwyd yr IFA fel aelod o FIFA yn 1923 o dan yr enw FAIFS (Football Association of the Irish Free State) yn seiliedig ar diriogaeth 26 sir y Gwladwriaeth Rydd Iwerddon (y 'Free State'). Dyma'r drefn a dderbyniwyd, er bod dinas Derry yn chwarae yn y De ers 1985 yn dilyn cytundeb gyda FIFA a'r IFA.
Bara pita
Cynhwysion
bawd|Bara pita gydag oen, tomato a ciwcymber. bawd|Bara Pita yn cael eu llwyth-gynhyrchu Cynhwysion bara pita yw blawd gwenith, dŵr, halen, burum ac olew.
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon
Ymrannu
Ceisiwyr ail-uno'r ddwy gymdeithas. Trefnodd Cymdeithas Bêl-droed Lloegr gyfarfod yn Lerpwl yn 1924 i geisio cymodi. Bu bron i'r ddwy ochr ddod at drefniadaeth ffederal ond mynodd yr IFA (gogledd) ar fod yn gyfrifol am y cadeirydd ar bwyllgor dewis y tîm ryngwladol. Cafwyd cyfarfod arall yn 1932 ond methodd hon yn dilyn yr FAIFS (Gweriniaeth Rydd, De) ar un o'r ddau le fel cynrychiolwyr ar Fwrdd Cymdeithas Bêl-droed Rhyngwladol (International Football Association Board) - dyma'r corff holl-bwysig sy'n gyfrifol am reolau'r gêm yn fyd-eang, er mai cynrychiolwyr o Gymru, Lloegr, yr Alban a FIFA yw'r aelodau. Cafwyd hefyd ymdrechion eraill rhwng 1973 a 1980 yn ystod blynyddoedd gwaethaf y 'Trafferthion' yng ngogledd Iwerddon.
Bara pita
Paratoi
Pobir y rhan fwyaf i pitas a dymheredd uchel (232 °C), gan wneud y toes crwn gwastad chwyddo a swigo'n ddramatig. Wrth dynnu'r dorth allan o'r popty, yr haenau toes bobi yn parhau ar wahân o fewn y dorth fach, gan ganiatáu i'r bara yn cael ei agor i ffurfio poced. Fodd bynnag, weithiau pobir y bara heb pocedi ac fe'i gelwir yn "pita di-oced."
Ceir bellach pita microdon, a baratoir drwy ei wlychu ychydig a'i wresogi am 30 eiliad mewn popty microdon neu dostiwr.
Defnydd coginio Gall y dyfarnwr yn cael ei ddefnyddio i weini gydag hummus a sawsiau taramosalata, llaeth enwyn sych, tost gyda zaatar ac olew; i lapio cebab, Gyros neu ffelaffel neu fel brechdanau a burritos; hefyd gydag wyau a llawer o gawliau eraill fel gydag unrhyw fara arall. Gellir hefyd ei dorri a phobi fel sglodion Pita gras.
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon
Crynodeb Hanesyddol
bawd|Tîm Iwerddon unedig yn 1914 Felly,
Petryal
bawd|Petryal bawd|300px|Mae petryal yn achos arbennig o baralelogram a thrapesoid. Mae sgwâr yn achos arbennig o betryal. Mewn geometreg sy'n ymwneud â'r planau Ewclidaidd, mae'r petryal yn bedrochr sydd â phedair onglau sgwâr. Gellir ei ddiffinio hefyd fel "pedrochr hafalonglog" gan fod pob cornel (neu 'fertig') o'r un maint, fel sgwâr: 360°/4 = 90°. Gellir ei ddiffinio hefyd fel paralelogram sy'n cynnwys onglau sgwâr. Yr hen enw arno oedd hirsgwar, ond mae creu sgwâr 'hir' yn amhosib! Fodd bynnag, mae'r gair "petryal" yn hen air Cymraeg. Yn Llyfr Du Caerfyrddin (13g), er enghraifft, sonir am fedd Owain ab Urien im pedryal bid. Cofnodir hefyd yn y Mabinogi (13g) am Branwen ferch Llŷr yn dychwelyd o'r Iwerddon, a gwneuthur bedd petrual iddi ar lan Llyn Alaw.
Mewn nodiant mathemategol, nodir petryal gyda fertigau (corneli) ABCD fel ,
Mae petryal croes (crossed rectangle) yn bedrochr croes sy'n hunan-groestori, sy'n cynnwys dau bâr cyferbyn o ochrau pedrochr a dau croeslin.
Nodweddion
Mae unrhyw bedrochor amgrwn yn betryal os oes ganddo un o'r nodweddion canlynol:
Fformiwlâu
bawd|150px|Y fformiwla ar gyfer [[perimedr petryal.]] bawd|150px|[[Arwynebedd petryal yw lluoswm ei hyd a'i led.]]
