cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cynosodiad cyflin Euclid
Mewn geometreg, cynosodiad cyflin Euclid yw'r 5ed cynosodiad yng nghyfrol y mathemategydd Euclid (Groeg: Eukleídēs; bl. 300 CC) sef Yr Elfennau. Weithiau, defnyddir y term pumed cynosodiad Euclid amdano. Mae'n wireb unigryw o fewn geometreg Euclidaidd. Mae'n datgan y canlynol, a ddylid ei ystyried oddi fewn i'r gofod Euclidaidd:
Os yw segment o linell yn croestorri dwy linell syth sy'n ffurfio dwy ongl fewnol ar yr un ochr sy'n cyfateb i lai na dwy ongl sgwâr, yna bydd y ddwy linell, os estynnir hwy am gyfnod amhenodol, yn cwrdd ar yr ochr lle mae cyfanswm yr onglau yn llai na dwy ongl sgwâr.
Geometreg Ewclidaidd yw'r astudiaeth o geometreg sy'n bodloni pob un o wirebau Euclid, gan gynnwys y cynosodiad cyflin. Gelwir y geometreg honno lle nad yw'r meincnod yma (y cynosodiad cyflin) yn dal dŵr yn "geometreg ddi-Euclid". Gelwir y geometreg sy'n gwbwl annibynnol o gynosodiad cyflin Euclid, ond lle bodlonir y 4 cynosodiad cyntaf yn "geometreg absoliwt".
Ystyrir gwireb Playfair hefyd yn wireb adnabyddus, perthnasol. Mae'n datgan:
Mewn plân, o gael llinell a phwynt nad yw arno, gellir tynnu un llinell (sy'n gyflin i'r linell a roddwyd) drwy'r pwynt.
Yn rhesymegol, nid yw'r wireb hon ar ei phen ei hun yn gwbwl hafal i gynosodiad cyflin Euclid, gan nad oes yma geometregau lle mae un yn gywir a'r llall yn anghywir.
Y gwrthwyneb i gynosodiad cyflin Euclid
Nid aeth Euclid ati i greu cynosodiad o wrthwyneb y 5ed cynosodiad, sef un dull o wahanu geometreg Euclid oddi wrth geometreg eliptig.
Rhys a Meinir
Sioe gerdd wedi'i seilio ar hen chwedl o'r un enw a leolir yn Nant Gwrtheyrn, Gwynedd yw Rhys a Meinir. Sgwennwyd y sgript a geiriau'r caneuon yn y 1987 gan Robin Llwyd ab Owain ac fe'i perfformiwyd gan Gwmni Theatr ardal Rhuthun yn 1987, sef, yn bennaf Côr Ieuenctid Rhuthun, a newidiwyd eu henwau'n ddiweddarach yn Gôr Rhuthun. Cyfansoodwyd y gerddoriaeth gan Robat Arwyn.
486958 Arrokoth
Llun lliw cyfansawdd o Arrokoth |bawd Gwrthrych traws-Neifionaidd yw Arrokoth sydd wedi ei leoli yng wregys Kuiper. Dynodiad dros dro y gwrthrych oedd ac ei lysenw gwreiddiol oedd Ultima Thule. Mae'n gorff deuaidd gyffwrdd (dau wrthrych ar wahan wedi closio at ei gilydd yn gymharol araf), sydd yn 35 cilometr o hyd (22 milltir). Mae'r gwrthrych yn cynnwys dau gorff lle mae'r un mwyaf ('Ultima') yn dair gwaith cyfaint y lleiaf ('Thule'). Gyda cyfnod cylchdroadol o 298 blwyddyn a gogwydd ac echreiddiad isel, mae'n cael ei ddosbarthu fel gwrthrych gwregys Kuiper clasurol. Yn 2019 hwn oedd o gwrthrych pellaf a'r mwyaf cyntefig i gael ei ymweld gan chwiledydd.
Rhys a Meinir
Y stori
Stori garu sydd yma, gyda diweddglo drasig. Rhoed tair melltith ar Nant Gwrtheyrn yn ôl y chwedl: na phriodir neb, na chleddir neb ac na fydd dyfodol i Nant Gwrtheyrn. Her i'r dynged hon yw thema'r stori, yn enwedig y dynged na phriodir neb. Ar fore eu priodas, yn ôl trefn y cyfnod a'r ardal, aeth Mair i guddio, gyda'r gwas priodas a'i gyfeillion yn chwilio ymhobman amdani. ond ni chafwyd hyd iddi.
Pwy bia'r Gân?
Sioe gerdd ar gyfer pobl ifanc yw Pwy bia'r Gân? a sgwennwyd gan Robin Llwyd ab Owain (caneuon a sgript), ac a berfformiwyd yn gyntaf yn hydref 2003. Comisiynwyd y gwaith gan Gyngor Sir Ddinbych pan berfformiwyd hi gan ddisgyblion dalgylch Ysgol Brynhyfryd, Rhuthun. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Robert Arwyn.
Rhys a Meinir
Y stori
Flynyddoedd yn ddiweddarach, aeth Rhys, yn ei alar, i fochel rhag storm o dan hen dderwen. Holltwyd honno gan fellten a gwelodd, o fewn ceudod y pren ysgerbwd Meinir, yn ei gwisg briodas, wen. Ond, ceir her i'r dynged, ac mae'r sioe hon yn gorffen gydag un o'r caneuon mwyaf poblogaidd: Byw Fyddi Nant Gwrtheyrn', yn her i'r dynged.
Pwy bia'r Gân?
Cyhoeddwyd rhai o'r caneuon yn y gyfrol Wyth Cân, Pedair Sioe. Mae'r sgript a'r gerddoriaeth ar gael gan gyfansoddwr y gerddoriaeth.
Yn 2018 roedd y ddrama gerdd hon yn parhau i gael ei pherfformio, gyda'r perfformiad diweddaraf gan Academi Gerdd y Lli a chyfarwyddwyd y sioe gan Gregory Vearey-Roberts; Tachwedd 2018.
Stori
Mae'r stori'n ymwneud â chystadleuaeth o'r enw'r 'Waw Ffactor' (a seiliwyd ar yr X-Factor deledu, boblogaidd) lle mae'r cystadleuwyr yn anelu i fod yn un o'r tri sy'n cyrraedd y rownd derfynol. Mae yma driongl serch rhwng y tri prif gymeriad sydd yn eu glasoed, gyda Gwenno'n methu a phenderfynu pa un o'r bechgyn mae'n ei hoffi fwyaf - Bobi (bachgen swil, hoffus ac atal dweud arno) neu James (cymeriad golygus ond llawn ohono'i hun).
486958 Arrokoth
Darganfuwyd Arrokoth ar 26 Mehefin 2014 gan seryddwyr yn defnyddio Telesgop Gofod Hubble wrth archwilio'r gwregys Kuiper am wrthrych i'w dargedu gan daith New Horizons fel rhan o'i daith estynedig ar ôl ymweld a Phlwton. Cafodd ei ddewis yn hytrach na'r targedau a  i ddod yn darged sylfaenol y daith. Yn wreiddiol fe'i gelwid gyda'r llysenw "Ultima Thule" sydd yn drosiad Lladin am le wedi'i leoli y tu hwnt i ffiniau y byd hysbys, a dewiswyd yr enw fel rhan o gystadleuaeth gyhoeddus yn 2018. Gwnaeth tîm New Horizons gyflwyno enw priodol i'r Undeb Seryddol Rhyngwladol wedi casglu yr holl wybodaeth a drosglwyddir yn ystod 2019, pan roedd natur y gwrthrych yn fwy hysbys. Dyma'r gwrthrych pellaf yng Nghysawd yr haul sydd wedi ei ymweld gan long ofod.
O! Deuwch Ffyddloniaid
bawd|250px|Llu'r Nef yn cyhoeddi genedigaeth yr Iesu i'r Bugeiliaid Mae O! Deuwch Ffyddloniaid yn emyn Nadoli g, neu garol, Cristnogol gan awdur anhysbys sy'n addasiad i'r Gymraeg o'r emyn Lladin, Adeste Fideles. Mae'n emyn rhif 463 yn Caneuon Ffydd, y Llyfr Emynau Cydenwadol a gyhoeddwyd yn 2001. Mae'r fersiwn Lladin gwreiddiol yn cael ei briodoli i nifer o wahanol awduron, gan gynnwys John Francis Wade (1711-1786), John Reading (1645-1692) a João IV (1640-1656), gyda'r llawysgrif gynharaf o'r emyn sy'n dwyn ei enw ef yn cael ei gadw yn llyfrgell Palas Dinesig Vila Viçosa. Mae llawysgrif gan Wade, sy'n dyddio i 1751, yng ngofal Coleg Stonyhurst, Swydd Gaerhirfryn. Gwaith Frederick Oakeley (1802-80), yn bennaf, yw'r cyfieithiad Saesneg adnabyddus, O come, all ye faithful. Mae'n debyg mae cyfieithiad o waith Oakeley yw'r fersiwn Gymraeg.
