cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ
Мускав Университетне 1755 çулта никĕслени
left|thumb| Университетăн ватă çурчĕн çамки. О.Бове ӳкерчĕкĕ
Бьеф
Категори:Гидрологи
Анси (кӳлĕ)
Кӳлĕ 18 пин çул каялла йĕркеленнĕ тесе шутлаççĕ. Кӳлле çывăхри нумай пĕчĕк юханшыв юхса кĕрет.
Юманлăх (Хĕрлĕ Чутай)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Кӳстӳмĕр
Кун-çулĕ
"Ку яла пуçлакансем Кушлавăш çĕрне ершипуçсенчен те каярах, 1720 — 1730 çулсем тĕлнелле куçса килнĕ пулмалла... Кӳстӳмĕр çыннисем кунта Çĕрпӳ хулинчен хĕвел тухăçнелле ларакан Кĕçтимĕр е Кӳстимĕр текен ялсенчен куçса килнĕ пулмалла."
Галин Михаил Петрович
Галин Михаил Петрович — (08.11.1918-1998 год.1998), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 4-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди моторланă корпусăн 17-мĕш гварди механизăмланă бригадин 2-мĕш мотоперевçĕсен батальонĕн пулемёт ротин командирĕ, гварди капитан.
Малти Ишек
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Иттрий
Иттри (Y), — хими таблицин 39-мĕш хими элеменчĕ, атом йывăрăшĕ 88.906.
Хĕрлĕ Чутай
Чулхула—Чĕмпĕр федераллă автотрасса çинче, Шупашкартан кăнтăр-анăçалла 98 çм вырнаçнă.
2000 çулхи кăрлач, 1 тĕлне чиркӳлĕ ялра 3,1 пин çын пурăннă.
Леонтьев Николай Леонтьевич
Пурнаçĕ
Стерлĕри педагогика институтне вĕренсе пĕтернĕ. Стерлĕ район хаçатĕнче вăй хунă. Ӗçĕсем хаçатсемпе журналсенче пичетленнĕ. «Стихи» (Сăвăсем, 1995) кĕнеки тухнă.
1516
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Комбинаторика
Комбинаторика — математикăн уйрăмĕ, унăн чиккисене тĕплĕн кăтартса та пĕтерме май çук шутланать. «Комбинаторика» термина математика кулленхи ĕçне Лейбниц кĕртнĕ.
Ухсай Мария Дмитриевна
Пурнăçĕ
1969 çулхи авăн уйăхĕн 25-мĕшĕнче тăван ялĕнче вилнĕ.
Йӑх (биологи)
Вуламалли
Категори:Таксономи рангĕсем
Чăваш пускăч хăмин калăпĕсем
Кашни килĕшӳпе механика, визуаллă тата функциллĕ «клавиша-пĕлтерӳ» тивĕçевне майлаштарнă.
Esa Anttikoski AltGr клавиатура çийĕ
2001 çулта Йоэнсу финлянди университечĕн ĕçтĕшĕ Esa Anttikoski ЙЦУКЕН (Вырăс) аслатăвне Windows 95, Windows 98 тата Windows ME валли усă курма сĕннĕ, унта чăваш алфавичĕн хушма символĕсем те пулнă. 2003 çулта вăл çак сарăмăн юникод версине Windows NT, Windows 2000, Windows XP валли ăсталанă. Виçĕ сарăмне те Esa Anttikoski ЙЦУКЕН (Вырăс) сарăмĕн никĕсĕпе тунă. Esa Anttikoski сарăмĕсенче хушма чăваш символĕсене иккĕмĕш шайра (пĕрле ), А а, Е е, С с, У у, сасă паллисен тӳмисем çинче вырнаçнă. Унпа çырас тесен маларах пусмалла, кайран:, , , ,  пулмасан сылтăм  я па.
2005 çулта Н. А. Плотников Esa Anttikoski хатĕрленĕ юникод сарăмне улшăнусем кĕртнĕ, Ӑ ӑ, Ӗ ӗ, Ҫ ҫ кирилици саспаллисене сăнĕпе пĕр пекех Ă ă, Ӗ ĕ, Ç ç латин сас паллисемпе улăштарнă. Ӳ ӳ кирилици символĕсене çаплах хăварнă. Улăштарнă сарăмăн файлĕсене (ăнлантарусемпе пĕрле) Chuvash.org сайтĕнче тупма пулать. Çак сарăмпа Н. Плотников Чăваш Википедин контентне тунă, тӳрлетнĕ чухне, хăй ăсталанă Chuvash.org, Yumah.ru тата урăх сайтсенче те усă курать. Буквисене Microsoft Keyboard Layout Creator, XP/Vista экран клавиатуринче пăхма пулать.
Jahat клавиатура çийĕ
Jahat чăваш сарăмĕн çитменлĕхĕсем:
Сири (рим провинцийĕ)
thumb|right|250px|Сири провинцийĕ [[Адриан тапхăрĕнчи Рим империн картти çинче (117-38 çç.)]] thumb|right|250px|Сири провинцийĕ Рим империн картти çинче right|thumb|250px|[[Рим мозаики, Антиохирен, Лувр.]]
Тютчев Фёдор Иванович
Чăвашла тухнă сăввисен библиографийĕ
Содерж. : Çурхи шывсем ; "Кичем-ха таврари хирсем..." ; "Каç тĕтреллĕ, сăлпăранлă..." ; Çурхи аслати ; "Пахча епле ав тĕлĕрет илемлĕн..."; "Ма, хăва, яштак пуçна эс..." ; "Аслатиллĕ çумăр умĕн..."
Вазов Иван Минчев
Ива́н Ми́нчов Ва́зов (9.7.(27.7)1850, Сопот — 22.9.1921, София, Пăлхари) — питĕ паллă пăлхар сăвăçĕсенчен пĕри, ăна тăтăшах пăлхар литературин патриархĕ теççĕ. Вазов пултарулăхĕнче историри икĕ эпоха — пăлхар чĕрĕлĕвĕ тата ирĕклĕ Пăлхари çĕкленĕвĕ çыхăннă. Пăлхар ăслăх академийĕн академикĕ, Пăлхарин халăх партийĕнчен çутĕç министрĕ (7.9.1897 — 30.1.1899) тата Пăлхар çыравçисен пĕрлешĕвĕн хисеплĕ председателĕ.
Биографи
1866 çулта Пловдиври гимназие 4-мĕш класа вĕренме кĕнĕ. Гимназире франс чĕлхине вĕреннĕ, Пьер Беранже тата Виктор Гюго позийĕ ăна илĕртнĕ.
Золотов Арсений Иванович
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Тивĕçлĕ канăва тухсан, Арсений Золотов халăхшăн кирлĕ ĕçе йĕркелесе пырать, архив материалĕсемпе чылай ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Чулкасси
Чулкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Хвети
Юрăçăн ячĕ пирки
Кунта каллех, А.А.Фукс пекех, юрăçа "Феди" тесе асăннине куратпăр. Чăваш чĕлхинче "Ф" сасă çуккине шута илсен, шăпах Хвети пулать те ĕнтĕ. Чăваш литератури пирки çырнă академилле ĕçсенче те ун ятне çапла асăнаççĕ. Çав вăхăтрах çăлкуçсенче "Фёдор" е "Хветĕр" тенисем пачах çуккине те палăртмалла. Сăмах май каласан, Д.П.Ознобишин сăввинчен Хвети ку хайлава такамран илтсе мар, хăй хайласа юрлани те яр уççăн курăнса тăрать ("сочиненье", "Пегас", "Парнас", "созидав", "творенье" тенисене асăрхăр). Чăнах та çапла иккене ĕнентерекен чăнлавсем татах та пур.
Галицкий Иван Павлович
Галицкий Иван Павлович — (9.02.1897(28)-08.03.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн инженер çарĕсен пуçлăхĕ, командующийĕн çумĕ, генерал-полковник.
