cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пăва районĕ
Район çурçĕр енче Апас районĕпе, тухăç енче — Теччĕ районĕпе, кăнтăр-анăç енче — Çĕпрел районĕпе юнашар вырнаçнă. Çавăн пекех анăç енчи чикки Чăваш Енпе, кăнтăр енчи чикки Чĕмпĕр облаçĕпе юнашар иртет.
Экономика
Районта ытларах ялхуçалăх аталаннă. Сахăр кăшманĕ, кĕрхи тата çурхи тулă, ыраш, урпа, пăрçа ӳстереççĕ. Пăва хулинче сахăр завочĕ вырнаçнă. Мăкăр ялĕ çумĕнчи карьерта акшар кăлараççĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстан районĕсем Категори:Тутарстанăн Пăва районĕ
Элам
Аншан тата Суз (Игехалкисемпе Шутруксем) ăрăвĕ
Çенĕ элам ăрăвĕ, вырăнти сумлă çынсен уйрăлас кăмăлне пĕтереймест, тĕп влаçа çирĕплетеймест. Пирĕн эрăччен XIII ĕмĕртен пуçласа эламсем çĕрсене сарма тытăнаççĕ. Эламсем Диял юханшыв çинче пысăк çĕре ярса илет, çав шутра Эшнунну хулана (Унташ Напириш патша вăхăтĕнче (астула пирĕн эрăччен 1275 ç. илет). Çак çер витĕр Иран туçинчи Икшывран караван çулĕсем иртнĕ. Эламсен çак çĕнтерӳсене пула Вавилонри кассит ăрăвĕ лакăма кĕрсе ӳкет, вара Элама пурĕпе вавилон влаçĕнчен хăтарăççĕ.
Китен-Хутране патша (астула пирĕн эрăччен 1235 ç. йышăнать) тапхăрĕнче Вавилоние икĕ харçăпа кайнă, Ниппура, кайран Иссина туртса илнĕ. Анчах та элам тăрăмĕн Вавилонире çирĕпленсе вырнаçассине ассири патши Тукультининурта I пăсса хурать, вăл хăй Вавилоние ярса илесшĕн ĕмĕтленнĕ, çав ĕç-пуçра вăл элам патшинчен ăнăçăлларах тупăшлать. Китен Хутрана вилсен Эламри влаçа çĕнĕ ăру – Шутрук-Наххунте патша ятĕнчен тухнă Шутрук ăрăвĕ çĕнтерсе илет. Çак патша 1160 çулта Вавилон çине çĕнтерӳллĕ харçăпа пырса тухать, хулана пĕтĕмпех тустарать, вĕсенчен пысăк парăм туянать.
Асăрхавсем
*
Тăва чĕлхи
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем *
Масаринка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пелегова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Ирĕк кăмăл çарĕ
Кун-çулĕ
Юнташĕсем аса илнипе çапăçу ĕçĕсем çапла пулса иртнĕ: Ирхи 4 сехет тĕлне Марков чаçĕсем чукун çулĕ урла каçма тытăнаççĕ. Марков, каçă патĕнчи чукун çул хурал пӳртне ярса илет, пехота пайĕсене вырнаçтарать, тăшмана тапăнас тĕллевпе станицăна шыравçăсене ярать, васкасах аманнисене, обоза тата артиллерие куçарма тытăнать. Сасартăк станцирен хĕрлисен броньăпуйăсĕ тапранать те каçă çинелле куçать. Кунтах Алексеевпа Деникин генералсемпе пĕрле штаб тăнă. Пуйăс каçă патне çитесси темиçе метр юлать — Марков вара, броньăпуйăс çинелле харсăррăн: „Чарăн! Анкă-минкĕ! Йĕксĕк! Хамăррăннисене таптан!“ сăмахсем кăшкарса, хирĕç çул çине сĕкĕнчĕ. Лешĕ чарăнсан, Марков аяккалла сиксе юлчĕ (тепĕр хыпарсемпе, тӳрех гранатăна ывăтрĕ), хыççăнах икĕ виçĕ дюйм туппи гранатăсемпе пăравусăн цилиндрĕсене, кустăрмисене переççĕ. Броньăпуйăс командипе хаяр çапăçу пуçланать, ăна пĕтĕмпех пĕтереççĕ, броньăпуйăсне — çунтарса яараççĕ.
1919 ç. çу-кĕр вăхăтĕнче В. З. Май-Маевский генерал ертсе пынă Ирĕк кăмăл çарĕ (40 пин çын) Деникинăн Мускав харçинчи тĕп вăйĕ пулса тăрать (тĕплĕнрех Раççейри граждан вăрçи статьяра вулăр).
Дерипаска Олег Владимирович
Вуламалли
Категори:Раççей усламçисем Категори:Миллиардерсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:МПУ физика факультетĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Раççей алюмини промăçлăхĕ Категори:Раççей миллиардерĕсем Категори:Пайăр çынсем:Чулхула облаçĕ Категори:Олег Дерипаска Категори:Раççей меценачĕсем
Атлантика океанĕ
Юхăмсем
Çурçĕр енчи юхăмсем Çурçĕр Парлă океанăн юхăмĕсемпе тăчă çыхăннă. Океанăн варринче шыв ăшăннă хыççăн Гольфстрим юхăмĕпе çурçĕрелле юхса каять. Çурçĕре çитсен сивĕнет те Çурçĕр Пăрлă океанăн шывĕсемпе пĕрлешет.
Салат (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Зубков Валентин Иванович
Пултарулăх çулĕ
Актёрăн паллă ĕçĕсем — фильмсенчи рольсем: «Атте пӳрчĕ» (1959), «Леон Гаррос тусне шырать» (1960), «Çурçĕрти повеç» (1960), «Иван ачалăхĕ» (1962), «Ăраскал кунĕ» (1963).
Каçăсем
Категори:Черкизово çăвине пытарнисем
Хурамал (Шаран районĕ)
Хурамал — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнчи пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 354 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258830015.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кутузов Никифор Иванович
Каçăсем
Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 24-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1961 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 22-мĕшĕнче вилнисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çар çыннисем Категори:Чăвашран тухнă генералсем
Харвăрт Университечĕ
Факультечĕсем
Харвăрт америка университечĕсен элитине, Плющ Лигине кĕрет.
Масленая
Масленая — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Ай-Кагал
Ай-Кагал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 74 км.
458
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Херес
Каçăсем
Категори:Испани эрехĕсем Категори:Андалус кухни
Чĕчкен
Кун-çулĕ
Малтан Пăва уесне кĕнĕ. Кайран, 1920 çулхи утă уйăхĕн 31-мĕшĕнче Çĕрпӳ уесне, 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕнче Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнче Патăръел уесне кĕртнĕ. Çак тапхăрсенче ял Мăрат вулăсĕнче шутланнă.
Кивĕбабичево
Кивĕбабичево — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 534 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453001, ОКАТО кочĕ — 80235865001.
Покровка (Шаран районĕ)
Покровка  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830018.
Первый Амбал
Первый Амбал — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Куданга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 14 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Аçăм Çырми ял тăрăхĕ
Телефон: +7(83537)4-52-11.
Шĕмшеш (Элĕк районĕ)
Шĕмшеш, — Чăваш Енĕн Чăваш Енĕн Элĕк районĕн Шĕмшеш ял тăрăхĕн центрĕ. Шĕмшеш юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Украин чĕлхи
ISO 639-1 тăрăх унăн кочĕ uk, ISO 639-1 тăрăх — ukr.