Os yw hyd petryal yn \ell a'i led yn w
Dawns neuadd
de|bawd|200x200px|Vernon ac Irene Castle, arloeswyr y ddawns neuadd yn ei ffurf gyfoes, tua 1910–18 Set o ddawnsfeydd partner sy'n cael eu mwynhau yn gymdeithasol ac yn gystadleuol yw dawns neuadd. Oherwydd yr elfennau perffomiadol ac adloniannol, mae dawns neuadd hefyd yn cael ei fwynhau ar lwyfan, mewn ffilm ac ar y teledu.
Gall 'dawns neuadd', yn ei ystyr ehangaf, gynnwys bron unrhyw fath o ddawnsio partner, ond mae ei ddatblygiad fel gweithgaredd cystadleuol wedi cyfyngu ei ddiffiniad i rai mathau penodol o ddawnsfeydd. Mae rhain yn rhannu'n ddau gategori, sef y pum dawns Safon Rhyngwladol - Wals, Wals Fiennaidd, Tango, Ffocstrot a Chwimgam - a'r pum dawns Lladin Rhyngwladol - Cha-cha, Rymba, Samba, Paso Doble a Jeif.
Mae'r rhaglen deledu Strictly Come Dancing, a gafodd ei darlledu gyntaf yn 2004, wedi cyfrannu'n fawr at boblogrwydd dawns neuadd.
Bwrdeistref Allerdale
Ardal an-fetropolitan yng ngogledd-orllewin Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd Bwrdeistref Allerdale (Saesneg: Borough of Allerdale). Roedd yn cynnwys trefi Aspatria, Cockermouth, Harrington, Keswick, Maryport, Silloth, Wigton a Workington. Pencadlys yr awdurdod oedd Workington. Roedd gan yr ardal arwynebedd o 1,242 km², gyda 96,444 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2017.
bawd|canol|Allerdale yn Cumbria
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 pan unwyd Bwrdeistref Dinesig gyda Bwrdeistrefi Maryport, Cockermouth a Keswick; a cynghorau dosbarth Cockermouth a Wigton, a leolwyd cyn hynny oddi fewn i Swydd Cumberland. Yn 1995 fe'i rhoddwyd statws bwrdeistrefol. Fe'i ddiddymwyd ar 1 Ebrill 2023 pan gafodd ei chyfuno â Bwrdeistref Copeland a Dinas Caerliwelydd i greu awdurdod unedol newydd Cumberland.
Schwg
Mae hefyd yn boblogaidd yng ngorynys Arabia. Yn ardal Gwlff Persia fe'i gelwir hefyd yn daqqus (دقوس).
Cynhwysion
bawd|Gwneir schwg o buprod poeth coch neu wyrdd ffres wedi eu sesno â llysiau'r bara, garlleg, halen, cwmin du (dewisol) a sbeisys amrywiol. Gwneir schwg o buprod poeth coch neu wyrdd ffres wedi eu sesno â llysiau'r bara, garlleg, halen, cwmin du (dewisol) a gwahanol sbeisys. Mae rhai hefyd yn ychwanegu hadau carwe. Gall schwg fod yn goch neu'n wyrdd gan ddibynnu ar y math o buprod a ddefnyddir.
Mathau
Mae mathau yn Iemen yn cynnwys sahawiq akhdar (sahawiq gwyrdd), sahawiq ahmar (sahawiq coch), a sahawiq bel-jiben (sahawiq gyda chaws). Yn Israel, ceir skhug adom (" skhug coch"), skhug yarok ("skhug gwyrdd") a skhug chum (" skhug brown") sy'n cynnwys tomatos.
Yn Israel, gellir cyfeirio at schwg drwy'r term cyffredinol harif (hebraeg: חריף; yn llyth. "poeth/sbeislyd"). Mae hefyd yn adnabyddus o dan yr enw schwg. Mae ar gael yn gyffredin fel cyfwyd poblogaidd mewn stondinau ffalaffel, sabich a siawarma ac yn cael ei weini gyda hwmws.
Paratoi
Mae cogyddion Iddewig-Iemenaidd traddodiadol yn gweithio sahawiq drwy ddefnyddio dwy garreg: defnyddiant garreg fawr fel arwyneb gweithio ac un lai i falu'r cynhwysion. Dewisiadau eraill yw morter a phestl neu brosesydd bwyd.