Камтун-Еган
Камтун-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
West Edmonton Mall
West Edmonton Mall центрăн пĕтĕм лаптăкĕ 570 000 м² пулать. Суту-илӳ центрĕнче 800 ытла лавкка, парковкăра 20 000 машинă лартма пулать. Центрта 23 000 çын ĕçлет, çулсерен 28,2 млн сын кĕрсе тухать.
Чанкасси
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Юхвитов Петр Сергеевич
Биографи
Вăл 1918 çулта юпа уйӑхӗн 1-мӗшӗнче Тутарстанăн Çĕпрел районĕчи Хурăнвар ялĕнче çуралнă.
Куяново (Новокильбахтинский ял тăрăхĕ)
Куяново  — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 69  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452855, ОКАТО кочĕ — 80233846002.
Эмине
Пурнăçĕ пирки каласа пама хăтланнисем
Ман аллӑмра икӗ шурӑ тутӑр,
Мӗншӗн пӗрле пулма ҫырман-ши?
Шоба (Уржумка юппи)
Шоба — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Уржумка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Сатаево
Сатаево — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 148 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452098, ОКАТО кочĕ — 80244820003.
2010 çулхи акан 10-мĕшĕнчи Смулен патĕнчи авиакатастрофа
Самолёт пассажирĕсем
thumb|250px|Пассажирсен ят-йышĕ
Канехлог-Игол
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Шур Атăл
Юпписем
Сылтăм юпписем Нугуш, Сим, Ӗпхӳ, Бир, Танып; сулахай юпписем: Ашкадар, Уршак, Дёма, Кармасан, Чермасан, База, Сюнь.
Хуçалăх хаклăхĕ
Шур Атăл — Пушкăртстанăн паллă шыв магистралĕ. Юханшывпа карапсем Табынск патĕнчен (656 км) пуçласа çӳреççĕ. Ĕпхӳрен пуçласа пĕрмай куçăмлă пайĕ шутланать. Шур Атăл Мускав — Ĕпхӳ шыв çулĕн пайĕ пулать, ун тăрăх çулçӳрев рейсĕсем хунă.
Канэ-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пурлăх хисепĕ
right|thumb|Пурлăх хисепĕсемпе йĕркипе шутлама усă кураççĕ (пĕр панулми, икĕ панулми, виçĕ панулми т. ыт. те).
Пеано аксиомисем
X хисепе ун хыççăнхи хисепе палăртма лартакан S функцине кĕртĕпĕр.
Каçăсем
Категори:Хисепсем
Галицкий Николай Васильевич
Галицкий Николай Васильевич Галицький Микола Васильович — (19.12.1918-04.08.1976), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 60-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 177-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, гварди аслă сержант.
Ырлăх
Ырлăх - Чăваш Республикин Патăрьел районĕнчи ял вырăнĕ. Вырăсла ун пек тĕлсене "урочище" теççĕ.
Вуламалли
Тикеш хулашĕ
Майра йĕппи, акăлчанла
Асăрхавсем
Категори:Тӳмелевсем Категори:1849 çулта уçăлнисем Категори:Капăрлăх аксессуарĕсем
Nadel
Орловка (Федоровка районĕ)
Орловка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 155 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453285, ОКАТО кочĕ — 80254855006.
Сучково
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 5 çын, çав шутра 3 арçын, 2 хĕрарăм пурăннă.
Чăрăшкасси (Шупашкар районĕ, Çырмапуç ял тăрăхĕ)
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кепернин Шупашкар уесĕн Тукаш вулăсне кĕнĕ.
Çурла, 19
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хальмер-Вож
Хальмер-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Харута юханшывăн сулахай çыранĕпе, 71 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Фондсен биржи
Раççейри фондсен биржисем
StockPortal.ru сайчĕ кăтартнипе, Раççейре паянкун 11 фондсен биржи. Анчах та хаклă хутсемпе сутă-илӳ ĕçĕсене тăватă биржăра çеç ирттереççĕ:
Ирĕклĕ хула
Вĕсен патшалăх тăрăмĕн пур ирĕклĕ тивĕçлĕхĕ (çар пуçтарасси, ясак пуçтарасси, хăш чух çӳллĕ тӳре ĕçне тытса пырасси) пулнă. Ирĕклĕ хуласем императăра пăхăнса тăнă, ирĕклĕ тивĕçлĕх вырăнĕпе импери хули шайнелле куçса пынă. Свободными городами были, например, Кёльн, Майнц (до 1462 г.), Аугсбург и Базель.
Туксанбаево
Туксанбаево — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 172 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452098, ОКАТО кочĕ — 80244820005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
1532
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Танзани
Танзани Пĕрлешнĕ Республики (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, United Republic of Tanzania е ) — Хĕвелтухăç Африкăри патшалăх. Çурçĕр енче Кеннипе тата Угандăпа чикĕ тытать, хĕвеланăç енчен Руандăпа Бурунди тата Конго Демократи Республики, кăнтăрта Замбипе Малави тата Мозамбик. Хĕвелтухăç чикки Инди океанĕпе иртет.
Гейзерсен Айлăмĕ
Пĕрисем шывне кашни 10-12 минутран пĕрĕхтереççĕ, теприсем вара 4-5 сехет хушшинче.
Кивĕтураево (Новокильбахтинский ял тăрăхĕ)
Кивĕтураево  — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 229  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452855, ОКАТО кочĕ — 80233846004.
Шули
Ӗрчевĕ
Шулисем Африкăра хĕл каçаççĕ. Çура пирĕн ене вĕçсе килеççĕ. Килсен туй вăййи пуçлаççĕ. Çĕртмере чĕпсем тухаççĕ. Çурла уйăхĕнче ку кайăксем кăнтăра вĕçеççĕ.
Кроноцки кӳлли
Кроноцки кӳлли, — Кроноцки биосфера заповедникĕнче вырнаçнă Камчаткăри чи пысăк кӳлĕ. Тинĕс шайĕнчен 372 метр çӳллĕшĕнче вырнаçнă. Лаптăкĕ 200 м2 патнелле. Кроноцки Сопкинчен анăçалла выртать.
Хырăшкасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Тури, Анатри урамсем.
Басовская Наталия Ивановна
Биографи
Шкулти çулсенче ăна А. А. Сванидзе вĕрентнĕ.
Триер (Шăмăршă районĕ)
Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем
Кĕçĕн Хайпăла
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Сăрт-ту тăправĕ
Сăрт-ту тăправĕ — çĕр хуппинче вырнаçнă тата пĕр тикĕс е расна минералсенчен е çав минералсемпе ытти таправсен татăкĕсенчен тăракан  хытă е кăпăшка агрегат.
Чăннипе сăмахсарсенче «сăрт-ту тăпри» теççĕ, анчах та кунта «тăправ» теме сĕннĕ.
Каçăсем
Категори:Геологи
Уяр
1760 çулта (урăх хыпарсемпе — 1734 çулта) никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
Йышĕ — 12600 çын (2008), 1959 çултанпа (21600 çын) чакса пырать. Территори лаптăкĕ — 52 км².