Диалектсем
Украин чĕлхинче çак диалектсене уйăраççĕ:
Рерих
Рерих (Рёрих) (Roerich, Rörich, Röhrich) — хушамат.
462
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Авăр Çырми
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Фотоаппарат
Каҫӑсем
Категори:Фототехника
Коммунист (фильм)
Асăрхавсем
Категори:1957 çулăн СССР фильмĕсем Категори:Раççейри граждан вăрçи пирки фильмсем Категори:Фильмсем:Пайăр çын:Владимир Ильич Ленин
Ĕрĕкмен
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Шаламов Варлам Тихонович
Варлам Тихонович Шаламов (1907—1982) — совет прозаикĕ, сăвăç, совет лагерĕсем çинчен литературă çаврăнчăклăхĕсене çыраканĕ.
Николаевка (Çтерлĕ районĕ)
Николаевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 850 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453145, ОКАТО кочĕ — 80249852001.
Головатюк Александр Давыдович
Головатюк Александр Давыдович Головатюк Олександр Давидович — (15.06.1922-17.07.2004 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 46-мĕш çарĕн 68-мĕш уйрăм инженер батальонĕн отделени командирĕ, сержант.
Тухтăр
Тухтăр — аслă медицина пĕлĕвĕ илсе çав енĕпе ĕçлекен çын.
Пино блан
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Чăваш плато
Çĕр-тăпра эрозийĕ
Эрози ĕç пулăмĕсем кунта чылай сарăлнă – 50 – 60 % майлă территорийĕ малашне эрози ĕçĕсем аталанма пултараççĕ, вĕсенчен ытлах эрозиллĕсем – 15 – 20% тарин. Çырма эрозийĕ экономикăна нумай сиен кӳрет: чылай ялхуçалăх çĕрĕсене ĕç çаврăнăшĕнчен тухса ӳкеççĕ, çырмасемпе çатракаланнă уйрăм çĕр лаптăкĕсенче механизациллĕ ялхуçалăх ĕçĕсене туса ирттерме май çук. Эрозиллĕ ĕç пулăмĕсем аталанса кайнă çĕрсенче транспорт тата инженер коммуникацийĕсене – газопроводсене, ЛЭП — туса хума, усă курма питĕ тертлĕ ĕç. Çутçанталăкăн меллĕ мар ĕç пулăмĕсен шутне çурхи ейӳ юханшывсен лапам улăхĕсем шыв айне пулни те кĕрет.
Термен Лев Сергеевич
Американ тапхăрĕ
Совет вăрçă разведкин пуçлăхĕ Ян Берзин хушнипе ĕçлесе илнĕ укçасемпе Термен «Teletouch» компание йĕркелет те Çĕнĕ Йоркра 99 çуллăха улттă этажлă çурта мусăк-ташă студи валли арендăна илет. Çакă вара АПШ-ра СССР сутă-илӳ элчĕлĕхĕсене уçма май парать, вĕсен «хӳттипе» совет разведчикĕсем ĕçлеме пултараççĕ.
Малтикас Ялтăра
Малтикас Ялтăра, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Элĕк районĕ
Элĕк районĕ, — Чăваш Республикин (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
АПШ президенчĕсен ят-йышĕ
АПШ президенчĕсене 1789 çултанпа суйлаççĕ.
Элĕк районĕ
Элĕк районĕ вăрçă-харçă тапхăрĕнче
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин фрончĕсенче 9115 çын çапăçнă. 4387 ентеш çапăçусенче паттăррăн пуç хунă.
Çутĕç, культура
Ялсенче пĕтĕмпе 7 музей йĕркеленĕ, ... культура керменĕсем, клубсем ĕçлеççĕ.
Юрактау (Çтерлĕ районĕ)
Юрактау  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 227 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453154, ОКАТО кочĕ — 80249812006.
Якуб Колас
Астăвăм
1957 çулта Якуб Колас сăнне ӳкернĕ СССР почта марккине пичетленĕ. 1992 çулта Раççей Федерацин Наци банкĕ сăвăç астăвăмне вак укçа çапса кăларнă. Якуб Колас 120 çул тултарнине асăнса Беларуçинче те вак укçа пичетленĕ.
Тат чĕлхи
Иран мар халăхĕсен диалекчĕсем
Çырулăх йĕркеленсен те «джуури» ăслăхра официаллă шая хăпарайман, ăна «тат чĕлхи» теме тытăннă.
Ершепуç ял тăрăхĕ
Ершепуç ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Отиккăвă, Совет урамĕ, 44.
Ахромеев Сергей Фёдорович
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:1923 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Мордвара çуралнисем Категори:1991 çулта вилнисем Категори:Çурлан 24-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи орден кавалерĕсем Категори:«За службу Родине в Вооружённых Силах СССР» орден кавалерĕсем Категори:Ленин парни лауреачĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:СССР халăх депутачĕ:Молдавирен Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:ЯТПК
Урум чĕлхи
Çыруллăх
Урум чĕлхипе çыхăннă кĕнекесем питĕ сахал. Темиçе словаре çеç асăнма пулать.
Керменчӳк
Хуçалăхĕ
Автокраз — япала турттаракан пысăк КрАЗ тăвакан савут, Тухăç Европăри пысăк савутсенчен пĕрри.
Каçăсем
Категори:Керменчӳк Категори:Тăнăвар çинчи хуласем Категори:Полтава облаçĕ
Çĕнĕ Англи
Истори
Европăран тĕн енĕпе хĕсĕрленĕ акăлчан пĕрремĕш паломникĕсем Америкăна тарса килсе Çĕнĕ Англире Плимут колонине 1620 йĕркелеççĕ. XVIII ĕмĕрĕн вĕçĕнче Çĕнĕ Англи колонисем были в числе первых североамериканских колоний Британи империн çурçĕр америка колонийĕсенчен чи малтан Британи патша кăшалĕ умĕнче хăйсен пăхăнманлăхне кăтартаççĕ, çапах та каярах вĕсем 1812 çулхи Пĕрлешĕннĕ Штатсемпе Аслă Британи хушшинчи вăрçа хирĕç пулнине пĕлтереççĕ.
Африкаанс
thumb|right|250px|Африкаанс чĕлхипе калаçакан енĕ Африкаанс ( Afrikaans ) - Кăнтăр Африка Республикара патшлăх чĕлхи.
Лив чĕлхи
Çырулăхĕ
Лив алфавичĕ:
Aa, Āā, Ää,, Bb, Dd, , Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Jj, Kk, Ll, Ļļ, Mm, Nn, Ņņ, Oo, Ōō,, , Öö, , Õõ, , Pp, Rr, Ŗŗ, Ss, Šš, Tt, , Uu, Ūū, Yy,, Vv, Zz, Žž.
Белгород (шывай кимми)
К-139 «Белгород» — «Антей» классне кĕрекен туса пĕтермен атомлă раççей шывай крейсерĕ. Крейсерĕн тĕп хĕçпăшалĕ карапа хирĕçле 24 çунатлă «Гранит» ракети пулмалла шутланă. Анчах та 1980-мĕш çулсенче ăслайланă «Гранит» комплексĕ 2000 çулĕ тĕлне хăват енĕпе кая юлнă. Челомей пуçарса янă лайăхлатнă «Болид» ракета комплексĕ 2005 çулĕ тĕлне хатĕр пулман.