Tôn
Yn ogystal â John Francis Wade, honnwyd bod y dôn wedi ei ysgrifennu gan nifer o gerddorion. Mae rhai wedi awgrymu ei fod gan John Reading a'i fab, gan Handel neu gan Gluck. Mae eraill wedi awgrymu'r cyfansoddwyr Portiwgaleg Marcos Portugal a'r brenin João IV o Bortiwgal. Roedd Thomas Arne, yn gydnabod i Wade, a gan hynny yn gyfansoddwr posib arall.
486958 Arrokoth
Cyhoeddwyd ar 12 Tachwedd 2019 mai Arrokoth fyddai'r enw swyddogol. Cydnabyddwyd yr enw gan yr awdurdod rhyngwladol sy'n gyfrifol am enwi gwrthrychau Gwregys Kuiper, sef yr Undeb Seryddol Rhyngwladol a Canolfan Planedau Bychain. Mae'r enw yn golygu "awyr" yn yr iaith Powhatan, iaith farw a siaradwyd gan y llwyth Powhatan, poblogaeth o Americanwyr Brodorol oedd yn byw ar y tir sydd yn rhan o ddwyrain Virginia heddiw.
O! Deuwch Ffyddloniaid
Cysylltiadau Jacobinaidd y Lladin
Roedd John Frances Wade, awdur mwyaf tebygol yr emyn, yn aelod o'r Eglwys Gatholig Rufeinig. Roedd yn byw yn alltud o Brydain Protestannaidd, wedi ffoi i Ffrainc ar ôl methiant ymgais Charles Edward Stuart, ym 1745 i ddiorseddu'r brenin Protestant Siôr II. Roedd Charles am orseddu ei dad, yr ymhonnwr Iago III & VIII. O'r 1740au i 1770au, roedd y ffurfiau cynharaf o'r carol yn ymddangos yn aml mewn llyfrau litwrgaidd Catholig Saesnig yn agos at weddïau dros yr Hen Ymhonnwr alltud. Yn llyfrau Wade, roedd yn aml wedi ei addurno â delweddau blodeuog Jacobinaidd (cefnogwyr yr ymhonwyr), fel roedd testunau litwrgaidd eraill gydag ystyrion Jacobinaidd cudd. Yr awgrym yw bod y "ffyddloniaid" yn ffyddlon i Iago yn ogystal â Christ, bod "Regem angelorum" (Brenin yr Angylion) yn fwys am "Regem Anglorum" (Brenin y Saeson neu'r Eingl) ac ati.
Cyfieithiadau i'r Saesneg
bawd|Frederick Oakeley Cafodd y testun ei gyfieithu i'r Saesneg nifer fawr o weithiau. Mae Wikidata Saesneg yn cynnwys 46 o gyfieithiadau o'r emyn i'r Saesneg gyda'r cynharaf "Draw Near, Ye Faithful Christians" gan awdur anhysbys yn dyddio o 1760. Y cyfieithiad gan awdur gwybyddus cynharaf yw "Oh, Come, All Ye Faithful, Joyful Triumph Raising" gan Basil Wood, o 1821. Mae'r fersiwn mwyaf poblogaidd o'r emyn yn Saesneg yn gyfuniad o gyfieithiad Frederick Oakeley o'r pedwar pennill Lladin gwreiddiol ac ategiad o 3 pennill ychwanegol gwreiddiol gan Thomas Brooke a gyhoeddwyd gyntaf yn y llyfr emynau Murray's Hymnal ym 1852.
Enwyd Chwarel yr Oakeley ym Mlaenau Ffestiniog ar ôl teulu Frederick Oakeley.
Addasiadau i'r Gymraeg
Fe ymddangosodd cyfieithiad gwahanol o'r emyn gan Evan Lewis yn Hymnau Hen a Newydd, 1868, sef cyfieithiad o lyfr emynau Eglwys Loegr "Hymns Ancient and Modern". Mae fersiwn mwyaf cyfarwydd yr emyn yn y Gymraeg yn ymddangos gyntaf yn "Y Caniedydd Cynulleidfaol", llyfr emynau i'r Annibynwyr a gyhoeddwyd ym 1895. Mae arddull y ddwy fersiwn yn awgrymu eu bod yn gyfieithiadau o gyfieithiad Saesneg Frederick Oakely yn hytrach na chyfieithiad uniongyrchol o'r Lladin. Ym 1899 cyfieithodd y Tad John Hughes Jones, Offeiriad Catholig Caernarfon, yr emyn yn uniongyrchol o'r Lladin wedi i'r Eglwys Gatholig caniatáu addoli mewn ieithoedd brodorol. Ei eiriad ef ydoedd:
Cafwyd cyfieithiadau amgen hefyd gan T. Gwynn Jones ar gyfer "Emynau Mynwy" ym 1938 a gan Ifor L Evans ar gyfer casgliad "Mawl yr Orsedd", 1951.
Cyd-destun Beiblaidd
Mae'r emyn yn cyfeirio at hanes genedigaeth yr Iesu a cheir yn Efengyl Luc Pennod 2:8-20, sy'n sôn am Angel yn ymddangos i fugeiliaid ac yn rhoi'r newyddion iddynt am enedigaeth Iesu Grist ym Methlehem. Wedi cyhoeddi ei newyddion ymddangosodd llu nefol yn moli Duw gan ddweud Gogoniant i Dduw yn y Goruchaf
Dolenni allanol
Fideo YouTube o [[Stuart Burrows], Rebecca Evans a Bryn Terfel yn canu O! Deuwch Ffyddloniaid]
Licris cymysg
alt=Liquorice Allsorts in a glass bowl.jpg|bawd|Licris cymysg mewn powlen wydr Cymysgedd o felysfwyd licris yw licris cymysg (Saesneg: liquorice allsorts). Maent wedi'i gwneud o licris, siwgr, cnau coco, jeli anis, cyflasynnau ffrwythau, a gelatin. Cawsant eu cynhyrchu yn wreiddiol yn Sheffield, Lloegr, gan Geo. Bassett & Co Ltd. Mae mascot cwmni Bassett - 'Bertie Bassett' - yn gymeriad sydd wedi'i wneud o'r licris cymysg.
O ran eu tarddiad, dywedir i Charlie Thompson, un o weithwyr Bassett, yn 1899 ollwng hambwrdd o samplau oedd yn cael eu dangos i gleient yng Nghaerlŷr, a thrwy hynny gymysgu'r melysion. Cafodd y cleient ddifyrrwch wrth ei wylio'n sgrialu i'w hail-drefnu. Yn fuan wedi hynny, dechreuodd y cwmni fas-gynhyrchu'r cymysgedd, a'u troi yn gynnyrch poblogaidd.
Blur
bawd|250x250px|Coxon (chwith) ac Albarn (dde) ar y llwyfan yn Academi Newcastle Academy ym Mehefin 2009. Band roc o Loegr a ffurfiwyd yn Llundain yn 1989 yw Blur. Aelodau'r grwp oedd y canwr a chwaraewr allweddellau Damon Albarn, y gitarydd/canwr Graham Coxon, y basydd Alex James a'r drymiwr Dave Rowntree. Roedd eu albwm cyntaf Leisure (1991) yn ymgorffori synau 'Madchester' a 'shoegazing', ac wedi hynny y daeth eu cerddoriaeth dan ddylanwad bandiau fel the Kinks, the Beatles ac XTC. Cafodd Modern Life Is Rubbish ei ryddhau yn 1993, Parklife yn 1994 a The Great Escape yn 1995. Daeth Blur yn un o fandiau mwyaf amlwg y sîn Britpop, gan gystadlu gydag Oasis yn y siartiau yn 1995 yn yr hyn ddaeth i'w adnabod fel "Brwydr Britpop".
