cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Европа футбол чемпионачĕ 2012
Европăри 14-мĕш футбол чемпионачĕ 2012 (официаллă ят — UEFA EURO 2012™ Poland-Ukraine; тата «Евро-2012» тесе калаççĕ) — Европă чемпионачĕ, Европăри патшалăхсем хушшшинчи футбол турнирĕ. Вăл УЕФА эгидипе тăваттă çулта пĕрре иртет. Турнирăн финал пайне Украинăпа Польша пĕрлĕ йышăннă, матчсем 2012 çулхи çĕртмен 8-мĕшинчи вăййипе Варашавăра пуçланнă та 2012 çулхи утăн 1-мĕшĕнче финал вăййипе Кейӳре вĕçленнĕ.
Ден
Каҫӑсем
Категори:Фараонсем, алфавитпа Категори:П. эрч. XXX ĕмĕрти Африкăри тытăмçăсем Категори:I династийĕн фараонĕсем Категори:Икĕпатра пытарнисем Категори:П. эрч. XXX ĕмĕрте çуралнисем Категори:П. эрч. 2995 çулта вилнисем Категори:П. эрч. 3-мĕш пинçуллăхĕнче вилнисем
Хапха (спорт)
Американ футболĕ
Категори:Спорт терминологийĕ Категори:Спорт инвентарĕ
Чуман (Бурла юппи)
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Бурла юпписем
Футбол уйĕ
Асăрхавсем
Futebol
Пальник-Юнко
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кунакбаево (Кунакбаевский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çĕнĕ Аташ
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Чăваш наци конгресĕ
Кун-çулĕ
1997-2002 ҫулсенче Мускав хулинче, Чӗмпӗр, Самар, Саратов облаҫӗсенче, Тутарстан Республикинче, Красноярск крайӗнче Чӑваш наци культура автономисене туса хунӑ.
2006 ҫулхи кӑрлач (декабрь) уйӑхӗнче Чăваш наци конгресĕн Мӑн Канашӗ пухӑнса Конгресс умӗнче тӑракан тӗрлӗ ыйтӑва сӳтсе явнӑ.
2007 çулта Чăваш наци конгресĕн делегацийӗ Баварире (Германи) иртнӗ халӑх пултарулӑхӗн уявне хутшăннă.
2009 ҫулхи пуш уйӑхӗн 20-мӗшӗнче Чăваш наци конгресĕн ҫиччӗмӗш Аслӑ Пухӑвӗ иртнӗ.
Раççей империйĕ
Территори
Раççей империн XIX ĕмĕр вĕçнелле территории лаптăкĕ — 21,8 млн км² (Тип çĕрĕн 1/6 пайĕ) — вăл тĕнчере иккĕмĕш вырăнта, Британи империйĕ хыççăн.
Бургунди вăрçисем
Пĕтемлетĕвĕсем
Бургунди саланни Францине хăйĕн патшалăхне пуçтарма тата влаçне пысăклатма май панă. Австри вăйĕ те çĕнĕ çĕрсене илнĕрен пысăкланнă. Çак çĕнтерӳсене кура Швейцари çарĕсен хисепĕ вăйлă ӳснĕ. Швейцари çарĕ çĕнтерейми çарсем хушшине кĕме пуçланă.
PRISM (разведка программи)
PRISM — Terrorist Surveillance Program улăштарма 2007 çулта американ Наци хăрушсăрлăх агентстви (НХА) ĕçе кĕртнĕ, пĕтĕмĕшле вăрттăн тесе классифициленĕ АПШ патшалăх программи. 2013 çулхи çĕртмен 6-мĕшĕнче PRISM пирки вăрттăн хыпара «Вашингтон пост» тата «Гардиан» хаçатсенче пичетлесен мĕнпур этем пĕрлĕлĕхĕ пĕлет.
Çăлкуç (Ставропăль районĕ)
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Ставропăль районĕн ялĕсем
Йăпар
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Каюра йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
99-мĕш стрелок корпусĕ (СССР)
Йĕркелени тата çапăçу ĕç-хĕлĕ
12.10.1944 корпус Луостарие çĕнтерсе илнĕ ĕçе хутшăнать те Петсамо çумнелле çывхарать. Петсамо çине корпус кăнтăр енчен тапăнать, 14.10.1944 çулта корпус ярăмĕнче çапăçăва 7-мĕш гварди танк бригадине кĕртнĕ. Петсамона 15.10.1944 туртса илсен, корпус умне Луостари – Ахмалахти çулĕ тăрăх тăшмана тĕртсе Ахмалахти илме тапăч лартнă. 22.10.1944 корпус, хатĕрлев инженер ĕçĕсене ирттернĕ хыççăн Ахмалахти – Киркенес çулĕ çине тухать. 23.10.1944 çулта, Сальми-Ярви кӳлĕн анăç çыранĕ çине шывпа каçса, унăн вăйĕсем çапăçусемпе вунă çухрăм ытла кайса, 20 норвег ял-хулине çĕнтерсе илет. 24.10.1944 каç патнелле корпус чаçĕсем Киркенесре 10 çухрăмри Бьерневанн станцийĕ патне тухаççĕ. 25.10.1944 корпус пайĕсем Бек-фиорд кӳлмекне çапăçса каçнă çĕре хутшăннă, ун хыççăн Киркенес урамĕсенче çапăçнă. 26.10.1944 каçăн çĕрле корпус Ланг-фиорда каçать те Хебугтен, Ленкосельвен, Бухольм, Стонга, Вейнес норвег пурăну вырăнĕсене йышăнать, кайран, çав кунах Мункельвен норвег хулине çапăçса илет те малашнелле чакса каякан тăшмана хăвалать. 29.10.1944 корпус Нейден-Эльв юханшывсем йĕрĕпе, Ланг-фьордпа Корс-фьорд тăрăх хӳтĕленме тăрать.
Джобс Стив
Çамрăклăх
Джобс Сан-Франциско (Калифорни штачĕ) хулинче çуралнă, ăна Пол тата Клара Джобс (хĕр чухне Акопян) усрава илнĕ _ вĕсем Маунтин-Вью (Калифорни штачĕ) хулинче пурăннă. Усрав ашшĕ-амăшĕ ăна Стивен Пол ята панă. Пол тата Клара каярах хĕрачана усрава илнĕ, ăна Патти ята панă. Джобсăн биологи ашшĕ — Абдулфаттах Джандали (сири аспиранчĕ, каярах вăл политологи профессорĕ пулса тăрать), биологи амăшĕ — Джоан Симпсон (хĕр чухнехи Шибле; американ аспиранчĕ, тепĕртакран логопед пулса тăрать) — каярах вĕсем пĕрлешеççĕ те Джобсăн биологи йăмăкне — Мона Симпсон романиста — çуратса çитĕнтереççĕ.
1974 çулхи кĕркунне Джобс Калифорние таврăнать те Вознякпа пĕрле компьютера кăмăллакансен клубне çӳрет. Вăл техник пулса компьютер вăййисене ăслайлакан Atari компанинче ĕçлет — Индие кайса килме укçа пухать.
Apple компанине таврăнни
upright|left|thumb|Джобс [[Macworld Expo сцени çинче, Сан-Франциско, 11-кăрлач-2005]]
Абдулкасим
Абдулкасим — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 35 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453740, ОКАТО кочĕ — 80253845002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Йăлăмкас
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Саамсем
thumb|саамсен ялавĕ
Саа́мсем (саа́ми, лопари́, лапла́ндсем; тăван ячĕ — са̄мь, sámit, sampelaš; Saamelaiset, Samar, Samer) — сахал йышлă финн-укăр халăхĕ; Çурçĕр Европăри вырăнти халăх. Скандинавсем вĕсене lappar е lapper, вырăссем — «лопари» (лопарьсем), «лоплянсем» е «лопь» тенĕ.