Аристотель
Аристтоттӗль (Αριστοτέλης), тата пĕр ятĕ Стагирит çуралнă вырĕннен парăннă (384, Стагир — пирĕн эрăччен 322, Эвбея çиĕнчи Халкида) — Авалхи Греци философĕ тата ăслăлăхçă.
Мелюкова
Мелюкова — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Медянка №3414 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Степанов Пётр Петрович
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
2007 çулта ăна Днестрçумăн промăçлăх министрĕ пулма уйăрса лартнă.
Тимирово (Мичуринский сельсовет)
Тимирово — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 88 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830023.
Тури Тăрмăш
Тури Тăрмăш, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял.
Веденовка
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Митрошиха
Митрошиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Кузюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Васасуля
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
К-410 «Смоленск»
Вуламалли
Категори:Çурçĕр флочĕн вăрçă карапĕсем Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем
Плесовская
Каçăсем
Плесовская
Чăваш Сурăм
Чăваш Сурăм — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи чиркӳллĕ ял. Чăваш Сурăм ял тăрăхĕн тĕпĕ шутланать.
Ял Сурăм шывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Мостовуха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Григорьевка (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Максютово (Ашкадарский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кивĕ Загора облаçĕ
Каçăсем
*
Вырăс литератури
20—30-мĕш çулсем
Раççейре юлнă çыравçăсем:
Гидростатика
Закон Архимеда: на тело, погружённое в жидкость, действует выталкивающая сила где \rho — плотность жидкости, а V — объём тела, погруженного в жидкость.
Литература
Категори:Татти-сыпписĕр талккăшсен физики Категори:Татти-сыпписĕр талккăшсен механики  Категори:Статика
Шапошников Борис Михайлович
Хĕрлĕ Çарăн хĕсметĕнче
Çу, 1942 — çĕртме, 1943 — СССР хӳтĕлев нарком çумĕ. Çĕртме, 1943 — Тĕп штаб вăрçă академин пуçлăхĕ.
Чăваш мусăкĕ
Халăх мусăкĕ
Чăваш Енĕн çурçĕр районĕсенче юрăсене пĕрремĕш çуррине пĕр кварта тата квинта аялла е çӳлелле куçарса шăрантараççĕ. Метроритмикăра улшăнуллă виçепе усă кураççĕ. Уйрăм сыпăксене юрлани сайра, çаплах мелизмсене те ытлах усă курмаççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей халăхĕсен мусăкĕ * Категори:Чăваш Енĕн ӳнерĕ
473
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Полдневный Пертюг
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Улхаш
Улхаш — Сăр юханшывĕн сылтăм юппи. Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕ тăрăх юхать.
Тавралăхĕ
Тăсăлăвĕ — 41 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 378 км2. Улхаш юпписем çулла типсе лараççĕ. Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Шапкин
Ялта 69 çын (2006) пурăнать. Ялта икĕ урам- Гагарин тата Николаев урамĕсем.
Иртеменкасси
Иртеменкасси, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Анаткасси (Юнтапа ял тăрăхĕ)
Çын йышĕ, ял тытăмĕ
Анаткассинче 91 (2006) çын пурăнать. Тĕп, Колхоз, Пионер, Комсомол, Юханшыв, Çамрăксен урамĕсем.
Гаврилкина
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Сăпас уесĕ (Хусан кĕпĕрни)
Каçăсем
Категори:Хусан кĕпĕрнин уесĕсем
Уйкас Юнтапа
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ
Балет ушкăнĕн илемлĕ пултарулăх ертӳçи — Данил Салимбаев.
Театр кун-çулĕ
Театр 1960 çулта Ф.Васильевăн "Шывармань" пĕрремĕш чăваш оперипе хăйĕн кун-çулне уçать. Театр ушкăнне Борис Семенович Марков йĕркелет.
477
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сараево
Спорт
Сараево хулинче 1984 çулта XIV-мĕш Хĕллехи Олимп вăййисем иртнĕ.
Каçăсем
*
К-456 «Вилючинск»
Каçăсем
Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем
Паттон (фильм)
«Паттон» (Patton) — кинофильм. Фильма пурнăçри пулнă ĕссем тăрăх ӳнерленĕ. Ачасене ашшĕ-амăшĕпе пĕрле пăхма сĕннĕ.
Йăршу (пĕлтерĕшсем)
Йăршу:
Хурапыр Юнтапа
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Шуркасси (Крымсарайкă ял тăрăхĕ)
Шуркасси (Шоркасы) — Чăваш Енĕн Элĕк райончи ял, Крымсарайкă ял тăрăхĕнче шутланать.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта 140 çын (2012) пурнать. Виçĕ урам — Тăкăрлăк, Юханшыв, Николаев урамĕсем.
Холокост
Шоа — Европа еврейлĕхĕн катастрофи
thumb|200px|[[Европăра вĕлернĕ еврейсене асăнса Берлинра лартнă палăк, Германи]]
480
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Головин Василий Степанович
Головин Василий Степанович — (27.02.1904(14)-28.02.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 301-мĕш перевçĕсен дивизин 9-мĕш перевçĕсен корпусĕн 1052-мĕш перевçĕсен полкĕн 2-мĕш батальонĕн политика пайĕпе командирĕн çумĕ, капитан.
Маматăш уесĕ
Маматăш уесĕ — 1781—1920 çулсенче Хусан кĕпĕрнине кĕнĕ администрациллĕ-территориллĕ виçе. Уес хули — Маматăш.
Николай тата Александра
«Николай тата Александра» (Nicholas and Alexandra) — кинофильм. Роберт Мэссин (en:Robert K. Massie) ĕçне экран çинче хайлани. Икĕ «Оскара» тивĕçнĕ. Ачасене ашшĕ-амăшĕпе пĕрле пăхма сĕннĕ.
Кăрлач, 18
Пулăмсем
right|140px|Лимăн тĕп лапамĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
К-266 «Орёл»
Кун-çулĕ
Карапа 1989 çулхи кăрлачăн 19-мĕшĕнче Севмашра 650-мĕш савутри номерпе тума тытăннă. 1990 çулхи кăрлачăн 15-мĕшĕнче кимĕне флот шутне кĕртнĕ.
2008 çулĕ тĕлне юсавра тăнă.
Пахам утравĕсем
Пахам Утравĕсен Пĕрлешӳлĕхĕ (Commonwealth of the Bahamas), Пахамсем (Bahamas) — Флорида çурутравĕнчен кăнтăр-тухăçалла, Кубăран çурçĕрелле вырнаçнă Кариб тинĕсĕнчи пĕр ятлă утравсенчи патшалăх. Архипелаг шутне 700 яхăн утрав (вĕсенчен 30-ĕнче кăна çын пурăнать) тата 2000 коралл рифĕ кĕрет.
Истори
Утравсене Христофор Колумб 1492 çулта уçнă. Архипелагăн пĕр утравĕ — Уотлинг утравĕ (Сан-Сальвадор) — Çĕнĕ Тĕнчен Колумб 1492 çулхи юпа, 12 уçнă пĕрремĕш çĕрĕ.
Совет Союзĕн Маршалĕ
Раççей Федерацинче 1993 çулта Раççей Федерацин Маршалĕ хисепе çирĕплетнĕ.