Cyfeiriadau
Template:Israeli cuisine
Gorsaf Bŵer Pont Ceunant
Gorsaf bŵer hydro-electrig rhwng pentrefi Abermagwr a Phont-rhyd-y-groes yng Ngheredigion oedd Gorsaf Bŵer Pont Ceunant. Hon oedd yr orsaf hydro-electrig gyntaf yng Nghymru. Fu’n gweithredu rhwng 1899 a 1903. Fe'i dyluniwyd gan beiriannydd Eidalaidd, Bernardino Nogara, ac fe’i hadeiladwyd gan gwmni o Wlad Belg, y Societé Anonyme Metallurgique o Liège, ar gost o £11,400 yn fuan ar ôl iddynt gymryd drosodd mwyngloddiau Frongoch a Wemyss. Roedd yn rhan o system bŵer trydan newydd ar gyfer y pwll glo, gyda'r nod o gynyddu cynhyrchiant a galluogi trin mwynau gradd isel. Roedd y dwr yn dod o gronfa uwchlaw'r safle ac yn llifo lawr piben 50 cm o ddiamedr ac yn troi olwyn Pelton 400 marchnerth a fedrai gynhyrchu 300 cilowat o drydan. Roedd yno hefyd injan stêm chwe silindr wrth gefn a fyddai wedi ei phweru ā glo. Roedd y trydan yn cael ei gyflenwi i'r mwyngloddfeydd gan ddefnyddio ceblau uwchben.
Roedd tua 270 o weithwyr wedi'u cyflogi gan y mwyngloddfeydd ar droad yr 20g, ac mae'n debyg bod nifer ohonynt yn Eidalwyr. Pum mlynedd yn unig y parodd y fenter; caewyd y mwyngloddfeydd yn 1903, diswyddwyd y gweithwyr a gwerthwyd y peiriannau.
Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod
Cân werin yw Yr Eneth Ga’dd ei Gwrthod. Ysgrifennwyd y gân gan awdur anhysbys. Mae’n seiliedig ar hanes gwir Jane Williams o Gynwyd. Boddodd hi yn Afon Dyfrdwy ym mis Gorffennaf, 1868. Yn ôl dedfryd y crwner, boddodd hi heb dystiolaeth o ormes. Roedd hi wedi syrthio mewn cariad efo porter yng ngorsaf reilffordd Caer ond wedi cael ei gwrthod ganddo ac wedyn gan ei theulu, er bod ei theulu wedi gwadu hyn.
Y Gân
Mae bys gwaradwydd ar fy ôl, yn nodi fy ngwendidau, A llanw 'mywyd wedi ei droi, a'i gladdu dan y tonnau ; Ar allor serch aberthwyd fi, do, collais fy morwyndod, A dyna' pam y gwelwch chi fi heno wedi 'ngwrthod.
Ti frithyll bach, sy'n chwareu'n llon yn nyfroedd glan yr afon Mae gennyt ti gyfeillion fyrdd a noddfa rhag gelynion Cei fyw a marw dan y dwr, heb neb i dy adnabod O! na chawn innau fel tydi gael marw, a dyna ddarfod.
Ond 'hedeg mae fy meddwl prudd i fyd sydd eto i ddyfod A chofia dithau fradwr tost rhaid i ti fy nghyfarfod Mae meddwl am dy eiriau di a byw sydd i mi'n ormod O, afon ddofn, derbynia fi caf wely ar dy waelod".
Y boreu trannoeth cafwyd hi yn nyfroedd oer yr afon. A darn o bapur yn ei llaw ac arno'r ymadroddion "Gwnewch imi fedd mewn unig fan, a chodwch faen na chofnod I nodi'r fan lle gorwedd llwch Yr Eneth ga'dd ei Gwrthod".
Recordiadau
Mae’r gân wedi cael ei recordio gan 9Bach, Calan, Cerys Matthews, David Lloyd, Gwen Price, Mari Gtiffith, Max Boyce, Meinir Lloyd, Olion Byw, Siân James, Sara Meredydd a Siwsann George, ymysg eraill.
Ffalaffel
350px|de|Peli ffelaffel mewn bara pita, fel y'i bytir yn aml Saig draddodiadol boblogaidd yw ffalaffel (yn Arabeg فلافل ffalāffil, yn Hebraeg פלאפל ffalaffel); daw o'r o'r Dwyrain Canol. Mae'n belen o wycbys wedi ei ffrïo a chaiff ei weini yn draddodiadol ag iogwrt neu saws tahina, yn ogystal â salad fel byrbryd mewn bara pita neu fel saig ddechreuol ar gyfer pryd.
Tarddiad ac Etymoleg
Daw'r gair "ffalaffel" o'r gair Arabeg فلفل (filfil), sy'n golygu pupur, ond dywed eraill fod y gair yn tarddu o'r Arabeg mlaff sy'n golygu 'wedi ei becynnu' (gan gyfeirio at y brechdan o fara pita y gweinir y peli ffelaffel ynddi..
Cynnwys a Choginio
bawd|Er gwaethaf y ffrio, mae tu fewn y ffelaffel yn feddal Mae'r ffelaffel wedi'i wneud gyda gwycbys, ffa neu gyfuniad o'r ddau gynhwysyn.
Ceir amrywiad yn yr Aifft a Swdan, o'r enw ta`miyya (طعمية), gan ddefnyddio ffa yn unig, tra bod amrywiadau eraill yn defnyddio gwycbys yn unig. Fe'i bwytir yn aml fel pryd amser brecwast.
