Çирĕклĕ_Кӳлĕри_ик-виçĕ_кун_(тĕрленчĕк)
2.1.Кĕçтен
Кĕçтен - тин çеç шкултан вĕренсе тухнă çамрăк çын. Вунă класса ылтăн медальпе пĕтернĕскер вăл хулари зоотехника факультетне çăмăлăнах вĕренме кĕрет. Кашни çамрăк пекех вăл хăйĕн утăмне иккеленсе тăвать. Вăтанчăкскершĕн çын ăна мĕн каласси питĕ пысăк пĕлтерĕшлĕ: «Кĕçтен вĕсенеиккĕшне те [Сантăрпа Лизăна] юратать. Вадима, йыснăшне, вăл малтан кăмăлласах каймастчĕ. Анчах Лиза ун патĕнчен тухса кайсан, аппăшĕ Сантăрпа çыхланнă, Лизин ачи те унранах теççĕ, тенине илтсен, вăл ăна шеллеме пуçларĕ. Акă халĕ те вĕсем иккĕшĕ улах çĕрте ларнине курсан, ăна аван мар пулса кайрĕ. «Вăтанмаççĕ те. Арлă-арăмлă пекех», - аса илчĕ вăл вĕсем çинчен таçта, такамран илтнĕ сăмахсене; каллех çиленме пуçларĕ». Анчах та ĕçчен çын вăл: « Урама сĕт валеçекен лав килнĕ пулмалла – амăшĕ кăвак бидон тытса тухнă. Кĕçтен ăна сывлăх сунчĕ те чăматанĕпе сеткине пусма çине хучĕ, вара, амăш аллинчи бидона илсе, урамалла утрĕ». Çирĕпленсех çитмен кăмăллăскер Кĕçтене çынсем пулăшмасăрах хăй тĕллĕн утăм тума йывăртарах-ха, анчах вăл пур-пĕр çине тăрса малалла талпăнать. Вăйлă чĕреллĕ, хăватлă çамрăк хăйĕн куççульне çынсенчен пытарма тăрăшать: « Йĕрессе амăшĕпе ытти тăванĕсем кăна мар, ют çынсем те йĕчĕç, анчах Кĕçтен мĕн шăтăка хупласа пĕтеричченех чăтрĕ. Унтан, халăх саланса пĕтсен, масар çумĕпе иртекен вăрман тăрăхне кĕчĕ те, пĕр вĕрене вулли çумне сĕвенсе ларса, сасăпах макăрса ячĕ». Пур-пĕрех Кĕçтен Абакшина çамрăк каччăн идеалĕ тесе калама пулмасть. Çемьере виçĕ ача. Кĕçтен асли. Тен, çавна пула вăл питĕ хытă çилĕллĕ. Çакна ашшĕ вилнĕ хыççăн Кĕçтен хăйĕн пурнăçĕнчен пĕр самантне аса илнинчен питĕ лайăх курма пулать: « Каçхине, ашшĕ таврăнсан, хăйне хытă лекет пулĕ, тесе кĕтсе пурăнчĕ, анчах ашшĕ, яра куна выçă çӳренĕ пулин те, ăна-кăна ним те шарламарĕ, манса кайнă пекех пулчĕ. Çилли питĕ час иртсе каятчĕ çав унăн. Кĕçтен вара ăна кунĕпех çиленсе çӳрерĕ, кураймиех тенĕ пек пулса кайрĕ. Ашшĕпе ĕмĕрлĕхех çапла час уйрăласса пĕлнĕ пулсан, вăл, палах, ăна ун чух çилленместчĕ те. Халĕ, ашшĕ чĕрĕлсе тăрас пулсан, тем пама та, тӳсме те хатĕр вăл. Анчах чĕрĕ, лайăх чухнеапла шутламан çав. Хуларан та авă, укçа пур çинчех, чĕлĕм те табак çеç илсе килчĕ, ашшĕне çĕнĕ атă кирлĕччĕ, çапах та вăл, çакна пĕле тăркачах, ăна туянмарĕ…». Кĕçтен хăйĕн çывăх юлташĕ, Эльвира, çине те ним çукранах çиленсе каять. Çапах та каччăн кăмăлĕ улшăнассине пире автор вăрттăн, пейзаж урлă кăтартса пама тăрăшнă пулас: « Пуç çинче, вĕрене çулçисене парăлтаттарса, çерçисем, саркайăксем вĕçкелеççĕ. Тӳперен ним хуйхăсăркулса пăхакан хĕвелпе, лăпкă, илемлĕ кунпа савăнаççĕ. Пĕрне-пĕри чĕнсе хыттăн чĕвĕлтетеççĕ. Кĕçтен кĕсйинчен тутăр кăларчĕ те куçĕсене шăлчĕ. Халь тин мĕнле кулянсан-хуйхăрсан та ним тума та çук…». Кайăксем кунта – улшăну символĕсем. Очерк малалла пынă май каччă