Хисеп паллисем
1943 çулхи кăрлачăн 15-мĕшĕнче погонсем çинче уйрăмлăх паллисене кĕртнĕ: 50 мм диаметрлă пĕр пысăк çăлтăр. Çак погонсене йăтса çӳренĕ-и — паллă мар, мĕншĕн тесен 1943 çулхи нарăсăн 6-мĕшĕнче Маршалсен уйрăмлăхĕсене каллех улăштарнă: пысăк çăлтăр çумне погонăн вертикаль тĕнĕлĕпе ССРП гербне вырнаçтарнă. Çавăнтанпа хисепе пăрахăçлачченех Маршал погонĕсене улăштарман.
СуперАлиса
Каçăсем
Категори:Мусăк ушкăнĕсем Категори:Раççей мусăк ушкăнĕсем Категори:Раççей электронлă мусăк ушкăнĕсем Категори:Тутар мусăкĕ
Бухара (Шаран районĕ)
Бухара  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн.
Почтă индексĕ — 452643, ОКАТО кочĕ — 80258835002.
Йăршу (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Çавал юпписем
484
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гвиан юхăмĕ
Гвиан (Кариб) юхăмĕ — Атлантика океанĕнчи, у северо-восточных берегов Кăнтăр Америкăн çурçĕр-тухăç çыранĕсем патĕнчи ăшă юхăм, Кăнтăр Пассат юхăмĕн кĕçĕн юхăмĕ. Сан-Роки сăмсахĕ (Бразили) патĕнче пуçарăнать те çурçĕр-анăçалла, Гвиана çумĕпе, Çурçĕр Пассат юхăмĕпе пĕрлешиччен юхать. Хăвăртлăхĕ 3 çм/сех. ытла. Юхăмри температура вăтамран — 23-28 °C.
Луцк
Луцк (Луцьк) — Украинăн хули, Волынь облаçĕн тĕпĕ.
Истори
thumbnail|left|200px|Ватă пайĕ, Любарт карманĕ Украинăн ватă хулисенчен пĕри. Çырусенче пĕрремĕш 1085 çулта асăннă.
Грибковка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чăваш Пăрнай
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Колхоз пĕтнĕ хыççăн тăватă фермер хуçалăхĕсем йĕркеленсе кайнă: «Заря», «Васюткин», «Филипп», «Ерусланов».
Романова Фаина Александровна
Каçăсем
Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 28-мĕшĕнче вилнисем
Гапликов Сергей Анатольевич
Пурнăçĕ
Акăлчан тата нимĕç чĕлхисемпе калаçать.
Кăмаша
Кун-çулĕ
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Скворцов Сергей Ефимович
Кун-çулĕ
1956-1959 Совет Çарĕнче хĕсметре тăнă.
1963 çулта Мускаври ветеринари академин ветеринари факультетне, 1970 çулта Чăваш патшалăх университечĕн электротехника факультетĕнче вĕренсе тухнă.
Тĕркс тата Кайкос
Тĕркспе Ка́йкос (the Turks and Caicos Islands) — Аслă Британин пăхăнăвлă территорийĕ.
Тавралăхĕ
Утравсем айлăмлă, тăпри акшарлă. Таврлă шурлăх нумай. Чи çӳллĕ утрав — Провиденсьялес (çӳллĕ тӳпи — 49 м). Утрасене коралл рифĕсем хупăрланă.
Тараса
Тарасан тĕсĕсем
Çав хушăрах ултавçăсем нумай меслетпе усă курса виçнĕ чух куç пăваççĕ.
Кивĕмусино (Старомусинский ял тăрăхĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Садовка (Çтерлĕ районĕ)
Садовка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 473 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453161, ОКАТО кочĕ — 80249828003.
Пĕренеш
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Вăрнар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ.
Бржозовский, Станислав Антонович
Станислав Антонович Бржозовский (1863 — çĕре кĕнĕ вăхăчĕ паллă мар, 1930-мĕш çулсем) — вырăс архитекторĕ, модерн стильпе тунă Санкт-Петербургри Витебск вокзал шедеврăн авторĕ.
Кун-çулĕ
1920-мĕш çулсенче Костромара ĕçленĕ.
Мăн Турхан ял тăрăхĕ
Мăн Турхан ял тăрăхĕ' — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Тавралăхĕ
Канаш-Вăрнар çулĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1526 (2006 çул) çын.
Тимошенко Семён Константинович
Каçăсем
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:СКП пайташĕсем Категори:Икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:Пĕрремеш рангри командармсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Главы военного ведомства СССР Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Нарăсăн 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пушăн 31-мĕшĕнче вилнисем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:1970 çулта вилнисем Категори:Бессарабире çуралнисем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннисем Категори:Пĕрремĕш юланутçăсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Сĕве уесĕ
Истори
1917 çул тĕлне хальхи Чăваш Енĕн территорине Сĕве уесĕнчи Ширдан вулăсĕн темиçе ялĕ çеç кĕнĕ.
Гаити
Административлă пайĕсем
Департаменчĕсене 41 тăрăхпа 133 коммунăна пайланă. right|thumb|300px|Департаменты Гаити.
Вăрманкасси ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)
Вăрманкасси ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр-хĕвеланăç пайĕнче вырнаçнă. Пысăк пайĕ вăрман айĕнче. Вăрманта Ситель, Хăйăрлă, Хура Хырла юханшывĕсем юхаççĕ, вĕсем пĕрлешсен Кĕçĕн Çавал ятпа паллă. Кĕçĕн Çавал юханшывĕ çинче Вăрнар районне таса ĕçмелли шывпа тивĕçтерме шывуправĕ тунă.
Елей-Игай
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Çуткӳл (Муркаш районĕ)
Çуткӳл, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял. 1924 çулхи утă уйăхĕн 11-мĕшĕччен Анчăккасси ятлăччĕ.
Нижние Ташлы
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Ирĕклĕ Сăмах
«Ирĕклĕ Сăмах» — Чăваш Республикинчи тата Атăлçи тăрăхĕнчи политика, пĕрлĕх тата культура пурнăçне çутатакан тетелти хаçат.
Кун-çулĕ
Хаçатăн сайтне 2012 çулхи çурла уйăхĕн 20-мĕшĕнче ĕçе янă.
Редакци
Сайчĕ P-HOST.RU хостинг, ExpertPlus CMS Perl скрипт çинче.
Кĕçĕн Кипек ял тăрăхĕ
Пурăнан вырăнсем
Кĕçĕн Кипек, Пăваялĕ, Мулаккасси Мăрат, Çĕнĕ Кипек, Туçи Çармăс, Кивĕ Шуртан, Тимĕрçкасси, Кивĕ Сăръел ялĕсенчен тăрать.
Пырза
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Елизаровка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Небич
Небич — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кара Холуница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Малиновский Родион Яковлевич
Каçăсем
Категори:Икĕ хут Совет Союзĕн Паттарĕсем Категори:Таса Георгий орден палли кавалерĕсем Категори:СССР Вăрçă ведомстви ертӳçисем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Кутузов орден кавалерĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи орден кавалерĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1898 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 23-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Одессăра çуралнисем Категори:1967 çулта вилнисем Категори:Пушăн 31-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мусквра вилнисем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Внебрачные дети Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Петр Заломнов
Петр Заломнов – опера артисчĕ, баритон, Раççей халăх артисчĕ, Чăваш халăх артисчĕ, профессор.