Алфавит
Aa, Bʙ, Cc, Çç, Ꞓꞓ, Dd, D̦d̦, Ʒʒ, Зз, Ee, Əə, Ff, Gg, Ģģ, Hh, Ii, Ьь, Jj, Kk, K̦k̦, Ll, L̦l̦, Mm, M̦m̦, Nn, N̦n̦, Ŋŋ, Oo, Pp, Rr, R̦r̦, Ss, Șș, Ꞩꞩ, Tt, Țț, Uu, Vv, V̦v̦, Zz, Z̦z̦, Ƶƶ.
Кириллица çинче никĕсленĕ алфавита 1937 çулта йышăннă. Унта вырăс алфатинчи сас паллисем, Щ щ тата Нг нг диграфсăр пуçне, пулнă. Букварь кăларнă, çакăн хыççăн саам чĕлхипе кĕнеке пичетлесси Совет Союзĕнче пăчланать.
Йăршу
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Элешкел
Тавралăхĕ
Ял Илем шывĕ хĕрринче ларать. Çăрттанлăран 3 çухрăмра вырнаçнă.
13-мĕш танк корпусĕ (СССР)
юпа уйăхĕ, 1942 çул
«Уран» операци умĕн корпуса механизациленĕ штата куçараççĕ:
Кăрмăш (Шупашкар районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Шурă мулкач
Çынсем те вĕсене тытсах тăраççĕ. Мулкачсен хисепĕ республикăра10 пине яхăн шутланать.
Гороскоп
Гороскоп паллисем:
Артишок
Артишо́к (Cynara) — çемьинчи ӳсентăрансен ăрачĕ.
Тĕссем
Китай артишокĕ йăхĕ шутне кĕрет.
II ĕмĕрти вăрçăсем
190 - 199
List of wars before 1000
Юнтапари вăтам шкул
Кун-çулĕ
Юнтапари вăтам шкула çулта уçнă.
Мăн сăсар
Мăн сăсар (Gulo gulo) — сăсар йышшисем çемьинчи тискер сĕт ĕçекен тискер, Gulo (латыньре «çăткан») ратĕнчи пĕртен-пĕр чĕрчун. Иккĕ кĕçĕн тĕс пур: Gulo gulo gulo (Еврази) тата Gulo gulo luscus (Çурçĕр Америка).
Хурашыв
Кун-çулĕ
18-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче Кивьял хреçченĕсем никĕсленĕю
Кубяково
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Вутланри вăтам шкул
Вутланри вăтам шкул — Чăваш Енри Элĕк районĕн Вутлан ялĕнче вырнаçнă пĕтĕмĕшле вăтам пĕлу паракан шкул.
Нибар-Девуар Флоранс
Флора́нс Ниба́р-Девуа́р (Florence Nibart-Devouard, 1968 çулхи авăнăн 10-мĕшĕ, Версаль, Франци) — франци генетик-тĕпчевçи, Викимедиа фондăн шанăçлă çынсен канашĕн малтанхи пайташĕ.
Мейтнерий
Кун-çулĕ
Элемента 1982 -мĕш çулта Дармштадтри йывăр ионсене тĕпчекен центрта (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI)  209Bi+58Fe → 266Mt+n реакципе синтезленĕ.
Эрмитаж
Каçăсем
Категори:Раççей ӳнер музейĕсем Категори:Санкт-Петербург музейĕсем Категори:Паллă вырăнсем
Хĕвел анăç фронтĕнче улшăнусăр
«Хĕвел анăç фронтĕнче улшăнусăр» — Эрих Мария Ремаркăн 1929 çулта пичетленсе тухнă паллă романĕ. Умсăмахĕнче автор пĕлтерет: ''«Çак кĕнеке айăплани те мар, чуна уçса калани те мар. Ку вăрçăра пĕтнĕ ăру пирки каласа кăтартма тăрăшни»''.
Майенн (департамент)
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Кĕçĕн Турхан
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Пас-Вож
Пас-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лек-Воркута юханшывăн сылтăм çыранĕпе 29 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Анат Черекул
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тури Маçа
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Малтан вилтăпри пулнă вырăнта (ăна Мускава куçарса кайнă) халĕ сквер, унтах сăвăçăн бронза бюстне (скульптор Айрапетян, Р.А.) лартнă.
Ахаль каюра
Каçăсем
Категори:Каюра йышшисем
Бехтемир
Бехтемир — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 117 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Урал Екатеринбург ФК
«Урал» футбол клубĕ — Екатеринбургри раççей футбол клубĕ. 1930 çулта никĕсленĕ.
Тури Черекул
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чĕрĕ çынсем тата вилнисем
Чĕрĕ çынсем тата вилнисем:
Хресчен сасси Кил
Пĕрлехи хыпар
Инçесас: 62-04-54
Карантай
Карантай, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Праски Витти
Ăсталăха алла илни
1954 çулта Шупашкар ӳнер вĕрентĕшне пĕлӳ илме кĕнĕ.
Почтовый экспресс
Пĕтĕмлĕ хыпар
E-mail: pr@ufps.chtts.ru
Инçесас: (8352) 63-64-29, 20-45-91
Казаккулово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Икерчĕ
ĂШЛĂ ИКЕРЧӖ
Çăмартана, тăвара, вĕтетнĕ сахăра, çемçе çăва пăтраштармалла, унтан шыв е сĕт, каярах çăнăх хушмалла. Лайăх пăтраштармалла. Чуста шĕвĕ пултăр. Çу сĕрнĕ вĕри çатма çине ярса çӳхе икерчĕсем пĕçермелле.
Мозель (юханшыв)
Юханшыв тăршшĕ 544 çухрăм. Рейн юханшывне Кобленц хули патĕнче юхса кĕрет.
Шыв кутори
Шыв кутори — пĕчĕк каюра йышне кĕрекен чĕрчун. Кĕлеткин тăршшĕ 10 см яхăн. Пурнăçĕ ку чĕр чунăн шывпа çыхăннă. Пуçĕ йăпарăнни пекрех. Шывра пурнать пулсан та, ури шыв куторин çурхахсăр. Апатне шывра шырать, йытпуллисемпе, пĕчĕк шапасемпе, хурт-кăпшанкăпа тăранать. Вĕт пулăсемпе ăмансене тиркемест. Хĕлле куторан ыйхи кĕске. Хĕлле шăнса е выçса вилмесен - çуркунне хăвăртрах ĕрчеме васкаççĕ. Çу каçа 2-3 хутчен çăвăрлама ĕлкĕреççĕ.
Куккăр
Каçăсем
Категори:Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районĕн ялĕсем
Кармаш
Кармаш, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Карагужино
Карагужино — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 82 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453744, ОКАТО кочĕ — 80253848007.
Чăваш тĕнчи (хаçат)
Пĕтĕмĕшле хыпарсем
Тема: Раççейĕн пур регионĕнчи чăвашсен пурнăçĕ çинчен каласа кăтартать; янравĕ: 40%.
Регистраци: 14.10.2004
Билюзень
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Байгол юпписем
Ĕмĕлке кăнтăрла çухалать
Ĕмĕлке кăнтăрла çухалать (Тени исчезают в полдень) — 1971 çулта Валерий Усковпа Владимир Краснопольский режиссёрсем ӳнерленĕ нумай сериллĕ илемлĕ телефильм.
Хусан
Хусан (Казань, Qazan, Казан) — Атăл тăрăхĕнче вырнаçнă хула, Тутарстанăн тĕп хули. Археологсем тĕпчесе пĕлнĕ тăрăх хулана 1005 çулта хывнă, вырăссен летописĕсем тăрăх 1177 çултан асăрханаççĕ.
Мэр - Ильсур Метшин (Илсур Рәис улы Метшин). Мускавран 750 çухрăмра вырнаçнă. Халăх йышĕ 1,1 млн. çынпа (2002) танлашать.