Юр-вар
Ашмарин словарĕнчен :
Тăпрас (пĕлтерĕшсем)
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Атав-Тăлăмпай
Кунçул
<Куçару: 1905-мĕш çулта патша ирĕк тĕлĕшпе кăларнă та, вара ĕлĕк христианлаха хапăл тунă чăвашсенчен  пайтахăшĕ çĕнĕрен ислам тĕнĕ çумне çыпăçнă. Çапла вара ялта иккĕмĕш мичĕт çĕкленнĕ. Чăвашсенчен юлнисем те ислама ан куçчăр тесе хăраса ÿкнĕ влаç яла вырăс килĕсене куçарса лартнă. Ялта чиркÿ çĕкленнĕ тата вăл хăвăрт ĕçне пуçланă. Ĕнтĕ çаплалла 20-мĕш ĕмĕр пуçламăшнелле ял виçĕ нацилĕхелле çаврăннă.>
Камчатка
Çурутрав тĕпчевçисем
Камчаткăна чи пĕрремĕш хут 1697-1699 çулсенче вăл çурутрав тăрăх темиçе хут çулçӳревпе тухнă хыççăн В. Атласов çĕпĕр казакĕ сăнласа панă. Унăн çырăвĕсем 1701 çулта тухнă. 1737-1741 çулсенче Камчаткăна пур енчен те тĕплĕн С. П. Крашенинников тĕпченĕ. Вăл хăйĕн сăнлавĕсене 1756 çулта «Камчатка çĕрĕсем çинчен» (Описание земли Камчатки) ĕçре çырса кăтартнă.
Чойка
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Палау
Республика Палау — Лăпкă океанри Филиппин тинĕсĕнчи утравлă патшалăх
Çавăн пекех пăхăр
Уявĕсем: юпа, 1— Пăхăнманлăх кунĕ.
Би-би-си
Каçăсем
* Категори:Аслă Британи компанисем Категори:Медиакомпанисем Категори:Тĕнче радиостанцисем Категори:Вырăс радиостанцисем Категори:Акăлчан радиостанцисем Категори:Француз радиостанцисем
Сухум
Паллă вырăнĕсем
Хулара авалхи палăксем чылай: рим çыннисен арканса пĕтнĕ Себастополис (çав вăхăтри хула ячĕ) карман вырăнĕ (пирĕн эрăччен I ĕмĕр), Баграт абзазсен патшин керменĕ (X-XI ĕмĕрсем), Генуя купсисен сыхлав турулĕсем (IV ĕмĕр), турккă янычарĕсен хӳтлĕхĕсем (VIII ĕмĕр), Беслет аркăллă кĕперĕ (XII ĕмĕр), 58 çухрăм тăршĕллĕ Мăн Абхаз хӳтлĕхĕ.
Хамболь-Ю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Нанометр
Асăрхавсем
Metr
Мышкина Альбина Федоровна
Пултарулăх ĕçĕсем
Литература енĕпе университетра вĕреннĕ чухнех ĕçлеме тытăннă. Паллă ĕçĕсем: «Юр пĕрчи» (1993), «Виçĕ хĕрпе сар каччă» повеçĕ («Ялав» журналта пичетленнĕ, 1995). Ун хыççăн асăннă журналта «Пурнăç техĕмĕ», «Çурçĕр хыççинчи шăнкăрав», «Сӳннĕ ĕмĕтсен утравĕ», «Малтанхи пил» повеçĕсем тухнă.
Релком
Кун-çулĕ
1990 çулхи çурла, 28 пĕеремĕш чикĕ лешьенчи компьютерпа (Хельсинки университечĕ) çыхăннă. Çав çултиех авăнăн 19-мĕшĕнче «Релком» тата «Демос» Совет Союзĕнче çӳлти шайри .su домена регистăра кĕртеççĕ. Кулленех информаципе (ытларах Usenet конференцире) усă курма тытăнаççĕ, эреш ăшне ытти совет хулисем хутшăнаççĕ. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче EUnet европа эрешне кĕнĕ «Релком», КГБ совет МХХ-ене чаракланă пулсан та, пĕр чăрмавсăрах тĕнчери этемлĕхе «Август пăтăрмахĕ» пирки хыпарласа тăрать.
Ханды-Йоль
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Вăрманкас Кĕçтемĕр
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Филиппин тинĕсĕ
Каçăсем
Категори:Филиппинсен тинĕсĕсем Категори:Лăпкă океан тинĕсĕсем
Рационаллă хисеп
Рационаллă хисеп — \frac{m}{n} евĕрлĕ ахаль вак пек хисеп, кунта m — тулли хисеп, n — натураллă хисеп. Çапла вара: m вакăн çийĕ, n — вакăн айĕ.
Ваклă хисепсен йышне \mathbb{Q} евĕр палăртаççĕ те çакăн пек çыраççĕ:. Асăннă \mathbb{Q} йыш номерлевлĕ нумайлăх пулать. Рационаллă хисепсен \mathbb{Q} йышĕн уйĕ— хушмалли тата хутламалли операцисем енчен те — тулли хисепсен кăшăлĕн \mathbb{Z})харпăр уйне анлалатни. Кашни рационаллă хисеп алгебрăлла шутланать.
Чуйка (Клык юппи)
Чуйка (Клык юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики Турочак районĕн территорипе юхать. Клык юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
УЕФА
Европа футбо́л ассоциа́цисен пĕрлешĕвĕ (Union of European Football Associations, кĕск. UEFA, чăвашла/вырăсла транслитерацире УЕФА) — Европăри тата Азин анăçри хăшпĕр регионĕсенчи футбол ĕç-пуçне тытса пыракан организаци. Вăл европа патшалăхĕсен наци футбол ассоциацисене пĕрлештерет. УЕФА европа клубĕсен тата наци пĕрлĕ командисен мĕнпур ăмăртăвĕсене йĕркелет, янравра тата трансляцире тупăшланă укçа-тенкĕне хăйĕн йышĕнчи клубсене тата наци ассоциацисене валеçсе парать.
Каçăсем
Европа
Кривле
Демографи
Халăх йышĕ:
Уяв
Уяв — йăлапа (тĕслĕхрен, тĕн йĕркипе) церемони, каçхи лару, кĕреке пуçтарса хаваспа вăхăта ирттермелли кун. Уявсем кану тата ĕçлĕх кунĕсене те лекеççĕ. Уявсем тĕнлĕ, официаллă тата официаллă мар пулаççĕ. Профессиллĕ уяв та чылай.
Гафний
Пĕлтерĕшле хими çыхăнăвĕсем
thumb|right|Сылтăм аял кĕтесре уйăх çине вĕçнĕ Апполон çинчи гафний шăранчăкĕнчен тунă ракетăн соплисем
Юэчжи
Юэчжи, е Тохарсем, — пирĕн эрăччен II-пирĕн эрăн 1-мĕш пинçуллăхĕнче Вăтам Азире пурăннă халăх.
Галкин Михаил Васильевич
Галкин Михаил Васильевич — (17.09.1909(4)-14.01.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 40-мĕш çарĕн 167-мĕш перевçĕсен дивизин 576-мĕш артиллери полкĕн командирĕн çумĕ, майор.
Хими
Радикал
Ирĕклĕ радикалсем — химире: хăйсен тулашри электронлă йăлхахĕнче пĕрре е темиçе мăшăрсăр электрон пур пĕрчĕсем (молекулăсем).
Кунашкал пĕрчĕсемлĕ япалалăхсем хытă, шĕвек тата газ евĕр пулма пултараççĕ, питĕ сахал (секкундран та сахалрах) е нумай вăхăт (темиçе çул) пурăнаçççĕ. Нейтраллĕ радикалсемсĕр пуçне ион-радикалсем пур. Ирĕклĕ радикалсен парамагнитлă палăрăмсем пур тата вĕсен химилле реакцие кĕрес пултарулăхĕ пысăк.
Виçикасси
Виçикасси, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Тинĕсçум Сена
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 278 км² танлашать. Департамент тăрăх Сена юхать. Унăн вăрри Гавртан кăнтăралла вырнаçнă.
Словио
Грамматика
Грамматика словио логикă енчен ансат. Лексики пĕрлĕхлĕ славян сăмахĕсенчен тытăнса тăрать.
1551
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайлăмĕ
Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайлăмĕ —
Новобаширово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тумтир
Тумтир хĕллехи, çуллахи, кĕркуннехи, çуркуннехи пулать. Тумтире çĕвĕç çĕлет.