Aeth y band trwy gyfnod o newid pellach yn ei sain wrth recordio'r albwm Blur yn 1997, y tro hwn yn arddangos dylanwad steil lo-fi y bandiau Americanaidd. Roedd yr albwm yn cynnwys y gân "Song 2", a daeth honno â'r band i boblogrwydd yn yr Unol Daleithiau. Teitl albwm nesaf y band oedd 13 (1999), ac roedd hwnnw'n arbrofi gyda cherddoriaeth electronig a gospel, a geiriau mwy personol gan Albarn. Gadawodd Graham Coxon y band ym Mai 2002, pan oeddynt yn recordio eu seithfed albwm Think Tank (2003). Roedd hwnnw yn cynnwys synau electronig a llai o gitar, ac yn adlewyrchu diddordeb Albarn mewn cerddoriaeth hip hop ac Africanaidd. Yn dilyn taith heb Coxon yn 2003, aeth yr aelodau eraill i weithio ar brosiectau eraill.
Daeth aelodau Blur, yn cynnwys Coxon, at ei gilydd eto yn 2009 ar gyfer cyfres o gyngherddau. Rhyddhawyd nifer senglau yn dilyn hynny, a bu'r band yn teithio yn rhyngwladol. Cyflwynwyd Gwobr Brit i'r band yn 2012 am ei gyfraniad i gerddoriaeth. Daeth yr albwm cyntaf iddyn nhw ei ryddhau mewn deuddeg mlynedd - The Magic Whip (2015) - yn y chweched i gyrraedd brig y siartiau Saesneg.
Bob Einstein
Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau oedd Stewart Robert "Bob" Einstein (20 Tachwedd 1942 – 2 Ionawr 2019), oedd yn adnabyddus am ei ran mewn rhaglenni comedi poblogaidd fel Curb Your Enthusiasm.
Cytundeb Trianon
250px|de|Hwngari a'i thiroedd coll, 1920 bawd|de|250px|Ffiniau drafft Awstria-Hwngari yn Nghytuneb Trianon a Saint Germain Roedd Cytuniad Trianon, a lofnodwyd ar 4 Mehefin 1920 yn gasgliad y cyfarfod a gynhaliwyd yn y nghastell y Grand Trianon Castell, Palas Versailles (Ffrainc), i sefydlu statws Hwngari ar ôl iddynt fod yn rhan o'r ochr a gollodd y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'i cynghreiriaid Awstrai, yr Almaen a Thwrci. Yn rhan ar y drafodaethau ar ddyfodol y genedl oeddd y pwerau buddugol (Prydain, Ffrainc, yr Eidal, UDA a Japan) a'u partneriaid (Teyrnas y Serbiaid, Croatiaid a Slofeniaid - a ail-enwyd yn Iwgoslafia maes o law, Rwmania a Tsiecoslofacia).
Roedd y cytundeb oedd mewn gwirionedd yn ddilyniant i Gytundeb Versailles (28 Mehefin, 1919), bun ymdrin ag Ymerodraeth yr Almaen, ac yn union wedi Cytundeb Saint-Germain (10 Medi 1919) a benderfynodd amodau heddwch Awstria. Gan bod Hwngari wedi gadael Ymerodraeth Awro-Hwngari ar 16 Tachwedd 1918, felly rhoddodd y Cynghreiriaid driniaeth benodol iddi.
Roedd Hwngari eisoes yn colli llawer o'u tiriogaeth o ganlyniad i'r oruchafiaeth filwrol y Cynghreiriaid erbyn cadoediad (Tachwedd-Rhagfyr 1918) ond collodd ragor o dir yn sgil Cytundeb Trianon. Mae colled Cytundeb Trianon yn dal i achosi loes i'r Hwngariaid hyd heddiw.
Colledion Ymerodraeth Hwngari
bawd|250px|map ethnograffig o 1885 o 'Diroedd Coron Sant Steffan' h.y. Teyrnas Hwngari a Theyrnas Croatia-Slofonia yn ôl cyfrifiad 1880 Roedd y Cynghreiriaid wedi ennill y Rhyfel ar slogan "hawl pobloedd i gael reoli ei hunain" a gyda hynny datgymalwyd rhan Hwngari o'r Ymerodraeth Awstria-Hwngari oedd 325,411 km sgwâr a phoblogaeth o 21 miliwn. Ond er bod sawl iaith frodorol o fewn gwladwriaeth Hwngari, Hwngareg oedd y brif iaith ac unig iaith weinyddol ac addysg gan achosi drwg-deimlad. Er i'r Hwngariaid gyfeirio at y tiriogaeth cyn-Trianon fel 'gwlad' tecach fyddai cyfeirio ato fel Ymerodraeth gan iddynt dra-arglwyddiaethu dros sawl cenedl ac iaith.
Yn gyfan gwbl, collodd Hwngari:
Yr ymgynghoriad ei gynnal yn 1921 yn unol â chanlyniad y ddinas penderfynu ymuno â Hwngari a enwir Sopron, er cadw statws swyddogol yr Almaen a Hwngari.
Canlyniad
Roedd yr ardaloedd a wobrywyd i'r gwledydd cyfagos yn cynnwys mwyafrif di-Hwngaraidd ond roedd hefyd 31% o'r Hwngariaid (3.3 miliwn) yn byw yno ac wedi ei gadael allan o Hwngari ôl-Trianon. Roedd pump o'r deg dinas fwyaf ymerodraeth Hwngari nawr mewn gwledydd eraill. Cyfangwyd byddin Hwngari i 35,000 swyddog a dynion a daeth Llynges Awstria-Hwngari i ben.
Ail Ryfel Byd
bawd|250px|Ffin Hwngari yn ystod yr Ail Ryfel Byd, 1941 Yn y cytundebau a elwir yn 'Gwobrau Fienna' (Vienna Awards) yn 1940 'gwobrwyodd' Hitler i Hwngari neth o'r tiroedd gollwyd ganddi yng Nghytuneb Trianon ugain mlynedd yn gynt. Adfeddianwyd Transylfania a rhannau deheuol a thir isel Slofacia ar hyd yr afon Donaw. Daeth gweddill Slofacia yn annibynnol o dan reolaeth y Jozef Tiso ond yn daeaog-wladwriaeth o dan lygaid y Natsiaid. Adfeddianwyd hefyd peth o'r tiroedd oddi ar Rwthenia (Iwcrain) bellach) a Vojvodinja oedd yn Serbia.
Dinasyddiaeth Hwngareg
Ar 26 Mai 2010 arwyddwyd cytuneb gan Lywodraeth Hwngari i estyn hawliau dinasyddiaeth Hwngaraidd i'r Hwngariaid sy'n byw y tu allan i'r wlad yn Slofacia, Rwmania, Serbia ayyb. Daeth y ddeddf i rym yn Ionawr 20122 made in January 2011, ac mae'n agored i bob person oedd yn ddinasydd Hwngareg neu'n ddigynydd dinesydd Hwngareg cyn 1920 a rhwng 1941 ac 1945 ac sy'n gallu siarad Hwngareg. Gallant ymgeisio am ddinasyddiaeth Hwngareg hyd yn oed os nad ydynt yn byw yn Hwngari. Erbyn Awst 2015, roedd dros 750,000 cais wedi dod i law a 700,000 person wedi derbyn y dinasyddiaeth. Daeth y prif geisiadau o: 300,000 Transylfania (Rwmania), 130,000 o Vojvodina (Serbia) a 120,000 o Iwcrain.
Szekely yn Rwmania
Ceir ymgyrch dros hawliau ieithyddol a math ar hunanlywodraeth gan Hwngariaid Translyfania, y Sekerlei, yn Rwmania. Er nad ydynt yn galw am uno'r tiroedd gydag Hwnagari, maent yn galw ar i lywodraeth Rwmania roi iddynt gydnabyddiaeth tirogaethol a diwylliannol ac ieithyddol i'r gymuned Hwngareg.
Cytundeb Sèvres
bawd|300px|Fersiwn 1927 o'r map a ddefnyddiwyd gan Gynulliad Fawr Genedlaethol Twrci yn dangos ffiniau'r Cytundeb (y map wedi ei hadnewyddu) bawd|200px|Rhai o lofnodwyr ar ran Ymerodraeth yr Otoman, ch/dde Rıza Tevfik Bölükbaşı; Y Grand Vizier, Damat Ferid Pasha; Gweinidog Addysg Otoman, Bağdatlı Hadi Pasha; a'r lysgennad, Reşad Halis Gyda Cytundeb Sèvres, gwelwyd Ymerodraeth yr Otomaniaid, a oedd eisoes yn ei lleihau yn sylweddol wedi Cytundeb Llundain 1913, ei leihau ymhellach nes iddi gilio i berfeddwlad yr Ymerodraeth sef penrhyn Anatolia. Amddifadwyd hi o'r holl diroedd Arabaidd a sofraniaeth dros y Bosporus ac ynysoedd y Dardanelle. Arwyddwyd y Cytundeb ar 10 Awst 1920 yn ystafell arddangos ffatri porslen Sérves, manufacture nationale de Sèvres. Mae Sèvres bellach yn faestref ar ochr orllewinol Paris.