Нимĕçсем
Хуçалăх йăла-йĕркисем
Апат-çимĕçĕ — хуçалăх тĕсĕнчен килет. Çурçĕр енче — çĕрулми, ыраш çăкăрĕ, кăнтăр енче — çăнăхран пĕçернĕ çимĕçсем, лапша, клецки, тулă çăкăрĕ. Сосискăсемпе тултармăшсем (кăлпассисем) нимĕçсен пĕрлĕх апат-çимĕçĕсем. Халăх ĕçекен классикăллă шĕвекĕ — сăра. Уяв çимĕçĕ — сысна пуçĕ, сысна какайĕ, хур какайĕ, карп, йӳçетнĕ купăста, çăнăхран пĕçернĕ нумай çимĕçсем — тортсем, пĕренĕксем, печенисем.
Çĕн Çăрттанлă
Çĕн Çăрттанлă (Черталей е Чертанлей), — Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Квагга
Каҫӑсем
† Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Çухалнă лаша йышшисем Категори:1500 çул хыççăн çухалнă кĕçĕн тĕссем † † Категори:Çын пĕтернĕ тĕссем
Васильев Александр Михайлович
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Амăшĕ медсестра пулса ĕçленĕ, ашшĕ машинăпа çӳренĕ. Çемьере пиллĕк ача çуралса ӳснĕ, Сантăр иккĕмĕш ача пулнă.
Миссури (юханшыв)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Миссисипи юпписем Категори:АПШ юханшывĕсем Категори:Канада юханшывĕсем
Хусан (пĕлтерĕшсем)
Хусан:
Ильминский Николай Иванович
Пĕлӳ илни, ăслăх ĕçне пикенни
Пензăри хакал вĕрентĕшĕнче тата Пензăри хакал семинаринче вĕренсе тухнă.
Ачаранах Н. И. Ильминский чĕлхесене пĕлме хевтеллĕ пулнă. Унăн биографĕ, профессор П. В. Знаменский каласа панипе, «пĕрре илтнĕ е вуланă ют чĕлхери сăмаха вăл нихçан та манман, çакна çеç мар асăнмалла, — витĕр куракан евĕр вăл унчен палламан чĕлхен йĕркелĕхне, унăн шалти чун-чĕмне ярса илме пултарнă, грамматикăсăр та, сăмахсартăр та чĕлхен тĕплĕнлĕхне тавçарса илме, унăн хăйне евĕр ăнлавĕсене туйма пултарнă».
Н. И. Ильминские тĕнре хисеплени
2015 çулхи кăрлач уйăхĕнче Хусан тата Тутарстан митрополичĕ Анастасий (А. М. Меткин) ырă суннипе Хусан епархин Сăваплăх канонизацин комиссийĕ Н. И. Ильминские вырăнти хисеплĕ сăвапçăна канонизацилеме укçа пуçтарма тытăннă.
2-мĕш тапăну çарĕ
Кун-çулĕ
1943 çулăн вĕçĕнче Федюнинский ертсе пынă 2-мĕш тапăну çарĕн чаçĕсене вăрттăн ораниенбаум плацдармне куçарнă, унтан вĕсем кăрлачăн 14-мĕшĕнче Гостилицы районĕнче ăнăçлă атакăласа нимĕç хӳтĕлев йĕрне татнă. Çак атакăран Красносельск-Ропша операцийĕ пуçланать, кăрлачăн вĕçнелле Ленинград хупăрлавне татаççĕ.
Пржевальский Николай Михайлович
Пржевальский ячĕллĕ хула, Куньлунь системинчи ту хысакĕ, Алтайри ту хысакĕ, тата ытти географи объекчĕсем пур. Çавăн пекех ун ячĕллĕ кайăксем тата ӳсен-тăрансем пур.
Сауна
Пĕрлехи хыпарсем
Чи малтанах сауна тесе шăрăха çити вĕрилетмелли пӳлĕмлĕ çурта палăртнă. Кăмакари вут-çулăм çӳлерех вырнаçтарнă ăшă тытакан чулсене хĕртнĕ. Тĕтĕмлĕ саунăна (Раççейре — «хура» мунча) мăрье лартман, хутнă чухне тĕтĕмĕ хушăксем витĕр тухнă. Пăс пӳлĕмĕнче çӳлĕк çине ларса, чул çине шыв сапса тар юхтарнă. Тарласа чӳхеннĕ хыççăн супăьпе мучалапа çăвăннă. Хальхи кунсенче пăс пӳлĕмĕ çумне уйрăм пӳлмек (мунча умĕ) тăваççĕ.
Вутăпа хутмалли тĕнчери чи пысăк мунча — Merisotakoulu  финн çар-тинĕс шкулĕн сауни. Ăна 1904 çулта Суоменлиннара туса лартнă. Пăс пӳлĕмĕн лаптăкĕ — 65 m², маччи 5 метр çӳллĕш. Сентресем çине 180 çын вырнаçма пултарать. Сауна халĕ те вĕренекенсемпе вĕрентӳçсем вали ĕçлет. Хальхи вариант - сауна Агора, вăл Sandhornøya тăвĕ çинче (Норвеги) вырнаçнă, унта 100 çын çăвăнпа пултарать.
Кун-çулĕ
Конструкци енĕпе сауна финн культурипе тачă çыхăннă. Вăрман касса çунтарса çĕр ĕçленĕ йăлапа пурăнмалли вырăна пĕрмаях улăштарма тивнĕ, çавăнпа та мунчана хулари пек мар тумалла пулнă. Авалхи саунăна хуралла хутнă, тĕтĕмĕ пӳлĕмпех саралнă, пайĕ йывăç пăрăхпа е хӳмери шăтăкпа тулалла сӳрĕлнĕ.
Пĕчĕкке шăши
thumb|right|300px|Пĕчĕкке шăши Пĕчĕкке шăши— сĕтпе ӳскенсем хушшинче чи пĕчĕкки: кĕлетки те, хӳри те 5-7 сантиметртан иртмест. Пирĕн тăрăхра Пĕчĕкке шăши пур çĕрте те пур, анчах йышĕпе нумай мар. Апата каçхине тухать. Симĕс курăк, хурт-кăпшанкă çиет, кĕркуннепе ӳсентăран вăрри пуçтарать. Талăкра ăна 5-6 грамм апат кирлĕ. Хĕллехи пурнăçне шăтăкра ирттерет, çывăрма выртмасть. Çуркунне ку шăшисем ĕрчеме пуçлаççĕ. Йăвара 6-8 çура пулать. Пĕчĕкке шăши ами çулталăкра икĕ хут çăвăрлать. Ку шăшисем 8-9 уйăх çеç пурăнаççĕ, çавăпа та çу пуçламăшĕнче çуралнă пĕчĕкке шăшисем хĕл каçа вилсе пĕтеççĕ. Категори:Шăши йышшисем
Хĕвелтухăç-Казахстан облаçĕн Шемонаиха районĕ
Тавралăхĕ
Глубоково тата Бородулиха районĕсемпе тата Раççей Федерацин Алтай Енĕпе юнашар вырнаçнă.
Пернашор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Пасарлă Сызган районĕ
Пуçлăхĕ — Ширманов Владимир Иванович
Тăварăм
Тăварăм — Самар облаçĕнчи Шунтал районĕнчи ял, ял хутлăхĕн тĕпĕ.
Самар хулинчен 220 çухрăмра, Хăмăшлă юханшыв çинче, вырнаçнă, район центрне çитме 10 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 9-çул вĕренмелли шкул, клуб, спортзал пур. Ялти "Улăх" фольклор ушкăнĕ районпа Самарăсăр пуçне Европăна та çитсе курнă.
Ухсай Яков Гаврилович
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Мускав патшалăх университетĕнче вĕреннĕ. Унтах «Коммунар» чăвашла хаçат редакцийĕнче ĕçленĕ. Ӗпхӳри НИИ ЯЛИре вăй хунă. Патăрьелти тата Чĕмпĕрти педагогика училищисенче чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш литература тĕпчевçисем Категори:Чăваш халăх сăвăçисем Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем Категори:Пушкăртстанăн паллă çыннисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Шельда (юханшыв)
Тĕп юпписем: Лис, Рюпел. Каналсем тăрах Маас, Сена, Сомма юханшыĕсемпе çыхăннă.
thumb|right|250px|Турнри Шельда урлă кĕпер
Перна-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Даровка (Кобра юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Сызрань районĕ
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ — 1887 çм²; облаçре 3-мĕш вырăнта.