Выçăлккă
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Ĕнчĕ хăлха çаккиллĕ хĕр (ӳкерчĕк)
Ĕнчĕ хăлха çаккиллĕ хĕр (нидерл. Het meisje met de parel) — Нидерландсен ӳнерҫин Ян Вермеерӑн чи паллӑ ӳнер ӗҫӗсенчен пӗри. Ӑна час часах ҫурҫӗр е голланди Мона Лизи теҫҫӗ.
Харута (Елц юппи)
Харута — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Елец юханшывăн сулахай çыранĕпе, 24 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шаландайка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
18-мĕш çар (СССР)
Черниговка патĕнче хупăрлани
Вермахтăн 1-мĕш Танк çарĕн юпа уйăхĕнчи çавăрса илев манёврĕ хыççăн, çар Черниговка посёлокĕ патĕнче хупăрлава кĕрсе ӳкет те чылай çухату тӳсет. Тыткăна 100 пинрен ытла хĕрлĕ çар çынĕ лекет. Çарпуçĕ, А. К. Смирнов генерал-лейтенант, 1941 çулхи юпа, 8 çапăçура пуçне хурать. 212 танка тата 672 артиллери кĕпçине çухатнă.
Кушан патшалăхĕ
Истори
Малалла Кушан патшалăхĕ астул çинче унăн ывăлĕ Вим Кадфиз ларнă чухне сарăлнă. II-мĕш Кадфиз хăйĕн аллине Индин çурçĕр-анăç çĕрĕсене тытса илнĕ, Варанаси таранах. Çапла вара ку патшалăх чаплă та сумлисем шутне кĕнĕ. II-мĕш Кадфизăн укçисем çинче индуистсен Шива туррин тата вăкăр сăнĕ ытларах курăнать. Ку майпа вăл индуизма кăмăлланине, тата хăйĕн енне çĕнĕ çĕрсенчи халăха çавăрма кăларнă пулас.
Улатăркасси
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Шешмер вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Ур (авалхи хула)
Ур историйĕ
Хулана пирĕн эрăччен V пинçуллăх çулĕсенче никĕсленĕ. Урăн çӳллĕ чап тапхăрĕ пирĕн эрăччен III пинçуллăхра, Малтанхи Ăрулăх тапхăрĕнче (пирĕн эрăччен 3000 — 2400 ç.ç.). Çакăн хыççăн хăвачĕ чакать пулин те, Ур 3-мĕш ăру тапхăрĕнче (пирĕн эрăччен XXI ĕмĕр) каллех аталанма тытăнать. Çак ăрăва никĕслекенĕ — Ур-Намму — Уйăха хисеплекен Нанну турă валли питĕ пысăк зиккурат туса лартать.
Солярис
Соля́рис (Solaris — хĕвеллĕ):
Уэльс
Малтанхи тапхăр
Хальхи Уэльс çĕрне этем йăхĕ пăрлăх тапхăрĕн вĕçĕнче йышăнать. Çакна хут çинче палăртнисем Британин рим оккупаци вăхăчĕпе çыхăннă. Çакăн чухне уэльс çĕрĕсене темиçе бритт йăхĕ пайланă пулнă, вĕсенчен чи мăнаçли-йышлисем кăнтăр-тухăçри силурсемпе çурçĕр-анăçри ордовиксем шутланнă. Римсем хальхи Кăнтăр Уэльсре темиçе форт туса лартнă, чи анăçри Кармартен (Caerfyrddin, Maridunum) пулнă, вĕсем  Долейкотире (халĕ Кармартеншир) ылтăн тупăçланă. Унсăр пуçне, вĕсем Кайрлеонере (Isca Silurum) карман туса лартнă, унти мăнаç амфитеатр упранса юлнă. Римсем Çурçĕр Уэльса кĕрсе пынă. Вăтам валли чĕлхипе «Максен тĕлĕкĕ» (Breuddwyd Macsen) повеçре рим императорĕ Магн Максим (испан, Британире хĕсметре тăнă генерал), Сегонтири (халĕ Кайрнарвон, Гвинед графлăхĕ) вырăнти çулпуçĕн хĕрне качча илнĕ пирки халап хайланă. Рим оккупации тапхăрĕнче, IV ĕмĕрте Уэльсре христос тĕнĕ сĕм ярать.
Халăхĕ
left|thumb|Уэльсăн тĕрлĕ графлăхĕсенчи [[валли чĕлхипе калаçакансен йышĕ (%)]]
1973 (ПСЭ хып.) — 2,7 млн çын
Мукачево
thumb|left|100px|Ялавĕ Мукачево тӳрлетни
Азербайджан
Пайланăвĕ
thumb|Азербайджан патшалăхĕАзербайджан 59 районтан, 11 хуларан, 1 автономлă республикăран тăрать. Туçи Карабах республикин автономине 1991 çулта пĕтернĕ. Анчах та çакна палăртса хăвармалла — Туçи Карабах республики Азербайджана пăхăнмасть.
Халăхсем
Азербайджансем (92%), вырăссем, талышсем, лезгинсем, курдсем, татсем, ханалсем тата ыттисем те пурăнаççĕ.
Патшалăхра халăх йышĕн вăтам ватăлахĕ 26 çул.
Джоуль
Джо́уль (Joule; палăртни: Дж, J) — Си системинчи ĕç тата хăват виçмелли виçе. Джоуль 1 Ньютон вăй хунипе 1 метр вăй хунă енне куçарнă ĕçпе рĕр тан. ,
Хутлă тата пай виçисем
ВУннăллă хутлă тата пай виçисем стандартлă Си приставкисемпе тăваççĕ.
Чăваш республикин радиологи центрĕ
Ӗçĕсем
Çак ĕçсене тумашкăн Чăваш республикин радиологи центрĕ радиаци контролĕн лабораторине аккредитациленĕ, персонала вĕрентме лицензи илнĕ.
Доровица (Черняница юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Староихсаново
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Шукша (Байгол юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тапканчă
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем Категори:Пушкăрт Республикин Чекмагуш районĕ
Марокко
Администрациллĕ-территориллĕ пайсем
Марокко 15 облаçрен (Анăç Сахара территорисĕр).
Рений
Рени - Re — (Rhenium) Элементсен периодикăллă системин 75-мĕш хими элеменчĕ.
Усă курни
188Re тата 186Re радиохастар изотопсем ӳпке ракне сыватма усă кураççĕ. Иккĕшĕ ӳте пĕр тарăнăшне кĕреççĕ (5 мм 186Re тата 11 мм 188Re), анчах 186Re çурма аркану тапхăрĕ пысăкрах (90 сехет 17 хирĕç). Технеципе химилле пахалăхĕсем пĕр пекрех пулнипе рение радиофармакологиче технеци çыхăнăвĕсене кĕртеççĕ, мĕншĕн тесен технецин çурма аркану тапхăрĕ питĕ пĕчĕк.
Сергеевка (Мияки районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Анклав
Тĕслĕхсем: Калининград облаçĕ (Раççей), Начихевань автономлă республики (Азербайджан). Эксклавăн çыранĕсем тинĕс енне тухаççĕ пулсан ăна çурэксклав теççĕ.
Тумкасси
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Ынырга
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Хачăк
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Елховка (Черняница юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Август пăтăрмахĕ
Шурă çурта хӳтĕлекенсем
Раççей влаçĕсен йыхравĕпе, Раççей Федерацин Канашсен çурчĕ («Шурă çурчĕ») умĕнче мускавсем пуçтарăнаççĕ, вĕсен хушшинче тĕрлĕ социаллă ушкăн — демократилле кăмăллă этем пĕрлĕхĕн, вĕренӳ çынни, интеллегентсем Афган вăрçин ветеранĕсем.
Çурла, 23
Ельцин тӳрĕ эфирта Горбачёв пур чухне РСФСР КП ĕç-пуçне чаракалас хутай çине ала пусать
Эвий
Эвий — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Пыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Валли чĕлхи
Диалектсем
Кирек епле чĕрĕ чĕлхери пекех, валли чĕлхин те диалектсем пур.