Mae'r cytundeb hefyd yn darparu digon o fesurau diogelu ar gyfer yr lleiafrifoedd byw yn Nhwrci, ac mae ei erthyglau 62-64, gwarantu y cyfle i ennill annibyniaeth o fewn y wladwriaeth, y mae eu ffiniau eu diffinio gan bwyllgor o'r Cwrdiaid Cymdeithas y Cenhedloedd dynodedig ad hoc.
Roedd gan y cytundeb bedwar llofnodwr ar ran y llywodraeth Otomanaidd. Cafodd y Cytundeb gadarnhau gan y Senedd Otoman ond gan fod hyn wedi cael ei ddiddymu yn flaenorol 18 Mawrth 1920, ni ddaeth i rym. Derbyniodd y Cytundeb gefnogaeth y Swltan Mehmed VI ond cafodd ei gwrthwynebu'n gryf gan hynny gan Mustafa Kemal Pasha, a arweiniodd Rhyfel Annibyniaeth Twrci gan orfodi pwerau Cynghreiriaid i ddychwelyd at y bwrdd trafod. Llofnododd a chytunodd y partïon ar gytundeb newydd â Chytundeb Lausanne yn 1923. Yn hynny o beth ni wireddwyd Cytundeb Sévres byth yn llawn - a nemor ddim yng nghyd-destun ffiniau Anatolia.
Amodau
bawd|Map o Gytundeb Sèvres yn dangos y ffiniau rhagdybiedig Cytuniad ar ymraniad yr Ymerodraeth Otomanaidd yn dilyn y cytundebau gyfrinachol rhwng Pwerau y Cynghreiriaid a drafodwyd yng Nghynhadledd gyfrinachol San Remo yn Ebrill 1920. Darparwyd y cytundeb hwn ar gyfer 433 o erthyglau, y rhai mwyaf arwyddocaol yw'r canlynol.
Tiriogaeth
bawd|Map yn dangos ail-gyfuno "Groeg Fawr", a wireddwyd yn rannol gan y Cytundeb. Yn y gornel chwith gwelir y Prif Weinidog, Eleutherios Venizelos, a arwyddodd y Cytundeb ar ran Groeg.
Gyda'r Cytundeb gwelwyd Gwlad Groeg, yn gwireddu ei hymgyrch "Syniad Megali", gan ennill dinasoedd Edirne ac Izmir (Smyrna mewn Groeg), ond lle diarddelwyd y Groegiaid maes o law yn 1922, gan luoedd Mustafa Kemal (Kemal Atatürk) y Rhyfel Groeg-Twrcaidd a'r Asia Leiaf.
bawd|Il Kurdistan e le zone limitrofe secondo il trattato di Sèvres
Cytundeb nas Gwireddwyd
Wedi llwyddiant gwrth-ryfel neu'r Rhyfel Annibyniaeth Twrci, cyflwynwyd cytundeb newydd rhwng y Cynghreiriaid a Gweriniaeth newydd Twrci Atatürk - Cytundeb Lausanne. Dyma, fwy na heb, lunio ffiniau gwladwriaeth Twrci a'r gwledydd cyfagos, hyd heddiw.
Edith Mansell-Moullin
Ymgyrchydd dros y bleidlais i fenywod a gweithredwraig gymdeithasol o dras Cymreig oedd Edith Mansell-Moullin (Medi 1858 – 5 Mawrth 1941). Gyda balchder yn ei thras Gymreig, sefydlodd 'Cymric Suffrage Union' yn Llundain gyda'r nod o gael y bleidlais i fenywod Cymru. Cyd-drefnodd y garfan Gyrmeig o brosesiwn mawr y Women's Suffrage Union yn y ddinas yn 1911. Fel un o'r garfan fwyaf gweithredol o'r mudiad, cafodd ei charcharu am ei gwrthwynebiad ac am wrthod rhoi'r gorau i ymgyrchu yn erbyn y llywodraeth yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.
Bywgraffiad
Ganwyd Edith Ruth Thomas ym Medi 1858 i Anne (née Lloyd) a David Collet Thomas. Ar ôl iddi gwblhau ei haddysg, bu'n gweithio yn y slyms yn Bethnal Green a pharhaodd i wneud hynny ar ôl iddi briodi'r llawfeddyg adnabyddus Charles William Mansell-Moullin, a oedd yn gweithio yn Ysbyty Frenhinol Llundain. Bu'n dyst i Streic y 'Match Girl' yn 1888 a chynorthwyodd weithwyr y dociau mewn cegin gawl yn ystod Streic Dociau Llundain yn 1889. Parhaodd i weithio mewn tai cymdeithasol tan tua 1906, pan ymunodd â'r Women's Industrial Council a dod yn gadeirydd Pwyllgor Archwilio y Cyngor. Ymunodd hefyd â'r Women's Social and Political Union (WSPU) tua 1907 a daeth yn drysorydd cyntaf y Church League for Women's Suffrage. Roedd y ddau Mansell-Moullins yn ymgyrchu i sicrhau'r bleidlais i fenywod. Roedd Charles yn perthyn i'r Men's League for Women's Suffrage a bu'n is-lywydd. Roedd Edith Mansell-Moullin yn aelod o'r Women's Freedom League yn ogystal â'r WSPU.
Cymerodd Mansell-Moullin ran mewn nifer o brotestiadau, yn cynnwys yr un a gynhaliwyd yn Hyde Park yn 1910, pan rhannodd y llwyfan gyda Emmeline Pankhurst. Ar 17 Mehefin 1911, gorymdeithiodd 40,000 o fenwyod yn yr "Ardystiad Mawr" a noddwyd gan y Women’s Suffrage Union, fel rhan o brosesiwn coroni Siôr V. Trefnodd Mansell-Moullin y garfan Gymreig o'r orymdaith gyda Rachel Barrett ac anogodd y Cymry i wisgo'r wisg Gymreig. Roedd yn falch iawn o'i thras Gymreig, ac ar ol y prosesiwn, sefydlodd y Cymric Suffrage Union (CSU), gyda'r nod o sicrhau'r bleidlais i fenywod Cymru. Er ei fod wedi'i leoli yn Llundain yn bennaf, roedd canghennau o'r CSU yng Nghymru ac aeth ar deithiau i ogledd Cymru gan siarad yn gyhoeddus o blaid y bleidlais i fenywod. Cyfieithodd y CSU ddogfennau am yr etholfraint i'r Gymraeg a'u dosbarthu i eglwysi a chynulleidfaoedd Cymreig. Yn Nhachwedd 1911, cymerodd Mansell-Moullin ran mewn ardystiad o flaen y Senedd ac yr oedd yn un o 200 o fenywod gafodd eu arestio. Cafodd ei chyhuddo o darfu ar yr heddwch a cheisio torri llinellau'r heddlu, a gwadodd hynny. Cafodd ei dedfrydu a threuliodd bum diwrnod yng Ngharchar Holloway.
Yn dilyn ei charchariad, ymwasgarodd y CSU a ffurfiwyd mudiad mwy gweithredol, y Forward Cymric Suffrage Union (FCSU), yn Hydref 1912. Roedd ei gŵr a hithau yn llafar yn erbyn gorfodi bwydo swffragetiaid yn y carchardai a trodd cartref Mansel Moullin yn ganolfan ar gyfer trafod strategaeth. Yn 1913 daeth Mansel Moullin yn ysgrifennydd mygedol i'r grwp a ffurfiwyd gan Sylvia Pankhurst er mwyn diddymu'r Cat and Mouse Act. Cymerodd y ddeddf hon le'r bwydo drwy orfodaeth trwy ryddhau carcharorion pan aent yn sâl oherwydd diffyg bwyd, ac yna ei hail-garcharu cyn gynted ag yr oeddynt wedi gwella. Yr un flwyddyn, rhoddodd Dr. Mansel Moullin driniaeth i Emily Davison wedi iddi gael ei sathru gan geffyl y brenin yn y Derby, ond methodd ag achub ei bywyd.