Caiff y gwycbys eu rhoi mewn dŵr nes eu bod yn cael eu troi ac yna eu malu wedi'u cymysgu â garlleg a phersli yn bennaf, ac yna eu ffurfio'r beli a'u ffrïo mewn olew poeth. Weithiau gellir defnyddio blawd gwycbys i roi mwy o gysondeb i'r gymysgedd. Y dyddiau hyn, gellir eu prynu wedi'u rhewi mewn sawl sefydliad yn Ewrop.
Ar hyn o bryd, y ffelaffel o wycbys sydd fwyaf poblogaidd ar draul rhai a wneir o ffa. Defnyddir gwycbys ar draws y Dwyrain Canol ac maent wedi dod yn boblogaidd diolch i ymfudwyr o'r Dwyrain Canol ar draws y byd. Cysylltir y ffelaffel gan mwayf â Libanus, Syria, Twrci, Palesteina ac Israel.
Hunaniaeth Israeli Ffelaffel
Mae'r ffelaffel yn hynod o boblogaidd yn Israel lle'i gwerthir (fel mewn gwledydd eraill) fel byrbryd rhad, sydyn ac iachus. Mae wedi ei hyrwyddo yn hunanymwybodol fel 'pryd cenedlaethol'; testun trafodaeth yw dilysrwydd yr honiad hwn ac unigrwywedd y ffelaffel i Israel.
Er bod coginio rhyw fath o bryd sydyn gyda gwycbys neu ffa yn sicr yn hen, ceir trafodaeth ar ba mor hen mae'r ffelaffel yn ei ffyrf gysoes, adnabyddus. Noda'r Athro Shaul Stampfer yn ei lyfr, 'Jews and their Foodways – Studies in Contemporary Jewry' (Oxford University Press, 2015) nad oedd bara pita ar ei ffurf gyfoes yn bosib nes ddiwedd 19g ac y byddai ffrio bwyd mewn sosban llawn olew wedi bod yn rhy ddrud i'r mwyafrif helaeth o bobl hyn nes yr un cyfnod. Nodir nad oes sôn am y ffelaffel gyfoes yn yr Aifft nes ddiwedd y 19g ond bod y ffelaffel wedi dod yn gyffredin yn ninas Beirut ac ym Mhalesteina adeg y Mandad Prydeinig yn yr 1930au ac yn boblogaidd yn dilyn annibyniaeth Israel yn 1949.
Anthony Asquith
Roedd Anthony William Lars Asquith (9 Tachwedd 1902 – 20 Chwefror 1968) yn gyfarwyddwr ffilmiau Seisnig amlwg. Cydweithiodd yn llwyddiannus gyda'r dramodydd Terence Rattigan ar The Winslow Boy (1948), The Browning Version (1951), ymysg addasiadau eraill. Mae ei ffilmiau nodedig eraill yn cynnwys Pygmalion (1938), French Without Tears (1940), The Way to the Stars (1945) ac addasiad 1952 o The Importance of Being Earnest gan Oscar Wilde.
Ffalaffel
Ffilm
Rhyddhawyd ffilm gomedi Awstralaidd, 'He Died with a Felafel in His Hand' yn 2001. Mae'r ffilm yn seiliedig ar nofel di-ffuglen, John Birmingham, a gyhoeddwyd yn 1994 ac sy'n seiliedig ar ei atgofion mewn amryw o rannu tai yn ninas Brisbane. Addaswyd y nofel yn ddrama cyn ei gwneud yn ffilm. Nid oes rhan ganolog i'r ffelaffel yn y stori ond mae'n adlewyrchiad o natur rhan a phoblogaidd y byrbryd.
Anthony Asquith
Bywyd a gyrfa
Ganed Asquith yn Llundain, yn fab i Herbert Henry Asquith, Prif Weinidog Y Deyrnas Unedig rhwng 1908 i 1916, a Margot Asquith ei wraig Addysgwyd ef yn Eaton House,. Coleg Winchester a Choleg Balliol, Rhydychen.
Ffalaffel
Barddoniaeth
Cyfeirir at y ffelaffel mewn englyn gan Osian Rhys Jones yng nghyfres boblogaidd, BBC Radio Cymru, Talwrn y Beirdd mewn ymaten i gerdd ar thema, 'Bwydlen'.
Anthony Asquith
Bywyd a gyrfa
Ystyriwyd bod y diwydiant ffilm yn anghydnaws fel swydd i bobl barchus pan oedd Asquith yn ifanc, ac yn ôl yr actor Jonathan Cecil, ffrind teuluol, daeth Asquith i'r proffesiwn er mwyn dianc o'i gefndir. Ar ddiwedd y 1920au, dechreuodd ei yrfa trwy gyfarwyddo pedair ffilm fud. Bu llwyddiant yr olaf o'r rhain, A Cottage on Dartmoor, yn fodd sefydlu ei enw da gyda'i gyfansoddiad ffrâm symudol, aml yn emosiynol. Roedd Pygmalion (1938) yn seiliedig ar ddrama George Bernard Shaw yn serennu Leslie Howard a Wendy Hiller.