Сызрань районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕ
Ăсапуç (Смолькино), Туслăх (Сызрань районĕ) (Дружба), Хĕрлĕ Уй (Красное Поле), Кантăрвар (Конопляный), Шавлак (Гремячий), Хĕрлĕ Крымза, Елхха Çăлĕ, Аринин, Возрождение. Юлашки тăватташĕ тахçанах çухалнă ĕнтĕ. Ку тĕлĕшпе Ăсапуç çеç аван тытăнса тăрать темелле.
Потанина Александра Викторовна
Тĕп Азине тĕпчекен хĕрерамсенчен пĕрремĕш шутланать. Г. Н. Потанин арăмĕ.
Ябалак
Ябалак — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 389 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452275, ОКАТО кочĕ — 80230880001.
Мерида штачĕн симфони оркестрĕ
Мерида штачĕн симфони оркестрĕ (Orquesta Sinfónica del Estado Mérida, кĕскен OSEM) — Мерида хулинче вырнаçнă венесуэл симфони оркестрĕ. 1991 çулта венесуэл пианисчĕ тата педагогĕ Хосе Антонио Абреу йĕркелесе янă.
Трубина Марфа Дмитриевна
Трубина Мархви (паспортра Трубина Марфа Дмитревна) (1888 çулхи авăн уйăхĕн 2-мĕшĕ, Куснар ялĕ, Шупашкар уесĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Ен, Куславкка районĕ) — 1956 çул, Чăваш АССР) — чăваш çыравçи.
РСФСР тата Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи. Ытларах ачасем валли çырнă.
Мăйăхлă çара çерçи
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем Категори:Çара çерçи евĕрлисем  Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Ксенофонтов Иван Ксенофонтович
Биографи
Шкулта вăй хурса тăрăшнă. Куçăмлă колхоз театрĕсенче ĕçленĕ. 1958 çултанпа – Чăваш патшалăх мусăк-драма театрĕнче актер, директор çумĕ, кайран директорĕ пулса ĕçленĕ. Директор вырăнĕнче Чăваш патшалăх филармонинче, Чăваш патшалăх çамрăксен театрĕнче, Вырăс драма театрĕнче, «Родина», «Сокол» кинотеатрсенче тăрăшнă.
Паллă ĕçĕсем: Зорин («По березовой дороге» М. Белов пьеси, И. Тукташ повеçĕпе), милиционер Геронтьев («Курам на смех», В. Ржанов), Сипаков («Никита Бичурин», В. Романов пьеси), Морковкин («Рука руку моет», Н. Айзман пьеси). Илемлĕ фильмсене чăвашла куçарнă ĕçсене хутшăннă.
Узунгулово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Криккакасси
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Ганза
Йĕркеленӳ
Ганза сутă-илев япалисем — Балти çĕршывĕсенчен, Скандинавирен, Руçрен тухнă: тырă, меха, сăран, тăвар, пулă, сало, пыл, воск, кĕмĕл тăпри, йывăç тата йывăç япалисем — сăмала, тикĕт тата урăххи те. Анăçран пусма, пир-авăр, металл хатĕр-хĕтĕрĕ, эрех, капăрлăх япали, техĕм-юрма тиесе сутма пынă.
Бурчелл зебри
Бурчелл зебри е саванна зебри (лат. Equus quagga) — лашасен йӑхӗн мăшăрсăр чĕрнеллисен ушкӑнӗн сӗтпе ӳсекен чӗрчунӗ; зебрасен чи анлӑ сарӑлнӑ тӗсӗ. Ятне Британи ботаникӗ тата натуралисчӗ Уильям Бурчелла (1781—1863) чысласа панӑ. Африка эндемикӗ. Унӑн кӗҫӗн тӗсӗ квагга (Equus quagga quagga) 1883 ҫулта ҫын сиенӗ пирки вилсе пӗтнӗ.
Люля
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Мансурово (Мансуровский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Маргарет Тэтчер
Пурнăçĕ
Ашшĕ Альфред Робертс, лавккипе ĕçленĕ тата вырăнти политикине хутшăнă. Шкул ачи пулса Маргарет лайăх вĕренĕ. 1944 çулта хими вĕренес тесе Оксфорд универститне кĕнĕ. Вĕреннĕ чухне политикăна хутшăна пуçланă. 1975 çултанпа Консерватив партийĕн пуçлăхĕ. 1979 çултанпа Британин премьер министрĕ.
Каҫӑсем
Категори:Англи Категори:Аслă Британин хĕрарăмĕсем
Кинел районĕ
Администраци центрĕ — Кинел хула.
Пихтан
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Çапла вара ун чухне Пихтанпа унăн юлташĕсем кăралланса кĕрешмесĕр май çуккине питĕ лайăх ăнланса илнĕ. Вăл Мучар ялĕнче пурăнакан Аптячпа (Аптяк) тата Янăм ялĕнчи Мăрсайпа Терекен ятлă пĕртăвансемпе калаçса татăлать те пĕтĕм халăха кĕрешĕве чĕнет. Чăвашсем пĕр çын пек хăйсен çĕрне сыхлама çĕкленнĕ. Вĕсем ухăсемпе кăраланнă, сăнăсемпе пуртăсем илнĕ те хаяр кĕрешĕве тухнă. Юнлă çапăçура пусмăрçăсене ним юлми çĕмĕрсе тăкнă.
Кашира
Транспорт
Автобус маршручĕсем:
«Омега» варианчĕ
Сюжет
Майор Шлоссер мĕн ĕçпе килнине пĕлме Эстонин тĕп хулине анчах Германирен таврăннă Сергей Николаевич Скорин патшалăх хăрушсăрлăхĕн аслă лейтенанчĕ шутласа хунă халаппа — фронтра суранланнă хыççăн хоспитальрен кунта хăйĕн савнине шыракан нимĕç офицерĕ Пауль Кригер килет.
Ильинка (Учала районĕ)
Ильинка  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 196 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453748, ОКАТО кочĕ — 80253849002.
Джон Адамс
thumb|Джон Адамс Джон Адамс (John Adams; Брейнтри, Массачусетс-Бэй провинци Юпа, 30 1735 — Куинси, Массачусетс штачĕ Утă, 4 1826) — американ политикĕ, Харпăрлăх вăрçин пĕлтерĕшлĕ пайташĕ, пĕрремĕш вице-президент тата иккĕмĕш АПШ-сен президенчĕ (1797-1801). Юрист. Абигель Адамс арăмĕпе, политиксен династине çул панă. Чуралăха хирĕç пулнă. Унăн ывăлĕ, Джон Куинси Адамс, 1825 çулта АПШ-сен улттăмăш президенчĕ пулса тăнă.
Ербута
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Куснар
Кун-çулĕ
1897 çулта хута вĕрентекен шкула уçнă. 1929 çулта «Кормилец» колхоза йĕркеленĕ.
Томас Джефферсон
thumb|Томас Джефферсон Томас Джефферсон (Thomas Jefferson; Шэдуэлл, колони Виргини Ака, 13 1743 - Шарлотсвилл, Вирджини штачĕ Утă, 4 1826) — Харпăрлăх вăрçин пĕлтерĕшлĕ пайташĕ, Харпăрлăх декларацин (1776) авторĕсенчен пĕри, 1801-1809 çç. АПШ-сен виççĕмĕш президенчĕ.
Кивĕ Татыш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Песковка (Кобра юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Нарăс, 5
Пулса иртнĕ
Мексикăн Конституци кунĕ (1917)
Сад çывравçи
Каçăсем
Категори:ЧĕрчунсемКатегори:Çывракан йышшисем
IPod
iPod («айпо́д») — Apple компанин хыпарсене усрама флеш-астăвăм е хытă дискпа усă куракан медиа-выляв проигрывателĕсен серин суту маркки. Брендăн дебючĕ 2001 çулхи юпан 21-мĕшĕнче ирттернĕ. 2007 çулхи авăнăн 5-мĕшĕнче Сан-Францискора иртнĕ «The Beat Goes On» пресс-конференцинче Стив Джобс пĕлтернипе, çак саманта 110 мильон iPod плеерне сутнă.