Ymddiswyddodd Mansel Moullin o'r WSPU, yn rhannol oherwydd ei benderfyniad i roi'r gorau i brotestio yn erbyn y llywodraeth yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd hi'n heddychwraig, ac felly yn erbyn y rhyfel, ac yn credu na ddylid ildio cyfrifoldeb cymdeithasol o'i herwydd. Cafodd ei chynhyrfu gan yr arfer o arestio gweithwyr Almeinig yn y mwyngloddfeydd yng Nghymru, a'r effaith roedd hynny'n ei gael ar eu teuluoedd, a bu Mansel Moullin yn apelio ar eu rhan ac yn codi arian trwy'r FCSU i'w cynorthwyo. Anfonodd hefyd lythyrau yn protestio yn erbyn y cyflogau isel roedd menywod yn eu derbyn yn ystod y Rhyfel, gan alw am arian cyhoeddus i gael ei ddefnyddio i ychwanegu at eu cyflogau. Ymddiswyddodd o'i swyddogaethau yn y FCSU yn 1916 oherwydd pryderon ynghylch ei iechyd, er iddi barhau i weithio mewn rhaglenni cymdeithasol a gyda mudiadau heddwch. Yn 1931, bu'n gadeirydd y Society for Cultural Relations gyda'r USSR ac yn gweithio fel gwirfoddolwraig yn St Dunstan's, a oedd yn rhoi cartref i gynfilwyr dall.
Bu farw Mansel Moullin ar Mawrth 1941 yng nghartref ei mab yn Llundain, flwyddyn ar ôl marwolaeth ei gŵr.
Cydnabyddiaeth
Mae ei henw a'i llun (ynghyd â 58 o rai eraill a gefnogodd y bleidlais i fenywod) ar blinth y cerflun o Millicent Fawcett yn Parliament Square, Llundain, a ddadorchuddiwyd yn 2018.
Yr Elfennau
Traethawd ar fathemateg, a rannwyd i bymtheg 'llyfr', yw'r Elfennau gan y Groegwr Euclid; fe'i sgwennwyd, mae'n debyg, yn Alexandria, yr Aifft tua 300 CC. Mae'n gasgliad o ddiffiniadau, cynosodiadau, gosodiadau (theoremau a lluniadau), a sawl prawf o'r gosodiadau hyn. Mae'r llyfrau'n cwmpasu y ddau fath o'r hyn a adnabyddir heddiw fel geometreg Ewclidaidd: plân a solid, yn ogystal â damcaniaeth rhifau (elfennol) a llinellau anghymesur. Dyma'r gyfrol gyntaf y gwyddys amdano sy'n rhoi triniaeth ddiddwythol (deductive) i fathemateg, a hynny ar raddfa fawr. Ar sail y casgliad hwn y datblygodd rhesymeg a gwyddoniaeth fodern, ac ni chafwyd carreg filltir mor bwysig rhwng hynny a'r 19g.
Nododd sawl ysgolhaig mai dyma un o'r llyfrau mwyaf llwyddiannus a dylanwadol a welodd y byd erioed.
Hwn oedd un o'r llyfrau cyntaf i gael ei argraffu yn 1482, a chredir ei fod yn ail i'r Beibl o ran sawl argraffiad a wnaed: ymhell dros fil.
bawd|dim|Darn o femrwn Oxyrhynchus papyri, sy'n cynnwys Elfennau Euclid
Cas pensiliau
de|bawd|267x267px|Blwch penseli Cynhwysydd ar gyfer storio pensiliau yw cas pensiliau neu blwch pensiliau. Gall cas pensiliau hefyd gynnwys amrywiaeth o ddeunyddiau ysgrifennu eraill, yn cynnwys pethau i wneud min ar bensil, ysgrifbinau, ffyn glud, rwberi, sisyrnau a phrenau mesur.
Gall casau pensiliau fod wedi eu gwneud o amrywiaeth o ddeunyddiau fel pren neu fetal. Mae gan rai casau pensiliau gragen allanol galed tra bod eraill wedi'u gwneud o ddeunydd meddal fel plastig, lledr neu cotwm. Yn aml bydd y fersiynau meddal yn cael eu hagor a'u cau gan ddefnyddio sip.
Roedd casau pensiliau cynnar yn grwp neu silindrig eu siâp. Roedd rhai wedi eu haddurno gyda iasbis (gw. un a ddefnyddiwyd yn 1860) neu blatinwm (yn 1874). Cafodd y patent cyntaf ar gas pensiliau ei gofrestu yn yr Unol Daleithiau yn 1946. Cafodd ei wneud gan Verona Pearl Amoth, a ddyfeisiodd declynnau eraill ar gyfer ysgrifennu fel rwberi ar gyfer pensiliau oedd yn gallu cael eu cyfnewid.
Pieter Hoff
Mae Pieter Hoff (hefyd Petrus Hoff) yn ddyfieisiydd, ymgyrchydd ecolegol, cyn-dyfwr a masnachwr blodau ac yn sefydlydd a chyfarwyddwr y cwmni Groasis Waterboxx. Mewn profion dros tair mlynedd ar y Waterboxx ym Mhrifysgol Mohamed Premier yn Moroco goroesodd bron 90% o'r planhigion gyda'r bocs o'i cymharu â 10% a blanwyd heb y bocs.
Bywgraffiad
Mae Pieter Hoff yn frodor o'r Iseldiroedd ac yn gyn-allforwr blodau. . Sefydlwyd ei gwmni blodau gan ei daid yn 1923 ond gwerthodd y cwmni er mwyn bwrw ymlaen gyda'i fenter Groasis Waterboxx. Dyfeisiodd y Groasis Waterboxx er mwyn galluogi coed i dyfu heb dyfrio ychwanegol mewn sychdiroedd ac anialwch.
Plannu coed i adfer tir diffaith
Nododd Pieter Hoff bod dyn wedi cael gwared ar 5 biliwn erw o goed yn y ddwy fil o flynyddoedd ddiwethaf a bod hyn wedi niweidio'r tir. Cred bod ail-goedwigo yn ateb sawl her fawr: ymladd yn erbyn erydiad y tir; cynorthwyo i ymladd yn erbyn newid hinsawdd; cynhyrchu bwyd; creu gwaith. A hynny mewn modd hunangynhaliol.
Pont y Ddraig
bawd|250px|Pont y Ddraig Mae Pont y Ddraig yn bont i gerddwyr a beicwyr ar draws y Foryd, aber Afon Clwyd yn ymyl harbwr Y Rhyl. Agorwyd y bont ym mis Hydref 2013 gan Mark Colbourne, enillydd medalau aur ac arian yng Ngemau Paralympaidd Llundain 2012. Hyd y bont yw 32 medr, ac mae’n codi ar gyfer cychod gyda hwylbrenni uchel. Cost o’i hadeiladu oedd £4.3 miliwn.
Pieter Hoff
Y Groasis Waterboxx
Yn 2003 dyfeisiodd Hoff y Groasis Waterboxx sy'n ddeorydd coed (neu unrhyw fath o blanhigyn) nad sydd angen dyfrio cyson wedi i'r dyfais gael ei ddodi mewn lle gyda chyflenwad cychwynnol o ddŵr (mae caead y ddyfais yn sianelu dŵr gwlith i'r planhigyn). Gan ddefnyddio'r waterboxx a hefyd sbarduno'r prif wreiddyn i dyfu yn fertigol a chanfod dŵr yn ddwfn yn y pridd, mae'r ddyfais yn galluogi planu coed mewn sychdiroedd ac anialwch. Mae Hoff hefyd yn nodi pwysigrwydd peidio niweidio system capilari y pridd sydd yn ffynhonellu neu'n sianelu dŵr, maeth ac ocsigen i'r gwreiddiau. Bwriad y ddyfais yw ail-ffrwythlonni 70% o dir crin a lled-crin y byd sydd wedi eu niweidio drwy ddad-goedwigo a gor-bori neu gor-amaethu.
Alex Turner
Mae Alexander David Turner (ganed 6 Ionawr 1986) yn gerddor, canwr, ysgrifennwr caneuon a chynhyrchydd recordiau o Sheffield, Lloegr. Mae'n fwyaf adnabyddus am bod yn ddyn blaen a phrif awdur caneuon y band roc Arctic Monkeys a mae wedi rhyddhau chwech albwm gyda nhw, yn ogystal a'i albwm annibynnol The Last Shadow Puppets.