Эклектика
Экле́ктика, çаплах эклектисăм (εκλεκτός, «суйласа илни, εκλέγω») — тĕрлĕ тĕслĕ стильсене, шухăшсене, тĕллевсене хутăштарни, пĕрлештерни. Термина усăна II ĕмĕрте эклектисăм философи шкулне пуçарса яраканĕ Потамон кĕртнĕ.
Кĕçĕнтуганеево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Кĕлĕйкасси Туçа
Кĕлĕйкасси Туçа, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кайраклă
Тавралăхĕ
Район центрне — Раевский салине çитме: 50 çм , Аксеново станцине 10 çх.
Эдербес
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Абхази
Абхази (Аҧсны [апсны́], აფხაზეთი [апхазе́ти]) — хут çинче Грузи шутне кĕрекен республика. Хăйне уйрăм патшалах тесе шутлать, анчах та ыттисем унпа килешсех каймаççĕ халлĕхе. Республика малтанхи Абхази АССРĕн çĕрĕсем çинче йеркеленнĕ. Грузи шутне кĕрет пулсан та Тбилисине пăхăнмасть. Абхазин ирĕклĕхне тĕнчери пĕр патшалăх та йышăнман.
Кун-çулĕ
Совет Союзĕнче — Совет Социаллă Абхази Республики тата Абхази Автономи Совет Социаллă Республики (Грузи ССРĕ шутĕнче) пулнă.
Пичет кăларăмĕсем
Республикăри пысăк хуласенче çак хаçат тухать:
У-Ял
У-Ял — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 11  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452868, ОКАТО кочĕ — 80233850005.
Якутск
Спорт
2007 çулта Якутскра Раççей бокс чемпионачĕ тата Футзал Тĕнче Черкки иртнĕ.
Юпа, 14
Уявсем
Тĕнчери стандартизаци кунĕ Таса Турă Амăшĕн Пукравĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кĕçĕн Пылинская
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Юматов Георгий Александрович
Кун-çулĕ
Георгий Юматов 1997 çулхи юпан 5-мĕшĕнче хăй пурнăçĕн 72-мĕш çулĕнче куçне ĕмĕрлĕхех хупать. Мускаври Ваганьково çăвине пытарнă.
Мартинсон Сергей Александрович
Биографи
Тĕрлĕ çăлкуçсенче А. А. Мартинсона çурт-йĕр тăвакан инженер, çурт-йĕр сутакан тата хапрăкçă тенĕ. Актёр хăй каланипе — унăн сăмахĕсене Людмила Кафанова театр пĕлевçи асăнать — унăн ашшĕ бриллиантсем сутнă, çаплах император килне хаклă чулсемпе тивĕçтернĕ. Вĕсем Петербург варринче Миллион урамĕнчи уйрăм çуртра пурăннă, кунта хулари культура элити пуçтарăннă, Александр Скрябин — ашшĕн çывăх тусĕ — концертсем панă.
Театрти ролĕсем
«Последний решительный» Вс. Вишневскин — американец
Галуган Алексей Иванович
Галуган Алексей Иванович Галуган Олексій Іванович — (21.03.1912(8)-01.11.1948), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 121-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 337-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Земеево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Метикасси
Метикасси, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Йышсен унки
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Нумайлăхсен теорийĕ Категори:Йышсен теорийĕ
Хата-Арка-Яга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Калмашбашево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Кĕçĕн Сес-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Юля (Саракопша юппи)
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Серёжа (Тёша юппи)
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Хата-Яга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Титов Герман Степанович
Каçăсем
[
Майский выççăлки
Каçăсем
Категори:Мари Элри Туçи Мари районĕн ялĕсем
Юрток
Юрток — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Старобиккино
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Нолль
Нолль (Noll):
Галусташвили Сократ Алексеевич
Галусташвили Сократ Алексеевич Галустян Сократ Алексеевич Գալստյան Սոկրատ Ալեքսեյի გალუსტაშვილი სოკრატ — (15.10.1920-29.03.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 28-мĕш çарĕн 1-мĕш гварди çирĕплетнĕ районăн 8-мĕш гварди уйрăм пулемёт-артиллери батальонĕн пулемётчикĕ, гварди красноармеец.
Арбаж (Шошма юппи)
Арбаж — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Шошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Киву (кӳлĕ)
Каçăсем
Категори:Конго Демократиллĕ Республикин кӳллисем Категори:Руанда кӳллисем Категори:Чикĕ кӳллисем
Патăрьел (Çĕрпӳ районĕ)
Патăрьел, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 405 çын (2010) пурăнать.
Нибелунг унки
Оперăн либреттипе кĕввине Рихăрт Вакнĕр 1848–1874 çулсенче, 26 çул хушши çырнă.
Кун-çулĕ
1850 çулта «Зигфрид вилĕмĕ» валли çырмаллине хатĕрлет, «Зигфрид çамрăклăхĕ» оперăна туса пĕтерет, каярах ăна «Зигфрид» ят парать.
Хорыней-Ты-Вис
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чуллă ĕмĕр
Неолит
thumb|[[Скара Брай, Шотланди. Наиболее полно сохранившаяся Европăри лайăх упранса юлнă неолит тапхăрĕнчи ял.]]
Пурăну вырăнĕсем, пурнăç хутлăхĕ
thumb||[[Ирландири Клэр уесĕнчи дольмен]]
Этеплĕхĕ
thumb|200px|Чуллă ĕмĕрĕн ĕç хатĕрĕ.
Ăмăрту
Ăмăрту —  хутшăнакан темиçе çын ӳнерлĕхре, ăслăлăхра, спортра чаплă вырăна тухасшăн кĕрешни, ăмартни.
1586
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мир
Мир сăмахăн темиçе палăртăвĕ:
Пĕтĕмĕшле алгебра
Кăткăсрах алгебрăллă тытăмĕсем
Çак пур алгебрăллă системисен пахалăхĕсене категорисен теорийĕ уйрăмне пуçтараççĕ, пăхса тухаççĕ. Çак теори алгебрăллă тытăмсене талаштарса тĕпчеме мелсем парать.
Çĕнĕ Орьебаш
Çĕнĕ Орьебаш — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 141  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452868, ОКАТО кочĕ — 80233850008.
Ташлык (Шошма юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Тегай
Тегай, Tegai — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Ковыль-Пыгай-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Васильевка (Чекмакуш районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Володина Маргарита Владимировна
Биографи
«Исповедь актрисы» кĕнеке çырса пичетленĕ.
Мăн Белая (Шубрюг Полуденный юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Петропавловка (Мияки районĕ)
Петропавловка  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 81 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452091, ОКАТО кочĕ — 80244830006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Ленино (Чекмакуш районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Хурчка евĕрлисем
Пулă хурчкисем тата кайӑк-секретарьсем монотипилӑ йышсем пулса тӑраҫҫӗ тата кашнин пӗрер йӑх ҫех пур, Америка грифӗсен — пилӗк йӑх пур. Хурчка йышшисем питӗ пысӑк, вӗсен 60 йӑх пур, вӗсем темиҫе ҫӗр тӗс пӗрлештерсе тӑраҫҫӗ.
Акберда (Ускалык юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хĕренсем
Хĕренсем (лат. Milvinae) — хурчка йышшисен кӗҫӗн йышӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хурчка йышшисем Категори:Библири вĕçен кайăксем
Европа (журнал)
Европа — Европа Пĕрлешĕнĕвĕн журналĕ.
Байкал-Амур магистралĕ
thumb|333px| Трансçĕпĕр магистралĕ: хальхи утăм тата истори утăмĕ, Байкал-Амур магистралĕ — симĕс сăрăпа
Байка́л-Аму́р магистра́лĕ (БАМ) — Тухăç Çĕпĕрпе Инçет Тухăçăн чукун çулĕ.