Пĕрремĕш сыпăкĕ
Кăларнă вăхăт — кăрлач, 6, 2004. 2005 çулхи пуш уйăхĕнче кăларма пăрахнă.
Под-Вэр-Ю
Под-Вэр-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хоседа-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 128 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Хуракассинчи трагеди
Пĕрлехи хыпарсем
Çурт ишĕлсе анса вут тамалсан ухмаха тухнă ашшĕ-амăшĕ, ял халăхĕ çунса кăмрăкланнă кĕлеткесен хушшинче хăйсен тĕпренчĕкĕсене шыранă.
Пуян (пĕлтерĕшсем)
Пуян:
Мăн Мамăш
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Вьенна (департамент)
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 990 км² танлашать. Департамент тăрăх Вьеннăпа Шаранта юханшывĕсем юхаççĕ.
Истори
Вьенна — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Пуату провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Департамент ячĕ Вьенна юханшыв ятĕнчен пулса кайнă.
Сарга (Кобра юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мăн Чăкăр
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Пысăк çĕр мулкачĕ
Пысăк çĕр мулкачĕ — кĕлетки тăршшĕ -19-26 сантиметр, йывăрăшĕ – 280-400 грамм. Хӳри 17-26 сантиметра çитет. Малти ури кĕске, кайри вăрăмрах. Çĕр мулкачĕ – каçхи чĕрчун, çавăнпа апат шырама хĕвел ансан тухать. Курăк çулçи, тымарĕ тата вăрри – çĕр мулкачĕн тĕп апачĕ. Унсăр пуçне ку чĕрчун тулă, урпа, сĕлĕ пучахĕсене питĕ кăмăллать. Çĕр мулкачĕсем хĕлле çывăраççĕ. Хĕл каçмалли йăвана юпа уйăхĕнче кĕрсе выртаççĕ, унтан ака уйăхĕнче тухаççĕ. Ами çĕртме уйăхĕнче 2-4 çура çăвăрлать. Вĕсем 2 çултан ӳссе çитсе ĕрчеве хутшăнаççĕ. Тăшманĕсем – хир пăсари, тилĕ, юс тата çапкаланчăк йытăсем. Чăвашра çĕр мулкачĕ кăнтăр енчи районсенче сайра хутра кăна тĕл пулаççĕ.
Текискьяк
Культура
thumbnail|200px|left|Контраданза де лас Варас.
Лютеций
Изотопĕсем
Изотпĕсен таблици
Каçăсăем
Категори:Радиоахастар элементсем Категори:Лантаноидсем
Сенегал
Сенега́л (Sénégal), официаллă —  Сенега́л Респу́блики (République du Sénégal) — Хĕвеланăç Африкăри патшалăх, Сенегал юханшывĕнчен кăнтăрарах вырнаçнă. Ятне юханшыв ячĕпе панă. Хĕвеланăçалла Атлантика океанĕ сарăлать, çурçĕрте Мавританипе, хĕвелтухăçĕнче Гвиней тата Гвинея-Бисаупа кăнтăрта чикĕ тытать. Патшалăх ăшĕнче Атлантика океанĕнчен хĕвелтухăçнелле Гамби патшалăхĕ 300 çх патнелле тăсăлать.
Тени ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Тени ял тăрăхне Тени, Йăранар, Кармал, Малти Хирлеп, Кайри Хирлеп ялсем кĕреççĕ.
Çĕр
Каçăсем
Категори:Хĕвел системинчи планетăсем Категори:Çĕр ушкăнĕнчи планетăсем Категори:Çĕр (астрономи объекчĕ) Категори:Планетăсем
Поперечный (Кĕçĕн Асес-Еган юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Вогез
Истори
1794 çулта ку тăрăхра Францин пĕрлешӳллĕ çарĕсемпе германла патшалăхсен коалици хушшинчи çапăçу пулса иртнĕ.
Кăтра Мишши
1962 çултанпа (вилнĕ хыççăн кĕртнĕ) СССР ÇП пайташĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хелĕ
1941 çулта хăй ирĕкĕпе фронта кайнă, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Помолесъшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Çурхи вунçичĕ самант (телефильм)
Сюжет
Берлина бомбăланă чухне Штирлицăн радисчĕ Эрвин Кин вилет. Иккĕмĕш радисчĕ — Кэтрин, Эрвинăн арăмĕ — Шарите клиникине лекет, ăна унта гестапо тăрă шыва кăларать. Штирлицăн ĕçĕ-хĕлĕ кăткăсланать: вăл Мускаври центрĕпе çыхăну çухатать.
Швейцарире калаçусем чăнах пынине, вĕсене пуçараканĕ СС ертӳçи Гиммлер пулнине, Штирлиц пĕлет. Вăл хăех Шелленберг пуçлăхĕ хушнипе çав ĕçсене пулăшса пырать. Çак хыпарсене Мускава çитерме Штирлиц уйрăммăн нацистсене хирĕçле икĕ нимĕçе: пастор Шлага тата Плейшнер профессора хушать. Çак тĕллевпе, хăйĕн ĕçри çăмăллăхĕпе усă курса, Штирлиц иккĕшне те Швейцари ăсатать. Шлагăн, унсăр пуçне, чиркӳ тата эмигранци таврашĕнчи çынсем урлă Гиммлерăн анкăл-американ çарпуçлăхĕпе çыхăнни пирки хыпар тупмалла.
Татлембетово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Собакина (Кĕçĕн Вах юппи)
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Чжаотун
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Китай хулисем
Горбачёв Михаил Сергеевич
Çемье, харпăр пурнăçĕ
Мăшăрĕ — Раиса Максимовна Горбачёва (хĕр чух — Титаренко), 1999 çулта лейкозран вилет. Пушă вăхăтра Раиса Горбачёва илемлĕ литературăпа йăпаннă, театр, кино, мусăка кăмăлланă. Çуран çӳреме юратнă. 30 çул ытла Мускавра ĕçленĕ, пурăннă.
Эшби Уильям
Кун-çулĕ
1930-меш çултан психиатр пулса ĕçленĕ. 1947 -1959 çулсенче Эшби Англири Глостерта en:Barnwood House Hospital госпитальте тĕпчевсене ертсе пынă. 1959—1960 çулсенче— Бристолти Берден нейрологи институчĕн директоре (Burden Neurological Institute). 1960—мĕш çултан Иллинойс университечĕн кибернетика тата психиатрии профессорĕ, Department of Electrical Engineering (Эрбана, США).
Калу-Айры
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Нарăс, 14
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Наурузово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кубашина Лидия Михайловна
Кубашина Лидия Михайловна, — сăвăç, тăлмач. 1950 çулхи ака уйăхĕн 27-мĕшĕнче Шупашкарта çуралнă.
Ӗçĕсем
Лидия Михайловна хăй сăвăсем çырать, чăваш сăвăçисен сăввисене вырăсла куçарать. Унăн сăввисем «Стихи» (Сăвăсем, 1994), «Межсезонье» (1999) сăвăсен пуххисенче пичетленнĕ. Çавăн пекех унăн хăйĕн «Еще один сюжет» (2001) ятлă сăвăсен пуххи тухнă.
Йĕкĕр Çăл
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ
Сугмутын-Еган (Кĕçĕн Мег-Тыг-Еган юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Пăхат районĕ
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Ял тăрăхĕсем:
Лагранж пăнчи
Лагранж пăнчисен вырнаçăвĕ
thumb|250px|Лагранж пăнчисем вырнаçăвне кăтартакан диаграмма
Лагранж пăнчисенчи Хĕвел системин объекчĕсем
Тепĕр икĕ пăнчи (L4 тата L5) пĕр тан енлĕ икĕ йывăр кĕлеткене çыхăнтаракан татăк тĕплĕ виç кĕтеслĕх тăррисенче вырнаçнă. Эхер те çак кĕлеткесен пĕрин йывăрăшĕ теприн йывăрăшĕнчен ытла та пĕчĕк, L4 тата L5 пăнчисем пĕчĕк йывăрăшлă кĕлетке орбтити çинче, 60° маларах тата каярах вырнаçаççĕ. Çак пăнчăсене виçкĕтеслĕ е троян пăнчисем теççĕ.