Disgyddiaeth
'''Unigol
Arctic Monkeys
The Last Shadow Puppets
Gofod Euclidaidd
Mewn geometreg, mae gofod Euclidaidd yn cynnwys y plân Euclidaidd dau ddimensiwn, y gofod tri dimensiwn o geometreg Euclidaidd, a dimensiynau uwch.
Fe'i enwyd ar ôl y mathemategydd Groeg yr Henfyd, Euclid o Alexandria ac mae'r term "Euclidaidd" yn cynnwys gofod 2 a 3-dimensiwn o fewn geometreg Euclidaidd a dimensiynau uwch. Yng nghyfnod y Groegiaid, arferid diffinio'r plân Euclidaidd a'r plân 3-dimensiwn Euclidaidd gyda chynosodiadau (postulates) a'r nodweddion eraill fel theoremau. Defnyddid lluniadau geometrig hefyd i ddiffinio rhifau cymarebol fel cymarebau cyfesur.
Y strwythur Euclidaidd
Y pellter rhwng pwyntiau a'r onglau rhwng llinellau neu fectorau yw'r system hon. Rhaid iddynt fodloni rhai amodau, sy'n peri i'r set o bwyntiau fod yn ofod Euclidaidd. Y dull naturiol o gael y symiau hyn yw drwy gyflwyno (a defnyddio) y cyfanswm safonnol mewnol, a elwir hefyd yn "gyfanswm dot" ar
Rn
Ffatri
Mae ffatri (o'r Lladin fabricare "i addasu", "to customise") yn weithdy gweithgynhyrchu ar raddfa ddiwydiannol, lle caiff nifer fawr o wahanol weithrediadau eu cyfuno â llawer mwy gyda chymorth peiriannau, gweithwyr cynhyrchu a chynhyrchion rheoli sy'n cynhyrchu. Defnyddir perchennog neu weithredwr ffatri fel gwneuthurwr, yn bennaf fel entrepreneur heddiw. Gelwir yr adeilad lle mae'r cyfleuster hwn wedi'i leoli yn ffatri.
Jackson Wang
Mae Jackson Wang (Tsieiniadd traddodiadol: 王嘉爾, ganed 28 Mawrth 1994) yn rapiwr, canwr a dawnsiwr o Hong Kong ac yn byw yn Ne Corea. Mae'n aelod o'r grŵp bechgyn De Coreaidd Got7 ac mae hefyd yn adnabyddus am ei ymddangosiadau ar deledu realaeth yn Corea, Roomate yn enwedig. Mae hefyd yn gweithio yn Tsiena fel artist ar ben ei hun ac fel cyflwynydd teledu.
Gofod Euclidaidd
Y strwythur Euclidaidd
. Diffinnir cyfanswm mewnol unrhyw ddau n-fector real
Jackson Wang
Bywyd cynnar
Cafodd Jackson ei eni yn Kowloon Toong, Hong Kong Prydeinig. Roedd ei dad, Wang Ruiji, yn aelod o dîm ffensio cenedlaethol Tsieina a roedd ei fam, Sophia Chow, yn gymnastwraig. Roedd ei ddad-cu mamol, Zhou Yongchang, yn arloeswr meddygaeth ddiagnostig uwchsain yn Tsieina.
Gofod Euclidaidd
Y strwythur Euclidaidd
x
Ffatri
Ffatri
Gyda biwrocratiaeth gynyddol a rhannu llafur, mae'r ffatri neu'r busnes wedi disodli'r term "ffatri".
Gofod Euclidaidd
Y strwythur Euclidaidd
a
y
Ffatri
Hanes
Yn ystod dyddiau cynnar gweithgynhyrchu nwyddau (hyd yn oed yn ystod system yr Urdd masnachol yn yr Oesoedd Canol), cafodd y rhain eu hyrwyddo gan y wladwriaeth, gan eu bod yn gweld y posibilrwydd o gynyddu allforio cynhyrchion gwerthfawr ac i gymryd arian parod ar frys. Mae gweddill y diwydiant ffatri, ac felly'r newid o wwaithgynhyrchu bychain i ffatrïoedd pwrpasol, yn dechrau gyda dyfeisiau mecanyddol pwerus ar ddiwedd y 18g, a dechrau'r Chwyldro Diwydiannol. Dechreuodd y datblygiad hwn tua 1770 yn y Cromford, Lloegr gyda dyfeisio'r Ffram Ddŵr gan Richard Arkwright. Yn 1783, sefydlwyd busnes Elberfeld gan Johann Gottfried Brügelmann gyda Ffatri Tecstilau Cromford yn Ratingen y ffatri gyntaf ar y cyfandir. Fe'i sefydlwyd yn 1801 ger Wülflingen (ardal heddiw Winterthur) melin nyddu Hard oedd y ffatri gyntaf yn y Swistir.
Yn y degawdau dilynol, gyda mecanwaith pellach o brosesau gwaith ac yn enwedig dyfeisio'r injan stêm cyflymodd ac amlhaodd diwydiannu a lledaenu'r ffatri fodern.
Gofod Euclidaidd
Y strwythur Euclidaidd
lle mae xi a yi yn ied cyfesuryn o'r fectorau
Ffatri
Hanes
Dim ond gyda buddsoddiad cyfalaf mawr y gellid sefydlu a defnyddio'r peiriannau hyn, na ellid ei wneud gan lawer o berchnogion busnesau bach bach gweithgynhyrchu. Dyma ddatblygiad mentrau ar raddfa fawr, sy'n cael eu disodli ar y pryd ac fel arfer mentrau busnes bach. Ymunodd sefyllfa frys y crefftwyr i fyny i'r 19g, hyd yn oed codi amheuon ynghylch anghenraid ffatrïoedd.
Lydia Martin
bawd|Holland Roden, yr actores sy'n portreadu Lydia Martin
Ffatri
Cymdeithaseg y Ffatri
Ar y naill law, gwelodd datblygiad y ffatri ddiwedd neu leihau sawl crefft neu grefftwr unigol ond gwelwyd hefyd, yn sgîl dyfodiad ffatrioedd swydd a sgiliau newydd megis technegwyr, broceri swyddi, goruchwylwyr a gweision sifil. Roedd y newid o waithgynhyrchu tyddyn ac amaethyddol i gynhyrchu ar raddfa ffatri yn golygu newid cymdeithasol mawr. Achosodd newidiadau megis:
Lydia Martin
Mae Lydia Martin yn un o brif gymeriadau'r rhaglen deledu MTV Teen Wolf, ac sy'n cael ei bortreadu gan Holland Roden. Mae'n ymddangos ym mhob cyfres.
Ffatri
Cymdeithaseg y Ffatri
Gyda rhesymoli, globaleiddio ac awtomeiddio, mae llai a llai o bobl yn gweithio yn y ffatri yng Ngorllewin Ewrop bellach, ac maent yn gallu gynhyrchu mwy o gynhyrchion mewn cyfnodau byrrach.
Gofod Euclidaidd
Y strwythur Euclidaidd
yn y drefn honno. Mae'r canlyniad bob tro yn rhif real.
Pellter
Mae cyfanswm mewnol
Lydia Martin
Disgybl yn Beacon Hills High School yw Lydia Martin, yn y stori, mae hefyd yn Banshee ac yn aelod brwd o Teen Wolf Pack o dan arweiniad Scott McCall ei ffrind a bortreadir gan Tyler Posey, sef y bleidd-ddyn a roddodd ei enw ar y gyfres. Mae Martin yn gariad i Jackson Whittemore (Colton Haynes) yn y cyfresi cyntaf, cyn dechrau perthynas gyda Stiles Stilinski (Dylan O'Brien) yn ystod cyfres olaf y rhaglen.
Ffatri
Deddfwriaeth
Gellir dod o hyd i wybodaeth am ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â ffatrïoedd ymhlith eraill, cyfraith ffatri, iechyd a diogelwch ac amddiffyn yr amgylchedd.
Lydia Martin
Nain Lydia Martin oedd Lorraine, ac roedd y ddwy yn agos at ei gilydd, ond gan fod gan Lorraine hefyd bwerau cyfrin, cafodd ei chloi mewn ysbyty meddwl, lle lladdodd ei hun.
Ffatri
Y Ffatri a Chymru
Ceir y cofnod cynharaf o'r gair ffatri yn y Gymraeg yn 1833, lle caiff ei ddefnyddio hefyd fel ystyr "stŵr, cynnwrf" yn ogystal â'r ystyr i gyfeirio at le gwaith.
Gwneir defnydd o'r gair yn y Gymraeg mewn ffordd nad sydd i'w weld mewn iaith arall fel Saesneg - dyweid ffatri wlân a ffatri laeth am yr hyn a elwir yn Saesneg yn "wollen mill" a "dairy".