Roedd Asquith yn ffrind hir dymor a chydweithiwr a Terence Rattigan (bu iddynt gydweithredu ar ddeg ffilm) a'r cynhyrchydd Anatole de Grunwald. Ymhlith ei ffilmiau diweddarach roedd The Winslow Boy (1948), Browning Version(1951), ill dau yn seiliedig ar ddramâu Rattigan a The Importance of Being Earnest (1952) seiliedig ar ddrama Oscar Wilde.
Marwolaeth
Bu farw ym 1968. Fe'i claddwyd yn All Saints Churchyard, Sutton Courtenay, ym Mro'r Ceffyl Gwyn.
Afon Eden (Cumbria)
Afon sy'n llifo drwy ardal Westmorland a Furness, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ar ei ffordd i Moryd Solway yw Afon Eden. Dynodwyd yr afon a'i isafonydd fel Ardal Gadwraeth Arbennig.
bawd|chwith|Cwrs Afon Eden mewn coch bawd|dim|Cerrig llam dros Afon Eden ger [[Appleby-in-Westmorland]]
Economeg glasurol
Ysgol feddwl ym maes economeg, neu economi wleidyddol, yw economeg glasurol a flodeuai yn bennaf yn yr Alban a Lloegr yn niwedd y 18g ac yn y 19g. Ei phrif feddylwyr oedd Adam Smith, Thomas Malthus, David Ricardo, a John Stuart Mill. Datblygasant damcaniaeth economi'r farchnad a'r grymoedd naturiol neu'r llaw anweledig sydd yn rheoli cynhyrchu a chyfnewid.
Seilir syniadaeth economaidd glasurol ar y rhagdybiaeth hanfodol taw'r unigolyn fel rheol sydd orau wrth benderfynu ynglŷn â diddordebau ei hunan. Gosododd Adam Smith strwythur sylfaenol y ddamcaniaeth hon yn ei gampwaith The Wealth of Nations (1776), sy'n dadansoddi sut mae mecanwaith prisoedd yn ymateb i'r galw am nwyddau a gwasanaethau drwy ddosbarthu adnoddau'r economi. Cesglid byddai ymddygiad unigolion er budd eu hunain, ac hynny mewn system economaidd gystadleuol, yn cynhyrchu lles er y gymdeithas oll. Cyfunwyd y dybiaeth hon â'r ddealltwriaeth o effeithiau buddsoddi cyfalaf a'r rhaniad llafur ar dwf economaidd, a dadleuai'r economegwyr clasurol felly o blaid masnach ryngwladol rydd, anymyrraeth lywodraethol yn y farchnad drwy bolisïau laissez-faire, ac ehangu'r gyfundrefn gyfalafol.
Graffeg gyfrifiadurol
bawd|300px|Graffeg gyfrifiadurol gan ddangos: ffrâm noeth (dde) a rendrad gorffenedig (chwith) o Gymraes ifanc mewn gwisg gofodwraig; dull gwyddonias.
bawd|300px|Meddalwedd eitha cyffredin ym myd graffeg cyfrifiadurol yw [[Blender; dyma giplun o fersiwn 2.45, gan ddangos model 3D.]] Mae graffeg gyfrifiadurol yn lluniau a ffilmiau a grëir gan ddefnyddio cyfrifiaduron. Fel arfer, mae'r term yn cyfeirio at ddata delwedd a gynhyrchir gan gyfrifiadur a gynhyrchir gyda chymorth caledwedd a meddalwedd graffig arbenigol. Mae'n un o'r meysydd oddi mewn i wyddoniaeth gyfrifiadurol sydd wedi'i ddatblygu'n helaeth ers tua'r 1980au. Cafodd yr ymadrodd ei fathu yn 1960, gan yr ymchwilwyr graffeg cyfrifiadurol Verne Hudson a William Fetter o'r cwmni awyrennau, Boeing. Yn aml caiff ei fyrhau fel "CG" (computer graphics), ond weithiau ychwanegir y gair "imagery" (delweddiaeth) ato'n ddiangen, i greu'r byrfodd "CGI". Dywedir, weithiau, fod graffeg cyfrifiadurol yn cynnwys popeth ar wahân i destun a sain.
Ymlith y pynciau o fewn y maes hwn mae: dylunio rhyngwyneb ar gyfer y defnyddiwr, graffeg sprite, graffeg fector, modelu 3D, cysgodion a golau, dylunio GPU, dargopïo gyda phelydrau (ray tracing), golwg cyfrifiadurol a llawer rhagor. Mae'r fethodoleg yn dibynnu'n helaeth ar y gwyddorau sylfaenol o geometreg, opteg, a ffiseg.
Graffeg cyfrifiadurol sy'n gyfrifol am arddangos a chyfleu data celf a delweddau'n effeithiol, yn ddeniadol ac yn ystyrlon i'r defnyddiwr. Fe'i defnyddir hefyd ar gyfer prosesu data delwedd a dderbynnir o'r byd real. Mae datblygiad graffeg cyfrifiadurol wedi cael effaith sylweddol ar sawl cyfrwng ac mae wedi chwyldroi animeiddio, ffilmiau, hysbysebu, gemau fideo a dylunio graffig yn gyffredinol.