Выдрица (Шубрюг юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Тухăç галиндсем
Тухăç галиндсем, Голядьсем (Голѧдь), — балт чĕлхеллĕ йăх. Вырăс çыравçисем çырса хăварнă тăрăх вĕсем XI — XII ĕмĕрсем хушшинче Протва юханшывĕн çӳлти юхăмĕн таврашĕнче, вятичсемпе кривичсен çĕрĕсем хушшинче пурăннă.
Каçăсем
Категори:Смолен облаçĕн кун-çулĕ Категори:Çухалнă европа халăхĕсем Категори:Балтсем
Игуасу (шарлаксем)
Игуасу шарлаксем (Cataratas del Iguazú, Cataratas do Iguaçu) — Аргентина (80%) - Бразилипе (20%) чикикнче вырнаçнă Игуасу юханшывĕ çинчи шыв сиккисен комплексĕ. Шарлаксем Аргентинăри тата Бразилири «Игуасу» наци паркĕсен чиккинче вырнаçнă. Икĕ парка та тĕнчери ЮНЕСКО ĕткерне кĕртнĕ ( 1984 тата 1986 çулсенче).
Каçăсем
Категори:Аргентина шарлаксем Категори:Бразили шарлаксем
Чан-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Creative Commons
Тĕп тĕсĕсем
32px|Creative Commons No Derivative Works icon CC-ND (No Derivative Works):
Вĕсенчен хатĕрленисем
Тĕп тĕсĕсене усă курса ытти тĕссене хатĕрлеме май пур. Ытларах енĕпе çаксене усă кураççĕ:
Пысăк энергисен физики
Пысăк энергисен физики — элементарлă пĕрчĕсен физикин уйрăмĕ, элементарлă пĕрчĕсен тата/е нуклонсарсен хăйсен энергипе эквивалентлă массисенчен курăмлăнах пысăк энергиллĕ çапăнăвĕсене тĕпчет.
Черпа-Ю
Черпа-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 163 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 47 км.
Тукаево (Новобалтачевский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Денисовка (Шубрюг юппи)
Денисовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Шубрюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Элементарлă пĕрчĕсен физики
Элементарлă пĕрчĕсен физики, хăш чух субнуклонсар физика теççĕ, — физикăн уйрăмĕ, элементарлă пĕрчĕсене, вĕсен хире-хирĕç вăйăмĕсене, тытăмне тата палăрăмĕсене тĕпчет.
Европа кун-çулĕ
Неолит
thumb|Европа. Неолит тапхăрĕ. Неолит Тĕп Европăра пирĕн эрăччен 6-мĕш пинçуллăхра, Çурçĕр Европăра пирĕн эрăччен 5-мĕшпе 4-мĕш пинçуллăхĕсенче пуçланать.
Греци, Балкансем
Бронзă ĕмĕрĕ вĕçĕнче греци ĕмпӳлĕхĕсем арканса пĕтеççĕ, Греци Тĕттĕм ĕмĕрĕсем, хыççăн — Классикăллă Греци тапхăрĕ пуçланать. Балкан çĕрĕсенче Тимĕр ĕмĕр вăхăтĕнче палео-балкан халăхĕсем (фракисемпе и иллирисем) йышăнса пурăннă.
Таса (Аслă) Рим империйĕ
Венгрсем материк Европăна, арапсем — унăн кăнтăр çĕрĕсене çаратса пурлăх пухнă. 10 ĕмĕрте Тĕп Европăра пăхăнман патшалăхсем, тĕслĕхрен Польша, Венгри çуралаççĕ. Венгри çаратуллă харçисене чарать. Çак вăхăтра феодалисăм аталанать, вăл Таса Рим империне хавшаклатать, çак тапхăр 1000 çулта вĕçленет.
Чĕрĕлӳ самани
thumb|250px|right|Европа в 1470-x Чĕрĕлӳ саманин палăртăвĕ —культурăн тĕнсĕр тĕсĕ, унăн антропоцентрисăмĕ (чи малтан çын еннеле тата унăн ĕçĕ-хĕлĕсене тинкерни). Антикă культури еннелле туртăм кăсăк çуралать. 1453 çулта Константинопăль ӳкни хыççăн Европа пĕртен-пĕр Христос тĕнĕн континенчĕ пулса юлать.
XIX ĕмĕр
Революциллĕ Францине çĕнтернĕ хыççăн аслă патшалăхсем 1789 çулченхи йĕркесене тавăрасшăн тăрăшнă, анчах та вĕсен вăйĕсем ĕçе кĕреймен, революциллĕ юхăмсем хăпарса пынă: вăтам классем франци революцийĕн демократи идеалĕсен сĕмĕпе пурнăçа тытса пынă. Индустриллĕ революци экономикă-социаллă сумлă улшăнавĕсене пурнăçа тарăн та анлă кĕртнĕ.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи
thumb|Европа Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи умĕн thumb|Европа. 1941-42
1599
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шпакат курăкĕ
Асăрхавсем
Биологи Категори:Ӳсентăрансем
Яндуш
Асăрхавсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Малые Гайны
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Хӗрлӗ шыв курӑкӗсем
Хӗрлӗ шыв курӑкӗсем (лат. Rhodóphyta) — шыв курăкĕсен уйрӑмӗ, чи малтанах тинӗсре ӳсекенсем, тӑварсӑр шыврисем ҫинчен тӗплӗ пӗлӳ ҫук. Яланхи пекех кусем шултра ӳсентӑрансем, пӗчӗккисем те тӗл пулаҫҫӗ. Хӗрлӗ шыв курӑкӗсен хушшинче пӗр пайрӑмлисем те (питӗ сайра), ҫиплисем те суя паренхимлӑ калапӑшсем те пур; чӑн паренхимлӑ калапӑшсем ҫук. Тӗпчевсем тӑрӑх ку питӗ авал ӳсентӑрансен ушкӑнӗ пулни паллӑ.
Чăваш Республикин Президенчĕ
Кунçул
2001 çулта - Н.В.Фёдорова виççĕмĕш хут Президент пулма суйланă.
Пра (юханшыв)
Пра, — Окан сулахай юппи, Кисан облаçĕ тăрăх (çавăн пекех 12 çухрăм хушши Мускав облаçĕ тăрăх та юхать) юхать. Таса кӳлĕрен (Клепиков кӳллисем) юхса тухать те Мещер вăрманĕсем тăрăх кăнтăралла юхать. Кайран çулĕ кăнтăр-тухăçалла, тухăçалла пăрăнать. Ерахтур ялĕ (Кисан облаçĕн Шилов районĕ) патĕнче Хура Атăла юхса кĕрет.
Белгушка
Белгушка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Чаллă кун-çулĕ
Анчах та çапла патшалăх нумайчен тытăнса тăма пултарайман. Тухăçъен Пăлхар пикĕсем тутарсемпе кăпчаксен çарĕсене тарма тытăнаççĕ. "«Основной опорой Ашрафидов были свободные булгарские крестьяне (субаши) и служилые феодалы (казаки) Чалмы-Черемшанской провинции и не принадлежащие хану части Казанской области, составляющее ядро чаллинской армии — лучшей в стране», -" çырать тутар историкĕ Фаргат Нурутдинов.