Gofod Euclidaidd
Pellter
gyda'i hun bob amser yn rhif nad yw'n negatif. Mae'r cyfanswm hwn yn caniatau i ni ddiffinio "hyd" y fector
x
Lydia Martin
Ymddangosa Martin yn dwp i lawer o gymeriadau'r gyfres, ond cuddio ei gallu anghyffredin y mae mewn gwirionedd. Yn wir, gall siarad Lladin clasurol a hynafol, ac mae ei IQ uchel yn ei gwneud yn genius.
Gofod Euclidaidd
Pellter
drwy ail isradd:
Ffatri
Ffatrioedd Enwocaf Cymru
Roedd Ffatri Rwber Brynmawr yn enghraifft nodedig mewn pensaernïaeth ffatrioedd. Cafwyd ymdrechion i'w harbed ar ddiwedd y 20g fel adeilad o bwys hanesyddol a phensaernïol.
Gofod Euclidaidd
Pellter
Mae'r ffwythiant-hyd hwn yn bodloni'r nodweddion sydd ei hangen ar y norm, ac fei'i gelwir yn "norm Euclidaidd" ar
Rn
.
Lydia Martin
Oed
Yn Omega, datgelodd Sheriff Stilinski fod Lydia'n 16 oed, ac ychydig wythnosau wedyn mae'n dathlu ei phen-blwydd yn 17. Erbyn Cyfres 4 credir ei bod yn 18 ac mae hyn yn cael ei gadarnhau yng Nghyfres 5 pan ddywed 'Deputy Parrish' ei bod yn 18 oed.
Ffatri
Ffatrioedd Enwocaf Cymru
Ymysg un o ffatrioedd pwysicaf Cymru yw Ffatri Airbus UK, Brychdyn sy'n enghraifft o ffatri sy'n cyflogi niferoedd mawr o bobl ar draws sawl gwahanol gallu, sgil a maes. Bu Ffatri Arfau'r Goron Caerdydd ar yn adeg yn cyflogi 20,000 o bobl.
Gofod Euclidaidd
Pellter
Gellir defnyddio'r norm i ddiffinio metrig (neu ffwythiant-pellter) ar
Ffatri
Caneuon Poblogaidd
Ceir cân enwog Merch y Ffatri Wlân gan Meic Stevens wedi ei pherfformio gan sawl gwahanol artist.
Yn nghân adnabyddus Alun 'Sbardun' Huws, Strydoedd Aberstalwm cyfeirir at ffatri gyda'r geiriau "a gorn y ffatri'n galw pawb i'w gwaith" - sŵn cyffredin yn yr 19g a'r 20g mewn sawl tref a phentref ddiwydiannol Gymreig.
Gofod Euclidaidd
Pellter
Gelwir y pellter (neu'r hyd) hwn yn "fetrig Euclidaidd".
Ongl
Mae'r ongl θ (
0° ≤ θ ≤ 180°
) rhwng y fectorau
x
a
y
fel a ganlyn:
lle mae
arcos
yn ffwythiant arcosin.
Jason Marsden
Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a seren deledu Americanaidd yw Jason Christopher Marsden (ganwyd 3 Ionawr 1975).
Colslo
bawd|200px|Colslo bresych coch bawd|200px|Coloslo byr-bryd nodweddiadol mewn dysgil gyda sglodion a chig bawd|200px|Krautsalat yn [[Munich, Almaen]] Mae colslo (weithiau colslô; Saesneg: coleslaw neu, weithiau'n anffurfiol slaw) yn salad a wneir yn bennaf o stribedi o fresych. Gellir hefyd gynnwys moron a chynhwysion eraill, fel ffrwythau a llysiau, afal, winwns, pupur a gwahanol sbeisys. Caiff y cynhwysion eu cymysgu fel rheol ym Mhrydain ag olew olewydd hufen salan neu mayonnaise.
Hanes ac Etymoleg
Mae'r term "coleslaw" yn ymddangos yn yr 17g fel Seisnigiad o'r term Iseldireg "koolsla", ffurf gryno o "koolsalade", sy'n golygu "salad bresych". Nododd llyfr coginio o 1770, The Sensible Cook: Dutch Foodways in the Old and New World rysait a briodolwyd i berchennog tŷ Iseldireg yr awdures, oedd yn cymysgu stribedi o fresych gyda menyn toddedig, finegr, ac olew. Mae'r rysait ar gyfer colslo yn un cymharol ifanc gan na ddyfeisiwyd mayonnaise nes ganol 18g.
Y gair Almaeneg yw Krautsalad sy'n golygu union yr un peth - salad bresych. Ceir sawl amrywiaeth ar krautsalad yn y byd Almaeneg. Yn ardal De Tirol, gwneinir colslo cynnes gydag ham.
Amrywiadau
Mae yna amryw o wahanol fathau o golslo. Gall gynnwys bresych neu binafal. Mae rhai ryseitiau'n cynnwys indrawn a finegr.
Yn gyffredinol, mae coleslaw yn cael ei fwyta fel pryd cyfeiliant gyda bwydydd barbeciw, sglodion a chyw iâr wedi'i ffrio. Gall hefyd fod yn gynhwysyn brechdan neu ei weini â mwstard chili a sbeislyd. Ceir amrywiad o colslo a wneir gyda finegr ac olew yn aml yn cael ei roi gyda pizza yn Sweden.
Mae amrywiad o colslo gan gynnwys gyda chaws sewyrllys. Gall hefyd gynnwys caws, winwnsyn a hufen salad. Mae amrywiad arall, ceir colslo brocoli sy'n defnyddio brocoli amrwd yn hytrach na bresych.
Iarlles y Ffynnon (sioe gerdd)
Sioe gerdd i bobl ifanc a sgwennwyd gan Robin Llwyd ab Owain yw Iarlles y Ffynnon ac a berfformiwyd yn gyntaf yn Theatr Gwynedd yn 1996 gan blant Ysgol Gynradd Glan Cegin, Maesgeirchen, Bangor. Mae'n addas ar gyfer cynradd ac uwchradd ac roedd yn y sioe wreiddiol 8 cân a sgript lawn. Cyhoeddwyd y caneuon a'r sgript gan Wasg y Lolfa yn 1997. Yn 2019 roedd yn dal mewn print gyda nifer o'r caneuon hefyd ar gael ar albymau sain. Comisiynwyd y gwaith gan Gyngor Sir Gwynedd ac mae'r perfformiad yn para awr o hyd.
Seiliwyd y gwaith ar hen chwedl Arthuraidd Gymraeg o'r Oesoedd Canol o'r un enw, sy'n un o'r Tair Rhamant: Iarlles y Ffynnon, Peredur a Geraint Fab Erbin. Ceir y testun yn Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Coch Hergest.
Mae'r sioe mewn dwy ran, gyda'r rhan gyntaf yn digwydd o fewn Castell Arthur, y ffynnon a phorth Castell y Marchog Du. Wedi i'r arwr ganfod ei ddarpar gariad, mae'r ail ran yn digeydd yng nghartref yr Iarlles, sef Castell y Marchog Du.
Y stori
Yn y chwedl mae Owain, cymeriad sy'n seiliedig ar yr arwr Owain fab Urien o'r Hen Ogledd, yn priodi Iarlles y Ffynnon gyda chymorth ei llawforwyn Luned. Ar ôl tair blynedd yn amddiffyn y ffynnon, mae'n cael caniatad yr Iarlles i dreulio tri mis yn llys Arthur. Wedi cyrraedd yno, mae'n anghofio popeth am ei wraig ac yn aros am dair blynedd. Mae ei wraig yn ei ddiarddel ac Owain yn mynd yn wallgof am gyfnod, ond gyda chymorth llew mae wedi ei achub mae'n mynd trwy gyfres o anturiaethau yn llwyddiannus ac yn adennill ei wraig.
Queenie Thomas
Roedd Queenie Thomas (18 Mehefin 1898 – 11 Hydref 1977) yn actores ffilmiau mud Cymreig.
Cefndir
Ganwyd Marjorie Violet Queenie Thomas yn Llundain yn blentyn i William Thomas, trafeiliwr a Clara Cecilia King ei ail wraig. Symudodd y teulu i fyw i Gaerdydd tua 1904. Cafodd Queenie ei haddysgu yn ysgol merched Treganna.