Шампански
Иçĕм сорчĕсем
Шампански виçĕ иçĕм сорчĕсемчен кăна тума юрать:Пинă Нуар е Хурла Пинă (хĕрлĕ),Пинă Менье е Пинă Арманçă(хĕрлĕ) тата Шардоне(шурă сорчĕ).Иçĕмсем ку лаптăксенче вырнаçнă:Пинă Нуар- 39%,Пинă Менье- 32%,Шардоне- 29%.
Турккă чĕлхи
Алфавит
a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z
Глаголĕ
Прототипĕ
Суржик
Суржик — уйрăм чĕлхе те, уйрăм диалект та мар. Мĕншĕн тесен унăн хут çине çырнă нормисем çеç мар, узусĕ те çук. Урăхла каласан, ку вăл кам мĕнле пултарать, çавăн пек калаçнине пĕлтерет. Уйрăм компонентсене «дозăлани» те пулин çук унта.
Вăрманкас (Шупашкар районĕ)
Вăрманкас, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Бельфор Çĕрĕ
Географи
Департамент лаптăкĕ 609 км² танлашать. Департамент шутне 1 округ, 15 кантон тата 112 коммуна кĕреççĕ.
Раççей Хĕрлĕ кĕнеки
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раççей Хĕрлĕ кĕнеки
Людмила Радченко
Кун-çулĕ
La Talpa проекчĕ хыççăн Людмила сăнар ĕçĕпе тăрмашать, хăйĕн хăшпĕр ӳкерчĕкĕсене Миланра кăтартна хыççăн ӳнер ĕç-пуçне пĕтĕм чунĕпех пикенет.
Автанçырми (Шупашкар районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Батальонсем çулăмпа пеме йăлăнаççĕ
Батальонсем çулăмпа пеме йăлăнаççĕ:
Батальонсем çулăм ыйтаççĕ (фильм)
Каçăсем
Категори:ССРП фильмĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи çинчен фильмсем Категори:Владимир Чеботарёвăн фильмĕсем
Алексеева Татьяна Ивановна
Алексеева Татьяна Ивановна (7.12.1928 Хусан - 22.7.2007 Мускав) — антрополог, этнограф. РАН истори уйрăмен академикĕ (2000), МПУ профессорĕ. Мускав патшăлах университетне 1951 çулта пĕтернĕ. Шарабрин Иван Георгиевичăн хĕрĕ.
Çĕнĕ Саит
Çĕнĕ Саит — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 140 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453233, ОКАТО кочĕ — 80231845004.
ССКП ТК Тĕп секретарĕ
ССКП ТК Тĕп секретарĕ ĕç вырăнне 1922 çулхи ака, 3 РКП (б) XI съездĕнчĕ суйланă РКП(б) ТК Пленумĕнче йышăннă, ун чухнех çак вырăна И. В. Сталина çирĕплетнĕ.
МалтанахТК тĕп секретарĕн техника пахалăхĕ кăна пулнă, анчах 1920-мĕш çулĕсен вĕçĕнче Сталин хăйĕн аллине çав тери пайăр влаç илет те çак ĕç вырăнĕ, ПКП(б) Уставĕпе килĕшӳсĕрех, парти ертӳçлĕхĕнче çӳлти поста çити ӳсет. 1934 çулта иртнĕ ПКП (б) XVII съездĕнче «тĕп секретарь» ĕç вырăнне пăрахăçланă, ПКП(б) ТК ПКП (б) ТК Секретариачĕ йышне А. А. Жданова, Л. М. Кагановича, С. М. Кирова тата Сталина суйлаççĕ. Хормăпа «тĕп секретарь» ĕç вырăнне суйлав ирттермен, Сталин официаллă документсенче çак сăмах çаврăнăшĕпе усă курма пăрахнă, «ТК секретарĕ» тесе алпуснă. ПКП(б) ТК Секретариатне 1939 тата 1946 çç. çаплах пĕр тан праваллă ТК секкретарĕсене суйланă. 1952 çула иртнĕ ССКП XIX съездĕнче Сталин хăйех секретарь ĕç вырăнĕнчен хăтарма ыйтнă, анчах та делегатсем килĕшмен, ăна каллех 1952 çулхи юпан 16-мĕшĕнчи Пленумра секретарь пулма суйланă. ССКП XIX съездĕнче йышăннă Уставĕпе «тĕп секретарь» ĕç вырăнĕ пирки пĕр сăмах та пулман.
Манор
Манор — Вăтам ĕмĕрсенчи Англири тата Шотландири феодалсен çурт-йĕрĕ, кил-çурчĕ, килĕ.
Çавăн пекех
200px|thumb|[[Илья Репинăн кил йăви (Здравнево, Беларуç)]] Кил йăви вырăс архитектуринче — пĕрлĕхлĕ пулакан уйрăм пурăну вырăнĕ, ун шутне пурăнмалли, хуçалăх, парк тата урăх çурт-йĕрĕ, çаплах, кил йăви паркĕ, кĕрет.
Мăн Вылă ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăхĕнче 1279 çын (2006) пурăнать. Администраци Мăн Вылă чиркӳллĕ ялĕнче вырнаçнă. Район тĕпне çитме 18 çухрăм.
Ай-Вать-Еган
Ай-Вать-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ура
Ура — чĕрчун кĕлеткин пĕр пайĕ.
Трасянка
Трася́нка — беларус тата вырăс чĕлхисенчи элементсемпе структурисем умлă-хыçлă хутăш калаçу форми. Украинăра: украин-вырăс хутăш калаçăвĕ (суржик).
Чăннипе вара вăл чĕлхе те, диалект та, хутăш чĕлхе те мар, мĕншĕн тесен çырăннă е çырăнман нормисем çук. Макаронизм пулăмне çывăх.
Кивĕсаитово
Кивĕсаитово — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 186 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
СылтăмГрубе-Ю
СылтăмГрубе-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Грубе-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 34 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Туçи Сена
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Шафаревич Игорь Ростиславович
Игорь Ростиславович Шафаревич  – (03.06.1923, Житомир) - совет тата раççей математикĕ, физико-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор, РĂА пайташĕ.
8-мĕш çар (Итали)
2-мĕш йĕркелев
СССРти итал хĕçпăшаллă вăйĕсен 1941—1943 çулсенчи вăрçă компанийĕ 1941 çулхи çĕртмен 33-мĕшĕнче Германи СССР çине тапăннипе пуçланать. Бенито Муссолини диктатор Тухăç фронтне çапăçма кайма хатĕрленме тата кăраллă çынсен контингентне яма тапăч парать. СССРа янă малтанхи йĕркелĕве «Раççейри итал экспедици корпусĕ» (Corpo di Spedizione Italiano in Russia, CSIR) тенĕ. 1942 çулхи çĕртме уйăхĕнче, йышлатса тата çĕнĕрен йĕркелесе, Раççейри итал экспедици корпусĕ ятне «8-мĕш итал çарĕ (вăлах «Раççейри итал çарĕ», Armata Italiana in Russia, ARMIR) çине куçарнă.
Каракол (Неня юппи)
Каракол — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Неня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Сителлĕ
Тавралăхĕ
Сителлĕпе Кивĕ Эштепен ялĕсем хушшинче, Маяк сăрчĕ çинче Хусан Турамăш çăлкуçĕ вырнаçнă. Маяк сăрчĕ çинчи чул ĕмĕрĕнчи комплекса археологсем тĕпчеççĕ.