Prism (geometreg)
bawd|Prism hecsagonal bawd|Prism triongl blaendor gyda'i arwyneb uchaf wedi ei flaendori ar ongl arosgo. Mewn geometreg, mae prism yn bolyhedron sy'n cynnwys sylfaen polygonal gydag ochrau amrywiol (o ran nifer). Fe'i enwir ar ôl siâp gwaelodol y prism, sef y sylfaen e.e. gelwir prism sydd a'i sylfaen yn siâp triongl yn "brism triongl" neu'n "brism trionglog". Mae'r prism yn isddosbarth o'r 'prismatoidau'.
Gwahanol fathau
Prism union (right prism) yw prism lle mae'r ymylon a'r arwynebau yn berpendicwlar i arwynebau'r gwaelodion (neu'r 'sylfaen'); mae'r gair "union" yma'n cyfeirio at ongl sgwâr. Mae hyn yn berthnasol os yw'r arwynebau cyswllt yn betryal. Os nad yw'r ymylon a'r wynebau ymuno yn berpendicwlar i'r wynebau sylfaenol, gelwir hyn yn brism arosgo. Er enghraifft, mae paralelepiped yn brism arosgo gyda'r sylfaen yn baralelogram, ac yn bolyhedron gyda chwech ochr a phob un yn baralelogram.
Mae'r prism blaendor yn brism gyda'i arwynebau (top a gwaelod) heb fod yn gyfochrog i'w gilydd.
Weithiau, defnyddir y term "prism petryalog" i'r prism petryalog union a "phrism sgwarog" i'r "prism sgwarog union". Mae gan y 'prism p-gonal union', gydag ochrau petryalog, symbol Schläfli { } × {p}.
Gelwir y prism petryalog hefyd yn giwboid, neu'n anffurfiol yn "flwch petryalog". "Blwch sgwâr" neu "ciwboid sgwarog" yw'r enw arall ar y prism union sgwarog. Mae gan y brism union petryalog symbol Schläfli { }×{ }×{ }.
Cyfaint
Y cyfaint, felly, yw:
ble nodir B i olygu arwynebedd y sylfaen (base) a h yw'r uchder. Mae cyfaint prism sydd a sylfaen rheolaidd n-ochrog, gyda hyd yr ochrau yn s, felly, yw:
Arwynebedd yr arwynebau
Mae arwynebedd arwynebau prism fel a ganlyn:
ble, B yw arwynebedd y sylfaen, h yw'r uchder, a P yw perimedr y sylfaen.
Mae arwynebedd arwynebau prism union sydd a'i sylfaen yn bolygon rheolaidd n-ochrog, gyda hyd ei ochrau yn s a'i uchder yn h, felly, yn:
Denis Norden
Awdur comedi a chyflwynydd teledu o Sais oedd Denis Mostyn Norden CBE (6 Chwefror 1922 – 19 Medi 2018).
Ar ôl gyrfa gynnar yn gweithio mewn sinemâu, cychwynod ysgrifennu sgriptiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. O 1948 tan 1959, cyd-ysgrifennodd y rhaglen gomedi llwyddiannus Take It From Here gyda Frank Muir, ar gyfer BBC Radio. Cydweithiodd Muir a Norden am fwy na 50 mlynedd, ac ar ôl iddyn nhw orffen gydweithio ar sgriptiau, ymddangosodd y ddau gyda'i gilydd yn rheolaidd ar y raglenni radio panel ''My Word! a My Music''.
Ysgrifennodd Norden sgriptiau ar gyfer ffilmiau Hollywood. Roedd hefyd yn cyflwyno rhaglenni teledu ar ITV am nifer o flynyddoedd, gan gynnwys y cwis hiraeth Looks Familar a'r rhaglen camgymeriadau teledu It'll Be Alright on the Night a Laughter File. Ymddeolodd yn 2006.
Bywyd a gyrfa gynnar
Ganwyd Norden i deulu Iddewig yn Mare Street, Hackney, yn East End Llundain, a chafodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Craven Park ac yn Ysgol City of London lle'r oedd yn gyfoeswr i Kingsley Amis. Ar ôl gadael yr ysgol, bu'n gweithio fel cynorthwy-ydd llwyfan, cyn symud i mewn i waith rheoli sinema erbyn 17 oed gan symud yn gyflym i fod yn rheolwr sinema yn Watford. Roedd hefyd yn trefnu amryw o sioeau adloniadol. Ymunodd â'r Llu Awyr Brenhinol yn ystod yr Ail Ryfel Byd gan weithio fel gweithredwr di-wifr gyda uned signalau. Cychwynodd ei yrfa ysgrifennu yn yr awyrlu Brenhinol pan ysgrifennodd ar gyfer sioeau milwyr. Tra yn paratoi am un o'r sioeau yma yn 1945, aeth Norden, ynghyd a'i gyd-berfformwyr Eric Sykes a Ron Rich, i wersyll carchar gerllaw i chwilio am goleuadau llwyfan; darganfuwyd mai hwn oedd gwersyll-garchar Bergen-Belsen, a oedd wedi ei ryddhau yn ddiweddar gan y Cynghreiriaid. Trefnodd Norden, Sykes a Rich gasgliad bwyd ymhlith eu cymrodyr i fwydo'r carcharorion newynog.