Йăлкăш ял тăрăхĕ
Йăлкăш ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
496
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шампа йышшисем
Пурнăçĕ
Шампа таса та тарăн юханшыва юратать. Çу кунĕсенче, шыв 12 градусран ытларах ăшăнсан апатланма пăрахать, сивĕрех вырăн тупса хускалмасăр выртать.
Ăшăлла пайăркалав
Тепловое излучение испускают, например, нагретый металл, земная атмосфера и белый карлик.
Причиной того, что вещество излучает электромагнитные волны, является устройство атомов и молекул из заряженных частиц, из-за чего вещество пронизано электромагнитными полями. В частности, при столкновениях атомов и молекул происходит их ударное возбуждение с последующим высвечиванием. Характерной чертой является то, что при усреднении коэффициента излучения по максвелловскому распределению, начиная с энергий
hν ∼ kT
Поглощающая способность тела
Поглощающая способность тела —  — функция частоты и температуры, показывающая, какая часть энергии электромагнитного излучения, падающего на тело, поглощается телом в области частот d\omega вблизи \omega: где d\Phi' — поток энергии, поглощающейся телом, d\Phi — поток энергии, падающий на тело в области d\omega вблизи \omega.
498
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Новоюзеево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Сарăту
Паллă вырăнсем
thumb|Сарăту консерваторийĕ. [[Липки паркĕ çинчен курăну.]]
Шĕмшеш ял тăрăхĕ
Шĕмшеш ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Борован общини
Община йышĕ
Община шутне çак пурăнан вырăнсем кĕреççĕ:
Сейшел утравĕсем
Республика шуте 100 утрав тата пĕчĕк утрав кĕрет, 33 çинче кăна çын пурăнать.
Купăс
Тĕсĕсем
Пĕрремĕшĕсен йышне çак купăссем кĕреççĕ: «ливенка», «вырăс венка», «хромка» (халĕ питĕ саралнă). Иккĕмĕш тĕсе — «тальянка», «черепанка», «тула», «вятка». Купăссене сылтăм клавиатурин (тӳме шучĕпе) тĕсĕпе уйăрма пулать. Хальхи вăхăтра чи саралнă купăс — икĕ ретлĕ «хромка», çапах та виçĕ ретлĕ тата пĕр ретлĕ инструментсем те пур.
Кульцав ял тăрăхĕ
Кульцав ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Данилов-Чалтун Максим Николаевич
Пурнăçĕ
Пĕрремĕш тата Иккĕмĕш Тĕнче вăрçисене хутшăннă.
1944 çулхи пуш уйăхĕн 2-мĕшĕнче çар госпиталĕнче вилнĕ.
Ханкенди
Азербайджанăн администраци-территори тытăмĕпе килĕшӳллĕ Ханкенди вăл — Ходжалы районне кĕрекен республикăна пăхăнакан хула.
Бабак Иван Ильич
Бабак Иван Ильич — ( 26-24), Кăнтăр фронтăн 8-мĕш сывлăш çарĕн 9-мĕш гварди истребитель авиаци дивизин 100-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди кĕçĕн лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01.
Баян
thumb|Баян «Органола» Баян — кĕвĕ хатĕрĕ, сылтăм клавиатуринче тулли хроматлă сасăсен ĕречĕ, сулахайĕнче — бассемпе хатĕрлĕ аккорд аккомпанеменчĕсем.
Кĕвĕ хатĕрĕн хаклахĕ
Баянăн сулахайпа сылтăм пайне “мехами” (сывлăш хăвалакан камерăпа) çыхăнтарнă. Сулахай енче виçĕ ĕрет пусмаллă (52-61 тӳме) тата пиллĕк ĕрет пусмаллă (100 ытла тӳме) баян анлă саралнă.
Низяна
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Николаев Георгий Николаевич
Пултарулăх ĕçлевĕ
Георгий Николаев ĕçĕсене Шупашкарти мамăк-хут комбиначĕн пĕрремĕш тĕрчĕсене капăрлатнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнерçисем Категори:Чăваш Ен ӳнерçисем Категори:Чăваш ӳнерçисем Категори:СССР ӳнерçисем Категори:Раççей ӳнерçисем Категори:1931 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 25-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Трак районĕ
Чиркей Сайичĕ
Каçăсем
Категори:Раççейри мăсăльман турсăмахçисем
Еланова Мария Ивановна
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1997-2000 çулсенче Вена хулинче ăсталăх курсĕсенче вĕреннĕ. Репертуарĕ: Розина ("Севильский цирюльник"), Виолетта ("Травиата"), Джильда ("Риголетто"), Констанца ("Похищение из сераля"), Недда ("Паяцы"), Лейла ("Искатели жемчуга"), Марфа ("Царская невеста"), Тоска ("Флория Тоска").
Хусан кĕпĕрни
Каçăсем
Категори:Тутарстан историйĕ Категори:Чăваш Енĕн историйĕ
Дворов Николай Михайлович
Пурнăçĕ
Хусанти ял хуçалăх институчĕнче вĕреннĕ. Колхозсенче тĕп инженер, [председатель]] пулса ĕçленĕ.
Еллек-Ях
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Воронеж фрончĕ
Фронт ĕçĕсем
1942 çулхи утă уйăхĕнче Воронеж фрончĕ Воронеж-Ворошиловград операцине хутшăннă, кайран тăшманăн Сталинградпа Кавказ çине куçарса каймалли çарĕсене чарса тăнă. Сталинград патĕнчи хирĕç тапăнура фронт Кăнтăр-Анăç фрончĕн çарĕсемпе пĕрле раштавăн иккĕмĕш çурринче Вăта Дон операцинче 8-мĕш итал çарне аркатнă.
Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич
1812 - 1816 çулсенче «Минерва» фрегата ертсе пынă, а с 1817 по 1819 годы — фрегатом «Флора».
Сĕрме купăс
Çаплах пăхăр
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Сĕрме купăс
Волхов фрончĕ
Волхов фрончĕ (раштав, 17, 1941 - ака, 23, 1942 тата çĕртме, 8, 1942 — нарăс, 15, 1944) Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи çулĕсенчи Хĕрлĕ Çарăн операци пĕрлешĕвĕ.
Русаниха
Русаниха — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лала юханшывăн сылтăм çыранĕпе 29 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Кармаскалы (Çтерлĕ районĕ)
Кармаскалы  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 773 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453150, ОКАТО кочĕ — 80249836005.
Эльшел ял тăрăхĕ
Организацисем
Эльшел ял тăрăхĕнче çак организацисем пур:
Ночная Черняница
Ночная Черняница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Гамма-пайăркалав
γ
-пайăркасем''') — электромагнитла пайăркалавăн тĕсĕ,  хум тăршшĕ питĕ пĕчĕк пулнипе палăрса тăрать;  2 метртан та пĕчĕкрех, — вара, çавна кура,  корпускулăлла енсем вăйлăн, хумла енсем вăйсăррăн курăнаççĕ .  Ионизацилекен пайăркалав шутланать, урăхла каласан, япалалăхпа хире-хирĕç вăйăмра тăнă чухне тĕрлĕ паллăллă (плюслă-минуслă) ионсем çуратать.
Рыстюг
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Брянск фрончĕ
Брянск фрончĕ — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи çулĕсенчи Хĕрлĕ Çарăн операци пĕрлешĕвĕ.