Gyrfa
bawd|chwith|Manylun o 1900 Dechreuodd Queenie actio ar lwyfan ym 1914 gan ymddangos mewn cynhyrchiad o'r enw The New Clown yn y New Theatr, Llundain. Ym mis Medi 1915 ymddangosodd yn ei ffilm gyntaf yn chware rhan Regina yn y ffilm drama Infelice. Hyd ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf bu gyrfa lewyrchus gan Queenie yn gweithio ar gyfer y cyfarwyddwr Bertram Phillips. Bu'n serennu mewn ffilmiau megis y ffilm propaganda rhyfel The Man the Army Made, Meg o' the Woods (1918) a A Little Child Shall Lead Them(1919). Wedi'r rhyfel penderfynodd Phillips agor stiwdio newydd ysblennydd mewn plasty yn Clapam Park, ond bu'r fenter yn fethiant ariannol gan gau ym 1923 wedi cynhyrchu dim ond ffilmiau byr yn serennu Queenie a phob un yn fethiant. . Gyda diwedd stiwdio Phillips daeth dirywiad yng ngyrfa Queenie. Ymddangosodd mewn ychydig o ffilmiau eraill rhwng 1923 a 1930 ond heb y cymeradwyaeth beirniadol bu i'w gwaith cynharach.
Teulu
Priododd y rasiwr ceir George Newmans yn Eglwys St. Margaret's, Westminster  ar 20 Hydref 1919.
Marwolaeth
Bu farw o niwmonia yn 79 mlwydd oed.
Yr Hwntws
Grŵp gwerin cyfoes yw Yr Hwntws maent yn canolbwyntio ar ganu caneuon gwerin o ardaloedd Morgannwg a Gwent. Prif leisydd a phrif lefarydd y grŵp yw Greg Lynn. Daw'r enw o'r gair hwntw sef llysenw ar bobl o dde Cymru.
Arddull
Nodweddir cerddoriaeth y grŵp gan offerynnau gwerin a llais cryf Greg Lynn sy'n canu yn nhafodiaeth Gwenhwyseg cynhenid nifer o'r caneuon lle caledir cytseiniaid a defnyddir yr "a fain" (sŵn e am e, fel y ceis yn acen ardal Maldwyn).
Ymysg un o'r caneuon a welir yn nodweddiadol o'r grŵp yw Bachgen Bach o Dincer - cân ddwyieithog, macaronig, fywiog a genir gan Greg Lynn.
Rhyddhaodd y band alwmb 'Y Tribanwr' yn 2018 wedi ei seilio ar waith ymchwil hen lawysgrifau a llyfrau caneuon yn y Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth gan gasglu enghreifftiau unigryw’r ffurf farddonol ‘tribannau Morgannwg’ – ffrwyth llafur y gwaith ymchwil yma oedd yr albwm ‘Y Tribanwr’ sy’n cynnwys 70 o dribannau traddodiadol wedi eu trefnu gan Nia Lynn a Bernie Killbride. Wrth ymchwilio daeth Gregg ar draws papurau D. Rhys Phillips yn adrodd hanes y tribannau.
Cyfrannodd Greg Lynn i CD amlgyfranog i ddathlu a chofnodi caneuon ganfuwyd a chyfraniad bersonol Dr Meredydd Evans a Phyllis Kinney i ganu gwerin Cymru, Ffylantin-tw!.
Aelodau
Alodau cyfredol yr Hwntws (yn 2018) yw:
Aelodau gwreiddiol y Band yn 1982 oedd:
Melatonin
bawd|Melatonin Hormon yw Melatonin sy'n cael ei gynhyrchu gan y corffyn pineol (ynghyd â lleoliadau eraill) ac sy'n rheoleiddio effröwch. Mae hefyd yn wrthocsidydd nerthol ac yn rhyngweithio gyda'r system imiwnedd. Fel meddyginiaeth, mae'n cael ei ddefnyddio i drin anhunedd, ond mae amrywiaeth barn gymysg ynghylch ei effeithiolrwydd.
Cafodd melatonin ei ddarganfod gyntaf mewn cysylltiad â'r mecanwaith sy'n galluogi rhai amffibiaid ac ymlusgiaid i newid lliw eu crwyn. Mor gynnar â 1917, llwyddodd Carey Pratt McCord a Floyd P. Allen i ddarganfod bod bwydo echdynion o gorffynau pineol gwartheg yn goleuo crwyn penbyliaid trwy fagu'r melanofforau epidermol tywyll.
Yr Hwntws
Disgograffi
Ceir rhestr gyda rhagflas o ganeuon Yr Hwntws ar catalog Recordiau Sain ar y dudalen yma.
Melatonin
Yn 1958, aeth yr athro mewn dermatoleg Aaron B. Lerner a chydweithwyr ym Mhrifysgol Yale, ati i ynysu'r hormon o'r echdyniadau o gorffynau pineol buchol yn y gobaith y byddai'n ddefnyddiol i drin afiechydon croen, a'i alw yn melatonin. Yng nghanol y 1970au y darganfuwyd bod cynhyrchu melatonin yn arddangos rhythm circadaidd mewn corffynau pineol dynol.
Yn 1993 y darganfuwyd bod melatonin yn wrthocsidydd. Rhoddwyd patent i Richard Wurtman o MIT yn 1995 i'w ddefnyddio fel cymorth i gysgu. O gwmpas yr un adeg, cafodd yr hormon lawer o sylw yn y wasg fel triniaeth bosibl i nifer o afiechydon. Serch hynny, mae profion o'i effeithiolrwydd fel triniaeth ar gyfer amryw o afiechydon hyd yma wedi bod yn gymysg, gyda nifer yn amhendant neu'n amheus.
Caraoce
bawd|220x220px|Person yn canu caraoce mewn tafarn Ffurf o adloniant rhyngweithiol neu gêm fideo a ddatblygwyd yn Siapan a'r Ffilipinau yw caraoce neu karaoke ( カラオケ) ble ceir cantorion amatur yn cyd-ganu â cherddoriaeth sydd wedi'i recordio (fideo cerddoriaeth) gan ddefnyddio meicroffon.
Mae'r gerddoriaeth fel arfer yn fersiwn offerynnol o gân boblogaidd, adnabyddus. Mae'r geiriau'n cael eu dangos ar sgrin fideo, ynghyd â symbol sy'n symud, newid mewn lliw, neu ddelweddau fideo i helpu'r person neu bersonau sy'n canu.
Trawsffurfiad geometrig
Mae trawsffurfiad geometrig yn dafluniad (bijection) o set geometrig. Yn fwy manwl:
Dosbarthiad
Gellir edrych ar astudiaeth geometreg fel astudiaeth o'r trawsffurfiadau hyn.
Gellir dosbarthu trawsffurfiad geometrig yn ôl dimensiwn eu setiau operand e.e. eu didoli yn ôl plân neu ofod. Gellir hefyd eu dosbarthu yn ôl eu nodweddion a berchir (neu "a brisyrfiwyd"):
Segment o linell
Mewn geometreg, rhan o linell rhwng dau ddiweddbwynt (a phob pwynt ar y llinell rhwng y diweddbwyntiau hynny) yw segment o linell neu segment o linell agored. Mae'r term segment o linell caeedig yn cynnwys y ddau ddiweddbwynt a segment o linell rhan-agored yn cynnwys un o'r ddau ddiweddbwynt.
Enghraifft o segment o linell yw llinellau triongl neu sgwâr. Pan fo dau ddiweddbwynt polygon neu bolyhedron yn fertigau, yna mae'r segment o linell honno naill ai yn ymyl (os ydynt yn fertigau cyfagos), neu'n groeslin. Pan fo'r diweddbwyntiau, ill dau, yn gorwedd ar gromlin, e.e. cylch, gelwir y segment o linell honno yn "gord" neu "gord y llinell".
Mewn gofod real neu gymhlyg
Lle mae V yn ofod fectoraidd dros \mathbb{R} neu \mathbb{C}, ac mae L yn is-set o V, yna mae L yn segment o linell os gellir paramedru L yn
am rai fectorau, lle mae'r fectorau u a u + v yn cael eu galw'n "ddiweddbwyntiau L".
Weithiau mae'n rhaid gwahaniaethu rhwng segmentau o linell "caeedig" ac "agored". Os felly, yna diffinnir "segment o linell caeedig" fel yr uchod, a diffinnir "segment o linell agored" fel is-set o L a ellir ei baramedru fel
am rai fectorau.
Fel hyn, gellir mynegi'r segment o linell fel cyfuniad amgrwm o'r ddau ddiweddbwynt.