Daeth eu partneriaeth ysgrifennu i ben pan symudodd Muir i swydd reoli gyda'r BBC. Dros y blynyddoedd nesaf ysgrifennodd Norden, a oedd wastad wedi ei hudo gan Hollywood, sgriptiau ar gyfer nifer o ffilmiau, gan gynnwys Buona Sera, Mrs. Campbell ac The Bliss of Mrs. Blossom. Er nad oedd bellach yn ysgrifennu gyda Muir, roedd y ddau yn ymddangos yn rheolaidd gyda'i gilydd ar y sioe banel  ''My Word! (1956-1990) a My Music'' (1966-1993), yn gyntaf ar y radio wedyn y teledu.
Yn 1965, ysgrifennodd, adroddwyd a serennodd Norden mewn nodwedd a wnaed ar y cyd gan gynhyrchwyr James Bond a Cwmni Moduron Ford. Roedd y ffilm fer lliw, gyda'r teitl "A Child's Guide to Blowing up a Motor Car", yn mynd tu ôl i'r llenni wrth ffilmio stynt car yn ffrwydro ar gyfer y ffilm Thunderball.
Cyflwynydd ITV
Daeth Norden yn adnabyddus i gynulleidfaoedd teledu ddiweddarach ar gyfer ei sioeau ITV - Looks Familiar, It'll be Alright on the Night a Laughter File.
Roedd It'll be Alright on the Night, sydd wedi ei ddarlledu ers 1997, yn cynnwys camgymeriadau neu ddarnau doniol a dorrwyd allan o raglenni ffilm a theledu, wedi eu cysylltu gan sylwadau ffraeth Norden. Roedd llawer o'r deunydd cynnar wedi ei ddefnyddio ar raglenni arbennig "Bloopers" Dick Clark a ddangoswyd ar NBC rhai blynyddoedd ynghynt. Roedd cwpl o benodau o ganol y 1980au yn cynnwys clipiau fideo cartref: gyda'r cynnydd ym mherchnogaeth camerau fideo cartref, esgorwyd y rhaglen hir-hoedlog You've Been Framed! (1990–).
Ymddeol ac etifeddiaeth
Cyhoeddodd Norden ei ymddeoliad o'i ddau sioe hir-hoedlog ITV ar 21 Ebrill 2006, oherwydd ei oedran (84) ac iechyd gwael. Recordiwyd sioe arbennig ar 14 Mai 2006 fel 'taith ffarwel' i'w sioeau i gyd dros y blynyddoedd, o'r enw All the Best from Denis Norden, a ddangoswyd ar 2 Ionawr 2007. Wrth i gredydau'r sioe eu dangos, safodd y gynulleidfa yn y stiwdio ar eu traed i gymeradwyo Norden, wedi ei ddilyn gan Norden yn gosod ei glipfwrdd enwog ar ei ddesg, gyda'r camera yn chwyddo mewn i'r clipfwrdd. Ers hynny, mae It'll be Alright on the Night wedi ei gyflwyno gan Griff Rhys Jones, ac yn ddiweddarach gan David Walliams.
Am flynyddoedd, roedd yn gyndyn o ysgrifennu hunangofiant, gan ddweud bod llawer o'i fywyd a'i yrfa eisoes wedi ei adrodd yn llyfr Frank Muir. A Kentish Lad a byddai llyfr o'r enw The Bits Frank Left Out yn rhy fyr. Serch hynny, ym mis Hydref 2008, cyhoeddodd lyfr sy'n cynnwys dilyniant o storiau hunangofiannol o'r enw Clips from a Life. Parhaodd i wneud ymddangosiadau achlysurol ar deledu a radio. Cyfrannodd at dymor BBC Four am hanes dychan, ac ymddangosodd fel gwestai ar y One Show ar 2 Hydref 2008 i siarad am ei fywyd a'i yrfa yn ogystal a'i lyfr. Cafodd ei gyfweld mewn rhaglen ddogfen Der Sommer 1939 ("Haf 1939"), a gafodd ei darlledu ar 12 Awst 2009 ar yr orsaf deledu Ffrengig-Almaenig Arte. Ymddangosodd Norden hefyd fel un o'r cyfrannwyr, ar rhaglen ddogfen BBC, The Secret Life of Bob Monkhouse ym mis Ionawr 2011.