Перĕм облаçĕ
Халăх йышĕ, облаç тытăмĕ
2005 çулта облаçре 2 мильон та 769.8 пин çын пурăннă. Хулара пурăнан халăх шайĕ — 75,2 % (2005), халăх йышлăхĕ: 17,2 çын/çм (2005).
Дедушкин Николай Степанович
Пурнăçĕ
1915 çулхи пуш уйăхĕн 28-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнинчи ((халĕ Пăва районĕ Тутарстан) Элшел салинче çуралнă. 1933 çулта вăл Хусанти педагогика техникумне вĕренсе тухнă та Теччĕ районĕнчи Кăнна Кушки ялĕнче ачасене чăваш чĕлхине тата литературине вĕрентме тытăннă. 1936–1940 çулсенче Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче вĕреннĕ. Диплом илнĕ хыççăн ăна кĕнеке редакторĕ тата вĕрентӳçĕ вырăнĕнче ĕçе хăварнă.
Кĕсле
Вырăссен
thumb|Вырăс йăлиллĕ кĕсле. Вырăс чун-чĕмлĕхĕн хушшинче халĕ те тĕл пулакан клавир евĕр кĕсли, чылай енĕпе, лайăхлатнă псалтырь евĕр кĕслин тĕсĕ. Çак инструмент сĕтел çинчи тӳрĕ тăваткĕтеслĕхлĕ резонансăллă хуппиллĕ ящик пулать. Резонансăллă хăма çинче темиçе çавра (сас янрамалли) касса кăларнă, çумне икĕ йывăç пăрăс çыпăçтарнă.
Каçăсем
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Турткаллă хĕлĕх кĕвĕ хатĕрĕсем
Редникова Екатерина Валерьевна
Екатери́на Вале́рьевна Ре́дникова (1973 çулхи çу, 17, Мускав) — совет тата раççей театрпа кино актриси.
Кун-çулĕ
Екатерина Редникова родилась 1973 çулхи çăвăн 17-мĕшĕнче çуралнă. Мускавăн кăнтăр-тухăçĕнчи 1208 №-ле вăтам шкултан вĕренсе тухать.
Хăйĕн пултаруллă ĕçĕшĕн актрисăна 1998 çулта «Ника» парнипе паха хĕрарăм ролĕшĕн тивĕçтереççĕ. «Вор» фильма «Оскара» илме 1997 çулта таратнă.
2008 çулта Сергей Конов продюссера качча тухать.
Çĕнĕ Муса (Кивĕ Муса ял тăрăхĕ)
Çĕнĕ Муса — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 205 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453005, ОКАТО кочĕ — 80235870006.
Будённый Семён Михайлович
Кун-çулĕ
1907 çулта полкăн чи лайăх юланут пулнипе ăна Петербурга, Аслă кавалери офицер шкулне кĕçĕн чинсем валли пĕр çуллă курса куçарнă, 1908 çулта вĕренсе тухать. 1914 çулчен Тинĕсçум драгун полкĕнче хĕсметре. 18-мĕш Север драгун полкĕн аслă унтер-офицер хисепĕнче герман, австри тата кавказ фрончĕсен шутĕнче Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăнать, хăюлăхшăн тăватă степенĕн Георгий хĕресĕсене тата тăватă медале тивĕç пулнă.
Граждан вăрçи хыççăн Хĕрлĕ Çарти хĕсмечĕ
1923 çулта Будённый Хĕрлĕ Çарăн тĕп çарпуçăн кавалери ĕçĕсен пулăшуçи, СССР РВК пайташĕ вырăнне йышăнать. 1924—37 çулсенче ĔÇХÇ кавалери инспекторĕ.
Ял тăрăхĕ
Ял тăрăхĕн администраци центрне — пурăнан вырăнне — вырăнти йăлана, социаллă инфраструктура йĕркине шута илсе ял тăрăхĕн органĕ вырнаçнă Раççей Федерацин субъекчĕн саккунĕпе килĕшӳллĕ суйласа илеççĕ.
Ял тăрăхĕнче темиçе вун çынран пуçласа 15—20 пин çын таран пулма пултарать.
Тĕслĕх: Тавăт ял тăрăхĕ Чăваш Республикин Элĕк муниципаллă районĕ шутне кĕрет
Кубань (юханшыв)
Кунсăр пуçне, юханшывпа электрохăватлăха тупăçланă чух усă кураççĕ.
Пăртас ял тăрăхĕ
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1648 (1.1.2007 çул) çын.
Пĕрремĕш Юланут çарĕ
Йĕркелени
Совет Республикин Реввăрçăканашĕ сĕннипе Кăнтăр фрончĕн РВК сĕннипе 1919 ç. чӳкĕн 17-мĕшĕнче Пĕрремĕш Юланут çарне (çарпуçĕ — С. М. Буденный) йĕркелеме йышăннă. Çара Будённăйăн 1-мĕш корпусĕн висĕ дивизинчен (4-мĕш, 6-мĕш тата 11-мĕш) Кăнтăр фрончĕн РВК 1919 çулхи чӳкĕн 19-мĕшĕнчи тапачĕпе туса хунă. 1920 çулхи акара вĕсем çумне 14-мĕш тата 2-мĕш Блинов ячĕллĕ кавказ дивизийĕ, Ятарлă тĕллĕ уйрăм кавказ бригади, Я. М. Свердлов ячĕллĕ автобронеотряд, темиçе броньăпуйăс, авиаушкăн тата пĕрлĕ урăх чаçсем кĕнĕ, пĕтĕм йышĕ 16-17 пине çитнĕ. Хăш операцисенче Пĕрремĕш Юланут çарĕн пăханăвне 2-3 стрелок дивизине кĕртнĕ.
Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ
Театр кун-çулĕ
Театăра 1918 çулта Хусанта И. С. Максимов-Кошкинский пуçарса янă. А.Островскин «Не так живи, как хочется» пьесине лартнă.
Саковка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Радиохум
Радиохум, нумайлă хисепре радиохумсем, — тăтăшлăхĕ 3 ТГц таран пулакан тата хум ярăшсăр саланакан электромагнитла хум.
Мăн Кыненок
Мăн Кыненок — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кын юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Форд Генри
Генри Форд чи малтан автомобильсене промăçлăх майĕпе конвейерта тума тытăннипе паллă. Конвейерсем ытти çĕрте маларах та усă курнă, сăмахран XIX ĕмĕрте Чикаго хулинчи выльăх пуснă вырăнта. Форд вара техника енчен кăткăс автомобильсене конвейерта пухма пуçланă.
Константиноградовка
Константиноградовка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 526 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453165, ОКАТО кочĕ — 80249820001.
Виолончель
Йĕркелехĕ альтăн пекех, анчах та октави хулăмрах. Сасăн тулăвĕ çав тери мăнă, виçĕ те çурă октавă. Бас нотисене fa уççипе, çинçерех нотăсене — тенор тата sol уççипе çыраççĕ. Виолончель — соло кĕввисенче те, оркестăрта та мăнаçлă пархатарлă кĕвĕ хатĕрĕ шутланать. Оркестăр тата камера кĕввисенче виолончель хăйĕн хевтелĕхĕпе икĕ çĕр çул тăршшĕпех ĕнтĕ сĕрме инструмент ушкăнĕнче сĕрме купăса çеç мала ярать.