Вуламалли
Nabérejnyé Tchelny Naberezhnyye Chelny Naberezhnye Chelny Çallı
Кивьял Нурăс
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Арбаж (Шуван юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Мăнçырмa
Мăн çырма (́Му́сирмы) — Чăваш Республикин Вăрмар районĕн ялĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Вăрмар районĕ Категори:Чăваш Республикин хула-ялсем Категори:Хула-ялсем
Çĕнĕ Çул (уяв)
Пиротехникă
thumb|Çĕнĕ Çул [[фейерверкĕ, Братислава]] Çĕнĕ Çула уявланă чух тĕрлĕ тĕслĕ пиротехникă фейерверкĕсене çунтараççĕ: хлопушкăсене, бенгал çуртисене, пĕрре е нумай залпăллă салютсене, ракетăсене, рим çуртисене, петардăсене. Çаплах, пиротехникăна усă курнă чухне асăрхануллă пулмалла, уяв вăхăтĕнче çынсем вут-кăвайта кĕреççĕ, хăйсене амантаççĕ (ӳте пĕçертни, контузи, ал-урана сарăмсăр татăлтараççĕ), çавăнпа çĕнĕ çул каçĕ травмăллăх енчен çав тери йывăрри шутланать.
Церий
Истори
1801-мĕш çулта Джузеппе Пьяцци Итали астрономĕ уçнă пĕчек планетă Церера ячĕпе металл ятне панă. Цери çĕрне пĕр вăхăтра М. Г. Клапрот тата В. Хизингерпа Й. Я. Берцелиус уçнă. Клапорт "Церерий" ят парасшăн пулнă, çавах Берцелиус ку сăмаха калама йывăр пулать тесе церий ятне çирĕплетнĕ. 200px|right|thumb|Цери 200px|right|thumb|Цери (IV) сульфачĕ
Чишма-Каран
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каспиçум айлăмĕ
Вуламалли
Категори:Раççей айлăмĕсем
Малти Кăкшăм
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Яштуга
Кун-çулĕ
Яла 1918 çулта помещик çĕрĕнче кӳршĕ ялсенчи çармăс çĕр ĕçтешĕсем никĕсленĕ. Ятне пĕрремĕш куçса килекенĕнне («Йаштык») илнĕ, иккĕмĕш варианчĕ 1920 çулта туса хунă коммуна ятĕнчен тухнă.
Кипеккасси (Пăва районĕ)
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Пăва районĕн ялĕсем
Шер-Вож (Лек-Елц юппи)
Шер-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лек-Елец юханшывăн сылтăм çыранĕпе 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
1608
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Данте Алигьери
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1290 - Беатриче вилет
1300/01 – Флоренци приорĕ
Каçăсем
Данте Алигьери Данте Алигьери Данте Алигьери Данте Алигьери Категори:Флоренцире çуралнисем Данте Алигьери Данте Алигьери Данте Алигьери Данте Алигьери Данте Алигьери Категори:XIV ĕмĕрĕн çыравçисем Категори:XIV ĕмĕрĕн сăвăçисем Категори:XIII ĕмĕрĕн çыравçисем Категори:Пайăр çынсем:Итали
Талыш чĕлхи
Истори
1929-1938 çулсенчи талыш алфавичĕ
Шукшин Василий Макарович
Кунçул
1949 çулта Шукшина Тинĕç Çар флотне хĕсмете илеççĕ. Малтан вăл Балти флотĕнче матрос, хыççăн Хура тинĕс флотĕнче радист. 1953 çулта ăна хырăмлăх çĕрнине пула флотран демобилизацилеççĕ те вара вăл Сросткине таврăнать.
Шукшинăн пĕрремĕш кĕнеки — «Сельские жители» 1963 çулта «Молодая гвардия» издательствăра çутта тухать. Çав çултах вăл Горький ячĕллĕ киностудинче режиссёр ĕç вырăнне йышăнать. Хăйĕн сценарипе «Живёт такой парень» фильм ӳнерлет. Фильм экрана 1964 çулта тухать, тӳрех куракансене килĕшет, тиркевçĕсем асăрхаççĕ.
1973-1974 çулсем Шукшиншăн тупăçупа тулаççĕ. Экран çине унăн ПКФ пĕрремĕш парнине тивĕçнĕ Калина красная (Хĕрлĕ пăлан) фильмĕ тухать. «Характеры» çĕнĕ калавĕсен пуххине пичетлеççĕ. Большой драма театăрĕнче «Энергичные люди» пьесăна ӳнерлесе лартма Товстоногов режиссёр пуçланă. 1974 çулта Шукшина Сергей Бондарчук çĕнĕ фильма сăнарлама чĕннĕ.
Публикăлла уçлăхра Василий Шукшинăн пулма пултарас чăваш тымарĕсем пирки сÿтсе явни
Василий Макарович Шукшин чăваш йăхĕнчен тухма пултарни пирки публикăлла уçлăхра пĕрре мар каланă.
Пăваялĕ
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Пелепей-Пăкăльма сăртлăхĕ
Тавралăхĕ
Çĕр управĕсенчен палăртни нефть.
Дмитриева-Солонтаи Юдит
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1975 çулта Венгрири А Йожеф ячĕллĕ Сегед университечĕн вырăс чĕлхипе алтаистика факультетне куçнă.
1979 çулта Шупашкара пурăнма куçнă, Чăваш АССР Министăрсен Канашĕ çумĕнчи чĕлхе, литература, истори тата экономика ăслăлăх тĕпчев институтĕнче ĕçлеме пуçланă.
Альберт (кӳлĕ)
Альберт — Уганда, Конго Демократиллĕ Республики территоринчи кӳлĕ. Семлики, Виктори-Нил юханшыв юхса кĕрет, Альберт-Нил юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 5300 км².
Семенкино (Старояшевский ял тăрăхĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пуканкасси
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Шукăль
Тавралăхĕ
Тольяттипе тата Самар облаçĕн Ставрополь районĕпе юнашар.
Кун-çулĕ
Шукăль тĕлĕнче XVII ĕмĕртенпе Моркваши тата Отважное ялсем пулнă. 1942 çулта Панулми Çырми патĕнче Девон тапхăрĕн нефтьне тупнă. Нефте Самар лукин урăх вырăнĕсенче те тупнă. 1950-мĕш çулсен пуçламăшĕнче хула районĕнче ĕçĕ кĕртнĕ самантра тĕнчере чи пысăк шутланнă В. И. Ленин ячĕллĕ Атăл ГЭС-не (халĕ Шукăль ГЭСĕ) 1957 çулта туса лартнă. 1950—1960 çç. Панулми Çырми ялĕнче пысăк цемент савутне хута янă.
Самохина Анна Владленовна
Кун-çулĕ
Актриса Санкт-Петербургра пурăнать, кино пирки манса каймасть пулин те, бизнеса кĕрсе кайнă — иккĕмĕш упăшкипе пĕрле вăл паллăха тухнă «Граф Суворовъ» ресторана уçаççĕ. Унсăр пуçне, Самохина, «Диапазон» пултарулăх студи ертӳçи пулнă май, 1996 çулта Монакăри фестивальте, «Князь Серебряный» повеç тăрăх лартнă, — унта хăйсен юлашки ролĕсене Сергей Бондарчукпа Олег Борисов сăнарланă — «Гроза над Русью» телефильма — кăтартать
Мăн Саришла
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Кавал вăтам шкулĕ
Шкулта пурĕ 23 вĕрентекен. Шкулта компьютерсем пур, шкул автобусĕ. Çавăн пекех шкул çумĕнче çур гектар çĕр, гектар çурă сад, тата уйра 10 гектар çĕр, техника пур.
Раштав, 17
Асăрхавсем
Категори:Кунсем
Яматайки
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Яшасен
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Ылтăн Уртан Пăлхар Улусĕ
1340—1380 çулсем
1360 çулта новгород шыв аскăнчăкĕсем Пăлхар çĕрне кĕрсе каяççĕ, кун чух вĕсене, вырăс кнеçĕсен пулăшăвĕпе, ярса тытаççĕ те Сарайра айăпласа вĕлереççĕ. 1361 çулта урта кнеçĕ Булат-Тимур мĕнпур Пăлхар çĕрне туртса илет те хăй ирĕклĕ кнеçлĕх тесе палăртать. Ăна вара хан çарĕсем тустарма тытăнаççĕ. Археологи ĕçĕсем çак çулсенче пăлхар хулисемпе ялĕсене аркатнине пĕлтереççĕ.