Bywyd personol
Priododd Avril Rosen yn 1943 a cawsant ddau o blant. Mae ei mab, Nick yn bensaer, a'i ferch, Maggie, yn bersonoliaeth radio a ddarlithydd yng Ngholeg Ffasiwn Llundain. Roedd Maggie yn gyflwynydd ar Capital Radio, Llundain, yn y dyddiau cynnar a cyflwynodd y rhaglen ar brynhawn Sul Hullabaloo. Cafodd Norden ei effeithio gan ddirywiad macwlaidd, ac ymunodd a Peter Sallis ac Eric Sykes yn 2009 fel noddwyr y Gymdeithas Macwlaidd, ar ôl dod yn aelod yn 2004.
Bu farw yn y Royal Free Hospital yn Hampstead, Llundain, ar fore 19 Medi 2018 yn 96 oed.
Jean-Baptiste Say
Economegydd Ffrengig yn y traddodiad clasurol oedd Jean-Baptiste Say (5 Ionawr 1767 – 15 Tachwedd 1832). Rhoddai ei enw i ddeddf Say, sydd yn hawlio bod cyflenwad yn creu galw. Ei brif waith yw Traité d'économie politique (1803). Say oedd un o esbonwyr amlycaf syniadau Adam Smith, er iddo anghytuno â Smith ynglŷn â'i ddamcaniaeth llafur ynghylch gwerth.
Pentir Galloway
Pwynt mwyaf deheuol yr Alban yw Pentir Galloway (Gaeleg yr Alban: Maol nan Gall; Saesneg: Mull of Galloway). Fe'i lleolir yn Swydd Wigtown, Dumfries a Galloway, ym mhen deheuol Penrhyn Galloway (Gaeleg yr Alban: Na Rannaibh; Saesneg: Rhins of Galloway).
Dibryfedu awyrennau
bawd|Mosgito Dibryfedu awyrennau yw'r defnydd o bryfleiddiad ar deithiau rhyngwladol ac mewn mannau caeedig eraill ar gyfer rheoli pryfed a chlefydau. Mae dryswch gyda rhwng dibryfedu a diheintio, sef dileu microbau ar arwynebau, yn gyffredin. Mae enghreifftiau o glefydau bryfed, mosgitos yn bennaf, wedi'u cyflwyno i, ac yn dod yn gynhenid mewn, ardaloedd daearyddol lle nad oeddent yn bresennol yn flaenorol. Mae'r clefydau Dengue, chikungunya a Zika wedi lledu ar draws y Môr Tawel i'r America trwy'r rhwydweithiau hedfan. Mae achosion "malaria maes awyr", lle mae mosgitos sy'n cario malaria byw yn dod allan o awyrennau ac yn heintio pobl ger y maes awyr, yn cynyddu gyda chynhesu byd-eang.
Diffiniadau Rheolau Iechyd Rhyngwladol Sefydliad Iechyd y Byd yw:
Mae dibryfedu yn orfodol o dan y Rheolau Iechyd. Mae'r Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell defnyddio d-phenothrin (2%) ar gyfer chwistrellu gofod a permethrin (2%) ar gyfer dibryfedu gweddilliol. Nid yw naill na'r llall yn niweidiol i bobl pan cant eu defnyddio fel yr argymhellir, yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd. Mae Dibryfedu yn un o ddwy enghraifft o Reolau Iechyd y Byd y mae'n debygol y bydd teithwyr yn debygol o'u gweld; brechiadau'r rhag twymyn felen yw'r llall.
Goledd
dde|bawd|Goledd: Mewn mathemateg, mae goledd neu raddiant llinell yn rhif sy'n disgrifio cyfeiriad a pa mor serth yw'r linell.
Mae'r goledd yn aml yn cael ei ddynodi gan y lythyr m. Nid oes sicrwydd pam y defnyddir y lythyr 'm' ar gyfer goledd, ond gallai fod o'r "m" am multus (sef 'lluosog' yn Lladin) a hynny yn hafaliad am linell syth: "y = mx + b" neu "y = mx + c".
Caiff y goledd ei gyfrifo trwy ganfod cymhareb y "newid fertigol" i'r "newid llorweddol" rhwng unrhyw ddau bwynt ar wahân ar linell. Weithiau, mynegir y gymhareb fel cyniferydd ("y goledd dros y rhediad"), gan roi'r un rhif am bob dau bwynt ar yr un llinell. Dywedir fod gan llinell sy'n gostwng "gynnydd" negyddol. Defnyddir hyn yn ymarefrol e.e. gan syrfëwr ffordd, neu mewn diagram sy'n modelu ffordd ar allt neu do, naill ai fel disgrifiad neu fel cynllun.
Caiff ongl y goledd neu'r graddiant ongl y ddwy linell ei fesur gan werth absoliwt y llethr. Mae llethr â gwerth absoliwt mwy yn dynodi llinell mwy serth. Mae cyfeiriad llinell naill ai'n cynyddu, yn lleihau, yn llorweddol neu'n fertigol.