Кузнецов
Асăрхавсем
Категори:Хушаматсем
Мельхиор (хутăш)
Пăхăрпа никкĕлĕн хутăшĕ пир. эрăч III ĕмĕртенпе «шурă пăхăр» ятпа паллă пулнă, хальхи ячĕ ăна «шутласа кăларнă» франци çыннисен Майо тата Шорье (Maillot, Chorier) ячĕсенчен шутланать.
Йышĕнчен пула, тинĕс шывĕпе мельхиор электроçуклă шутланать, çавăнпа та ăна тинĕс киммисене тунă çĕрте уса кĕртеççĕ. Мельхиортан çаплах ювелир япалине, савăт-сапана, термогенераторсене, тĕп-тĕрĕс резисторсене хатĕрлеççĕ. Хальхи кĕмĕл сăрăллă вак укçана мельхиортан (яланхилле 75 % пăхăр тата 25 % никкĕль, кăштах марганец хушаççĕ).
Чăваш Сурăм ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Чăваш Сурăм ял тăрăхне Чăваш Сурăм чиркӳллĕ ял, Антоновка выççăлки, Мăн Шĕвĕш, Тури Юлăш, Тури Хурасан, Какаç, Мартынкасси, Анатри Юлăш, Анатри Хурасан, Анатри Шĕвĕш, Шапкин, Шор Шетмĕ, Шор-Пайраш, Шуркасси, Энехмет, Янăш) ялсем кĕреççĕ.
Кокша (Лаж юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Габдрашитов Фазулла Габдуллинович
Габдрашитов Фазулла Габдуллинович Габдрәшитов Фәйзулла Габдулла улы — (25.10.1903(12)-05.04.1975), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 7-мĕш гварди кавалери корпусĕн 16-мĕш гварди кавалери дивизин 60-мĕш гварди кавалери полкĕн 2-мĕш эскадронĕн станок пулемёт расчёчĕн пĕрремĕш номерĕ, гварди красноармеецĕ.
СылтăмКечь-Пель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Соловьёв Александр Иванович
Кун-çулĕ
Соловьёв, театрсăр пуçне, синематографра тăрмашать. «Адам женится на Еве» тата «Зелёный фургон» фильмсене пула вăл паллăха тухать. 1991 çулта вăл хăйĕн пĕртен-пĕр режиссур ĕçне ăсталать — «По Таганке ходят танки» трагикамит ӳнерлет.
Валь-де-Марн
Истори
Валь-де-Марн департаментне 1968 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Сенăпа Сена тата Уазăн пĕр пайĕнчен йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Туртăм категорийĕ
Асăрхавсем
Категори:Грамматика Категори:Япала ячĕ
Мемеш
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Альфонс Муха
Альфонс Муха(Alfons Maria Mucha; Утă, 24 1860, Иванчице, Чехи — Утă, 14 1939, Богеми тата Морави протекторачĕ) — чех-морав ӳнерçи, театр тата кĕнеке капăрлатаканĕ, ювелирлă дизайн тата плакат ăсти, модерн юхăмĕн чи паллă пайташĕсенчен пĕри.
Ливерморий
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Синтезланă хими элеменчĕсем Категори:Трансактиноидсем Категори:Халькогенсем
Попова Елена Кимовна
Попова Елена Кимовна (1956 çулхи акан 17-мĕшĕ, Ленинград) - Раççей халăх артисчĕ.
Чыслани
Категори:Раççей артисчĕсем Категори:Акан 17-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1956 çулта çуралнисем
СылтăмЛагорта
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нолька (Лаж юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Новобайрамгулово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Валь-д'Уаз
Валь-д'Уаз (франц. Val-d’Oise, тӳррĕн куçарсан «Уаза айлăмĕ») — Францин тĕп облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă, Иль-де-Франс регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 95. Администрациĕ Понтуаз хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 1,136 млн (1999) çын.
Истори
Валь-д'Уаз департаментне 1968 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Сенăпа Сена тата Уазăн пĕр пайĕнчен йĕркеленĕ.
Ай-Колик-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Теннесин
Туса илни
2010 çулхи ака уйăхĕн 5-мĕшĕнче 117-мĕш элемента уçни çинчен калакан статьяна «Physical Review Letters» журнала илнĕ
Синтезе çак реакцисемпе ирттернĕ: Çĕнĕ элементăн 6 тĕшне сăнанă – пилĕк 293Ts тата пĕр 294Ts.
Прудникова Елена Иосифовна
Еле́на Ио́сифовна Прудникова (Смирно́ва) — совет тата раççей театрпа кино актриси, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ (2004).
Квант физики
Квант физики шутне çак уйрăмсем кĕреççĕ:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Квант физики Категори:Физика
Теориллĕ механика
Теориллĕ механика (çаплах, термех, теормех теççĕ) —механикăллă куçăмăн тата материаллă япаласен пĕр-пĕринпе ĕç-пуçĕн пĕтĕмĕшлĕ саккунĕсен ăслăлăхĕ. Вăл физикăн пĕр уйрăмĕ шутланать, çав хушăрах хăй тĕллĕн тĕплĕхлĕ ăслăлăх пулса аталанать. Хăйĕн хушăмĕсене пула çутçанталăк пĕлĕвĕсен уçлăхне анлăлатать, техникăн аталанăвĕн тĕпĕ пулать.
Теориллĕ механика моделĕсем
Теориллĕ механикăран чылай хушăм ăслайсем çуралаççĕ. Çак шĕвекпе газ механики, механика деформируемого твердого тела, теория колебаний, машинăсен динамикипе тĕрĕкĕ, гироскопи, тытăмлăх теорийĕ, вĕçевĕн теорийĕ, навигаци тата ыттисем.
Apple Inc.
Инноваци технологисемпе эстетика дизайне пула, Apple корпораци хăйне евĕр, этеп йăлипе танлаштармаллă, репутации туса хурать.
Каурчак
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мускав ячĕллĕ канал
ГЭС
Канала алтнă чухне çичĕ гидроэлектростанци тунă. Тепĕр иккĕшне (Çĕнĕ Тĕвер тата Çĕнĕ Цна) канал тытăмне каярах хушнă.
Причалсем
Мускав ячĕллĕ канал йышĕнче çак причалсем:
Кăсăклă фактсем
Виçĕ варианта сĕннĕ:
Пĕрремĕшпе виççĕмĕш варианчĕсем каналăн хальхи çулĕпе пĕрех пек. Халĕ канал кĕскерех, пурĕпе 7 шлюз. Çав вăхăтри техника хăвачĕ начар пулнипе пысăк çĕр ĕçĕсене тума пултарманнипе проект авторĕсем çăмăлрар çĕр ĕçĕллĕ вариантсене суйланă. Малашне те канала тăвас шухăш патне пĕрре анчах мар таврăннă. 1844 çулта Истрăпа Сестра хушшинче çĕр чавса тунă, малалла ĕç кайман.
Кăмпал
Кун-çулĕ
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Кузнецов Иван Данилович
Ӗçĕсем
Кĕнекисем:
Хушамат
Хушамат – пĕр йăхран тухнине кăтартма пулăшакан хушма ят.
Тихонов Виктор Николаевич
Асăрхавсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Украина политикĕсем Категори:Пайăр çынсем:Луганск Категори:1949 çулта çуралнисем Категори:Украин «Хастарлăхшăн» орденĕн тулли кавалерĕсем Категори:Кăрлачăн 31-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Луганск облаçĕнче çуралнисем
Мусино (Учала районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Алексеев Григорий Алексеевич
Кун-çулĕ
Иваново облаçĕнчи Заволжск хулинче Алексеевăн палăкне лартнă.
Ăса (юхан шыв)
Ăса — Атăлăн сылтăм юппи, Самар облаçĕн Сызрань тата Шикун районĕсемпе тата Чĕмпĕр облаçĕн Тарăнкӳл районĕсепе юхатьă. Чи тарăн вырăнта 3 м. 0,7 м/с хăвăртлăхпа юхать. Рачейка вăрман хуçалăхĕн Балашейка вăрманлăхĕнче икĕ çăл куçран пуçланать. Шыв вăтам температури 2,1° çу уйăхĕнче, 4,8° юпа уйăхĕнче. Юханшыв хĕрринче Ăсапуç, Мулеккел, Патрекел чăваш ялĕсем вырнаçнă.