1380—1399 çулсем
1380 çулсенче Мамай Уртин тĕменĕ Мамай тутар кнеçĕ, хăйĕн çĕрĕсенче çар пуçтарса Руç çине тапăнса кĕрет, анчах та Кулик уйĕнчи çапăçура намăс тӳсет, çапăçăва князем Дмитрий Иванович Мускав кнеçĕ ертсе пынă пĕрлехи вырăс çарĕсене выляса ярать. Мамайăн начарлăхĕпе 1380 çулта Сарай астулне йышăннă Тăхтамăш хан усă курать. Вăл Мамайăн Танран чакса пыракан эткерĕсене Тăнăвар шарлакĕсем патĕнче тапăнать, çаратса пухнă пурлăхне хăй алне илет. Тутар кнеçĕсемпе мăрсисем Тăхтамăш енне куçаççĕ. 1380 çулхи кĕр вăхăтĕнче Тăхтамăшăн тăрăмĕ Ылтăн Уртан пур çĕрĕсене çитнĕ, çав шутра Мамай Уртине те, Атăлçи Пăлхар çĕрĕсене те. Хăш историксем çырнипе, Мамай çарĕнче пăлхарсем (пĕçĕрменсем) те пулнă. XIV—XV ĕмĕрсенчи авалхи вырăс çырăвĕсенче пĕçĕрменсем Мамай çарĕнче тăнине кăтартман, XV—XVI ĕмĕрсен вĕçĕнче пăлхарсене палăртнă. Тепĕр историксем шухăшĕпе, çак тапхăрта çыру хучĕсене ултав кĕнĕ, мĕншĕн тесен Атăлçи Пăлхара 1377 çулта Сарай Уртине тавăрнă (вăл Мамая пăхăнма пăрахнă), çапла ĕнтĕ пăлхарсем Мамай хĕсметĕнче тăма пултарайман. Тепĕр енчен, вĕсен хушшинче тăмар хутшăнăвĕсем пулма пултарнă.
„Повеçре“ Тимур пăлхар хулисене аркатни факта кăтартнине хирĕç шухăш çук. Пăлхар хулине, кунчен 1024 кил-çуртлăскерне, „кĕл-тусана, нимĕнлĕхе куçарнă; çут тĕнчере ячĕ çеç юлнă“. „Повеçĕн“ малтанхи кăларăмĕнче, çавăн пекки Британи музейĕн çырăвĕнче (XVII ĕмĕр) пур, унта çапла пĕлтернĕ: Тимур, Палхар çине кайиччен, „çапăçу хыççăн Асидрахана (Аçтăрхан хули) туртса илет те çурçĕрелле, Палхарсем çине, çул тытать“. Çак ĕç-пуç иккĕмĕш харçă вăхăтĕнче, 1395 çулта, пулса иртет». Чăваш тата тутар историллĕ халапĕсенче Уксах-Тимур çарĕ Пӳлер хулине туртса илсе аркатнине кăтартаççĕ. Малалла М. Г. Сафаргалиев (ăна археолог А. П. Смирнов çирĕплетет) Пăлхара Уксах Тимур XIV ĕмĕрĕн вĕçĕнче аркатни пирки çырать, анчах хулана вырăссем 1396 ç. харçи вăхăтĕнче çунтарса яма пултарнă. М. Г. Сафаргалиев, 1396 çулта вырăс çарĕсем Пăлхар хули çине харçăпа пыманнине тĕрĕс кăтартать. Харçă 1399 çулта пулса иртнĕ, анчах та çырусенче ун чух пăлхар хулисене ишĕлтернĕ пирки çырман. «Тимур çарĕ, — малалла тăсать М. Г. Сафаргалиев, — пăлхар хулисене (Пăлхар, Çукатин, Керменчӳк тата урăх.) аркатса, Сарай патнелле куçать, Укек хулана çĕмĕрет, Ылтăн Урта тĕп хулинче чарăнса тăрать». Малалла М. Г. Сафаргалиев Уксах Тимур Ылтăн Уртан Тан, Тăнавар таврашĕнчи, Крымри анăç улусĕсене пăхăнтарнине çырать, унтан вăл Кисан кнеçлĕхĕ енне çаврăнать, Ельца çитет, ăна тустарать те Çурçĕр Кавказа таврăнать. Кунтан Тимур Ылтăн Уртан нумай хулине çаратма хушса ярать. Тĕслĕхрен, унăн тĕп хулине — Çĕнĕ Сарая çунтарса янă, çĕрпе танлаштарнă. Çакăн пек хаяр тустару шăпи Ватă Сарай, Бальджимен, Маджар, Азак (Тана), Солхат, Дедяков тата урăх хулана лекет. Тимур çарĕ çуркунне пуçлансан, 1396 çулта «хыпалансах Ирана хăй тусарнă çулпах, хăйĕн тĕллевне — Ылтăн Уртана пăхăнтармасăрах — пурнăçламасăр тухса каять». М. Г. Сафагалиев хăйĕн çак çирĕплетĕвĕсене хĕвел тухăç çăл куçĕсенчен илнĕ.
1409 çулта Чулман Атăл çине новгород çынни Анфил алхассене вăрă-хурах ĕçĕпе пынă, вĕсене çукотин тата пăлхар кнеçĕсем çĕмĕрсе тăкаççĕ. Юлашки хут пăлхар? çукотин кнеçĕсене вырăс çул çырăвĕсенче 1411 çулхи кăрлач уйăхĕнче асăннă. Вĕсем хăйсен текĕрçисемпе Лысково патĕнчи çапăçура Суздаль-новгород кнеçĕ Данила Борисович енче Мускава хирĕç вăрçнă. Икĕ кĕрешекенĕ те нумай çухату тӳснĕ.
Кафельников Евгений Александрович
Каçăсем
Категори:Раççей Олимп чемпионĕсем Категори:Олимп теннис чемпионĕсем Категори:200 çуллахи Олимп вăййисен чемпионĕсем Категори:200 çуллахи Олимп вăййисен теннисичĕсем Категори:Австрали теннис Уçă чемпионачĕн пĕччен выляв çĕнтерӳçисем (арçынсем) Категори:АПШ теннис Уçă чемпионачĕн иккĕн выляв çĕнтерӳçисем (арçынсем) Категори:Франци теннис Уçă чемпионачĕн пĕччен выляв çĕнтерӳçисем (арçынсем) Категори:Франци теннис Уçă чемпионачĕн иккĕн выляв çĕнтерӳçисем (арçынсем) Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем Категори:Раççей теннисисчĕсем Категори:Раççей тава тивĕçлĕ спорт ăстисем Категори:Раççей спортсменĕсем Категори:1974 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Сочире çуралнисем Категори:Сочи чыслă гражданĕсем
Нехтă
thumb|250px|Нефть турулĕсем, Лос-Анджелес, 1896. thumb|250px|Цена на нефть, $ за баррель, (NYMEX Light Sweet Crude Oil Futures Prices) Çĕр çавĕ (нехтă) (neft, персла. нефт, нефть) — çутçанталăкра тĕл пулакан шĕвек.
Крылово
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Пăрачкав районне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Пăрачкав районĕнчи пурăнан вырăнсем
Сорани
Сорани е «тĕп курт чĕлхи»  — Иранри курт халăхĕн чĕлхи. Сорани — перс чĕлхипе палăртни; куртсем хăйсем ăна курманджи е курти (Kurdmancî Xwarû, Kurdî) теççĕ, çапах çак ятсене лингвистсемпе географсем усăва илмеççĕ, мĕншĕн тесен терминăн палăртăвĕ чылай (курманджи тесе çурçĕр курт чĕлхине асăнаççĕ).