мĕнле аслăланса, ăсланса, вăйланса пыни курăнать. Кĕçтен мĕнле пирĕн куç умĕнчех «ӳснине» эпир автор характеристики тата танлаштару мелĕ урлă куратпăр: « Çак çинçе те вăрăмрах пӳ-силлĕ, сарлакарах пичĕ çине тем чуль тур пали тухса ларнă йăваш кăна каччă Павăла питĕ килĕшрĕ. Ăна вăл вĕренме те пĕтĕм чунтан пулăшĕ; каччă, тарлăхĕ пĕтмесен, инçете кайма пултарать. Выльăх-чĕрлĕх енĕпе ĕçлес кăмăлĕ унăн зоофакультетра вĕреннĕ чылай студентсенчен пысăкрах. Институтăн вĕренмелли хуçалăхне ĕçлеме юласшăн çуннă Бариновах илме пулать акă. Хăй вăл ялтанахчĕ, таçтан, Канаш таврашĕнчи ялтанччĕ пулас-ха, анчах унта каясшăн мар пулса, тем те хăтланса пăхрĕ: киле кĕчĕ, упăшкине хулана хăварма йăлăнма хушса, арăмне комиссие кĕртсе ячĕ. Ĕç тухмарĕ: лерен ыйтнипе ăна хăйсен ялнех ячĕç. Анчах унта усси пулĕ-ши унран, Баранов Петте пек пулмĕ-ши? Вĕренӳ çулĕ пĕтнĕ хыççăн каникулсенче те кайса килместчĕ вĕт-ха вăл унта. Ялта кичем тесе, пĕтĕм çăва хулара ирттеретчĕ. Хăш çулхине шабаш шыракан платниксемпе сĕтĕрĕнетчĕ, хăш чух – малярта çӳретчĕ…». Кĕçтен хăй умне çирĕп тĕллев лартать. Вăл ăна пурнăçласси пирки пĕр иккĕленӳ те çук. Çак малĕмĕтлĕ, анлă тавракурăмлă, ăслă каччă хăй мĕн шутланине тăвасси паллă. Ытти çамрăксемпе танлаштарсан вăл вăхăта каннă чух та сая ямасть. « Кĕçтен хăй ташламасть. Эльвира ăна темиçе хутчен те вĕрентесшĕн пулчĕ, анчах вăл тĕрлĕрен «пасемпе» аппаланма вăтанчĕ. Халĕ вара, юлташĕсем ташланă чух, вăл клубра телевизор курать, шахмăтла вылять, - кунта ăна çĕнтерекенсем Ăнсăртран кăна тупăнкалаççĕ». Кĕçтене хăйĕн утăмĕсене хăвăртрах тума, тĕллев патне часрах çитме унăн хăюсăрлăхĕ çеç чарма пултарать. « Кĕçтен унччен те, ун хыççăн та никампа та чуптăвăшса курман. Тен, кураяс та çук пулĕ – хăюлăх çитеймĕ. Çулла хăйне Эльвира чуптунине аса илсен, пичĕ халĕ те пĕçере-пĕçере каять». Анчах та ырă кăмăлĕ ăна хăйĕн хăюсăрлăхне çĕнтерме пултарать. Енчен те кама та пулсан кирлĕ пулсан каччă нимле хăрушлăха пăхмасăрах пулăшма васкать: «Кĕçтен ĕнтĕ килнелле утма шутланăччĕ. Çав вăхăтра вăтакасра, паркран инçе те мар, темле хĕрарăм пусма тытăннă чухнехи пек хăрушшăн: - Кăравул! Распуй! – тесе çухăрса ячĕ. Кĕçтен тăпах чарăнса тăчĕ. Ара, Урра Униççи сасси вĕт ку! Вăл ун сассине аван пĕлет: лешĕ урамра е хăйне итлемен ачине ылхана-ылхана вăрçнине, е хĕрарăмсемпе тытăçса ӳкес пек ятлаçнине нумай хут илтнĕ. Халĕ тата мĕн пулнă-ши ĕнтĕ? Кам та пулин хĕнемест пулĕ вĕт ăна, шеремете? Кĕçтен куртузне пусарах лартрĕ те сасă илтĕннĕ еннелле чупрĕ". Шкултан вĕренсе тухнă каччă эрех те ĕçсе курман. Вăл пĕрремĕш хут çак шĕвеке хăй хисеплекен Козлова кӳрентерес мар тесе çеç сыпрĕ. Старик Кĕçтене, унăн шухăшĕсене ытарласа хăйĕн патне хăнана xĕннĕ. Абакшин çамрăк пулин те унран тĕслĕх илме кирлĕ. Ахальтен мар ĕнтĕ çак каччă пирки стена хаçачĕ çинче те хисеплесе сăвă çырса кăларнă.