Вырăскасси
Вырăскасси (Полевые Буртасы) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Истори
Яла никĕслекенсем халĕ Чăваш Енĕн Вăрмар районне кĕрекен Партас тата Уйкас ялĕсен çыннисем пулнă. 1710 çулта кунта 4 хуçалăх пулнă. 1719 çулта — 5. Пĕрремеш куçса килнĕ çынсен Емер, Аюк, тата Калмык ятлă пулнă. Кашт каярахпа кунта тепĕр чăваш, тата Муравьев вырăс хăйсен кил-йышĕсемпе куçса килнĕ. 200 çул каялла кунта Брюханов, Любимов, тата Цапырин вырăссем вырнаçнă. Вĕсене Çĕпĕре ăсатнă пулнă. Вĕсене куçса килнĕ вырăссем тесе калама пуçланă. Кун хыççăн яла Вырăскасси теме пуçланă.
Чăваш кĕнеке кăларавăшĕ
Кăларавăш директорĕсем
Чăваш кĕнеке кăларавăшне ертсе нынăскерсем: П. З. Львов, Г. А. Молостовкин, А. П. Сарри, И. Д. Кузнецов, П. Т. Золотов, И. Н. Никифоров, И. И. Иванов (Шордан), Д. В. Гордеев, Р. Т. Тарасова, Г. А. Краснов, И. Д. Вутлан (Тимофеев), В. П. Комиссаров, С.А. Каликова (2019-па).
Каçăсем
Категори:1920 çулта никĕсленĕ кăларавăшсем Категори:Шупашкар Категори:Раççей кăларавăшĕсем Категори:ССРП кăларавăшĕсем Категори:Шупашкар культури
Хапхаçă (пĕлтерĕшсем)
Хапхаçă:
Алькионе Диаз Назарет
1987çулта Иоанн Павел II папа Бразилие килсен Жуан-де-Деус юрăна çурмильонлă аудитори умĕнче шăрантарнă.
Çыранçи Чаллă
Кун-çулĕ
Çак хулана тутар-монголсем 1236 çулта çĕмĕрсе тăкнă пулас. Çапах та вăл хыççăнах питĕ хăвăрт ура çине тăнă.
Анчах та çапла патшалăх чылай тытăнса тăма пултарайман. Тухăçъен Пăлхар пикĕсем тутарсемпе кăпчаксен çарĕсене тарма тытăнаççĕ. "«Основной опорой Ашрафидов были свободные булгарские крестьяне (субаши) и служилые феодалы (казаки) Чалмы-Черемшанской провинции и не принадлежащие хану части Казанской области, составляющее ядро чаллинской армии — лучшей в стране», -" çырать тутар историкĕ Фаргат Нурутдинов.
1482 çулта Тухăçъен Пăлхар тата иккĕне пайланса кайнă. Çакă та патшалăха хавшаклатать. Пĕр-пĕринпе çапăçакан ашравçăсем тăванĕсемпе çапăçма хăйсем патне ирĕклĕ кăпчаксемпе тутарсене хăйсен ханĕсемпе, мăрсисемпе чĕнеççĕ. Майĕпен Чаллă таврашĕнче ют чĕлхе çĕнтерсе пыма пуçлать, вăл патшалăха тата вăйсăрлатать. Вырăс ушкуйникĕсем пĕрмаях тапăнса килеççĕ, чăваш ялĕсемпе хулисене çунтарса яраççĕ.
Хапхаçă
Шайбăллă хоккей
thumb| Шайбăллă хоккей хапхаçи
Чехословаки
Халăх
trumb|right|500px|Чехословаки халăхĕ Халăх йышĕ (1991): 15.6 миллион, наци йышĕпе : чехсем — 62,8 %, словаксем — 31 %, венгрсем — 3,8 %, чикансем — 0,7 %, силезсем — 0,3 %. Çаплах урăх наци çыннисем — Русинсем, украинсем, нимĕçсем, поляксем тата еврейсем.
Сова (Лекма юппи)
Сова — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Лекма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Ирх Çырми
Истори
1917 çултанпа 1927 çулчен Шупашкар уесĕн Воскресенски вулăсне кĕнĕ.
Кĕçĕн Çавал
Кĕçĕн Çавал — Чăваш Енри паллă юханшывсенчен пĕри.
Квантăллă хими
Квантла химилле тата квантла физикăлла ыйтусене уйăрма яланах мар пулать, çавăнпа квантăллă хими çăмăллатса адаптациленĕ квантăллă механика шайĕнче тарать.
Зайцев Юрий Антонович
Пурнăçĕ
Ятарлă ӳнер вĕренĕвне илмен. Ӳнер ăспуххине çамрăк ӳкерçĕ А.Г. Львов турăш çыравçи патĕнче, юнашар ялти чиркĕве илемлетнĕ çĕрте кӳленнĕ.
Кебезенка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Бия юпписем
Этнограф
Этногра́ф (от εθνος — «этнос» (йăх, халăх) тата γραφω — «çыру») — истори аталанăвĕнче халăх йăли-йĕрки мĕнле пулнине, ку е леш халăх мĕнле пулса кайнине, вĕсем хăçан, ăçта тата мĕнле пурăннине тĕпчекен çын.
Высоцкий Владимир Сергеевич
Кун-çулĕ
2005 çулхи авăн, 26 Раççей Федераци Президенчĕн 1108-мĕш №-лĕ Хушăвĕпе Çурçĕр флочĕн çарпуçĕ туса хураççĕ.
Вырăскассинчи фельдшер-акушер пункчĕ
Истори
1985 çултанпа заведующий вырăнĕнче В.И.Салмина ĕçлет.
Сантиметр
Сантиметр (см, cm; кивелнĕ стм.) — СИ системинче 0,01 метр. СГС системинче вăрăмăша виçмелли тĕп виçе шутланать. СГС<SUB>Е</SUB> системинче конденсатор шăнăçăвне виçмелли тĕп виçе пулса тăрать.
Вырăскасси культура çурчĕ
Истори
1931 çулта Г. Иванов пӳртĕнче клуб тата шкул уçнă. 1973 çулчен Çуткӳль колхоз клубĕ ятлă пулнă, 1973 çулхи çурла уйăхĕн 15-мĕшĕнче ял клубĕ ятне панă. 1988 çулта культура çурчĕн ятне панă.
Оппукасси
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Алăмкасси вулăсне кĕнĕ.
Шемшер
Паллă çыннисем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Тутар чĕлхи
Чĕлхин диалекчĕсем
Виçĕ тĕп диалект уйăраççĕ:
Инфинитивĕ:
яз + у + лар + ым + ны - çырнисене (çырусене)
Күз + ләр + ем + нең - куçсен
Прототипĕ
Ыйтни (-и?,-ши?)
-мы?/-ме?
Михопар
Михопар — XVIII ĕмĕр варринчи пурăннă чаплă чăваш çынни. Вăл хальхи Муркаш районне кĕрекен Çĕньял Оринин ялĕнче çуралса ӳснĕ, унтах пурăннă. Вăл вăйпа тĕне кĕртнĕ чăваш пулнă. Хут çинче ăна Митрофан Селиверстов тесе çырнă.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш паттăрĕсем
Караимсем (халăх)
Каçăсем
Категори:Хасарсем  Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Украина халăхĕсем Категори:Крым халăхĕсем Категори:Литва халăхĕсем Категори:Польша халăхĕсем Категори:Çухалнă халăхсем
Николаева Мария Николаевна
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1921 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Çурлан 17-мĕшĕнче вилнисем Категори:1994 çулта вилнисем
Пиктемир Николай Никитич
Пурнăçĕ
Шемшерти хресчен çамрăкĕсен шкулĕнче, Шупашкарти тĕп педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Ачасене шкулта вĕрентнĕ, «Сунтал» журналăн тата «Канаш» хаçатăн редацисен литература ĕçтешĕ пулнă.