Паллă виолончель выляв ăстисем
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Виолончель
Шупашкарти физика-математика шкул-интерначĕ
Кун-çулĕ
1981 çулта шкула хупаççĕ. Сăлтавĕ: шкулран вĕренсе тухакансенчен тăваттăмĕш пайĕ çеç Шупашкарта вĕренме юлать.
Антихрист
thumb|Антихрист тата шуйттан ([[Лука Синьорелли фрески)]] Анти́христ (Αντίχριστος — Христоса хирĕçле (вырăнне)) — христос тĕнĕнче Библире ум каланисемпе килĕшӳллĕ Иисус Христос сăнĕллĕ, анчах та тĕрĕссипе, урăх тăшманĕ Ииусус Христос асăрхаттарса каланисене пурнăçа кĕртекенскер.
Вырăнти хăйтытăмлăх
Вырăнти хăй тытăмлăх теорийĕ
Вырăнти хăй тытăмлăхĕ — халăх хăйĕн влаçне пурнăçа кĕртӳ ĕлки. Вырăнти хăй тытăмлăхĕ — тытăмлăхăн центрсăрланă ĕлки, ăна хăй майлăхĕпе, вырăнти органĕсем валли автономлăхĕпе тивĕçтернĕ. Вырăнти хăй тытăмлăх пĕлĕвĕн теори никĕсне XIX ĕмĕрĕн пĕрремĕш пайĕнче франци патшалăх ĕçченĕ Алексис Токвиль историк, нимĕç тĕпчевçĕ-юрисчĕсем Рудольф Гнейст (1816—1895), Лоренц Штейн (1815—1890), Пауль Лабанд тата урăххисем туса хунă. Хăй тытăмлăх этем пĕрлĕх теорийĕ вырăнти этем пĕрлĕхĕсемпе пĕрлешӳсем хăйсен право пултарулăхне тытса пымаллă ирĕклĕхе йышăннинчен пулса тухать. Хăй тытăмĕн патшалăх теорипе килĕшӳллĕ вырăнти хăй тытăмлăхĕ — патшалăх тытăмĕн вырăнти хăй тытăмлăх йĕркелĕвĕн пĕр ĕлки. Хальхи Раççейре вырăнти хăй тытăмлăхĕ граждан пĕрлĕхĕн мар, халăх влаçĕн институчĕ пулать, çакă вырăнти хăй тытăмлăхĕн патшалăх прави характерĕ çуккине кăтартать.
Вырăнти хăй тытăмлăх тытса пырас тĕсĕсем
Раççей Федерацин Конституципе вырăнти хăй тытăмлăха граждансем референдум, суйлав, урăх тĕрлĕ тĕслĕ тӳррĕн ирĕк кăтартăвĕпе, вырăнти хăй тытăмлăхăн суйлав тата урăх органĕсем витĕр тытса пыраççĕ.
Сюньбаш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пенза облаçĕ
Пурăнан халăх
Чăвашсен йышĕ — 8595 çын (2010 çул). Илемлĕ ту чăваш ялĕ вырнаçнă. "Асамат" фольклор ушкăнĕ пур. Пенза облаçĕн Чăваш наци тата культура центрĕ (2003 çултанпа) ĕçлет, ертӳçи — Николай Чирков.
Суборбитӑлла космос вӗҫевӗ
Каҫӑсем
Категори:Космонавтика
Орлецовка
Орлецовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Кивĕ Саврăш
Кун-çулĕ
Патшалăхăн официаллă хучĕсенче Кивĕ Саврăш çинчен пĕрмĕш хут 1749 çулта асăннă. В.И.Волков таврапĕлӳçĕ çакна çирĕплетет. Раççейĕн 1871 çулхи халăх çыравĕнче çапла çырнă:"Кивĕ Саврăш Хусан кĕпĕрнин Чистай уесĕнчи Çĕнĕ Этемшӳ вулăсне кĕрет."
Саракас
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Аçтăрхан облаçĕ
Каçăсем
*
Тугаряк
Тугаряк — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258845008.
Debian
«Debian» ят дистрибутива Иан Мёрдокпа (Ian Murdock) унӑн арӑмӗн Дебра Линнӑн (Debra Lynn) ячӗсене хутӑштарнинчен лекнӗ.
Мăн Налимка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Аксарин ял тăрăхĕ
Аксарин ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ.
Мизия общини
Мизия (Община Мизия) — Тăнай Пăлхарĕн облаçĕ. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 8096 çын (çу, 15 2008).
Ахтуба
Ахтуба — (1959 çултанпа) Аçтăрхан облаçĕн хули, Ахтуба районĕн административлă тĕпĕ. Облаçăн çурçĕр енче, Ахтубан (Атăлăн çани) сулахай çыранĕнче, Аçтăрханран çурçĕрелле 292 çм вырнаçнă.
Халăх йышĕ — 42,6 пин çын. Хула территорийĕ — 17 тв.çм.
Светица (Кичменьга юппи)
Светица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 112 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 62 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чăваш литератури
Авалхи тĕрĕк литератури
Тĕрĕслĕхшĕн тепĕр хут: Кун пек япаласене чăвашсен тÿрĕ несĕлĕсемпе уçăмлăн çыхăнтарма хĕн. Анчах та чăвашсем те тĕрксемех, эппин, ку та вĕсене пырса тивет.
XVIII-XIX ĕмĕрсенчи чăваш литератури
Хĕвел ансан Хĕветĕр (Эсир ăна пĕлетĕр) ...
XIX–XX ĕмĕрсен чиккинчи поэзи (1886–1903)
Асăннă çулсенче поэзи вăйлăн аталаннă теме çук-тăр. Çапах та кăсăклă, пĕлтерĕшлĕ авторсемпе хайлавсем пур. Никита Ефимов (1856-1918), "Камит çинчен" сăвă авторĕ. Максим Арзамасов (1853-1919), паллă фольклорист, çав вăхăтрах сăвăсем те çырнăскер. Çапах та чăн малтан Турхан Яккăвне (1874-1938) тата Турхан Хĕветĕрне (1876-1932) асăнмалла. Кусем — пĕртăвансем, анчах та вĕсем çумавторсем мар, кашнийĕн пултарулăхĕ хăйне май расна. Ку вăхăтри литературăра теплерен пĕрре уйрăм поэмăсем те куранкалаççĕ: çÿлерех асăннă Турхан Яккăвĕн — "Варуççи" (1903), Пётр Орловăн (1880-1959) — "Уравăш" (1903, 1906).
XIX–XX ĕмĕрсен чиккинчи прозăпа драматурги
1900-мĕш çулхи чăваш букварĕнче Игнатий Ивановăн (1848-1985) икĕ калавĕ ("Лайăх, ăслă, кăмăллă çын пурне те юрăхлă" тата "Аттăна тăхăн та, çăпатуна кăларса ан пăрах") пичетленсе тухнă. Çырнă калавĕсем вара унăн татах та пулнă, вĕсем пичетлемен ун чухне, анчах Н.И.Ашмарин архивĕнче упраннă.
Кĕмĕл упа
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Берлин кинофестивалĕ Категори:Германи кинопарнисем
Мажуков Алексей Сергеевич
Пурнăçĕ
1936 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕнче Чăваш АССР йышĕнчи Çĕмĕрле районĕнчи Çĕмĕрле ялĕнче çуралнă.
Шупашкарти юрă-кĕвĕ училищинче, Сарăтури (1959) тата Мускаври (1962, Ю. А. Шапорин композици класĕ) консерватириĕсенче вĕреннĕ.
Сапсан (электропуйăс)
Кун-çулĕ
2005 ç. акан 11-мĕшĕнче Раççей Федерацин президенчĕ Владимир Путинпа Германи канцлерĕ Герхард Шредер тĕлпулăвĕнче РЧÇ ертӳçи Геннадий Фадеевпа Siemens пуçлăхĕ Ханс Шаберт пĕрле хатĕрлесе 300 км/сех хăвăртлăхпа (макс.) çӳрекен 60 электропуйăса Intercity-Express базипе тăвас пирки килĕшĕве çитнĕ; çак контракта €1,5 млрд. хакланă. Пуйăссене Раççейре ятарласа хута янă пĕрлĕ предприятире пуçтарма шутласа хунă.
2006 çулхи çу уйăхĕн тĕлне контракт параметрĕсене тĕплĕнех палăртнă: 8 пуйăса кăна туянма шутланă, контракт сумми €600 млн. çити çеç чакнă. Раççейре тăвас çинчен пачах маннă.
Ромашкин Валериан Фёдорович
Валериан Фёдорович Ромашкин — (1950, чӳк, 19, Анатри Тимĕрçен ялĕ, Чăнлă районĕ, Чĕмпĕр Ен çур.) — чăваш сăвăçи, прозăçи.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1970 çулта вĕрентӳçĕ ĕçне пикĕнет. Пĕр хушă тăван ялĕсенче — Вăта тата Анат Тимĕрçен — "Память Куйбышева" колхозра комсомол йĕркелĕвĕн секретарĕ вырăнĕнче тимлет.
Осановка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кукашни ял тăрăхĕ
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 1143 çын.
Светлая (Ентала юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Джош Дюамель
Унăн пĕрремĕш ăнăçлă ролĕ — 1999 çулта ABC телеканалĕнче «Все мои дети» американ супăнь оперинчи Лео дю Пре сăнарĕ, кайран NBC телеканалĕн «Лас-Вегас» телесериалĕнче хăрушсăрлăх хĕсмечĕн пуçлăхĕ Дэнни МакКоя сăнарĕ. Çаплах «Трансформерсем» тата унăн малалли «Трансформерсем: Ӳкнисем тавăрни» фантастика фильмĕсенче Уильям Леннокс капитан ролĕпе паллă пулать. Арăмĕ - Black Eyed Peas солисчĕ Fergie юрăç.
Аспарух хан (фильм)
Каçăсем
Категори:Пăлхарин истори фильмĕсем Категори:VII ĕмĕр пирки истори фильмĕсем Категори:Монархсем пирки биографи фильмĕсем Категори:Пăлхарин биографи фильмĕсем Категори:Людмил Стайковăн фильмĕсем Категори:Пăлхари фильмĕсем Категори:Истори хайлавĕсене экранизациленисем Категори:Димитров премин лауреачĕсем Категори:Пăлхарин 1981 çулхи фильмĕсем Категори:Пăлхарла фильмсем
Берлин кинофестивалĕ
Фестивалĕн директорĕ — Дитер Косслик.
Акшик
Акшик, — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Сарăту облаçĕ
Тавралăхĕ
Чикĕ вăрăммăшĕ 3500 çухрăмран чылай. Хĕвелтухăçĕнче Казахстанпа, кăнтăрта — Волгоград облаçĕпе, хĕвеланăçĕнче Воронежпа Тамбов облаçĕсемпе, çурçĕрте- Пенза, Самар, Чĕмпĕр тата Ăренпур çĕрĕсемпе юнашар. Сарăту çĕрĕсем витĕр мăн Атăл юхать. вăл облаçе иккĕне пайлать: Сулахай çыран ен тата Сылтăм çыран ен.
Кун-çулĕ
1780 çулта Сарăту енпуçлăхне тăххăр уесе (Сарăту, Хвалынь, Воль, Кузнец, Сердоб, Аткар, Петĕр, Балашов тата Камышин) пуçтарса йĕркеленĕ, 1797 çулта вăл — Сарăту кĕперни пулса тăрать, 1934 çулхи кăрлачăн 10-мĕшĕнче — Сарăту Енне куçарнă, 1936 çулхи раштавăн 5-мĕшĕнче — облаç шайне çитернĕ. Хальхи чикĕсене 1957 çулта çирĕплетнĕ.
Облаçри влаç
Сарăту облаçĕнчен Федераци Канашĕн пайташĕ — Сергей Шувалов (малтан облаç думин ертӳçи, 2005 çулхи, ака, 5). Маларах çак ĕç вырăнĕнче Рамазан Абдулатипов (2000 çулхи раштав, 19 — 2005 çулхи ака) пулнă.
Климат
Климат облаçре вăтам континентлă: типĕ вăрăм çу, Сулахайçырĕнче 30 °C температурăллă кун чылай, сивĕ хĕлсем, нӳрĕклĕ кунсем уйăхне 12—15, тĕтреллисем уйăхне 4—10 кун, уйăхра 4 — 10 кун çил-тăвăл вĕçтерет. Çуркунне кĕске иртет. Пуш уйăхĕнче те çилсем вĕркеççĕ, çул çине юр тултарать – вăтамран уйăхра 5—7 кун. Пуш уйăхĕнче тĕтреллĕ кунсем, вăтамран, 5—9 кун. Кĕркунне пĕрпек çанталăк килмест. Тăнăç юр витĕмĕ çĕре çурçĕр районĕсенче чӳкĕн 25-мĕшĕ тĕлне, вар тата кăнтăр районĕсенче — чӳкĕн 29-мĕшĕ — раштавăн 8-мĕшĕсенче хупăрлать.
Халăх
Облаçре 2 млн 625,7 пин çын (2005) пурăнать.
Промăçлăхĕ
Сарăту облаçĕ промăçлăхĕ тупăшласси Атăлçи экономика регионĕнче малта пыраканни шутланать. Облаçĕн промăçлăхĕн шутĕнче 2000 ытла пысăк тата вăтам йĕркеленӳлĕх. Кунта троллейбуссем (Тролза), чукун çул техникине (Энгельс транспорт машинăтавакан завочĕ) чĕртекен çуртасем, тĕп-тĕрĕс приборсем, холодильниксем тата морозильниксем, шĕвек çунăк япала тата нефтехими япалисене (Сарăту НТЗ хăвачĕ 10 млн т. нефть/çул, «Сарăтунефтеоргсинтез»), минерал имçамĕ, пăхăр прокачĕ, çурт-йĕр кантăкĕ, цемент кăлараççĕ.
Транспорт
Облаçре ансăр чукун çул пур — Красноармейски керамика завочĕн ансăр чукун çулĕ. Юханшыв транспорчĕ аталаннă, Сарăту хули Атăл çинчи пысăк порт шутланать.
Мастеркова
Паллă çынсем:
Симпыл
Сим пыл сăри — шывпа пылран тĕрлĕ техĕмлĕ çĕпрепе тунă алкоголь ĕçми. Халĕ хатĕрлекен ĕçмене XVIII ĕмĕрте вĕретме тытăннă.
Хальхи тăвăмлăх
Чи паллă сим пыл сăрине вĕретекен вырăнсем: Суздаль тата Великий Новгород. Сим пыл сăри Великий Новгородăн визит карточки шутланать.